cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cornell University
Universiteti Kornell (en: Cornell University /kɔːrˈnɛl/) është një universitet privat amerikan i vendosur në qytetin e Itakës, në shtetin e Nju Jorkut. Ai njihet si një universitet kërkimor dhe është pjesë e grupimit të 8-të universiteteve më të më mirë në ShBA, të cilët njihen bashkarisht si "Ivy League". I themeluar në 1865 nga Ezra Cornell dhe Andrew Dickson White, universiteti kishte për qëllim mësimin dhe përhapjen e dijes në të gjitha fushat - nga klasikët tek shkencat natyrore, dhe nga edukimi teorik në atë të aplikuar. Këto ideale, të pazakonta për kohën, janë enkapsuluar në shprehjen e famshme të Ezra Cornell-it: "Unë dua të ndërtoj një institucion ku çdo person mund të gjejë nxënje në çdo fushë".
Universiteti është i organizuar në shtatë Kolegje dhe shtatë Departamente Pasuniversitare, ku çdo Kolegj dhe Departament është autonom dhe përcakton vetë standardet e pranimit dhe programet akademike. Përvec kampusit të Itakës, Universiteti administron gjithashtu dy kampuse satelitore mjekësore, një në qytetin e Nju Jorkut dhe një në Katar.
Që prej themelimit të saj, Cornell ka qenë një institucion laik, ku aplikantët pranohen në bazë të aftësive, pavarësisht fesë apo racës. Cornell numëron më shumë se 245,000 alumni në botë, 34 studiues Marshall, 29 Studiues Rhodes, 43 fitues të çmimit Nobel dhe 14 miliarderë. Trupi Studentor përbëhet nga rreth 14,000 studentë në nivelin Bachelor dhe 7.000 studentë që ndjekin Master ose Doktoraturë, të cilët përfaqësojnë të gjitha 50 shtetet amerikane dhe 122 vende të ndryshme të botës.
Historiku
Qysh në fillimet e veta, Kornelli u dallua si një institucion arsimor inovator, qoftë në qasjen e tij akademike dhe në fasilitetet e ofruara. Për shembull, në vitin 1883 Kornelli u bë një nga universitetet e para që përdori energjinë elektrike e prodhuar nga energjia hidrike për të ndriçuar kampusin. Që nga viti 1894, Universiteti Kornell, ndonëse një institucion arsimor privat, përbëhet nga një sërë Kolegjesh të financuar nga shteti,  dhe ka mbikëqyrur aktivitete kërkimore të financuara bashkërisht me autoritetet shtetërore dhe federale.
Universiteti Kornell pësoi një zgjerim drastik në vitet që pasuan Luftën e Dytë Botërore, kur shumë të rinj të kthyer nga lufta u mbëtashtetën nga qeveria federale për të ndjekur studimet universitare.
Duke filluar në vitet 2000, popullata studentore e Universitetit arriti në rreth 20,000 studentë, të mbështetur nga një staf akademik prej 3,000 pedagogësh. Tërë këto studentë mund të zgjedhin nga një larmishmëri kursesh studimi, duke qënë se sot Kornelli ofron më shumë se 4,000 kurse.
Kampusi në Itaka
djathtas|parapamje|Pamje nga zona qëndrore e kampusit të Universitetit në [[Itaka|254x254px]] Kampusi kryesor i Universitetit shtrihet mbi kodrat në lindje të qytetit të Itakës, në Nju Jorkun qendror, me pamje drejt qytetit dhe liqenit Cayuga. Që prej themelimit, Universiteti ka vazhduar të zgjerohet dhe sot ai zë një sipërfaqe prej rreth 2,300 hektarësh (9.3 km2). Kampusi qendror përfshin një numër të madh ndërtesash akademike dhe administrative, si laboratorë, auditorë, muzeume, konvikte dhe fasilitete të ndryshme sportive.
Kamusi qendror është i njohur për stilin arkitektonik eklektik të ndërtesave, duke pasur ndërtime në stilin neo-gotik kolegjial, në stil viktorian, godina neoklasike, por edhe ndërtime moderniste. tQyteza universitare është shënuar nga një parregullt paraqitjen dhe eklektik stilet arkitektonike, duke përfshirë zbukurime Studentor Gotik, e Viktorias, dhe Neoclassical ndërtesa dhe më të këmbimit ndërkombëtar dhe modernist strukturave.
Kampuset në Nju York
parapamje|Qendra Spitalore "Weill", në [[New York City|Nju Jork.|255x255px]]
Shkolla Mjeksore "Weill Cornell"
Kampusi mjeksor "Weill Cornell" i Universitetit Kornell ndodhet në verilindje të ishullit të Manhattanit. Ndonëse kanë fakultete të ndara, Kornelli dhe Universiteti i Kolumbias kanë një bashkëpunim të thellë me njëri-tjetrin, duke menaxhuar bashkarish Qendrën Spitalore Universitare "NewYork-Presbyterian". Këto mësimdhënies spitalet përfshijnë Payne Whitney Klinikë në Manhattan dhe Westchester Ndarje në White Plains, New York.
Kampusi "Cornell Tech"
Më 19 dhjetor 2011, Universiteti Kornell dhe Instituti Izraelit i Teknologjisë "Technion", fituan konkursin për të ndërtuar një kampus të përqendruar në teknologjinë e informacionit. Si pjesë e ndihmës për ndërtimin e këtij kampusi, bashkia e Nju Jorkut do të ofrojë $100 milion dollarë subvencione dhe tokën e zotëruar prej saj në ishullin Roosevelt, në lindje të Manhattanit. Ndërtimi i kampusit prej 2.1 milion metra katror, të projektuar nga Thom Mayne i firmës arkitekturore "Morphosis", filloi në vitin 2014 dhe pritet të përfundojë në vjeshtën e vitit 2017.
Renditja
Në vitin 2015, Kornell si renditet si universiteti i 13-të më i mirë në botë në renditjen Academic Ranking of World Universities, i 17-të më i miri nga QS World University Rankings dhe i 18-ti nga Times Higher Education World University Rankings. Universiteti Kornell u rendit si universiteti i 15-të më i miri në ShBA në renditjen kombëtare të Universiteteve për vitin nga gazeta U.S. News & World Report.
Alumni
Universiteti Kornell numëron rreth 245,027 alumni,  nga të cilët mund të përmendim 31 fituesit e programit "Marshall Scholars" dhe 28 fituesit e "Rhodes Scholars". parapamje|Klubi Kornell në [[New York City|Nju Jork është i hapur vetëm për të diplomuarit e universitetit.|majtas|232x232px]] parapamje|375x375px|Ceremonia e Diplomimit në Kornell për vitin 2008. Kornelli është universiteti i vetëm në botë me tre fitues femra të Çmimit Nobel (Pearl S. Buck, Barbara McClintock, dhe Toni Morrison) në mesin e të diplomuarve të tij. Shumë të diplomuar të Universitetit vazhdojnë të ruajnë lidhjet midis tyre, përmes ribashkimeve njëherë në 10-të vjet dhe nëpërmjet Klubit Kornell në Nju Jork.
Të diplomuarit nga Universiteti Kornell janë dalluar për arritjet e tyre në jetën publike dhe në profesionet e tyre. Përshembull, Lee Teng-hui ka shërbyer si President i Tajvan i,  ndërsa Tsai Ing-wen sapo është zgjedhur si Presidentja e parë femër e Tajvanit, Mario García Menocal ka qenë President i Kubës, Jamshid Amuzegar ('50) ishte kryeministër i Iranit,  ndërsa Janet Reno ('60) ka qënë Prokurorja e Përgjithshme e parë femër e Shteteve të Bashkuara,  kurse Ruth Bader Ginsburg ('54) shërben si gjyqtare në Gjykatën Supreme të ShBA-ve.
Northrop Grumman B-21 Raider
__NOINDEX__ parapamje|B-21 në një hangar në Uzinën 42 në Palmdale, [[Kalifornia|Kaliforni.]] Northrop Grumman B-21 Raider është një bombardues strategjik amerikan në zhvillim për Forcat Ajrore të Shteteve të Bashkuara (USAF) nga Northrop Grumman. Si pjesë e programit Long Range Strike Bomber (LRS-B), ai do të jetë një bombardues strategjik ndërkontinental me rreze të gjatë, të fshehtë për USAF, i aftë për të ofruar armë konvencionale dhe termonukleare. Forcat Ajrore synojnë që B-21 të zëvendësojë Rockwell B-1 Lancer dhe Northrop Grumman B-2 Spirit deri në vitin 2040, dhe ndoshta Boeing B-52 Stratofortress pas kësaj.
Forcat Ajrore nisën planifikimin për B-21 në 2011 dhe dhanë kontratën kryesore të zhvillimit në 2015. B-21 pritet të bëjë fluturimin e parë në 2023 dhe të hyjë në shërbim deri në vitin 2027.
Shumë aspekte të programit B-21 janë shumë të klasifikuara; programi është caktuar si një program i veçantë aksesi. Shërbimi i Kërkimeve të Kongresit vuri në dukje në vitin 2021 se detajet teknike dhe specifikimet e B-21, të tilla si shpejtësia, sistemet aftësuese, "madhësia, fshehtësia e kërkuar, struktura, numri dhe lloji i motorëve, armët e projektuara dhe sensorët në bord mbeten të klasifikuara" edhe pse disa informacione rreth aspekteve të tjera të ndryshme të programit janë bërë publike që nga viti 2015. Fotot e para të avionit u publikuan më 2 dhjetor 2022, të marra gjatë një ceremonie të prezantimit në objektet e prodhimit të Northrop Grumman në Palmdale, Kaliforni.
Historia e Anglisë
right|thumb|250px|Flamuri i Anglisë
Bundesliga
Fußball-Bundesliga është niveli më i lartë i futbollit në Gjermani.
Historia e Anglisë
Parahistoria
thumb|200px|[[Stonehenge, një monument i kohës së Bronzit në Wiltshire]]
Veglat dhe eshtrat e gjetur në Norfolk dhe Suffolk tregojnë se Homo erectusët kanë jetuar në Angli rreth 700,000 vjet më parë. Gjatë kësaj kohe, Anglia ishte e bashkuar me Europën kontinentale nëpërmjet një ure të madhe tokësore. Vendi ku tani ndodhet Kanali Anglez ishte një lumë i madh që rrjedhte në drejtim të perëndimit. Kjo zonë ishte shumë pak e populluar gjatë Periudhës së Akullnajave, si edhe ishujt e tjerë Britanik. Në rikolonizimin që pasoi, pas periudhës së akullnajave, kërkime gjenetike tregojnë se Anglia e sotme ishte zona e fundit e ishujve Britanik që u ripopullua, rreth 13,000 vjet më parë.
Bundesliga
Bundesliga në futboll është themeluar me vendimin e Federatës Gjermane të Futbollit (DFB) gjerman. Deutscher Fußball-Bund me datë 28 korrik 1962 në Dortmund. Bundesliga ekziston që nga sezoni 1963/1964.
Historia e Anglisë
Pushtimi Romak
Britania tanimë kishte qenë shënjestra e shumë pushtimeve, të planifikuara dhe të kohës, nga forcat e Republikës dhe Perandorisë Romake. Së pari u pushtua nga diktatori romak Jul Cezari 55 Para Krishtit, por ishte pushtuar më plotësisht nga perandori Klaud në 43 AD. Si vendet e tjera në fund të perandorisë, Britania ka pasur lidhje tregtare me romakët, dhe ndikimi i tyre ekonomik dhe kulturor ishte pjesë e rëndësishme e kohës së hekurit britanik para-romaks, sidomos në jug. Me rënien e Perandorisë Romake 400 vjet më vonë, romakët u larguan nga Anglia.
Anglo-Saksonët
upright|left|thumb|Një helmetë Anglo-Saksone
Bundesliga
Në Bundesligë çdo klub takohet me çdo klub tjetër të ligës dy herë gjatë dy pjesëve të kampionatit. Kampion shpallet klubi me më së shumti pikë të mbledhura mbas të gjitha lojërave. Kampioni i Bundesligës njihet edhe si kampion i Gjermanisë (gjerman. Deutscher Meister). Tre klubet më të dobëta bien në ligën e dytë.
Nga viti 2001 Bundesliga gjendet nën ombrellën e Ligës Futbollistike të Gjermanisë (DFL), gjerman. Deutsche Fußball Liga.
Historia e Anglisë
Anglo-Saksonët
Historia e Anglisë Anglo-Saksone mbulon historinë e Mesjetës Angleze nga përfundimi i Britanisë Romake dhe themelimit të mbretërive Anglo-Saksone në shekullin e 5të deri në pushtimin nga Normanët më 1066.
Dituri fragmentale e Anglisë Anglo-Saksone në shekullin e 5të dhe të 6të vijnë nga shkrimtari Britanik Gildas (shekulli i 6të), Kronika Anglo-Saksone (një histori e popullit anglez e filluar në shekullin e 9të), jetët e shenjtëve, poetëri, zbulime arkeologjike, dhe studime të emrave të vendeve.
Temat dominante të shekullit të shtatë deri në shekullin e dhjetë ishin përhapja e Krishtenizmit dhe bashkimi politiki Anglisë. Krishterizmi mendohet se ka ardhur nga tri anë, nga Roma në jug, dhe Skocisë dhe Irlandëss në veri dhe perëndim.
Rreth vitit 500, Anglia besohet se ishte ndarë në shatë mbretëri jo të rëndësishme, të njohura si Heptarçi: Northumbria, Mercia, East Anglia, Essex, Kent, Sussex, dhe Wessex.
Mbretëritë Anglo-Saksone prireshin nga lufta. Aq herët sa në kohën e Ethelbert of Kent, një mbret mund të njihej si Bretwalda ("Lord i Britanikëve"). Ky titull i ra në shekullin e 7të tek mbretërit e Northumbrias, në shekullin e 8të tek Mercia, dhe në të 9-tin, tek Egbert of Wessex, i cili më 825 i mposhti Mercians në betejën e Elledunit. Në shekullin tjetër familja e tij arriti të sundonte gjithë Anglinë.
Mbretëria Angleze
Origjinalisht fjala England, ose Englaland (shqip Anglia) ishte term gjeografik që përdorej për të përshkruar pjesën e Britanisë që ishte e okupuar nga Anglo-Saksonët, dhe jo për një vend ose shte të veçantë. Ajo u bë e bashkuar politikisht nga zmadhimi i Mbretërisë Wessex, mbreti i së cilës Athelstan e solli të gjithë Anglinë nën pushtimin e një mbreti për herë të parë në histori më 927, megjithëse bashkimi nuk u bë i përhershëm deri më 954, kur Edred of England mposhti Eric Bloodaxe dhe u bë Mbreti i Anglisë.
Më 1016 Anglia u pushtua nga mbreti Danez Canute the Great (shqip Kanuta i Madh), i cili e shëndrroi atë në qendrën e tij qeverisëse për perandorinë e tij jetë-shkurtër ku bënin pjesë Danimarka dhe Norvegjia. Më 1042 Anglia u bë përsëri mbretëri e veçantë me ardhjen e mbretit Edward the Confessor, pasardhës i dinastisë vandase angleze.
Mbretëria e Anglisë, ku bënte pjesë edhe Uellsi, vazhdoi të ekzistonte si një komb i pavarur deri tek Aktet e unionit 1707. Sidoqoftë lidhjet politike të Anglisë u ndryshuan përgjithmonë nga Pushtimi Norman më 1066.
Mesjeta
Periudha e mesjetës përfshin një varg luftërash mes britanikëve mes vete. Në vitet 1600 deri në vitet 1707 anglezët patën grindje brutale mes vete. Në vitet 1707 anglezët mundën skocezët duke pushtuar skocinë dhe irlandën dhe duke themeluar Britaninë e madhe në anglisht (The great Britain). Deri në vitet 1800 pati një zhvillim të gjerë ekonomik dhe kolonial.Për herë të fundit skocezët kryengritën në vitin 1745 por kjo kryengritje u shua. Ata pushtuan dhe kolonizuan Indinë,duke shkatërruar dinastinë islamike indiane. Ata poashtu huazuan territore të ndryshme nga perandoria osmane në vitet 1800-1900.Ata morën Qipron,Sudanin,Egjiptin, vende strategjike për koloni. Ata poashtu kolonizuan kanadanë deri në kohën e re.
Grupi i katërmbëdhjetë i elementeve kimike
Ne kete grup te elementeve bejne pjese: karboni (C), silici (Si), germaniumi (Ge), kallaji (Sn) dhe plumbi (Pb). Karboni eshte jometal, silici dhe germaniumi gjysmemetale, ndersa kallaji dhe plumbi metale.
Atomet e elementeve te grupit 14 te sistemit periodik te elementeve permbajne nga kater elektrone ne shtresen e fundit. Konfiguracioni elektronik i grupit 14 eshte ns2np2.
Me rritje te numrit atomik, rritet edhe stabiliteti i komponimeve me numer oksidues +2, ndersa zvoglohet stabiliteti i komponimeve me numer oksidues +4.
Karboni dallohet nga elementet e tjera te grupit, me elektronegativitet, vellim atomik dhe konfiguracion elektronik. Komponimet e karbonit jane mjaft stabile. Vellimi i vogel i atomeve te karbonit mundeson formimin e lidhjeve dyfishe dhe trefishe.
Elementet e ketij grupi, pos komponimeve me numer +2 dhe +4, mund te formojne komponime stabile edhe me numra oksidues -2 dhe -4. Pasi qe karboni posedon veti te theksuara jometalike, me metale reagon duke formuar karbure. Ne keto komponime, karboni ka numer negativ oksidues.
Rasti informbyroisti
Në qershor 1948, me përjashtimin e Jugosllavisë titiste nga organizata e partive të shteteve komunsite-Byroja Informative, përfundimisht prishen marrëdhëniet ndërmjet Rusisë e aleatëve të saj, me Jugosllavinë. Mbetja e Shqipërisë në pozitat proruse nënkuptonte edhe prishjen e domosdoshme me jugosllavët. Ndonëse gjatë kohës së marrëdhënieve të mira në relacionin Tiranë-Beograd pozita e shqiptarëve në Kosovë dhe në viset tjeta ishte e rëndë, pas prishjes së këtyre marrëdhënieve pozita e tyre përkeqësohet edhe më shumë. Pra, pozita diplomatike e Shqipërisë (atëkohë) e pafavorshme në planin ndërkombëtar, e rëndoj drejtëpërdrejtë edhe pozitën e shqiptarëve të mbetur padrejtësisht në Jugosllavinë e avnojit. Qarqet politike antishqiptare në Jugosllavi dhe veçanërisht UDB-a në krye me serbomadhin A.Rankoviq, duke e shfrytëzuar këtë situatë, riaktualizoi projektin famkeq të Vasa Çubrilloviçit për asgjësimin, asimilimin dhe shpërnguljen me dhunë të shqiptarëve nga trojet e tyre të lashta. Dhuna e terrori i shfrenuar qysh herët, tani i shpërthyer me një egërsi të re (përmes diferencimeve si "informbyroist") fillimisht nisi me kuadrot shqiptare të luftës për të vazhduar pastaj kundër të gjithë shqiptarëve që konsideroheshin armiqë të Jugosllavisë.
Shumica e të dënuarve shqiptarë vitet më të rënda të burgut, përveç Idrizovës e Velesit në Maqedoni, Nishit, Beogradit, Pozharevcit... në Serbi, Titogradit në Mal të Zi, Bileqës, Stara Gradishkës, Lepogllavës... në Kroaci, i kaluan më së shumti në sinonimin e ferrit të Dantes në "Goli Otok", ujdhesë në Adriatikun verilindor (Kroaci). Në këtë ujdhesë të xhveshur e me gurë të thepisur, të burgosurit shqiptarë dhe jo vetëm ata, përjetuan ditët më të tmerrshme të jetës së tyre. Rrëfimet e atyre që kaluan nëpër ferrin e Goli Otokut, dëshmojnë për një trajtim të egër e mizor, të papërsëritshëm në historinë e njerëzimit. Qëllimi ka qenë i qartë: jo vetëm thyerja por shkatërrimi i plotë shpirtëror i çdo të burgosuri. Aty është praktikuar shpesh herë rrahja e të burgosurve në mes vete (të burgosurit e vjetër me ata të rinjtë e porsa ardhur). Pas punëve të rënda e të mundimshme që bënin gjatë ditës, të burgosurit për çdo mbrëmje ishin të detyruar të kalonin nëpër koridorin e gjallë e të "të penduarve" dhe të udëbashëve të çarkëdisur... Në Goli Otok, pra të burgosurit me karakter të thyer e të përbaltur (tipat me imoral) jo vetëm që "vetëqeverisnin" me krejt kampin, por bëheshin edhe xhelatë të atyre që kishin karakter njerëzorë e të pathyeshëm. Ky burg-kamp famkeq u bë edhe varr i shumë të burgosurve, në mesin e të cilëve pati edhe shumë shqiptarë
1950-1960
Në vitet 50-ta dhe 60-ta në Kosovë dhe në viset tjera etnike, kanë vepruar edhe disa grupime politike, të cilat ishin pjesë përbërëse të LNDSH-së, e këto ishin: Pas aktivitetit patriotik, kundër regjimit titist, në vitin 1955 në Tetovë me 10 vjet burg dënohet mësuesi Mehmet Gega, Muharrem Jusufi dhe Abdulla Kalishta. Në vitin 1956 me burgime të rënda dënohen disa intelektualë tjerë nga Tetova dhe Gostivari. Më 1957 denohen edhe 8 anëtarë të LNDSH-së në Prishtinë: Rexhep Latif Abdullahu, Qemal Novokazi, Shemsi Perani, Rexhep Parteshi, Ibrahim Galimuna, Islam Mumxhiu, Vehbi Ruva dhe Kadër Deva. Të gjithë këta denohen me burg në kohëzgjatje prej 2-12 vjet burg të rëndë me përjashtim të Islam Mumxhiut, i cili lirohet. Po këtë vit burgoset dhe dënohet grupi i dytë 9 anëtarësh nga Prishtina: Nusret Novokazi, Rashid Krasniqi, Osman Krasniqi, Emina Krasniqi, Nikë Kajtazi, Ibrahim Binaku, Fehmi Henci, Neki Shehu dhe Mazllum Novokazi. Në vazhdën e ndjekjeve të atdhetarëve të LNDSH-së, në Shkup burgoset dhe denohet grupi 14 anëtarësh nga Tetova, Gostivari, Dibra e Ohri: Raif Malaziu, Sherafedin Agai, Adnan Agai, Abaz Dukagjini, Burhan Pasholli, Abdurrahman Taravari, Remzi Pustina, Eshref Hoxha, Naxhi Purde, Abdylaziz Taravari, Mevaip Purde, Rifat Palloshi, Hadi Imami dhe Zeqir Lisi Në verën e vitit 1960 zbulohet grupi i LNDSH- " Votra Kosovare Nacional-Demokratike Shqiptare " i drejtuar nga Shahin Voca i Shalës së Bajgorës. Kjo organizatë kombëtare u themelua me 6 gusht 1952, ku fillimisht aktivitetin e vet e bëri në Gjimnazin e Mitrovicës dhe në shkollën e Stantërgut për t´u shtri brenda një kohe në Prishtinë, Podujevë, Gjilan, Prizren, Shkup e Tetovë, Pejë, Istog etj. Brenda 8 vitesh VK-NDSH-ja në gjiun e vet organizoi 387 anëtarë besnik. Me rastin e zbulimit nga UDB-a arrestohen dhe dënohen 21 anëtarë, prej tyre 4 veta denohen në Gjyqin ushtarak të Zagrebit. Gjykata e Qarkut në Prishtinë dhe ajo në Prizren dënuan 17 veta: Ragip Sadikun, Bajram Gashin, Hasan Rexhën, Bislim Fazliun, Muharrem Hysenin, Luz Pacolin, Nuhi Pretenin, Biliall Ramën, Hilmi Badallajn, Ali Isufin, Rraman Jasharin, Ramë Dibranin, Niman Shalën, Sinan Sinanin, Musli Rexhepin, Ibrahim Metajn dhe Niman Kajtazin. Ndërkaq në Zagreb më 25 shkurt 1961 në bazë të aktvendimit nr.IK 21/60, gjyqi ushtarak denon: Emin Fazliun me 8 vite burg të rëndë, Baki Dullovin me 2 vjet e 6 muaj, Mehmet Trepçën me 2 vjet dhe Hilmi Ajvazin me 9 muaj burg.
Njësia administrative Lunxhër
Komuna Lunxhër është një komunë në rrethin e Gjirokastrës në Shqipëri.
The Blues Brothers (soundtrack)
The Blues Brothers: Music from the Soundtrack është soundtrack zyrtar i filmit te famshëm The Blues Brothers, i vitit 1980.
Misionin amerikan ne Shqiperi
Libër i cili hedh drite mbi "Misionin amerikan në Shqipëri", nis me te parin oficer amerikan te shërbimit sekret te OSS-it. Emri i koduar ishte Tank, i njohur si major S. S. Kendell, ishte Dejl Mekadu, ishte ai që udhëhoqi te parin mision sekret amerikan në Shqipëri, me 18 nëntor 1943.
The Blues Brothers (soundtrack)
Personeli
The Blues Brothers (film)
Misionin amerikan ne Shqiperi
Një histori e bazuar në dokumente që mbajnë vulat e arkivave amerikane, por edhe dëshmi te rralla te atyre personazheve që janë në libër e që kane mbetur ende në jete. Autorit i është dashur te shkele në te gjitha ato thepa, qytete, shpella, brigje në te cilat me se gjysme shekulli shkuar te rekrutuarit e OSS-it ja bëhen në Shqipëri.
Ajo që theksohet që në fillim, në parathënien e shkruar nga autori Lucas : "Kjo është një histori e pa rrëfyer me pare e operacioneve sekrete te OSS-it (Zyrës së Shërbimeve Strategjike) amerikan në Shqipëri gjate Luftës se Dyte Botërore, si edhe Shtetet e Bashkuara, krahas anglezeve ndihmuan komunistet te mundnin nazistet dhe te merrnin pushtetin në vend. Shumecka prej atyre që kane ndodhur janë te shkruara e zeza mbi te bardhe në mijëra flete dokumentesh, që gjenden në arkivat amerikane. Por, sikundër thekson edhe autori, i cili ka hulumtuar për te zbardhur sadopak prej atyre që kane ndodhur. Lucas shkruan : "Pak dihet për këto ngjarje në Shqipëri dhe në Shtetet e Bashkuara. Te dhënat e OSS-it, që me vone u shndërrua në CIA, nuk u bene publike deri në vitin 1975". Pas ishte pikërisht ky viti që shënoi edhe fillimin e rikthimit te tyre në Arkivat Kombëtare dhe regjistrimin e fakteve.
Ja, është "Bota Shqiptare" që sjell te parin libër që zbardh operacionet e OSS-it në Shqipëri. Dhe Peter Lucas, ishte i pari gazetar amerikan, që pas vdekjes se Enver Hoxhës, në vitin 1986, vizitoi Shqipërinë. Ja c'na rrëfen Lucas në librin e tij: "Një raport i OSS-it për luftimet e asaj kohe e përshkruante kështu aktivitetin partizan: Gjate nënte muajve te pare te vitit 1943, partizanet ishin tepër aktive kundër Boshtit, ku bënin pjesë divizionet italiane dhe me vone dhe dy misione gjermane, duke sulmuar karvanët e tyre, çlironin zona te caktuara dhe vunë nen kontroll disa qytete te vogla..."
Jo pak aty flitet për Tom Stefanin, kolonelin rekrut te OSS-it, i lindur nga prindër emigrante shqiptare, i formuar tërësisht në Amerike, njëri fare i afërt me Enver Hoxhën gjate luftës, madje edhe i ftuar nderi në disa kongrese te rëndësishme. Thuhet se një nga punët e para te kolonel Stefanit ka qene ndihma për rekrutimin e emigranteve shqiptare për OSS-in.
Për Lucas, shkelja e Shqipërisë në vitin 1986 ishte vetëm fillimi. Ishin dëshmitë ato që kërkonte për te mbërritur me pas te ky libër. Ndaj, edhe sikundër rrëfen vete autori : "Kam intervistuar partizane te moshuar, që kishin luftuar me Hoxhën. Vizitova fshatra si Dukat, Dhermi, Kuc e Himarë. Kam udhëtuar në Veri nga Shkodra në Theth. Karaburunin e kam rrokur nga kodra e nga deti. Kam qene në shpellën e njohur si Seavie përgjatë bregdetit që kontrollohej nga OSS-i, te cilën ai e kishte baze te sigurt". E si për t'i vene vulën këtij udhëtimi cep me cep te Shqipërisë, ai thekson: "Kam udhëtuar hipur mbi gomar neper malet e Shqipërisë jugore, ku Enver Hoxha kishte vendosur shtabin e tij".
E gjithçka për te pasur me shume dëshmi dhe një panorame me te plote nga sa shkruhej në raportet sekrete te OSS-it, që mbërrinin kryesisht nga Bari. Dhe ja se çfarë shkruhej në njërin prej tyre. "Në një raport sekret te një agjenti, flitej për minimin e plazhit te Durrësit, ku gjermanet mendonin se do te zbarkonin forcat e Aleateve. Aty shkruhej : "Flitet se 25 mije mina janë vendosur në ketë zone. Janë ngritur edhe gardhe me tela me gjemba dhe është e ndaluar për cilindo te hyje në te".
Miqësia e Enverit me Tom Stefanin
Në librin "Misioni amerikan në Shqipëri" shkruhet: "Për Hoxhën, miqësia ishte e mire. Por armët ishin me te mira... Kjo miqësi u shfaq hapur kur Hoxha e ftoi Stefanin te merrte pjesë në konferencën 4-ditore te Përmetit. Fulci u gëzua shume nga ftesa. Ai e këshilloi Stefanin te krijonte "marrëdhënie te ngushta me djemtë vendore (partizanet)".  Në një tjetër pasazh shkruhet : "Hoxha mbetej i bindur se anglezet ishin te vendosur te pengonin ngjitjen e partizaneve komuniste në pushtet dhe kjo vinte ngaqë anglezet vazhdonin te këshilloheshin me pro-zogistin Abaz Kupi dhe grupe te tjera nacionaliste. Anglezet mbeten te palëkundur në mendimin : "Kushdo tjetër, përveç Hoxhës" dhe pse ishin partizanet e Hoxhës i vetmi grup i organizuar që luftonte kundër gjermaneve". Ndërkohe që lufta vazhdonte, te rekrutuarit e OSS-it bënin punën e tyre. Qëndronin pranë atyre që luftonin, dhe në çdo kohe që ishte e mundur dhe e duhur raportonin me detajet me te imta, gjithçka ndodhte, çdo lëvizje dhe se çfarë pritej te ndodhte në ditët në vijim.
Mehmet Shehu dhe Lufta e Tiranes
"Gjeneral Mehmet Shehu priti me kënaqësi urdhrin për çlirimin e Tiranes. Urdhri erdhi nga Enver Hoxha në Berat për Mehmet Shehun për shtabin e Divizionit te pare partizan...  Shehu e kishte përgatitur Divizionin e tij te Pare partizan ashtu si ai dinte, duke pasur parasysh edhe rrethanat. Shpesh kishin pak për te ngrëne. Here pas here flinin edhe përjashta, sido që te ishin kushtet e motit. Ata nuk ngjanin si një ushtri e mirëfillte, duke pasur parasysh mungesat në veshje dhe armët gjithfarëshe që mbanin prej lloj-lloj ushtrish". "...Tashme Shehu ishte jashtë portave te Tiranes, duke përgatitur planin e sulmit, ndërkohe që Hoxha, udhëheqësi i tij, ishte nja 160 km larg në Berat, duke diskutuar për paradën e fitores. Edhe nëse Shehu kishte ndonjë armiqësi ndaj Hoxhës, nuk e shfaqi atë. Ndoshta donte që kështu te mbetej". Vijon : "OSS-i ishte shume dakord me llogaritjen e Shehut për 2 mije gjermanet e vrare në Luftën e Tiranes. Megjithatë, raporti i OSS-it thotë se disa prej këtyre gjermaneve te vdekur ishin robër te plagosur që u vranë nga partizanet".
Mustafa
Emrin Mustafa e mbajnë këto persona:
Schwarzenburg
është një komunë në kantonin Bern të Zvicrës.
Ede (Holandë)
Ede është një komunë në provincën Gelderland në Holandë me sipërfaqe 318.68 km² dhe popullsi 108255 banorë. Ede është kryeqendra e bashkisë.
Avulli (fizikë)
thumb|right|250px|Avulli krijojn lagështinë Avulli është gaz, i cili në përgjithësi është ende në kontakt me fazën e lëngshme dhe atë të ngurrtë, i cili nga sublimimi ose avullimi del në sipërfaqe. Nëse nuk paraqitet ndonjë pengesë, formohet një baraspeshë dinamike tek e cila pjesëza të fazës së lëngshme gjegjësisht të ngurrtë kalojnë në fazën gazore dhe gjithashtu në të njëjtën mënyrë edhe prej formës gazore.
Stettlen
është një komunë në kantonin Bern të Zvicrës.
Vasil Gërmenji
Vasil Gërmenji (Manastir, 12 mars 1908 - New York, 28 nëntor 1988) qe mësues, gazetar, veprimtar i Ballit dhe diplomat i çështjes shqiptare.
Jeta
Lindi në hotelin "Liria" në qendrën e Vilajetit të Manastirit që kishin hapur i ati, Telemaku me të vëllanë, Themistoklinë. Ngel jetim nga i ati kur qe gjashtë, dhe e ëma greke e lë të rritet tek ungji i tij. U rrit dhe u edukua në Korçë ku kreu dhe liceun e qytetit, studimet e larta për inxhinieri hekurudhash i kreu në Marsejë, Francë. Atje njohu të shoqen, Germain, ku u martua para se të kthehej në atdhe më 1934.
Me qeverinë e "të rinjve" të Mehdi bej Frashëri u shfaq një frymë e gatshme për të pranuar risitë, hyn në garë për zyrën e prefektit të Korçës por mbas dy javësh i lodhur nga klima morale e kohës tërhiqet nga politika dhe vazhdon të japë mësim në Shkollën Teknike. Largohet nga Shqipëria në mars të 1939, pak javë para pushtimit italian. U vendos sërish në Marsejë, ku nga shtrëngimi punoi edhe këpucar në një dyqan që hapi me të shoqen.
Pas pushtimit të Francës jugore nga forcat gjermane, i bashkohet Frontit Luftarak Francez, Resistence Nacional, që kryesohej nga Fransua Miterrâ, i cili, kur vdiq Vasili, ishte president i Francës. Në mbarim të luftës i jepet në shenjë nderimi “ Kryqi i Meritës ” i klasit të parë dhe njihet zyrtarisht veteran i Çlirimit Kombëtar Frances. Pas Luftës vazhdoi punën në dyqanin e këpucëve.
Paslufta
I propozohet nga Behar Shtylla të kthehet në Shqipëri, por nuk bien dakord për çështjen e Kosovës. Me 26 gusht 1949, shpallet në Paris Komiteti Kombëtar “Shqipëria e Lirë”,  nën kryesinë e Mithat Frashërit. Vasil Gërmenji, i pa angazhuar në asnjë grupim politik, pa vonuar, në fillim të vitit 1950, përmes buletinit “I mërguemi”, përkrah idenë për një përfshirje sa më të gjerë në këtë komitet. Faktin që Komiteti e kishte selinë në Nju Jork, megjithëse akoma nuk ishte antar i tij, e vlerëson si diçka të rëndësishme e shpresdhënëse.
Pas reformimit të Komitetit Kombëtar “Shqipëria e Lirë”, kur drejtimin e tij e mori Hasan Dosti, Vasil Gërmenji emërohet antar i këtij komiteti. Më 1956, kur në krye të këtij komiteti emërohet Dr. Rexhep Krasniqi, Vasil Gërmenji ishte antari i parë që u ftua për të marrë pjesë në të, ftesë që ai e pranoi menjëherë. Pas rregullimit të shpejtë të dokumentave të udhëtimit, emigron në SHBA dhe shërben me kompetencë të jashtëzakonshme në çdo fushë të  veprimtarisë së Komitetit. Doli në pension më1973. Ndërroi jetë bashkë me të shoqen prej një aksidenti automobilistik më dt. 28 nëntor 1988, në 12 të ditës.
Sistemi për menaxhimin e bazës së të dhënave
Sistemi për menaxhimin e bazës së të dhënave (ang. DBMS, Database management system) është një paketë softuerike me programe kompjuterike të cilat kontrollojnë krijimin, mirëmbajtjen dhe përdorimin e bazës së të dhënave. Ai i mundëson organizatave të ndryshme që të zhvillojnë baza të dhënash që iu nevojiten për aplikacionet e tyre. Baza e të dhënave është një grumbull rreshtash, skedarësh dhe objektesh tjera të integruara që nevojiten për një aplikacion. Një DBMS i mundëson aplikacioneve të ndryshme të qasen në të njëjtën bazë të dhënash. DBMSs shfrytëzon një sërë modelesh të bazave të të dhënave siç janë Modeli relacional ose modeli me objekte. Ky sistem përdor gjuhën e pyetësorëve (ang. query language),të cilat thjeshtojnë krijimin e aplikacioneve të ndryshme. Gjuhët e të dhënave gjithashtu thjeshtojnë edhe organizimin e bazës së të dhënave, marrjen dhe prezantimin e informatave nga ajo bazë. DBMS ofron lehtësira për kontroll të qasjes në të dhëna, duke krijuar integritetin e të dhënave, kthimin e të dhënave mbas dështimeve në sistem duke i kthyer ato nga kopja rezervë (ang. back up) dhe ofron siguri në të dhënat.
Përgjithësim
DBMS është një grumbull programesh të cilat kontrollojnë organizimin, vendosjen e të dhënave dhe rikthimin e të dhënave në bazë. DBMS-të janë të ndara duke u bazuar ne strukturen e të dhënave që ato përmbajnë. DBMS pranon kërkesa për të dhëna nga një aplikacion dhe drejton sistemin operativ të transferojë të dhënat. Pyetësorët duhet të qasen në atë mënyre që tu përshtaten formatit të protokolleve të aplikueshme .Kur përdoret DBMS, sistemi i informatave mund të ndryshohet lehtë sikurse kërkesat e organizimit të informatave ndryshohen .Kategori të reja të dhënash mund të shtohen në bazën e të dhënave pa pas përçarje me sistemin ekzistues. Serverët e bazës së të dhënave janë kompjuterë të dedikuar të cilët e mbajnë atë dhe mund të ekzekutoj DBMS dhe softuerët përkatëse. Zakonisht këta server janë kompjuter me shumë procesor, me memorie te bollshme dhe disqe të pavarura në formë të vargut. Pjesa harduerike e startuesve të bazës së të dhënave, të lidhura në një ose më shumë server përmes një kanali të shpejtësisë së lartë, gjithashtu përdoren në procesimin e transaksionit të volumeve të larta. DBMS gjenden në zemër të shumicës së aplikacioneve të bazave të të dhënave.
Historia
Bazat e të dhënave janë përdorur që nga ditët e hershme të llogaritjes elektronike. Në krahasim me sistemet moderne të cilat kanë baza dhe nevoja fleksibile, versionet e vjetra ishin të lidhura ngushtë me bazën e të dhënave në mënyrë që të arrinin shpejtësi dhe fleksibilitet të mjaftueshëm. DBMS janë përdorur vetëm në organizata të mëdha të cilat zotëronin harduerin e nevojshëm për të përkraha të dhënat.
DBMS-i navigues viteve të 60-ta
Përderisa kompjuterët zhvilloheshin për nga shpejtësia dhe aftësitë llogaritëse, një numër i madh i bazave të të dhënave me qëllim gjeneral dolën në sipërfaqe , në mesin e viteve 60-ta ka pasur një numër të mjaftueshme të këtyre bazave për përdorim komercial. Interesimi vetëm shtohej, dhe Charles Bachman , autori i njëri nga këto produkte Integreted Data Store , gjithashtu themeloi "Database Task Group" përbrenda CODASYL, ky grup ishte përgjegjës për krijimin dhe standardizimin e COBOL .Në vitin 1971 ata shpërndanë standardin e tyre tashme të formuluar i cili u njoh me emrin "Codasyl approach"( Qasja e codasyl). Qasja e Codasyl ishte i bazuar në manualin navigues të të dhënave të lidhura e formuar në një rrjetë të gjerë. Kur baza e të dhënave hapej për të parën herë,programi vendoste një link në rreshtin e parë të bazës e cila përmbante një pointer. Për të gjet ndonjë të dhënë të dëshiruar nga programeri, duhej që të kalonte nëpër këta pointer një nga një përderisa rreshti i kërkuar kthehej nga sistemi .Pyetësorët e thjeshtë ("gjej të gjithë njerëzit në Indi") duhej të kalohej në të gjithë të dhënat dhe të mblidheshin rezultatet e kërkuara një nga një. Atëherë nuk kishte koncept të "kërkimit" të mirëfilltë. Kjo sot mund të duket si një limitim serioz, por në atë kohë kur shumica e të dhënave ruheshin në shirita magnetik , këso operacione ishin shumë të shtrenjta për tu realizuar.
Gjithashtu IBM kishte DBMS-në e saj në vitin 1968, e njohur si IMS. (Information Management System) ishte një softuer i zhvilluar për programin Apollo në Sistemin 360 .IMS ishte i ngjashëm në koncept me Codasyl, por përdorte një hierarki më strikte për modelin navigues në krahasim më atë rrjetor te Codasyl. Të dy konceptet më vonë njihen më Databasa Naviguese duke u bazuar në mënyrën se si kishin qasje në të dhëna ,pikërisht çmimi Bachman 1973 ishte "Programeri sikur Naviguesi". IMS është i klasifikuar si një bazë hierarkike, kjo së bashku me IDMS , Codasyl gjithashtu edhe CINCOMS u klasifikuan si Modeli rrjetorë ( ang. Network model)
DBMS relacional në vitet e 70-ta
Edgar Codd punonte në IBM në San Jose, California, në një nga zyret që ishin të angazhuar në zhvillimin e diskut të fortë. Ai ishte i pakënaqur me modelin navigues të Codasyl, posaçërisht në pjesën e kërkimit përmes "search".Në vitin 1970, ai shënoi një numër të konsiderueshëm shënimesh që shpjegonin një qasje të re në ndërtimin e bazës së të dhënave. Në këto letra, ai përshkruan një sistem të ri të ruajtjes dhe punës me të dhëna. Në vend që rreshti të ruhej në një lloj të listës së lidhur .Ky sistem mund të jetë shumë i papërshtatshëm në punën me baza të zgjeruara .Modeli relaciaonal pati zgjidhje për këtë problem duke i ndarë të dhënat në tabela të normalizuar. Një përdorim i zakonshëm i sistemit të bazës së të dhënave është renditja e informacionit të përdoruesve, emrat e tyre , informatat e kyçjes adresa dhe numra telefonash të ndryshëm. Në rastin e qasjes lundruese të gjitha këto të dhëna do të vendoseshin në vetëm një rresht, dhe gjërat e tjera të papërdorshme nuk do të vendoseshin fare në bazë .Ndërsa në qasjen relacionale , të dhënat do të normalizoheshin në një tabelë të përdoruesit , të adresave dhe numrave të telefonit .Do të thotë një rresht i të dhënave do të regjistrohej vetëm nëse adresa dhe numri i telefonit do të jepej. Lidhje e informatave do të ishte çelësi kryesorë në këtë sistem .Në modelin relacional, një pjesë e informatës përdorej si Çelës primar (ang. Primary key),dukë reprezentuar një rresht në mënyrë unike , e tërë lidhja do të kryhej duke kërkuar të dhënat që korrespondojnë me këtë çelës. Si në qasjen naviguese edhe në këtë relacionale të dhënat do të kërkohen nja një program që përmban unazë kërkuese në mënyrë që të mbledhë rezultatet e kërkuara. Zgjidhja e Codd përmbante unazë kërkuese, që më vonë do të mundësonte krijimin e ashtuquajturës SQL.Shënimet e Codd u morrin nga dy njërës në Berkeley , Eugene Ëong dhe Michael Stonebraker. Ata filluan një projekt i njohur si INGRES. Në vitin 1968, Universiteti i Michigan filloi zhvillimin e Micro DBMS. Ai u përdor për të menaxhuar të dhëna shumë të mëdha nga Departamenti i punës të SHBA.
DBMS-ja SQL në fundin e viteve 1970
IBM filloj punën në krijimin e një prototipi i bazuar në konceptet e Codd i ngjashëm më IBM System R në vitet e hershme të 1970-ta. Versioni i parë ishte i gatshëm në vitin e 1974/1975. Versionet me shumë përdorues u testuan nga konsumatorët në vitin 1978 dhe 1979, pra në kohën kur veç ishte në përdorim gjuha e standardizuar e pyetësorëve. Idetë e Codd dërguan në krijimin e versioneve të reja të Sistemit R, i njohur si “SQL/DS” dhe më vonë si “Database 2”.Shumë njerëz filluan të punojnë me këto sisteme për përdorim komercial, e disa përdorën edhe Interfejs siç ishte Sybase , edhe vetë Microsoft SQL Serveri është një version i ri-ndërtuar i Sybase. Michael Stonebraker zhvilloj një bazë të re e quajtur Postgres, që përdoret më shumë në domenet .org dhe .info. Në Suedi, shënimet e Codd-it gjithashtu ishin lexuar dhe u zhvillua Mimer SQL nga Uppsala University në vitet e 70-ta.
Bazat e të dhënave të orientuara në objekte në vitet e 80-ta
Zhvillimi i programimit i orientuar në objekte solli një zhvillim në baza të dhënave në vitet e 80-ta. Programerët dhe dizajnerët filluan të trajtojnë të dhënat si objekte .Pra do të thotë se nëse të dhënat e një personi apo atributet siç janë adresa, numri i telefonit , mosha e të tjera , tani do të konsideroheshin ti përkasin atij personi në vend që tu përkasin të dhënave të huaja. Kjo mundëson që relacionet ndërmjet të dhënave të jenë gjithashtu relacione ndërmjet objekteve. Një tjetër ndryshim i madh në baza të të dhënave në vitet e 80-ta ishte fokusimi në rritjen e besueshmërisë dhe shpejtësisë në të dhëna.
Trendet e tanishme
Në vitin 1998, menaxhimi i bazave të të dhënave ishte i përkushtuar në krijimin e modeleve të reja në menaxhim të bazave të të dhënave .Studiuesit kuptuan se metodat e vjetra po bëheshin shumë komplekse dhe se kishte nevojë për menaxhim automatik. Surajit Chaudhuri, Gerhard Weikum dhe Michael Stonebraker ishin pionierët që gramatikisht ndikuan në qasjen në menaxhimin e të dhënave .Ata besonin se menaxhimi i bazave të të dhënave kishte nevojë për më shumë qasje modulare dhe se ato kishin shumë specifika të panevojshme për përdoruesit. Që nga këto ndryshime tani ka më shumë mundësi, baza ë të dhënave nuk është e limituar si entitet një copash (ang. monolithic entities) , kështu ata krijuan më shumë fleksibilitet në menaxhim. Ka disa rrugë se si menaxhimi i bazave të të dhënave ndikuan në fushën e teknologjisë .Pajisjet mobile mund të ruajnë shumë më shumë të dhëna se sa informatat e kontakteve, makinat kërkuese mund të lokalizojnë të dhëna në World Wide Web (WWW).. Transaksionet online janë bërë shumë të famshme në e-biznes. Konsumatorët dhe bizneset mund të bëjnë pagesa më të sigurta nëpërmjet ueb sajteve të ndryshme.
Komponentët
pranon kërkesa logjike nga nënsistemet e tjera të DBMS, i shndërron ato në barazime fizike dhe bënë qasje baza të të dhënave.
Sofia Kovalevska
Sofya Vasilyevna Kovalevskaya ( Софья Васильевна Ковалевская ), i lindur Korvin-Krukovskaya ( 15 January [    – 10 shkurt 1891), ishte një matematiciente ruse e cila dha një kontribut të rëndësishëm në analizë, ekuacione diferenciale të pjesshme dhe mekanikë. Ajo ishte një pioniere për gratë në matematikë në mbarë botën - gruaja e parë që mori një doktoraturë (në kuptimin modern) në matematikë, gruaja e parë e emëruar në postin e profesorit të plotë në Evropën veriore dhe një nga gratë e para që punoi për një shkencë shkencore. ditar si redaktor. Sipas historianes së shkencës Ann Hibner Koblitz, Kovalevskaya ishte "shkencëtarja më e madhe e njohur gjate shekullit të njëzetë".
Historiani i matematikës Roger Cooke shkruan:
"... sa më shumë të mendoj për jetën e saj dhe të marr parasysh madhësinë e arritjeve të saj, të vendosura përballë peshës së pengesave që duhej të kapërcente, aq më shumë e admiroj. Për mua ajo ka marrë një staturë heroike të arritur nga shumë pak njerëz të tjerë në histori. Për të hyrë, siç bëri ajo, në akademi, një botë që pothuajse asnjë grua nuk e kishte eksploruar ende, dhe për rrjedhojë, për të qenë objekt i shqyrtimit kureshtar, ndërkohë që një shoqëri dyshuese e shikonte, gjysmë-pret që ajo të dështonte, kërkonte guxim dhe vendosmëri të jashtëzakonshme. Për të arritur, siç bëri ajo, të paktën dy rezultate madhore me vlerë të qëndrueshme për bursë, është dëshmi e një talenti të konsiderueshëm, të zhvilluar përmes disiplinës së hekurt."
Motra e saj ishte socialistja Anne Jaclad.
Ka disa transliterime alternative të emrit të saj. Ajo vetë përdori Sophie Kowalevski (ose herë pas here Kowalevsky) në botimet e saj akademike.
Sfondi dhe edukimi i hershëm
parapamje Sofya Kovalevskaya (i mbiquajtur Korvin-Krukovskaya) lindi në Moskë, i dyti nga tre fëmijët. Babai i saj, gjeneral Vasily Vasilyevich Korvin-Krukovsky, shërbeu në Ushtrinë Perandorake Ruse si kreu i Artilerisë së Moskës përpara se të tërhiqej në Palibino, pasuria e tij familjare në rajonin e Vitebsk në 1858, kur Kovalevskaya ishte tetë vjeç. Ai ishte një anëtar i fisnikërisë së vogël, me origjinë të përzier (Bela) Ruso-Polake (polake nga ana e babait të tij), me prejardhje të pjesshme të mundshme nga familja mbretërore Corvin e Hungarisë, dhe shërbeu si Marshall i Fisnikërisë për provincën Vitebsk. (Mund të ketë pasur edhe disa prejardhje rome nga ana e babait. )
Nëna e saj, Yelizaveta Fedorovna Shubert (Schubert), rrjedh nga një familje emigrantësh gjermanë në Shën Petersburg, të cilët jetonin në ishullin Vasilievsky. Stërgjyshi i saj nga nëna ishte astronomi dhe gjeografi Friedrich Theodor Schubert (1758−1825), i cili emigroi në Rusi nga Gjermania rreth vitit 1785. Ai u bë anëtar i plotë i Akademisë së Shkencave të Shën Petersburgut dhe kreu i observatorit të saj astronomik. Djali i tij, gjyshi i Kovalevskaya nga nëna, ishte gjenerali Theodor Friedrich von Schubert (1789−1865), i cili ishte kreu i shërbimit topografik ushtarak dhe një anëtar nderi i Akademisë Ruse të Shkencave, si dhe drejtor i muzeut Kunstkamera.
Prindërit e Kovalevskaya i dhanë asaj një arsim të hershëm. Në periudha të ndryshme, qeveritarët e saj ishin folës amtare të anglishtes, frëngjishtes dhe gjermanishtes. Kur ishte 11 vjeç, ajo ishte e intriguar nga një shije paraprake e asaj që do të mësonte më vonë në mësimet e saj në llogaritje; muri i dhomës së saj ishte mbuluar me faqe nga shënimet e leksioneve të Ostrogradsky, të mbetura nga ditët studentore të babait të saj. Ajo u ligjërua privatisht në matematikën fillore nga Iosif Ignatevich Malevich.
Fizikanti Nikolai Nikanorovich Tyrtov vuri në dukje aftësinë e saj të pazakontë kur arriti të kuptonte librin e tij duke zbuluar vetë një ndërtim të përafërt të funksioneve trigonometrike të cilat nuk i kishte hasur ende në studimet e saj. Tyrtov e quajti atë një " Paskal të ri" dhe sugjeroi që t'i jepej një shans për të ndjekur studime të mëtejshme nën perkujdesjen e N. Strannoliubskii. Në 1866-1867 ajo kaloi pjesën më të madhe të dimrit me familjen e saj në Shën Petersburg, ku iu ofrua mësime private nga Strannoliubskii, një avokat i njohur i arsimit të lartë për gratë, i cili i mësoi llogaritjet e saj. Gjatë së njëjtës periudhë, djali i një prifti vendas e prezantoi motrën e saj Anën me idetë progresive të ndikuar nga lëvizja radikale e viteve 1860, duke i siguruar asaj kopje të revistave radikale të kohës që diskutonin nihilizmin rus. "Pasi shkrimtari i famshëm Ivan Turgenev përdori fjalën "nihilist" për t'iu referuar Bazarovit, heroit të ri të romanit të tij të vitit 1862 "Baballarët dhe Fëmijët", një segment i caktuar i "njerëzve të rinj" e përvetësoi gjithashtu këtë emër, pavarësisht konotacionet e saj negative në shumicën e qarqeve... Për nihilistët, shkenca dukej se ishte mjeti më efektiv për të ndihmuar masën e njerëzve për një jetë më të mirë. Shkenca i shtyu barrierat e fesë dhe besëtytnive dhe "provoi" përmes teorisë së evolucionit se revolucionet shoqërore (paqësore) ishin mënyra e natyrës. Për nihilistët e hershëm, shkenca ishte praktikisht sinonim i së vërtetës, përparimit dhe radikalizmit; kështu, ndjekja e një karriere shkencore nuk shihej në asnjë mënyrë si një pengesë për aktivizmin social. Në fakt, ajo u pa si një nxitje pozitive për forcat progresive, një goditje aktive kundër prapambetjes."
Megjithë talentin e saj të dukshëm për matematikën, ajo nuk mundi ta përfundonte shkollimin e saj në Rusi. Në atë kohë, gratë nuk lejoheshin të ndiqnin universitetet në Rusi dhe në shumicën e vendeve të tjera. Për të studiuar jashtë vendit, Kovalevskaya kishte nevojë për leje me shkrim nga babai i saj (ose burri). Prandaj, në 1868 ajo lidhi një "martesë fiktive" me Vladimir Kovalevskij, një student i ri i paleontologjisë, botues librash dhe radikal, i cili ishte i pari që përktheu dhe botoi veprat e Çarls Darvinit në Rusi. Ata u shpërngulën nga Rusia në Gjermani në 1869, pas një qëndrimi të shkurtër në Vjenë, për të ndjekur studimet e avancuara.
parapamje| Kovalevskaya në 18 vjeç Në prill 1869, pas qëndrimit të shkurtër të Sofjes dhe Vladimirit në Vjenë, ku ajo ndoqi leksionet e fizikës në universitet, ata u transferuan në Heidelberg. Me përpjekje të mëdha, ajo mori lejen për të audituar klasat me miratimin e profesorëve në Universitetin e Heidelberg. Atje ajo ndoqi kurse në fizikë dhe matematikë nën mësues të tillë si Hermann von Helmholtz, Gustav Kirchhoff dhe Robert Bunsen. Vladimiri, ndërkohë, vazhdoi në Universitetin e Jenës për të ndjekur doktoraturën në paleontologji.
Në tetor 1869, pak pasi ndoqi kurset në Heidelberg, ajo vizitoi Londrën me Vladimirin, i cili kaloi kohë me kolegët e tij Thomas Huxley dhe Charles Darwin, ndërsa ajo ishte e ftuar të merrte pjesë në sallonet e së dielës së George Eliot. Atje, në moshën nëntëmbëdhjetë vjeçare, ajo u takua me Herbert Spencer dhe u drejtua në një debat, me nxitjen e Eliot, mbi "kapacitetin e gruas për mendim abstrakt". Edhe pse nuk ka asnjë shënim për detajet e bisedës së tyre, ajo sapo kishte përfunduar një kurs leksionesh në Heidelberg mbi mekanikën, dhe ndoshta thjesht mund të ketë përmendur ekuacionet e Euler-it që rregullojnë lëvizjen e një trupi të ngurtë (shih seksionin vijues). Xhorxh Eliot po shkruante në atë kohë Middlemarch, në të cilin gjen fjalinë mbresëlënëse: "Me pak fjalë, gruaja ishte një problem i cili, duke qenë se mendja e zotri Brooke ndihej e zbrazët përpara saj, vështirë se mund të ishte më pak e ndërlikuar se rrotullimet e një trupi të parregullt. " Kjo ishte shumë përpara se ajo të jepte kontributin e saj të dukshëm të " Kovalevskaya top " në listën e shkurtër të shembujve të njohur të lëvizjes së ngurtë të trupit të integruar (shih seksionin vijues).