cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sana Bir Sır Vereceğim
Përmbajtja
Sevgi, Mehmet dhe këta fëmijë krijojnë identitete të reja dhe fillojnë të jetojnë të gjithë së bashku. Ata veprojnë si një familje normale ndërsa përpiqen të kuptojnë arsyen e aftësive mbinjerëzore.
Aeroporti i Kukësit
Aeroporti Zayed - Flatrat e Veriut është një aeroporti i dytë civil në Shqipëri. Aeroporti i Kukësit mban emrin e ish presidentit Zajed bin Sultan Al Nahjan të Emirateve të Bashkuara Arabe.
Informacion
Aeroporti i Kukësit ka një pistë prej 2.2 kilometrash, ku mund të ulen avionët e kategorise 3C dhe i jep mundesine uljeve te avioneve rreth 75.5 ton si Airbus A318 Airbus A319 Airbus A320 Nga familja Boeing mundet Boeing 737-300 Boeing 737-400 Boeing 737-500 Boeing 737-600 Boeing 737-700 Boeing 737-800 Boeing 737-900ER per perdorim te perditshem, te mundshem jane Boeing 757-200 Boeing 757-300 dhe ne raste te ralla Boeing 767-200 Boeing 767-300ER Boeing 777-200ER Boeing 747-400ER Boeing 787-8 Boeing 787-9 Boeing 787-10 dhe per raste emergjente Boeing 777-300ER dhe Boeing 747-8i. Kompanite Embraer Bombardier Mitsubishi Aerospatiale etj jane plotesisht te mundur per tu ulur. Tr pamundur per tu ulur jane Airbus A380-800/861 dhe Antonov An-225. Aeroporti ka nje kapacitet parkimi prej 3 avione njekohesisht, dhe mund te ulen 4 avione ne ore.
Përshkrimi i aeroportit
Ndërtimi i këtij aeroporti nisi në muajin  maj të vitit 2002. Ky aeroport shtrihet në një sipërfaqe prej rreth 65 hektarë, 3 kilometra larg qytetit të Kukësit, dhe është i kategorisë ndërkombëtare C. Sipas projektit të ndërtimit, në këtë aeroport është parashikuar që të zbresin njëherësh deri 3 aeroplane. Aeroporti është i pajisur me të gjitha mjetet e kontrollit të hapësirës ajrore.
Funksionalizimi i Aeroportit
Funksionalizimi i aeroportit do te behet se shpejt pas miratimit te marreveshjes me koncesionarin e Rinasit sipas ministrit te Transportit. Marreveshja është ratifikuar nga keshilli I ministrave e pritet te ratifikohet ne ditet ne vijim ne parlament.Ky aeroport do te jete aeroporti i dyte civil ne Shqiperi pas Rinasit.Per kete aeroport janë te interesuara 2 kompani "low cost" si RyanAir dhe WIzz Air.
Lidhje të jashtme
Bashkia Kukës: Kukës Airport
Fusha (fizikë)
Në fizikë, fusha është një madhësi fizike e lidhur me secilën pikë në hapësirë-kohë. Fusha mund të klasifikohet si një fushë skalare, fushë vektoriale, fushë tensoriale, apo një fushë spinore ,nëse vlera e fushës në çdo pikë është respektivisht një skalar, një vektor, një spinor (p.sh., elektroni i Dirakut) ose, më në përgjithësi, një tensor. Për shembull, fusha gravitacionale Njutoniane është nje fushë vektoriale: vlera e saj e specifikuar në një pikë në hapësirë-kohë kërkon tre numra, këto janë komponentët e vektorit të fushës gravitacionale në atë pikë. Për më tepër, brenda secilës kategori (skalare, vektoriale, tensoriale), një fushë mund të jetë një fushë klasike ose nje fushë kuantike, në varësi të faktit nëse është e karakterizuar respektivisht nga numra ose operatorë kuantike.
Tunis
Tuniz (arabisht: تونس ‎Tūnus ose ​​Tunis) është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i Tunizisë, në bregun verior të Afrikës, ndërmjet basenit perëndimor dhe lindor të Detit Mesdhe. Tunizi është ndërtuar buzë liqenit të cekët të Tunizit, një grykë e Gjirit të Tunizit, lidhet me portin e tij, La Goleta (Ḥalq al-Vadi) 10 km në verilindje. Është qyteti më i madh në Tunizi me një popullsi prej 728.453 banorësh ndërsa zona e madhe metropolitane mban rreth 2.412.500 banorë.
Historia
Ekzistenca e qytetit është e vërtetuar nga burime që datojnë që nga shekulli i IV p.e.s.. Në mijëvjeçarin e 2 para Krishtit një qytet, i quajtur fillimisht Tunes, u themelua nga Berberët i cili me kalimin e kohës u pushtua nga Numidianët. Në vitin 146 p.e.s., gjatë Luftës së Tretë Punike midis Kartagjenës dhe Romës, Tunizi dhe Kartagjena u shkatërruan. Qyteti lulëzoi nën sundimin romak, por rëndësia e tij daton kryesisht pas pushtimit mysliman në shekullin e VII. Ai u bë kryeqytet nën sundimin e Aglabidëve (800-909) dhe arriti prosperitetin e tij më të madh nën dinastinë Ḥafṣid (1236-1574). Perandorit i Shenjtë romak Karli V e mori nën zotërimin e tij në vitn 1535, dhe në 1539 e kaloi qytetin në duart e turqve. U rimorr nga spanjollët, të cilët e mbajtën atë për pak kohë (1573-1574), por që ishin të detyruar t'ia dorëzonin përsëri Perandorisë Osmane, nën të cilën ajo mbeti deri në protektoratin francez (1881-1956). U pushtua nga gjermanët në vitin 1942 dhe e çliruar nga forcat britanike dhe të trupave aleate në 1943, ai u bë kryeqyteti kombëtar i Tunizisë e cila e arriti pavarësinë në vitnin 1956.
Ekonomia
Bujqësia mbetet një burim kryesor i të ardhurave. Ullinjtë dhe drithërat janë të lashtat kryesore që kultivohen. Vaji i ullirit dhe produkte të tjera ushqimore përpunohen në vend. Prodhohen gjithashtu tekstile, veshje, qilima, dhe çimento, struktura metalike për ndërtime. Ka edhe industri kimike (superfosfat), metalurgjike, dhe industri elektrike. Në Ḥalq al-Wādī ka disa termocentrale. Turizmi është me rëndësi të veçantë ekonomike. Aeroporti Ndërkombëtar Al-ʿUwaynah dhe Aeroporti Ndërkombëtar i Tunis-Kartagjenës ndodhen në verilindje të qytetit.
Kultura
Tunis ka dy qendra kulturore si dhe një teatër që përdoret nga grupe ndërkombëtare të teatrit. Festivali veror "Festivali i Kartagjenës" që mbahet në korrik ka korrur goxha famë. Ndër atraksionet e qytetit janë banjot termale që datojnë që nga koha e perandorëve romakë (shekulli II p.e.s), lartësitë e Sīdī-Bū Saʿīd, eksotizmi i tregjeve (suqs) si dhe xhamia e Az-Zaytūnah (shek. VIII), monumenti më i vjetër dhe më i nderuar në Tunis. Universiteti i Tunisit u themelua në vitin 1960. Në juglindje të qytetit, përgjatë luginës së përroit Milyān, gjenden rrënoja mahnitëse të ujësjellësit të ndërtuar nga romakët për të lidhur malin Zaghwān me Kartagjenën.
Binjakëzime
Tunizi është binjkëzuar me:
Ura e Silnicës (Vushtrri)
Ura e Silnicës në Vushtrri është një urë e cila ndodhet mbi lumin e Silnicës në qytetin e Vushtrrisë. Ura është ndërtuar në fund të viteve të shtatëdhjeta dhë është njëra ndër urat më madhështore mbi lumin Silnicë në këtë pjesë të Kosovës.
Lista e shkrimtarëve të huaj: C
Kjo është lista e autorëve dhe shkrimtareve të ndryshëm të librave dhe romaneve, përveç shkrimtarëve dhe shkrimtareve shqiptarë të cilët janë tek lista e shkrimtarëve shqiptar
KF Veleçiku
Klubi Futbollistik Veleçiku Koplik, KF Veleçiku, është një klub futbolli nga Kopliku, Shqipëri. Ne sezonin 2013/2014 merr pjese ne Kategorinë e Parë te FSHF.
Sukseset
KF Veleçiku ka arritur të shpallet dy herë kampion në Kategorinë e Dytë.
Në sezonin 2006/07 KF Veleçiku luajti në Kategorinë e Dytë - Grupi A dhe u rendit në vend të 6të pasi grumbulloi 30 pikë me një golaverazh 37-28.
Davideşti
Davideşti është një komunë në qarkun Argeş në Rumani. Ka një popullsi prej 2950 banorësh dhe sipërfaqe 41.87 km². Komuna është formuar nga bashkimi i 3 fshatrave: Conteşti, Davideşti, Voroveni.
KF Veleçiku
Sukseset
Vetëm skuadra e Veleçikut i mban të bashkuar, si asnjëherë tjetër tifozat e Koplikut dhe jo vetëm ata, pasi shumë të tjerë vijnë nga rrethinat përreth për të kaluar të gjithë së bashku një pasdite ndryshe, duke parë se në qytetin e Koplikut ka vetëm një skuadër futbolli.
Në sezonin 2012/2013 KF Veleçiku luajti në Kategorinë e Dytë - Grupi A dhe u rendit në vend pare duke kaluar keshtu ne Kategorine e Pare.[1]
Në sezonin 2017/2018 KF Veleçiku luajti në Kategorinë e Dytë - Grupi A dhe u rendit në vend e dyte duke marre pjese ne ndeshjen play-off kunder Shkumbini te cilen e fiton me rezultatin 1 - 0 e kalon keshtu ne Kategorine e Pare.
Mbretëria e Dardanisë
Mbretëria Dardane doli në skenën historike në shek. IV p.e.s. dhe u bë një prej faktorëve relevantë, politikë dhe ushtarakë në Gadishullin Ballkanik dhe Evropën Juglindore gjatë shekujve III-I p.e.s. Shteti i Dardanisë, duke i bërë sfidë dominimit romak për një kohë të gjatë, ra nën pushtetin e Perandorisë Romake dhe iu bashkangjit Provincës së Mezisë së Epërme (Moesia Superior) në vitin 44 të erës sonë. Pavarësia e dikurshme, që krijoi identitetin dardan dhe rezistenca e vazhdueshme, bënë që në vitin 279 të erës sonë të krijohej njësia e veçantë administrative, politike romake, Provinca e Dardanisë.
Territori dhe popullsia
Dardania shtrihej në territorin e Kosovës së sotme, të Maqedonisë Veriperëndimore, të Serbisë Jugore dhe në një pjesë të Sanxhakut. Në gjysmën e dytë të shek. III p.e.s. në kuadër të mbretërisë hyri edhe Peonia dhe qyteti me rëndësi gjeo-strategjike Bylazora (Veleshi i sotëm). Kosova, duke përfshirë edhe territorin e Shkupit, përbënte hapësirën qëndrore të kësaj mbretërie.
Dardania kishte një pozitë të volitshme gjeografike dhe gjeostrategjike, që mundësoi krijimin e ndërlidhjeve me hapësirat fqinje dhe ato më të largëta. Territori i saj, duke u përshkuar nga luginat e lumenjve Vardar, Drin, Moravë, Ibër dhe Sitnicë, përbënte një udhëkryq të rrugëkalimeve të rëndësishme ballkanike që shpinin drejt Egjeut, Adriatikut dhe Detit të Zi.
Falë edhe pasurive natyrore (arit, argjendit, hekurit, fushave pjellore, pyjeve, kullotave), si dhe të klimës së përshtatshme, kontinentale dhe mesdhetare, Mbretëria Dardane në shek.IV-II p.e.sonë njohu lulëzimin më të madh.
Etimologjia e emrit dardan, përkatësisht e Dardanisë, lidhet me glosën indoevropiane dardh-a, shqip: dardha, që do të thotë vendi i dardhave. Edhe qytetet antike dardane e përcjellin zhvillimin fonetik të shqipes, si Naissus-Nish, Scupi-Shkup, apo emrat e maleve e të lumenjve në Dardani, si Scardus Mons (Mali Sharr), Drinus (Driloni - Drini) etj.
Dardanët janë një nga fiset e mëdha ilire. Në epokën e hekurit, ata formuan një kulturë me veçori lokale duke ruajtur tiparet e përbashkëta me kulturën ilire. Vendbanimet në këtë kohë janë ngritur në kodra gjeostrategjike, pranë burimeve të qëndrueshme ekonomike. Vendbanimet rrethohen me ledhe prej dheu, përforcohen me gjerdhe, apo me ledhe prej gurësh, të ngritura me teknikë të thatë. Këto vendbanime njihen sot me emrat gradina e gradisha, (gardh - gard) disa prej të cilave vazhduan edhe në antikitetin e vonë e në mesjetë. Disa prej tyre njihen me toponimet gjytet dhe kala.
Dardania paraurbane
Prodhimtaria e mjeshtërve dardanë u intensifikua nga mesi i shek.V p.e.s. Zejtarët poçarë, prodhonin enë me çark sipas traditës vendëse dhe sipas modeleve helene. Vendbanimet e fazës para urbane gjenden ende në kodra, por me elemente më të avancuara arkitektonike, siç janë themelet me gurë e me lidhje të thatë. Ato zgjerohen në shpate kodrash, me tendencë të vendosjes së tyre rrëzë kodrave apo në rrafsh, gjë që bëhet tipike në fazën vijuese, me krijimin e qendrave urbane. Nekropolet e shek. VI-IV p.e.s. vazhdojnë të jenë të tipit tumular duke qenë pjesë e traditës së hershme ilire.
Lindja dhe forcimi i Mbretërisë Dardane
Lajmi i parë për dardanët i përket mesit të shek. IV p.e.s. dhe tregon për një përpjekje të mbretërisë së Maqedonisë, që ishte bërë asokohe fuqia politike dhe ushtarake më e madhe në Ballkan, për të forcuar kufijtë veriorë. Sipas historishkruesit romak, Justinit, Filipi II kishte mundur të mposhte e të nënshtronte dardanët e fqinjët e tjerë. Kjo luftë e sundimtarit maqedonas lidhet me pushtimin e Paionisë dhe në përgjithësi me veprimet e tij ushtarake kundër ilirëve, sepse në vitin 344 p.e.s. ai sulmoi edhe shtetin ilir.
Gjendja që Filipi II vendosi në kufirin me dardanët qe e përkohshme dhe më tepër një sigurim i kufijve me fqinjët ilirë, të cilët e kundërshtonin politikën hegjemoniste të Maqedonisë në Ballkan. Në kufirin me dardanët shteti maqedonas kishte arritur pasi kishte pushtuar viset e paionëve. Ngjarjet që ndodhën pas kësaj lufte, duke filluar me kryengritjen e vitit 335 p.e.s. tregojnë qartë se dardanët nuk u pajtuan me politikën pushtuese të Maqedonisë dhe me gjendjen e krijuar në kufirin jugor, prandaj edhe u bashkuan me koalicionin antimaqedonas.
Duke përshkruar ngjarjet e mësipërme, autorët antikë nuk përmendin asnjë qendër banimi të dardanëve dhe nuk thonë asgjë për organizimin e tyre të brendshëm. Madje, ata nuk përmendin as sundimtarin e tyre. Por ngjarjet e mëvonshme dhe të dhëna të tjera burimore dëshmojnë se në gjysmën e dytë të shek. IV p.e.s. ishte kryer bashkimi i fiseve në një bashkësi të fuqishme. Dardania asokohe përbënte një tërësi gjeografike e politike më vete. Në bashkësinë e dardanëve ishte rritur mjaft pushteti i parisë pronare të tokave. Nga gjiri i kësaj parie doli më vonë dinastia mbretërore, që i vazhdoi luftërat me Maqedoninë, shkaku i të cilave nuk qe vetëm plaçka. Këto luftëra u nxitën, në radhë të parë, nga politika e sundimtarëve maqedonasë, të cilët duke mbajtur të pushtuar Paioninë kishin ndërprerë marrëdhëniet miqësore midis dy fqinjëve dhe kërcënonin në mënyrë të vazhdueshme dardanët.
Pas këtyre ngjarjeve, në burimet e shkruara antike, për katër dekada nuk ka ndonjë lajm për dardanët. Së pari mund të mendohet se gjatë kësaj kohe dardanët qenë të shtrënguar të merrnin masa për zhdukjen e pasojave të invazionit kelt. Duke u mbështetur në përhapjen e onomastikës dardane dijetarët kanë shfaqur edhe një mendim tjetër: Gjatë periudhës së mësipërme Mbretëria e Dardanëve u forcua edhe më tej duke zgjeruar njëkohësisht kufijtë e saj në veri e në jug.
Në gjysmën e dytë të shek. III p.e.s. rifilluan luftërat midis Mbretërisë Dardane dhe shtetit maqedonas. Shkaku i fillimit të luftërave duket se ka qenë politika pushtuese e sundimtarëve maqedonas kundrejt fqinjëve të tyre veriorë dhe në mënyrë të veçantë pushtimi i truallit të paionëve. Paionët herë pas here janë ngritur kundër pushtuesve maqedonas dhe, duke u bashkuar në aleanca antimaqedone, kanë mundur edhe të çlirohen. Një aleancë e vjetër, më tepër se sa një pushtim, duhet të ketë ekzistuar midis dardanëve e paionëve, sepse nuk mund të shpjegohen ndryshe të dhënat e autorëve antikë sipas të cilëve, sa herë që paionët fitonin pavarësinë, dardanët e kishin të hapur rrugën drejt Maqedonisë.
Një politikë të tillë ndoqi edhe sundimtari i parë dardan që njohim me emër, Longari, i cili, pasi çliroi Paioninë në vitin 231 p.e.s. luftoi kundër Demetrit II të Maqedonisë duke kundërshtuar kështu përpjekjet e shtetit maqedonas për të zgjeruar kufijtë veriorë. Mbretëria Dardane ishte forcuar shumë dhe prej kësaj kohe sundimtarët maqedonas u detyruan të angazhonin forca të mëdha ushtarake në konfliktin me dardanët, çka ndikoi negativisht në veprimet e tyre luftarake në Greqi dhe në përgjithësi në dobësimin e shtetit maqedonas.
Në këtë periudhë ngritjeje të mbretërisë së tyre sundimtarët dardanë bënë përpjekje për ta forcuar pozitën e tyre në zemër të Ballkanit edhe kundrejt shteteve të tjera fqinje. Në vitin 229 p.e.s. duke përfituar nga rasti që shteti ilir, në krye të të cilit ndodhej Teuta, ishte i zënë në veprime ushtarake në jug, në Epir, “një pjesë e ilirëve, - shkruan Polibi, - ishin shkëputur dhe ishin hedhur nga ana e dardanëve”. Teuta dha urdhër për të bërë paqe me epirotët si dhe për kthimin e ushtrisë, e cila duhet të nënshtronte popullsitë e shkëputura nga varësia e shtetit ilir. Polibi nuk thotë nëse shteti ilir i futi nën vartësinë e tij ata ilirë që u bashkuan me dardanët. Trazirat, me të cilat, sipas tij, u ndesh dhjetë vjet më vonë Skerdilaidi, të çojnë në mendimin se shteti ilir nuk mund t’i mbante nën vartësi këto fise. Dardanët, po atë vit, duke shfrytëzuar gjendjen e vështirë që kalonte fqinji jugor sulmuan tokat e saj. Maqedonia e dobësuar e përballoi me vështirësi sulmin e dardanëve, gjatë të cilit u vra edhe sundimtari i Maqedonisë Demetri II.
Luftërat dardano-maqedone vazhduan edhe gjatë sundimit të Antigon Dozonit, kur iniciativa e luftës kaloi në duart e Maqedonisë, e ndihmuar edhe nga gjendja e re e krijuar nga aleanca me shtetin ilir. Antigon Dozoni mundi të nxirrte dardanët jashtë Maqedonisë e Paionisë dhe nga të gjitha viset që kishin pushtuar në vitet e fundit të sundimit të Demetrit II. Në qytetin paion Bylazora, në luginën e lumit Aksios, maqedonët vendosën një garnizon të fortë ushtarak. Ky qytet kishte një rëndësi të madhe strategjike, sepse duke u ndodhur në luginën e Aksiosit u mbyllte dardanëve rrugën në drejtim të Maqedonisë. Një forcim i tillë i maqedonasve në kufirin me dardanët ishte i domosdoshëm për mbrojtjen e hegjemonisë mbi Greqinë, aq më tepër kur në brigjet perëndimore të Adriatikut kishin zbarkuar legjionet romake dhe Republika e Romës kishte vendosur kontakte me Maqedoninë. Kjo gjendje herët a vonë do t’i çonte të dyja palët në luftë.
Politikën antidardane e zbatoi më me konsekuencë pasardhësi i Dozonit, Filipi V. Siç tregojnë burimet e shkruara, Mbretëria Dardane edhe gjatë sundimit të këtij mbreti nuk u pajtua me gjendjen e krijuar në Paioni, as me pretendimet hegjemoniste të Filipit. Në vitin 219 p.e.s. kur Filipi V ndodhej në Peloponez ushtria dardane çliroi atë pjesë të Paionisë që mbanin të pushtuar maqedonët dhe bashkë me të edhe qytetin Bylazora. Filipi V u detyrua të ndërpriste luftën në Greqi dhe ta dërgonte ushtrinë e tij në kufijtë veriorë. Veprimet ushtarake u përqendruan përreth Bylazorës dhe luginës së Aksiosit. Forcimi i kufirit verior të Mbretërisë së Filipit dhe zotërimi i Bylazorës, që sipas Polibit do ta vështirësonte hyrjen e dardanëve në Maqedoni, nuk i ndali sulmet e këtyre të fundit. Në një pasazh të Livit tregohet se sundimtari maqedonas u kthye përsëri në vitin 211 në kufirin dardan dhe kësaj radhe pushtoi edhe qytetin Sintia në pjesën jugperëndimore të Dardanisë, dhe në veri të Pelagonisë (rrafshi i Manastirit) një pikëmbështetje tjetër e rëndësishme e sulmeve të dardanëve.
Luftërat që Mbretëria e Dardanëve bëri me shtetin e Filipit V, pavarësisht që nuk arritën të zgjidhnin në favor të tyre çështjen e vartësisë së paionëve, e dobësuan mjaft Maqedoninë dhe u bënë një pengesë serioze për realizimin e ndërhyrjeve ushtarake që synonin rivendosjen e hegjemonisë maqedonase në Greqi. Për Mbretërinë Dardane u krijua një situatë e favorshme pas agresionit të Filipit V në Ilirinë e Jugut. Në vitin 208 p.e.s. dardanët në aleancë me Eropin, sundimtarin e një krahine ilire juglindore, sulmuan shtetin e Filipit. Ndërsa ky i fundit i kufizoi veprimet ushtarake në qytetin Lyhnid dhe në zonën përreth tij, ushtria dardane zbriti deri në Orestidë, një krahinë në kufirin jugperëndimor të Maqedonisë. Kësaj radhe, duke bashkëpunuar me forcat ilire të Dasaretisë, ushtria dardane kaloi nëpër Pelagoni në kufirin perëndimor të mbretërisë maqedonase. Futja e ushtrive ilire në tokat e shtetit maqedon dhe sidomos pushtimi i Orestidës nga ana e ushtrisë së dardanëve e detyruan Filipin V të hiqte dorë nga lufta e Ahesë dhe të kthehej në Maqedoni. Sulmet e dardanëve, shkruante Livi, bënë që Filipi “të tërhiqej edhe nga lufta kundër romakëve dhe e vunë përpara domosdoshmërisë që të mbronte mbretërinë e vet”. Me këto ngjarje të fundit duhet të lidhet edhe një lajm i Justinit, sipas të cilit “dardanët kishin filluar të shkretojnë krahinat kufitare të Maqedonisë dhe kishin marrë 20 mijë robër”. Më pas, vazhdon ai, Filipi V duke analizuar situatën e vështirë në të cilën gjendej Maqedonia dhe marrëdhëniet me kundërshtarët kryesorë të saj, vendosi që fushatën e parë ta bënte kundër dardanëve, sepse ata përbënin një kërcënim serioz dhe zotëronin fuqi të mëdha ushtarake. Për zbatimin e këtij vendimi ai luftoi kundër dardanëve në vitet 208 e 206 para e.sonë.
Bashkëpunimi dardano-romak kundër maqedonëve
Gjendja e krijuar në Ballkan në fund të shek. III p.e.s. pas paqes që shteti maqedonas bëri me etolët dhe romakët, që i dha mundësi atij për të sulmuar dardanët, nuk vazhdoi gjatë. Livi shkruan se në vitin 200 p.e.s. pas ekspeditës së suksesshme të romakëve në Dasareti (kundër Maqedonisë) tek lëmi i romakëve erdhën mbretër të ndryshëm fqinjë të maqedonëve, midis të cilëve Pleurati, i biri i Skerdilaidit dhe Batoja, i biri i Longarit. Ata i ofronin komandantit romak ndihmë ushtarake kundër maqedonasve. Dardanët u futën përsëri në koalicionin antimaqedon, por tani të përgatitur nga Roma për qëllimet e saj. Ky koalicion e afroi Mbretërinë e Dardanëve edhe me shtetin ilir. Duke bashkëpunuar me ushtrinë romake që kishte arritur në kufijtë e Maqedonisë dhe duke i bashkërenditur me të veprimet luftarake, paria sunduese dardane shpresonte se me premtimet territoriale që i kishte bërë Roma, do të realizonte aspiratën e saj të vjetër, futjen e Paionisë nën varësinë e saj. Kështu në luftën e dytë romako-maqedone morën pjesë edhe dardanët.
Veprimet e para që ndërmori shteti i Filipit në luftën kundër romakëve qenë ato kundër aleatëve të tyre, dardanëve, të cilët, sipas Livit, bashkë me etolët formonin dy mbështetje të mëdha për romakët. Këto veprime u përqendruan në mbylljen e në forcimin e grykës së Pelagonisë, një rrugë tjetër kalimi e përdorur nga dardanët sidomos pas afrimit të tyre me sundimtarët e Ilirisë së Jugut. Në vitin 199 p.e.s. nën presionin e ushtrive romake Filipi V i largoi forcat ushtarake të komanduara nga djali i tij Perseu që mbanin ngushticat e Pelagonisë dhe në këtë mënyrë u hapi rrugën ushtrive ilire të Pleuratit e të dardanëve. Edhe në këtë luftë maqedonasit i konsideruan dardanët si armiq të rrezikshëm. Duke u tërhequr para forcave kundërshtare, Filipi mori masa vetëm kundër dardanëve, të cilët pasi kishin plaçkitur Maqedoninë e Sipërme bashkë me romakët, u tërhoqën drejt viseve të tyre. Ushtria dardane që po largohej nga Maqedonia, e sulmuar nga maqedonasit u detyrua të rreshtohej për luftim. Beteja që vuri përballë ushtrinë e armatosur rëndë të dardanëve kundër kalorësisë e këmbësorisë së lehtë dhe të stërvitur mirë të Filipit përfundoi pa fitoren e asnjërës palë. Taktika që përdori ushtria dardane bëri që në këtë betejë ajo të mos kishte humbje të mëdha dhe të mos mbetej asnjë rob në duart e armikut.
Në vitin 197 p.e.s. pas betejës së Kinokefalit që përfundoi në favor të romakëve, u vendos një armëpushim midis Romës e Maqedonisë. Dardanët, megjithëse luftuan përkrah romakëve, ndryshe nga shteti ilir, nuk patën asnjë përfitim, kështu u bë e qartë politika e diferencuar e Romës dhe synimet e qëndrimi i saj ndaj shteteve të ndryshme ballkanike. Pakënaqësia e krijuar tek paria dardane ndaj romakëve, pas ngjarjeve të mësipërme, shkaktoi një të çarë të thellë në marrëdhëniet midis tyre. Ata filluan përsëri të bëjnë një politikë të pavarur që e provon edhe fakti se etolët në vitin 190 p.e.s. u kërkuan dardanëve ushtarë me pagesë në luftën kundër romakëve.
Nga ana tjetër, Filipi përfitoi nga paqja e qëndrimi hakmarrës i romakëve kundër dardanëve, të cilëve iu desh të luftojnë të vetëm kundër një armiku të egërsuar. Për këtë qëllim, Filipi V, me forca të shumta sulmoi dardanët dhe në betejën që u bë pranë qytetit Stobi në Paioni e theu ushtrinë e tyre. Por dardanët mbetën për maqedonasit gjithnjë kundërshtarë të fortë që nuk e ndërprenë luftën kundër tyre. Duke e ndjerë forcën e Mbretërisë Dardane dhe mospajtimin e saj me politikën maqedonase, sundimtarët e Maqedonisë menduan ta shkatërrojnë atë me anën e forcave të treta. Për këtë Filipi V i shfrytëzoi bastarnët që banonin në krahinën e Danubit. “Qëllimi i Filipit, - thotë Tit-Livi, - ishte që të zhdukte fisin e dardanëve dhe të vendoste në tokat e tyre bastarnët. Ai [Filipi V], mendonte se prej kësaj do të kishte një përfitim të dyfishtë, nga njëra anë, do të zhdukej fisi i dardanëve, i cili gjithmonë kishte qenë armik i rrezikshëm i Maqedonisë dhe shqetësonte mbretëritë e saj në çaste të vështira, kurse, nga ana tjetër, do të dërgonte bastarnët në Itali që ta shkretonin atë pasi të linin në Dardani gratë dhe fëmijët e tyre”.
Bastarnët invaduan viset dardane në vitin 179 p.e.s. të ndihmuar edhe nga trakët e skordiskët, fqinjë veriorë e lindorë të tyre. Invazionet dhe qëndrimi i bastarnëve në viset e dardanëve krijoi për këta të fundit një situatë shumë të vështirë, kurse Perseu, pasardhësi i Filipit V, mundi ta vazhdonte i qetë luftën kundër Romës. Dardanët e pësuan për të dytën herë nga aleatët e tyre romakë. Roma nuk i dha asnjë përgjigje ankesës së delegatëve dardanë që njoftonin senatin romak se invazioni i bastarnëve ishte i përgatitur dhe i nxitur nga Maqedonia. Të mbetur përsëri vetëm, sundimtarët dardanë grumbulluan ushtrinë e tyre dhe i sulmuan bastarnët. Beteja përfundimtare, tregon Tit-Livi, u zhvillua nën muret e një qyteti dardan. Kjo betejë, të cilën e fituan dardanët, edhe pse Livi nuk e përmend këtë, përfundoi me largimin e bastarnëve nga Dardania në dimrin e vitit 176-175 p.e.s.
Atë që nuk mundi ta bëjë me anën e bastarnëve, Maqedonia u përpoq ta bënte me forcën e armëve të tij. Në vitin 172 p.e.s. në krye të ushtrisë maqedonase që sulmoi Mbretërinë Dardane u vu vetë mbreti Perseu. Fitorja e përkohshme nuk i lëkundi dardanët dhe nuk pati ndonjë rëndësi të madhe, sepse në dy vitet që pasuan Mbretëria e Dardanëve përmendet si një fuqi e rëndësishme në brendi të Ballkanit. Në këtë kohë ata e forcuan miqësinë me shtetin ilir nëpërmjet një lidhje martesore të Teutës, bijës së mbretit Monun, me Gentin. Kjo aleancë u shoqërua me një veprimtari ushtarake të përkohshme kundër Maqedonisë në kufijtë perëndimorë të saj, por sukseset e Perseut në krahinën e banuar nga penestët dhe politika antiromake që filloi të bënte Genti e afruan shtetin ilir me shtetin maqedonas. Koniunktura politike që u krijua në prag të luftës së fundit të romakëve kundër shtetit maqedonas e shtetit ilir e detyroi Mbretërinë Dardane të afrohej përsëri me romakët, etolët e penestët kundër maqedonasve. Por me gjithë pjesëmarrjen e tyre në koalicionin antimaqedon edhe pas mundjes përfundimtare të Maqedonisë, dardanët nuk e morën Paioninë. “Dardanëve, të cilët kërkonin Paioninë, pasi ishin kufitarë me tokat e tyre, komandanti romak, - thotë Livi, - iu përgjigj se u jepte liri gjithë atyre që qenë nën sundimin e Perseut. Duke mos u dhënë Paioninë e kërkuar prej tyre, u dha të drejtën të tregtonin kripë”.
Organizimi politik dhe zhvillimi ekonomiko-shoqëror
Mbretëria Dardane në shekujt III e II p.e.s. u shfaq në ngjarjet historike të Ballkanit si një formacion politik i fuqishëm dhe i rëndësishëm. Treva në të cilën u krijua kjo mbretëri ndodhej në zemër të Ballkanit dhe identifikohet me truallin në të cilin autorët antikë kanë vendosur fisin e madh ilir të dardanëve. Kjo trevë në kohën e lulëzimit të Mbretërisë së Dardanëve arrinte në veri deri në lumenjtë e Angros (Morava e Ibari) dhe te qyteti Nais, në kufirin me autariatët e skordiskët. Në jug ajo shkonte deri te rrjedha e lumit Aksios (Vardar), duke u kufizuar me Paioninë, Pelagoninë e Penestinë. Në lindje lumi Margos (Morava Perëndimore) e ndante Dardaninë nga Trakia, kurse në perëndim lumi Drin e Mali i Sharit e kufizonin me truallin e shtetit ilir. Dardania e lashtë në vija të përgjithshme i përgjigjet krahinës së sotme të Kosovës.
Nga të dhënat burimore të derisotme, që janë të pamjaftueshme, arrihet në përfundimin se dardanët nuk arritën atë zhvillim ekonomik e shoqëror dhe atë organizim politik e shtetëror që patën shtetet fqinje bashkëkohëse të Ilirisë së Jugut e të Maqedonisë. Por kjo nuk do të thotë se dardanët qenë në një shkallë të tillë të zhvillimit që përjashtonte praninë tek ata të një organizimi shtetëror. Nga pikëpamja e strukturës shoqërore dhe ekonomike Mbretëria Dardane, e lindur mbi bazën e një bashkësie fisnore, nuk ka qenë thjesht një organizëm fisnor, primitiv. Gjatë gjithë ekzistencës së saj Mbretëria Dardane ka pasur synime politike të qarta dhe me një veprimtari të organizuar, ku vendin kryesor e zënë natyrisht luftërat me Maqedoninë. Nuk është vetëm “etja për plaçkë” ajo që i shtynte dardanët në luftë me maqedonët. Luftëra plaçkitëse nuk ka bërë vetëm Mbretëria Dardane, ato i kanë bërë në Greqi edhe sundimtarët maqedonas, sikurse edhe më vonë komandantët romakë. Luftërat dardano-maqedone kanë pasur si burim politikën e dy palëve ndërluftuese. Në plan të parë qëndronte politika hegjemoniste e Maqedonisë, por duhet thënë se në kohën e lulëzimit të saj edhe Mbretëria Dardane ka pasur prirje ekspansioniste, kryesisht kundrejt fqinjës së saj, Paionisë.
Në marrëdhëniet me fqinjët Mbretëria Dardane, ashtu si shtetet e tjera, përfaqësohej nga mbretërit, të cilët janë përpjekur të mbrojnë interesat e shtetit të tyre edhe nëpërmjet lidhjeve martesore.
Në Mbretërinë Dardane pushteti mbretëror ishte i trashëgueshëm. Mbreti komandonte dhe dispononte fuqinë ushtarake të të gjithë dardanëve. Nga ato pak burime që njihen, del se ushtria dardane ka qenë një ushtri e rregullt, e organizuar mirë, në bazën e së cilës qëndronte falanga me tetë mijë luftëtarë. Ajo ishte një ushtri e përbërë nga këmbësorë të armatosur rëndë, që manovronte në luftë sipas një taktike të veçantë. Në vitin 199 p.e.sonë kur ushtria dardane po tërhiqej nga Maqedonia u sulmua nga ushtria maqedone; “dardanët, - shkruan Tit-Livi, - kthyen flamujt dhe u vendosën në radhë të rregullta përballë armikut, beteja u zhvillua njëlloj si në një luftë të vërtetë”. Dhe më poshtë ai shton: “Por sapo dardanët viheshin në rrugë, njerëzit e mbretit [Filipi V] i bezdisnin me kalorinë e këmbësorinë e tyre të lehtë, kurse dardanët nuk kishin ushtri të këtij lloji dhe ishin ngarkuar me armë të rënda... U vranë pak, të plagosur pati më shumë, por asnjë nuk u zu, sepse në raste të rralla dalin nga radhët e tyre dhe të shtrënguar të gjithë së bashku luftojnë ose tërhiqen”. Një ushtri e tillë nuk mund të ishte një ushtri fisnore. Në Mbretërinë Dardane ushtria përbënte një forcë të madhe. Në vitin 279 p.e.s. mbreti dardan i ofron si ndihmë Ptoleme Keraunit një ushtri prej 20 mijë luftëtarësh. Shtatëdhjetë vjet më vonë, pasi kishte hyrë në Maqedoni, ushtria dardane duke u tërhequr mori me vete 20 mijë robër, kurse në betejën e vitit 170 p.e.s. kundër Perseut ajo humbi 10 mijë luftëtarë. Këto shifra të larta, të cilat tregojnë fuqinë ushtarake të Mbretërisë Dardane, edhe pse mund të duken të tepruara, bashkë me të gjitha veprimet luftarake të saj, janë dëshmi e pranisë së një organizimi shtetëror në Dardani.
Mbretëria Dardane, si një organizëm politiko-ushtarak i veçantë ka pasur mënyrën e vet antike të prodhimit. Jeta ekonomike në Dardani ka qenë mbështetur në radhë të parë në zhvillimin e bujqësisë. Rrafshinat e Dardanisë kanë qenë pjellore dhe të përshtatshme për të gjitha degët e bujqësisë. Bujqësia duke qenë dega kryesore e ekonomisë, ka bërë që te dardanët të mbizotërojë popullsia fshatare dhe njëkohësisht të ruhet karakteri rural i popullsisë. Një burim me vlerë për të njohur zhvillimin ekonomiko-shoqëror dhe format e pronësisë tokësore te dardanët në shek. III p.e.s. janë të dhënat e Agatharkidit. Në veprën e tij “Evropaikon”, ai shkruan se “dardanët kanë kaq shumë skllevër sa dikush kishte një mijë... kurse një tjetër edhe më shumë. Secili nga këta [skllevër] në kohë paqe punon tokën, kurse në kohë lufte merr pjesë në ushtri, duke pasur si prijës të zotin e vet”. Duke pranuar mendimin e përgjithshëm se me termin dulloi=skllevër, duhet kuptuar një popullsi fshatare e varur, vërtetohet prania te dardanët e një shtrese të pasur që zotëronte prona të mëdha tokësore dhe të një popullsie të shpronësuar, e cila kishte detyrime ndaj parisë ose shtresës sunduese dardane. Paria dardane shfrytëzonte jo vetëm “skllevërit” që përmend Agatharkidi, por edhe robërit e luftës. Kjo duhet të ketë qenë arsyeja që në luftën e vitit 216 p.e.s. ushtria dardane mori me vete 20 mijë robër nga Maqedonia. Por kjo nuk ka qenë forma e vetme e pronësisë së tokës në Mbretërinë Dardane. Te dardanët ka pasur edhe një shtresë të fuqishme fshatarësh të lirë, të cilët bashkë me zejtarët e lirë kanë luajtur një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike të vendit. Edhe gjatë pushtimit romak, kur skllavëria si sistem ekonomiko-shoqëror u përhap në një shkallë të gjerë, fshatarët e lirë mbetën një forcë e madhe në provincën e Dardanisë. Një degë gjithashtu e rëndësishme në jetën ekonomike të dardanëve ka qenë xehtaria, nxjerrja dhe përpunimi i metaleve. Në mungesë të të dhënave të mjaftueshme të drejtpërdrejta duhet marrë parasysh shfrytëzimi i madh i burimeve metalifere në kohën e pushtimit romak, përvoja e xehtarëve dhe e metalpunuesve dardanë.
Nga mesi i shek. IV p.e.s. disa nga vendbanimet e fortifikuara të tipit gradina zëvendësohen me qendra urbane. Ato u ngritën pranë xeherorëve ose në rrafsh e në udhëkryqet tregtare. Damastioni ishte një prej qyteteve të hershme, i cili u ngrit afër minierave të argjendit rreth shek. V p.e.s. Në njoftimet fragmentare të autorëve antikë ato quhen me termat polis, urbs, oppidum. Straboni përmend si të tilla Scupi, Naisi, Ulpiana pararomake, Novobërda etj. Qyteti Sitnia, në veri të Pelagonisë, përmendet si qendër e rëndësishme. Ptolemeu, autor i shek. II të erës sonë përmend katër qytete të vjetra dhe të rëndësishme të Dardanisë: Naissos, Arribantion, Ulpianon dhe Scupi.
Duke iu referuar burimeve e të dhënave arkeologjike mund të mendohet se në shek. III-II ato kishin filluar të merrnin tiparet e qendrave urbane. Objekte të tilla, si vegla pune, stoli e prodhime qeramike që janë zbuluar në disa qendërbanime të fortifikuara dhe që janë prodhime vendase, dëshmojnë për transformimin e tyre në qendra zejtare. Monedhat maqedone, ato të Damastionit e të qyteteve Dyrrah e Apoloni etj., si edhe objekte të ndryshme të importuara duhen marrë si tregues të këmbimit mall-para dhe të një veprimtarie tregtare mjaft të gjerë që arrinte deri në Adriatik e në detin Egje.
Mbretëria Dardane në luftën kundër Romës
Pas pushtimit të Paionisë e të Maqedonisë nga romakët marrëdhëniet e dardanëve me ta ndryshuan. Që nga kjo kohë për parinë sunduese dardane u bë e qartë se me romakët nuk kishte vend më për bashkëpunim, i cili nuk u kishte sjellë përveç dëmeve, asnjë përfitim. Në kufijtë jugorë vendin e shtetit maqedon e kishte zënë Roma, synimet e së cilës për nënshtrimin e plotë të ilirëve nuk mund të fshiheshin. Tradhtisë së romakëve dardanët iu përgjigjën, në fillim me sulme kundër viseve të pushtuara prej tyre ose duke mbrojtur kundërshtarët e Romës. Më vonë, pas largimit të skordiskëve, të cilët me sulmet e tyre kishin dobësuar Mbretërinë Dardane, dardanët u radhitën në luftë kundër romakëve përkrah fqinjëve të tyre lindorë, medëve. Veprimet e përbashkëta të medëve e të dardanëve, për disa dekada e penguan depërtimin e ushtrisë romake në viset e tyre. Ekspeditat e ndryshme romake të viteve 97 e 85 p.e.s. gjetën një qëndresë të fortë te medët e dardanët dhe përpjekjet për t’i nënshtruar jo vetëm që nuk patën sukses, por përfunduan me humbje për Romën. Në vitin 84 dardanët bënin pjesë në fiset ballkanike që duke sulmuar provincën romake të Maqedonisë arritën deri në Delf. Për komandantët e mëkëmbësit romakë u bë e qartë se dardanët ishin kundërshtarë të fortë dhe për nënshtrimin e tyre duheshin forca të mëdha ushtarake dhe një përgatitje e veçantë për luftë në të cilën objekti kryesor i goditjes do të ishin dardanët.
Këto masa i mori konsulli romak Gai Skribon Kurioni, i dërguar në vitin 76 p.e.s. në provincën e Maqedonisë në krye të pesë legjioneve. Me këto operacione luftarake Roma donte të arrinte nënshtrimin sistematik të fqinjëve veriorë të provincës maqedone. Kryengritja që bëri njëri nga pesë legjionet fill pas zbarkimit në Iliri tregon se në qarqet ushtarake të Romës jehona e ekspeditave të dështuara kundër dardanëve dhe qëndresa e këtyre të fundit ishin një fakt tanimë i njohur. Frontini shkruan në Stratagemat, se “kur në luftën e Dardanisë, njëri nga pesë legjionet, e vendosura në rrethinat e Dyrrahut ngriti krye, iu shmang shërbimit ushtarak dhe tha se nuk kishte ndërmend të ndiqte komandantin e paarsyeshëm dhe një ekspeditë të vështirë e të rrezikshme, Konsulli G. Kurioni, urdhëroi katër legjionet të dilnin të armatosura dhe të radhiteshin në formacion luftarak me armë të zhveshura”. Katër legjionet e sjella nga Kurioni dhe ushtria romake që ndodhej në provincën e Maqedonisë sulmuan Mbretërinë Dardane dhe u futën në Dardani. Burimet e shkruara romake nuk japin të dhëna të drejtpërdrejta për atë se si u zhvillua kjo “luftë me dardanët”, që qe një luftë e vërtetë për nënshtrimin e Dardanisë, si dhe për përfundimin e saj. Por dihet se ushtria romake ka gjetur një qëndresë të fortë dhe u soll mizorisht me dardanët. Kujtimi i masakrave romake në Dardani u ruajt për një kohë të gjatë. Në shek. IV e.sonë Amian Marcelini, duke shkruar për dënimet me dhjetim që perandori Valentinian i dha ushtrisë së tij, e krahasonte atë me mizorinë e Skribon Kurionit në Dardani. Ky i fundit pas kësaj lufte arriti me ushtrinë e tij deri në Danub dhe më vonë festoi edhe triumfin në Romë. Por në burimet e shkruara dardanët dalin edhe më vonë si kundërshtarë të romakëve. Në bazë të këtyre të dhënave kuptohet që edhe pas ekspeditës së Kurionit nuk ndodhi një nënshtrim i plotë i Dardanisë, por më tepër një varësi nëpërmjet së cilës dardanët kishin disa detyrime kundrejt romakëve. Disa ngjarje të mëvonshme tregojnë se dardanët edhe pse të dobësuar nga luftërat kundër romakëve dhe nga pasojat e tyre, vazhduan të kundërshtonin politikën pushtuese të Romës.
Montevideo
parapamje|Montevideo
Montevideo (shqiptim spanjisht: [monteβiðeo]) është qyteti më i madh, kryeqytetit, dhe porti kryesor i Uruguaj. zgjidhje është themeluar në vitin 1726 nga Bruno Zabala Mauricio de, si një lëvizje strategjike mes një mosmarrëveshje spanjisht-portugalisht mbi rajonin e Platine, dhe si një kundërshtim me kolonin portugeze të Colonia del Sacramento. Sipas regjistrimit të vitit 2004, Montevideo ka një popullsi prej 1.325.968 (rreth gjysma e popullsisë Uruguaj-së). [8] Ajo ka një sipërfaqe prej 530 kilometra katrorë (200 sq mi) dhe shtrihet 20 kilometra (12 mi) nga perëndimi në lindje. jugor kapitalit qytet kozmopolit në Amerikë dhe të tretë më jugore në botë, ajo është e vendosur në bregdetin jugor të vendit, në bregun verilindor të Río de la Plata (edhe River Plate). Qyteti ishte nën sundimin e shkurtër britanike në 1807 dhe ishte i përfshirë në betejën e parë e madhe detare në Luftën e Dytë Botërore: Beteja e River Plate. Ajo është gjithashtu vendi ku u nënshkrua konventa Montevideo, në 1933, nga kombet e nëntëmbëdhjetë të Amerikës. Qyteti priti gjitha 1 FIFA World Cup ndeshjet në 1930. Montevideo ka një trashëgimi të pasur arkitekturale dhe kulturore, duke përfshirë edhe të fundit tango dhe candombe. Sipas Mercer Consulting Burimeve Njerëzore, në 2007 Montevideo ofruar cilësi më të lartë të jetës në Amerikën Latine.
Përshkruar si një "vend të gjallë, eklektik me një jetë të pasur kulturore", ajo është qendër e tregtisë dhe të arsimit të lartë në Uruguaj:. universitet e saj të parë, de la Universidad República, u themelua në vitin 1849 [2] [4] [9 ] Arkitektura e Montevideo, konsiderohet i pakrahasueshëm [nga kush?] në Amerikën e Jugut, pasqyron historinë e saj, duke filluar nga koloniale në Art Deco, dhe i ndikuar nga spanjisht, portugalisht, italisht, frëngjisht dhe emigrantët britanik.
Kantoni Baugé
Kantoni Baugé (frëngjisht: Canton de Baugé) ishte një kanton në departamentin Maine-et-Loire, rajonin Pays de la Loire në Francë. Kryeqëndra e kantonit ishte Baugé. Ka sipërfaqe 268,25km2 dhe popullsi 11861 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Baugé aktualisht përbëhet nga 10 komuna.
Lista e shkrimtarëve të huaj: D
Kjo është lista e autorëve dhe shkrimtareve të ndryshëm të librave dhe romaneve, përveç shkrimtarëve dhe shkrimtareve shqiptarë të cilët janë tek lista e shkrimtarëve shqiptar
Kultura e Malit të Zi
Kultura e Malit të Zi është po aq pluraliste dhe e larmishme sa do të sugjeronte historia dhe pozicioni i tij gjeografik. Kultura e Malit të Zi është ndikuar nga Fiset ilire, Perandoria Bizantine, Greqia e Lashtë, Roma e Lashtë, Krishterimi, Perandoria Osmane, Republika e Venedikut, Austro-Hungaria dhe Jugosllavia.
Çifliku (Sopisht)
Demografia
Sipas regjistrimit të vitit 2002 fshati kishte 636 banorë nga të cilët 634 ishin shqiptarë dhe 2 maqedonas. Fshati Çiflik gjendet ne Komunen e Sopishtës me një largesi prej 16 km prej qendrës së Shkupit.Karakterizohet me toke pjellore me klim te shendosh pershkak se gjendet buz malit Vodno.Lartesia mbidetare eshte diku 820m,afer i ka dy lumejt artificial Hec.Treska dhe Hec.Kozjak.Fshati Çiflik eshte pjese e Karshiakes
1
Kultura e Malit të Zi
Vlerat dhe normat
parapamje| Manastiri në [[Cetina|Cetinje, Mali i Zi i Vjetër në 1889]] Një traditë malazeze e bërë ligj në Mal të Zi nga mbreti Nikolla gjatë mbretërimit të tij, që konsiston në mbjelljen e një peme ulliri në ditën e dasmës së tyre të sapomartuar si simbol i martesës.
Feja dhe besimi
Shoqëria malazeze është ende shumë konservatore. Sipas regjistrimit të vitit 2011, shumica dërrmuese prej më shumë se 96% e banorëve malazezë e deklarojnë veten si anëtarë të disa organizatave fetare.
Ndërsa krishterimi ortodoks lindor është besimi fetar mbizotërues në Mal të Zi, ka gjithashtu një numër të konsiderueshëm të adhuruesve të Krishterimit Katolik dhe Islamit. Kisha dominuese është Kisha Ortodokse Serbe, megjithëse gjurmët e një kishe ortodokse malazeze në formim janë të pranishme.
Traditat dhe zakonet
Sllava është zakon ekskluziv i besimtarëve të Kishës Ortodokse Serbe, secila familje ka një shenjt mbrojtës që e nderojnë në ditën e festës së tyre. Kisha Ortodokse Serbe përdor kalendarin tradicional Julian, sipas të cilit dita e Krishtlindjes (25 dhjetor) bie aktualisht më 7 janar të kalendarit gregorian, kështu që serbët festojnë Krishtlindjet më 7 janar, të përbashkëta me kishat ortodokse të Jeruzalemit, Rusisë, Gjeorgjisë, Ukraina dhe kalendaristët e vjetër grekë.
Badnjaku është një degë peme ose pemë e re që futet në shtëpi dhe vendoset në zjarr në mbrëmjen e Krishtlindjes, një traditë qendrore në festimet e Krishtlindjeve Ortodokse Lindore në Mal të Zi. Pema nga e cila pritet badnjaku, mundësisht një lis i ri dhe i drejtë austriak, pritet ceremonialisht herët në mëngjesin e Krishtlindjes. Prerja, përgatitja, futja dhe vënia në zjarr janë të rrethuara nga rituale të përpunuara, me shumë variacione rajonale.
Tradita
parapamje| Kostum popullor mashkullor nga Mali i Zi
Vallet popullore
Vallja popullore tradicionale është një valle rrethore e quajtur kolo, e cila është e zakonshme tek malazezët dhe maqedonasit. Është një vallëzim kolektiv, ku një grup njerëzish (zakonisht disa dhjetëra, të paktën tre) mbajnë njëri-tjetrin për duar ose rreth belit duke kërcyer, duke formuar një rreth (nga këtu emri), gjysmërreth ose spirale. Në Mal të Zi quhet Oro (ose "valle e shqiponjës"). Valle të ngjashme rrethore ekzistojnë edhe në kulturat e tjera të rajonit.
Këngë epike
Historia e gjatë e luftës e malazezëve për liri dhe pavarësi është e lidhur pa ndryshim me traditat e forta të poezisë epike gojore. Tradicionalisht, ato shpërndahen para audiencës të shoqëruar nga muzika e prodhuar nga një gusle, një instrument me një tela që luhet nga tregimtari ( guslar ), i cili këndon ose reciton tregimet e heronjve dhe betejave në vargje dekasilabike. Historikisht, këto këngë kanë pasur një fuqi të madhe motivuese mbi popullatën. Guslarët kishin pothuajse po aq respekt sa luftëtarët më të mirë, aq sa ishin autorët, pra shkrimtarët e historisë, aq edhe interpretuesit. Aktualisht, këto tradita janë disi më të gjalla në pjesët veriore të vendit (gjithashtu të përbashkëta me njerëzit në Hercegovinën lindore, Serbinë perëndimore dhe Dalmacinë qendrore).
Kuzhina
Ndikimi i dytë i madh erdhi nga Levanti dhe Turqia, sarma, musaka, pilavi, pita, burek, çevapi, qebapi dhe ëmbëlsirat si bakllava e tulumba etj. Pjatat hungareze përfaqësohen nga goulash, satarash dhe djuvech.
Arkitektura
Mali i Zi ka një numër vendesh të rëndësishme kulturore dhe historike, duke përfshirë vendet e trashëgimisë nga periudha para- romake, gotike dhe barok. Rajoni bregdetar malazez është veçanërisht i njohur për monumentet e tij fetare, kryesisht të lidhura me arkitekturën veneciane, duke përfshirë Katedralen e Shën Trifonit, bazilikën e Shën Lukës (mbi 800 vjet), Zoja e Shkëmbit ( Shkrpjela ), Manastiri i Savinës, dhe të tjerët. Qyteti antik i Cattaro (tani i quajtur Kotor ) është renditur në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, madje si një shembull i përsosur i arkitekturës veneciane. Ndikimi bizantin në arkitekturë dhe në veprat e artit fetar është veçanërisht i dukshëm në brendësi të vendit.
Letërsia
Letërsia malazeze i referohet të gjithë korpusit (historik dhe modern) të letërsisë së krijuar në Mal të Zi, të shkruar kryesisht në gjuhën malazeze,dhe gjuhë të tjera të ngjashme që fliten në vend.
Karakteristikat
Edhe pse ka vepra të shkruara të paktën 800 vjet më parë (si Kronika e Priftit të Dukljes ), përfaqësuesit më të rëndësishëm janë shkrimtarët që kanë jetuar në shekullin XIX dhe XX dhe kanë shkruar kryesisht në serbisht. Veprat e para letrare të shkruara në rajon janë dhjetë shekullore dhe libri i parë malazez u shtyp pesëqind vjet më parë.
Shtypshkronja e parë shtetërore ( Shtypshkronja e Crnojevići ) ishte vendosur në Cetinje në 1494, ku u shtyp libri i parë sllavo-jugor po atë vit ( Oktoih ). Një sërë dorëshkrimesh mesjetare, që datojnë nga shekulli i 13-të, ruhen në manastiret malazeze. Mbi substratin e poezisë epike popullore gojore tradicionale, autorë si Petar II Petrović Njegoshi kanë krijuar shprehjen e tyre. Eposi i tij Gorski Vijenac ( Kurora e Malit ), shkruar në gjuhën popullore serbe, paraqet pikën qendrore të kulturës së serbëve malazezë.
Piktura dhe skulptura
Fakulteti i Arteve të Bukura në Cetinje ka ndihmuar në krijimin e talenteve të reja. Disa nga piktorët më të shquar nga Mali i Zi përfshijnë Milo Milunović, Petar Lubarda, Dado Gjurić, Uroš Tošković, Vojo Stanić, Dimitrije Popović, Boris Dragojević dhe skulptori Risto Stijović.
Muzika
Muzika e Malit të Zi përfaqëson një përzierje të traditës unike muzikore të vendit dhe ndikimeve muzikore perëndimore. Muzika e Malit të Zi ka qenë relativisht e anashkaluar, veçanërisht në krahasim me letërsinë dhe artet pamore. Megjithatë, shekulli i 20-të prodhoi disa kompozitorë dhe interpretues të shquar.