Planifikimi_urban_i_Kinës_së_lashtë
Urbanizimi i Neolitit
Urbanizimi fillon në Banpo (4,800-3,750 p.e.s.) në rrafshirën Zhongyuan të Lumit të Verdhë. Banpo u zhvilluan nga një fshat tipit Yangshao si në madhësi ashtu dhe në organizim deri në ndërtimin e Hollit të Madh rreth 4000 vjet p.e.s.. Si Eriduja në Mesopotami, Banpo në Azinë lindore ishte shembulli i parë i arkitekturës së specializuar, diçka e ndryshme nga një shtëpi. Fizikisht, Banpo ishte i përbërë nga 200 shtëpi rrethore gropash dhe Holli të Madh përgjatë 5 hektarëve dhe e rrethuar nga një hendek. Këto shtëpi në gropa ishin të vendosur për përfitim diellor duke e drejtuar derën në drejtim të grupin e yjeve Yingshi pak pas solstiksit dimëror. Tashmë, në këtë fazë të hershme hyrja e parimit të drejtimit jugor ishte stabilizuar vendosmërisht. Si në komunitetet e tjera neolitike, jeta në Banpo ishte sinkronizuar me vitin bujqësor, i cili matej nga lëvizja e grupit të yjeve të karros së madhe (pjesë e Arushës së Madhe), që funksiononte si një orë qiellore. Libri i Odave përshkruan këtë cikël vjetor. Duke nisur në burimi, mjellmat adoleshente përmes vërshimit të ujrave në pikëtakimin e dy lumenjve, dalin duke fërgëlluar dhe në këtë gjendje ato mishëronin shpirtrat e paraardhësve të varrosur në tokë, të cilët rigjallëroheshin në burimet e Lumit të Verdhë. Në këtë gjendje të rivitalizuar ato pillnin në një vend që mendohej se zotëronte energjinë magjike të tokës. Këto vendndodhje ishin të pa përshtatshme për bujqësinë, zakonisht një kodër dhe në këtë mënyrë ishin pyje të qëmotshëm të pa-prekur. Riprodhimi i shenjtëruar ishte thelbësor për ruajtjen e ciklit të jetës. Kur vërshimi i ujërave tërhiqej, trekëndëshi ndahej në fusha bujqësore midis familjeve. Në vjeshtë mbahej një festival në përfundim të vjeljes dhe/apo korrjes. Në dimër, njerëzit linin shtëpitë e tyre dhe tërhiqeshin në Hollin e Madh, ku ata drejtoheshin nga të vjetrit e fshatit në pije dhe këngë për të smbrapsjen e të ftohtit. Nevojat dhe besimet e shoqërisë Banpo krijuan formën urbane prototipike kineze. Sitet e shenjta të prokrijimit gjatë pranëverës bëheshin, gjatë kohës, Vende të Shenjta të quajtura bo. Për më tepër, lidhja midis paraardhësve, tokës dhe pjellorisë u zhvillua në një teori të energjisë qi dhe gjeomancisë fengshui. Libri i Varrimit e përpunon më tej këtë teori. Njeriu konsiderohej Qi e përqëndruar dhe kur kockat e tij riktheheshin në tokë ato rivitalizoheshin nga Qi-ja. Pasardhësit e gjallë ndikohen nga Qi-ja e gjeneruar nga kockat e paraardhësve të tyre, "si një tel llaute do të përthith vibrimin e një tjetër teli llaute afër tij". Në këtë teori, bota ishte një gjeneruese aktive Qi-je në të cilën varret, shtëpitë dhe qytetet duhet të vendosen në mënyrë të kujdesshme nëpërmjet parimeve fengshui për të ruajtur harmoninë. Forma e kësaj bote përshkruhej nga një kozmologji paralele e një qielli të rrumbullakët që rrotullohet rreth një toke katrore. Kjo kozmologji gaitian përvijohet nga astronomia neolitke. Ky diagram kozmik është pikturuar në xhadën Bi dhe Cong të përdorura për të biseduar me shpirtrat e qiellit dhe të tokës, përkatësisht. Në veçanti, qeramika Yangshao e dekoruar me grupin e yjeve të Karros së Madhe të brendashkruar në një katror nëntë në një (toka) i rrethuar nga një rreth (qielli) tashmë paraqet një diagram kozmik të tokës së ndarë në nëntë pjesë. Kjo nëntë në katror, në atë kohë, u bë baza e sistemit të fushës së rrethuar, që ishte baza gjeometrike dhe moduli ligjor i planifikimit rajonal urban. Në këtë mënyrë, Holli i Madh u bë prototipi i pallateve dhe qyteteve të mëvënshme perandorake. Kultura Longshan (3000-2000 p.e.s.) mbërriti nga lindja një mijë vjet pas Banpo-s në të njëjtën zonë. Kjo mbërritje është mitizuar nga historia e Perandorit të Verdhë, një njeri me energji të fuqishme që vendosi ligjin, standardizoi masat dhe shpiku shkrimin. Tributë Longshan formuan një superstratum mbi Kulturën Yangshao. Pasi ata u shkrin ideologjikisht dhe etnikisht, u shfaqën të gjithë elementet e një shteti dhe qytetërimi të ri. Kulturalisht, shkrimi i hershëm në formën e Shkrimit Longshan u përdor në kockat fatthënëse. Politikisht, një komandant Longshan drejtonte me ndihmën e një këshilltari Yangshao. Si përdorimi i kockave fat-thënëse ashtu dhe drejtimi i një mbreti me këshilltar pati vazhdimsi në Dinastinë Shang. Kryeqyteti i parë ishte Chengziya 2500 vjet p.e.s. i ndjekur nga Taosi 2300 vjet p.e.s. dhe në fund nga Erlitou 2000 vjet p.e.s.. Kultura longshan u zhvillua drejtëpërdrejtë në Dinastitë Xia dhe Shang. Aspektet hierakike dhe ushtarake të Kulturës Longshan janë të dukshme në qytetet e tyre. Forma e tyre është një katror me mure i mbushur me shtëpi katrore. Tranzicioni nga shtëpitë e rrumbullakta te ato katrore është gjithëmonë i shoqëruar nga një pushtet e qëndërzuar në histori. Qytetet në formë katrore, një produkt i vetë pushtetit të qëndërzuar, historikisht del nga një fushim ushtarak. Qyteti është një lloj diagrame e pushtetit politik. Rendi i ri e la vulën e tij në kontekstin urban-rajonal. Tre nivelet e vendbanimit u shfaqën në shtetin e hershëm Longshan, fshati i quajtur Jū (0-1 ha), qyteti Yi (1-5 ha) dhe kryeqyteti i quajtur Dū (<5 ha). Këto tre bashkime vendbanimesh ishin realizimi fizik i teorisë së vendit qendror. Fshatrat zanafillor Yangshao Jū formuan një model të prodhimit që i kanalizonte të mirat drejt vendbanimit më të madh Longshan Yi dhe në fund te vendbanimi Dū. Pushteti politik ishte kështu i përcaktuar si sasia e modeleve prodhuese bujqësore dhe fshatrave nën kontroll. Zona më e madhe, më e pasur kaloi drejt kryeqytetit. Qytetet e tjera ishin ekonomikisht të panevojshëm pasi kishin tregje shumë të largët. Në kët kohë, ndarja e zonave urbane dhe rurale është akoma pak e përcaktuar në Kinë. Kryeqyteti i fundit Longshan, Erlitou është mishërimi fizik i ndryshimeve masive shoqërore në Kinë rreth 2000 vjet p.e.s.. Erlitou filloi në Neolit si një Yangshao bo, me shtimin e mëvonshmë të altarëve dhe tempujve. Ishte një qytet i shenjtë, madje kur u përvetësua nga tributë Longshan dhe kështu nuk u rrethua kurr me mure. Erlitou ishte siti i tranzicionit për në Epokën e Bronxit. Dinastia Xia mund të ketë qenë klasa drejtuese e Erlitou-së.