cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zhanica
Demografi
Fshati    Shqiptar Malazez Serb Mysliman Zhanicë        18      347     -      2 Pepaj-Murinë   13      554     -     22 Nokshiq         1      190     -      3
Sipas regjistrimit te vitit 2003, japim shënimet vetëm me përqindje :
boshnjakë myslimanë  shqiptarë  serbë  malazez  katolikë 50 %      3,7 %     26,26 %  12,41 %  3,85 %    1 %
E folmja e shqipes, tash per tash, me e rrudhura është në fshatrat Zhanicë dhe Pepaj, ku ka me se paku shqiptarë. Kurse e shuar krejt është në Nokshiq.
Banorët shqiptarë në krahinën e Plavës dhe te Gucisë e quajnë veten malësorë. Duke u mburrur per te kaluarën e tyre, nuk harronë te thonë : " Malsori nuk e ka qit lokja prej barkut, por huta prej ?arkut".
Përkatësia dialektore e se folmes te kësaj treve, ben pjesë në te folmen e gegërishtes veriperëndimore, te nëndialektit verior te Malësisë se Madhe, me disa përkime te pjesshme me te folmet e gegërishtes verilindore te nëndialektit verior.
Krijimtaria gojore.- Ruajtja per mrekulli e gjuhës shqipe e ben me te pasur dhe me te afërt folklorin shqiptar, andaj edhe mbi-zotërojnë këngët kreshnike te epikës sonë legjendare te përcjella me lahutë, gifteli, fyej, tepsi etj.
Veshja. - Veshja e burrave përkon kryesisht me veshjet e Malësisë se Madhe, si virtyt i trashëguar. Kurse autoktonia e veshjes se granimit dita-ditës zbehej. Kjo ndodhte nga ndikimi i rrjedhave historike dhe nga kontaktet e shpe-shta me viset e tjera. Por edhe tregëtia e bëri te veten, sepse solli modele dhe mjete artistike, te cilat nisën t'i fusin në punëdore edhe malësoret. Me arritjen e pëlhurës, edhe xhubleta nga shajaku u shn-dërrua në këmishë te grave. Në pëlhurë thurnin zbukurime te ndry-shme. Qdo ndryshim shkaktonte humbjen e origjinalitetit autok-ton, sepse u la pas dore peri i leshit dhe prodhimet nga ai.
Vajzat u përpoqën ta ruajnë veshjen tradicionale, por nuk arritën ta shpëtojnë nga dhëmbi i kohës. Den në vitet pesëdhjetë te sheku-llit te kaluar, vajzat malësore te besimit islam përgatitnin "xhubletë vajznirni" (e bardhë si në te kaluarën), që simbolizonte virgjërinë e vajzës, por ia ngushtonin fundin e kambanës, që e zbukuronin me fije spiku në fund dhe përreth qafës te saj. Ruajtjen me besnike mu-nd ta vëresh ditën e festave katolike te kisha, ose në dasma te këtij konfesioni, në fshatin Kaganik te Gucisë, në Vishnjevë dhe (dikur) në një familje në Pepaj. Edhe në këtë "xhubletë vajznimi" është bërë ndryshimi. Nëpër fushën e zezë, enden zbukurimet me shoka shajaku ose cohe te bardhë, disa rende nga fundi e deri në bel.
Te vajzat e besimit mysliman shihej deri në vitet e gjashtë-dhjeta te shekullit te kaluar "xhubleta e vajzënisë", pa rreth kam-bane, që i përngjante me tepër fustanit nga pëlhura. Ndryshimi ishte se përbëhej nga peri i leshït, që rrahej mjeshtërisht në vek, pa shkelur në valanicë. Rreth e përqark fundit. që ishte deri nën gju. renditnin disa fije spiku te zi. me trekëndësh (hajmeli) këndlart (4–5 cm). Dhe përreth jakës. bënin te njëjtïn zbu,kurim. por me te ngu-shtë, deri në 3 cm. Me këtë ngushtim, humbi origjinaliteün aut-okton.
Xhubleta e grave ne lashtësi. - Me këtë term kuptohet Xhu-bleta e kuqe (e nuseve) dhe xhubleta e zezë (e plakave). Forma e tyre kishte atë te kambanës dhe dallohej rne mjeshtri dhe ngjyra. Per këtë lloj veshjeje nuk mund te thuhet me tepër se per atë te Malësise se Madhe dhe te Dukagjinit (Shalës).4 Veshja e gravc në këto fshatra. kur banoheshin me shumice shqiptare. nuk kishte dallim nga veshja e shqiptareve te besimit is lam nëper fshatrat e tjera te kësaj treve, veshje e cila u shndërrua në pëlhura te ndryshme, që dita-ditës edhe e humbte origjinaliletin e djeshëm, duke "menduar" se me ato ndryshime mund te arrihet civüizimi.
Pushtuesi dhe feja
Si çdo pushtues edhe osmanlinjtë përdomin metoda "pak sa me te buta", për t'ua ndërruar fenë, Krenaria e kthyer në rezistencë te malësoreve bëri që te luflohej pushtuesi edhe me organizirne komitè'sh e kacakesh. Për këtë edhe ndërrimi i fesë nga ajo katolike në atë islame. shkoi mjaft ngadalë. Pjesa e Ultinës se Limit, pasi e ki-shïn pranuar fenë islame dhe kishin marre thirrjet agë dhe beg. përjetuan ndryshime feje në atë sllavo-ortodokse. Kështuqë gjatë gjysmës se dytë te shek. XVIII ishin rreth 25 barqe te cilat kishin marre fenë islame. Madje, pas një shekulli u delyruan ta pranojnë fenë sllavo-ortodokse ("pravo-sllave")- Pra, pas vitit 1826, u bë procesi i kthimit në fenë sllavoorlodokse. Aktivitetin me te fiakët per kthimin e rnyslimanëve në fenë "pravo-sllave'\ e mori vojvoda i Matishevës. Milan Vuku. i cili vojvodëllëkun e kishle marre nga Sanxhakbeu i Shkodrës. Me dirigjimin e Cetinës kishte zbritur në Ultinën e Limit me detyrë te caktuar: ndërrimin e fesë, te emrit dhe te llagapit te vendësve në atë sllave. Këtë e bënin nën qiellin e ha-pur. Këtë akt e bënte vojvoda ose popi ortodoks-sllav dhe e shpallte veten kumbar te tyre. Si mësohet edhe nga te dhënat e një udhë-përshkruesi: "...Pashë vetëm në fshatin Rzhanicë, kur ua ndërruan fenë 250 vetave".
Sipas informatorëve, mora dije se fshatrat në fjalë kishën kato-like e kishin pasur në Brezare (Brezovicë), ku pastaj u ngrit kisha sllave-ortodokse.
Me paraqitjen e osmanlinjve zuri fill edhe ndërtimi i xhamive, si pikënisje xhamitë nëpër postëroje per shërbime te ushtarëve, p.sh. Xhami - Turija në Kodër te Nokshiqit, Xhamia e Nizamit, rrëzë Vizitoreve te Ulta te Pepajt, ku edhe tash ruhet emërtimi Qafa e Xhamisë.
Si mësohet nga informatorët që tregonin breznitë, mund te kuptohet se deri në fund te shek. XVIII përfundoi konvertimi në fenë islame. Pastaj filloi ndërtimi i xhamive nëpër vendbanime, p. sh., per Ultinë te Sirme te Limit, rreth viteve 1830, u ndërtua Xha mia në Nokshiq, e cila, në vitin 1912, përjetoi flakën nga malaze-zët. U rindërtua në vitin 1939 prej vendasve. Imamë te saj ishin mulla Halil Banderi dhe Smajl Mekuli. Jeta e kësaj xhamie ishte jetëshkurtër, sepse, në vitin 1941, nga i njëjti mendim, u gjet në fla-kë per te mos u ngritur me, meqë shpërngulja e bëri te veten dhe "Vllaka", shqiptari i fundit në këtë fshat, deri në vdekje (1980), per me shumë se dy dekada jetë në vetmi te vet dhe në prani te mala-zezve, sikur e vuri vulën e harresës. Xhamia në Zhanicë u ndërtua me kontributin e fshatarëve (1939), e cila ishte jetëshkurtër deri në vitin 1944. Nga ai vit mbeti kujtim themeli me disa shenja muri.
Ngjarjet pas vitit 1820 kishin te bëjnë me plotësimin e dë-shirës se rusëve per pushtimin e tere Ultinës se Limit, që zgjati me tepër se dy vjet, deri sa Cetina e mori me seriozisht dhe e dërgoi Iguman Zeceviqin, i cili edhe solli "Ligjin e Vasojeviqit me 12 pika", i cili fillon dhelpërisht kthimin në f ene sllavo-ortodokse dhe zgjati tri decenie me radhë.
Vendosja e përhershme e kolonëve nëpër Ultinën e Poshtme te Limit filloi me shtimin e dhunës ndaj vendësve autoktonë. Ka9akët e dirigjuar nga Cetina, por edhe te përkrahur nga Rusia cariste, i ki-shin duart e lira per vepra kriminale nëpër këto vise.
Këto rrethana sollen edhe luftën e vitit 1854, kur forcat e Ceti-nës nisën sulmin drejt kazasë se Gucisë. Paria e vendit e përkrahur e pastaj edhe e udhëhequr nga Ali beg Gucia, organizoi forcat vull-netare dhe u zuri pritat rrëzë Qafës se Previsë dhe në prag te Sutjeskës, te Le$ja e Ramës (tash Ramillom), nga i jepej shkas që pastaj t'i këndojë rapsodi vargjet e anonimit. Me pastaj per te kën-duar i madhi Gjergj Fishta, duke e vendosur vizitoreve Zanën e Madhe me ato te bukurat Shtozovalle. Nëpër ato brigje, maje dhe rrëza në vazhdimësi u ndesheshin dy forca jo te barabarta. Kjo ishte lufta e pare frontale e udhëhequr nga Cetina dhe e prirë nga koman-dantët e dëshmuar malazezë, Jole Piletiqi dhe Vojvodë Milan Vu-ku. Ballëpërballë vihen ushtria e rregullt dhe e armatosur malazezë e ajo vullnetare, civile, duarthatë shqiptare, por e vendosur dhe e bashkuar per t'i mbrojtur trojet stërgjyshore. Në janar (1854), u ndeshën këto dy forca. Por, meqë shqiptarët kishin motiv me te madh per t'i mbrojtur trojet e veta, patën dalë fitimtarë. Armiku pati pësuar humbje te madhe në njerëz. Per këtë, në memorialet e Gavran Vukut, djalit te komandantit malazez, thuhet : "... Një hum bje te tillë nuk e patën asnjëherë në këto anë. Sikur te vazhdonte armiku luftën (forcat vullnetare-shpjegim i H. GJ.), ka pasur mun-dësi tere këtë rajon ta pjekë".
Gjithashtu edhe studiuesi malazez, Veshoviqi, citon: "Forcat tona nuk e dinin taktikën e tij ushtarake (Ali Begut), as mënyrën e luftës se tij te hapët...Te populli i kësaj ane, kjo "ushtri e bardhë" në këtë fushë te mejdanit mbahet mend per te zi".5
Për ndërhyrjen e Rusisë në këto ngjarje mësojmë edhe nga shkrimet e diplomatit francez, Ekar : "U prenë 105 koka ... shkak-tarë lufte janë agjentët rusë...". Kurse vicekonsulli i Austrisë në Shkodër shkruan: " Në fushën e Limit mbetën te vrarë 136, ndërsa në Lim u mbytën 6-të. Me pas, oficeri rus, Kovalevski, shkroi : "...Në këtë prizëm te krishterimit, ishte qëllimi që Lugina e Limit te shfrytëzohet nga Serbia e vjetër". Pas njëzet vjetësh, shkroi edhe gazetari rus, P. A. Rovinski : "Nëpër fshatrat e Malit te Zi mund te lexohet shpallja e carit rus, ku bëhej thirrja : "Nuk ka qetësi deri sa per imperinë e vet te fuqishme nuk fitohet...edhe një pjesë e Shqipërisë6". Këtë e plotëson edhe memoriali i Gavro Vukut: "... Vojvodë Milan Vuku e solli me se paku pjesën e tretë te Nahijes Malit te Zi". Madje, vazhdon : "Kur ushtria u mund nga forcat e AH begut, reklamat e turpit ua qitën publikisht 80 kokave sllavo-ortodokse, në qendër te Gucisë.7
Pas këtyre betejave te dështuara, vasojeviqasit aktivizuan gru-pet ka§ake, te udhëhequra nga kisha "Gjurgjevi Stupovi", në balie te se cilës qëndronte igumen Ze9eviqi, i cili ndërmori sulm pas sulmi në popullatën, që qendër kishte Gucinë.
Pas Luftës në Murinë, vasojeviqasit kërkuan nga Knjaz Danilli që kjo trevë t'i bashkohet Cetinës, meqë marrëdhëniet me Guci ish-in te acaruara dhe mund te pranohej ky pëlqim. Politika e Cetinës asnjëherë nuk hoqi dorë nga viset në këtë Ultinë. Edhe në vitin 1859, në Ultinë te Limit, njëanshëm, kishte formuar tri kapedani. Kryetar te pare vunë Gjol Llabanin. Kapedania e Velikës, e udhë-hequr nga Milet Paunoviqi, shpesh e përdorte per mollë sherri. Në mes te Murinës dhe Velikës ishte Zhanica. Edhe këtu provuan ta organizojnë kapedaninë, në krye te se cilës e vunë Tahir Shabanin e Zhanicës.8
Tahir Shabani nuk e pranoi një detyrë te tillë. Por as vendësit. Pas këtyre luftërave dhe planeve, në këtë udhëkryq, u ndërpre rrugëtimi nëpër Ultinën e Limit, per në Peshter, Jeni Pazar, Bjello-pojë etj., gjë që iu dha një grusht i fortë tregtarëve dhe blegtorëve te viseve te krahinës se Gucisë.
Këto veprime dhe sulmet e vazhdueshme e te padurueshme te kacakëve te Vasojeviqit nëpër vijën kufitare me vise te Gucisë, frymëzuan Gucinë te formojë "Kornitetin per Shpëtimin e Popu-llatës", me seli në Guci, ku kishin përfaqësuesit e vet edhe këto fshatra.
SFILITJET E KRAHINËS SE PLAVËS DHE TE GUCISË
Populli shqiptar fuqishëm shprehte pakënaqësitë e tyre kundër shtypjes shekullore dhe atë në forma te ndryshme, madje edhe me lëvizjen gjithë kombëtare, 519 ishte në vitet 1878 - 1880, që e dësh-mqjnë edhe shprehjet e Ali Pashë Gucisë, thënë Maxhar Pashës në Gjakovë, kur edhe organizoi pusinë, per t'ia ndërprerë rrugën Meh-met Pashai: "Cfarë do ti këtu, cilin ke pyetur ti që po ua dorëzon këto troje dushmanëve tanë, mos po jep tokat tuaja?!"9 Planet pansllaviste te Carit te Rusisë, per f ua ndarë tokat shqiptare aleatëve te tij, ishin me se evidente. Kjo politikë ekspansioniste doli në sipërfaqe në fillim te krizës Lindore, duke shfrytëzuar lodhjen e Turqisë per t"i mbrojtur tokat e pushtuara deri atëherë. Kështu me Traktatin e Shën Shtefnit (3 mars 1878) Turqisë i mbeti vetëm fjala e thatë: "...Shqipëria është pronë ekskluzive e Perandorisë Osmane dhe se kjo ka në dorë ta bashkojë ose ta administrojë...". Fuqia e ëndërruar e Perandorisë Osmane kaloi nëpër rrjedhat e Kongresit te Berlinit. ku edhe u moren vendime te §oroditura per t'i ndarë tokat shqiptare. Me tokat tona, u shpërblyen te tjerët.
Veprimet e tilla e nxisin poetin popullor te shprehet ;
"... More krala anë e m 'an, A jeni t' poshtër a jeni t' marre, Tokën ehuejsimun' efalë?,..
Këto ishin rrethanat me kryesore per t'u bashkuar populli shqiptar kundër copëtimit te trojeve te tyre autoktone. Ne këto rrethana, kra-hina e Plavës dhe e Gucisë u bë "dhuratë" e pare e përpirjes te" lu-gatit fqinj, pra monedhë kusuri në duart e armiqve. Duke pare ven-dosmërinë shqiptare, poeti popullor këndon :
"Nuk i lëshojmë Plavë e Guci, l madh e i vogel per pa u shkri..." 10 Mu per këtë nuk ishte befasi kur në fillin e pare te organizimit te Lidhjes se Prizrenit u gjend biri i kê'tyre trojeve. Ali Pashë Gu-cia. si e pè'rshkruan edhe Fishta:
" Te shtat' kralive u kallxova Se as turkun s'e durova, Nuk ta qet moskov me mua Per ven' tem jam tue luftue..."
Per mbrojtjen e këtyre trojeve iu përgjigjen thirrjes per ndihmë te gjitha viset shqiptare, prandaj me te drejtë mund te konsiderohet se luftërat per mbrojtjen e krahinës se Plavës e te Gucisë, fill-nisje në këtë Ultinë te Limit ishin llogoret nëpër këto fshatra, per t'u bërë lufta me e përgjakshme me fitoren kryesore te 13 janarin 1880, si qëndresë per mbrojtjen e vatanit. Obligimi që sillte kush-trimi përcillet me vendosmëri, si$ del edhe nga vargjet:
"Me luftue per tokë shqiptare, Nuk e japim pa dalëfare ".
Meqë besnikërisht është përcjellë kujtesa, pra, edhe ndodhitë mbesin me te freskëta. Prandaj, shkrimet dhe raportet e joshqiptarëve qëllimkëqij nuk hutonin shumë njerëzit e ndershëm, sepse pra-pëseprapë e vërteta qëndronte në sipërfaqe se krahina e Plavës dhe e Gucisë u mbrojt nga vendasit dhe bashkëkombësit e tyre. Kujtesa nga shqiptarët dhe miqtë e sinqertë te një kombi te vuajtur është kultivuar në mënyra te ndershme, me shkrim dhe në mënyrë verbale, nëpërmes këngëve, deri edhe në shkrimet e te madhit Gje-rgj Fishta, i cili, një pjesë te madhe te kryeveprës se tij, "Lahuta e Maleis", ua kushtoi këtyre vatrave, që mizorisht i sulmoi ushtria e udhëhequr nga Cetina, e ndihmuar nga Rusia cariste dhe disa fuqi te tjera evropiane. Kjo mësohet edhe nga vargjet: "Me sy t' vranët kundron Alia, Sa e bukur Shqiptaria ".
Kur poeti i ka thënë këto vargje, me siguri ka pasur parasysh stoicizmin e strategut Ali Pashë Gucisë, si dhe besimin që kishte në forcat e veta vullnetare : "Me shqiptarë, more Nikollë Mundet njeri ngusht me ndodhë Po s 'u shkoï rnrendë per mik Se ata Ie kishin celik M'erz a m' tokë me pas me iprekë N'dasht t' jetë Knjaz, a n' dashtë t'jetë Mbret Se ata Mbret po ishin n' dhe t' vet Fort gabon kush i gërget!" Trimat e këtyre viseve moren pjesë edhe në betejën kundër Mehmet Pashë Paxharrit, i cili u vra në Gjakovë. Me koken e tij, luajtën fëmijët në rrugicat e Gjakovës. Praninë e trimave te viseve në fjalë, e dëshmon edhe Fishta: "Perse krenët e Shqypnisë, Me Ali pashën e Gucisë, Ni be t' madhe e ki'n ba, Plak e i ri në luftë me ra ".
Duke shtuar edhe madhërinë e kushtrimit te përgjithshëm, ai shton:
"Lsho kushtrimin n' Toskë e Gegë; Mblidhnu tok si kokrra n'shegë... Marre e turp per fis t' shqiptarit, Me shndruem namin e t'parve".
Kushtrimi i tillë i ben trimat që te mos u dhimbset jeta, duke respektuar edhe kundërshtarin:
Madje edhe poeti anonim thur vargje te shumta me tematike kreshnike dhe trimërie, duke ua dhënë epitetin e merituar edhe tri-mave zhani§anë, pepjanë e nokshiqanë:
"...O me sokola q' i pat Mal'sia Nuk i pat krejt njer'zia ...... Djelt e Pepajve dhe Zhaniqantë Veten e kallin per vatan, I njofti Lodra dhe Berlini..."
Me frymë te këtillë tingëllojnë edhe vargjet e këngës "Kusht rimi i Gucisë" :
"Qaj kushtrimi i Gucisë Bashkoi trima dymdhet mi Per me ruejt këtë shqiptari. More kodra pse po dridhi
Edhe ju kushtrimi u thirri, Në Kërshllahe ku ka za trimi Ku ështëfjala dhe betimi Besë e nerë e ktij trolli, Çi prej shkëmbi doli vuthjani Hoti, Marünaj edhe Gucjani Nokshiq, Pepaj dhe Zhanicë Me Plaviantë 'desin në p rite ..............................
Luftojnë trimat nokshiqan Si me Ie desin per vatan ..........................
Avdyl Pepa ta dha Zoti Me luftua si kreshnik't moti
VIJA E KUFIRIT ME DHUNË
Fuqitë e Mëdha evropiane përfunduan caktimin e kufirit, pa marre per bazë realitetin dhe dëshirën e banorëve nëpër ato vise. Me këtë vijë kufitare, doli në sipërfaqe edhe politika e konflikteve dhe e konfrontimeve te pandara dhe shumë te gjata që ende vlojnë, sepse Ultina e Limit u nda në dy kaza, atë te Gucisë dhe te Beranës. Nga ajo kohë, Murina, me fshatrat përreth. që përbënin Ultinën e Sipërme te Limit, mbeti me kazanë e Gucisë.
Fuqishëm këndoheshin dikur në këto anë vargjet e poetit popullor:
Vdiqën ata që i thurnin dhe këndonin një këso vargjesh, por u larguan edhe ata që duhej t'i trashëgonin ato.
Per te mbetur në kujtesë precizon edhe vendin e pushkatimit.
Politika e Cetinës kishte per qëllim jo vetëm ta sundojë këtë krahinë. por edhe ta asimilojë, sepse edhe bukuria natyrore e shty-nte me §do kusht ta përfitonte. Ngjarjet rrëqethëse e tronditën shpirtërisht njeriun liridashës, andaj i dëshpëruar Ismail Qemali jep intervisie në gazetën italiane " 11 giornale D' Italia", me 12 IV 1913, ku shprehet: "Si mund t' i shkojë ndërmend mbretit Nikollë t'ua imponojë me arme e me dhunë myslimanëve shqiptarë te ndërrojnë fenë? A mendon ai per luftimet e përgjakshme që e presin?". Per te mbijetuar, trimat u ngjitën maleve, kështuqë majat e kësaj kurore bjeshkësh kurrë nuk ishin pa 9eta dhe §etanikë. Popullata e këtyre viseve ishte besnike ndaj vendlindjes, dhe gjithnjë ishte e inkuadruar në lëvizjen shqiptare per liri shpirtërore dhe kombëtare. Gjendja e vështirë dhe vuajtjet e popullit te këtyre anëve, kujtohen nga brezat që vijnë:
Njeriu i këtyre viseve mund te merret si portret i pandashëm dhe i qëndrueshëm si edhe shkëmbinjtë e Malësisë. "Cdo pëllëmbë me gjak asht e lame në këto troje. Mal e bjeshkë. Fushë e djerrë. E malësorët e mijë linden këtu. Në rras te gjallë. Rriten me pishat; atyre ua falin edhe rinin, edhe jetën. Janë te vuajtun, por fisnik; Te varfun por jo te ngratë. E kanë ligje t'egra. T'egra si shkrepat dhe malësorët. Këta janë te fortë, te qëndrueshëm njësoj per këtë edhe krenar njësoj, kryelartë".21 Nëse ndalemi per ta analizuar Malësinë e Madhe, pjesë e se cilës është edhe krahina e Plavës dhe e Gucisë, mësojmë edhe na shtie ta kujtojmë. "Emrin e saj, Malësi e Madhe, e përcakton jo pamja e jash-tme, po përmbajtja e brendshme e saj. .. është krahinë shqiptare me emër vërtet misterioz (...madje e Madhe); por, Malësia e Madhe është krahinë shqiptare me virtyte, vërtet, te qarta e te mëdha. Domethënë: malësia nuk është emër i zakonshëm gjeografik dhe etnografik, por një kuptim me përmbajtje shumë te pasur etike dhe kombëtare. Megjithëse e vogel me sipërfaqe, Malësia e Madhe, sigurisht nuk është quajtur rastësisht e Madhe: ajo është e vogel me sipër faqe, por është e madhe me histori; ajo është e vogel me sipërfaqe. por është e madhe me tradita; ajo është e vogel me sipërfaqe, por është e madhe me virtyte; ajo është e vogel me sipërfaqe, por është e madhe me mendje dhe zemër; ajo është e vogel per sa u përket pasurive tokësore, por është jashtëzakonisht e madhe per sa u përket pasurive shpirtërore. Pse mund te thuhet kështu? Besa, bujaria, mikpritja, trimëria, me te cilat jemi mburrur dhe per te cilat na kanë njohur e nderuar te tjerët, në trajtën me te paster janë shfaqur pikërisht në Malësinë e Madhe. Atje, në Malësi te Madhe, gjithmonë është ruajtur baraspesha ndërmjet asaj që thuhet dhe asaj që bëhet, ndërmjet veprimit dhe parimit. Si Perëndia në dramën antike, atje nderi e ka mbikëqyrur veprimin dhe mendimin e individit dhe te bashkësisë.
Ngafshati Zhanicë: Gjekaj - Tafil Isufi, Bajram Isufi dhe Shaban Tafili; Gjekaj me mbiemrin Tahiraj: Arif Tahiri me djem- Zhujin, Mustafën dhe Xhemën. Xhemë Arifi u vra në Mokna. Shabaj - Hasan Kurti me djemtë Smajlin, Halilin, Ukën dhe Shabanin me djalin Idrizin, Demë Shabani me djemtë Mu9ën dhe Zenelin, Celë Shabani me djalin Delinë dhe nipin Rrustemin, Sadik Halili dhe Vesel Halili; Gjelaj: Vëllezërit Osman, Mehmet e Mujë Daka, pastaj Idriz Bajram Daka, Asllan Veseli me djalin Cenë. Me pare i kishin vrarë nga prita, Bajram, Osman dhe Mujë Daken te Gjollat e Dakë.
Ujkaj - Demë Hasani me te vëllain Sadrinë; Hasanlukajt: Rexhë Asllani me te vëllain Haradinin dhe me djalin Hajrudinin, Kadri Murseli me te birin Sadriun; I pandarë me trimat e Zhanicës ishte edhe nipi i tyre, djali i Shake Ukës, i motrës se Idriz Ukës, prijës i 9etës, trimi plavian Adem Kolashinci, te cilin vasoviqasit e quanin " crni"( i ziu), i cili u vra në pritë në Lybeniq te Pejës. Nip bije i familjes Gjelaj ishte edhe trimi i njohur Ujkan Ahmeti i Nokshiqit, i cili me vajzën e vet, Rabien, e kishte §etën e vet. Gjithashtu nip bije i Shabajve ishte edhe Azem Bajraktari i Martinajve, i printe getës kaçake, pastaj e takojmë anëtar Komiteti te Kosovës në Shkodër. Çelë Neziri me djemtë Ibishin dhe Idrizin, me nipat Sylën, Ramë Ibishin dhe Mujë Idrizin, Ali Feriz Fekun me djemtë Sokolin dhe Ujkanin, Avdi Ferizin me djalin Rexhën dhe Abaz Fekun; Lekaj - Vëllezërit Zenel dhe Arif Hysi dhe Tafil Zeneli; Shalunajt - Elez Sokoli me djemtë Alinë dhe Rucin dhe nipat Bektesh Alinë dhe Sokol Sylën me djalin Cafin; Nuecaj - Nuec Spahija me djalë Sylën dhe nipat Haxhinë, Bajramin dhe Nimanin, Osman Nueci, Selim Lushi, Mustafë Muji, Avdyl Sejdia me djemtë Ferizin dhe Ramen, si dhe Nuri me djalë Zeken.
Nga fshati Pepaj:
Drejaj - Deli Smajli me te birin Brahimin dhe vëllain Sadriun, Brahim Elezi, Asllan Ujku me te birin Mushakun dhe te vëllain Hajdarin, Halil Avdia me te vëllain Cenën; Bacaj - Zenel Avdyli me djalin Istrefin, Sali Jaha me te bijtë-Jahën, Mustafën dhe Hasanin. Feriz Uka. Kei Haradini, Azem Avdyli, Gim Galani me djalë Galanin dhe me te vëllanë Duqin;
Lekaj - Adem Kurti me djem. Bacanin dhe Prelën;
Gjonaj - Mark Gjoni me djalin Bacin:
Nikaj - Gjon Pjetri me te vëllanë Çunin etj.
Nga Nokshiqi: Bu§aj: Ujkan Ahmeti, Zymer dhe Imer Maliqi, Elez Kaserni, Mustafë Isufi, Beqir Groshi me djalin Rekun, Dul Kameri, Man Dishi me djemtë Sekun dhe Celen. Ibish Asllani me djemtë Aze-min dhe Xhemajlin, Ramë Bakia, Dan Zeqi, Smajl Ibra etj.
MASAKRAT NË VAZHDIM
Rrethanat u sollen në atë mënyrë sa që forcat austro-hungareze u ndoqën me dhunë, e prej 20 shkurti 1919 filloi te sulmohet e tere krahina. Në shënjestrën e pare te sulmuesve përsëri ishin Zhanica, Pepajt dhe Nokshiqi, duke ua djegur edhe ato pak kasolle që arritën t'i ndërtojnë per t'u strehuar në një kohë shumë te shkurtër. Masa-kra e pare ishte bërë mbi trimin Halil Shabaj. Rezistenca e vullnet-tarëve që i mbronin këto vise, ishte e pamundshme per ta përballuar një ushtri te rregullt, si ishte ajo e Mbretërisë Jugosllave. Ashpërsia në vepër kishte bazen, si deklaronte gjenerali i ushtrisë Jugosllave, me 13 II 1919. "Arnautët nga krahina e Plavës dhe Gucisë, 600 veta mbroheshin nga sulmet malazeze në Polimle (Ultinë e Limit-H. Gj.)", thoshte ai. "Këto raste ua kalonin viteve 1912-1913". Gjithashtu edhe togeri malazez i raportonte komandës supreme te tij se "3000 veta u detyruan te ikin per në Shkodër...", duke mos cekur se vetëm në qendër te Plavës i lanë te vrarë 450 veta. E te mos flasim per fshatrat që ishin djegur me pare.24
MBRETËRIA TRE THUMBUESE Jeta nën pushtimin e Mbretërisë Jugosllave (SKS) solli metoda torturash te reja, te ndryshme, me te përsosura, dhe që kalonin me në heshtje. Banorët kishin përjetuar me te keqen. Ata vriteshin pa gjyq, duke mos zgjedhur rast as mënyrë, deri edhe në prerjen e kokave edhe para fëmijëve dhe prindërve te tyre. Per te mësuar me mire per ngjarjet rreth konvertimit, marrim disa shembuj nga shkrimet malazeze. R.Veshoviq thotë: "...Shumica janë kryquar nga frika". Kurse N. Duciqi: "...Paria malazeze shfrytëzoi mjetet e detyrueshme per t'i kthyer në fenë pravosllave". Gjendja ka shkuar me dijeni dhe planifikimin ushtarak. Sic mësohet nga telegrami dërguar komandës Supreme te Ushtrisë Serbe (me 20 III 1913) " Malazezët po bëjnë trysni te tmerrshme në popullsi rne rastin e farmatimit. Po i detyrojnë edhe katolikët te kalojnë në fenë orto-dokse. ...Në raste te shumta, ku kishte rezistencë ndaj ndërrimit te fesë, përfundonte edhe me vrasje. Ata që i pagëzon popi me bagëm, shkonin menjëherë te përroi ose lumi dhe pastronin fytyrën dhe pjesët e tjera te lagura, duke i fërkuar edhe me rere deri në përgjakje". £edo Qullafiqi, ndër te tjerat, thekson: " Gjylet e topit per në Plavë i përngjanin një "mushtulluku" aventurash ...Tra-gjedinë me se shumti e përjetuan pleqtë, gratë dhe fëmijët, që është një bilanc tragjik i masakrave te te mbyturve dhe te plagosurve! Përve9 krimeve te cekura, përdoreshin edhe veprime te tjera me §njerëzore, si: dhunimet, masakrat e papërshkruara, kallja e shtëpi-ve, pla§kitjet në mënyra te ndryshme etj.
Shumica e te vrarëve kanë përfunduar nëpër përrenj dhe shena, madje edhe sot shihen gjurmët e gjakut nëpër mure te xhamisë... Te ta ngrihej me shumë ndërgjegjja dhe vetëdija kombëtare, dhe i forconte per dhunën e dytë, kurse durimet dhe përjetimet shndërro-heshin gjithnjë e me shumë në urrejtje kundër pushtuesit". Me te drejtë shkroi edhe Franjo Jukiqi: "Gucjanët dhe malësorët e tjerë te Pashallakut te Shkodrës dinë vetëm per emrin e pashait te Shko-drës, ndërsa e sundojnë vetveten".25 Meqenëse i bënin rezistencë §do dhune, pushtuesit turq e qua-nin këtë krahinë " Krahinë e mallkuar". Por, P.A. Rovinski shpre-het me termin tjetër: " Zone shijuese e dragonjve". Bukuritë e këty-re viseve e shtynë edhe udhëpërshkruesin Zuko Xhumbur te shpre-het: "...Xheneti i kësaj bote fillon në Guci". Një bukuri mahnitëse e shtyn edhe Cvijiqin te shkruajë: "...kjo krahinë bie ndër viset me te bukura te Gadishullit Ballkanik..." ,26 Patriotët e lëvizjes shqiptare në Plavë dhe Guci kishin vënë lidhje me viset e tjera shqiptare. Ky bashkim forcon lëvizjen e <jetave, ku bënin pjesë edhe shumë trirna te fshatrave te Zhanicës, Nokshiqit dhe te Pepajve e te viseve te tjera te kësaj treve. Forca e tillë e shtyri Aleksadrin per te urdhëruar: "...Nëse ben rezistencë Plava dhe Gucia, te bëhen rrafsh me flakë topash, duke mos kur-syer as gra dhe fëmijë". (shkurt, 1919)27 Sa me te forta që bëheshin cetat, aq me tepër shtohej edhe dhuna ndaj popullatës se pafajshme shqiptare. Ka§akë dhe grupe cetash shqiptare ishin te orientuara per clirimin e trojeve etnike shqiptare, duke u mbështetur në parimet e Lidhjes Shqiptare te Pri-zrenit, pastaj asaj te Pejës dhe qëndrimeve në vazhdim 1908-1912. Fshati Velikë keqpërdorej si mollë sherri nga Cetina, meqë ishte në mesin e fshatrave shqiptare - Rugovë, Meteh, Zhanicë dhe Nokshiq, andaj vrasjet me parim kombëtar dhe fetar në mes te këtyre fqinjëve ishin shumë te shpeshta. Cetina, per t'i larguar Zha-nicën dhe Nokshiqin, ua mori një pjesë toke nga mesi i tyre, në mënyrë që Velika te lidhet edhe me lumin Lim.
Ndeshjet e grupeve te gjakësuara ishin te shpeshta, në ve9anti per mezhda, ku nokshiqanët e dinin si tokë te veten. Një ditë, nok-shiqanët, duke u kthyer nga Zhanica, që kishin lidhë një fejesë, te Rrasa e Mulës, ranë në pritë te grupit veÜ9an, te cilët edhe shtinë në fejarë. Në atë dyluftim mbetën te vdekur: Deli Maliqi dhe Ibish Asllani, kurse u plagosën Man Dishi dhe Avdyl Shabani. Nga krahu velican mbetën te vdekur: Simon Knezheviqi dhe Millosav Knjezheviqi, te plagosur, Bek Millosavi dhe Millovani i Vogel, që ishte kagak i njohur në këtë anë. Pas këtij rasti Millovani i Vogel thirri në pajtim nokshiqanët, te cilët edhe u pajtuan me besën që ua dha Millovani i Vogel se " Nuk do te përdori plumb per nokshiqanë". Informatorët shpreheshin se nuk e mbajti besën. Pas këtyre ngjarjeve, Zymer Maliqi ra në pritën e organizuar nga veli§anët në Skiq. Jeta nën mbretërinë jugosllave ishte e dhunshme. Kagakët shqi ptare shpeshtonin sulmet e herëpashershme ndaj pushtuesit. Cdo sulm, sado i butë që ishte, pushtuesit e dhjetëfishonin me dhunë de-ri në tragjedi kundër banorëve josllavë, që jetonin në brendi te këtyre viseve. Metodat per likuidimin e djemve me te njohur në këto vise i vinin në shprehje edhe ditën e tregut në Guci dhe Plavë, kur malazezia drejtonte gishtin: " Ja, ai ma bani me sy!", ose "Ai ma ka vra babën!" etj. Arresti përfundonte me vdekje. Madje, shp-esh, paraqiteshin edhe si "miq" dhe u thoshin: "Ikni se jeni në rre-zik". Me pas, ua vinin pritat dhe i vritnin.
Nga viti 1920-1940 në Plavë ekzistonte "Këshilli i Zi" ( përbëhej prej 14 anëtarëve). Nëkëshillat e kishin në Guci (5) dhe në Murinë. Në këtë te fundit, ishin: Vaso Zeljov, Laban, Radisav Peshov. Vuksan Gojkoviq. Leko Popoviq. Punisha Drakuloviq, Ognjen Garçeviq, Vujo Bozhov Zogoviq, Dushan Popoviq dhe Rajko Saviq. Me urdhrin ose dijen e tyre u likuiduan me shumë se 200 veta, nëpër viset e këtij rajoni. Vetëm nga këto tri fshatra u likuiduan'. 1. Vesel Bacaj (14), nxënës medreze, 2. Hasan Bacaj (në Bun te Dulit), 3. Galo Bacaj (në Llaze), 4. Mustafë Bacaj (në Pepaj), 5. Brahim Drejaj (në Pepaj), 6. Hajdar Drejaj (në Pepaj), 7. Tahir Drejaj (në Pepaj), 8. Gjon Leka ( në Bun te Dulit), 9. Niman Drejaj (në Zhanicë), 10. Kater vëllazëritë Dakaj (në Mis-Bjeshkë te Pepajve), 14. Azem Miei ( në Nokshiq), 15. Sokol Shabani (në Nokshiq), 16. Dervish Asllani (në Zhanicë), 17. Tafil Leka (në Zhanicë), 18. Shek Bu§aj (në Vra§evë), 19. Elez Bu§aj, 20. Meh-met Bucaj, 21. Sinan Ibishi (në Velikë), 22. Vesel Gima (15) ( në Murinë), 23. Idriz Drejaj (13) (në She te Pepajve), 24. Niman Bugaj (në Bun te Dulit). 25. Islam Bu§aj (në Shalë), 26. Brahim Shalunaj (në Shalë), etj.28
Në lidhje me plagosjen per vdekje te nxënësit Vesel Bacaj mësova se atë e "e plagosi i Xhudoviqësi". Veseli kishte hyrë pas plagosjes në shtëpinë e Milet Perit, e fjalën e pare dhe te fundit e kishte pasë thënë: "Me vranë Xhudoviqtë". Mileta e obligoi veten te hakmerret, duke i dalë dorasit përpara me shkrepje fjalësh: " Kështu vriten burrat e jo fërnija dhe e lë per se vdekuri ". prillÏIVITIT1941
Humbja e Mbretërisë Jugosllave e theu tehun e serbo -malazezëve, te cilët rnendonin se duhet te jenë gjithnjë mbizotë-rues, rnadje edhe ishte vështirë ta pranonin humbjen si te vërtetë.
Megjithatë, prilli i vitit 1941 shqiptarët e këtij rajoni i zuri te përgatitur, per t'u inkuadruar në rrjedhat e kohës, që u quajt "Koha e Shqipnisë". Per këta malësorë, gëzimet e shpeshta mund te sillnin dhimbje, kurse pikëllimi shumë pak gëzime. Si te mos përgatiten banorët e krahinës se Plavës dhe Gucisë, si te mos organizohen në formacione vullnetare-civile-ushtarake, si te mos i përgjigjen kushtrimit per mbrojtjen e vatanit, kur cetnikët kishin per qëllim shfarosjen e kësaj popullate josllave, si u eek me lart per porosinë e dhënë nga Aleksandri. Per ta vërtetuar edhe me mire këtë, t'i lexojmë edhe deklaratat e §etnikëve te dhëna nëpër maje te Grebenit, Zeletinës dhe Vizitoreve, kur nga ato maje kishin para syve dhe e vëzhgonin Luginën e Plavës dhe Gucisë. Nga ato vështrime ndanin tokat dhe trojet e vendasve autoktonë, ku ëndë-rronin te vendosen kolonët pasi ta kishin nështruar krahinën e Pla vës dhe te Gucisë, dhe t'i largonin banorët josllave. Banorët e rinj i pyetnin eprorët: "Ku dhe kush duhet te vendoset? Sa hapësirë toke do te marrim? Si do te organizohet jeta pas kësaj lufte?". Tere këtë e nxjerr në sipërfaqe deklarata që i dërgoi kapiten Milikiqi kryegetnikut Pavle Gjurishiqit, në te cilën thuhej: "Duke vizituar rajonin (vijën e frontit - H. Gj.) ... hetova se te numri i madh i njerëzve paraqitej interesi i madh per mënyrën e vendosjes nëpër pasuritë e arnautëve, si u është premtuar njerëzve edhe para luftës... që do te kenë secili tokë te mjaftueshme, kur te pastrohet nga elementët e vjetra (autoktonë shqiptarë - H. Gj.). Kjo mund te jetë edhe qesharake, kur parashtrohet kjo pyetje mu tash, por është me rëndësi me te vërtetë §ështja e ndjeshme, per ne shumë me rëndësi". Dhe vazhdojnë pyetjet që i ben: rajoni? arrijë deri te shprehja?
Shumica janë te mendimit se po sa te arrihet te pasuria e mire, te vendosen, me pas ta ruajnë me pushkë në dorë per cka kanë luftuar...dëshirojmë te marrim përgjigjen".29
Mendimet e tilla shprehnin mosbesim deri në skajshmëri, duke mbajtur dyshimin e kthimit te se kaluarës, 1912-1913, pastaj 1919-s etj. Këto rrethana bëhen motiv frymëzimi per birin e madh te kësaj treve:
"...A ashtfajtbr Shqiptaripse sytëflakë i vetojnë Tue shikue se si tjetri nga plaga e shtëpisë e dëbon ? A asht fajtor pse asht dhe kur te mos jetë dishirojmë, P se per vatër derdhë gjak dhe gjallë nuk e l'shon?"
TOPONIMIA BRENDA FSHATIT Themelet: Themelet e para te Shaban Gjeloshit ishin Ndarrrugicë dhe dhe Rrëzë Brisë. Themelet e Gjelosh Martinit ishin në Rrihna, në te majtë te Sheut te Katundit dhe Rrëzë Kodrave. Themelet e Gjekajve - në Bahce te Mirashit. Themelet e Nuecajve - në Brija te Osman Agës. Themelet e Shalunajve - në Pllate te Shalune. Themelet e Celajve - Topraku. Themelet e Lekajve - në Spikun e Zhanicës. Arat: Ara e Mucës, Nën Rrugë per në Cakorr dhe afër Rranzave te Tahirajve. Ara te Toka e Delicelës, afër Rrugës Kryesore te Katundit. Ara e Dernë Celës. Ara e Slladit. Ara e Idrizit. Ara Ndarshtëpia. Brijat: Brija e Keqe, Mbi are te Zekës, me Sinor dhe Tokë te Gjelajve, Mbi Rrugë per Cakorr. Ujë merrnin te Gurra e Katundit. Brija e Omeragajve. Bus Slladit. Breglaca, afër Shtëpive te Nuacajve.
Kërsteci (Sharr)
Kërstec është një vendbanim në komunën e Sharrit, Kosovë.
Zhanica
SFILITJET E KRAHINËS SE PLAVËS DHE TE GUCISË
Fierishta — ngjitur me Katund dhe Shtit, në te majtë te Kodrave. Fusha e Limit - Livadhet dhe Orrnicat e Krahut te djathtë te Limit. Gurra e Narmalit. Gjollat e Katundit. Gjollat - Mbi Rrugicë. Gjolla e Ahishtës. Gjolla e Kronit. Jazi i Nocit (Nout). Kulla e Tahirajve. Krye Katundit, nga toka e Ujkajve në fillim te Shpatit per në Shtit. Kodra e Rrahit- afër Gurrës se Katundit, që kufizohet me Tokë te Gjelajve, me poshtë me Livadhe te Asllanit. Kodra e Ode - ngjitur me Pllate te Shalunë, që i ndanë mali me fshatin Velikë. Kroni i Hasan Ukës. Kroni i Shpatit. Kroni i Rosë - pas Lamës Tahirajve. Kroni i Rranzave - në fund te Shpateve te Shtitit. Kroni i Ahishtës. Kroni i Shabajve. Kroni i Shtëpisë. te Shtëpitë e Nuecajve Rranzë Shtitit, Kroni i Breglacës Kroni i Sheut te Gurrës. Livadhet: Livadet në Fushë te Limit, pushonin nën Thanë te Selim Zhujit. Ujë merrnin në Lim. Livadhi i Ali Begut. pushonin në Sinor, ujë merrnin në Gurrë te Katundit. Livadi i Shpatit. Livadhi i Qeve - në Shtit te Ahishta dhe Bregu i Qeve. Livadi i Cen Asllanit, te Trojet e Gjelajve.
Mali i Livadit- Përmbi dhe Deri te Pllatet. Melishta e Gjekajve dhe Shabajve. Mullini i Katundit - në Fund te Pushes Bregut Limit. Te mulliri arrihet nëpër tokë te Gjelajve dhe te Shabajve. Në Krye te Ba^es-ndar Gurrë te Katundit. Narslladet—në Pjesën e poshtme te Urës se Katundit. Ndar Kersh te Harushës te Shtiti. Në Bah9e te Tafilit. Ndar Gurrë te Katundit. Orrnica e mëdha që i ndanë Mali, nën rrugë per në Cakorr, madje edhe me Podet e Gjelajve dhe me fshatin Velikë. Ornica e Vogel, pushonin nën hije te Qurshisë, ujë merrnin në Gurrë te Katundit. Podet e Shalune. Qafa e Shpatit. Rosjet e Shalune. Rrënz Sekiricës. Rranzat - te Ara e Veselit, merrnin ujë te Gurra e Katundit. Rranzat e Kodrave. Rruga e Gurrës -te toka e Sadri Hasanit.. Rrihnat - Mera Buzë Sheut. Rranzat te Ara e Veselit, ujë merrnin te gurra e Katundit. Rruga e Gurrës. Rranzat e Kodrave. Skej Sheut. Spiku - ngjitur me Shtëpi te Sadik Halilit. U thonë edhe Arat e ngushta. Surdullica. Surdupi. Sheu i Zejukës - Përmbi Paslame. Shelnja e Sadik Halilit. Sheu i Gurrës - nga Ledinat nën Pllate derdhet në She te Katundit, nga Rranza e Sekiricës. Topraku.
Kërshi i Bashë Bacit. Kulla e Vogel e Nizamit te Kërshi i Arushës. Kulla e madhe e nizamit, në mes te fshatit Stankaj dhe Moknave afër Livadhit te Kadisë. Kodra e Ahave, ujë merrnin te Uji i Kronit. Kodra e Poshtme. Kodra e Sipërme. Livadhet e Shtitit Lugu i Ocit, në Fund te Pllanave, Përmbi Gropë te Arushës. Livadhi i Ashtit- Ndarë Sekiricës. Sekirica në Mes te Shtitit dhe Bregut te Arushës. Mrizet e Bjeshkës te Malsorëve, afër Gjollave. Mrizet e Bunit, nar Breg te Nocit. Narbreg te Micanit. Nardiella. Rrogkofalet e Shabajve në Shtit. Shkalla e Madhe, ku u vra i Gjelaj në bjeshkë te Gerdhatat. TOPONIMIA E FSHATIT PEPAJ Themelet: Themelet e para te këtij fshati ishin në Zharet e Da-shit. Ky emër rrjedh nga informatorët se në truall te ri duhej pre berri, koka e te cilit vendoset në themel, në këtë rast ishte koka e dashit. Nëpër rrjedhat e kohës si edhe terminet e tjera ndryshoi nga Dashi në Dakë. Themelet e Lekajve - Kufizohen me Are te Bardhajve, madje me Rrugë te Madhe dhe me She te Pepajve. Themelet e Galanit - Kufizohen me krah te majtë te Sheut Pepajve dhe Rrugë te Katundit. Themelet e Cukut - Në mes te Urës Gjonit dhe krahut majt te Limit, në sinor rne Murinën. Themelet e Bardhajve - Në mes te Arave te Mikajve dhe Arave te Lekajve.
Nga data e prurjes te vendimeve famëkëqij e tere krahina e Plavës dhe e Gucisë dhe forcat e tjera vullnetare nga viset shqiptare, ishte në përgatitje per t'u përballuar sulmeve. sepse krahina e Plavës dhe e Guicisë ishte tregtia e pare e kusurit me toka etnike shqiptare. Fsha-trave Zhanicë, Pepaj dhe Nokshiq u kishte ra fati gjeografik te jen ndër postërojat e para te përleshjeve gjatë vitit 1878 - 1879 deri në përfun-dim te fitores shqiptare kah mesi i dekadës dytë te janarit 1880. Duhet besuar se lufta gjoks per gjoks sjell vdekje me te shumta, si dhe mbrojtësi i vatanit është me besnik dhe me i fortë, andaj kuptohet se forcat sulmuese, pasi ranë në pritë, përjetuan humbje me te mëdha. Pasi që kemi në rend te bëhet fjalë vetëm per këtë fshat, prezan-tojmë emrat Nokshiqanëve, te udhëhequr nga Nuro Kurti (Mehaj) dhe Kurt Asllani (Bucaj). te cilët e dhanë jetën edhe në teh te jataganit:
Zalli i Nokshiqit, ara dhe Livadhe. PJ. Drujt: Dardha e Fatit. P. Qurshia e Kasëmit. P. G ure: Guri i Sadikut. V. Kërshi i Grvëcit dhe Shkrepi i Guvecit. L. Kërshi i Llazit, (livadhe). LV. Kullosa: Feseraga, ( Selimajt e lëshuan per varre, tash kullosë, utrinë, begllëk). L.
Fjerajat, mërë (kullosë). VL. Kodra e Dakut, kullosë. VL. Kodra e Vorreve. L. Lama e Gjoshit, kullosë. VL. Llazi i Kumull's, kullosë. VL. Llazi i Groshit. LV. Livadhe: Bria e Pulave, livadhe dhe mërë. VL. Brrakat, livadhe dhe zabel. Lj. Lim. P. Guvëci, Midis Zallinave, livadhe. L. Kodra e Dokut, livadhe. V. Kroni i Galit, Orrnica. JL. Kroni i Micanit, (në mes te livadheve). L. Livadi i Beqit. L. Livadet e PI aves. L. Livadet e Poshtra (Poshtme). P. Livadet Rrapsh, ara dhe livadhe. L. Livadet e Ujkanit. LV. Lugu i Zharit, livadhe. Lj. Llazet e Talit. L. Llazet, livdhe te n'ëpira (rreth 50 kosë). L. Llazinat, mbi Llaze. L. Llazi i Bucit, livadhe te rrëpira. L. Llazi i Dreut, livadhe te rrëpira. L. Llazi i Duhanxhisë. LV. Llazi i Osmit, livadhe. L. Fusha e Poshtër (F. Poshtme), në krah te djathtë te lurnit
Llazi i Vogel, livadhe. L. Metehet, livadhe. LJ. Orrnicat e Giata, livadhe. J. Otergu i Shaban Ag's (Orteku), livadhe. LJ. Përlagat, livadhe tëïrëpira. LJ. Pllanat e Hoxh's, livadhe. L. Stajet e Poshtra (poshtme), nën Staje te Sirme, livadhe dhe mërë. L. Stajet e Sirme (Sipërme), në te majtë te Llazeve, kullosë. L. Sheu i Husë (Përroi), ndan livadhe dhe ara. LJ. Shkalla e Zarifës, livadhe. JL. Zharet, livadhe. LJ. Lugje (vllasigje) Otergu i Shaban Ag's, livadhe. LJ. Vllagegu i Llazeve (vijë në per te cilin rrëshqasin drutë dhe tërheqin barrët e sanës rrëpinës). L. Vllacegu i Qarrishtës. VL. Vlla§egu i Stajëve. LJ. Vllacegu i Shkallës. LJ. Male Mali i Brrakave. LJ. Mali i Ivanpolës. (ahishtë). LV Mali i Kodrave, ah dhe qarr. VL. Mali i Llazeve, ah. L. Mali i Llazinave, ah. L. Mali i Llugut, ah, qarr dhe shelgje. J. Mali i Shkallëve, ah dhe pajë. L. Pajat, pajë dhe ah. L. Përlagat, imshtajë ahu, lajthie, qarr dhe pajë. LJ. Qarrishta, qarr, ah etj. LV.
Rrugë Rruga e Brrakave, (gon per Livadhe te Brrakave). LJ. Rruga e Gurrës, gon te Gurra e Nokshiqit. L. Rruga e Plavës. L. Rruga e livadheve te Poshtra (poshtme), 9011 në Livadhe te Poshtra. JP. Rruga e Livadeve te Sirme (sipërme), gon në Livadhe te Sirme. JP. Rruga e Llazeve, gon në Livadhet e Llazeve. L. Rruga e Milajve. Lj. Rruga e Nokshiqit, per Plavë - Murinë. Rruga e Qarrishtës. VL. Rruga e Stajve. LV. Rruga e Velikës. J. Shpella: Shpella e Llazeve. L. Ujëra: Bunari i Zekut. PV. Cerkaga, (gurrë në Llaze). L. Cerkaga e Danit, (në Shkallë). LV. Gurra e Ibishit. V. Gurra e Milë, (kroi me i ftohtë në Nokshiq). JL. Gurra e Sadikut. VL. Gurra e Nokshiqit, (G. Kryesore per këtë fshat, gjendet afër Shtëpisë te Azemit). L. Kroni i Manit, në Llaze. L. Kroni i Micanit. L. Kroni i Mustafës, në Llaze. L. Kroni i Myftarit, per mbi Nokshiq. LJ. Kroni i Shkallës. LJ. Sheu i Groshë. LJ. Sheu i Husë. V. Sheu i Ranishës. LJ. Sheu i Micanit. L. Sheu i Stajve. LV. Sheu i Ujkanit. L. Vrella, në Llaze. L. Varre: Vorret e Fanës. LV. Vorret e Nokshiqit. L. Vorret e Poshtra (poshtme).V. Vorret e Vjetra. V. Vorret e Xhamisë, (me te lashtat janë midis fshatit). Kodra e Vorreve. L. Te ndryshme: Kërshi i Shkallës. LV. Rrasa e Mulës. P. Shkalla e Shpenit. JL. Nokshiqanë, tash per tash, mund t'i takosh në Kosovë, Shqipëri në shumë shtete tjera te Ballkanit, te Evropës, në ShBA etj., por nuk mund t'i takosh në Nokshiqin, që vazhdojnë ta ëndërrojnë, kujtojnë. E që kurrë nuk do ta harroj
Rrëfimet e narkomanëve 2
Rrefimet e Narkomaneve 2   thumb
Rudina Zhara, Labinot Lajçi, Arzana Alaj, Ani Biba, Fjolla Nushi, Armend Ismaili, Fitore Broqi, Agon Bala, Amanda Toska dhe Luan Daci, perveq ktyre te rive interpreton edhe aktori Cun Lajçi.
“Rrefimet e Narkomaneve 2”është një dram me përmbajtje dhe mesazh gjithpërfshirës.Personazhet e kësaj shfaqjeje,jane të vërtet ,për aq sa e vërteta mbi drogën është e vërtet e përditshmëris tonë,ndoshta edhe më shumë se sa ne duam ta pranojmë një të vërtetë të tillë,si të vërtetë të shoqërise sonë…” Shfaqja sipas vlersimit të kritikes dhe publikut ka rezultuar shumë e sukseshme ,dhe si e tillë rekomandohet që ta shikojnë të gjithë,duke filluar që nga rinia adoleshente e deri te niveli më I larte institucional dhe shtetëror.
Wettingen
është një komunë në kantonin Aargau të Zvicrës.
Komuna e Karbincës
Komuna e ... është komunë që shtrihet në pjesën ... të Maqedonisë duke u kufizaur me ... . Qendra e komunës gjendet në ...
Tibeti (1912–1951)
parapamje|Flamuri i Tibetit parapamje|Emblema e Tibetit Tibeti 1913 – 1951. Edhe pse vendi i njohur i Tibetit ka ekzistuar prej mijëra vitesh, ai arriti të bëhej një shtet i pavarur vetëm në 1913. Nën tutelën paqësore të Dalai Lamas, Tibeti u përplas me Kinën Komuniste në 1951, dhe u pushtua nga forcat Maoiste, duke i dhënë fund qeverisjes së tij të shkurtër si shtet sovran. Kina pushtoi një pjesë të madhe të territorit të Tibetit përgjatë viteve ’50, deri në 1959 kur vendi u rebelua, që rezultoi në shkëputjen e qeverisë së Tibetit nga Kina. Kjo i dha fund shtetit dhe e ktheu atë në një rajon, më tepër se në një komb. Sot ai është një pikë turistike tërheqëse për qeverinë kineze, edhe pse akoma ka probleme me Pekinin, për shkak të këmbënguljes që t’i jepet sërish pavarësia.
Komuna e Karbincës
Gjeografia
Komuna e ... ka një pozitë gjeografike ...
Demografia
Sipas regjistrimit të vitit 2002 në Komunën e ... jetojnë 4 012 banorë nga të cilët x % janë ...
Ekonomia
Popullata e komunës së ... më së shumti merret me ...
Vendbanimet
Komuna e ... i përfshin këto vendbanime :
Kërçishti
Kërçisht (greqisht: Πολυάνεμο/Poliánemo) është fshat në qarkun i Kosturit, Greqi. Përpara vitit 1926, fshati është njohur me emrin e vjetër në formën greke Κόρτσιστα/Kórtsista.
Republika e Bashkuar Arabe
parapamje|Flamuri i Republikës Arabe Në një përpjekje për të bashkuar botën arabe, presidenti socialist egjiptian, Xhemal Abdul Naser, mendoi se do të ishte një ide e shkëlqyer të bashkohej me fqinjin e tij të largët, Sirinë, në një aleancë për të pushtuar Izraelin, dhe për t’i bërë ato një superfuqi rajonale. Kështu u krijua Republika e Bashkuar Arabe, një eksperiment i destinuar të dështonte pothuajse që në fillim. Duke qenë shumë milje larg njëra-tjetrës, u bë e pamundur që të krijohej një qeveri e qëndrueshme, ndërkohë që Siria dhe Egjipti nuk arrinin të binin dakord mbi prioritetet kombëtare. Por vdekja e Gamel Nasserit në 1970, mungesa e presidentit karizmatik egjiptian, bëri që Republika e Bashkuar Arabe të shpërbëhej dhe të krijoheshin sërish shtetet e Egjiptit dhe Sirisë.
Xhemal Ahmeti
Biografia
Ka punuar si kryeredaktor i disa të përditshmeve shqiptare dhe si redaktor në gazeta zvicerane. Aktualisht ligjëron në Institute të ndryshme akademike Historinë e Evropës Juglindore, Filozofinë Antike dhe Historinë e Arteve. Merr pjesë në projekte të ndryshme shkencore që kanë të bëjnë me Historinë e Ballkanit dhe Mediat atje.
Autor i disa veprave me prozë, ese, kritikë letrare dhe studime shkencore në gjermanisht, shqip dhe frëngjisht. Që nga viti 2015 ndërroi emrin nga Xhemal Ahmeti në Jon Leka.
Që nga viti 1991 jeton në Bernë të Zvicrës.
Kantoni Ploubalay
Kantoni Ploubalay (frëngjisht: Canton de Ploubalay) është një kanton në departamentin Côtes-d'Armor, rajonin Région Bretagne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Ploubalay. Ka sipërfaqe 82.49km2 dhe popullsi 9015 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Ploubalay aktualisht përbëhet nga 8 komuna.
Besim Beqaj
parapamje|Besim Beqaj