cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Jean-Pied-de-Port
Gjeografia
Qyteti shtrihet në lumin Nive, 8 kilometra nga kufiri spanjoll, dhe është qyteti kryesor i rajonit të Basse-Navarre (Navarre e Poshtme në shqip) dhe u klasifikua ndër Fshatrat më të Bukur të Francës në 2016. Vendet e Donibane Garazit, i quajtur edhe Pays de Cize ( Garazi në Baskisht ), është rajoni që rrethon qytezën. Kornizimi e qytetit është në thelb një rrugë kryesore me mure ranorë. Është rreth 50 km në rrugë ajrore dhe 75 km në rrugë larg Pamplona ( Baskisht: Irunha), kryeqyteti i Navarrës së Epërme, përtej kufirit spanjoll. alt=Saint-Jean-Pied-de-Port old town|asnjë|parapamje| Qyteti i vjetër Donibane Garazi
Historia
majtas|parapamje|239x239px| Ura në Donibane Garazi, 1940 nga Louis Dewis Qyteti origjinal në Saint-Jean-le-Vieux aty pranë u rrafshua me tokë në 1177 nga trupat e Riçard Zemërluanit pas një rrethimi. Mbretërit e Navarrës rithemeluan qytetin në vendin e tij aktual menjëherë më pas.
Qyteti ishte më pas një qytet i Mbretërisë së Navarrës dhe selia e sherifit të distriktit të Navarrës së Poshtme. Ai mbeti i tillë deri në periudhën e pushtimit spanjoll (1512-1528) kur mbreti Henri II i Navarrës vendosi të transferonte selinë e institucioneve mbretërore në Saint Palais (Donapaleu) për arsye sigurie.
Qyteti ka qenë tradicionalisht një pikë e rëndësishme në Rrugën e Shën Jakobit, pelegrinazhi në Santiago de Compostela, pasi qëndron në bazën e Kalimit Roncevaux nëpër Pirenej. Pied-de-Port do të thotë "këmbë e kalimit" në frëngjishten pirenease. Rrugët nga Parisi, Vézelay dhe Le Puy-en-Velay takohen në Donibane Garazi dhe ishte ndalesa e fundit e pelegrinëve përpara kalimit të mundimshëm malor.
Në 1998, Porta St-Jacques (porta e qytetit) u shtua në Vendet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s si pjesë e vendeve përgjatë rrugëve të Santiago de Compostela në Francë. alt=Porte Saint-Jacques (Saint-Jean-Pied-de-Port)|asnjë|parapamje| Porta e Shën Zhakut
Pamjet kryesore
Rruga me kalldrëm de la Citadelle shkon poshtë kodrës dhe mbi lumë nga Porta e Shën Zhakut e shekullit të pesëmbëdhjetë deri në Portën e Spanjës pranë urës. Nga ura ka pamje nga shtëpitë e vjetra me ballkone me pamje nga Niva. Shumë prej ndërtesave janë shumë të vjetra, të ndërtuara me rreshpe rozë dhe gri dhe ruajnë tipare dalluese, duke përfshirë mbishkrimet mbi dyert e tyre. Njëra, një furrë buke, rendit çmimin e grurit në vitin 1789. qendër|parapamje|500x500px| Një pamje panoramike e Shën Zhanit siç shihet nga Citadelle në 2010. Kisha gotike me shiste të kuqe e shekullit të 14-të, Notre-Dame-du-Bout-du-Pont, qëndron pranë Porte d'Espagne. Origjinali u ndërtua nga Sancho i Forti i Navarrës për të përkujtuar Betejën e 1212 të Las Navas de Tolosa ku dominimi maur i Spanjës u shkërmoq.
Mbi qytetin në majë të kodrës është kështjella, e rimodeluar nga Vaubani në shekullin e 17-të.
Jashtë mureve është një qytet i ri, me Hôtel de Ville dhe një fronton pelota.
Ekonomia
Artizanati dhe ushqimet tradicionale mbeten në qytet, duke përfshirë lirin bask nga familja Inchauspé që nga viti 1848. Qyteti është tani një qendër e rëndësishme turistike për Pirenejtë dhe ka dyqane, restorante dhe hotele.
Donibane Garazi është i specializuar në djathin e dhisë, si djathi Ossau-Iraty AOP, mbarështimi artizanal i troftës dhe omleta e piperosur me speca dhe proshutë Bajone.
Të hënave krijohet një treg i madh, me dele dhe bagëti të futura në qytet. Në orën 17:00, në fronton zhvillohet një lojë e përbashkët me pelote me duar të zhveshura. Ka panaire të mëdha katër herë në vit.
Transporti
Stacioni Saint-Jean-Pied-de-Port është terminali jugor i linjës hekurudhore nga Bajona përmes Vendit Bask Francez, përgjatë luginës së lumit Nive, me disa shërbime çdo ditë. Ai ndodhet 1 km nga qendra e qytetit. Aeroporti Biarritz është aeroporti më i afërt me Donibane Garazin.
Rapsodia e kosovares
Rapsodia e kosovares : roman në vargje për të rinj me autor Sulejman Krasniqi dhe Berat Batiu (red.). Botuar në Prizren nga Klubi letrar "Fan S. Noli", në vitin 1999. Faqet e librit 70.
Vlado Dapçeviq
Vladimir Vlado Dapçeviqi  (1917—2001), revolucionari, pjesëmarrësi i Luftës për çlirim kombëtar, nënkoloneli i UNÇJ-së, dhe pas luftës ndjekësi i rezolutës së Informbiro-së dhe i burgosuri politik i regjimit të Josip Broz Titos.
Ishte vëllai i vogël i heroit kombëtar Peka Dapçeviq-it.
Biografia
"Për ta kuptuar krejt veprimin tim dhe kokëfortësinë e marrë dhe e pabesueshme, siç ndoshta do të duket dikujt, dhe për ta kuptuar luftën e vazhdueshme kundër të gjithëve – dikush ndoshta do të mendojë që unë kam qenë i çmendur ose diçka të ngjashme – në fund dua të them që veprimet e mia megjithatë kanë qenë racionale dhe të bazuara në bindjet e mia ideologjike dhe politike. Gjatë tërë jetës sime kam bërë përpjekje që të mbetem i qendrueshëm në atë që besoj, pavarësisht nga pasojat."
Lindi më 14. qershor në vitin 1917 në fshatin Ljubotinj, afër Cetinjës. Vjen nga familja e nëpunësve. Ndiqte Gjimnazin e Cetinjës, por e përjashtuan për shkak të organizimit të grevës së nxënësve.
Veprimi partiak
Më vitin 1933, si gjashtëmbëdhjetvjeçar u bë anëtar të LRKJ-së (Lidhja e Rinisë Komuniste të Jugosllavisë), dhe po atë vit u arrestua për herë të parë për shkak të shpërndarjes së ideve komuniste. Në PKJ u pranua më 1934.
Më vitin 1935 mori pjesë në demonstrata të mëdha partiake dhe në përleshje me polici dhe për atë shkak u arrestua. Në burgim kaloi një muaj. Shkollimin e vazhoi në Podgoricë, Nikshiq dhe në Prizren, por e përjashtuan nga të gjitha këto vende. Më në fund u përjashtua nga të gjitha shkollat e Mbretërisë Jugosllave si pasojë të aktiviteteve të tij komuniste. U zgjodh sekretar organizues i Komitetit krahinor të ARKJ-së për Mal të Zi, Bokë, Sanxhak, Kosovo dhe Metohi si shpërblim për organizimin e njësive partiake.
Gjatë ndërhyrjes së policisë në PKJ më vitin 1936 u arrestua numri i madh të anëtarëve të partisë. Komiteti krahinor në Mal të Zi u përgjigj duke organiziuar demonstrata në të cilat ndodhi një konflikt serioz me policinë. Në këto përleshje humbën jetën 12 protestuesit, u plagosën rreth 50, kurse 400 prej tyre u arestuan. Pas direktivës së patisë për t`i ndaluar konfliktet Vlado u dorëzua në polici. Në burgun e Sarajevës kaloi gati katër muaj derisa të gjithë u liruan për shkak të shtypjes së publikut ndërkombëtar.
"Në këtë ndërhyrje u rrëzuan organizata të lidhura me të burgosurit. Unë mora për dëtyrë t`i krijoj organizata të reja dhe t`i fuqizoj këto eksiztuese. Vazhduam me punë sikur ndëhyrje nuk ndodhi. Ecja netve nga fshati në fshat, anëtarët e partisë më fhshihnin, më ushqenin."
E vërteta për helmimet në Kosovë : (1987-1990)
E vërteta për helmimet në Kosovë : (1987-1990) libër me autor Halim Hyseni dhe Frrok Kristaj (red.). Botuar në Prishtinë nga Partia Shqiptare Demokristiane e Kosovës, në vitin 1996. Faqe 223.
Vlado Dapçeviq
Veprimi partiak
Në fillim të vitit 1937 u vendos si sekretari organizues i KV (komiteti vendor) të PKJ-së për Cetinjë. U aplikua si vullnetar për në Spanjë, por policia e zbuloi dhe e arrestoi një grup të madh të vullnetarëve.
Studimet në Beograd
''"Menjëherë hyra në veprimin e organizatës partiake dhe në luftën e ashpër dhe e përgjakshme e cila po zhvillonte në atë kohë, jo vetëm me policinë, por edhe me lotiqevcët. Për ju sot është e vështirë edhe të kuptoni. Do të ta tregoj vetëm një pjesë të kësaj. Nje herë, pas grindjesh dhe zënkash të shumta, lotiqevcët u futën në Fakultetin teknik. Të armatosur. Secili i mbante nga dy pistoleta. Masaloviqi, kryetari i kabinetit të Nediqit dhe më vonë edhe komandanti i rojës shtetërore serbe, ua ka dhënë për t`i vrarë komunistët në Universitet. Ishin afër dyzet veta. Deshën të dilnin në balkon, ta mbanin një fjalim dhe pastaj t`i thyen ato dyqane të hebrenjve në Rrugën e Aleksandrit, në Bulevardin e revolucionit e tanishëm. Pikërisht në atë moment unë isha duke u folur studentëve. Kjo ndodhi në daljen nga auditori. Sapo më panë, më gjuajtën me armë. Që sot shihen vrimat në atë mur mermeri. Ata po sulmonin me pistoleta, kurse ne me karrige të Fakultetit teknik. E plagosën në dorë një Vukadinoviq dhe këta të mi u hezituan. Së pari provuam të dalim nga dera kryesore, por ata hapën zjarr ndaj nesh. Në katin e sipërm u barrikadua Këshilli studentor për veprim dhe i hidhte nga lart banka të hekurta. Në një moment pashë dy prej tyre që përvidheshin, hodha karrige dhe i godita. Por karrigia ishte e rëndë, prej ahu, më tërhoqi pak dhe unë dola nga streha. Në atë çast hodha shikimin majtas dhe e pash tjetrin si përvidhej. Hapi zjarr ndaj meje. Plumbi më goditi poshtë mollëzës, kaloi mbi qiellëzës dhe më hyri në fyt."''
Vlado që më 1939 e mori lejën për ta kaluar maturë në Kotor. Të njëjtin vit u regjistrua në Fakultetin Teknologjik në Beograd.
Në Universitet luftonte për mbrojtjen e autonomisë së Universitetit, dhe organizonte njësitë partiake midis studentëve dhe punëtorëve. Në një nga përleshjet me lotiqevcët u plagos me armë zjarri në kokë. Mori pjesë në demonstrata të mëdha të studentëve më dhjetor 1939 kur katërmbëdhjet shokë u vranë. Ditën e nesërme mbajti fjalim në tubim përkujtimor gjatë të cilit përsëri ndodhi konflikt me lotiqevcët.
Gjatë vitit 1940 mori pjesë në plenumin e komitetit krahinor të PKJ-së për Mal të Zi. Sipas vlerësimit të Vlados që atëherë „filluan disa intriga, karijerizëm, disa ndyrësi të cilat mua më kanë tmerruar“, Pastaj sipas detyrës shkon në Gjirin e Kotorrit, ku punon për krijimin e organizatave të reja partiake. Konfliktet përçarëse brenda PKJ-së shkaktojnë shpërbërjen e Komitetit rajonal të PKJ-së për Cetinjë, anëtari i të cilit ishte edhe Vlado.
Lufta e dytë botërore
Gjatë bombardimit më 6 prill të vitit 1941 Vlado gjendej në Beograd. Nga atje shkoi në Mal të Zi ku mori pjesë në organizimin e kryengritjes. Mori pjesë në mënyrë aktive në Kryengritjen e popullit të Malit të Zi më trembëdhjetë korrik. Si luftëtari i Batalionit të Lovqenit mori pjesë në sulmin në Pljevlja.
Në vjesht të vitit 1941 Vlado e kundërshtoi direktivën e Partisë për kthimin e një numri të caktuar të luftëtarëve shtëpive të tyre dhe prandaj e përjashtuan nga PKJ. Bashkë me luftëtarët e Batalionit të Lovqenit mori pjesë në krijimin e Brigadës së parë të proletariatit dhe u bë luftëtar i Batalionit të saj të parë (të Lovqenit). Pas Marshimit të Igmanit dhe pas ardhjes në Foçë, në fillim të vitit 1942 përsëri u pranua në parti dhe u vendos për komisionerin politik të Aradhës vullnetare të Drinës.
Në mes të vitit 1942 u vendos si komandant i Trupës së parë të Batalionit të parë (Lovqen) të Brigadës së parë të proletariatit. Për shkak të kritikave përsëri e përjashtuan nga partia. Si komandanti i dhjetra bombardierëve mori pjesë në një sërë veprimesh deri sa e plagosën në fund të vitit 1942.
Informbiroja dhe burgimi
Pas luftës u vendos si mësimdhënësi në Shkollën e lartë partiake, dhe pastaj më vitin 1947 si kryetari i administratës për agjitacion dhe propagandë të Ushtrisë jugosllave.
Misionarë midis kosovarëve
Misionarë midis kosovarëve libër me autor Islam Cani dhe Muhamet Basho (red.). Botuar në Tiranë, në vitin 1999. Faqe 78.
Vlado Dapçeviq
Informbiroja dhe burgimi
Mori pjesë në Kongresin e pestë të PKJ-së në korrik të vitit 1948 në Beograd. Duke e pranuar rezolutën e Informbirosë provoi të ikte nga shteti bashkë me gjeneralët Arsa Jovanoviqin dhe Branko Petriçeviqin. Ikja u pengua dhe me këtë rast gjeneral Arso Jovanoviqi, kryetari i Shtatmadhorisë së Ushtrisë jugosllave, u vra në kufirin me Rumani. Vlados ia doli të ikte dhe për një kohë të shkurtër u fsheh në Beograd, por në përpjekjen e dytë të ikjes u burgos në kufirin hungarez.
Në burgun hetues në Glavnjaçë dhe në Banjicë kaloi 22 muaj, kurse më 1950 u dënua me njëzet vjet burg. Nga qershori i vitit 1950 deri më 6 dhjetor të vitit 1956 ndodhej në kampet e përqendrimit Stara Gradishka, Bileqë dhe Goli Otok. Dapçeviqin dhe ndjekësit e tjerë të Informbirosë i mundonin rëndë në burg duke përdorur metoda më të ashpra si „shpalir“, linçim ose „notimi spanjoll“ famëkeq. Në Gradishkë, në punën e detyrueshme, shefat e tyre ishin ustashë të burgosur dhe të dënuar. Midis tyre edhe prerës të dënuar nga njëzet vjet burg secili.
Kur doli nga burgu, më 1958, për shkak të kërcënimeve me arrestimi të prapshëm, iku në Republikën Popullore të Shqipërisë bashkë me një grup të shokëve. Në Shqipëri lindi konflikt midis emigrantëve për shkak të drejtimit të luftës së mëtejshme. Vlado dëshironte ta vazhdonte luftën në Jugosllavi, kurse shumica vendosi të shkonte në BRSS. Pas disa muajsh të pasigurisë, pushteti shqiptar i dërgon në BRSS.
Emigrimi
Kur erdhën në Bashkimi Sovjetik patën mundësi të vazhdonin shkollim dhe të marrin një punë të përshtashme, gjë që Vlado e refuzoi dhe vazhdoi me veprimtarinë politike. Në prag të Konferencës së partive komuniste në Moskë më vitin 1961 organizoi një propagandë të fuqishme. Konferenca miratoi rezolutën me të cilën Lidhja e Komunistëve të Jugosllavisë u dënua si partia revizioniste dhe antimarksiste.
Për të mbijetuar në Belgjikë, Zvicër dhe në Holandë bënte punë më të rëndë fizike. Njëkohësisht bënte përpjekje që të zhvillonte veprimtarinë politike midis emigrantëve ekonomikë jugosllavë, por nuk arriti. Policia e këtyre vendeve e arrestonte disa herë dhe e dëbonte nga një shtet në shtetin tjetër. Që më vitin 1969 Belgjika ia miratoi qëndrimin e përhershëm. Nga Belgjika u lidhi me partitë e Evropës Perëndimore dhe mori pjesë në veprimtarinë e tyre.
Burgimi i sërishëm
"Ligji respektohej në atë Jugosllavi, kurse në këtë nuk respektohet aspak. A kam qenë unë njëzet e dy muaj e gjysëm nën hetimin policor në vitin 1948?! A kam qenë tani nën hetimin policor katër muaj e gjysëm?!"
Në bashkëpunimin e policisë jugosllave dhe rumune u arrestua më vitin 1975 në Bukuresht. Në Jugosllavi u dënua me vdekje, po dënimi u zëvendësua me 20 vjet burg. U mbajt në izolim të plot.
Në qershor të vitit 1988 e liruan nga bugu i Pozharevcit dhe e dëbuan nga Jugosllavia. Pas anulimit të ndalimit të kthimit Vlado u kthye në RSFJ në shtator të vitit 1990. Në intervista të numërta dhe në paraqitje publike tregonte per rrezikun nga shpërthimi i luftës dhe shpërndarjes së Jugosllavisë.
Themelimi i Partisë së punës
Ndodhej në krye të PKJ-së së sapothemeluar gati një vit, por për shkak të luftës së tij të ashpër kundër nacizmit në parti, kjo parti u shpërbë. Vlado më 27 mars 1992 formoi Partinë e Punës. Në kohën e luftës në territorin e ish Jugosllavisë fuqizonte në mënyrë aktive vetëdijën antinacist me qëllim që ta ndalonte luftën duke kritikuar regjimin e Milosheviqit.
Vdiq më 12 korrik 2001 në Beograd.
Familja
Familja e tërë e Vlados mori pjesë në LNÇ, vëllezërit Peko dhe Milutin, por edhe motra Danica. Vëllai Milutin dhe motra Danica, si edhe vetë Vlado, mbështetën Informbironë më 1948 dhe përjetuan fatin e ngjashëm.
Francisco Pizarro
Francisco Pizarro González ( 16 mars 1478 - 26 qershor 1541) ishte një pushtues spanjoll, më i njohur për ekspeditat e tij që çuan në pushtimin spanjoll të Perusë.
I lindur në Trujillo, Spanjë nga një familje e varfër, Pizarro zgjodhi të ndiqte fatin dhe aventurat në Botën e Re. Ai shkoi në Gjirin e Urabá dhe shoqëroi Vasco Núñez de Balboa në kalimin e tij në istmin e Panamasë, ku ata u bënë evropianët e parë që arritën në Oqeanin Paqësor. Ai shërbeu si kryetar i bashkisë së sapo-themeluar Panama City për disa vjet dhe ndërmori dy ekspedita të dështuara në Peru. Në vitin 1529, Pizarro mori leje nga kurora spanjolle për të udhëhequr një fushatë për të pushtuar Perunë dhe shkoi në ekspeditën e tij të tretë dhe të suksesshme.
Kur njerëzit lokalë që jetuan përgjatë bregdetit i rezistuan këtij pushtimi, Pizarro u zhvendos në brendësi dhe themeloi vendbanimin e parë spanjoll në Peru, San Miguel de Piura. Pas një serie manovrash, Pizarro kapi perandorin inkan Atahualpa në Betejën e Cajamarca në nëntor 1532. U kërkua një shpërblim për lirimin e perandorit dhe Atahualpa mbushi një dhomë me ar, por Pizarro e akuzoi atë për krime të ndryshme dhe e ekzekutoi në korrik 1533 Në të njëjtin vit, Pizarro hyri në kryeqytetin inkan të Cuzco dhe përfundoi pushtimin e tij të Perusë. Në janar 1535, Pizarro themeloi qytetin e Limës.
Jeta e hershme
Francisco Pizarro lindi në Trujillo, Cáceres, Spanjë (atëherë në Kurorën e Kastiles) në Extremadura e sotme, Spanjë. Ai ishte djali i paligjshëm i kolonelit të këmbësorisë Gonzalo Pizarro (1446–1522) dhe Francisca González, një grua me mundësi të varfra. Ka dyshime për datën e saktë të lindjes së tij pasi, sipas disa historianëve ishte 16 mars 1476, për të tjerët ishte e njëjta datë, por nga viti 1478. Pak vëmendje iu kushtua arsimimit të tij dhe ai u rrit analfabet.
Babai i tij ishte një kolonel i këmbësorisë i cili shërbeu në Navarre dhe në fushatat italiane nën Córdoba. Nëna e tij u martua vonë në jetë dhe kishte një djalë Francisco Martín de Alcántara, i cili ishte në pushtimin e Perusë me gjysmë-vëllain e tij që nga fillimi. Përmes babait të tij, Francisco ishte një kushëri i dytë, dikur i larguar, nga Herman Kortes.
Vdekja e Pizarros
parapamje|left|Monument varri i Francisco Pizarro në [[Katedralja e Limës|Katedralen e Limës]]
Në Lima, më 26 qershor 1541 "një grup prej 20 mbështetësish të armatosur rëndë të Diego de Almagro II "el mozo" sulmuan pallatin e Pizarro, duke e vrarë atë dhe më pas duke detyruar këshillin e qytetit të tmerruar të emëronte Almagro të ri si guvernatorin e ri të Perusë", sipas Burkholder dhe Johnson. "Shumica e mysafirëve të Pizarro ikën, por disa luftuan me ndërhyrësit, të ndryshëm nga shtatë deri në 25. Ndërsa Pizarro luftonte të shtrëngohej në pektoralin e tij, mbrojtësit e tij, duke përfshirë edhe vëllanë e tij Martín de Alcántara, u vranë". Nga ana e tij, Pizarro vrau dy sulmues dhe kaloi nëpër një të tretën. Ndërsa po përpiqej të nxirrte shpatën, ai u godit me thikë në fyt, pastaj ra në dysheme ku u godit shumë herë." Pizarro (i cili tani ishte ndoshta më i vjetër se 70 vjeç dhe të paktën 62), ra në tokë, vetëm, pikturoi një kryq në gjakun e tij dhe thirri për Jezu Krishtin. Ai vdiq pak çaste më pas. Diego de Almagro i riu u kap dhe u ekzekutua vitin e ardhshëm pasi humbi betejën e Chupas.
Eshtrat e Pizarro-s u varrosën për pak kohë në oborrin e katedrales; në një kohë më vonë, koka dhe trupi i tij u ndanë dhe u varrosën në kuti të ndara nën dyshemenë e katedrales. Në 1892, në përgatitje të përvjetorit të zbulimit të Kolombit të Amerikës, një trup që besohej të ishte ai i Pizarro u zhvarros dhe u ekspozua në një arkivol qelqi. Sidoqoftë, në vitin 1977, burrat që punonin në themel të katedrales zbuluan një kuti plumbi në një kamare të mbyllur, e cila mbante mbishkrimin "Këtu është koka e Don Francisco Pizarro Demarkes, Don Francisco Pizarro i cili zbuloi Perunë dhe e paraqiti atë në kurorën e Castile." Një ekip i shkencëtarëve të forenzikës nga Shtetet e Bashkuara, i udhëhequr nga William R. Maples, u ftua për të ekzaminuar të dy trupat dhe ata shpejt zbuluan se trupi i cili ishte nderuar në kutinë e qelqit për gati një shekull ishte identifikuar gabimisht. Kafka brenda kutisë së plumbit jo vetëm që mbante shenjat e goditjeve të shumta të shpatës, por tiparet kishin një ngjashmëri të jashtëzakonshme me portretet e bëra nga njeriu në jetë.
Banesa ish vila 31 në rrugën "Dëshmorët e 4 shkurtit"
Banesa ish vila 31 në rrugën Dëshmorët e 4 shkurtit është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Tiranës, në qarkun e Tiranës, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekture", i miratuar me numër "122 më 05.03.2007".
Valentina Pistoli
Valentina Pistoli (1928-1993 ) është arkitektja e parë shqiptare, e lindur në Korçë. Ajo ka kryer shkollimin në Universitetin e Sofjes, duke studiuar arkitekturë dhe është diplomuar në vitin 1952.
Në vitin 1957 Pistoli dha idetë për të gjithë kompleksin e kodrave të liqenit si dhe veprat e artit në të. Projekti u ndoq nga një grup inxhinierësh bullgarë të kryesuar nga arkitekti Zheko Zhikov në 1961. Ajo drejtoi grupin që projektoi 15-katëshin, si një ndër veprat e saj më të rëndësishme Hotel Tirana. Gjatë ushtrimit të profesionit të saj si arkitekte, ajo realizoi dhe disa komplekse rezidenciale dhe në të njejtën kohë punoi si pedagoge në degën e arkitekturës, në Fakultetin e Inxhinierisë pranë Universitetit Politeknik të Tiranës.
Për projektin e Hotel Tiranës dhe projektet e Komplekseve rezidenciale, asaj iu dha çmimi i Arkitekturës Shqiptare në vitin 2018, cmimi u pranua nga djali i saj Tani Pistoli. Ky vlerësim iu dha si një nga gratë e para arkitekte të asaj periudhe, dhe për arritjet e saj në projektim duke kaluar rregullat dhe normativat e agjendës së regjimit komunist të kohës.
Konjiqi
parapamje|Ura e Konjiqit parapamje|Lumi Neretva në Konjiq Konjiqi është qytet dhe komunë në Bosnje dhe Hercegovinë. Ai është i vendosur në pjesën veriore të Hercegovinës, rreth 50 km, në jugperëndim të Sarajevës. Kjo është një zonë malore, shumë e pyllëzuar, me një latësi mbidetare 268 m mbi nivelin e detit. Komuna shtrihet në të dy anët e Lumit Neretva. Në qytetin Konjiq,  është e vendosur rreth një e treta e totalit të popullsisë së komunës.
Qyteti është një nga vendbanimet më të vjetra në Bosnje, që datojnë gati para 4000 vjetëve. Sot, popullsia e Konjiqit është vlerësuar në 26,000 banorë.
Gradaçaci
parapamje Gradaçaci është qytezë dhe komunë në pjesën veri lindore të Bosnjës dhe Hercegovinës, që ndodhet rreth 40 km në jug të Lumit Sava. Administrativisht është pjesë e Kantonin e Tuzlës të Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës. Qytetet me te afert jane Bosanski Šamac dhe Modriča. Gradaçaci është i njohur edhe për kështjellën e tij.
Bidache
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Bidache (Ocitanisht: Bidaishe ; Baskisht: Bidaxune ; Shqip: Bidashuna )  është një qytet dhe komunë në departamentin Pirenejtë Atlantikë të Francës jugperëndimore. Midis 1570 dhe 1793 ishte qendra e Principatës së pavarur të Bidashunës.
Në gjuhë dhe Për gjuhë : rrjedhat e planifikimit të shqipes në Kosovë : 1945-1968
Në gjuhë dhe Për gjuhë : rrjedhat e planifikimit të shqipes në Kosovë : 1945-1968 libër me autor Rexhep Ismajli dhe Eqrem Basha (red.). Botuar në Pejë nga "Dukagjini", në vitin 1998. Faqe 330.
Kryengritja antiosmane e vitit 1910
Kryengritja antiosmane e vitit 1910 ishte një nga kryengritjet e mëdha që përgatitën truallin për shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë më 1912. Shpërtheu në prill në rrethet e Mitrovicës, Vuçiternit e Llapit. U përhap më pas në krahinat e tjera të vilajetit të Kosovës dhe në disa treva të vilajetit të Manastirit e të Shkodrës. Kryengritja u shkaktua nga forcimi i politikës shtypëse centralizuese të regjimit xhonturk. Porta e Lartë organizoi një operacion të madh ushtarak nën komandën e Shefqet Turgut Pashës. Beteja e parë e rëndësishme u bë në Grykën e Kaçanikut, ndërsa një pjesë e trupave turke u ndesh në Grykën e Caralevës me grupin e dytë të kryengritësve. Në gjysmën e dytë të majit forcat turke u drejtuan në perëndim. Pas luftimesh të ashpra, në saj edhe të ndihmës që iu dha Preng Bibë Doda, hynë në Shkodër më 24 korrik. Me gjithë përpjekjet e shumta të luftëtarëve shqiptarë, kryengritja u shtyp.
Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Malit të Zi
parapamje|150x150px|Ambasada e Malit të Zi në [[Tirana|Tiranë]] Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Malit të Zi janë marrëdhëniet e jashtme dypalëshe midis Republikës së Shqipërisë dhe Malit të Zi.
Kriza lindore
parapamje|150x150px|Dorëzimi i [[Shkodra|Shkodrës Malit të Zi në vitin 1913]]
Luftërat Ballkanike dhe Lufta e Parë Botërore
Në Luftën e Parë Botërore, Mali i Zi ka kryer operacione ushtarake pa pëlqimin e aleatëve të saj. Pasi që shqiptarët, të ndihmuar nga Austro-Hungaria dhe Bullgaria, kanë përbërë rrëzik për kufirin malazez dhe kanë penguar lundrimin në lumin Bunaa, mbreti Nikolla urdhëroi detashment e Serbisë së vjetër ta pushtoj Shkodrën. Kështu, Mali i Zi për herë të dytë në tre vitet e fundit, kundër vullnetit të fuqive të mëdha, pushtoi këtë qytet në qershor të viti 1915.
Lufta e Dytë Botërore
parapamje|162x162px|Shqipëria e Madhe gjatë luftës së Dytë botërore, duke përfshirë pjesët lindore të Malit të Zi të sotëm.
Marrëdhëniet
Republika e Shqipërisë, zyrtarisht e ka njohur Malin e Zi më 12 korrik 2006. Marrëdhëniet diplomatike mes dy shteteve janë vendosur më 1 gusht 2006.
Testimi
parapamje|Testimi në Armatën e Afganistanit Testimi (testor - dëshmoj; test - provë), është procedurë e posaçme e cila përdoret për matje ose për qëllime diagnostike ndërsa testi (fletëtesti) është instrument i cili përdoret për realizimin e procedurës së testimit.
Më tutje mund të thuhet se "testimi është procedurë e standardizuar me të cilën cytet një veprimtari e caktuar, pastaj efekti i saj matet dhe vlerësohet në mënyrë që rezultati individual të krahasohet me rezultatet e arritura nga individë të tjerë në kushte të njëjta."
Ekzistojnë lloje të ndryshme të testeve dhe testimit,si p.sh.
Beteja e Varnas
Beteja e Varnës u zhvillua më 10 nëntor 1444 afër Varnës në Bullgarinë lindore. Ushtria Osmane nën Sulltan Muradin II mundi ushtritë Hungareze – Polake dhe Vllahiane të komanduara nga Władysław III të Polonisë (gjithashtu Mbreti i Hungarisë), John Hunyadi (duke vepruar si komandant i forcave të bashkuara të krishtera) dhe Mircea II të Vllahisë. Ishte beteja përfundimtare e Kryqëzatës së Varnës. [5] [6]
Contents
Sfondi
Pas ekspeditave të dështuara në 1440–42 kundër Beogradit dhe Transilvanisë dhe humbjeve të "fushatës së gjatë" të Hunyadi në 1442–43, sulltani osman Murad II nënshkroi një armëpushim dhjetë-vjeçar me Hungarinë. Pasi ai kishte bërë paqe me Emiratin Karaman në Anadoll në Gusht 1444, ai dha dorëheqjen nga froni djalit të tij dymbëdhjetë vjeç Mehmed II.
Duke parashikuar një pushtim osman të inkurajuar nga sulltani i ri osman i ri dhe i papërvojë, Hungaria bashkëpunoi me Venedikun dhe Papën Eugjenin IV për të organizuar një ushtri të re kryqtare të udhëhequr nga Hunyadi dhe Władysław III. Me të marrë këtë lajm, Mehmet II e kuptoi se ai ishte shumë i ri dhe pa përvojë për të luftuar me sukses koalicionin. Ai e thirri Murad II në fron për të udhëhequr ushtrinë në betejë, por Murad II nuk pranoi. I zemëruar me babanë e tij, i cili kishte kohë që ishte pensionuar në një jetë soditëse në Anatolinë jugperëndimore, Mehmed II shkroi, "Nëse je Sulltani, eja dhe drejto ushtritë e tua. Nëse unë jam Sulltani, unë urdhëroj që ti të vish dhe të udhëheqësh ushtritë e mia. " Vetëm pasi mori këtë letër, Murad II pranoi të drejtojë ushtrinë Osmane.
Little Girl Blue (album)
Little Girl Blue është albumi debutues i këngëtares së xhazit, pianistes dhe tekstshkrueses Nina Simone, lëshuar nga Bethlehem Records. Simone ishte në të njëzetat në atë kohë, dhe akoma aspironte të bëhej pianiste e koncerteve klasike. Ajo menjëherë ja shiti Bethlehem të drejtat autoriale të këngëve të albumit për $3,000, me marrveshje që asaj i kushtoj më shumë se një milion dollarë. Simone ishte e pakënaqur me përpjekjet e pakta që bëri kompania në promovimin e saj, dhe mbas këtij albumi ajo formoj një marrdhënie të gjatë biznesi me Colpix Records.
Valiu
Valiu (nga arabishtja: والي Wāli) është një titull administrativ i përdorur gjatë Hilafetit dhe Perandorisë Osmane për të caktuar qeveritarë të njësive administrative.
Vazhdon të jetë në përdorim në vendet me ndikim të thellë nga kultura islame. Njësia administrative që një vali qeveris quhet Wilayah, ose në rastin e Perandorisë Osmane, një vilajet.
Termi osman
Vali ka qenë titull i qeveritarit më të zakonshëm të Perandorisë Osmane, që qeveriste një vilajet; shpeshherë ka qenë një oficer ushtrie me titullin pasha.
Konsullata e Mali të Zi në Shkodër
Konsullata e Malit të Zi në Shkodër (malaz. Црногорски конзулат у Скадру) u hap në fillim të viteve gjashtëdhjetë të shekullit të njëzetë.
Konsullata në Shkodër (atëherë në Perandorinë Osmane) ishte përfaqësia e parë diplomatike malazeze jashtë shtetit, e cila filloi punën në vitin 1863. Konsullata në Shkodër ndërmjetësoi në zgjidhjen e çeshtjeve të kufirit malazezo-osman, e në të njëjtën kohë u kujdes për avokimin e interesave politike dhe ekonomike të Malit të Zi në Perandorinë Osmane, si dhe për mbrojten e shtetasve malazez. Pak para fillimit të luftës malazezo-osmane (1876), konsullata ndërpreu punën, por u rihap në vitin 1893.
Konsujt
djathtas|parapamje|246x246px|Portret i Jan Vaclikut
Bosanska Krupa
Bosanska Krupa (Cirilik: Босанска Крупа, shqiptohet  <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[bɔsanskaː krûpa] ) është qytezë dhe komunë në veriperëndim të Bosnjës dhe të Hercegovinës, pranë lumit Una. Ndodhet 30 km në verilindje nga Bihać i (350 km larg nga Sarajeva) dhe është selia e komunës në kuadër të Kantonit Una-Sana te Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës.
Lerum
Lerum është qytet në Suedi, ndodhet në komunën Lerum. Ka pasur 16,855 banorë më 2010.
Piratët e Donquixote
Piratët e Donquixote (ドンキホーテ海賊団 Donkihōte Kaizoku-dan) ishte një ekuipazh fiktiv e udhëhequr nga ish-Shichibukai Donquixote Doflamingo në anime dhe manga One Piece. Ata ishin poashtu të njohur si Familja Donquixote (ドンキホーテファミリー Donkihōte Famirī). Ata sunduan mbretërinë Dresrossa, ku kapiteni ishte mbret i vendit. Ata u mposhtën nga Aleanca e Piratëve të Zemrës dhe Piratëve të Kapelës prej Kashte.
Organizata
Ekuipazhi ishte e ndarë në tre nëndarje: Doflamingo, si kapiten, që ka dominim të plotë mbi të gjithë. Anëtarët më të fuqishëm dhe / ose të besueshëm të Doflamingo lejohen të ulen në vende të përfaqësuara nga katër kostumet e kartave: Zemra, Klubi, Diamanti dhe Maçi. Vend i zemrës, pas abdikimit të parë të Corazon dhe vdekjes së dytë, ishte i rezervuar për Trafalgar Law, edhe pse dezertimi i tij dhe ngrënia e papritur e frutit të operacionit e bënë të lirë. Vendet e Klubit, Diamantit dhe Maçit i përkasin respektivisht Trebol, Diamante dhe Pika. Më poshtë këtyre tre drejtuesve të elitës janë dhjetë drejtues të tjerë, të cilët janë të ndarë midis tre elitave, duke i shërbyer në divizione që secili specializohet në një aspekt të caktuar për misione. Këta drejtues janë në komandën e mbi 2000 ushtarëve, që përfshin si të Bellamy, brenda Dressrosa. Vergo ishte Corazoni i parë i Familjes para abdikimit të tij. Nuk dihet se në cilin divizion ishte Monet para vdekjes së saj.
Trebol, Diamante, Pika dhe Vergo ishin të vetëdijshëm për të kaluarën e Doflamingos si një nga Dragonjtë Hyjnor.
Ushtria e Trebolit ishin të specializuar në misione që kishin nevojë për aftësi speciale. Antarët ishin: Violet, Jora dhe Sugar.
Ushtria e Pikëa ishin të specializuar në misione për ndërhyrje të rrezikshme. Antarët ishin: Gladius,Buffalo dhe Baby 5.
Banesa e llojit vilë në rr. "Dëshmorët e 4 shkurtit"
'''Banesa e llojit vilë në rr. Dëshmorët e 4 shkurtit''' është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Tiranës, në qarkun e Tiranës, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekture", i miratuar me numër "122 më 05.03.2007".
Guéthary
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Guéthary (Baskisht; Getaria ; Ocitanisht: Guetaria ; Shqip: Getar) është një komunë në departamentin Pirenejtë Atlantikë në Francën jugperëndimore. Ndodhet në provincën tradicionale baske të Laburdit, qytet që tradicionalisht qëndron në kufirin gjuhësor më verior bregdetar të gjuhës baske. Stacioni Guéthary ka lidhje hekurudhore me Hendajën, Bajonën dhe Bordonë.
Historia
Getari ka ekzistuar si një fshat i vogël peshkimi që nga fillimi i shekullit të 12-të. Ai u bë i famshëm për gjuetinë e balenave në shekullin e 13-të. Gjuhëtari Henri Gavel e gjeti origjinën e emrit të qytetit në fjalën gaskonike getari, 'post për të parë' (balenat), ndërsa ky supozim është kundërshtuar nga gjuhëtarët aktualë, të cilët përfundimisht e gjurmojnë emrin në latinisht caetaria (nëpërmjet baskishtes ), 'uzinë e përpunimit të peshkut', siç mbështetet nga provat arkeologjike të zbuluara si në Getari ashtu edhe në qytezën të njëjtin emër Getaria nga Gipuzkoa.
Lista e tempujve hindu në Tirupati
Tirupati është një qytet në distriktin Chittoor të shtetit indian Andra Pradesh. Është një qytet dhe ndërmarrje bashkiake si dhe qendër e mandalit urban Tirupati dhe e divizionit Tirupati. Tirupati është vendqëndrimi i faltoreve të famshme vaishnavite Tempullit Venkateswara dhe shumë tempujve të tjerë të lashtë. Më poshtë do të paraqitet një listë e tempujve hindu që gjenden në Tirupati.
Lisa e tempujve
Tempulli Tirumala Venkateswara është një tempujt vaishnavit më të pasur në botë kushtuar zotit Venkateswara. Tempulli është i vendosur në një lartësi prej 853 metrash mbi kodrat Tirumala të vargut kodrinor Seshachalam. Besohet se është që nga vitit 300 p.e.s.
(Vendndodhja 13.68353°N, 79.34736°W)
Tempulli Padmavathi në Tiruchanur është një tempull i kushtuar hyjneshës Alamelu (Padmavathi) ose Alamelumanga, gruaja e zotit Venkateswara. Tiruchanuri, një rrethinë e Tirupatit në një largësi prej 5 km. Këtu ndodhet edhe një tempull kushtuar zotit Surya Narayana përballë Pushkarinit.
(Vendndodhja 13.60786°N, 79.45°W)
Tempulli Govindaraja në Tirupati është një tempull kushtuar Sri Govindaraja Swamy-t i cili është vëllai i zotit Venkateswara. Tempulli u inaugurua në vitin 1130 nga shenjti vaishnavit Ramanujacharya. Përpara Sri Govindaraja Swamy-t, hyjnia kryesore e tempullit ishte Sri Parthasarathy Swamy. Tempulli gjendet në zemër të qytetit. Ka një gopuram me shtatë kate me 11 kalasa dhe të datuara midis shekujve të XIV dhe XV. Ky tempull është një nga tempujt më të mëdhenj në distriktin e Chittoorit.
(Vendndodhja 13.63019°N, 79.4165°W)
Kapila Theerthami është vendi i shenjtë i ujëvarave të Tirupatit të emërtuara sipas Kapila Munit. Ajo bujt Tempullin Kapileswara që i është kushtuar zotit Shiva dhe hyjnia adhurohet si Kapileswara. Ujëvarat derdhen drejtpërdrejtë nga shkëmbinjtë e kodrës në pellgun përballë tempullit. Tempulli dhe ujëvarat janë konsideruar si tepër të shenjta. Madhështia e hyjnisë së tempullit gjendet në mbishkrimet Kulothunga Chola të shekullit të X. Tempulli administrohet nga Tirumala Tirupati Devasthanamët.
(Vendndodhja 13.65589°N, 79.42094°W)
(Vendndodhja 13.63397°N, 79.42339°W)
Tempulli Kalyana Venkateswara në Srinivasamangapuram gjendet 12 km larg Tirupatit. Tempulli që quhet edhe Srinivasa Mangapuram i është kushtuar zotit Venkateswara, i njohur edhe si Prasanna Venkateswara ose Kalyana Venkateswara. Tempulli është i lidhur me Tirupatin me linja autobusi.
(Vendndodhja 13.61125°N, 79.32767°W)
Tempulli Kodandarama në Tirupati i njohur edhe si Tempulli Sri Kodandarama Swami gjendet brenda qyteti të Tirupatit. Tempulli i shekullit të X i është kushtuar zotit Rama, një mishërim i Vishnut bashkë me Sitan dhe Lakshmanan. Bramhotsavami në këtë tempull zhvillohet në muajin e Falgunit (mars–prill).
(Vendndodhja 13.63522°N, 79.41628°W)
Tempulli Prasanna Venkateswara në Appalayagunta është një nga tempujt e lashtë vaishnavitë, i vendosur në një largësi prej 16 km nga Tirupati. Tempulli i është kushtuar adhurimit të Venkateswaras, një avatar i zotit Vishnu. Në këtë tempull të shekullit të XI, dora e djathtë e Venkateswaras do të jetë në gjestin prasanna (bekimi Abhaya) në vend të gjestit të zakonshëm varada në tempujt e tjerë të Venkateswaras dhe kështu mori emrin Tempulli Prasanna Venkateswara.
Tempulli Sri Parasurameswara është një nga tempujt më të lashtë në, kushtuar zotit Shiva. Gjendet në fshatin Gudimallam që është 15 km nga Tirupati. Rëndësia kryesore e tempullit qëndron në Lingan që është vendosur në Garbhagrihan e tempullit dhe e konsideruar si unike për paraqitjen e saj natyrore. Kjo është konsideruar si Linga më e hershme e zbuluar deri tani dhe i është caktuar se i përket shekullit III p.e.s.. Emri i tempullit është përmendur në mbishkrime si Tempulli Parasurameswara. Këta mbishkrime nuk i përmendin ndërtuesit fillestarë të tempullit, por regjistrojnë dhurimet e bëra për tempullin si toka, para dhe lopë për zhvillimin e adhurimit të përditshëm në tempull. Përgjatë gërmimeve të zhvilluara në vitin 1973 dolën në dritë copa enësh të zeza dhe të kuqe të shekullit të II dhe të III të e.s.. Përveç këtyre janë zbuluar edhe pjesë qeramike të periudhës Andhra Satavahana (afërsisht nga shekulli i I deri në të II e e.s.) dhe tulla të mëdha me përmasa 42 x 21 x 6 cm. të të njëjtës periudhë. Në këtë mënyrë disa historianë ia caktojnë tempullin periudhës Satavahana.
(Vendndodhja 13.60353°N, 79.57728°W)
Tempuj të tjerë të famshëm në Tirupati përfshijnë Alipiri Padala mandapamin dhe Tempullin ISKCON Hare Krishna, Mukkoti.
Tempujt e afërt
Tempulli Srikalahasteeswara është një tempull i shekullit të V kushtuar zotit Shiva, si Kalahastiswara, i vendosur në brigjet e lumit Swarnamukhi. Është 36 km nga Tirupati dhe është i lidhur nga linja me autobusë të shpejtë. Adhuruesi i shquar i zotit Shiva, Kannappa, këtu arriti shpëtimin. Është i famshëm për Vayu Lingan e tij, një ngta Panchabhoota Sthalamët, që përfaqëson erën. Tempulli është gjithashtu i lidhur me Rahun dhe Kethun (nëntë grahamët ose trupat qiellorë skemën astrologjike indiane).
(Vendndodhja 13.74972°N, 79.69825°W)
Tempulli Vinayaka në Kanipakam ose Tempulli Sri Varasidhi Vinayaka Swamy është një tempull i shekullit të X kushtuar zotit Ganesha. Gjendet në qytezën e Kanipakamit dhe është në një distancë prej 75 km nga Tirupati. Sipas legjendës hyjnia kryesuese besohet se është Swayambhu (vetë-shfaqur) dhe mbajtësi i të vërtetës.
(Vendndodhja 13.27628°N, 79.03422°W)
Ritvana Arapi
Ritvana Arapi (lindur më 1963, Durrës) është një violonçeliste shqiptare nga Durrësi, Shqipëri. Mësuese e violonçelës në Shkollën Artistike "Jordan Misja" në Tiranë.
Kalaja e Saladinit
Kalaja e Saladinit (arabisht: قلعة صلاح الدين الأيوبي) mund të jetë një nga këto kala:
Muzika klasike
right|thumb|350x350px|Foto-modifikim i disa [[:Kategoria:Kompozitorë klasikë|kompozitorëve më të shquar të muzikës klasike. Nga e majta - në të djathtë: Rreshti i parë: Antonio Vivaldi, Johann Sebastian Bach, George Frideric Handel, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven; rreshti i dytë: Gioachino Rossini, Felix Mendelssohn, Frédéric Chopin, Richard Wagner, Giuseppe Verdi; rreshti i tretë: Johann Strauss II, Johannes Brahms, Georges Bizet, Pyotr Ilyich Tchaikovsky, Antonín Dvořák; rreshti i fundit: Edvard Grieg, Edward Elgar, Sergei Rachmaninoff, George Gershwin, Aram Khachaturian]] Muzika klasike është arti i muzikës që prodhohet ose që ka rrënjët në muzikën tradicionale perëndimore. Ai përfshin një hapësirë të gjerë të kohës nga afërsisht shekullit të 18 deri në ditët e sotme.
Karakteristikat
Duke pasur parasysh shumëllojshmërinë jashtëzakonisht të gjerë të formave, stilet, zhanret, dhe periudhave historike që në përgjithësi perceptohen sikur përshkruhen me termin "muzikë klasike," është e vështirë në listohen karakteristikat që mund t'i atribuohet të gjitha veprave të këtij lloji. Përshkrimet e paqarta janë të shumta, të tilla si duke e përshkruar muzikën klasike si gjithçka që "zgjat një kohë të gjatë", një deklaratë e thënë e cila është vetëm një dyshim kur marrim parasysh kompozitorët bashkëkohor të janë përshkruahen si klasikë; ose muzikë e cila ka një numër të caktuar instrumentesh si violina, të cilat mund ti gjejmë edhe në zhanret e tjera. Megjithatë,ka karakteristikat që muzika klasike përmban dhe që pak ose aspak zhanret e tjera të muzikës nuk përmbajnë.
Historia
Iluminizmi është lëvizja intelektuale dhe filozofike që mbizotëroi në shekullin XVIII (veçanërisht në gjysmën e dytë të tij) dhe që kishte si synim kryesor “ndriçimin e mendjes njerëzore”, nëpërmjet shkencës dhe artit. Ky shekull u karakterizua nga një sërë ndryshimesh ekonomiko—shoqëroresi kalon që ndodhën si pasojë e revoltave popullore, të cilat arritën kulmin me revolucionin francez (1789) dhe atë amerikan (1776—1783). Filozoha iluministe u përhap në të gjitha fushat e shkencës dhe të kulturës.
Fundi i shekullit XVIII përkon me periudhën e klasicizmit në muzikë. Gjatë kësaj periudhe, arti muzikor fitoi tipare të reja, duke arritur kulmin e tij me përsosjen e simfonisë, në formë dhe përmbajtje, dhe me lindjen e një koncepti muzikor të ri e të rëndësishëm, siç ishte sonata klasike.
Gjatë kësaj periudhe, opera u zhvillua më tej dhe u kthye në gjininë e parapëlqyer nga shtresat e larta shoqërore. Gjithashtu, gjatë klasicizmit u krijuan gjini të reja, si simfonia, sonata, trio etj., dhe u përcaktuan qartë format e tyre. Sonata u kristalizua si formë muzikore. Kjo periudhë njihet si periudha e formave të qarta, të rregullta, simetrike, me përmbajtje të lirë dhe më afër njerëzores.Dhe sot muzika klasike degjohet.
Aferdita Hasko
Aferdita Hasko (lindur më 1941, Skrapar) është një violonçeliste shqiptare nga Skrapari, Shqipëri.
Kisha mesjetare dhe lokaliteti parahistorik në Samadrexhë
Kisha mesjetare dhe Lokaliteti parahistorik në Samadrexhë është një monument i trashëgimisë kulturore në Samadrexhë, Vushtrri, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik", i miratuar me numër 02 - 381/64.
Edukimi i oratorit
parapamje| Ballina e një botimi të vitit 1720 të Institutio Oratoria, që tregon retorikën e mësimdhënies së Kuintilanit Edukimi i oratori (latinisht: Institutio Oratoria; anglisht : Institutes of Oratory) është një libër shkollor me dymbëdhjetë vëllime mbi teorinë dhe praktikën e retorikës nga retoriku romak Quintilian. Ajo u botua rreth vitit 95 p.e.s. Vepra trajton edhe arsimin dhe edukimin në përgjithësi (themelor) e po ashtu edhe zhvillimin e vetë oratorit.
Prezantimi
Kuintiliani e shkroi librin e tij gjatë viteve të fundit të mbretërimit të perandorit Domitian. Në traditën e disa perandorëve romakë, si Neroni dhe Kaligula, regjimi i Domitianit u bë më i ashpër me kalimin e kohës. “[Një] polici sekrete aktive mbikëqyrte popullsinë romake dhe madje senatorët inkurajoheshin në mënyra të ndryshme të informonin njëri-tjetrin... nën Domitianin, edhe dyshimi më i vogël për mosrespektim ndaj perandorit u bë një krim kapital” (xx). Korrupsioni social dhe politik ishte i përhapur. Në një lëvizje të ironisë më të madhe, Domitiani i shthurur e emëroi veten " censor perpetuus, duke e bërë veten përgjegjës për moralin publik" (xx).
Në këtë sfond, ishte shumë e vështirë të gjeje oratorë në traditën e Ciceronit, një pjesë e "famës së oratorit të të cilëve rrjedh nga denoncimet e tij publike ndaj armiqve të shtetit" (XIX). Pozicione të tilla ishin thjesht shumë të rrezikshme për t'u marrë gjatë mbretërimit të perandorëve që nga Augusti. Prandaj, roli i oratorit kishte ndryshuar që nga koha e Ciceronit. Tani, ata ishin më të shqetësuar me paraqitjen e çështjeve se çdo gjë tjetër. Në këtë kohë, Kuintiliani u përpoq të ndërhynte duke qenë nën ndikimin e një idealizmi të një kohe të mëparshme. Oratoria politike kishte vdekur dhe të gjithë në Romë e dinin se kishte vdekur; por Kuintiliani zgjedh qëllimisht oratorinë e një brezi të kaluar si idealin e tij arsimor” (Gwynn, 188).
Pasqyrë e librave I–II
Në dy librat e parë, Quintilian fokusohet në edukimin e hershëm të oratorit të ardhshëm, duke përfshirë lëndë të ndryshme në të cilat ai duhet të jetë i aftë, si leximi dhe kompozimi. “Ai na ofron në të vërtetë jo aq shumë një teori sesa një kurrikulë. Për shembull në kap. iv i librit I diskuton shkronja të caktuara, prejardhjen e fjalëve dhe pjesë të ligjëratës; në kap. v, domosdoshmëria e korrektësisë në të folur e në të shkruar, zgjedhja e fjalëve, barbarizmat, aspirata, theksi, solecizmat, figurat e fjalës, fjalët e huaja dhe fjalët e përbëra; në kap. vi, analogji, dhe në kap. viii, drejtshkrimi” (Laing). Për sa i përket moshës në të cilën duhet të fillojë trajnimi i oratorit, Kuintiliani i referohet pikëpamjeve të Hesiodit dhe Eratosthenes, por pranon pikëpamjen e Chrysippus se jeta e një fëmije nuk duhet të jetë kurrë pa arsim (Kuintilian 1.1.15-19).
Kuintiliani i sheh këto vite formimi si më kritiket për edukimin e një oratori: “Fëmijëria e mendjes është po aq e rëndësishme sa foshnjëria e trupit dhe kërkon po aq vëmendje” (Kuintilian 1.1.1-24). Roli i infermieres së oratorit theksohet shumë pasi “është ajo që djali do të dëgjojë së pari, [dhe] janë fjalët e saj që ai do të imitojë” (Laing, 519). Prindërit luajnë një rol po aq të rëndësishëm, edukimi i tyre është një faktor përcaktues në përparimin e oratorit. Së treti, pedagogu, (skllavi që ndjek oratorin e ri) "duhet të jetë i arsimuar mirë dhe i gatshëm në çdo kohë për të korrigjuar gabimet në gramatikë" (Laing, 520). Së fundi, Kuintiliani thekson se oratori duhet të edukohet nga "mësuesi më i kompletuar" (1.1.22). Ky mësues ideal përshkruhet në detaje në (2.2.5).
Në Librin II, Kuintiliani e përkufizon retorikën si art, ndërsa klasifikon tre llojet e arteve: teorik, praktik dhe produktiv (2.17-18). Ai arrin në përfundimin se retorika merr pjesë në të tre kategoritë, por e lidh atë më fort me atë praktike (2.18.1-5). Retorika gjithashtu ndahet në tri kategori: (1) art, (2) artist dhe (3) punë (2.14.5). Më pas Kuintiliani kalon në një eksplorim të natyrës dhe virtytit të retorikës, duke e ndjekur atë me një krahasim të oratorisë dhe filozofisë (2.19-21). Duhet të theksohet gjithashtu se Kuintiliani i përdor këto dy terma, retorikë dhe oratori, në mënyrë të ndërsjellë (shih Librin II).
Vështrim i përgjithshëm i librave III–V
Librat III-IX eksplorojnë dhe zhvillojnë llojet e ndryshme të oratorisë, duke u fokusuar në strukturën dhe metodat e bindjes. Kështu, këta libra “kanë të bëjnë kryesisht me artin e retorikës” (Walzer, 40).
Në Librin III, Kuintiliani fillon me një kërkim falje për lexuesit e tij për natyrën e thatë dhe teknike të shkrimit të tij (3.1). Kapitujt në vijim diskutojnë origjinën e retorikës (3.2), si dhe natyrën e saj dhe ndarjet e ndryshme (3.3). Më pas Kuintiliani pyet nëse ka më shumë se tre lloje oratorie (3.4) përpara se të diskutojë shkakun (3.5) dhe statusin e një shkaku (3.6). Diskutohen tre forma gjithëpërfshirëse të oratorisë: panegjirike (3.7), deliberative (3.8) dhe mjeko-ligjore (3.9).