cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kozeta Zavalani
- “Ankthi” - roman në shqip - Shtëpia botuese Toena, Tiranë, viti 2014
Gjoto
Madona Ognissanti dhe vepra të tjera fiorentinase
Roma qe një parantezë në një periudhë në të cilën Giotto qendroi mbi të gjitha në Firence. Në këtë periudhë pikturoi veprat e pjekurisë së tij artistike si Maestà Ognissanti, Dormitio Virginis e Gemäldegalerie e Berlinit, Kryqëzimi Ognissanti.
Kozeta Zavalani
ISBN-978-99943-945-9
Gjoto
Madona Ognissanti dhe vepra të tjera fiorentinase
Te Dormitio Virginis arriti të rinovonte një temë dhe një kompozim antik falë renditjes së personazheve në hapësirë. Kryqëzimi Ognissanti, akoma në vend, u pikturua për "Umiliati" dhe është e ngjashme me figurat analoge të Assisi-t aq sa është menduar për të ashtuquajturin "Parente di Giotto" (I afërmi i Giotto-s).
Kozeta Zavalani
- “Rizgjimi”, - libër poetik në shqip, Platforma e pavarur e botimit, Bologna, Itali, 2015
Gjoto
Madona Ognissanti dhe vepra të tjera fiorentinase
Maestà Ognissanti e Galleria degli Uffizi duhet të krahasohet me dy paraardhëset e famshme të Cimabue-s dhe Duccio di Buoninsegna-s, në të njëjtën sallë të Muzeut, për të kuptuar modernitetin e gjuhës piktorike. Froni me shije gotike në të cilin futet figura e fuqishme dhe monumentale e Maria-s është vizatuar me një prespektivë qendrore, Virgjëresha është rrethuar nga një grup engjëjsh dhe nga katër shenjtorë që dallohen duke u veçuar plastikisht nga sfondi i artë.
Kozeta Zavalani
ISBN-978-1515138235
Gjoto
Afresket e Santa Croce-s
Në 1318, sipas asaj që pohon Ghiberti, filloi të pikturonte katër kishëza dhe po aq poliptikë për katër familje të ndryshme fiorentinase në kishën e françeskanëve të Santa Croce-s: Cappella Bardi (Jeta e San Francesco-s), Cappella Peruzzi (Jeta e Shën Gjon Pagëzorit dhe e Shën Gjon Ungjillorit si dhe poliptikun me Taddeo Gaddi-n), si dhe, tashmë të hubura, Cappella Giugni (Historitë e Apostujve) dhe Cappella Tosinghi Spinelli (Historitë e Virgjëreshës) nga e cila mbetet Assunta e Mjeshtrit të Figline-s. Nga këto kishëza, tre ishin të vendosura në zonën në të djathtë të kishëzës qendrore dhe një në atë të majtë: mbeten vetëm dy të parat djathtas: Cappella Bardi dhe Cappella Peruzzi.
Kozeta Zavalani
- “90+” roman – Shtëpia Botuese GLA, Tiranë, mars 2018,  ISBN: 978-9928-4435-9-5
Gjoto
Cappella Peruzzi
Cappella Peruzzi, me afresket e Jetës së Shën Gjon Pagëzorit dhe Shën Gjon Ungjillorit, pati një vlerësim të lartë edhe gjatë Rilindjes; gjendja e konservimit të tanishëm është kompromentuar rëndë nga faktorë të ndryshëm të pasuar në kohë, por nuk pengon të shikosh cilësinë e figurave rë përvijuara plastikisht nga një përdorim i kujdesshëm i dritëhiheve dhe të karakterizuara nga studimi i thelluar i problemeve të përvijimit dhe paraqitjes hapësinore.Pjesët më sugjestive janë arkitekturat e mrekullueshme të ndërtesave bashkëkohore të zgjeruara në prespektivë që vazhdon, edhe, veç kornizave të skenave duke dhënë një paraqitje të shpejtë të stilit urbanistik të kohës së Giotto-s. Brenda këtyre kuintave prospektike, zhvillohen ngjarjet e shenjta të kompozuara në mënyrë të llogaritur në numrin dhe lëvizjen e personazheve. Arkitekturat janë për më tepër të vendosura në mënyrë më ekspresive, me kënde të gjalla që shtrëngojnë disa karakteristika të skenave.
Kozeta Zavalani
- "Jetoj - I live" - poezi në shqip e anglisht nga Botime Univers, mars 2020
Gjoto
Cappella Peruzzi
Vërehet një evoluim i stilit të Giotto-s, me rroba të gjera dhe të tejzgjatura si kurr më parë e që lartësojnë monumentalitetin e figurave.
Kozeta Zavalani
- "Poetët për Ndryshim - Poets for Change" - Antologji poetike në shqip e anglisht, Botime UNIVERS 2020, ISBN 978-9928-4622-7-5
Himni i Flamurit (poezi)
Kjo poezi ose himn është përfshirë në vëllimin me poezi te zgjedhura të Nolit. Rima e kësaj poezie është AAAB. Gjithashtu kemi edhe një rime të mbrendshme si : " S'te tremp Romani as Venecjani / As Serb Dushani, as Turk Sulltani. "Vëme re se stili i poetit është i veçantë, ai zgjedh qe te mos përdorë shumë folje kalimtare ne mënyre që t'i shtojë muzikalitet dhe ritëm vargut.
Gjoto
Cappella Peruzzi
Dituria kompozitive e Giotto-s u bë motiv frymëzimi për artistët pasues si për shembull Masaccio-ja për afresket e Cappella Brancacci-t në Bazilikën e Santa Maria del Carmine-s (që kopjoi për shembull të moshuarit në skenën e Ringjallja e Drusiana-s) dhe Michelangelo-ja plotë dy shekuj më vonë, që kopjoi figura të ndryshme. "Vdekja e Virgjëreshës" ishte veçanërisht e pëlqyer nga Michelangelo-ja, por që fatkeqësisht nuk ka mbërritur deri në ditët tona.
Kozeta Zavalani
- "Pas mesnate" - roman - FastPrint Tiranë, 2021, ISBN 978-9928-271-97-6
Himni i Flamurit (poezi)
Noli i sheh flamurin si dëshmi historike, kulturore dhe politike. Kjo e vihet re ne strofat :
Gjoto
Cappella Peruzzi
Nga e njëjta kishëz vjen Poliptiku Peruzzi që u copëtua dhe shpërnda në koleksione të ndryshme deri në bashkimin në vendndodhjen aktuale pranë Muzeut të artit në North Carolina në Raleigh që paraqet Madonën me figura Shenjtorësh, midis të cilëve dy Gjonët dhe San Francesco-ja, stili figurativ është i ngjashëm me atë të kishëzës edhe pse shenjtët janë futur në një kontekst neutral dhe jo të pasur elementesh dekorative, por megjithatë, shumë të ngulitur në volumetrinë e tyre.
Kozeta Zavalani
- "Gjurmë perlash mbi shkëmb" - Monografi kushtuar z.Vitore Stefa Leka - Botime UNIVERS, 2022, ISBN 978-9928-355-18-8
Himni i Flamurit (poezi)
O Flamur s hkab I flamur akkx O none e cater I nene e bab Lager me lot djegur me flage Flamur I Kula flamur I zi
Teksti
O Flamur gjak, o flamur shkabë,
Gjoto
Cappella Bardi
Giotto-ja parapëlqeu ti jepte një rëndësi më të madhe figurës njerëzore, duke theksuar vlerat shprehëse, me gjasa, për të anashkaluar ecurinë në sens varfanjakësimi të Konventualëve të vendosur në ata vite. Shenjti shfaqet befasisht pa mjekërr në të gjitha skenat.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Lagur me lot, djegur me flagë,
Gjoto
Cappella Bardi
Kompozimet janë thjeshtësuar shumë (ndonjë flet për "ngecie krijuese" të mjeshtrit), dhe është vendosja e figurave që jep sensin e thellësisë hapësinore si në rastin e Përcjellja mortore të San Francesco-s. Por më e dukshme është përvijimi i emocioneve me gjeste elokuente, si ata të vë vëllezërve që dëshpërohen para trupit të shtrirë, me gjeste dhe shprehje pabesueshmërisht realiste.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Flamur i kuq, flamur i zi.
Mihal Prifti
Mihal Priftin, me origjinë nga Lunxhëria e Gjirokastrës ka qenë zëvendëskomisar i Brigadës së Parë Sulmuese dhe më tej komisar i Divizionit të Dytë. Prifti përfshihet në listën e përpiluar nga Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit, që përmbledh pjesëmarrësit që kanë përgjegjësi direkte për krimet e Partisë Komuniste Shqiptare dhe të Ushtrisë Nacionalçlirimtare, duke qene, sipas ligjit nr. 41, anëtarë të strukturave politike dhe ushtarake “që kanë inspiruar, organizuar, urdhëruar, ekzekutuar ose ndihmuar forcat partizane në vepra kriminale”. Në mars 1945 emërohet sekretar i Përgjithshëm i Këshillit të Ministrave. Mihal Prifti, ish-ambasadori i parë shqiptar në Bashkimin Sovjetik dhe në Kinë në vitet ’40-‘60, ndërroi jetë si pensionist më 16 mars 1986 në moshën 68-vjeçare.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Fortesë shkëmbi, tmerr tirani,
S'të trëmp Romani, as Venecjani,
Gjoto
Poliptiku Baroncelli
Te altari në Cappella Baroncelli (më pas të afreskuar nga Taddeo Gaddi) është vendosur Poliptiku Baroncelli i datuar në 1328, që i mungon kuspida e cila gjendet në Timken Art Gallery të San Diego-s (California), ndërsa korniza origjinale është zëvendësuar nga një e katërqintës. Subjekti i paraqitur është Kurorëzimi i Virgjëreshës e rrethuar nga një Gloria di Angeli e Santi e mbipopulluar.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
As Sërb Dushani, as Turk Sulltani,
Flamur i math për Vegjëli
Gjoto
Poliptiku Baroncelli
Megjithë firmën ("Opus Magistri Jocti"), drejtimi te ndihmat për ekzekutimin është i gjerë dhe ka një shije të theksuar skenografike dhe kromatike, e krijuar nga një pafundësi nuancash të ngjyrave. Ndërsa thellësia është më e vogël, duke parë se hapësira është mbushur me figura, që janë të ndryshme si për tipologjinë e fytyrave ashtu edhe për shprehitë.
Bennu
__NOINDEX__ parapamje|Një përshkrim i Bennu me një disk dielli në kokë, nga varri i Irynefer në Deir el-Medina. Bennu është një hyjni e Egjiptit të lashtë e lidhur me Diellin, krijimin dhe rilindjen. Ai mund të ketë qenë frymëzimi origjinal për legjendat e feniksit që u zhvilluan në mitologjinë greke.
Gjoto
Vepra të pasigurta, të po kësaj periudhe
Nga kjo periudhë janë ruajtur shumë tablo të tjera xhoteske, shpesh pjesë poliptikësh të copëtuar, në të cilët shfaqet gjithmonë problemi i autorësisë që nuk është kurr e sigurt.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Flamur që lint Shën Kostandinin,
Bennu
Rolet
Sipas mitologjisë egjiptiane, Bennu ishte një qenie e vetë-krijuar që thuhet se ka luajtur një rol në krijimin e botës. Thuhej se ai ishte ba i Ra dhe se kishte mundësuar veprimet krijuese të Atum. Thuhej se hyjnia fluturoi mbi ujërat e Nunit që ekzistonin para krijimit, duke zbritur në një shkëmb dhe duke lëshuar një thirrje që përcaktonte natyrën e krijimit. Ai gjithashtu ishte një simbol i rilindjes dhe, për këtë arsye, ishte i lidhur me Osiris.
Gjoto
Vepra të pasigurta, të po kësaj periudhe
Një nga më të debatuarat në këtë kuptim është Kryqi i pikturuar i San Felice di Piazza-s. Poliptiku i Santa Reparata-s i është atribuar mjeshtrit me bashkëpunimin e "Parente di Giotto", Shën Stefani i Museo Horne në Firence është me gjasa vepër autentike e tij dhe konsiderohet si mbetje e një vepre me dy fragmente: Shën Gjon Ungjillori dhe Shën Lorenci të dy në Museo Jacquemart-André të Chaalis (Francë) dhe e bukura Madona me Fëmijën në National Gallery të Washington-it.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Pajton Islamn' e Krishtërimin,
Bennu
Rolet
Disa nga titujt e Bennu ishin "Ai që erdhi në jetë nga Vetë", dhe "Zoti i Jubilenjve"; epiteti i fundit i referohej besimit se Bennu ripërtërihej periodikisht, siç mendohej se bënte dielli. Emri i tij lidhet me foljen egjiptiane wbn, që do të thotë "të ngrihesh në shkëlqim" ose "të shkëlqesh".
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Çpall midis feve vllazërimin,
Gjoto
Vepra të pasigurta, të po kësaj periudhe
Në muze të ndryshëm janë përhapur edhe tablo me përmasa të vogla: Lindja dhe Adhurimi i Magëve në Metropolitan Museum of Art të New York-ut (e ngjashme me skenat e Assisi-t dhe Padova-s), Prezantimi i Jezusit në Tempull (Boston, Isabella Stewart Gardner Museum), Darka e Fundit, Kryqëzimi dhe Zbritja në Ferr të Alte Pinakothek, Zbritja nga Kryqi në Koleksionin Berenson në Firence dhe Pentecoste (National Gallery of London), që sipas historianit Ferdinando Bologna bënte pjesë te një poliptik të përmendur nga Vasari në Sansepolcro.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Me Skënderben' u lavdërove
Gjoto
Poliptiku Stefaneschi
Poliptiku u ideua nga mjeshtri, por i pikturuar së bashku me ndihmësit, është i karakterizuar nga një larmi kromatike me qëllim dekorues; rëndësia e vendit për ku ishte destinuar impononte përdorimin e sfondit të artë, nga i cili figurat monumentale shquhen me siguri të madhe. I pikturuar në të dy krahët, në krahun ballor paraqet Krishtin në fron me Shën Pjetrin dhe Shën Palin e Tarsos (simbole të vetë Kishës), nga mbrapa Shën Pjetri në Fron, në të ndara dhe në predela Virgjëresha me fëmijën në Fron me figura të ndryshme Shenjtësh dhe Apostujsh.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Dhe në furtun' i funtmi u shove,
Gjoto
Poliptiku Stefaneschi
Në vazhdim u kthye në Firence, ku afreskoi të lart përmendurën Cappella Bardi. Pak para nisjes së tij nga Firencia në 1327, artisti u anëtarësua për herë të parë te Arte dei Medici e Speziali së bashku me nxënësit më besnik, Bernardo Daddi dhe Taddeo Gaddi që e ndoqën deri në angazhimet e fundit. thumb|284x284px| Pentekosta, National Gallery of London
Napoli
Në 1328, pas mbarimit të Poliptikut Baroncelli, u thirr nga mbreti Robert Anzhui në Napoli dhe ndenji deri në 1333, së bashku me gjithë punishten. Mbreti e emëroi "familjar" dhe "piktor të parë të oborrit dhe besnikun tonë" (1333), si dëshmi e konsideratës së pamasë që Giotto-ja tashmë kishte arritur. I caktoi edhe një rrogë vjetore.
Vepra e tij është dokumentuar shumë mirë (mbetet vetëm kontrata për të kuptuar se si ishte strukturuar puna në punishten e tij), por në Napoli sot kanë mbetur shumë pak nga punimet e tij: një fragment afresku që paraqet Vajtim mbi Krishtin e Vdekur në Bazilikën e Santa Chiara-s dhe figurat e Njerëzve të shquar të pikturuar në strehët e dritareve të Cappella di Santa Barbara në Castelnuovo, që për larushinë stilistike i atribuohen nxënësve të tij.
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Me zjarr e zi u ndeze u nxive,
Gjoto
Napoli
Shumë nga këta u bënë mjeshtra të afermuar duke përhapur dhe rinovuar stilin e tij në dekadat pasardhëse (Parente di Giotto, Maso di Banco, Taddeo Gaddi, Bernardo Daddi).
Mbreshtani
është një fshat në Rrethin e Beratit në Shqipëri.
Gjoto
Napoli
Prania e tij në Napoli qe e rëndësishme për formimin e piktorëve vendorë, si Mjeshtri i Giovanni Barrile-s, Roberto d'Oderisio dhe Pietro Orimina. Ndërsa në Firenze vepronte, si përfaqësues i tij, i biri Francesco, që u regjistrua në 1341 në Arte dei Medici e Speziali. left|thumb|303x303px| Kryqëzimi ne Alte Pinakothek të Mynihut
Himni i Flamurit (poezi)
Teksti
Po çdo mizor me shpat' e grive,
O fushë-kuq, o shkabë-zi.
Përpjetë pri'e Shqipërinë,
Përlintj'a shpirtin dhe fuqinë,
Diell për vllanë, yrnek për fqinë
Për botën ëndrr' e qjell i ri.
Oktapodi
Oktapodi është kafshë detare, jovertebrore, pra nuk ka shtyllë kurrizore. Bën pjesë në grupin e Kryekëmborëve. Tetë tentakulat e tij funksionojnë për të kapur prenë. Ai fshihet në koralet dhe e josh prenë e tij. Ai ka ventuza tek tentakulat e tij te cilat e ndihmojne per te kapur dicka ose dike. Ngjyra më e ndeshur e një oktapodi esht e kuqja. Aji jeton ne ujra te ftoht dhe ushqehet me mikrogjallesa.
Gjoto
Bolonja
Pas vitit 1333 u vendos në Bolonjë, ku mbetet Poliptiku i Bolonjës i firmosur i ardhur nga Kisha e Santa Maria degli Angeli, me sfond të artë, me ndarjen qendrore që paraqet Madonën në Fron dhe ndarjet anësore Shën Pjetrin, Krye-engjëllin Gabriel, Krye-engjëllin Mikel dhe Shën Palin, të gjitha figura solide, sipas zakonit të kësaj faze të fundit të aktivitetit të tij, me rroba me dritëhije të forta, me ngjyra të ndezura dhe me një gjuhë që i afrohet kulturës figurative padane, si te figura e Krye-engjëllit Mikel që të kujton engjëjt e Guariento-s.
Ndërkohë që nuk mbeten gjurmë nga dekorimi i hamendësuar i Rocca di Galliera të ambasadorit pontifik Bertrando del Poggetto, vazhdimisht e shkatërruar nga bolonjezët.
Vepra të vona
Në vazhdën e këtyre konsideratave është e mundur që në fazën e fundit të karrierës së tij të vendosësh pjesë të tjera të përhapura si: Kryqëzimi i Strasburgut (në Museo Civico) dhe ajo e Gemäldegalerie të Berlinit.
Arkitekt për Firencen
Vitet e fundit i kaloi duke punuar si arkitekt, gati gjithmonë në Firence ku më 12 prill 1334 u emërua Kryemjeshtër i Operas së Santa Reparata-s (dmth. i kantierit të hapur në sheshin e Katedrales) dhe mbikqyrës i veprave publike të Komunës. Për këtë detyrë merrte një pagë vjetore prej njëqint fiorinësh. Sipas Giovanni Villani-t filloi më [[18 korrik|18 korrik të të njëjtit vit punimet për themelet e Kullës së Katedrales (të quajtur Kulla e Giotto-s) që drejtoi deri në ndërtimin e rendit të poshtëm me basorelieve.
Vdekja në Firence
Vepra e fundit fiorentine, e përfunduar nga ndihmësit, është Cappella del Podestà në Palazzo del Bargello, ku është i pranishëm një cikël afreskesh, sot në gjendje të keqe konservimi (edhe për shkak të restaurimeve të gabuara të tetëqintës), që paraqet Historitë e Magdalenës dhe Gjykimin Universal. Në këtë cikël është i famshëm portreti më i vjetër i Dante Alighieri-t, i pikturuar pa hundën tradicionale akuiline.
Vdiq më 8 janar 1337 (Giovanni Villani pohon se data e vdekjes ndodhi në fund të vitit 1336 sipas kalendarit fiorentin) dhe u varros në kishën e Santa Reparata-s me një ceremoni solemne të organizuar nga Komuna.
Rëndësia artistike
Giotto-ja u bë që në gjallje një artist simbol, një mit i mirëfilltë kulturor, mbajtës i një konsiderate që nuk u zvogëlua, përkundrazi u rrit akoma më shumë në shekujt pasues.
Giovanni Villani shkroi: "Mjeshtri më sovran i pikturës së kohës së tij, që nxori çdo figurë dhe akt në mënyrë natyrore."
Për Cennino Cennini-n: "E trasformoi artin nga grek në latin duke e kthyer në modern" duke aluduar për tejkalimin e skemave bizantine dhe hapjes drejt një paraqitjeje që futi sensin e hapësirës, të volumit dhe të ngjyrës duke paraprirë vlerat e kohës së humanizmit.
Për rindërtimin historiko-artistik modern, dhe të konsoliduar, duke filluar nga Bernard Berenson, Giotto-ja është paraprirësi i Rilindjes. Sipas këtij vizioni Giotto ishte i pari që i dha masë trupore karakterizim fizionomik realist figurave njerëzore, duke tejkaluar plotësisht hieratizmin bizantin. Qe Giotto që futi (ose rifuti pas pikturës greko-romake) hapësirën në pikturë, nëpërmjet përdorimit të një prespektive empirike. Arkitekturat e pikturuara të Giotto-s kanë një raport më realist (si hapësirat e banuara) dhe koherent me personazhet njerëzorë dhe nuk janë më një paraqitje simbolike, si akoma te Cimabue. Në fund qe Giotto që i dha karakterizim psikologjik figurave të tij dhe që nisi procesin e laikizimit të pikturës.
Ishte atij që i detyrohet fara e asaj tërësie vlerash që do të rimerren dhe çohen në rezultate të skajshme nga Masaccio-ja në afresket e Cappella Brancacci-t duke hapur portat e Rilindjes së mirëfilltë.
Një kontribut i rëndësishëm në këtë sens qenë me gjasa qendrimet në Romë, që i ofruan Giotto-s mundësinë e një krahasimi me klasicitetin, por edhe me artistë si skulptori Arnolfo di Cambio dhe piktorët e shkollës vendore: Pietro Cavallini, Jacopo Torriti dhe Filippo Rusuti, të frymëzuar nga i njëjti shpirt rinovimi dhe eksperimentimi duke vepruar në kantieret e mëdhenj të Bazilikave të përuruara nga Nikolla i III dhe nga Nikolla i IV.
Giotto arkitekt
Vasari, në kreun e librit që i kushtoi Giotto-s te Jetët, e tregoi si "piktori, skulptori dhe arkitekti", duke nënkuptuar projekte të ndryshme ndërtimesh. Megjithëse ky pohim gjen konfirmim edhe në burimet e treqintës, vetëm në 1963 u tentua të sistemohej në mënyrë kritike ky aspekt, falë kontributit të Gioseffi-t. Duke u bazuar në pretendimin se arkitekturat e shpeshta të pikturuara në veprat e artistit mund të kenë qenë ide ndërtimesh reale, u kërkua të gjendeshin karakteristikat stilistike të prëjekteve të mundshme arkitektonike të tij. .
Ndoshta autor i ndërtesës së kishëzës së Arena-s në Padova, ndoshta i urës primitive në Carraia të Firences dhe të Fortesës së humbur Augusta në Lucca, projekti që më shumë është i lidhur, edhe në emër me Giotto-n është kulla e Santa Maria del Fiore-s. E përmendur që me autorin anonim të komenteve fiorentine të Komedisë Hyjnore (rreth 1395-1400), është përmendur më pas te Centiloquio i Antonio Pucci-t, që i atribuon relievet e parë dekorues, nga Ghiberti dhe të tjerë, që flasin për ideimin e tij të drejtimit të kantierit deri në rendin e parë. Një pergamenë në Museo dell'Opera të Katedrales së Sienës ruan një skemë të kullës dhe disa e konsiderojnë të lidhur me projektin origjinal të Giotto-s, por hipotezë kundërthënëse dhe e papranuar nga gjithë studiuesit. Idetë e Giotto-s duhet të jenë bazuar në shembullin e Arnolfo di Cambio-s dhe do të ishin vulosur nga një mjeshtri në planin statik që tenton të reduktoi trashësinë e pjesëve mbajtëse .Ragghianti i atribuoi Giotto-s vizatimin e relieveve të para të Andrea Pisano-s dhe të tjerëve, midis të cilave Krijimi i Adamit dhe Evës, Puna e paraardhësve, Gjuetia, Muzika dhe Vendemmia. Në bazë të një shënimi të Vasari-t i është atribuar Giotto-s edhe vizatimi i monumentit dhe relieveve të Tomba Tarlati-t në Katedralen e Arezzo-s.
Ndjekësit
Giotto pati përfunduar porosi të shumta të punishtes së tij duke përdorur organizimin e punës sipas një llogjike që sot mund të "sipërmarrëse", që parashihte koordinimin e punës së bashkëpunëtorëve të shumtë. Kjo metodë, më parë e përdorur në kantieret arkitektonike dhe nga mjeshtritë e skulptorëve dhe gurëgdhendësve aktiv në katedralet romanike dhe gotike, qe një nga risitë më të mëdha të sjella në pikturë nga "skuadra" e tij dhe shpjegon edhe vështirësitë e leximit dhe atribuimit të shumë veprave të tij.
Vasari përmend emrat e disa prej ndihmësve të tij më të ngushtë, jo të gjithë të shquar: Taddeo Gaddi, Puccio Capanna, Ottaviano da Faenza, Guglielmo da Forlì, nëpërmjet të cilit, së bashku me veprën e një Agustinusi misterioz, ndikimi i Giotto-s arriti në shkollën forliveze. Këtyre duhet ti shtohen shumë ndjekës dhe vazhdues të stilit të tij që krijuan shkolla vendore në zonat ku qe tranzit.
Në Firence dhe në Toskanë vepronin të ashtuquajturit "proto-xhoteskë", ndjekësit që kishin parë Giotto-n duke punuar në qytetin e tij: Maso di Banco, Giottino, Bernardo Daddi, Mjeshtri i Santa Cecilia-s, Mjeshtri i Figline-s, Pacino di Buonaguida, Jacopo del Casentino, Stefano Fiorentino. Çështjet biografike të shumë nga këta piktorë nuk janë akoma të mirëdokumentuara: jeta dhe vepra e Giottino-s ose Stefano Fiorentino-s janë akoma në një pjesë të madhe misterioze.
Në Umbria, stili xhotesk mori një ngjyrim devocional dhe popullor i dallueshëm në veprat e Mjeshtrit të Santa Chiara-s nga Montefalco, të Mjeshtrit ekspresionist të Santa Chiara-s, të vetë Puccio Capanna-s dhe të ashtuquajturit Mjeshtri kolorist, një artist me nivel të lartë.Në Rimini lindi një shkollë që pati një periudhë të shkurtër shkëlqimi me Neri da Rimini-n, Giuliano Da Rimini-n, Giovanni da Rimini-n, Mjeshtrin e Arengario-s. Midis autorëve të veprave interesante qe Mjeshtri i Cappella-s së San Nicola-s, afresket e të cilit në Bazilikën e San Nicola Tolentino-s dhe të Abacisë së Pomposa-s duke e filtruar rrënjën xhoteske me ndikime vendore dhe, mbi të gjitha, bolonjezë. Kjo shkollë emiliano-romanjole prodhoi kryevepra edhe në fushën e miniaturës.
Ndikimi i Giotto-s u shtri më pas edhe në shkollat veriore siç tregon arti i dy gjeneratave më vonë, i Altichiero-s, Guariento-s dhe Giusto de' Menabuoi-t. Edhe në Napoli prania e Giotto-s la një gjurmë jetëgjatë, siç dallohet nga veprat e artistëve si Roberto d'Oderisio (aktiv që nga vitet tridhjetë dhe i përmendur deri në fund të 1382-it), që dekoroi kishën e Santa Maria Incoronata-s me afreske elegante (sot të shkëputura dhe ruajtur në Bazilikën e Santa Chiara-s në Napoli).
Ndërsa nuk është akoma i qartë raporti midis Giotto-s dhe Shkollës romane të pikturës, në veçanti studiuesit nuk bien dakord nëse ishin romanët (Pietro Cavallini, Jacopo Torriti etj.) që ndikuan Giotto-n dhe toskanët apo e kundërta. Studiuesit më të fundit duket se anojnë më shumë nga hipoteza e parë. Në çdo rast aktivitetet artistike në Romë ranë në mënyrë të pandalshme pas trasferimit të papatit në Avinjon në 1309.
Si përfundim Giotto me udhëtimet e tij të shumta, qe krijuesi i një stili "italian" në pikturë, që u përdor nga Milano-ja deri në Napoli, duke kaluar nëpër rajone të ndryshme. Ndikimi i Giotto-s është i pranishëm edhe te autorë të shkollave të tjera, si paralelja seneze, siç tregojnë pozicionimet arkitektonike të disa veprave si për shembull ajo e Pietro dhe Ambrogio Lorenzetti-t. Përvoja xhoteske qe për më tepër në bazë të revolucionit të mëpasëm të Rilindjes fiorentine.
Ansi Agolli
Ansi Agolli (lindur më 11 tetor 1982 në Tiranë) është një futbollist shqiptar i cili luan aktualisht me Qarabağ, gjithashtu është edhe kapiteni i Kombëtares Shqiptare.
Kadri Roshi - Kalorësi mbi det
"Kadri Roshi - Kalorësi mbi det" një ese monografike shkruar nga skenaristi dhe regjisori Petrit Ruka. Janë rreth 190 faqe episodike. Për herë të parë botohen edhe 20 fotografi të realizuara gjatë realizimit të dokumentarit "Butrinti i gjallë".
Ján Kadár
Ján Kadár  (1 prill 1918 - 1 June 1979) ishte një shkrimtari Hebre-Hungarez filmshkrues dhe regjisor. Si regjisor, ai ka punuar në Sllovaki, Republikën Çeke, Shtetet e Bashkuara dhe Kanada. Shumica e filmave të tij janë drejtuar së bashku me Elmar Klosit. Të dy u bënë të njohur pasi fituan çmimin Oskar dyqan me Main Street (Obchod na korze, 1965). Si profesor në FAMU (Film dhe TV Shkolla e Akademisë së Arteve Skenike) në Pragë, Kadár trajnuoi shumicën e regjisorëve të cilët krijuan Valën Çekosllovake të Re në 1960. Pasi lëvizi në SHBA, ai u bë profesor i drejtimit filmit në Institutin e Filmit Amerikan në Beverly Hills.
Galina
është një fshat në Rrethin e Beratit në Shqipëri.
Ján Kadár
Jeta
Kadár u lind në Budapest, Kryeqyteti i Mbretërisë së Hungarisë. Ai u rrit në Rožňava, Slovaki. Me zbatimin e ligjeve anti-hebraike, Kádár u arrestua dhe u dërgua në një kamp pune.
Selim Bardheti
Selim Bardheti ka lindur më 1 mars 1942 në qytetin e Durrësit. Ka qënë në sportin e Boksit me ekipin "Lokomotiva" nga viti 1957 deri në vitin 1963. Gjatë karrierës së tijë sportive ka zhvilluar 4 ndeshje ndërkombëtare me ekipin përfaqësues të vëndit dhe në vitin 1962 merr titullin "Mjeshtër Sporti". Në vitin 1995 i është akorduar titulli "Mjeshtër i Merituar i Sportit".
Dardanici
Metaliku i dytë, (Roma/DARDANICI, BMC III, p.534, nos. 1857ff.) sipas fotografisë është më i mirëmbajtur dhe dallon nga i pari. Në njërën anë është paraqitur portreti në profil i një perandori ndërs në tjetrin figura e një femre që po ashtu në dorën e djathtë mbanë një objekt të paidentifikueshëm.
UTMS
Hyrje
Në këtë punim është përshkruar standardizimi dhe arkitekturën e rrjetit UMTS. Në këtë punim për ilustrim është marrë arkitektura e UMTS-it të bazuar në specifikacionin 3GPP R99. Secili element i rrjeti është analizuar ndaras, duke përshkruar funksionet dhe detyrat e tyre. Procedurat që mundësohen nga bashkëveprimi i elementeve në mes veti përshkruhen në kapitujt në vazhdim. Në këtë punim përshkruhen edhe konceptet e menaxhimit të mobilitetit të shfrytëzuesve dhe procesi i handoverit. Në këtë pjesë analizohet se si behët lokalizimi i shfrytëzuesve në rastin e një thirrje ardhëse në zonat e vendndodhjes dhe zonat e rutimit.1 Gjithashtu, analizohet përcjellja e lëvizjes së shfrytëzuesve me anë të regjistrave të rrjetit qendror, llojet dhe rastet e procesit të handoverit.
Rrjetet mobile të gjeneratës së tretë dhe standardizimi UMTS-it
Më qëllim të koordinimit të zhvillimit të sistemeve mobile të gjeneratës së tretë- (3G) dhe krijimit të një sistemi mobil të standardizuar dhe global, Unioni Ndërkombëtar i Telekomunikacionit (International Telecommunication Union- ITU) përcaktoi kërkesat që duhet të plotësojnë këto sistemet. Këto kërkesa kryesisht kishin të bëjnë me shpejtësitë e transmetimit të të dhënave, mbështetjen e trafikut simetrik dhe asimetrik, transmetimin me komutim të paketave në ndërfaqen ajrore, shërbimet multimediale, standardizimin global dhe mundësinë e roaming ndërkombëtar.1 Fillimisht puna e ITU në këto sisteme ishte e njohur si sistemet telekomunikuese publike mobile të së ardhmes (Future Public Land Mobile Telecommunication Systems -FPLMTS). Më vonë është riemërtuar si Telekomunikacioni Mobil Ndërkombëtar-2000 (International Mobile Telecommunication 2000 -IMT-2000). U dhanë disa propozime nga pjesë të ndryshme të botës për sisteme mobile të cilat do t’i përmbushnin kërkesat e parashtruara nga ITU-2000. Janë dhënë disa propozime për teknikat për qasje të shumëfishtë duke i përfshirë sistemet TDMA dhe CDMA. Standardi IMT 2000 është një bashkësi e sistemeve të ndryshme që janë koordinuar mirë mes veti gjatë procesit të standardizimit. Prej të gjitha platformave të propozuara nga IMT 2000, WCDMA dhe CDMA2000 kanë qenë më të suksesshmet. WCDMA në Evropë dhe Japoni, CDMA në Amerikë.
Sistemi Evropian 3G është i njohur si Sistemi Mobil Telekomunikues Universal (Universal Mobile Telecommunication System- UMTS). Në vitin 1988 ETSI vendosi ta zgjedh WCDMA, të bazuar në FDD, për radio teknologji të UMTS-it. Rrjet qendror (Core Network) i UMTS-it është bazuar në teknologjinë GSM/GPRS. Në SHBA është zgjedhur platforma CDMA2000 e cila është zhvillim i mëtejmë i sistemit IS-95 CDMA. Arkitektura e rrjetit CDMA 2000 është zgjerim logjik i rrjetit IS-95. Në Japoni gjithashtu është propozuar teknologjia WCDMA e bazuar në modet TDD dhe FDD. Janë krijuar dy grupe për projekte të përbashkëta për hartimin e specifikave të sistemeve 3G të njohura si projekti i partneritetit të gjeneratës së tretë (Third Generation Partnership Project -3GPP) dhe projekti dytë i partneritetit të gjeneratës së tretë (Third Generation Partnership Project 2 - 3GPP-2). Detyra kryesore e grupit 3GPP ka qenë t’i hartoj specifikat për sistemin 3G-UMTS. Në këtë punim kryesisht do të trajtohen arkitektura e rrjetit të UMTS sipas specifkacionit 3GPP Release 99.
Arkitektura e rrjetit UTMS-it
parapamje|right|alt=|Arkitektura e UMTS Rrjeti UMTS është standardizuar nga organizata ITU dhe vazhdimisht është përmirësuar me anë grupeve për projekte të përbashkëta- 3GPP. Ka disa specifikacione për rrjetin UMTS të përcaktuara nga 3GGP.
Këto specifikacione dallojnë mes veti, dhe në këtë punim do të trajtohet rrjeti UMTS duke u bazuar në specifikacionin e parë të 3GGP-së (3GG R99). Në figurën është paraqitur arkitektura e rrjetit UMTS sipas specifikacionit 3GPP R99.
Arkitektura e rrjeti UMTS përbëhet nga rrjeti qendror (Core Network- CN), radio rrjeti tokësor UMTS (UMTS Terresterial Radio Access Network- UTRAN) dhe nga pajisja e shfrytëzuesit (User Equipment-UE).
Radio rrjeti tokësor UMTS (UMTS Terresterial Radio Access Network- UTRAN)
Dy elementet kryesore të radio rrjeti tokësor UMTS –UTRAN-it, janë kontrolluesi i radio rrjetit (Radio Network Controller- RNC) dhe Node B-ja. UTRAN-i lidhet me pajisjen e shfrytëzuesit me anë të ndërfaqes ajrore të bazuar në teknologjinë WCDMA, dhe me rrjetin qendror me anë të ndërfaqes të bazuar në modin e transferues asinkron –ATM, siç është ilustruar edhe në figurën.[6] parapamje|center|alt=|. Utran-i, komponentët e tij dhe komunikimi me pajisjen e shfrytëzuesit edhe rrjetin qendror
Kontrolluesi i radio rrjetit-RNC
RNC-ja (Radio Network Controller) është elementi kryesor në UTRAN. Ka të njëjtin rol me kontrolluesit e stacionit bazë (Base Station Controller-BSC) në rrjetin GSM. RNC-ja menaxhon me radio resurset e stacioneve bazë. Një numër i madh i protokolleve që nevojiten për komunikim në mes të RNC-së dhe pajisjes së shfrytëzuesit janë të realizuara në RNC.[1] RNC-ja komunikon me anë të ndërfaqes Iu me rrjetin qendror –CN. Përmes ndërfaqes IuPS lidhet një RNS me një MSC dhe përmes ndërfaqes IuCs lidhet një RNC me një SGSN.[3] RNC në mënyrë të pavarur realizon të gjitha funksionet në lidhje me transmetimin e të dhënave nëpërmes ndërfaqes ajrore.
Ndër funksionet kryesore te RNC-së janë: Kontrollimi i pranimit të thirrjeve. Përdorimi i teknologjive për qasje të shumëfishtë me ndarje kodi -CDMA në ndërfaqen ajrore ofron një numër të madh të kanaleve për komunikim. Megjithatë nuk mund të shfrytëzohen të gjitha në të njëjtën kohë. Kjo ndodh për arsyeje të problemeve që shfaqen si pasoj e interferencës në mes të kanaleve e cila rritet me rritjen e numrit të kanaleve të shfrytëzuara njëkohësisht. Për këtë arsyeje RNC-ja duhet të llogarisë ngarkesën e trafikut në secilën celulë që e menaxhon. Në bazë të këtyre llogaritjeve RNC-ja vendos nëse niveli interferencës do të jetë i pranueshëm nëse pranohet kërkesa për shfrytëzimin e kanalit për realizimin e thirrjes, dhe nëse është e nevojshme e refuzon thirrjen.[6]
Menaxhimi i radio resurseve. RNC-ja menaxhon me radio resurset e celulave që janë në kontrollin e saj. Planifikon shfrytëzimin e kanaleve, llogaritë nivelin e shfrytëzimit të kanaleve dhe nivelin e interferencës në mes tyre. Kontrollimi i radio bartësve. RNC është përgjegjëse për vendosjen, mbajtjen dhe ndërprerjen e shfrytëzimit të radio bartësve sipas nevojës, dhe vlen të përmendet se nuk ka rëndësi se a është fjala për dhënat janë për rrjetet me komutim të kanaleve apo komutim me paketa .[6]
Ndarja e kodit. Kodet CDMA në rrjetin UMTS janë të menaxhuara me atë të ashtuquajturës “pema e kodit” (code tree). RNC ndan një kodë për secilin njësi mobile dhe mund të ndryshoj këtë kod dhe gjatë kohës kur njësia mobile është duke komunikuar. Kontrollimi i fuqisë. Te rrjetet e bazuara në teknologjinë[1] CDMA është me rëndësi që fuqia e transmetimit të jenë e kontrolluar. Në bazë të nivelit të interferencës së matur, RNC vendos vlerën sipas së cilës duhet të përshtatet fuqia e transmetim të stacionit bazë dhe pajisjes mobile.[3]
Planifikimi i trafikut të organizuar me pakete. Gjatë komunikimit me komutim të paketave të gjitha njësit mobile ndajnë resurset frekuencore të ndara për këtë qëllim. Kjo do të thotë që shpejtësia e transmetimit të të dhënave zvogëlohet me rritjen e numrit të shfrytëzuesve. RNC ka për detyrë të ndajë këto resurse në mes shfrytëzuesve të saj duke marr parasysh kualitetin e shërbimeve që shfrytëzuesit e rrjetit kanë parapaguar.[3]
Handoveri. Duke u bazuar në vlerat e matura të nivelit të fuqisë dhe interferencës të ofruara nga Node B-ja dhe pajisja e shfrytëzuesit -UE, RNC vendos nëse një celulë tjetër është me e përshtatshme për realizimin e lidhjes aktuale. Nëse RNC vendos për procesin e handoverit, ajo merr përsipër sinjalizimin[4] në mes te celulës së re dhe pajisjes mobile për vendosjen e kanalit të ri. Ka disa lloje të handoverit të cilat do të trajtohen në vonë në këtë punim.
Shifrimi. Të dhënat që vijnë nga rrjeti qendror para së të transmetohen nëpër ndërfaqen ajrore fillimisht shifrohen apo kodohen në RNC. Komutimi i lidhjeve ATM. Komunikimi në mes të Node B dhe RNC-së si dhe në mes të RNC-së dhe rrjetit qendror CN është i bazuar në teknologjinë e modit transferues asinkron (Asynchronous Transfer Mode-ATM). RNC-ja duhet të jetë në gjendje të komutojë dhe të lidhet me linjat e bazuara në teknologjinë ATM që mundësojnë komunikimin në mes nyejve të rrjetit.[6]
Nyja B (Node B)
Përveç sistemit të antenës, Node B-ja ka një pranues-transmetues të teknologjisë CDMA. Pranuesi CDMA, sinjalet që i pranon i shndërron në vargje të dhënash dhe i dërgon deri në RNC përmes ndërfaqes IuB. Në drejtimin e kundërt pranuesi CDMA merr vargun e të dhënave dhe e multiplekson për transmetim nëpërmjet ndërfaqes ajrore deri te pajisja mobile.
Node B-ja apo nyja B kryen të njëjtin funksion që e kryen BTS në rrjetin GSM. Node B-ja mund të menaxhoj disa thirrje në të njëjtën kohë dhe është ë lidhur me RNC-në me anë të ndërfaqes IuB. Komunikimi në mes të Node B dhe RNC-së është i realizuar me teknologjinë ATM.[[Skeda:UTRAN_en.png|parapamje|right|alt=|Nyjet B]] Distanca në mes Node B dhe RNC mund të jetë e madhe dhe disa funksione që kërkohen të realizohen shpejt nuk i kryen RNC-ja, por Node B-ja. Si për shembull kontrollimi i fuqisë në qarkun e brendshëm (inner loop) realizohet në Node B edhe bëhet me qëllim që të përshtatet vlera e fuqisë së transmetimit në përputhje me vlerën e paracaktuar nga RNC-ja. RNC-ja duhet të jetë e informuar mirë për situatën aktuale nëpër celulat që janë të lidhura në të, ashtu që të mund të merr vendime për handover , kontrollimin të fuqisë dhe pranimin të thirrjeve. Pajisjet mobile dhe Node B-të në mënyrë periodike bëjnë matjen e kualitetit të lidhjes dhe të nivelit të interferencës dhe vlerat e matura ia dërgojnë RNC-së.
Rrjeti qendror-CN (Core Network)
Rrjeti qendror përbëhet nga këto tri domene :
Domeni me komutim të kanaleve është një version i modifikuar i nënsistemit të rrjetit dhe komutimit (Network and Switching Subsystem-NSS) të rrjetit GSM. Elementet kryesore të këtij domeni janë qendra mobile e komutimit (Mobile Switching Center-MSC) që është adaptuar për rrjetin UMTS, porta e qendrës mobile të komutimit (Gateway Mobile Switching Centre-GMSC) dhe nga regjistri i abonentëve vizitues (Visitor Location Register-VLR)
Domeni i regjistrave përbëhet nga regjistri i abonentëve vendas (Home Location Register- HLR), regjistri i identitetit të pajisjes (Equipment Indentity Register-EIR) dhe nga qendra e vërtetimit (Authentication Center-AuC). Këta regjistra janë përdorur edhe në rrjetin GSM. Ky domen shfrytëzohet si nga domeni me komutim të kanaleve, ashtu edhe nga domeni me komutim të paketave. Domeni i shërbimeve përbëhet nga rrjeti inteligjent (IN-Intelligent Network) dhe nga platforma tjera për zhvillimin e shërbimeve.
Domeni me komutim të paketave është i bazuar në arkitekturën e rrjetit GPRS dhe elementet kryesore te tij janë nyja mbështetëse e shërbimit GPRS (Serving GPRS Support Node- SGSN) dhe nyja mbështetëse e portës GPRS (Gateway GPRS Service Node-GGSN). Për komunikim përbrenda rrjetit qendror në mes elementeve te tij përdoret teknologjia e modit transferues asinkron (Asynchronous Transfer Mode- ATM). ATM është teknologji me komutim të paketave me madhësi fikse.
Handoveri
UMTS-i është rrjetë mobile celulare. Dihet se rrjetet mobile celulare bazohen në principin e ndarjes së zonës në celula dhe në principin e shfrytëzimit të shumëfishtë të frekuencave të njëjta në celula të ndryshme.[1] Gjatë një thirrje, kualiteti i linkun monitorohet vazhdimisht dhe fuqia e transmetimit të MS-ve dhe BS-ve [4] është i rregulluar që të jetë sa më e ulët që është e mundur duke mos e rrezikuar cilësinë e komunikimit. Kur një MS lëviz afër kufirit të një celule, fuqia e transmetimit arrin vlerën maksimale të lejuar për atë celulë. Nëse cilësia bie nën një nivel të paracaktuar, ndahet një kanal i ri në një nga celulat tjera fqinje dhe në të njëjtin moment BS dhe MS kalojnë në kanalin e ri. Ky transferim nuk guxon të shkaktojë ndërprerjen e lidhjes. Kjo teknikë quhet handover. Handoveri ndodh në këto raste :
Dallohen tri lloje të ndryshme të handoverit :
Hard harodver-i. Te ky lloj i handoverit, komunikimi në mes të pajisjes mobile dhe të stacionit bazë të celulës ku është iniciuar thirrja ndërpritet para se të vendoset komunikimi me stacionin bazë të celulës e cila e merr përsipër realizimin e thirrjes. Hard handoveri kryesisht realizohet në rrjetet me sistem të kanaleve të bazuar në metodat TDMA dhe FDMA.[1] Të sistemet TDMA shfrytëzohet intervali kohor në mes kanaleve në kornizën kohore TDMA. Ky interval kohor shfrytëzohet për kalimin e lidhjen prej një stacioni bazë në tjetrin.[4] Soft handoveri - Pajisja e shfrytëzuesit komunikon në të njëjtën kohë me deri në tri Node-B të ndryshme. Trafiku ndahet në RNC, transmetohet përmes Node B-ve dhe bashkohet përsëri në pajisjen e shfrytëzuesit. Ngjashëm, dhe në drejtimin tjetër, trafiku nga Node B-të bashkohet në RCN dhe pastaj përcillet në rrjetin qendror. Stacioni i ri bazë fillimisht kontribuon shumë pak në bartjen e trafikut, por sa më shumë që pajisja mobile hynë në zonën e saj ,aq më shumë merr përgjegjësi.[2] Pajisja mobile del nga celula ku është iniciuar thirrja dhe përfundimisht lidhja me Node B-në e vjetër ndërpritet dhe kalohet gjendje e “soft handoverit”. Kjo teknikë quhet edhe makro-diversitet dhe preferohet për arsyeje se komunikimi bëhet më i qëndrueshëm. Duke marr parasysh furnizimin me sinjal nga më shumë stacione bazë, zvogëlohen gjasat që vendi ku gjendet pajisja mobile të mbetet i pambuluar me sinjal. Nëse gjatë komunikimit ndodh që pajisja mobile ta ketë të pamundur të vazhdoj të komunikoj me njërin stacion bazë për arsyeje të interferencës, atëherë lidhja mund të vazhdoj të realizohet me anë të stacionit bazë tjetër dhe të mos vjen deri të ndërprerja e lidhjes.[4]
Softer Handoveri. Është një version i veçantë i soft handoverit ku radio kanalet e vjetra dhe ato të reja i takojnë po të njëjtës Node B. Nëse kualiteti i thirrjes është nën nivelin e dëshiruar, Node B-ja ndan edhe një kanal për përmirësimin e kualitetit të komunikimit. Node B-ja bënë ndarjen dhe kombinimin e trafikut në kanaleve të ndara për atë thirrje. “Soft Handoveri” është relativisht i lehtë dhe i thjeshtë për t’u kuptuar nëse Node B-it që marrin pjesë në këtë proces janë të kontrolluara nga e njëjta RNC. Procesi i handoverit është më i komplikuar nëse Node B-të e përfshira në këtë proces nuk janë të kontrolluara nga e njëjta RNC. RNC-të janë të lidhura me rrjetin qendror, mirëpo rrjeti qendror nuk është përgjegjës për problemet që kanë të bëjnë me RNC-të dhe nuk merr përsipër detyra që kanë të bëjnë me ndërfaqen ajrore. Për këtë RNC-të janë të lidhura në mënyrë drejtpërdrejt më anë të ndërfaqes IuR.[2]
Procesi i “handoverit” në këtë rast mund të shpjegohet me anë të shembullit në vazhdim :
Lë të jetë rasti ku RNC-ja e treguar në anën e majtë kontrollon Node B me të cilën është iniciuar thirrja me pajisjen mobile. Nëse pajisja mobile lëvizë drejt celulave tjera do të rritet distanca mes saj dhe stacionit bazë dhe do të përkeqësohet kualiteti i lidhjes. Në këtë rast paraqitet nevoja për soft handover. Në këtë shembull Node B-të tjera janë të kontrolluara nga një RNC tjetër. Në këtë rast të soft handoverit RNC-ja e parë vazhdon ta kontrolloj lidhjen dhe është ajo që përpunon trafikun dhe e përcjell atë në rrjetit qendror. RNC-ja e parë quhet RNC shërbyese ose shkurtimisht SRNC ( serving RNC) dhe komunikon me RNC tjetër me anë të ndërfaqes IuR. Në këtë rast RNC-ja në anën e djathtë të figurës quhet DRNC ( drift RNC).
Është detyrë e SRNC që të merret me kombinimin dhe ndarjen e të dhënave që transmetohen nga pajisja mobile nëpërmjet të dy Node B-ve. DRNC ia dërgon pjesën e vet të trafikut të papërpunuar SRNC-së. SNRC bashkon dhe e dërgon trafikun drejt rrjetit qendror. Në drejtimin tjetër të dhënat që shkojnë në drejtim të pajisjes mobile ndahen në SNRC e cila ia dërgon DRNC-së pjesën e vet të trafikut. Roli i Node B-së së parë zvogëlohet gradualisht sa më shumë që pajisja mobile hyn më thellë në zonën e mbuluar nga Node B-ja e dytë. Përfundimisht lidhja me Node B e parë mund të ndërpritet dhe të kalohet gjenda e soft handoverit.[2] Në këtë rast nuk ka nevojë të vazhdohet të punojnë të dy RNC për trajtimin e lidhjes. Është një teknikë që quhet rivendosja e SRNC (SRNC relocation) me anë të secilës e tërë përgjegjësia kalon në RNC e dytë, dhe prej ati moment DRNC funksionon si RNC kontrolluese. Çdo RNC mund ta ketë si rolin SRNC ashtu edhe të DRNC varësisht prej asaj se prej cilës zonë ne cilën zonë kalon pajisja mobile. Një ndarje tjetër e llojeve të handoverit mund të bëhet duke u bazuar në elementet e rrjetit që janë të përfshira në procesin e handoverit.
Këto raste mund të renditet si vijon :
1. Handoveri brenda Node B-së, brenda RNC-së (Intra Node B, Intra RNC). Lidhja transferohet në mes kanaleve që i takojnë të njëjtës Node B dhe të njëjtës RNC. Ky lloji i handoverit mund të jetë si hard handover ashtu edhe soft handover.[4]
2. Handoveri ndër Node B-vë, brenda RNC-së (Inter Node B, Intra RNC). Lidhja transferohet në mes dy Node B-ve të ndryshme që janë të lidhura në të njëjtën RNC. Edhe ky lloj i handoverit mund të jetë si i tipit hard handover po ashtu edhe i tipi soft handover. Në rastin e soft handoverit RNC-ja është përgjegjëse për ndarjen dhe bashkimin e trafikut .[4]
3. Handoveri ndër RNC-ve (Inter RNC). Është rasti kur Node B-it e përfshira në procesin e handoverit janë të lidhura në RNC të ndryshme.[4] RNC komunikojnë në mes veti përmes ndërfaqes IuR. Varësisht se në cilën celulë është iniciuar thirrja, RNC-të përkatëse marrin rolin e SRNC-së apo të DRNC-së.
4. Handoveri ndër sistemeve (Inter-system Handover). Meqenëse UMST dhe sistemet e gjeneratës së dytë janë të dizajnuara që mund të bashkëveprojnë mes veti, atëherë edhe handoveri në mes këtyre dy sistemeve të ndryshme duhet të jetë i mundshëm.[3] Nëse pajisja mobile largohet nga zona ku operon rrjeti UMTS dhe kualiteti i sinjalit të pranuar përkeqësohet, atëherë thirrja merret përsipër nga rrjeti tjetër nëse ai ekziston.[4]
Menaxhimi I mobilitetit
Që të mund t’i transferojë thirrjet ardhëse dhe të dhënat me pakete deri te një shfrytëzues i caktuar, rrjeti duhet të dijë zonën e saktë ku ndodhet secili shfrytëzues. Informacioni mbi vendndodhjen e shfrytëzuesve ruhet në regjistrat e rrjetit dhe vazhdimisht përditësohet me informacionet që i dërgon pajisja mobile.
Zona e terë e rrjetit ndahet në pjesë më të vogla të quajtura zonat e vendndodhjes (location area). Në këto zona të gjitha stacionet bazë transmetojnë një kod unik që quhet indeksi i zonës së vendndodhjes –LAI ( Location Area Index). Sa herë që pajisja mobile ndërron zonën e vendndodhjes, ndërron edhe kodi LAI dhe kështu ajo e din që duhet të përditësohet informacioni i vendndodhjes në regjistrat e rrjetit qendror. Rrjeti mund edhe të kërkoj nga pajisja mobile që të përditësojë informacionin e vendndodhjes në mënyrë periodike (Periodic Loaction Update).
Sa herë që rrjeti dëshiron të vendos një lidhje me një pajisje mobile ai sinjalizon në të gjitha celulat që përfshihen në zonën e vendndodhjes ku gjendet pajisja mobile. Informacionin mbi vendndodhjen e merr nga regjistrat HLR dhe VLR. Madhësia optimale e zonave të vendndodhjes llogaritet duke marr parasysh sasinë sinjalizimit të nevojshëm për përditësimin e informacionit të vendndodhjes dhe numrin e celulave që duhet të sinjalizohet për lokalizimin e shfrytëzuesit të caktuar në atë zonë. Një zonë e gjerë e vendndodhjes ndikon në zvogëlimin e nevojës për përditësimin e informacionit të vendndodhjes për arsyeje se zvogëlohet numri i rasteve kur pajisja mobile kalon prej një zonë në zonën tjetër.
Në anën tjetër një zonë e gjerë përfshin më shumë celula brenda saj, që ndikon në rritjen e nevojës për sinjalizim për lokalizimin e shfrytëzuesve gjatë procesit të vendosjes së një thirrje ardhëse. Meqenëse lidhja vendoset me anë të vetëm një celule atëherë rrjedhë se sinjalizimi në celulat tjera nuk është shfrytëzim efektiv i resurseve frekuencore. Shërbimet me komutim të paketave shfrytëzohen më shpesh se sa shërbimet me komutim të kanaleve. Për këtë arsyeje u ndanë zonat të ndryshme të vendndodhjes për shërbime me komutim te paketave edhe për shërbime me komutim të kanaleve. Për shërbimet me komutim të paketave të cilat përdoren me shpesh janë ndarë zona më të vogla kurse për shërbimet me komutim te kanaleve të cilat shfrytëzohen më rrallë janë ndarë zona më të mëdha.
Koncepti i zonave të rutimit (Routing Area RA) për herë të parë u përdor në rrjetin GPRS dhe përdoret për shërbimet me komutim të paketave. Principi i funksionimit është i njëjtë me zonat e vendndodhjes të cilat përdoren për shërbimet me komutim të kanaleve. Pajisja mobile njofton SGSN-in në rastin e ndërrimit të zonës së rutimit. Kufijtë e zonës së rutimit dhe zonës së vendndodhjes nuk mbi mbulojnë njëra tjetrën por zona e rutimit gjithnjë përfshihet brenda zonës së vendndodhjes.
Nyja mbështetëse e shërbimit GPRS –SGSN
Porta e nyjës së shërbimit GPRS (Gateway GPRS Service Node- GGSN) është ndërfaqe apo port drejt rrjeteve tjera me komutim të paketave. Përmes GGSN–it rrjeti UMTS lidhet me Internet. Meqenëse GGSN qëndron në mes te këtyre dy rrjeteve luan edhe rolin e një firewall-it apo barriere elektronike për qëllime të sigurisë së të dhënave. Të dhënat që vijnë drejt rrjetit UMTS, përmes GGSN-it dërgohen deri në SGSN me atë të protokollit të shtegut GPRS (GPRS Tunnel Protokol -GTP).
Qendra e vërtetimit (Authentication Centre- AUC)
Qendra e vërtetimit (Authentication Centre- AUC) apo ka për detyrë të identifikoj çdo SIM kartelë që tenton të lidhet në rrjetin qendror të UMTS-it. Pas vërtetimit të SIM kartelës, baza e të dhënave HLR lejohet të vazhdoj me menaxhimin e saj dhe shërbimeve që i përshkruan ajo. Nëse vërtetimi i SIM kartelës dështon, atëherë rrjeti nuk i ofron shërbime abonentit që shfrytëzon atë SIM kartelë.