Lazarati
Lazarati pas luftës së dytë botërore
Ne 1946 pushteti reklamoi me te madhe dhe beri reformen agrare duke marre token e atyre qe kishin shume e duke u a dhene atyre qe s’kishin ose kishin pak. Lazaratasit si gjithe shqiptaret e ndershem nuk e priten mire marrjen e prones se te tjereve por megjithate nje pjese e tyre qe nuk kishin toke u gezuan dhe shpresuan se do beheshin me mire. Por shume shpejt u pa se kjo ishte nje farse sepse megjithese mjetet e punes ishin shume te prapambetura (parmende me qe) dhe rendimenti i prodhimit ishte minimal, shteti vendosi taksa shume te larta, shume here absurde si psh : nuk kishe pula por do jepje veze, nuk kishe dhen por do jepje mish dhe lesh etj. Keto taksa (detyrime) gradualisht u bene tmerr per popullin duke u shoqeruar me terror dhe burgime si ne rastin e plakut 70 vjecar Ago Rabi, Mestan Kociu, Ramiz Buci e shume Lazaratasve te tjere qe kaluan disa vjet neper burgje me akuza absurde si agjitacion e propagande etj. Ne vitin 1950 filloi vala e dyte e terrorit ne Lazarat me arestimin e Jonuz Bocit, Veliko Selimit, Omar Celes, Esat Celes, Nuri e Veliko Brahimit, Bari Gjolleshit, Barjam Birbilit dhe plakes Hava Gerveshi me akuze tradhti ndaj atdheut. Nga keta, Jonuzi, Omari dhe Veliuka u denuan me pushkatim dhe u ekzekutuan papritur pergjigjen e plote te procedurave gjyqesore. Te tjeret u denuan nga dhjete der ne njezete vjet burg. Ne fakt nuk kishin tradhetuar atdheun por urrenin regjimin dhe shpresonin te permbysej diktatura komuniste qe po o bente cdo dite e me shume deme vendit. Ne vitet e mevonshme arestimet dhe internimet vazhduan ne menyre ritmike. Keshtu ne vitet 1955-1956 u arestuan Kajtaz Gaba e Serjan Ahmeti dhe internohet ne Burrel, Resul Gaba dhe Shefiko Gaba me familjen deri ne 1969. Arestohet dhe cmendet nga torturat ne hetuesine komuniste djaloshi Novruz Dalani, arestohet dhe lirohet Kalo Derxho i cili per te mos rene prape ne duart e hetuesise aratiset jashte shtetit sebashku me nipin e tij Veliko Kociu. Ne 1957 arestohen Rehit Gaba dhe Karafil Gaba dhe vritet ne menyre te dyshimte i rethuar nga forcat e policise Nelo Gjini. Ne1973 arestohen dhe denohen me akuza fallco tre adoleshente, Cajup Bejko, Xheladin Boci dhe Bilal Rabi. Ne 1982 burgoset Shukri Basha me akuzen agjitacion e propagande ne 1982 riburgoset me akuza te sajuara Kajtaz Gaba e duke e mbyllur kete varg arestimesh me arestimin e veterinerit te fshatit Memo Kazma ne 1986. Ne drejtimin ekonomik mbasi fshataret u torturuan vite te tera nga presioni per detyrimet ne 1956 toka qe iu dha me aq buje, ju mor perseri nga shteti per te formuar kooperativat bujqesore. Shteti perseri Lazaratin vazhdoi te shikonte me syrin e njerkes. Ndersa kooperativat fqinje si, Dropulli, Asim Zeneli etj ndihmoeshin nga shteti si ne lehtesimin e tatimeve ashtu dhe ne kreditimin e tyre Lazarati sulmohej duke i quajtur dembele e duke ju vene ne krye drejtues te pashkolluar por militante te partise komuniste. E ndersa kooperativat pereth mirnin 100 deri me 150 lek per dite pune kooperativa e Lazaratit merte 40 deri ne 70 lek duke e katandisur fshatin ne nje varferi ekstreme. Kur ne fshatrat e tjere ishin ndertuar ujesjelles me vite Lazarati vetem ne 1959 duke i paguar vete tubacionet (c’do shtepi) e duke punuar per hapjen e kanalit me pune vullnetare mundi qe te sillte nga sopoti pak uje ne fshat. I njejti diskriminim u be dhe ne drejtim te elektrifikimit. Ne 1968 fshatrat e Shqipërise dhe ato te Gjirokastres u elektrifikuan ndersa Lazarati fare afer qytetit nxinte deri sa ne rrugen nacionale kaloi nje udheheqes politik i kohes qe urdheroi berjen urgjente te elektrifikimit. Ne punesimin ne administrate ishte po e njejta gjendje diskriminuese, me perjashtim te djalit Lazaratas Sadik Boci i cili si partizan i oreve te para dhe besnik i bindjeve te tij komuniste, por qe punonte me ndershmeri e zotesi, vazhdoi te qendroje ne administraten partiake dhe shteterore si dhe 2-3 oficereve qe kishin merita lufte, ne pjesen civile te administrates nuk u punesua njeri. Aq i madh ishte mosbesimi ndaj Lazaratasve sa qe mjafton te themi se nga 1950 e deri ne 1990 nuk u vesh asnje polic e jo me te dilte oficer policie dhe te punesohej ne organet e puneve te brendshme. Ashtu sic u tha me lart edhe kryetaret e kooperatives dhe sekretaret e partise megjithese te pashkolluar i sillnin nga qyteti ose nga fshatra te tjera. Ne drejtim te arsimimit me perjashtim te kurseve kunder anafalbetizmit te viteve te para te pasluftes te cilat ishin masive ne vitet e mevonshme dhenja e te drejtave te studimit ishte shume e kufizuar. Ndersa ne disa fshatra te rethit tone me dy- treqind banore jepeshin 10 deri ne 15 bursa te larta ne vit, ne Lazarat me mbi 2000 banore jepeshin vetem 2-3 te mesme dhe rralle ndonje e larte. Kjo solli qe numri i djemve me shkolle te larte para viteve 90 te ishte i paket, vetem disa mjeke dhe disa arsimtare te shperndare ne te katert anet e shqiperise. Pushteti me keqdashje komentonte se gjoja Lazaratasit nuk ishin arsimdashes, gje e cila u hodh poshte pas viteve 90 ku Lazaratasit vershuan neper shkolla te mesme e te larta ne Gjirokaster dhe Tirane dhe per te ilustruar kete, sot ne universitetin "Eqerem Cabej" studiojne mbi 90 djem e vajza Lazaratas. Po ashtu u hodh poshte akuza e ish-sekretareve te pare se Lazaratasit jane dembele kur mbas viteve 90 me dhjetra Lazaratas krijuan biznese te suksesshme ne Gjirokaster e deri ne Tirane dhe brenda 10-12 vjetesh ndertuan vec mjaft vilave nje fshat te ri "Kordhocen" me mbi 120 shtepi. Per te gjithe kete diskriminim Lazaratasit kur ishin mundesi e ngrinin zerin por filosofia e partise ne pushtet permblidhet ne pergjigjen qe ish-sekretari i pare Rapo Dervishi ne vitet 60 ju dha kerkesave te fshatareve me fjalet : - "C’kerkoni ju, mos kujtoni se jeni Kuci ?" Megjithese edhe fshatrat e tjere te Shqipërise vuajten po ashtu si Lazarati ne regjimin komunist. Megjithate Lazarati i mbijetoi diktatures 50-vjecare komuniste dhe sot ecen ne rrugen e demokracise.