cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Masakra e Bellacërkës
Rreth Masakres Fshati Bela Cerka (Alb. Bellacerka - Bellacerka) ishte vendosur në jug të rajonit autonome jugosllav të Kosovës dhe Metohisë, afër qytetit të Rahovecit dhe në afërsi relative me kufirin me Shqipërinë. Në librin e historianit serb Pyotr Gruych "The Kosovo Knot " (2004) përmendet se fshati dikur ishte serb [5]. Me fillimin e luftës në Kosovë, të tre 3000 fshatarët ishin shqiptarë dhe myslimanë. Sipas njërit prej tyre, Isufit "para fillimit të sulmit të NATO-s më 24 mars 1999, asgjë e rëndësishme nuk ndodhi në fshat dhe rreth tij" [6] [7].
Ngjarjet 24-25 Mars, 1999
Sipas një banori të fshatit Isufit, në 3 të mëngjesit në 25 Mars, 12 tanke serbe erdhën nga qyteti i Rahovecit dhe u ndalën në një xhami në qendër të fshatit. Isufit dhe familja e tij iu bashkuan një grupi prej 20 personash që ikën në fushë, nga ku vëzhguan veprimet e ushtrisë. Tanket shpejt u larguan nga fshati, dhe duke u siguruar që asgjë nuk po ndodhte në fshat, grupi u kthye në shtëpitë e tyre. Sidoqoftë, vetëm 15 minuta më vonë, Isufit dëgjoi të shtëna nga një shtëpi 200 metra larg shtëpisë së tij, dhe ai bashkë me familjen e tij përsëri u larguan nga fshati dhe iu bashkuan një grupi banorësh që vendosën të strehohen në kanalin e një lumi aty pranë me brigje të pjerrëta [6].
Një tjetër banor i fshatit, Sabri, shkruan se një javë para fillimit të bombardimeve të NATO-s, 40 policë arritën në Bela-Cerka me kamionë dhe makina të blinduara. Por ata nuk u ndalën në fshat, por filluan të gërmojnë llogore në kodrën që dominon fshatin. Banorët e shtëpive aty pranë u zhvendosën tek të afërmit për arsye sigurie. Sidoqoftë, policia dhe ushtria nuk mbetën në vend (në llogore) deri në 24 mars, duke lëvizur midis fshatrave Xerxe dhe Rahovec. Sabriu dëshmon se me fillimin e operacionit të NATO-s ai pa pesë tanke që mbërrinin në qendër të fshatit, i cili menjëherë mori pozicionet në kodër. Në të njëjtën kohë, në orën 4 të mëngjesit, policia ushtarake jugosllave hapi zjarr nga llogoret në çatitë e shtëpive, duke detyruar kështu popullsinë të linte fshatin [8] [6].
Banorët filluan të largohen nga fshati. Sabri pretendon se ai pa forca serbe që hynin në periferi të fshatit, dhe pastaj zjarri i shtëpive që digjen, për djegien e të cilave u përdorën karburant dhe flakë. Përkundër kësaj, ai u kthye në shtëpinë e tij për të ushqyer lopët dhe delet e tij [9] [6].
Isufi shkruan se ai dhe familja e tij u strehuan në shtratin e një lumi që ndodhej një kilometër larg shtëpisë së tij. Lumi ishte me brigje të pjerrëta dhe deri në 700 fshatarë u strehuan në kanalin e tij. Pastaj ky grup shkoi në fshatin Rogovo, duke marrë masa paraprake në rast të granatimeve nga snajperët, dhe arriti në urën hekurudhore. Grupi mbeti nën urë për disa orë. Rreth orës 9:30 një grup prej 16 policësh iu afruan të arratisurve dhe, duke gjykuar për format e tyre të përziera, milicitë ose forcat speciale të policisë, duke i lejuar ata të shkonin, por në drejtim të kundërt. Në atë kohë, një grup tjetër shqiptarësh po lëviznin 50 metra larg urës, mbi të cilën komandanti i policisë jugosllave urdhëroi të hapte zjarr. Këto ishin familjet e kushërinjve K. Zhuniqi dhe Spahiu. 12 persona u vranë, duke përfshirë K. Zhuniqi, gruan e tij, vajzën e tetë vjeç, djemtë e gjashtë dhe katër vjeç, si dhe anëtarët e familjes Spahiu. Komandanti i policisë urdhëroi të gjithë që të vinin duart pas kokës dhe të dilnin në hekurudhë. Ai urdhëroi që shqiptarët të ndaheshin në tre grupe - gra dhe fëmijë mbetën në urë, burrat nga të dy anët e urës u urdhëruan të zhvisheshin në lavanderi. Pas së cilës policia filloi të vjedh, në fund burrat u urdhëruan të visheshin. Gratë dhe fëmijët nuk u prekën, u urdhëruan të shkojnë në drejtim të Zrze [10] [6].
=== Sipas dëshmitarëve okularë, mjeku N. Popaj iu drejtua komandantit të policisë jugosllave me fjalët se ata nuk janë anëtarë të Ushtrisë Qlirimtare të Kosovës (UQK), por fshatarë të thjeshtë. Komandanti u përgjigj: "Ju jeni terroristë dhe NATO ju lejon te beni qfar te doni. Komandanti i policisë urdhëroi një grup prej 65 burrash që të zbresin përsëri në shtratin e lumit dhe të shkonin sipër rrjedhës, pas së cilës u hap zjarr mbi ta në shpinë [6]. === Shkatërrimi i fshatit
Sabriu shkoi në një grup tjetër të banorëve, nga i cili mësoi se fshati ishte shkatërruar. Por dëshmia e tyre ishte kontradiktore: "fshati u shkatërrua, por vetëm 12 shtëpi u dogjën" [12] [6].
Sipas fotografive ajrore të NATO-s dhe deklaratave që i shoqërojnë ata, fshati u shkatërrua "jo nga bombardimi, por nga zjarri" [13].
pasojat
Shtëpia e Petraq Xhuxhe
Shtëpia e Petraq Xhuxhe është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekturë", i miratuar më "17.04.2015".
Rilind Qamili
Rilind Qamili është futbollist profesionist nga Maqedonia e Veriut i cili aktualisht luan për skuadrën nga Liga e tretë e futbollit maqedonas, Besa
Lidhjet e jashtme
https://www.facebook.com/rilind.qamili
Kulla e Bajram Selmanit
Kulla e Bajram Selmanit është një monument i trashëgimisë kulturore në Rogovë, Gjakovë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor".
Etika aristoteliane
Aristoteli së pari përdori termin etikë për të emëruar një fushë studimi të zhvilluar nga paraardhësit e tij Sokrati dhe Platoni. Në filozofi, etika është përpjekja për të ofruar një përgjigje racionale ndaj pyetjes se si njerëzit duhet të jetojnë më mirë. Aristoteli e konsideronte etikën dhe politikën si dy fusha të studimit të lidhura, por të ndara, pasi etika shqyrton të mirën e individit, ndërsa politika shqyrton të mirën e Qytetit-Shtet, të cilin ai e konsideronte si lloji më i mirë i komunitetit.
Shkrimet e Aristotelit janë lexuar pak a shumë në vazhdimësi që nga kohërat antike, dhe trajtesat e tij etike në veçanti vazhdojnë të ndikojnë në filozofët që punojnë sot. Aristoteli theksoi rëndësinë praktike të zhvillimit të përsosmërisë (virtytit) të karakterit (greqisht ēthikē aretē), si mënyra për të arritur atë që është përfundimisht më e rëndësishme, sjellje e shkëlqyeshme (praxis greke). Siç argumenton Aristoteli në Librin II të Etikës Nikomakase, njeriu që zotëron përsosmëri karakteri do të priret të bëjë gjënë e duhur, në kohën e duhur dhe në mënyrën e duhur. Trimëria dhe rregullimi i saktë i orekseve trupore të dikujt, janë shembuj të përsosmërisë ose virtytit të karakterit. Pra, të veprosh me guxim dhe të veprosh me shpejtësi janë shembuj të aktiviteteve të shkëlqyera. Qëllimet më të larta janë të jetuarit mirë, dhe eudaimonia - një fjalë greke e përkthyer shpesh si mirëqenie, lumturi ose "lulëzim njerëzor". Ashtu si shumë etikë, Aristoteli e konsideron veprimtarinë e shkëlqyeshme si të pëlqyeshme për njeriun e virtytit. Për shembull, Aristoteli mendon se njeriu, orekset e të cilit janë në rendin e duhur, në të vërtetë gëzon të veprojë në mënyrë të moderuar.
Aristoteli theksoi se virtyti është praktik dhe se qëllimi i etikës është të bëhet i mirë, jo thjesht të dihet. Aristoteli gjithashtu pretendon se veprimi i duhur varet nga detajet e një situate të veçantë, në vend që të krijohet thjesht duke zbatuar një ligj. Lloji i mençurisë që kërkohet për këtë quhet "maturi" ose "mençuri praktike" (foneza greke), në krahasim me mençurinë e një filozofi teorik (sofia greke). Por, përkundër rëndësisë së vendimmarrjes praktike, në analizën përfundimtare përgjigja origjinale aristoteliane dhe sokratike në pyetjen se si të jetosh më së miri, të paktën për llojet më të mira të njeriut, ishte, nëse ishte e mundur, të jetoje jetën e filozofisë.
{Tri traktate etike}
Sot mbijetojnë tre vepra etike aristoteliane të cilat konsiderohen të jenë ose nga Aristoteli, ose relativisht shpejt pas:
• Etika Nikomakase, është në 10 libra, dhe është më e lexuara nga traktatet etike të Aristotelit
• Etika Eudemiane
• Magna Moralia
Origjina e saktë e këtyre teksteve është e paqartë, megjithëse ato tashmë konsideroheshin vepra të Aristotelit në kohërat antike. Çuditë tekstuale sugjerojnë se ato mund të mos jenë vënë në formën e tyre aktuale nga vetë Aristoteli. Për shembull, Librat IV – VI të Etikës Eudemiane shfaqen gjithashtu si Librat V – VII të Etikës Nikomakase. Vërtetësia e Magna Moralia është dyshuar, ndërsa pothuajse asnjë studiues modern nuk dyshon se Aristoteli shkroi Etikën Nikomakase dhe Etikën Eudemiane vetë, edhe nëse një redaktor gjithashtu luante një farë pjese për të na dhënë ato tekste në format e tyre aktuale
Etika Nikomakase ka marrë vëmendjen më të madhe studiuese dhe është më e lehtë për lexuesit modernë në shumë përkthime dhe botime të ndryshme. Disa kritikë e konsiderojnë Etikën Eudemiane si "më pak të pjekur", ndërsa të tjerët, të tillë si Kenny (1978), pretendojnë se Etika Eudemiane është puna më e pjekur, dhe për këtë arsye më vonë
Tradicionalisht besohej se Etika Nikomakiane dhe Etika Eudemiane ose u redaktuan ose iu kushtuan djalit dhe nxënësit të Aristotelit, Nicomachus dhe dishepullit të tij Eudemus, përkatësisht, megjithëse vetë veprat nuk shpjegojnë burimin e emrave të tyre. Nga ana tjetër, babai i Aristotelit quhej edhe Nikomak. Djali i Aristotelit ishte udhëheqësi tjetër i shkollës së Aristotelit, Liceut, dhe në kohërat antike ai tashmë ishte i lidhur me këtë punë.
Një traktat i katërt, Politika e Aristotelit, shpesh konsiderohet si vazhdim i Etikës, pjesërisht sepse Aristoteli mbyll Etikën Nikomakase duke thënë se hetimi i tij etik ka hedhur bazat për një hetim të çështjeve politike. Etika e Aristotelit gjithashtu thotë se e mira e individit është e varur nga e mira e qytetit-shtet, ose polis.
Fragmente mbijetojnë gjithashtu nga Protrepticus i Aristotelit, një vepër tjetër që merrej me etikën
{Aristoteli si Sokrat}
Etika e Aristotelit mbështetet në mendimin e hershëm grek, veçanërisht atë të mësuesit të tij Platonit dhe mësuesit të Platonit, Sokratit. Ndërsa Sokrati nuk la asnjë punë të shkruar, dhe Platoni shkroi dialogë dhe disa letra, Aristoteli shkroi traktate në të cilat ai parashtron drejtpërdrejt doktrinat filozofike.
Sipas Aristotelit në Metafizikën e tij, Sokrati ishte filozofi i parë grek që u përqëndrua në etikë, megjithëse me sa duket nuk i dha këtë emër, si një hetim filozofik në lidhje me mënyrën se si njerëzit duhet të jetojnë më mirë. Aristoteli u mor me të njëjtën pyetje, por duke i dhënë asaj dy emra, "politik" (ose Politikë) dhe "etik" (Etika), me politikën që ishte pjesa më e rëndësishme. Pyetjet origjinale sokratike mbi etikën filluan të paktën pjesërisht si një përgjigje ndaj sofizmit, i cili ishte një stil popullor i edukimit dhe fjalës në atë kohë. Sofizmi theksoi retorikën dhe argumentin, dhe prandaj shpesh përfshinte kritikë ndaj fesë tradicionale greke dhe flirtim me relativizmin moral.
Selargius
Selargius (Ceràxius) është një komunë në Itali të qytetit metropolitan të Kaljarit, në rajonin Sardenja. Ka një sipërfaqe prej 26.67 km², dhe gjendet në lartësi mbidetare 11 m. Deri më 2016, kishte një popullsi prej 28.938 banorësh.
Etika aristoteliane
• Paraqitja e Aristotelit është dukshëm e ndryshme nga ajo e Platonit sepse ai nuk shkruan në dialog, por në traktate. Përveç këtij ndryshimi, Aristoteli shprehet qartë se prezantimi i tij ishte i ndryshëm nga ai i Platonit sepse ai filloi nga gjithçka që mund të merrej vesh nga zotërinj të edukuar, dhe jo nga ndonjë përpjekje për të zhvilluar një teori të përgjithshme për atë që bën ndonjë gjë të mirë. Ai shpjegoi se ishte e nevojshme të mos synohej shumë saktësi në pikën fillestare të çdo diskutimi për të bërë me çështje të diskutueshme të tilla si ato që lidhen me atë që është e drejtë ose çfarë është e bukur. (Megjithatë, nga kjo pikë fillestare, ai ndërtoi teorinë e ngjashme konkluzione në lidhje me rëndësinë e virtytit intelektual dhe një jetë soditëse.
• Në vend që të diskutojmë vetëm katër "virtyte kardinale" të Platonit (guximi, përmbajtja, drejtësia dhe maturia), të treja veprat etike fillojnë me guxim dhe butësi, pasi dy virtytet tipike morale që mund të përshkruhen si një mesatare, vazhdojnë më tej diskutoni për një gamë të tërë të virtyteve dhe veseve të vogla të cilat mund të përshkruhen si një mesatare, dhe vetëm pas kësaj prekni drejtësinë dhe virtytet intelektuale. Aristoteli vendos midis këtyre virtyteve intelektuale maturinë (phronēsis, shpesh e përkthyer si mençuri praktike). (Sidoqoftë, ashtu si Platoni, ai përfundimisht thotë se të gjitha format më të larta të virtyteve morale kërkojnë njëra-tjetrën, dhe të gjitha kërkojnë virtyt intelektual, dhe në fakt se jeta më eudaimon dhe më e virtytshme është ajo e një filozofi.
• Aristoteli thekson gjatë gjithë analizave të tij të virtyteve se ato synojnë atë që është e bukur (kalos), duke barazuar në mënyrë efektive të mirën, të paktën për njerëzit, me të bukurën
{Etika praktike}
Aristoteli besonte se njohuritë etike nuk janë vetëm një njohuri teorike, por përkundrazi se një person duhet të ketë "përvojën e veprimeve në jetë" dhe të jetë "rritur në zakone të shkëlqyera" për t'u bërë i mirë. Që një person të bëhet i virtytshëm, ai mund të Thjesht nuk duhet të studiojmë se çfarë është virtyti, por duhet të bëjmë gjëra të virtytshme
Ne nuk po studiojmë në mënyrë që të dimë se çfarë është virtyti, por të bëhemi të mirë, sepse përndryshe nuk do të kishte përfitim në të.
Etika Aristoteliane të gjitha synojnë të fillojnë me pikënisje të përafërt, por jokontestuese. Në Etikën Nikomakase Aristoteli thotë qartë se duhet të fillohet me atë që është e njohur për ne, dhe "se" ose "fakti që" Komentuesit e lashtë pajtohen se ajo që Aristoteli do të thotë këtu është se traktati i tij duhet të mbështetet në njohuritë praktike, të përditshme të veprimet si pikat fillestare të hetimit të tij dhe se ai po supozon që lexuesit e tij kanë një lloj të kuptuari të bazuar në përvojën e veprimeve të tilla, dhe se ata vlerësojnë veprimet fisnike dhe të drejta në të paktën në një farë mase.
Diku tjetër, Aristoteli gjithashtu duket se mbështetet në konceptimet e zakonshme se si funksionon bota. Në fakt, disa i konsiderojnë hetimet e tij etike si përdorimin e një metode që mbështetet në opinionin popullor (e ashtuquajtura "metoda endoksike" e tij nga Grk. Endoxa). Sidoqoftë, ekziston një farë mosmarrëveshjeje rreth asaj se si konceptime të tilla të zakonshme futen në metodën e Aristotelit në traktatet e tij etike, veçanërisht pasi ai gjithashtu përdor argumente më zyrtarë, veçanërisht të ashtuquajturin "argument funksioni", i cili përshkruhet më poshtë.
Aristoteli përshkruan rrëfimet e njohura rreth asaj se çfarë lloj jete do të ishte një eudaimon duke i klasifikuar ato në tre lloje më të zakonshëm: një jetë kushtuar kënaqësisë; një jetë kushtuar famës dhe nderit; dhe një jetë kushtuar soditjes. Për të arritur në përfundimin e tij rreth jetës më të mirë, megjithatë, Aristoteli përpiqet të izolojë funksionin e njerëzve. Argumenti që ai zhvillon këtu njihet gjerësisht si "argumenti i funksionit" dhe është ndër argumentet më të diskutuar të bëra nga çdo filozof antik. Ai argumenton se ndërsa njerëzit i nënshtrohen të ushqyerit dhe rritjes, kështu bëjnë edhe gjallesat e tjera, dhe ndërsa njerëzit janë të aftë të perceptojnë, kjo ndahet me kafshët. Kështu që asnjëra nga këto karakteristika nuk është e veçantë për njerëzit. Sipas Aristotelit, ajo që mbetet dhe ajo që është në mënyrë të veçantë njerëzore është arsyeja. Kështu ai arrin në përfundimin se funksioni njerëzor është një lloj ushtrimi i shkëlqyeshëm i intelektit. Dhe, meqenëse Aristoteli mendon se mençuria praktike sundon mbi përsosmëritë e karakterit, ushtrimi i përsosmërive të tilla është një mënyrë për të ushtruar arsyen dhe për të përmbushur kështu funksionin njerëzor.
Një kundërshtim i zakonshëm ndaj argumentit të funksionit të Aristotelit është se ai përdor premisa përshkruese ose faktike për të nxjerrë konkluzione rreth asaj që është e mirë. Argumente të tilla shpesh mendohet të dëmtojnë hendekun e duhet.
{Virtyti moral}
Virtyti moral, ose përsosmëria e karakterit, është prirja për të vepruar shkëlqyeshëm, të cilën një person e zhvillon pjesërisht si rezultat i edukimit të tij, dhe pjesërisht si rezultat i zakonit të tij të veprimit. Aristoteli zhvillon analizën e tij të karakterit në Librin II të Etikës Nikomakase, ku ai bën këtë argument që karakteri lind nga zakoni - duke krahasuar karakterin etik me një aftësi që fitohet përmes praktikës, siç është mësimi i një instrumenti muzikor. Në Librin III të Etikës Nikomakase, Aristoteli argumenton se karakteri i një personi është vullnetar, pasi rezulton nga shumë veprime individuale të cilat janë nën kontrollin e tij vullnetar.
Aristoteli dallon prirjen për të ndjerë emocione të një lloji të caktuar nga virtyti dhe vesi. Por prirjet e tilla emocionale mund të qëndrojnë gjithashtu në një mes mes dy ekstremeve, dhe këto janë gjithashtu në një farë mase rezultat i ngritjes dhe zakonit. Dy shembuj të dispozitave të tilla do të ishin modestia, ose prirja për të ndjerë turp, për të cilën Aristoteli diskuton; dhe indinjatë e drejtë (nemesis), e cila është një ndjenjë e ekuilibruar e dhimbjes simpatike në lidhje me kënaqësitë dhe dhimbjet e pamerituara të të tjerëve. Saktësisht cilat dispozita të zakonshme janë virtyte ose vese dhe që kanë të bëjnë vetëm me emocione, ndryshon midis veprave të ndryshme që kanë mbijetuar, por shembujt themelorë janë të qëndrueshëm, siç është baza për t'i dalluar ato në parim.
{Katër virtyte kardinale}
1.Maturia, e njohur gjithashtu si mençuri praktike, është virtyti më i rëndësishëm për Aristotelin. Në luftë, ushtarët duhet të luftojnë me maturi duke bërë gjykime përmes mençurisë praktike. Ky virtyt është një domosdoshmëri për të marrë sepse guximi kërkon që të bëhen gjykime.
2.Temperanca, ose vetëkontrolli, thjesht do të thotë moderim. Ushtarët duhet të tregojnë moderim me kënaqësinë e tyre gjatë luftës në mes të aktiviteteve të dhunshme. Temperatura në lidhje me guximin jep një moderim privatisht që çon në moderim në publik.
3.Guximi është «moderim ose respektim i mesatares në lidhje me ndjenjat e frikës dhe besimit». Kurajo është "respektimi i mesatares në lidhje me gjërat që ngacmojnë besim ose frikë, në rrethanat që ne kemi specifikuar, dhe zgjedh rrugën e saj dhe qëndron në postin e saj sepse është fisnik ta bëjë këtë, ose sepse është e turpshme të mos bësh kështu që." Lidhur me luftën, Aristoteli beson se ushtarët janë moralisht të rëndësishëm dhe janë heronj ushtarakë dhe politikë. Lufta është thjesht një fazë për ushtarët për të treguar guxim dhe është e vetmja mënyrë për të treguar guximin. Çdo veprim tjetër nga një njeri është thjesht kopjimi i mënyrave të një ushtari; në të vërtetë nuk janë të guximshëm.
4.Drejtësi do të thotë t’i japësh armikut atë që i takon në mënyrat e duhura; duke qenë vetëm drejt tyre. Me fjalë të tjera, njeriu duhet të njohë atë që është e mirë për komunitetin dhe duhet të ndërmarrë një veprim të mirë.
Duhet të identifikohen gjithashtu veset e guximit që janë frikacak dhe pamatur. Ushtarët që nuk janë të matur veprojnë me frikacak, dhe ushtarët që nuk kanë durim veprojnë me pakujdesi. Njeriu nuk duhet të jetë i padrejtë ndaj armikut të tij pa marrë parasysh rrethanat. Në një shënim tjetër, dikush bëhet i virtytshëm duke imituar fillimisht një tjetër që ilustron karakteristika të tilla të virtytshme, duke praktikuar mënyra të tilla në jetën e tyre të përditshme, duke i kthyer ato mënyra në zakone dhe zakone duke i kryer ato çdo ditë, dhe së fundmi, duke lidhur ose bashkuar të katër ata së bashku.
Vetëm ushtarët mund të ilustrojnë virtyte të tilla sepse lufta kërkon që ushtarët të ushtrojnë virtyte të disiplinuara dhe të vendosura, por lufta bën gjithçka që është në fuqinë e saj për të shkatërruar virtytet që kërkon. Meqenëse virtytet janë shumë të brishta, ato duhet të praktikohen gjithmonë, sepse nëse nuk praktikohen, ato do të dobësohen dhe përfundimisht do të zhduken. Ai që është i virtytshëm duhet të shmangë armiqtë e virtytit që janë indiferenca ose bindja se diçka nuk duhet të bëhet, vetëkënaqësia ose bindja se diçka mund të presë dhe nuk ka nevojë të bëhet në atë moment, dhe dëshpërimi ose bindja se diçka thjesht nuk mund të realizohet gjithsesi. Në mënyrë që dikush të jetë i virtytshëm, ata duhet të tregojnë maturi, përmbajtje, guxim dhe drejtësi; për më tepër, ata duhet të shfaqin të katër ata dhe jo vetëm një ose dy për të qenë të virtytshëm
{Drejtësia}
Drejtësia e veçantë është shpërndarja e saktë e shkretëtirës tek të tjerët. Për Aristotelin, një drejtësi e tillë është proporcionale - ka të bëjë me njerëzit që marrin atë që është proporcionale me meritat ose vlerën e tyre. Në diskutimin e tij për drejtësi të veçantë, Aristoteli thotë se një gjykatës i arsimuar është i nevojshëm për të zbatuar vendime të drejta në lidhje me ndonjë çështje të veçantë. Kjo është ajo ku ne marrim imazhin e peshores së drejtësisë, gjyqtari me sy të lidhur që simbolizon drejtësinë e verbër, ekuilibron peshoren, peshon të gjitha provat dhe shqyrton secilën çështje të veçantë veç e veç.
{E mira më e lartë}
Në veprat e tij etike, Aristoteli e përshkruan eudaimonia si të mirën më të lartë njerëzore. Në Librin I të Etikës Nikomakase ai vazhdon të identifikojë eudaimonia si ushtrim të shkëlqyeshëm të intelektit, duke e lënë të hapur nëse ai do të thotë veprimtari praktike apo veprimtari intelektuale. Në lidhje me veprimtarinë praktike, në mënyrë që të ushtrojë secilën prej përsosmërive praktike në mënyrën më të lartë, një person duhet të posedojë të gjithë të tjerët. Prandaj, Aristoteli përshkruan disa lloje të dukshme të ndryshme të personave të virtytshëm si domosdoshmërisht që kanë të gjitha virtytet morale, shkëlqesitë e karakterit.
• Duke qenë me "shpirt të madh" (zemërgjerësi), virtyt ku dikush do të meritonte vërtet lavdërimin më të lartë dhe do të kishte një qëndrim korrekt ndaj nderit që mund të ketë ky. Kjo është çështja e parë e tillë e përmendur në Etikën Nikomakase.
• Duke qenë vetëm në kuptimin e vërtetë. Ky është lloji i drejtësisë ose drejtësisë së një sundimtari të mirë në një komunitet të mirë.
• Fronesis ose mençuri praktike, siç tregohet nga udhëheqës të mirë.
• Virtyti i të qenit një mik vërtet i mirë.
• Duke pasur fisnikëri kalokagathia të një zotëri.
Aristoteli gjithashtu thotë, për shembull në Librin NE, VI, që një virtyt kaq i plotë kërkon një virtyt intelektual, jo vetëm virtyt praktik, por edhe mençuri teorike. Një person i tillë i virtytshëm, nëse mund të krijohet, do të zgjedhë jetën më të mirë nga të gjithë, e cila është jeta filozofike e soditjes dhe spekulimit.
Aristoteli pretendon se funksionimi më i lartë i një njeriu duhet të përfshijë arsyetimin, duke qenë i mirë në atë që i veçon njerëzit nga gjithçka tjetër. Ose, siç e shpjegon Aristoteli, "Funksioni i njeriut është veprimtaria e shpirtit në përputhje me arsyen, ose të paktën jo pa arsye". Ai identifikon dy mënyra të ndryshme në të cilat shpirti mund të përfshihet: arsyetimi (si praktik ashtu edhe teorik) dhe arsyetimi vijues. Një person që e bën këtë është më i miri sepse ata janë duke përmbushur qëllimin ose natyrën e tyre siç gjendet në shpirtin racional, e ngjashme me atë se si kali më i mirë në një garë qerre është kali më i shpejtë etj.
(Personi i mençur) do të jetë më shumë se njerëzor. Një burrë nuk do të jetojë kështu për shkak të njerëzimit të tij, por për shkak të ndonjë gjëje hyjnore brenda tij. Aktiviteti i tij është aq më superior se veprimtaria e virtyteve të tjera, sa edhe kjo gjë hyjnore për karakterin e tij të përbërë. Tani nëse mendja është hyjnore në krahasim me njeriun, jeta e mendjes është hyjnore në krahasim me jetën e thjeshtë njerëzore. Ne nuk duhet të ndjekim këshillat popullore dhe, duke qenë njerëzorë, të kemi vetëm mendime të vdekshme, por duhet të bëhemi të pavdekshëm dhe të bëjmë gjithçka për të jetuar më të mirën në ne.
Me fjalë të tjera, mendimtari nuk është vetëm personi 'më i mirë', por është gjithashtu më shumë si Zoti
{Ndikimi në mendimtarët e mëvonshëm}
Shkrimet e Aristotelit mësoheshin në Akademinë në Athinë deri në vitin 529 të es, kur Perandori Bizantin Justiniani I mbylli shkollat ​​filozofike jo të krishtere.
Puna e Aristotelit megjithatë vazhdoi të mësohej si pjesë e arsimit laik. Mësimet e Aristotelit u përhapën në Mesdhe dhe Lindjen e Mesme, ku disa regjime të hershme islamike lejuan përshkrime filozofike racionale të botës natyrore. Alfarabi ishte një ndikim i madh në të gjithë filozofinë mesjetare dhe shkroi shumë vepra që përfshinin përpjekje për të pajtuar shkrimet etike dhe politike të Platonit dhe Aristotelit. Më vonë Avicena, dhe më vonë edhe Averroes, ishin filozofë islamikë që komentuan për Aristotelin, si dhe shkruanin filozofinë e tyre në arabisht. Averroes, një musliman evropian, ishte veçanërisht me ndikim nga ana e tij tek filozofët, teologët dhe mendimtarët politikë të krishterë evropianë.
Në shekullin e dymbëdhjetë, u bënë përkthime në latinisht të veprave të Aristotelit, duke i mundësuar priftit Dominikan Albert i Madh dhe nxënësit të tij Thomas Aquinas të sintetizojnë filozofinë e Aristotelit me teologjinë e krishterë. Më vonë skolastika kishtare mesjetare në Evropën Perëndimore këmbënguli në pikëpamjet Thomiste dhe shtypi metafizikën jo-Aristoteliane. Shkrimet e Akuinit janë plot referenca për Aristotelin dhe ai shkroi një koment mbi Etikën Nikomakase të Aristotelit. Akuini gjithashtu u largua nga Aristoteli në disa aspekte. Në veçanti, Summa Theologica e tij argumentoi se Eudaimonia ose lulëzimi njerëzor konsiderohej si një qëllim i përkohshëm për këtë jetë, por lumturia e përsosur pasi qëllimi përfundimtar mund të arrihej vetëm në jetën tjetër nga të virtytshmit. Akuini gjithashtu shtoi virtyte të reja teologjike në sistemin e Aristotelit: besimin, shpresën dhe bamirësinë. Dhe ndihma e mbinatyrshme mund t'i ndihmojë njerëzit të arrijnë virtytin. Sidoqoftë, shumica e mendimit etik të Aristotelit mbeti e paprekur në Akuini.
Në kohët moderne, shkrimet e Aristotelit mbi etikën mbeten ndër më me ndikimet në korpusin e tij të gjerë, së bashku me Retorikën dhe Poetikën, ndërsa shkrimet e tij shkencore priren të shihen si me më shumë interes historikisht. Shkenca moderne zhvillon teori për botën fizike bazuar në eksperimente dhe vëzhgime të kujdesshme - në veçanti, në bazë të matjeve të sakta të kohës dhe distancës. Nga ana tjetër, Aristoteli, e bazon shkencën e tij kryesisht në vëzhgimin cilësor dhe jo-eksperimental. Prandaj, ai bëri disa pretendime të pasakta të cilat janë përmbysur - të tilla si pretendimi se objektet me masë të ndryshme përshpejtohen me ritme të ndryshme për shkak të gravitetit.
Nga ana tjetër, Etika Nikomakiane vazhdon të jetë e rëndësishme për filozofët edhe sot. Në fakt, etika e virtytit merr frymëzimin e saj nga qasja e Aristotelit ndaj etikës - në veçanti, duke ndarë theksin e tij në përsosmërinë e karakterit dhe psikologjinë etike. Disa filozofë, në veçanti Bernard Williams, e konsiderojnë etikën e Aristotelit si superiore ndaj traditave Utilitariste dhe Kantiane, të cilat kanë arritur të jenë qasjet dominuese të etikës filozofike. Argumenti i mirënjohur i funksionit të Aristotelit është më pak i pranuar sot, pasi ai duket se e përdor atë në mënyrë që të zhvillojë një pretendim për përsosmërinë njerëzore nga një vëzhgim nga ajo që është e veçantë për njeriun. Por roli i saktë i argumentit të funksionit në teorinë etike të Aristotelit është vetë çështje diskutimi.
Natalia Stamuli
Natalia Stamuli (e lindur më 13 janar,1996) është një modele shqiptar, vajzë e shfaqjeve televizive dhe garuese e konkurseve të bukurisë, e kurorëzuar Miss Earth Albania në vitin 2013.
Shtëpia e Petrit Ngallopi (Xh. Gega)
Shtëpia e Petrit Ngallopi (Xh. Gega) është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekturë", i miratuar më "17.04.2015".
Cambrils
Cambrils është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Baix Camp, të provincës Tarragona, në Katalonia. Cambrils ka 32422 banorë (2010), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 34.76 km2.
Sestu
Sestu (Sèstu) është një komunë në Itali të qytetit metropolitan të Kaljarit, në rajonin Sardenja. Ka një sipërfaqe prej 48.32 km², dhe gjendet në lartësi mbidetare 44 m. Deri më 2016, kishte një popullsi prej 20.892 banorësh.
C.R.E.A.M.
parapamje|Wu-Tang Clan në koncert
"C.R.E.A.M." është një këngë nga grupi hip hop Njujorkez Wu-Tang Clan, pjesë e albumit të tyre nga Enter the Wu-Tang (36 Chambers), publikuar në vitin 1993. Kënga është prodhuar nga lideri i grupit RZA dhe përdor mostra (samples) të grupit the Charmels nga kënga "As Long As I've Got You" publikuar në 1967.
Kazasqer
parapamje|djathtas|Kazaskerët prej Libri i Kostumit Turk nga [[Lambert de Vos, 1574]] Një kazasqer (turqishtja osmane: قاضی عسكر, ḳāḍī'asker "gjyqtar ushtarak", turqisht: kazasker ose kadıasker) ishte një gjykatës kryesor në Perandorinë Osmane, i quajtur kështu fillimisht sepse juridiksioni i tij shtrihej në rastet e ushtarëve, të cilët më vonë u gjykuan vetëm nga oficerët e tyre.
U emëruan dy kazaskeri, të quajtur Rumeli Kazaskeri dhe Anadolu Kazaskeri, duke pasur juridiksionin e tyre përkatësisht mbi pjesën evropiane dhe aziatike të Perandorisë. Ata ishin në vartësi të Vezirit të Madh, më vonë Shejhülislam, dhe nuk kishin juridiksion mbi qytetin e Kostandinopojës (Stambollit). Për më tepër, ata morën pjesë në mbledhjet e Këshillit Perandorak.
Një Kazasker trajtoi ankesat ndaj vendimeve të kadiut, kishte fuqinë t'i anulonte ato dhe i sugjeroi kandidatët kadi Vezirit të Madh.
Ensar Baftijari
Ensar Baftijari është futbollist profesionist nga Maqedonia e Veriut.
Jeta personale
Baftijari ka lindur më 12 janar 1997 në Tetovë, Maqedonia e Veriut.
Shtëpia e Petrit Permeti
Shtëpia e Petrit Permeti është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekturë", i miratuar më "17.04.2015".
Ensar Baftijari
Lidhjet e jashtme
https://www.facebook.com/ensar.baftijari
Fontans
Fontans (Shqip: Shatërvani) është një komunë në departamentin Lozerrë në Francën jugore.
Personalitetet
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2022)">citim i nevojshëm  ]
Murati IV
Sulltan Murat IV ka lindur ne Stamboll. Ai ishte djali i Sulltan Ahmetit I dhe Sulltaneshës Kösem.
Ai ka lindur me 26 korrik 1612 dhe ka vdekur me 8 shkurt 1640. Murati ishte djali i dytë i Sulltaneshës Kösem dhe i treti i Sulltan Ahmetit I. Babai i tij, Sulltan Ahmeti, vdiç kur princ Murati ishte vetëm 5 vjeç. Pas vdekjes së babait të tij Murati kaloi kohë të vështira nga ana psikologjike. I sapo ngjitur në fron, Sulltan Mustafa I që vuante nga paqendrueshmeria mendore, ishte një sulltan kukull nën drejtimin e nënës së tij Sulltaneshës Halime dhe vezirit të dytë Davut Pasha. Sulltanesha Halime urdhëroi syrgjenosjen e Sulltaneshës Kösem nga sarajet dhe vrasjen e të gjithë princave të asaj kohe, Osmanit, Mehmetit, Muratit, Bajazitit, Kasemit dhe Ibrahimit. Kjo gjë nuk ndodhi pasi Sulltanesha Kösem gëzonte mbështetjen e këshillit dhe jeniçerëve dhe nuk e lejoi këtë. Pas ngjitjes në fron të vëllait të tij Osmanit II, princ Murati përjetoi një tjetër goditje psikologjike, ku princ Mehmeti u vra në sy të tij, me urdher të Sulltan Osmanit. Princ Murati gjithashtu shikoi edhe rrëzimin brutal nga froni që jeniçerët i bënë vëllait të tij Sulltan Osmanit dhe ekzekutimin e tij. Të gjitha këto ngjarje të rënda ndikuan në gjendjen Muratit duke e bërë atë një njeri të pamëshirshëm dhe shumë të rreptë. Në vitin 1623 në moshën 11 vjeçare, Murati u bë sulltan i Perandorisë Osmane, por nën regjencen e nënës së tij Sulltaneshës Kösem, e cila u bë sulltanesha e parë që kishte të drejtë legjitime për të marrë vendime. Nga viti 1623 deri në 1632, Sulltan Murati IV u edukua dhe u stërvit mirë duke u bërë i aftë për të drejtuar Perandorinë. Në 1632 Murati IV vëndosi të ndërpriste regjencën e nënës së tij dhe e pa vetën mjaftueshëm të rritur për të marrë vetë drejtimin, në moshën 20-vjeçare. Murati IV i kishte akoma në mëndje ngjarjet e frikshme të vëllait të tij Sulltan Osmanit II dhe vëndosi të shfaqë dhe të rivendosë supremacinë e Sulltanit. Ai luftoi korrupsionin rreptësisht dhe urdheroi ekzekutim për të gjithë ata që bënin korrupsion qoftë edhe një herë. Gjithashtu Murati IV ndaloi kafenë, alkoolin dhe duhanin për të gjithë banorët dhe urdheroi ekzekutime edhe për ata që shkelnin këtë ligj. Thuhet se shpesh herë ai maskohej si njeri i thjeshtë dhe dilte në qytet për të kapur vetë shkelësit e ligjit dhe për ti denuar ata. Murati IV njihet për metodat e tij brutale për të shfaqur pushtetin e tij dhe vriste fajtorët në mes të popullit. Ai ka ekzekutuar disa nga vezirët e tij si dhe ishte i pari sulltan që ka ekzekutuar figuren më të lartësuar të fesë Islame, Sheik-ul Islam.
Murati IV ishte një luftetar shumë i fortë. Ai ishte sulltani më i fortë i perandorise osmane dhe thuhej se i vriste njerezit vetem me nje te goditur. U quajt THEMELUESİ I DYTE I PERANDORİSE OSMANE. Kur u ngjit ne fron arka e shtetit ishte bosh. Para se te vdiste e la te mbushur. Nëna e tij kishte ambicie per pushtet dhe tentoi ta zbriste disa herë nga froni djalin e saj, por Murati IV duke qënë shumë i fortë ia prishi planet dhe ekzekutoi princin Kasım. Muradi u njoh si pushtuesi i Bagdatit. Në 1638 ai pushtoi Revanin, dhe në 1639 udhëhoqi përsonalisht trupat e tij për të pushtuar Bagdatin dhe për ti dhënë fund luftës 16 vjeçare Osmano-Perse. Sulltan Murati IV vdiç në 1640 në moshën 27 vjeçare si pasojë e një sëmundjeje në mëlçi që quhet cirrozë. Thuhet se ishte nëna e tij e cila ndikoi në përkeqësimin e kësaj sëmundjeje duke i ndërruar ilaçet për të ruajtur jeten e djalit të vogel princ Ibrahimit (më vonë sulltan Ibrahimi) dhe vazhdimësinë e Dinastisë Osmane, pasi Murati IV nuk kishte asnjë pasardhës të gjallë.
Sylvia Rivera
Sylvia Ray Rivera (lindur në 2 korrik 1951- 19 shkurt 2002) ishte një aktiviste transgjinore amerikane si dhe e vetë-identifikuar si drag-queen. ] Ajo ishte bashkëthemeluese e organizatave “Gay Liberation Front” dhe “Gay Activists Alliance”. Së bashku me mikeshën transgjinore Marsha P. Johnson, Rivera bashkëthemeloi organizatën Street Transvestite Action Revolutionaries (STAR), një grup i dedikuar për ti ardhur në ndihmë grave transgjinore me ngjyrë, të pastreha.
Jeta e hershme
Rivera lindi dhe u rrit në Nju-Jork dhe jetoi pjesëm më të madhe të jetës në qytet,si dhe kishte origjinë gjysëm venezueliane, gjysëm puerto rikiane. Ajo u braktis nga babai i saj José Rivera në moshë të njomë, duke u shndërruar në jetime pas vetëvrasjes së mamasë kur Rivera ishte vetëm 3 vjeçe.
Rivera më pas u rrit nga gjyshja e saj venezueliane, e cila nuk e pranonte sjelljen femërore të Riverës, e sidomos kur Rivera nisi të përdorte tualet në klasën e katërt. Si rezultat Sylvia nisi të jetonte në rrugë në moshën 11 vjeçare dhe u kthye në prostitutë. Më pas ajo u zbulua nga komuniteti lokal i drag queen, të cilat i vunë emrin Sylvia.
Pensionimi
Pensionimi apo dalja në pension është tërheqja nga pozicioni ose profesioni ose nga jeta aktive e punës. Një person mund të dalë edhe gjysmë në pension duke reduktuar orët e punës ose ngarkesën e punës.
Në ditët e sotme, shumica e vendeve të zhvilluara kanë sisteme për të siguruar pensione në pension në pleqëri, të financuara nga punëdhënësit ose shteti. Në shumë vende më të varfra, nuk ka mbështetje për të moshuarit përtej asaj që sigurohet nga familja. Sot, pensioni me pension konsiderohet si një e drejtë e punëtorit në shumë shoqëri; Janë zhvilluar beteja të vështira ideologjike, sociale, kulturore dhe politike nëse kjo është një e drejtë. Në shumë vende perëndimore, kjo është një e drejtë e mishëruar në kushtetutat kombëtare.
Një numër në rritje individësh po zgjedhin të shtyjnë këtë pikë të daljes në pension total, duke zgjedhur të ekzistojnë në gjendjen në zhvillim të para-lodhjes.
Andrea Manesi
Andrea Manesi ishte një udhëheqës shqiptar, i cili, në 1607, organizoi një revoltë kundër Perandorisë Osmane. Ai u deklarua si "Skënderbeu i dytë", dhe pretendonte që ishte i udhëzuar nga Perëndia që ta clironte Shqipërinë nga Sulltani dhe të merrte vendin e këtij të fundit. Duke fituar famë si mrekullibërës si dhe duke u bërë i shquar për ndihmat që u jepte të varfërve, ai rriti numrin e mbështetësve të tij deri në një revoltë të armatosur, e cila u shtyp nga ushtritë Osmane.
Jeta
Andrea Manesi lindi në Qullëz, një fshat në mes Lezhës dhe Shkodrës, në veriperëndim të Shqipërisë. I rritur në një periudhë intensive konfliktesh mes Perandorisë Osmane dhe shqiptarëve, që kërkonin pavarësinë, në 1607 ai kishte filluar të deklarojë se fliste me hyjnitë, dhe ato e udhëzonin të merrte kontrollin e perandorisë. Manesi pretendonte se ai ishte pasardhësi i Skënderbeut, udhëheqësi që luftoi kundër Osmanëve, dhe se Sulltan Ahmedi I nuk kishte asnjë të drejtë të sundonte. Njerëzit thonin që Manesi bënte mrekullira, dhe ndihmonte të varfërit. Ai udhëhoqi 3000 burra shqiptarë në luftëra për të eliminuar Sulltanin. Gjithashtu, Manesi, i mbështetur nga një numër rebelësh gjithnjë në rritje, shkurtoi taksat dhe u bëri thirrje zyrtarëve vendorë që të bënin punën e tyre me ndershmëri. Pasi disa rajone të Shqipërisë, si Dukagjini, Kthella dhe Selita iu bashkuan revoltës, Andrea Manesi u ftua për vizitë nga Porta e Lartë, por ai e refuzoi ftesën. Si përgjigje, Sulltan urdhëroi një ushtri të madhe për të sulmuar kryengritësit e rajoneve rebelë, por Manesi dhe përkrahësit e tij vazhduan aktivitetet e tyre deri në vitin 1610. Pas dështimit që të siguronin mbështetje nga Spanja, revolta dështoi.
Trashëgimia
Andrea Manesi është një figurë shumë e panjohur në historiografinë shqiptare. Historinë e tij është e vlefshme jo vetëm në kontekstin e konfliktit shqiptaro-osman, e të marrëdhënieve të asaj kohe, por edhe në vërtetimin e mekanizmave të krijimit të miteve. I dalë nga statusi i një njeriu të zakonshëm, Manesi kuptoi rëndësinë e fitimit të famës, duke u bërë një udhëheqës rajonal.
Çatalli
parapamje|240px|Çatajt e një [[elefanti]] Çatajt janë dhëmbë të përparmë të zgjatur, në rritje të vazhdueshme që dalin shumë përtej gojës së disa llojeve të gjitarëve. Ata janë më së shpeshti dhëmbët e qenit, si me derrat dhe trikekët, ose, në rastin e elefantëve, dhëmbët e përparme. Çatajt ndajnë karakteristika të përbashkëta të tilla si pozicioni jashtë-oral, modeli i rritjes, përbërja dhe struktura, dhe mungesa e kontributit në gëlltitje. Çatajt mendohet se janë përshtatur me mjediset ekstra-gojore, si të thata ose ujore ose arktike. Në shumicën e specieve të dhëmbëzuara, si meshkujt ashtu edhe femrat kanë tufa, megjithëse meshkujt janë më të mëdhenj. Shumica e gjitarëve me dhëmbë kanë një palë prej tyre që rriten nga të dyja anët e gojës. Çatajt janë përgjithësisht të lakuara dhe kanë një sipërfaqe të lëmuar dhe të vazhdueshme. Tufa e vetme spirale e narvalit, e cila zakonisht rritet nga e majta e gojës dhe është e pranishme vetëm tek mashkulli, është një përjashtim nga tiparet tipike të tymave të përshkruara më sipër. Rritja e vazhdueshme e tymave mundësohet nga indet formuese në hapjet apikale të rrënjëve të dhëmbëve. Përpara gjuetisë së tepërt dhe përhapjes së tregtisë së fildishit, strofkat e elefantit që peshonin mbi 90 kg (200 lb) nuk ishin të rralla, megjithëse sot është e rrallë të shihni ndonjë mbi 45 kg (100 lb).
Funksioni
Çatajt kanë një shumëllojshmëri të përdorimeve në varësi të kafshës. Shfaqjet shoqërore të dominimit, veçanërisht tek meshkujt, janë të zakonshme, siç është përdorimi i tyre në mbrojtje kundër sulmuesve. Elefantët përdorin tushat e tyre si mjete gërmimi dhe të mërzitshëm. Trikekët përdorin çatajt e tyre për të kapur akullin dhe për të tërhequr mbi akull. Është sugjeruar që struktura e tuskut ka evoluar për të qenë e pajtueshme me mjedise ekstra-gojore.
Manuel Noriega
Manuel Antonio Noriega Moreno ( shqiptimi Spanjoll: [maˈnwel noˈɾjeɣa] ; 11 shkurt 1934 – 29 maj 2017) ishte një diktator, politikan dhe oficer ushtarak panamez i cili ishte sundimtari de fakto i Panamasë nga 1983 deri në 1989. Një sundimtar autoritar që grumbulloi një pasuri personale përmes operacioneve të trafikut të drogës, ai kishte lidhje të gjata me agjencitë e inteligjencës së Shteteve të Bashkuara përpara se pushtimi amerikan i Panamasë ta largonte atë nga pushteti.
I lindur në qytetin e Panamasë në një familje të varfër pardo, Noriega studioi në Shkollën Ushtarake Chorrillos në Lima dhe në Shkollën e Amerikave. Ai u bë oficer në ushtrinë panameze dhe u ngjit në grada duke formuar një aleancë me Omar Torrijos. Në vitin 1968, Torrijos përmbysi Presidentin Arnulfo Arias me një grusht shteti. Noriega u bë shefi i inteligjencës ushtarake në qeverinë e Torrijos dhe pas vdekjes së Torrijos në 1981, konsolidoi pushtetin për t'u bërë sundimtari de fakto i Panamasë në 1983. Duke filluar në vitet 1950, Noriega punoi me agjencitë e inteligjencës amerikane dhe u bë një nga burimet më të vlerësuara të inteligjencës të Agjencisë Qendrore të Inteligjencës. Ai shërbeu gjithashtu si një kanal për armë të paligjshme, pajisje ushtarake dhe para të gatshme të destinuara për forcat e mbështetura nga SHBA në të gjithë Amerikën Latine.
Marrëdhëniet e Noriegës me Shtetet e Bashkuara të Amerikës u përkeqësuan në fund të viteve 1980 pas vrasjes së Hugo Spadaforës dhe dorëheqjes së Presidentit Nicolás Ardito Barletta. Përfundimisht, marrëdhënia e tij me agjencitë e inteligjencës të vendeve të tjera doli në dritë dhe përfshirja e tij në trafikun e drogës u hetua më tej. Në vitin 1988, Noriega u padit nga juritë e mëdha federale në Miami dhe Tampa duke patur akuza për shantazh, kontrabandë droge dhe pastrim parash. SHBA nisi pushtimin e Panamasë pas negociatave të dështuara që kërkonin dorëheqjen e tij dhe anulimin e zgjedhjeve të përgjithshme panameze të vitit 1989. Noriega u kap dhe fluturoi drejt SHBA-ve, ku u gjykua për akuzën e gjykatës së Majamit dhe për të u dënua për shumicën e akuzave dhe u dënua me 40 vjet burg, duke vuajtur përfundimisht 17 vjet pas uljes së dënimit për sjellje të mirë. Noriega u ekstradua në Francë në vitin 2010, ku u dënua dhe u dënua me shtatë vjet burg për pastrim parash. Në vitin 2011 Franca e ekstradoi atë në Panama, ku u burgos për krime të kryera gjatë sundimit të tij, për të cilat ishte gjykuar dhe dënuar në mungesë në vitet 1990. I diagnostikuar me një tumor në tru në mars 2017, Noriega pësoi komplikime gjatë një operacioni dhe vdiq dy muaj më vonë.
Sundimi autoritar i Noriegës në Panama është përshkruar si një diktaturë dhe u karakterizua nga shtypja e medias, një zgjerim i pushtetit të ushtrisë dhe persekutimi i kundërshtarëve politikë, duke kontrolluar de facto rezultatet e çdo zgjedhje. Ai u mbështet në nacionalizmin ushtarak për të ruajtur mbështetjen e tij dhe nuk përkrahu një ideologji specifike sociale ose ekonomike. Noriega ishte i njohur për marrëdhëniet e tij të ndërlikuara me SHBA-në, duke u cilësuar herë si aleat dhe herë si armik i saj. Ai është quajtur një nga diktatorët më të njohur të kohës së tij dhe krahasuar me sundimtarë autoritarë si Muammar Gaddafi dhe Augusto Pinochet.
Rebecca Lee Crumpler
Rebecca Lee Crumpler, Davis, (8 shkurt 1831 - 9 mars 1895) ishte një fizikante amerikane dhe autore. Duke u bërë një doktore e mjekësisë në vitin 1864,, pasi kishte studiuar në Kolegjin e Mjekësisë për Femra New England, ajo ishte gruaja e parë afro-amerikane që u bë mjeke në Shtetet e Bashkuara. Kryesisht për gratë dhe fëmijët e varfër. Pas përfundimit të Luftës Civile Amerikane në vitin 1865, ajo u zhvendos në Richmond, Virxhinia, duke besuar se ajo ishte "fusha e duhur për punën e vërtetë misionare" dhe për të vazhduar përqendrimin e saj në sëmundjet e grave dhe fëmijëve. Crumpler ka punuar për Byronë e Freedmen për të ofruar kujdes mjekësor për skllevërit e liruar; Ajo ju nënshtrua "racizmit intensiv" dhe seksizmit gjatë ushtrimit të mjekësisë. Ajo më vonë u kthye në Boston dhe "hyri në punë me energji të ripërtërirë, duke praktikuar jashtë dhe duke marrë fëmijë në [ shtëpi për trajtim, pavarësisht, në një masë, të shpërblimit. Në vitin 1883, ajo botoi një libër të Discourses mjekësore. I dedikuar infermierëve dhe nënave, ajo u përqendrua në kujdesin mjekësor të grave dhe fëmijëve, dhe ishte një nga botimet e para të shkruara nga një amerikane e Afrikës rreth mjekësisë.
Jeta e hershme dhe arsimimi
Në vitin 1831, Crumpler u lind nga Rebecca Davis në Christiana, Delaware në Matilda Webber dhe Absolum Davis. Ajo u rrit në Pensilvani nga një hallë që kujdesej për fqinjët e sëmurë. Crumpler më vonë mori pjesë në elitën West Newton English dhe Shkolla Classical në Massachusetts, ku ajo ishte një "student i veçantë në matematikë".
Infermierija dhe shkolla mjekësore
Ajo u zhvendos në Charlestown, Massachusetts, në vitin 1852. Gjatë tetë viteve të ardhshme, Crumpler u punësua si infermiere derisa ajo u pranua në Kolegjin e Femrave të New England në vitin 1860. Ishte e rrallë për gratë ose meshkujt e zinj për t'u pranuar në shkolla mjekësore gjatë kësaj kohe. Atë vit, në Shtetet e Bashkuara kishte 54.543 mjekë, prej të cilëve 300 ishin gra. Asnjëra prej tyre nuk ishte femër afro-amerikane. Ajo fitoi një çmim të shkollimit nga Fondi i Bursave Wade, i themeluar nga abdikuesi Ohio, Benjamin Wade. Pas përfundimit të tre viteve të kursit dhe një teze, ajo dha provimet e saj të fundit me gojë në shkurt të vitit 1864. Më 1 mars të vitit 1864, bordi i administratorëve e quajti atë një doktore të mjekësisë, duke e bërë gruan e parë afro-amerikane në Shtetet e Bashkuara për të fituar shkallën dhe gruaja e vetme afro-amerikane që ka diplomuar në New England College Femra Mjekësore. Shkolla mbyllej në vitin 1873, pa diplomuar një grua me ngjyrë. Ajo i'u bashkua Universitetit të Bostonit.
Jeta personale
Në Saint John, New Brunswick, më 24 maj të vitit 1865, Rebecca u martua me Arthur Crumpler, një ish skllav i fshehur nga Southampton County, Virxhinia. I lindur në vitin 1824, ai ishte djali i Samuel Crumpler, një skllav i Benjamin Crumpler. Arthur jetonte në një pasuri fqinje të një pronari të madh të tokës, Robert Adams. Ai shërbeu me Ushtrinë e Bashkimit në Fort Monroe, Virxhinia si një farkëtar, bazuar në trajnimin dhe përvojën e tij. Ai shkoi në Massachusetts në 1862 dhe u mor nga Nathaniel Allen, themelues i shkollës Weston Newton English and Classical, i quajtur Shkolla Allen.
Rebecca dhe Arthur ishin anëtarë aktivë të Kishës Baptiste të Dymbëdhjetë, ku Arthuri ishte kujdestar, dhe në mes të dhjetorit të vitit 1870, vajza e tyre, Lizzie Sinclair Crumpler, lindi në shtëpinë e tyre në adresën 20 Garden Street.
Crumpler foli në një shërbim për Senatorin e Massachusetsit Charles Sumner pas vdekjes së tij në vitin 1874. Ajo lexoi një poemë që ajo kishte shkruar për të, ku "ajo me prekje aludoi në dashurinë e tij për Emerson të talentuar". Nga viti 1880, Rebecca dhe Arthur u zhvendos në Hyde Park, Boston.
Megjithëse «asnjë foto ose imazhe të tjera» të Crumpler nuk mbijetuan, një artikull i Boston Globe e përshkroi atë si «një grua shumë të këndshme dhe intelektuale dhe një punëtore të palodhur të kishës». Dr. Crumpler është 59 ose 60 vjeç, e gjatë dhe e drejtë, me një lëkurë të çelët dhe me flokë të kuq. Për martesën, ajo tha se sekreti i një martese të suksesshme" është të vazhdojë në rutinë e kujdesshme të ditëve të ballafaqimit, derisa të kuptohet mirë mes të dyve "