cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
James Situma
KF Tirana
Ai firmosi një kontratë 2 vjeçare me Tiranën më 2 korrik 2011, duke u bërë keniani i parë që luan në Shqipëri. Ai bëri debutimin e tij me Tiranën në ndeshje kualifikuese të UEFA Ligës së Evropës kundër Spartak Trnava më 14 korrik 2011, ai e startoi ndeshjen në qëndër të mesfushës duke ndihmuar skuadrën të marëë një barazim pa gola .
Trofeu i tij i parë në Shqipëri erdhi që në ndeshjen e dytë të tij pasi Tirana mposhti me rezultatin 1–0 Skëndërbeun në 2011 Superkupën Shqiptare.
Jeta Personale
Ai është fëmija i dytë nga tre fëmijët e çiftit Japheth dhe Anne Wakhungu; emrat e vëllezërve të tij janë Alfred dhe Cyrus. Idhujt e tij janë Dennis Oliech dhe McDonald Mariga.
Graham County (Kansas)
Graham County është një nga  qarqet në shtetin federal Kansas të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Galilea
Gjeografi
Shumica e Galilesë përbëhet nga terren shkëmbor, në lartësi prej 500 deri në 700 metra. Ka disa male të larta, duke përfshirë mali Tabor dhe mali Meron në rajon, të cilat kanë temperaturat relativisht të ulta dhe reshje të larta. Si rezultat i kësaj klime, flora dhe kafshë të egra lulëzojnë në rajon, ndërsa zogjtë çdo vit migrojnë nga klimat e ftohtë në Afrikë dhe prapa me anë të të Jordanit Hula korridori. Në rrjedhat dhe ujëvarat, të fundit kryesisht në Galile Epërme, së bashku me fusha e gjerë e gjelbërim dhe ngjyra wildflowers, si dhe qytete të shumta të biblik rëndësia, të bëjë rajoni i popullarizuar Destinacion turistik
Për shkak të reshjeve të larta (900-1200 mm), temperaturat butë dhe male të larta (Mali Meron lartësi është 1,000-1,208 m), e sipërme rajonin Galile përmban disa florës dhe faunës unike: dëllinjë gjemba (Juniperus oxycedrus), kedri libanez (Cedrus libani), e cila rritet në një zabel të vogël në malin Meron, cyclamens, paeonias dhe ashe ponticum e cila nganjëherë shfaqet në Meron.
Histori
parapamje|majtas|170px|Harta e Galilesë, ca. AD 50 parapamje|170px|Jezusi dhe [[catch mrekullueshëm i peshkut në Deti i Galilesë]] parapamje|170px|majtas|Rrënojat kryqtar në safed Sipas Bibla, Solomon shpërblehet Hirami I për shërbime të caktuara duke i dhënë atij dhuratën e një fushë malore midis maleve të Neftali. Hirami e quajti atë "toka e Cabul".Rajoni merr emrin e vet nga Hebraisht Galil ", të qarkut", "rrethi", një emër që, në shtet ndërtimin, kërkon si emër genitival. Prandaj biblike "Galileja e Kombeve", Hebraisht "goyim Galil" (Isaia 09:01)."Kombe" do të kishin qenë të huajt që erdhën për të zgjidhur aty, ose që ishin deportuar me forcë atje.Rajon nga ana e tij i dha anglisht "Detin e Galilesë" emrin e Kinneret (Numrat 34:11, etj), nga Hebre-kinnor, të "harpë", duke përshkruar formën e saj, Liqenit të Gennesaret (Luka 05:01, etj), nga Ginosar (Hebraisht) GE ", lugina", dhe as netser ", dega", ose natsor, "për të ruajtur", "të shikojnë" (emri i cili mund të ketë dhënë atë të Nazaret, dhe Deti i Tiberias (Gjoni 6:1, etj), nga qyteti i Tiberiadës në fund të saj jugperëndimore, të quajtur pas greqisht Emri i Tiber.
Në kohët romake, vendi u nda në Judea, Samaria, Galilenë dhe që përbënin pjesën veriore të gjithë vendin, dhe ishte më e madhe e tre rajoneve nën tetrarchy. Kur Iudaea u bë provincë romake, u formua nga bashkimi i Judesë, Samarisë dhe Idumea, Galileja nuk ishte një pjesë e saj.
Rajoni Galile ishte me sa duket shtëpia e Jezusit gjatë të paktën 30 vjetëve të jetës së tij. Para tre Ungjijtë e Dhjatës së Re janë kryesisht një llogari të ministrisë publike të Jezusit në këtë krahinë, sidomos në qytetet e Nazaret dhe Kapernaum. Galileja citohet edhe si vend ku Jezusi ka shëruar një të verbër.
341
Mbi vitin 341.
Provinca e Ferrarës
Provinca e Ferrarës (italisht:Provincia di Ferrara) është një krahinë italiane e rajonit Emilia-Romanja.
Sali H. Hajrizi
parapamje|Sali Hajrizi Sali H. Hajrizi u lind me 1927 në fshatin Katundi i Ri afër Pejës, ndërsa vdiq me 15 nentor 2007. Rrjedhë nga një familje e varfër, e ndershme dhe bujare. Shkollimin fillor e mbaroi në Nabërgjan tani Kelmend, ndërsa të mesmen në Shkollën Financiare Shqiptare më 1952 në Pejë, pastaj atë industriale-makinerinë në burgun e Nishit me 1959. Pas burgut mbaroi edhe shkollën e mesme teknike në Mitrovicë në vitin 1973. Sali Hajrizi është veprimtar i shquar i çështjes kombëtare, i dëshmuar qysh në vitin 1947, kur dhe bëhet anëtar i Partisë Nacionale Demokratike Shqiptare, në kohen kur ishin prijës të saj Ajet Gërguri, Gjon Serreqi dhe Marie Shllaku. Për shkak të aktivitetit të tij politik kombëtar UDB-ja jugosllave e burgosi më 9 shtator 1953 dhe e dënoi me 10 vjet burgim. Burgun e mbajti në Nish, prej nga lirohet me 28 nëntor 1962. Pas burgut një kohë ishte i papunë dhe i përcjellur, megjithatë arrin të punësohet në ndërmarrjen "Autotraktori" në Pejë, pastaj në Fabrikën e autopjesëve ish "Zastava-Ramiz Sadiku" në Pejë, kryepunëtor specialist i makinerisë në nivel të fabrikës.
Provinca e Ferrarës
Ajo kufizohet në veri nga Provinca e Rovigos e rajonit Veneto dhe Provinca e Mantovës e rajonit Lombardia përgjatë lumit Po, në lindje nga deti Adriatik, në jug nga Provinca e Bolonjës dhe Provinca e Ravenës dhe në perëndim nga Provinca e Modenës.
Sali H. Hajrizi
Dhjetëvjetshin e fundit të punës e kaloi në Stacionarin "Oniks" në Bajë të Pejës, si mbikëqyrës kryesor i sistemit qendror të nxehjes në stacionar. Prej aty u pensionua dhe jetoi në Pejë. Aktiviteti i tij në çështjen e veprimtarisë kombëtare nuk pushoi edhe përgjate jetës në liri. Pas daljes nga burgu kontakton me figura të shquara, aktivistë dhe veprimtarë, siç ishin ndër të shumtë: Bejtullah Nazifi nga Mitrovica, Sadik Tafërshiku nga Ferizaji, Mulla Zekë Bërdynaj nga Radaci i Pejës me të cilin ishte edhe në burg, pastaj kontaktoi shpesh me Shaban Kurtesh Çafdërbashën, Sami Pejën dhe Rifat Nushin nga Peja.
Halil Xanin nga Dasheci i Drenicës, Bajram Zukën nga Likoshani, Xajë Nurën nga Gjakova, Rexhep Bunjakun nga Kaçaniku, Mustafë Nixhën nga Prizreni, Sylë Mehmetin e Rugovës... Si dhe në fillim të aktivitetit në Shkup pati kontakte të shpeshta me kapiten Rudin. I tërë ky aktivitet me dhjetëra veprimtarë të çështjes kombëtare ishte për Sali Hajrizin përpjekje e pareshtur që të nxitë kudo idealin e bashkimit kombëtar. Që në fillim me zgjedhjen e tij për sekretar të ashtuquajturit Komitet të NDSH-së në fshatin e lindjes Katund të Ri, e deri në ditën që vdiq ai nuk ndali të frymojë dhe të veproi për çështjen kombëtare. Shquhet me angazhimin e tij në pajtimin e gjaqeve bashkë me Mulla Zekë Bërdynaj, Rashid Goranin dhe grupin e Pejës të kohës së pajtimeve të Anton Çetës. Sali Hajrizi poashtu shkroi edhe librin të cilin e quajti "Të mbjellësh mendim". Ne librin e ti ai ka shfaqur patriotizmin, kulturën dhe traditat e popullit shqipëtar. Sali Hajrizi përveq që në vepren e ti ka shfaqur virtytet kryesore të shqiptarëve, ai poashtu ka shkruar edhe fjal të urta siq janë: "Shite kalin, shkollo djalin", "Puna është ndriqimi i rrugës", "Mendja e shkolluar, puna e përfunduar" etj. Pra Sali Hajrizi kishte qenë një njeri patriot dhe veprimtar i shquar për atdheun e ti.
Kantoni Saint-Étienne-Nord-Ouest-1
Kantoni Saint-Étienne-Nord-Ouest-1 (frëngjisht: Canton de Saint-Étienne-Nord-Ouest-1) është një kanton në departamentin Loire, rajonin Rhône-Alpes në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Saint-Étienne. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 22333 banorë.
Smillova
Smillovë, (Смилево/Smilevo) është fshat i Republikës së Maqedonisë, pjesë e komunës së Demir Hisarit. Fshati është i njohur pasi në të filloi Revolucioni i Ilindenit më 2 gusht të vitit 1903. Gjithashtu në të u formua Organizata e Brendshme Revolucionare Maqedone në të cilën u pru vendimi për revolucion i cili u zhvillua në Smilevë nga 2 deri më 7 maj të të njejtit vit.
Gjeografia
Fshati shtrihet në pjesën më jugore të komunës së Demir Hisarit, në fund të malit Bigla në një lartësi mbidetare 880 m dhe ka sipërfaqe prej 16,4 km2, 1400 ha nga të cilat janë male, 113 ha janë kullosa dhe 104 ha tokë pjellore.
fshati gjendet 10 km larg rrugës Demir Hisar — Manastir.
342
Mbi vitin 342.
Zaim Elezi
= 'Zaim Elezi i lindur në Dibër në vitin 1958. Në vitin 1983 mbaron studimet e larta në akademinë e arteve, Tiranë. Zaim Elezi ka punuar si piktor filmi në TVSH, skenograf i teatrit profesionist Peshkopi, mësues në shkollën e mesme artistike Peshkopi; drejtor artistik në sh.p.k. "Pekomeri", studion e artit "Zaya", etj. Ka marrë pjesë në ekspozitat kolektive të mbajtura në Peshkopi e Tiranë që nga viti 1984-1990; ekspozita kolektive në Prishtinë (1999), Annemasse-Francë (2004), ekspozitë me rastin e 600 vjetorit të lindjes së Heroit Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu, në Tiranë e Prishtinë (2005), etj. Në vitin 2004 ka hapur një ekspozitë personale në OBT, Gjenevë, Zvicër. Shumë prej pikturave të tij janë pjesë e koleksionistëve me famë në Francë, Kanada, Angli, Zvicër, Amerikë. Gjithashtu, shumë dashamirës të pikturës në Shqipëri mbajnë në koleksionet e tyre piktura të firmosura "Zaya".' =
= 'Nga data 13.06.2008 e për tre javë me rradhë "zaya" ishte pjesmarrës në një ekspozitë kolektive në Phorzheim të Gjermanisë. Veprat e tij u çmuan për realizmin impresiv e ftues dhe për mjeshtrinë e realizimit. 𝗣𝘂𝗻𝗼𝗻 𝗻𝗲̈ 𝘀𝗵𝗸𝗼𝗹𝗹𝗲̈𝗻 𝗣𝗷𝗲𝘁𝗲̈𝗿 𝗕𝘂𝗱𝗶, 𝗧𝗶𝗿𝗮𝗻𝗲̈ (𝗦𝗵𝗾𝗶𝗽𝗲̈𝗿𝗶) 𝘀𝗶 𝗤𝗮𝘇𝗶𝗺 𝗮𝗶 𝘁𝗮𝗹𝗹 𝗽𝗿𝗮𝗽 anicen 𝗺𝗲 𝗻𝘅𝗲̈𝗻𝗲̈𝘅𝗶𝘁 𝗲 𝘁𝗶𝗷 𝗱𝘂𝗸𝗲 𝗶 𝗸𝗲̈𝗿𝗸𝘂𝗮𝗿 𝗽𝗶𝗸𝘁𝘂𝗿𝗲̈𝗻 𝗲 𝗠𝗼𝗻𝗮𝗹𝗶𝘀𝗲̈𝘀 𝗱𝗵𝗲 𝘀𝗵𝘂𝗺𝗲̈ 𝗮𝗿𝘁𝗲𝘃𝗲 𝘁𝗲̈ 𝘀𝗵𝗾𝘂𝗮𝗿𝗮 𝘁𝗲̈ 𝘁𝗷𝗲𝗿𝗮, 𝗦𝗼𝘁 𝗮𝗶 𝗲̈𝘀𝗵𝘁𝗲̈ 𝗴𝗮𝘁𝗶 𝗻𝗲̈ 𝗽𝗲𝗻𝘀𝗶𝗼𝗻 𝗽𝗼𝗿 𝘀𝗶 𝘀𝘂𝗿𝗿𝗮𝘁 𝗺𝗲 𝗱𝘆 𝗳𝘆𝘁𝘆𝗿𝗮 𝗮𝗶 𝗶 𝗱𝗲̈𝗿𝗿𝗺𝗼𝗻 𝗻𝘅𝗲̈𝗻𝗶𝘀𝗶𝘁 𝗲 𝘁𝗶𝗷 𝗺𝗲 𝗽𝗶𝗸𝘁𝘂𝗿𝗮 𝗽𝗮 𝗶 𝘀𝗵𝗽𝗷𝗲𝗴𝘂𝗮𝗿 𝗮𝘀𝗴𝗷𝗲̈ 𝗻𝗲̈ 𝗸𝗹𝗮𝘀𝗲̈ 𝗯𝗿𝗲𝗻𝗱𝗮 𝟰𝟱 𝗺𝗶𝗻𝘂𝘁𝗮𝘃𝗲 𝘁𝗲̈ 𝗽𝗹𝗼𝘁𝗮. Shpresojmë që të jeni krenar për petullën që trash felet e prap an ices në karriget e "Pjetër Budi".' =
Iliriku
Iliriku (latinisht: Illyricum, shqiptimi Ilirikum) ka qenë provincë romake e periudhës kur mbretëroi Vespasiani. U krijua si provincë në fund të shek. I p.e.s. nga shteti romak për të shtypur e shfrytëzuar popullsinë e krahinave ilire të pushtuara. Shtrihej nga Danubi në veri deri te lumi Mat në jug, nga Adriatiku në perëndim deri në brigjet e Moravës në lindje, duke përfshirë pjesë të Shqipërisë, Malin e Zi, Dalmacinë, pjesën lindore të Istrias, një pjesë të madhe të Bosnjës e Kroacisë dhe Serbinë perëndimore. Në fillim Iliriku ishte provincë e senatit, pas vitit 11 p.e.s. u bë provincë perandorake. Pas reformës administrative të Dioklecianit Iliriku u kthye në prefekturë. Tokat shqiptare të kësaj prefekture përfshiheshin në provincat: Prevali, Dardania, Epiri i Ri dhe Epiri i Vjetër.
Emri dhe etimologjia
Illiriku (Illyricum) është një term latin që rrjedh nga fjala Iliria (Illyria Ἰλλυρία) dhe Illyris (Ἰλλυρίς). Gjithashtu bëhej një dallim midis Illyris Barbara ose Romana, e cila përbënte brigjet e Adriatikut deri në Shqipërinë e sotme veriore dhe Illyris Graeca, e cila ishte pjesa tjetër e Shqipërisë, e quajtur më vonë Epirus Nova. Kjo e fundit e mori emrin nga fakti se, duke qenë afër Greqisë, ishte nën ndikimin grekë. Si e tillë ajo dikur ishte pjesë e provincës romake të Maqedonisë.
Provinca romake
Pas fushatave të tij në Ilirik, Oktaviani zhvilloi një luftë kundër Marc Antony dhe Kleopatra VII e Egjiptit në vitet 31/30 para Krishtit. Oktaviani në fund fitoi dhe kështu u bë sundimtari i vetëm i Romës. Pas kësaj ai kaloi disa vjet duke hedhur bazat për sundimin e tij personal. Iliriku (Illyricum) u bë provincë si njësi zyrtare administrative romake në vitin 27 para Krishtit, me zgjidhjen e parë të senatit romak. Kjo zyrtarizoi organizimin e tij personal. Senati i dhuroi atij titullin e nderit të Augustit duke u bërë perandori i parë romak. Historianët përdorin emrin Augustus për këtë periudhë. Marrëveshja gjithashtu ndau provincat e perandorisë në provinca senatoriale dhe perandorake. Të parat ishin nën autoritetin e senatit, i cili zgjodhi formën e guvernatorëve të tyre midis senatorëve. Këta të fundit ishin nën Augustin, të cilët emëruan guvernatorët e tyre. Augusti mbajti provincat kufitare, të cilat prisnin kishin më të madhe të trupave romake. Iliriku fillimisht ishte një provincë senatoriale. Rebelimet e shpeshta në provincë treguan domosdoshmërinë e mbajtjes së një force të fuqishme atje dhe në vitin 11 pes ajo u bë një provincë perandorake nën guvernatorin Publius Cornelius Dolabella.
Organizimi administrativ i Ilirikut u krye më vonë në mbretërimin e Augustit (27 para Krishtit - 14 pas Krishtit) dhe në fillim të mbretërimit të Tiberit (14–37 Pas Krishtit). Tiberi bëri rregullimet fillestare në javët e fundit të Luftës Batoniane (shih). Kjo ecuri u ndërpre nga një kryengritje e trupave romake në vitin 14 pas Krishtit, por më pas u rifillua. Ne kemi një pamje mjaft të detajuar të rregullimeve administrative të Ilirikut përmes Plini Plakut. Zona bregdetare u nda në tre rajone të quajtura conventus juridicus të cilat u emëruan sipas qyteteve Scardona ( Skradin ), Salona dhe Narona (afër Metkoviqit ). CONVENTUS Salonitanus ishte ndarë në 5 civitates dhe 927 dekurie. CONVENTUS Naronitianus ishte ndarë në 13 civitates dhe 540 dekurie. CONVENTUS Scardonitanus ishte ndarë në 14 civitates. Nuk ka asnjë informacion për dekuriet e tij. Në zonën bregdetare më të urbanizuar qytetet me popullsi të madhe greqishtfolëse dhe mbase banorë nga Italia ishin të organizuara si municipia (qytete vetëqeverisëse) ose kolonia (vendbanime romake) e të cilat kishin edhe këshillin e tyre. Disa nga komunitetet lokale gëzonin disa privilegje dhe disa nga Liburnian gëzonin të drejtat romake. Në brendësi të territorit më pak urbanizuar administrata mbështetej ekskluzivisht në civitates. Juridiksioni i guvernatorit të Ilirikut ishte i kufizuar në zonën bregdetare. Rrethet e brendshme kishin qeveritarët e tyre në formën e civitatum praefecti të civitateve. Panonia u nda në 14 civitate. Përsëri, nuk ka asnjë informacion në lidhje me dekuriet. Ishte gjithashtu një rreth ushtarak nën prefektin e Panonisë, i cili ishte në krye të legjioneve të vendosura atje.
Rajonet dhe shpërbërja
Shkrimi më i hershëm që tregon se provinca e Ilirikut përbënte Dalmacinë dhe Panoninë është kur Velleius Paterculus përmend Gaius Vibius Postumus si komandant ushtarak i Dalmacisë në vitin 9 pas Krishtit, kah fundi i Luftës Batoniane. Duket se zyrtarisht provinca e Ilirikut përbënte Ilirinë e Epërme (Superius) dhe të Ulët (Inferius). Një transkript i një mbishkrimi të një monumenti që nderon Publius Cornelius Dolabella në Epidaurum ( Cavtat, afër Dubrovnikut ) dëshmon se Dolabella u emërua guvernator i Ilirikut pak para vdekjes së Augustit dhe se statuja u ngrit nga qytetet e Ilirikut të Epërm, që nënkupton ekzistencën të një Iliriku të Sipërm dhe të Poshtëm. Sidoqoftë, ende nuk janë gjetur mbishkrime që vërtetojnë një Iliri të Ulët. Dalmacia quhej Iliriku i Sipërm. Ndërsa emrat Dalmatia dhe Panonia u përdorën në gjuhën e zakonshme, duket se Iliriku i Sipërm (Dalmatia) dhe Iliriku i Poshtëm (Panonia) ishin emrat zyrtarë të dy rajoneve. Guvernatori provincial banonte në Salona të Dalmacisë dhe qeveriste Ilirikun e Epërm. Iliriku i Ulët ishte një rreth ushtarak me një komandant ushtarak në krye të kësaj zone dhe tre legjioneve të saj duke kryer edhe funksione administrative, diçka si një zëvendës guvernator.
Duke shkruar në dimrin e vitit 57–58, Apostulli Pali i referohet Ilirikut në Letrën drejtuar Romakëve si pika më perëndimore e udhëtimeve të tij misionare deri më tani. Letra pasqyron qëllimin e tij në kohën e duhur për të udhëtuar në Romë.
Provinca e Ilirikut u shpërbë përfundimisht duke u zëvendësuar nga dy provinca më të vogla: Dalmacia (zona jugore) dhe Panonia (zona veriore dhe Danubiane). Ende është e paqartë se kur ndodhi kjo. Kovác vë në dukje se një mbishkrim në bazën e një statuje të Neronit të ngritur midis viteve 54 dhe 68 pas Krishtit dëshmon se ajo ishte ngritur nga veterani i një legjioni të vendosur në Panonia dhe argumenton se kjo është prova e parë epigrafike që një Panonia e veçantë ekzistonte të paktën që prej mbretërimit të Neronit. Sidoqoftë, Šašel-Kos vëren se një mbishkrim dëshmon një guvernator të Ilirikut nën mbretërimin e Klaudit (43–51 pas Krishtit) dhe në një diplomë ushtarake e publikuar në fund të viteve 1990, na jep si datë korrikun e vitit 61 pas Krishtit, njësitë e ndihmësve nga pjesa e krahinës Panoniane përmendeshin si të vendosur në Ilirik. Disa diploma të tjera nga sundimi i Neronit dëshmojnë të njëjtën gjë. Prandaj, Šašel-Kos mbështet idenë se krahina u shpërbë gjatë mbretërimit të Vespasianit (79–89 pas Krishtit)
Reformat e Dioklecianit - Prefektura e Ilirikut
Në vitin 293 pas Krishtit perandori Diokleciani reformoi rrënjësisht strukturën administrative të perandorisë Romake. Ai krijoi tetrarkinë. Kjo ishte një bashkëperandori me dy perandorë të vjetër (August), Diokleciani dhe Maksimiani, dhe dy perandorë të vegjël (Cezarët), Constantius Chlorus dhe Galerius. Perandoria u nda në katër prefektura pretoriane. Secili drejtohej prej njërit nga dy bashkëperandorët ose një nga dy Cezarët (pra, gjithsej dy bashkëperandorë dhe dy bashkëcezarë). Diokleciani dhe Maksimiani ishin gjithashtu përgjegjës të përgjithshëm përkatësisht të pjesës lindore dhe perëndimore të perandorisë. Numri i provincave u dyfishua dhe ato u grupuan në pesëmbëdhjetë dioqezat që ishin nën prefekturat pretoriane. Prefekturat pretoriane ishin: Prefektura pretoriane e Galisë (Galia), Prefektura pretoriane e Italisë (Italia dhe Afrika), Prefektura pretoriane e lindjes (Orienti)]] dhe Prefektura pretoriane e Ilirikut. Kështu, Iliriku u bë një prefekturë pretoriane. Ai përfshinte dioqezat e Panonisë, (Hungaria perëndimore, një rrip toke në Kroacinë veriore përgjatë lumit Sava dhe Vojvodina, në Serbinë veriore), Dacia ( Bullgaria moderne perëndimore, qendrore dhe veriore, Serbia qendrore dhe jugore, Mali i Zi, Shqipëria veriore dhe pjesa veriore e Maqedonisë së Veriut ) dhe Maqedonia (Greqia). Prandaj, Iliriku mbulonte gati të gjithë Gadishullin Ballkanik, duke përfshirë Greqinë, përveç dioqezës së Trakisë (në Bullgarinë moderne juglindore, Greqinë verilindore dhe Turqinë Evropiane). Ai gjithashtu përfshiu Kretën dhe ishujt grekë në veri dhe jugperëndim të detit Egje dhe Norikumin. Dioqeza e Panonisë u nda në provincat e Panonia Prima, Secunda, Savia dhe Veleria (përkatësisht në veri, juglindje, jugperëndim dhe perëndim të Panonisë), Dalmacia, Norikum Ripense ("përgjatë lumit", pjesa veriore, e cila kaloi buzë lumit Danub ) dhe Norikum Mediterraneum (pjesa jugore). Kryeqyteti i prefekturës pretoriane të Ilirikut ishte Sirmium ( Sremska Mitrovica moderne, Serbia veriore). Nën tetrarki ajo drejtohej nga Galerius. Prefektura pretoriane mbijetoi deri në fillim të shekullit VII.
Kantoni Lormes
Kantoni Lormes (frëngjisht: Canton de Lormes) është një kanton në departamentin Nièvre, rajonin Bourgogne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Lormes. Ka sipërfaqe 293.87km2 dhe popullsi 3825 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Lormes aktualisht përbëhet nga 10 komuna.
Geary County
Geary County është një nga  qarqet në shtetin federal Kansas të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Cehegín
Cehegín është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Noroeste, të provincës Murcia, në Rajoni Murcia. Cehegín ka 16248 banorë (2012), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 55.47 km2.
Stadiumi "Selman Stërmasi"
thumb|right|250px|Ndeshja përuruese e stadiumit Selman Stërmasi.
Stadiumi "Selman Stërmasi" është një stadium që ndodhet në Tiranë, ajo ndodhet afro 250 metra larg ish-Ekspozita "Shqipëria Sot". Ai e ka kapacitetin 12,500 vende, por vetëm 8,500 janë në gjëndje të rregullt. Stadiumi gjithashtu zotëron një dhomë për intervista, ambjentet e dusheve, parkingun kryesor në pjesën qendrore para stadiumit dhe është i rrethuar totalisht nga një gardh metalik afro 4 metra i lartë. Ky stadium është pronë e klubit të futbollit KF Tirana, ku dhe zhvillon ndeshjet e saj.
Historia
Stadiumi në fjalë është ndërtuar në vitin 1956 dhe ka mbajtur emrin Stadiumi "Dinamo", këtë emër e mbajti deri në vitin 1991. Më pas stadiumit iu vendos emrin Selman Stërmasi, në nder të një prej lojtarëve më të mirë të historisë së Tiranës. Ky stadium përdoret vetëm nga klubi Tirana (zotërues i 66 përqind të aksioneve), por mund tu jepet në huazim edhe 2 klubeve të tjera të kryeqytetit Dinamo dhe Partizani, në marrëveshje me klubin Tirana dhe Bashkinë.
Aberdeen
Aberdeen (Shqip: Abërdin) është qyteti i tretë më i populluar i Skocisë dhe është një nga 32 zonat e këshillit të qeverisë lokale. Ai ka një popullsi prej 210,400 banorësh. Zona rreth Aberdeen ka qenë e banuar qysh prej të paktën 8000 vjetësh, kur fshatra prehistorike ishin ngritur në luginat e lumenjve Dee dhe Don.
Në 1319, Aberdeen mori statusin e Royal Burgh (Kryeqytetit Mbretëror) nga mbreti skocez Robert the Bruce, çka transformoi qytetin ekonomikisht. Dy universitetet e qytetit, Universiteti i Aberdeen, themeluar në 1495, dhe Universiteti Robert Gordon, të cilit iu dha statusi i universitetit në 1992, e bëjnë Aberdeen qendrën arsimore të veri-lindjes së Skocisë.
Industritë tradicionale të peshkimit, prodhimit të letrës, ndërtimit të anijeve, si dhe tekstilet janë zëvendësuar nga industria e naftës dhe aktiviteti i portit detar të Aberdeen. Fusha e helikopterëve të Aberdeen është fusha komerciale e helikopterëve më e madhe në botë dhe porti detar i Aberdeen është porti më i madh në veri-lindje të Skocisë.
Artur Tashko
Artur Tashko lindi në Korçë më 10 prill 1901, në familjen e shquar të Thanas Tashkos dhe Heleni Zografit. Emri i tij i vërtetë ishte Anastas, por në art përdorte emrin Artur Tashko. Ai ishte fëmija i dytë i familjes ku pjesëtarë të tjerë ishin Gjergji (Gaqo), Kostandini(Koco), Katerina, Aleksandri(Leko) dhe Tefta Tashko.
Prindërit e Arturit rridhnin nga një dinasti e shquar për angazhimin e saj në çështjet e atdheut në ditë të vështira. Në vitin 1904 ata emigruan në Aleksandri, Egjypt ku jetuan deri në vitin 1912 derisa u kthyen në Shqipëri. Arturi erdhi në Shqipëri në vitin 1907 dhe qëndroi për rreth një vit. Në vitin 1908 ai u largua përgjithmonë nga Shqipëria. Arturi vazhdoi studimet në Bejrut, Liban dhe më pas fiton një bursë studimi në 1920 nga Qeveria Shqiptare për në Austri. Në Vjenë ai studioi në Akademinë e Arteve të Bukura dhe njëkohësisht filloi karrierën artistike. Aty u ndikua nga artistët e Secceessionit Vjenez dhe u njoh me krijimtarinë e Renoir e Cezanne. Në 1923 i ftuar nga vëllai Kostandini që ishte diplomat në Ambasadën Shqiptare në SHBA, transferohet atje dhe vendoset në Boston ku studion drejtësi në Universitetin e Harvardit. Por krahas karrieres si jurist ai studioi edhe Arte të Bukura në Muzeun e Bostonit. Dhe e thelloi kulturen e tij artistike me studime për flaut në Konservatorin e Bostonit, duke e ndare kete pasion me motren e tij Tefta Tashko Koço. Martohet me gruan e parë, Elsa, aktore ne teatrin Shekspirian te Boston-it. U lindi një djalë në vitin 1939 të cilit i vinë emrin Artur.
Në 1939 fillon udhëtime në Evropë, Francë, Gjermani, Itali, Austri dhe aty u ndikua nga rryma kubiste, duke braktisur impresionizmin. Njihet me piktorë të mëdhenj të kohës si Picasso, Leger, Delaunay, Jean Arp, me te cilet morri pjese ne Ekspoziten e Vienes. Më pas u njoh me artistë si Pollock, Kooning, Rothko të cilët i përkisnin ekspresionizmit abstrakt. Mbas Luftës së Dytë Botërore, u njoh ne Spanje dhe u martua me pianisten Roza TashkoMe 1962 vendoset në Bogota, Kolumbi ku jetoi për gati 31 vjet. Vdiq në Bogota ne vitin 1994, në moshë 93 vjeçare, duke lënë pas një aktivitet të madh artistik dhe vepra të shumta, por siç shprehet e shoqja Roza Tashko “duke qënë modest për imazhin e tij një cilësi thelbësore e karakterit të tij, një virtyt i rrallë për kohët e sotme”. Disa nga veprat me te mira jane botuar ne Atlasin: Arthur Tashko: Vida y obra = life and paintings (1996) by Rosa Tashko
Me 21 korrik 2006, Roza Tashko i dhuroi Galeria Kombëtare e Arteve, tablonë “Kompozim abstrakt me figura të sheshta”, 1979.
Mali
Historia
Në vitin 2012, në Mali u zhvillua një puç shteti, i cili rrëzoj presidentin e vendit. Kjo gjë solli që veriu i vendit duke parë klimin e favorshme shpalli pavarsinë. Kjo shkëputje separatiste e islamikve në veri nuk ësht[ njohur nga komuniteti ndërkombëtar.
Gjeografia
Klima në Malë është gjysmë ekuatoriale deri shkretinore. Nga muaji shkurt deri në qershor mbanë mot i nxehtë dhe i thatë nga këtu fillojnë reshjet deri në nëntor ku fillon të mbajë mot i freskët dhe i thatë deri në shkurt.
Relievi i Malit është kryesisht terren i rrafshët me rrafshnalta përplot me zallë, xhungla gjendet në pjesën jugore ndërsa tereni shkëmborë mbulojnë pjesë verilindore. Pika më e ultë e relievit 23 m është përgjatë lumit Senegal dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1.155 metrave në vendin e quajtur "Hombori Tondo".
Xhafer Sadik
parapamje|Xhafari ishte një nga katër imamët shiitë i cili u varros këtu, por u shkatërrua më 1926 Xhafar ibn Muḥammed el-Ṣādik (Arabisht: جعفر بن محمد الصادق) është imami i gjashtë shiitë, ai ishte pasardhës i Aliut nga ana e babës së tij, Muhamed Bakir dhe Muhammed ibn Ebu Bekrit në anën e nënës së tij. Muhammed Ibn Ebu Bekër u rrit nga Aliu, por nuk ishte djali i tij. Xhafari e trashëgoi pozitën e imamit prej babës së tij.
Jeta
Xhafar el-Sadiku lindi më 24 prill të vitit 702 në Medine. Kur ishte tridhjetë e katër ose tridhjetë e shtatë vjeçar, ai u bë si imam i cili e mbajti këtë pozitë për 28 vjet.
Familja
Xhafari u martua me Fatima el-Hasani, me të cilin ai ka pasur dy djem, Ismail ibn Xhafari dhe Abdullah el-Aftah. Pas vdekjes së gruas së tij, Xhafari e morri një robëreshë me emrin Hamidah Khātūn (Arabisht: حميدة خاتون‎), e mësoi si dijetare dhe pastaj u martua me të. Ajo i'a lindi dy djem, Musa el-Kazim dhe Muhammed el-Dibaj.
Vdekja
Xhafari u arrestua disa herë. Sipas disa burimeve, ai u helmua me me urdhër të Mensurit në vitin 765, duke çuar në pasiguri për të ardhmen e Imametit. Ai u varros në Medine, në varrezat e Xhannatul Baki, dhe varri i tij ishte një vend pelegrinazhi deri në vitin 1926. Vehabistët pushtoi Medinën për herë të dytë në vitin 1925, dhe shkatërruan shumë varre në tokë, me përjashtim të varrit të Muhamedit. Sipas Tabatabai me të dëgjuar lajmin e vdekjes së el-Sadikut, Mensuri kërkoi për t'i dhënë fund Imamatit.
Sheh Shamia
Haxhì Hasan Aliu i njohur më së shumti si Sheh Shamia (Shkodër, 1814 - 25 mars 1891) ka qenë ndër figurat më të mëdha të Shkodrës së shek. XIX si hoxhë reformator. Mendohet se emri Sheh Shamia vjen nga ajo se ai edhe çallmën e tij e kishte krejtësisht të bardhë, sepse fesin e kuq, që mbahej nga hoxhallarët e tjerë, e kishte mbështjellë krejtësisht me një shami të bardhë.
Konsulli Hekard e quante Shamil, variant që përdornin edhe autoritetet osmane në shëmbëllim të Sheh Shamilit të Dagestanit, luftëtar dhe prijës i shquar i Kaukazit.
Biografia
U lind rreth vitit 1814 në Shkodër me banim në lagjen Zdralej, i biri i Oso Alisë, familja ishte me origjinë nga fshati Dragonj i Krajës. Mësimet e para fetare i ka kryer në vendlindje, në moshën 14 vjeçare me mik studimesh Daut Boriçin. Mësimet teologjike Hasani i kreu rreth vitit 1837 në Medresenë të Mehmet Ali Pashës së Misirit në Kavallë. Hasani ftohet nga organizatorët e Kongreseve të Ulemave të mbajtura në Stamboll gjatë viteve 1842-1844, në të cilat shquhet nga pjesëmarrës për erudicionin e tij. Pas haxhillëkut në Mekë merr titullin Haxhi dhe pas qëndrimit njëvjeçar atje si "muxhavir" (ndjekës i lutjeve fetare pranë vendeve të shenjta) merr titullin sheh. Mendohet të ketë qenë anëtar i tarikatit Nakshibendi, ose më me pak gjasë i atij Bektashí.
Më 1854 gjatë një periudhe ngushtimi të madh në Shkodër, i prekur nga skamllëku i popullit, hapi i pari magazinat e të atit që ishte spekullant i drithërave. Më pas nxorri kushtrimin dhe masat hapën magazinat e spekullantëve dhe matrapazëve. Për këtë mirësi që çoi drejt zgjidhjes nga zija e bukës, bëmës së tij iu këndua: "Rroftë e qoftë Hasan Alia / sekretar Filip Çurçia". Pas këtyre ngjarjeve doli në mërgim rreth e qark Mesdheut, prej Venedikut në Francë, Spanjë dhe së mbrami në Egjipt. Sipas gojëdhënës, familja e khedivëve të Misirit pinjoj të Mehmet Ali Pashës, ndërhynë që t'i mundësohej falja më 1864. Me t'u kthyer u martua me një bijë nga familja e Oso Kukës, trashëgohet me një djalë dhe një vajzë, u vendos me banim në lagjen Karahasej, ku dhe ishte imam i xhamisë së lagjes. Kishte një zyrë në Medresenë e Pazarit dhe mbahej ndër ulematë më të përgatitur në Shkodër në teologji dhe fëkeh (jurisprudencë islame), i dhënë pas mjekësisë popullore dhe barnave bimorë.
Qe hoxha i parë që përktheu dhe mbajti hytben dhe vasën në shqip, përkundrejt kundërshtimit të autoriteteve. Gjithashtu ndihmoi në përmirësimin e disa zakoneve ndër myslimanët e Shkodrës.
Ndërroi jetë më 25 mars 1891, u shti në dhe ndër varrezat e xhamisë ku shërbeu.
Malta
Republika e Maltës (maltezisht Repubblika ta' Malta) është shteti më i vogël që gjendet në ishujt e Evropës. Malta përbëhet nga tre ishuj të banuar, Ishulli Maltës (rreth 246 km²), Gozo (rreth 67 km²) dhe Kemna (rreth 3 km²) dhe ishujt e pabanuar: Kemunet, Filfola dhe ishulli i Shën Palit.
Sipërfaqja
Sipërfaqja e përgjithshme e Maltës është 316 km², shtrihet rreth koordinatave gjeografike 35 50 V, 14 35 L. Vija bregdetare e Maltës është 196.8 km e gjatë duke mos llogaritur 56.01 km të ishujt e Gozosë (ang.: the island of Goz). Malta është një grup ishujsh dhe nuk ndanë kufi tokësorë me ndonjë vend.
Pjesa më e madhe e relievit të Maltës është terren i rrafshët dhe i lëmuar, të formuar si ujdhesa pranë bregut të detit. Pika më e ultë e relievit gjendet përgjatë bregdetit (0m) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 253 metrave në vendin e quajtur Ta'Dmejrek.
Klima
Klima e Maltës është klimë e mesdhetare e nxehtë me verë të thatë e dimër të butë me reshje shiu.
Hamza ibn Abdylmutalib
Hamza ibn Abdylmutalib (arabisht:حَمْزَة إبْن عَبْد ٱلْمُطَّلِب Hamza ibn ‘Abd al-Muttalib; rr. 568–625) ishte një vëlla birësues, xhaxhai nga babai, kushëriri i dytë nga nëna dhe shok i profetit islam Muhamed.
Malta
Historia
Historia e Maltës është mijëra vjeçare. Ajo kaloi nga duart e grekeve tek romaket, pastaj tek bizantinet. Ne shekullin e 9 u pushtua nga arabet ndërsa ne shekullin XI u pushtua nga Mbretëria e Sicilisë. Në vitin 1282 kaloi tek spanjollët të cilët ua dorëzuan më 1530 Urdhërit të Maltës. Në vitin 1565 u rrethua nga osmanët mirëpo ky urdhër e mbrojti me sukses ishullin. Si rrjedhojë një vit më vonë u formua qyteti La Valleta që e mori emrin nga udhëheqësi i Urdhërit të Maltës, Zhan Parisot de la Valleta. Në vitin 1798, Urdhëri i Maltës u detyrua t'ua dorëzonte pa lufte francezëve. Mirëpo më 1800 u pushtua nga anglezët dhe qëndroi një kohe të gjatë nën sundimin e tyre. Gjate Luftës se Dyte Botërore ajo u be arene ndërluftuese. Më 21 shtator 1964, Malta shpalli pavarësinë nga Anglia ndërsa më 1 dhjetor 1964 u pranua si anëtare e OKB-së. Më 1974 u shall republikë, ndërsa pas 30 vjetësh, më 1 maj 2004 u pranua në Bashkimin Evropian. Nga 1 janari 2008 pranoi Euronë si valutë kombëtare dhe kësisoj u bë pjesë e Eurozonës.
Hamza ibn Abdylmutalib
Ai ra dëshmor në Betejën e Uhudit më 23 mars 625 (7 Shawwal 3 hixhri). Kunjat e tij ishin Ebū ʿUmāra dhe Ebu Jala. Ai kishte emrat Asad Allah (أَسَد ٱللَّٰه, “Luani i Zotit”) dhe “Luani i të Dërguarit të tij" (وأسد رسوله), dhe Muhamedi i dha atij titullin pas vdekjes Sayyid al-Shuhadāʾ (سيد الشهداء).
Malta
Popullsia
Nga 0-14 vjet: 16,1% (33.526 meshkuj / femra 31780)
nga 15-64 vjet: 69,4% (142.491 meshkuj / femra 138769)
Hamza ibn Abdylmutalib
Prindërit
Babai i Hamzës ishte Abdylmutalib ibn Hashim ibn Abdumenaf ibn Kusaj nga fisi Kurejsh i Mekës. Nëna e tij ishte Hala bint Vuhejb nga klani Zuhra i Kurejshit. Taberiu citon dy tradita të ndryshme. Në njërën prej tyre, el-Vakidi thotë se prindërit e tij u takuan kur Abdylmutalibi shkoi me djalin e tij Abdullahun në shtëpinë e Vehb ibn Abdumenaf për të kërkuar dorën e vajzës së Vehbit, Emines. Ndërsa ata ishin atje, Abdylmutalibi vuri re mbesën e Vehbit, Hala bint Vuhejb dhe kërkoi dorën e saj gjithashtu. Vehbi ra dakord dhe babai i Muhamedit, Abdullahu dhe gjyshi i tij Abdylmutalib u martuan të dy në të njëjtën ditë, në një ceremoni martese të dyfishtë. Prandaj, Hamza ishte vëllai më i vogël i babait të Muhamedit.
Martesa dhe fëmijët
Hamza u martua tre herë dhe pati gjashtë fëmijë.
Malta
Popullsia
e përgjithshme: 39,5 vite
e mashkujve : 38,1 vjet
e femrave: 40,9 vjet (2009 )
0,4% (2009 ).Në vendin e vend 163 në botë.
10,36 lindje / 1000 popullsia (2009 )
Në vendin e vend 189 në botë.
Hamza ibn Abdylmutalib
Konvertimi në Islam
Një herë Hamza i kërkoi Muhamedit t'i tregonte engjëllin Xhibril në formën e tij të vërtetë. Muhamedi i tha Hamzës se nuk do të mund ta shihte. Hamza iu përgjigj se do ta shihte engjëllin, kështu që Muhamedi i tha të ulej aty ku ishte. Ata pretenduan se Xhibrili zbriti para tyre dhe se Hamza pa se këmbët e Xhibrilit ishin si smeraldi, para se të binte pa ndjenja.
Malta
Popullsia
8,38 vdekje / 1000 popullsisë (korrik 2009 ) Radhitet në vendin e 98 në botë
Hamza ibn Abdylmutalib
Konvertimi në Islam
Hamza iu bashkua emigrimit në Medine në vitin 622 dhe banoi te Kulthum ibn al-Hidm ose Saad ibn Khaythama. Muhamedi e bëri atë vëlla në Islam të Zejd ibn Harithes.
Malta
Popullsia
shkalla e përgjithshme: 3,75 vdekje / 1000 lindje të gjalla
Hamza ibn Abdylmutalib
Vdekja
parapamje|Varri i Hamzait pranë malit Uhud Hamza ra dëshmor në Betejën e Uhudit më 23 mars 625 (7 Shawwal 3 hixhri). Ai po qëndronte përballë Muhamedit, duke luftuar me dy shpata dhe më pas skllavi abisinian Vahshi ibn Harb me premtimin e dorëzimit nga Hind bint Utbah, nëse do ta vriste Hamzën. Kjo ishte për t'u hakmarrë ndaj babait të saj, Utba ibn Rabi'a, të cilin Hamza e kishte vrarë në Bedër. Hamzai, duke vrapuar përpara e mbrapa, u pengua dhe ra me shpinë; dhe Vahshi tha, "i cili mund të hidhte një shtizë siç bëjnë abisinasit dhe rrallëherë të humbiste shenjën," e hodhi atë në bark të Hamzës dhe e martirizoi atë.
Malta
Popullsia
tek meshkujt: 4,2 vdekje / 1000 lindje të gjalla
Hamza ibn Abdylmutalib
Vdekja
Vahshi pastaj hapi stomakun dhe e solli mëlçinë e tij në Hind bint Utba, babai i të cilit Hamza e kishte vrarë në Bedër. Hind përtypi mëlçinë e Hamzës dhe pastaj e pështyu. “Pastaj ajo shkoi dhe e gjymtoi Hamzën dhe nga trupi i tij i bëri rrobe, varëse dhe varëse dhe e solli atë me mëlçinë e tij në Mekë”.
Malta
Popullsia
tek femra: 3,27 vdekje / 1000 lindje të gjalla (2009 )
Hamza ibn Abdylmutalib
Vdekja
Hamza u varros në të njëjtin varr me nipin e tij Abdullah ibn Xhahsh. Muhamedi më vonë tha: "I pashë engjëjt duke e larë Hamzën sepse ai ishte në Xhenet atë ditë". Fatimja shkonte te varri i Hamzës dhe e kujdesej për të.
Malta
Popullsia
Popullsia e përgjithshme: 79,44 vjet
Radhitet në vendin e 29 në botë
mashkujt: 77,21 vjet
femrat: 81,8 vjet (2009 )
1,51 fëmijët e lindur /nji grua (2009 )
Gjuhët
Anglisht
Besimet fetare
Feja zyrtare në shtetin e Maltës është ajo katolike. Malta është vendi me përqindjen më të madhe të popullsisë së saj të besimit katolik në Evropë dhe në botë.
Njësitë administrative
parapamje|Valeta parapamje|Rabat (Victoria) parapamje|Marsaxlokk parapamje|Sliema
Që nga 1993 Malta ndahet në 68 njësi administrative të quajtura konsuj lokal (org.:kunsill lokali. Kjo është edhe vetmja formë e administrimit pas decentralizimit që parashikonte të mos ketë ndonjë nivel më të lartë.
Moldavia
Moldavia (rumanisht: Moldova), zytarisht Republika e Moldavisë, rumanisht Republica Moldova) është një vend pa dalje në det në Evropën Lindore, kufizohet nga Rumania në perëndim dhe Ukraina në veri, në lindje dhe jug (përmes territorit të kontestuar të Transnistrisë). Kryeqyteti është Kishinau.
Pjesa më e madhe e territorit moldav ishte një pjesë e Principatës së Moldavisë nga shekulli i 14-të deri në 1812, kur u cedua në Perandorinë Ruse nga Perandoria Osmane (ku Moldavia ishte një shtet vasal) dhe u bë e njohur si Besarabia. Në 1856, Besarabia jugore u kthye në Moldavi, e cila tre vjet më vonë u bashkua me Vllahinë për të formuar Rumaninë, por sundimi rus u rivendos mbi të gjithë rajonin në vitin 1878. Gjatë Revolucionit Rus të vitit 1917, Besarabia u bë shkurtimisht një shtet autonom brenda Republikës Ruse. Në shkurt 1918, ajo shpalli pavarësinë dhe më pas u integrua në Rumani më vonë atë vit pas një votimi të asamblesë së saj. Vendimi u kundërshtua nga Rusia Sovjetike, e cila në vitin 1924 krijoi, brenda RSS së Ukrainës, një të ashtuquajtur republikë autonome moldave në territore pjesërisht të banuara nga Moldavia në lindje të Besarabisë.
Moldavia është vendi i dytë më i varfër në Evropë për nga PBB-ja për frymë zyrtare pas Ukrainës dhe pjesa më e madhe e PBB-së së saj dominohet nga sektori i shërbimeve. Ajo ka një nga IZHNJ më të ulëta në Evropë, duke u renditur në vendin e 76-të në botë (2022). Moldavia renditet e 56-ta në botë në Indeksin Global të Inovacionit që nga viti 2022. Moldavia është shtet anëtar i Kombeve të Bashkuara, Këshillit të Evropës, Organizatës Botërore të Tregtisë, Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, Organizatës GUAM për Demokraci dhe Zhvillim Ekonomik, Bashkësisë së Shteteve të Pavarura, Organizatës së Bashkëpunimit Ekonomik të Detit të Zi dhe Treshja e Asociacionit. Moldavia është kandidate zyrtare për anëtarësim në Bashkimin Evropian që nga qershori i vitit 2022. Në maj 2023 qeveria njoftoi synimet e saj për t'u tërhequr nga Komonuelthi i Shteteve të Pavarura dhe pezullimin e menjëhershëm të pjesëmarrjes së saj.
Etimologjia
Emri "Moldavia" rrjedh nga lumi i Moldavisë; lugina e këtij lumi shërbeu si qendër politike në kohën e themelimit të Principatës së Moldavisë në vitin 1359. Origjina e emrit të lumit mbetet e paqartë. Sipas një legjende të rrëfyer nga kronistë moldavë Dimitrie Cantemir dhe Grigore Ureche, Princi Dragoş e quajti lumin pas gjuetisë një auroch: pas ndjekjes, Molda i rraskapitur i princit u mbyt në lumë. Emri i qenit, ju dha lumit.
Për një kohë të shkurtër në vitet 1990, në themelimin e Bashkësinë e Shteteve të Pavarura, emri i Republikës së Moldavisë aktuale u shkrua gjithashtu "Moldavia". Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, vendi filloi të përdorë emrin rumun, Moldavi. Zyrtarisht, emri Republika e Moldavisë është caktuar nga Kombet e Bashkuara.
Historia
Në vitin 2010, në Bayanin e vjetër(oldBayan) u zbuluan mjetet e rrëshqitjes Oldowan që janë 800,000-1,2 milion vjeç. Kjo tregon se njerëzit e hershëm ishin të pranishëm në Moldavi gjatë epokës së hershme paleolitike. Gjatë periudhës së epokës së gurit neolitike, territori i Moldavisë ishte qendra e kulturës së madhe Cucuteni-Trypillian që shtrihej në lindje përtej lumit Dniester në Ukrainë, dhe në perëndim deri në përtej Maleve Karpate në Rumani. Banorët e këtij qytetërimi, që zgjatën përafërsisht nga 5500 deri në 2750 pes, praktikuan bujqësinë, ngritën kafshët, gjuanin dhe bënë qeramikë të projektuar intricamente.
Antikiteti dhe Mesjeta
parapamje|majtas|Stefani i Madh, Princi i Moldavisë ndërmjet viteve 1457 dhe 1504. parapamje|djathtas|Disa autorë besonin se Fortesa Soroca ishte ndërtuar në vendin e një ish-kështjellë Genovese të quajtur Olhionia.Në antikitet, territori i Moldavisë ishte i banuar nga fiset Dake. Midis shekujve 1 dhe 7, jugu ishte e sunduar me ndërprerje nën epokën romake dhe më pas bizantine. Për shkak të vendndodhjes së saj strategjike në një rrugë ndërmjet Azisë dhe Evropës, territori i Moldavisë moderne u pushtua shumë herë në antikitetin e vonë dhe Mesjetën e hershme, duke përfshirë edhe Gotët, Huns, Avarët, Bullgarët, Hungarezët, Peçengët, Cumanët, Mongolët dhe Tatarët.
Principata e Moldavisë, e themeluar në vitin 1359, kufizohej nga Malet Karpate në perëndim, në lumin Dniestër në lindje, në lumin e Danubit dhe në Detin e Zi në jug. Territori i saj përfshinte territorin e sotëm të Republikës së Moldavisë, Teritorin e sotëm të Rumanisë Veriore, dhe pjesë të rajonit të Chernivtsi dhe rajonit të Budjakut të Ukrainës. Ashtu si republika e sotme dhe rajoni verilindor i Rumanisë, ishte e njohur për vendasit si Moldavi. Moldavia u pushtua në mënyrë të përsëritur nga Tatarët e Krimesë dhe, duke filluar në shekullin e 15, nga turqit. Në vitin 1538, principata u bë një degë e Perandorisë Osmane, por ajo mbajti autonomi të brendshme dhe të pjesshme të jashtme.
Në maj të vitit 1600, Mihael Brave largoi Leremia Movila nga froni i Moldavisë duke fituar betejën e Bacauut dhe krijoi bashkimin e parë të tre principatave rumune: Moldavinë, Valakinë dhe Transilvaninë. Titulli i përdorur në dokumentin e 6 korrikut 1600 ishte "Mbreti i vendit të Rumanisë, Ardeal dhe të gjithë Moldavisë". Michael mbajti kontrollin e të tre krahinave për më pak se një vit përpara se fisnikët e Transilvanisë dhe disa djem të caktuar në Moldavi dhe Vëllanë ngritën kundër tij një seri revoltash. Një ushtri polake e udhëhequr nga Jan Zamoyski çoi Wallachians nga Moldavia dhe mundi Michael në Naieni, Ceptura dhe Bucov. Leremia Movila u kthye në fronin e Moldavisë nën sundimin e Federatës Polake-Lituaneze. Moldavia më në fund u kthye në vazalazhin osman në vitin 1621.
Perandoria Ruse
Gjatë shekullit të 19-të, autoritetet ruse inkurajuan kolonizimin e Besarabisë nga rumunët, rusët, ukrainasit, gjermanët, bullgarët dhe gagauzët, kryesisht në zonat veriore dhe jugore të liruara nga turqit dhe Nogait, Tatar, të cilët u dëbuan në vitet 1770 dhe 1780, gjatë Luftës Ruso-Turke,   përfshirja e provincës në Pale të Zgjidhjes gjithashtu lejoi imigrimin e më shumë hebrenjve. vlerësoi 86% në 1816, pas dëbimit musliman, në rreth 52% në vitin 1905. Gjatë kësaj kohe ka pasur trazira antisemite, duke çuar në një eksod të mijëra hebrenjve në Shtetet e Bashkuara.
Revolucioni Rus dhe Rumania e Madhe
parapamje|djathtas|Një hartë e Rumanisë së Madhe midis viteve 1920 dhe 1940. Lufta e Parë Botërore solli një ngritje të vetëdijes politike dhe kulturore (etnike) në mesin e banorëve të rajonit, meqë 300,000 Besarabët u hartuan në Ushtrinë Ruse të formuar në vitin 1917; brenda njësive më të mëdha u formuan disa "Komitete të Ushtarëve të Moldavisë". Pas Revolucionit Rus të vitit 1917, një parlament bessarabian, Sfatul Ţării (një Këshill Kombëtar), u zgjodh në tetor-nëntor 1917 dhe u hap më 3 dhjetor [O.S. 21 nëntor] 1917. Sfatul Tari shpalli Republikën Demokratike Moldave (15 dhjetor [O. 2 dhjetor 1917] brenda një shteti federal rus dhe formoi një qeveri (21 Dhjetor [O.S. 8 Dhjetor] 1917).
Besarabia shpalli pavarësinë nga Rusia më 6 shkurt [O.S. 24 janar] 1918 dhe kërkoi ndihmën e ushtrisë franceze të pranishëm në Rumani (gjenerali Henri Berthelot) dhe të ushtrisë rumune, të cilat kishin zënë rajonin në fillim të janarit me kërkesë të Këshillit Kombëtar. Më 9 prill [O.S. 27 mars] 1918, Sfatul Tarii vendosi me 86 vota për, 3 kundër dhe 36 abstenime, për t'u bashkuar me Mbretërinë e Rumanisë. Bashkimi u kushtëzua me përmbushjen e reformës agrare, autonomisë dhe respektit për të drejtat universale të njeriut. Një pjesë e parlamentit të përkohshëm ranë dakord të heqin këto kushte pasi Bukovina dhe Transilvania iu bashkuan gjithashtu Mbretërisë së Rumanisë, edhe pse historianët vërejnë se atyre u mungonte kuorumi.
Ky bashkim u njoh nga fuqitë kryesore aleate në Traktatin e Parisit të vitit 1920, i cili megjithatë nuk u ratifikua nga të gjithë nënshkruesit e tij. Rusia e re komuniste nuk njohu sundimin rumun mbi Besarabinë, ky i fundit e konsideronte atë një pushtim të territorit rus.
Në maj 1919, Republika Socialiste Sovjetike e Bessarabisë u shpall si një qeveri në mërgim. Pas dështimit të kryengritjes në Tatarbunar në vitin 1924, Republika Socialiste Sovjetike Autonome e Moldavisë (ASSR moldave) u formua nga Rusia Sovjetike nga territori i SSR të Ukrainës, Transnistria e sotme.
Lufta e Dytë Botërore dhe epoka sovjetike
parapamje|djathtas|Monument për fshatarët që vdiqën në Luftën e Dytë Botërore, fshati [[Cojuşna, Distrikti Străşeni.]]
Aneksimi nga BRSS
Në gusht 1939, u nënshkrua Pakti Molotov-Ribbentrop dhe protokolli i tij sekret shtesë, me të cilin Gjermania Naziste e njohu Besarabinë si brenda sferës së ndikimit sovjetik, gjë që e bëri këtë të fundit të ringjallte në mënyrë aktive pretendimin e saj ndaj rajonit. Më 28 qershor 1940, Bashkimi Sovjetik i lëshoi një ultimatum Rumanisë duke kërkuar heqjen e Besarabisë dhe Bukovinës Veriore, me të cilën Rumania u pajtua të nesërmen. Menjëherë pas kësaj, u krijua Republika Socialiste Sovjetike e Moldavisëe (RSS e Moldavisë), që përfshin rreth 65% të Besarabisë dhe 50% të RSS të Moldavisë tashmë të shpërbërë (Transnistria e sotme). Gjermanët etnikë u larguan në vitin 1940.
Pavarësia dhe pasojat
parapamje|upright|Zëvendës Gheorghe Ghimpu zëvendëson flamurin sovjetik në Parlament me flamurin rumun më 27 prill 1990. Zgjedhjet e para demokratike për parlamentin lokal u mbajtën në shkurt dhe mars 1990. Presidenti i Parlamentit u zgjodh Mircea Snegur dhe Kryeministër Mircea Druc. Më 23 qershor 1990, Parlamenti miratoi Deklaratën e Sovranitetit të "Republikës Socialiste Sovjetike të Moldavisë", e cila, ndër të tjera, përcaktonte supremacinë e ligjeve moldave ndaj atyre të Bashkimit Sovjetik. Pas dështimit të përpjekjes për grusht shteti sovjetik të vitit 1991, Moldavia shpalli pavarësinë e saj më 27 gusht 1991.
Më 21 dhjetor të të njëjtit vit, Moldavia, së bashku me shumicën e republikave të tjera sovjetike, nënshkroi aktin themelues që formoi Bashkësinë e Shteteve të Pavarura (CIS) pas-sovjetike. Moldavia mori njohjen zyrtare më 25 dhjetor. Më 26 dhjetor 1991, Bashkimi Sovjetik pushoi së ekzistuari. Duke e deklaruar veten një shtet neutral, Moldavia nuk u bashkua me degën ushtarake të CIS. Tre muaj më vonë, më 2 mars 1992, vendi fitoi njohjen formale si shtet i pavarur në Kombet e Bashkuara. Në vitin 1994, Moldavia u bë anëtare e programit të Partneritetit për Paqe të NATO-s dhe anëtare e Këshillit të Evropës më 29 qershor 1995.
Qeveria
parapamje|djathtas|[[Parlamenti i Moldavisë]] Moldavia është një republikë demokratike përfaqësuese parlamentare unitare. Kushtetuta e Moldavisë e vitit 1994 përcakton kuadrin për qeverisjen e vendit. Një shumicë parlamentare prej të paktën dy të tretave kërkohet për të ndryshuar Kushtetutën e Moldavisë, e cila nuk mund të rishikohet në kohë lufte ose emergjence kombëtare. Ndryshimet në Kushtetutë që prekin sovranitetin, pavarësinë ose unitetin e shtetit mund të bëhen vetëm pasi shumica e votuesve të mbështesin propozimin në një referendum. Për më tepër, nuk mund të bëhet asnjë rishikim për të kufizuar të drejtat themelore të njerëzve të renditur në Kushtetutë. Organi qendror legjislativ i vendit është Parlamenti i Moldavisë njëdhomësh, i cili ka 101 vende dhe anëtarët e të cilit zgjidhen me votim popullor në listat e partive çdo katër vjet.
Kreu i shtetit është Presidenti i Moldavisë, i cili midis u zgjodh nga parlamenti moldav midis viteve 2001 dhe 2015, duke kërkuar mbështetjen e tre të pestat e deputetëve (të paktën 61 vota). Ky sistem ishte krijuar për të ulur autoritetin ekzekutiv në favor të legjislativit. Megjithatë, Gjykata Kushtetuese vendosi më 4 mars 2016, se ky ndryshim kushtetues i miratuar në vitin 2000 në lidhje me zgjedhjet presidenciale ishte jokushtetues, duke e kthyer kështu metodën e zgjedhjes së presidentit në një sistem me dy raunde zgjedhje të drejtpërdrejta. Presidenti emëron një kryeministër i cili funksionon si kreu i qeverisë dhe i cili nga ana e tij mbledh një kabinet, që të dyja i nënshtrohen miratimit parlamentar.
Kushtetuta e vitit 1994 themelon gjithashtu një Gjykatë Kushtetuese të pavarur, të përbërë nga gjashtë gjyqtarë (dy të emëruar nga Presidenti, dy nga Parlamenti dhe dy nga Këshilli i Lartë i Magjistraturës), me mandat gjashtëvjeçar, gjatë të cilit ata janë të pazgjidhshëm dhe nuk varen nga ndonjë fuqi. Gjykata ka fuqinë e shqyrtimit gjyqësor mbi të gjitha aktet e parlamentit, mbi dekretet presidenciale dhe mbi traktatet ndërkombëtare të nënshkruara nga vendi.