cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Holodomori
Gjatë zisë së bukës
Stalini i shkroi një letër Lazar Kaganovichit më 11 shtator 1932, pak para se Kaganovich dhe Vyacheslav Molotovi të emëroheshin kryetarë të komisioneve speciale për të mbikëqyrur blerjet e drithit në Ukrainë dhe Kuban (një rajon i populluar kryesisht nga ukrainas etnikë në atë kohë), në të cilën Stalini i kërkonte Kaganovichit të detyrojë Ukrainën në konformitet absolut: "Gjëja e parë tani është Ukraina. Çështjet në Ukrainë tashmë janë keq. Keq nga pikëpamja e vijës së Partisë. Thuhet se janë 2 oblaste të Ukrainës (Kievi dhe Dnipropetrovsku,mesa duket) ku më shumë se komitete krahinore të partisë (raikomy) kanë dalë kundra planit të kuotave të grurit, duke i konsideruar jorealiste. Në të tjerë raikomy, ata konfirmojnë, çështja nuk është më mirë. Si ju duket kjo? Kjo nuk është një parti, por një parlament, një karikaturë e një parlamenti. Në vend që të drejtojë distriktet,Kosiori është duke u lëkundur mes direktivave të Komitetit Qendror të PKBSH dhe kërkesave të komiteteve të partisë së qarkut dhe lëkundet deri në fund. Lenini kishte të drejtë, kur tha se një person të cili i mungon kurajo në momentin e nevojshëm për të shkuar kundra rrymës nuk mund të jetë një lider i vërtetë bolshevik. Keq prej pikëpamjes së vijës së shtetit sovjetik. Çubari nuk është lider. Keq nga pikëpamja e Direktoratit Politik të Shtetit. Redensit i mungon energjia për të drejtuar luftën kundra kundërrevolucionit në një republikë kaq të madhe dhe të veçantë si Ukraina. Nqs nuk e ndreqim tani situatën në Ukrainë, ne mund ta humbim Ukrainën. Merrni parasysh se Piłsudski nuk po sheh ëndërra me sy hapur, dhe se agjentët e tij në Ukrainë janë shumë më të fortë sesa e imagjinojnë Redensi ose Kosiori. Gjithashtu konsideroni se brenda Partisë Komuniste Ukrainase (500,000 anëtarë, ha, ha) nuk janë pak (po, jo pak!) elementë të vyshkur në mënyrë të ndërgjegjshme ose të pandërgjegjshme janë ndjekës të Petliuras dhe në analizën finale agjentë të Pilsudskit. Nqs situata përkeqësohet, këta elementë nuk do të ngurrojnë të hapin një front brenda (dhe jashtë) Partisë, kundra Partisë. Më e keqja e të gjithave, lidershipi ukrainas nuk i shikon këto rreziqe... Vijini vetes detyrën e kthimit të Ukrainës në kohën më të shkurtër të mundshme në një fortesë sovjetike, në republikën më pak të tjetërsueshme. Mos u merakosni për paratë në këtë qëllim."
Sistemi i listës së zezë u zyrtarizua në vitin 1932 me dekretin e 20 nëntorit "Lufta kundër ndikimit të kurkulit në fermat kolektive"; listimi i zi, ishte një nga elementët e agjitacion-propagandës në Bashkimin Sovjetik, dhe veçanërisht në Ukrainë dhe në rajonin Kuban etnikisht ukrainas në vitet 1930. Një ferme kolektive në listën e zezë, fshati ose raioni (rreth) i kërkoheshin kreditë monetare dhe paradhëniet e drithit, dyqanet i mbylleshin, furnizimet me drithëra, bagëtitë dhe ushqimet i konfiskoheshin si ndëshkim dhe në fund ndodhte ndërprerja e tregtisë.
Midis janarit dhe mesit të prillit 1933, një faktor që kontribuoi në rritjen e vdekjeve brenda rajoneve të caktuara të Ukrainës gjatë kësaj periudhe ishte kërkimi i pandërprerë për drithërat e supozuara të fshehura nga konfiskimi i të gjitha lëndëve ushqimore nga disa familje, të cilën Stalini e miratoi në mënyrë implicite nëpërmjet një telegrami që ai i dërgoi më 1 janar 1933 qeverisë ukrainase duke i kujtuar fermerëve ukrainas dënimet e rënda për mosdorëzimin e grurit të fshehur.
Afër fundit dhe pas zisë së bukës
Në Ukrainë, pati një spastrim masiv të zyrtarëve komunistë në të gjitha nivelet. Sipas Oleh Wolowyna, 390 grupe "anti-sovjetike, kundërrevolucionare kryengritëse dhe shoviniste" u eliminuan duke rezultuar në 37,797 arrestime, që çuan në 719 ekzekutime, 8,003 njerëz u dërguan në kampet Gulagu dhe 2,728 u dërguan në mërgim të brendshëm. 120,000 individë në Ukrainë u rishikuan në 10 muajt e parë të 1933 në një spastrim nga lart-poshtë të partisë komuniste që rezultoi në 23% të njerëzve të eleminuar si elementë në dukje armiq të klasës. Sekretari i Oblastit të Kharkivit iu referua "turmës borgjezo-nacionaliste" si "armiq të klasës" megjithëse afër fundit të zisë së bukës.
Pavarësisht krizës, qeveria sovjetike refuzoi të kërkonte ndihmë të huaj për urinë dhe me këmbëngulje mohoi ekzistencën e saj. Çfarë ndihme u dha u shpërnda në mënyrë selektive për të ruajtur sistemin e fermave kolektive. Oblastet prodhuese të drithërave në Ukrainë si Dnipropetrovsku iu dha më shumë ndihmë në një kohë më të hershme sesa rajonet e prekura më rëndë si Kharkivi, të cilat prodhonin më pak drithë. Jozef Stalini kishte cituar Vladimir Leninin gjatë zisë së bukës duke deklaruar: " Ai që nuk punon, as nuk do të hajë ".
Racioni i ushqimit në Ukrainë u përcaktua sipas kategorive të qyteteve (ku jetonte, me kryeqytetet dhe qendrat industriale që iu dha shpërndarje preferenciale), kategoritë e profesioneve (me punëtorët industrialë dhe hekurudhat që iu dha përparësi ndaj punëtorëve dhe inteligjencës), statusi në njësinë familjare (me personat e punësuar që kanë të drejtë për racione më të larta se të moshuarit), dhe llojin e vendit të punës në lidhje me industrializimin (me ata që kanë punuar në përpjekje industriale pranë fabrikave të çelikut të preferuar në shpërndarje mbi ata që kanë punuar në zonat rurale ose në ushqim).
Zonat e shpopulluara nga uria u ripopulluan nga rusët në oblastet Zaporizhzhya, Donetsk dhe Luhansk, por jo aq shumë në Ukrainën qendrore. Në disa zona ku shpopullimi ishte për shkak të migrimit dhe jo të vdekshmërisë, ukrainasit u kthyen në vendet e tyre të banimit për të gjetur shtëpitë e tyre të pushtuara nga rusët, duke çuar në luftime të gjera midis fermerëve ukrainas dhe kolonëve rusë. Përleshje të tilla bënë që rreth një milion kolonë rusë të kthehen në shtëpi.
Pasojat dhe pritja e menjëhershme
Megjithë përpjekjet e autoriteteve sovjetike për të fshehur shkallën e katastrofës, ajo u bë e njohur jashtë vendit falë botimeve të gazetarëve Gareth Jones, Malcolm Muggeridge, Ewald Ammende, Rhea Clyman, disa fotografive të bëra nga inxhinieri Alexander Wienerberger dhe të tjerë. Për të mbështetur mohimin e tyre të urisë, sovjetikët pritën perëndimorë të shquar si George Bernard Shaw, ish-kryeministrin francez Édouard Herriot dhe të tjerë në fshatrat Potemkin, të cilët më pas bënë deklarata se nuk kishin parë uri.
Gjatë pushtimit gjerman të Ukrainës, autoritetet pushtuese lejuan botimin e artikujve në gazetat vendore rreth Holodomorit dhe krime të tjera komuniste, por ata gjithashtu nuk donin t'i kushtonin shumë vëmendje kësaj çështje për të shmangur nxitjen e ndjenjave nacionaliste. Në vitin 1942, Stepan Sosnovy, një agronom në Kharkiv, botoi një kërkim statistikor gjithëpërfshirës mbi numrin e viktimave të Holodomorit, bazuar në dokumente nga arkivat sovjetike.
Numri i të vdekurve
parapamje|350x350px| Një hartë e shpopullimit të Ukrainës dhe Rusisë jugore nga viti 1929 deri në vitin 1933, me territore që nuk ishin pjesë e shtetit sovjetik gjatë zisë së bukës në ngjyrë të bardhë Bashkimi Sovjetik e mohoi për shumë kohë sezia e bukës kishte ndodhur. NKVD (dhe më vonë KGB ) kontrolloi arkivat për periudhën e Holodomorit dhe i vuri në gatishmëri të dhënat përkatëse shumë ngadalë. Numri i saktë i viktimave mbetet i panjohur dhe ndoshta është e pamundur të vlerësohet edhe brenda një kufiri gabimi prej njëqind mijë vdekjesh. Megjithatë, nga fundi i vitit 1933, miliona njerëz kishin vdekur nga uria ose kishin vdekur ndryshe në mënyrë të panatyrshme në republikat sovjetike. Në vitin 2001, bazuar në një sërë të dhënash zyrtare demografike, historiani Stephen G. Wheatcroft vuri në dukje se statistikat zyrtare të vdekjeve për këtë periudhë u trysnuan në mënyrë sistematike dhe tregoi se shumë vdekje ishin çregjistruar.
Vlerësime të tjera vijnë nga diskutimet e regjistruara midis liderëve botërorë. Në një bisedë të gushtit 1942, Stalini i dha Winston Churchill vlerësimet e tij për numrin e " kulakëve " që u shtypën për rezistencën ndaj kolektivizimit si 10 milionë, në të gjithë Bashkimin Sovjetik, dhe jo vetëm në Ukrainë. Kur përdori këtë numër, Stalini la të kuptohej se ai përfshinte jo vetëm ata që humbën jetën, por edhe ata që u dëbuan me forcë.
Ka variacione në opinionin akademik nëse duhet të numërohen vdekjet në kampet e punës në Gulag apo vetëm ata që kanë vdekur nga uria në shtëpi. Vlerësimet para hapjes së arkivit varionin shumë si: 2.5 milionë ( Volodymyr Kubiyovych ); 4.8 milionë (Vasyl Hryshko);  dhe 5 milionë ( Robert Conquest ).
Në vitet 1980, demografi dhe historiani disident Alexander P. Babyonyshev (duke shkruar si Sergei Maksudov) vlerësoi zyrtarisht vdekshmërinë e pallogaritur të fëmijëve në 1933 në 150,000, duke çuar në një llogaritje se numri i lindjeve për vitin 1933 duhet të rritet nga 471,000 në 621,000 (ulur nga 1,184,000 në 1927). Duke patur parasysh karakteristika konstante, një rritje natyrore e popullsisë për vitin 1933 do të ishte 97,000 (në krahasim me rënia e regjistruar prej 1,379,000). Kjo ishte pesë herë më pak se rritja në tre vitet e mëparshme (1927-1930). Ekstrapolimi drejtvizor i popullsisë (vazhdim i ndryshimit të mëparshëm neto) ndërmjet regjistrimeve në 1927 dhe 1936 do të ishte +4.043 milion, që krahasohet me një ndryshim të regjistruar -538,000. Ndryshimi i përgjithshëm në lindje dhe vdekje arrin në 4.581 milionë njerëz më pak, por nëse kjo u arrit përmes faktorëve të zgjedhjes, sëmundjes apo urisë nuk do të dihet kurrë plotësisht.
Në vitet 2000, pati debate midis historianëve dhe shoqërisë civile për numrin e vdekjeve pasi u publikuan dosjet sovjetike dhe u ngrit tensioni midis Rusisë dhe presidentit ukrainas Viktor Jushchenko. Jushçenko dhe politikanë të tjerë ukrainas dhanë shifrat prej shtatë deri në dhjetë milionë viktimash. Jushçenko deklaroi në një fjalim për Kongresin e Shteteve të Bashkuara se Holodomori "u mori jetën 20 milionë ukrainasve". Ish- kryeministri kanadez Stephen Harper lëshoi një deklaratë publike duke dhënë numrin e të vdekurve në rreth 10 milionë.
Historiani David R. Marples dha një shifër prej 7.5 milionë viktimash në 2007. Gjatë një konference ndërkombëtare të mbajtur në Ukrainë në 2016, Holodomor 1932–1933 humbja e kombit ukrainas, në Universitetin Kombëtar të Kievit Taras Shevchenko, u pretendua se gjatë Holodomorit u vranë 7 milionë ukrainas, dhe në total, 10 milionë njerëz vdiqën nga uria në të gjithë BRSS.
Mohimi dhe nënvlerësimi sovjetik dhe perëndimor
parapamje| Daily Express, 6 gusht 1934 Studiuesit e konsiderojnë mohimin e Holodomorit si pohimin se uria e viteve 1932-1933 në Ukrainën Sovjetike nuk ndodhi. Mohimi i ekzistencës së urisë ishte pozicioni i shtetit sovjetik dhe u pasqyrua si në propagandën sovjetike ashtu edhe në punën e disa gazetarëve dhe intelektualëve perëndimorë duke përfshirë George Bernard Shaw, Walter Duranty dhe Louis Fischer. Në Britani dhe Shtetet e Bashkuara, rrëfimet e dëshmitarëve pamorë të mbledhura nga gazetari i pavarur uellsian Gareth Jones dhe nga komunisti amerikan Fred Beal  u pritën me mosbesim të gjerë.
Në politikën moderne
Ngjarja konsiderohet një gjenocid nga Ukraina dhe Parlamenti Evropian,  dhe dhoma e ulët e parlamentit të Rusisë dënoi regjimin sovjetik "që ka lënë pas dore jetën e njerëzve për arritjen e qëllimeve ekonomike dhe politike".
Strategjia e Rusisë në luftën kundër Ukrainës në vitin 2022 ka tërhequr paralele me Holodomorin për pengimin e qëllimshëm të furnizimeve me ndihma për civilët, bllokimin e porteve të Ukrainës që kërcënuan të shkaktonin zi buke në vende të tjera dhe shënjestrimin e qëllimshëm të infrastrukturës civile për të privuar ukrainasit nga nevojat jetike. Që nga fillimi i majit 2022, Ministria e Mbrojtjes e Ukrainës pretendon se forcat ruse kanë plaçkitur të paktën 500,000 tonë drithë nga fermerët që nga fillimi i pushtimit. Kjo grabitje përfshin sekuestrimin e pajisjeve të fermave industriale, si traktorët, dhe detyrimin e fermerëve të dorëzonin 70% të rendimenteve të tyre të drithit. Përdorimi i urisë nga Rusia si një armë lufte në vitin 2022 është cituar si pjesë e një modeli gjenocidal në një raport të madh nga 35 ekspertë ligjorë dhe gjenocidesh.
Njohja nga qeveria e Holodomorit
parapamje|300x300px| Njohja e Holodomorit sipas vendit Pas fushatave të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Ukrainës për njohjen e Holodomorit si gjenocid, parlamentet dhe qeveritë e vendeve të ndryshme kanë lëshuar deklarata duke e njohur Holodomorin si gjenocid duke përfshirë Ukrainën dhe 14 vende të tjera, as of 2006 , duke përfshirë Australinë, Kanadanë, Kolumbinë, Gjeorgjinë, Meksikën, Perunë dhe Poloninë.
Në nëntor 2022, Holodomori u njoh si gjenocid nga Gjermania, Irlanda, Moldavia, Rumania,  dhe opozita bjelloruse në mërgim. Papa Françesku e krahasoi luftën ruse në Ukrainë me shkatërrimin e saj të synuar të infrastrukturës civile me "gjenocidin e tmerrshëm të Holodomorit", gjatë një fjalimi në Sheshin e Shën Pjetrit.
Vendet që e njohin Holodomorin si gjenocid: • 🇦🇺 Australia
• Belgjika
• Brazili
• Bullgaria
• Kanadaja
• Kolumbia
• Republika Çeke
• Ekuadori
• 🇪🇪 Estonia
• Franca
• Gjeorgjia
• Gjermania
• Hungaria
• Islanda
• Irlanda
• 🇱🇻 Latvia
• 🇱🇺 Luxembourg
• Meksika
• Moldavia
• 🇵🇾 Paraguay
• Peruja
• Portugalia
• Rumania
• Sllovakia
• Ukraina
• Mbretëria e Bashkuar
• Shtetet e Bashkuara
• Vatikani
Referime
<references group="" responsive="0">
Iginio Straffi
Informacioni
Ai është presidenti dhe themeluesi i Rainbow dhe njihet më shumë si krijuesi i karikaturave të Winx Club. parapamje|Iginio Straffi Iginio Straffi (Gualdo, 30 maj 1965) është një regjisor, producent televiziv dhe producent filmave italianë. Ai është presidenti dhe themeluesi i Rainbow dhe njihet më shumë për të qenë krijuesi i karikaturave të Winx Club.
Biografia
Ai e filloi karrierën e tij në Itali si shkrimtar dhe dizajner në revista dhe shtëpi botuese të ndryshme; ai ishte ndër karikaturistët e Nick Raider nga Sergio Bonelli Editore. Më pas, Straffi fillon t'i përkushtohet animacionit dhe udhëton në Francë dhe Luksemburg ku punon në disa filma të animuar.
Duke u kthyer në Itali, Straffi përfitoi nga përvoja e fituar dhe themeloi grupin Rainbow në Loreto në 1995. Ai pastaj filloi të projektojë dhe drejtojë disa seri televizive të animuara, nga Tommy &amp; Oscar, karikatura e parë e Rainbow, te Winx Club, i cili është bërë një fenomen i vërtetë në të gjithë botën që nga paraqitja e tij e parë në TV në 2004.
Karikatura ka arritur një sukses të madh televiziv, veçanërisht në mesin e vajzave dhe adoleshentëve, duke u bërë një kult nga Evropa në Shtetet e Bashkuara në Azi. Gjashtë protagonistët e zanave të serive televizive përfaqësojnë gjithashtu një rast të vërtetë të shkollës së tregtimit të personazheve imagjinarë.
Pas Winx Club, Straffi ka krijuar dhe drejtuar seri të tjera televizive të animuara duke përfshirë Huntik - Secrets &amp; Seekers. Përveç kësaj, që nga viti 2011 ai është autori i karikaturës së veprimit të përzier drejtpërdrejtë Mia dhe Me ndërsa që nga viti 2016 seriali i parë i veprimit të drejtpërdrejtë të drejtpërdrejtë Maggie &amp; Bianca Fashion Friends krijuar nga Rainbow.
Straffi është gjithashtu krijuesi dhe regjisori i filmit të animuar Gladiators of Rome të vitit 2012 CGI.
Jeta private
Ai është i martuar me Joanne Lee, nënkryetaren e Rainbow, të cilën e takoi gjatë një udhëtimi në Singapor, me të cilën kanë një vajzë, Isolde.
Makroorganizmat
Makroorganizmi është një termi i cili i referohet atyre organizmave që janë të dukshëm pa ndihmën e një mikroskopi. Ky është një dallim dhe ndryshim relativisht arbitrar midis organizmave më të mëdhenj dhe mikroorganizmave, të cilët kërkojnë përdorimin e një mikroskopi.
Yje të pashuar V. 5
Yje të pashuar V. 5 Dëshmorë të Luftës Nacional-Çlirimtare. Botuar në Tiranë në vitin 1978 nga “8 Nëntori”. Libri ka 415 faqe dhe me ilustrime.
Bailleulval
Bailleulval është një komunë në Francë. Bailleulvalbën pjesë në departamentin Pas-de-Calais të rajonit Nord-Pas-de-Calais. Komuna ka një popullsi prej 274 banorë dhe sipërfaqe 5.41 km².
Yje të pashuar V. 5
Shënime: Historia, lufta Nacionalçlirimtare 1939-1944, heronj dhe dëshmorë, biografia.
Lacassagne
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Lacassagne (Ocitanisht: La Cassanha ; Shqip: Kasanja) është një komunë në departamentin Hautes-Pyrénées në Francën jugperëndimore.
Marjorie Margolies
Marjorie Margolies-Mezvinsky (e lindur më 21 qershor, 1942) është një gazetare, akademike dhe politikane nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Jeta
Marjorie Margolies-Mezvinsky lindi më 21 qershor 1942, në Filadelfia. Margolies ka studiuar në Universitetin i Pensilvanisë.
Depresioni i madh
Depresioni filloi në Shtetet e Bashkuara pas një rënie të madhe të çmimeve të aksioneve që filluan rreth 4 shtatorit 1929 dhe u bënë lajme në mbarë botën me rrëzimin e tregut të aksioneve të 29 tetorit 1929 (i njohur si Black Tuesday - E marta e Zezë). Mes viteve 1929 dhe 1932, prodhimi i brendshëm bruto (GDP) në botë ra me rreth 15%. Për krahasim, GDP në mbarë botën ra me më pak se 1% nga viti 2008 deri në 2009 gjatë recesionit të Madh. Disa ekonomi filluan të rimëkëmbeshin nga mesi i viteve 1930. Megjithatë, në shumë vende, efektet negative të Depresionit të Madh zgjatën deri në fillim të Luftës së Dytë Botërore.
Depresioni i Madh kishte efekte shkatërruese në vendet e pasura ashtu edhe ata të varfëra. Të ardhurat personale, të ardhurat nga taksat, fitimet dhe çmimet ranë, ndërsa tregtia ndërkombëtare u zhyt me më shumë se 50%. Papunësia në SHBA u rrit në 25% dhe në disa vende u rrit me 33%.
Qytetet anekënd botës u goditën rëndë, sidomos ata që vareshin nga industria e rëndë. Ndërtimi u ndalua praktikisht në shumë vende. Komunitetet bujqësore dhe zonat rurale vuanin pasi çmimet e kulturave ranë me rreth 60%. Duke u përballur me rënien e kërkesës me disa burime alternative të vendeve të punës, zonat e varura nga industritë e sektorit primar si minierat dhe prerjet pësuan më së shumti.
Fillimi
djathtas|parapamje|400x400px|[[Dow Jones Mesatarja Industriale|Dow Jones Industriale, 1928-30]] Historianët ekonomikë zakonisht ia atribuojnë fillimin e Depresionit të Madh në rënien e papritur të çmimeve të bursës amerikane në 29 tetor 1929, i njohur si E Marta e Zezë. Megjithatë, disa e kundërshtojnë këtë përfundim dhe e shohin aksidentin e aksioneve si një simptomë, e jo një shkak, të Depresionit të Madh.
Edhe pas rrëzimit të Wall Street-it të vitit 1929, optimizmi vazhdoi për disa kohë. John D. Rockefeller tha: "Këto janë ditë kur shumë prej tyre janë të dekurajuar. Në 93 vitet e jetës sime, depresionet kanë ardhur dhe kanë shkuar. Prosperiteti gjithnjë ka ardhur dhe do të kthehet përsëri". Tregu i aksioneve u rrit në fillim të vitit 1930, duke u kthyer në nivelet e hershme të 1929 deri në prill. Kjo ishte ende pothuajse 30% nën kulmin e shtatorit 1929.
Së bashku, qeveria dhe biznesi shpenzuan më shumë në gjysmën e parë të vitit 1930 sesa në periudhën korresponduese të vitit të kaluar. Nga ana tjetër, konsumatorët, shumë prej të cilëve kishin pësuar humbje të mëdha në tregun e aksioneve vitin e kaluar, shkurtuan shpenzimet e tyre me 10%. Përveç kësaj, duke filluar nga mesi i viteve 1930, një thatësirë e madhe shkatërroi tokën bujqësore të SHBA. parapamje|Burra e papunë jashtë një kuzhine supe e hapur nga [[Al Capone në Epokën e Depresionit Chicago, Illinois, SHBA, 1931]] Nga mesi i vitit 1930, normat e interesit kishin rënë në nivele të ulëta, por deflacioni i pritur dhe ngurrimi i vazhdueshëm i njerëzve për të marrë hua do të thoshte se shpenzimet dhe investimet e konsumatorëve ishin në depresion. Deri në maj të vitit 1930, shitjet e automobilave kishin rënë nën nivelin e vitit 1928. Çmimet në përgjithësi filluan të bien, megjithëse pagat mbahen të qëndrueshme në vitin 1930. Pastaj një spirale deflacioniste filloi në vitin 1931. Kushtet ishin më keq në zonat bujqësore, ku çmimet e mallrave u zhytën dhe zonat e minierave dhe prerjeve, ku papunësia ishte e lartë dhe kishte pak punë të tjera.
Rënia në ekonominë e SHBA ishte faktori që më parë nxorri shumicën e vendeve të tjera; atëherë, dobësitë ose forcat e brendshme në çdo vend krijonin kushte më të këqija ose më të mira. Përpjekjet e egra për të mbështetur ekonomitë e kombeve individuale nëpërmjet politikave proteksioniste, siç është Akti i Tarifës Smoot-Hawley të vitit 1930 dhe tarifat e hakmarrjes në vendet e tjera, përkeqësuan rënien e tregtisë globale. Nga fundi i vitit 1930, kishte një rënie të vazhdueshme në ekonominë botërore, në të cilën nuk arriti fundi deri në vitin 1933.
Indikatorët ekonomik
Ndryshimi i treguesve ekonomik 1929-32
Keynesiane
Ekonomisti britanik John Maynard Keynes argumentoi në Teorinë e Përgjithshme të Punësimit, Interesit dhe Parave që shpenzimet më të ulëta agregate në ekonomi kontribuan në një rënie masive të të ardhurave dhe punësimit që ishte shumë më poshtë mesatares. Në një situatë të tillë, ekonomia arriti ekuilibrin në nivele të ulëta të aktivitetit ekonomik dhe papunësisë së lartë.
Ideja themelore e Keynes ishte e thjeshtë: për të mbajtur njerëzit plotësisht të punësuar, qeveritë duhet të mbajnë deficite kur ekonomia po ngadalësohet, pasi sektori privat nuk do të investonte aq sa të mbajë prodhimin në nivelin normal dhe do të sjellë ekonominë nga recesioni. Ekonomistët Keynesian u bënë thirrje qeverive gjatë kohëve të krizës ekonomike që të marrin zhurmën duke rritur shpenzimet qeveritare dhe / ose uljen e taksave.
Ndërsa Depresioni vazhdonte, Franklin D. Roosevelt provoi punë publike, subvencione bujqësore dhe pajisje të tjera për të rifilluar ekonominë amerikane, por kurrë nuk hoqi dorë plotësisht duke u përpjekur për të balancuar buxhetin. Sipas Keynesianve, kjo e ka përmirësuar ekonominë, por Roosevelt kurrë nuk shpenzoi mjaftueshm për të sjellë ekonominë nga recesioni deri në fillimin e Luftës së Dytë Botërore.
Monetariste
parapamje|Depresioni i Madh në SHBA nga pikëpamja monetare. Produkti i brendshëm bruto i vërtetë në 1996-Dollar (blu), indeksi i çmimeve (kuqe), oferta monetare M2 (e gjelbër) dhe numri i bankave (gri). Të gjitha të dhënat janë rregulluar në 1929 = 100%. parapamje|Turma në Bankën Union Union të New Yorkut gjatë një banke të drejtuar herët në Depresionin e Madh Monetaristët ndjekin shpjegimin e dhënë nga Milton Friedman dhe Anna J. Schwartz. Ata argumentojnë se Depresioni i Madh ishte shkaktuar nga kriza bankare që shkaktoi një të tretën e të gjitha bankave të zhdukeshin, një reduktim të pasurisë së aksionerëve të bankës dhe më e rëndësishmja tkurrja monetare me 35%. Kjo shkaktoi një rënie të çmimit prej 33% (deflacion). Duke mos ulur normat e interesit, duke mos rritur bazën monetare dhe duke mos injektuar likuiditet në sistemin bankar për të parandaluar shkatërrimin e Rezervës Federale, pasqyrohet pasivisht transformimi i një recesioni normal në Depresionin e Madh. Friedman argumentoi se rënia në rënie në ekonomi, duke filluar me rrëzimin e tregut të aksioneve, thjesht do të kishte qenë një recesion i zakonshëm nëse Rezerva Federale do të kishte ndërmarrë veprime agresive.
Rezerva Federale lejoi disa dështime të mëdha të bankave publike, veçanërisht ato të Bankës së Shteteve të Bashkuara të Nju Jorkut, të cilat prodhuan panik dhe shkrime të gjera në bankat lokale, dhe Rezerva Federale u ulën nga rruga derisa bankat ranë. Ai pretendonte se nëse Fed do të siguronte kreditim të jashtëzakonshëm për këto banka kryesore ose thjesht bleu obligacione qeveritare në tregun e hapur për të siguruar likuiditet dhe për të rritur sasinë e parave pasi bankat kryesore u rrëzuan, të gjitha pjesa tjetër e bankave nuk do të kishin rënë pasi ato më të mëdhenj e bënë, dhe oferta e parasë nuk do të kishte rënë aq larg sa dhe aq shpejt sa bëri.
Qëndrimi i përbashkët
Nga këndvështrimi i shkollave të sotme të mendimit ekonomik, qeveria duhet të përpiqet të mbajë agregatin e ndërlidhur makroekonomik të ofertës monetare dhe / ose kërkesën agregate në një rrugë të qëndrueshme rritjeje. Kur kërcënohet nga parashikimi i një depresioni bankat qendrore duhet të derdhin likuiditet në sistemin bankar dhe qeveria duhet të ulë taksat dhe të përshpejtojë shpenzimet në mënyrë që të mbajë rezervën nominale të parasë dhe kërkesën totale nominale nga kolapsi. Në fillim të Depresionit të Madh, shumica e ekonomistëve besonin në ligjin e Say dhe fuqitë vetë-ekuilibruese të tregut dhe nuk arritën të shpjegonin ashpërsinë e Depresionit. Likuidimi i lirë i lënë vetëm ishte një pozitë e mbajtur kryesisht nga Shkolla Austriake. Pozicioni i likuidimit ishte se një depresion është ilaç i mirë. Ideja ishte përfitimi i një depresioni për të likuiduar investimet e dështuara dhe bizneset që janë bërë të vjetëruara nga zhvillimi teknologjik në mënyrë që të çlirojnë faktorët e prodhimit (kapital dhe punë) nga përdorime joproduktive në mënyrë që këto të mund të ridistrohen në sektorë të tjerë të teknologjisë ekonomi dinamike. Ata argumentuan se edhe në qoftë se vetë-përshtatja e ekonomisë mori falimentime masive, atëherë kështu të jetë ajo. Një pikëpamje gjithnjë e më e zakonshme në mesin e historianëve ekonomikë është se aderimi i disa politikbërësve të Rezervës Federale në tezën e likuidimit çoi në pasoja katastrofike. Lidhur me politikat e Presidentit Hoover, ekonomistët si Barry Eichengreen dhe J. Bradford DeLong theksojnë se Presidenti Hoover u përpoq ta mbajë buxhetin federal të balancuar deri më 1932, kur humbi besimin tek Sekretari i Thesarit Andrew Mellon dhe e zëvendësoi atë. Megjithë pritjet e likuidimit, një pjesë e madhe e kapitalit nuk u riformua, por u zhduk gjatë viteve të para të Depresionit të Madh. Sipas një studimi nga Olivier Blanchard dhe Lawrence Summers, recesioni shkaktoi një rënie të akumulimit të kapitalit neto në nivelet e para 1924 deri në vitin 1933. Milton Friedman e quajti likuidimin "left-to-only" "absurditet të rrezikshëm". Ai shkroi:"Unë mendoj se teoria austriake e ciklit të biznesit i ka bërë botës një dëm të madh. Nëse kthehesh në vitet 1930, gjë që është një pikë kyçe, këtu ju keni pasur austriakët të ulur në Londër, Hayek dhe Lionel Robbins, dhe duke thënë se ju vetëm duhet ta lini fundin e braktisjes nga bota. Ju keni vetëm për të lënë ta kuroni veten. Nuk mund të bësh asgjë për këtë. Ju vetëm do ta bëni atë më keq. ... Unë mendoj se duke inkurajuar atë lloj politike të bëjë 'asgjë' në Britani dhe në Shtetet e Bashkuara, ata dëmtuan."
Shpjegime të tjera moderne jo monetare
Shpjegimi monetar ka dy dobësi. Së pari nuk është në gjendje të shpjegojë pse kërkesa për para ka rënë më shpejt se furnizimi gjatë rënies fillestare në vitet 1930-31. Së dyti, nuk është në gjendje të shpjegojë se pse në mars të vitit 1933 u bë një rimëkëmbje megjithëse normat afatshkurtra të interesit kanë mbetur afër zero dhe oferta e parasë ende ka rënë. Këto pyetje adresohen nga shpjegimet moderne që bazohen në shpjegimin monetar të Milton Friedman dhe Anna Schwartz, por shtojnë shpjegime jo-monetare.
Deflacioni i borxhit
parapamje|Turma jashtë Bankës së Shteteve të Bashkuara në New York, pas dështimit të saj në 1931 parapamje Irving Fisher argumentoi se faktori mbizotërues që çonte në Depresionin e Madh ishte një rreth vicioz i deflacionit dhe rritjes së borxhit të tepërt. Ai nënvizoi nëntë faktorë që ndërveprojnë me njëri-tjetrin në kushtet e borxhit dhe deflacionit për të krijuar mekanizmin e bumit për të goditur. Zinxhiri i ngjarjeve vazhdoi si më poshtë: Gjatë rrëzimit të vitit 1929 para Depresionit të Madh, kërkesat e diferencës ishin vetëm 10% Firmat e brokerimit, me fjalë të tjera, do të japin $ 9 për çdo $ 1 që një investitor kishte depozituar. Kur tregu ra, agjentët e thirrur në këto kredi, të cilat nuk mund të kthehen. Bankat filluan të dështonin pasi debitorët nuk pranonin borxhin dhe depozituesit u përpoqën të tërhiqnin depozitat e tyre në masë, duke shkaktuar shumë banka të bankave. Garancitë e qeverisë dhe rregulloret bankare të Rezervës Federale për të parandaluar panik të tillë ishin të paefektshme ose nuk përdoreshin. Dështimet e bankave çuan në humbjen e miliarda dollarëve në asete.
Fillimisht, teoria e deflatorit të borxhit të Fisherit i mungonte influencës së zakonshme për shkak të kundërshtimit që deflacioni i borxhit përfaqësonte më shumë se një rishpërndarje nga një grup (debitorë) në tjetrin (kreditorët). Ri-shpërndarjet e pastra nuk duhet të kenë efekte të rëndësishme makroekonomike.
Duke u bazuar në hipotezën monetare të Milton Friedman dhe Anna Schwartz si dhe hipoteza e deflavizimit të borxhit të Irving Fisher, Ben Bernanke zhvilloi një mënyrë alternative në të cilën kriza financiare ndikoi në prodhimin. Ai bazohet në argumentin e Fisher-it se rëniet dramatike në nivelin e çmimeve dhe të ardhurat nominale çojnë në rritjen e barrës së borxheve reale, gjë që çon në falimentimin e debitorit dhe rrjedhimisht çon në uljen e kërkesës agregate, një rënie e mëtejshme në nivelin e çmimeve, pastaj rezulton në një spirale deflacionare të borxhit. Sipas Bernanke, një rënie e vogël në nivelin e çmimeve thjesht riallokon pasurinë nga debitorët tek kreditorët pa dëmtuar ekonominë. Por, kur deflacioni është rënie e çmimeve të aseteve në rënie, së bashku me falimentimet e debitorëve, çojnë në një rënie në vlerën nominale të aseteve në bilancet e bankave. Bankat do të reagojnë duke shtrënguar kushtet e tyre të kreditit, që nga ana tjetër të çojnë në një krize krediti që dëmton rëndë ekonominë. Një përplasje kredie ul investimet dhe konsumin dhe rezulton në rënien e kërkesës agregate, e cila kontribuon gjithashtu në spiralin deflacionar.
Hipoteza e pritjeve
Meqenëse rrjedha ekonomike u kthye në sintezën e re neoklasike, pritjet janë një element qendror i modeleve makroekonomike. Sipas Peter Temin, Barry Wigmore, Gauti B. Eggertsson dhe Christina Romer, çelësi për rimëkëmbjen dhe përfundimin e Depresionit të Madh u krijua nga një menaxhim i suksesshëm i pritjeve të publikut. Teza bazohet në vëzhgimin se pas viteve të deflacionit dhe një recesioni shumë të rëndë, treguesit e rëndësishëm ekonomikë u kthyen pozitivisht në mars 1933, kur Franklin D. Roosevelt mori detyrën. Çmimet e konsumit u kthyen nga deflacioni në një inflacion të butë, prodhimi industrial doli në fund të marsit 1933 dhe investimi u dyfishua në 1933 me një kthesë në mars të vitit 1933. Nuk kishte forca monetare për të shpjeguar atë kthesë. Furnizimi me para ende ishte në rënie dhe normat afatshkurtra të interesit mbetën afër zero. Para marsit të vitit 1933 njerëzit prisnin deflacion të mëtejshëm dhe një rënie në mënyrë që edhe normat e interesit në zero nuk stimulonin investimet. Por kur Roosevelt njoftoi ndryshimet e mëdha të regjimit, njerëzit filluan të presin inflacionin dhe një zgjerim ekonomik. Me këto pritje pozitive, normat e interesit në zero filluan të stimulonin investimet ashtu siç pritej të bënin. Ndryshimi i regjimit të politikës fiskale dhe monetare të Rooseveltit ndihmoi që objektivat e tij të politikës të ishin të besueshme. Pritja e të ardhurave më të larta në të ardhmen dhe inflacioni më i lartë i ardhshëm nxitën kërkesën dhe investimet. Analiza sugjeron që eliminimi i dogmave të politikës së standardit të arit, një buxhet i balancuar në kohë krizash dhe qeverisjeje të vogël, çoi në një ndryshim të madh në pritje që llogariste rreth 70-80 për qind të rikuperimit të prodhimit dhe çmimeve nga viti 1933 në vitin 1937. Nëse ndryshimi i regjimit nuk do të kishte ndodhur dhe politika Hoover të vazhdonte, ekonomia do të kishte vazhduar rënien e saj të lirë në vitin 1933 dhe prodhimi do të ishte 30% më i ulët në 1937 sesa në vitin 1933.
Recesioni i 1937-38, i cili ngadalësoi rimëkëmbjen ekonomike nga Depresioni i Madh, shpjegohet nga frika e popullsisë se shtrëngimi i moderuar i politikës monetare dhe fiskale në vitin 1937 do të ishte hapa e parë për rivendosjen e politikës së para marsit 1933 regjimit.
Shkolla Austriake
Teoricienët e "Shkollës Austriake" që shkruan për Depresionin përfshijnë ekonomistin austriak Friedrich Hayek dhe ekonomistin amerikan Murray Rothbard, i cili shkroi Depresionin e Madh të Amerikës (1963). Sipas pikëpamjes së tyre dhe si monetaristët, Rezerva Federale, e cila u krijua në vitin 1913, mban mbi vete një pjesë të madhe të fajit; por në kundërshtim me monetaristët, ata argumentojnë se shkaku kryesor i Depresionit ishte zgjerimi i ofertës së parasë në vitet 1920, gjë që çoi në një bum të paqëndrueshëm të kreditimit.
Sipas pikëpamjes austriake ishte ky inflacion i ofertës së parasë që çoi në një bum të paqëndrueshëm në të dy çmimet e aseteve (stoqet dhe obligacionet) dhe mallrat kapitale. Deri në kohën kur FED u shtrëngua vonë në vitin 1928, ishte shumë vonë dhe, sipas pikëpamjes austriake, një tkurrje e rëndësishme ekonomike ishte e pashmangshme. Në shkurt të vitit 1929, Hayek botoi një letër që parashikoi se veprimet e Rezervës Federale do të çonin në një krizë duke filluar në tregjet e aksioneve dhe kredive.
Sipas Rothbard, mbështetja e qeverisë për ndërmarrjet e dështuara dhe mbajtja e pagave mbi vlerat e tyre të tregut në të vërtetë e zgjatën Depresionin. Hayek, unlike Rothbard, believed since the 1970s, along with the monetarists, that the Federal Reserve further contributed to the problems of the Depression by permitting the money supply to shrink during the earliest years of the Depression. Megjithatë, në 1932 dhe 1934 Hayek kishte kritikuar FED dhe Bankën e Anglisë për mos marrjen e një qëndrimi më kontraktues.
Hans Sennholz argumentoi se shumica e bumit dhe grushteve që rrënuan ekonominë amerikane në vitet 1819-20, 1839-43, 1857-60, 1873-78, 1893-97 dhe 1920-21, u gjeneruan nga qeveria duke krijuar një bum përmes parave të lehtë dhe kredi, e cila më pas u pasua nga busti i pashmangshëm. Përplasja spektakolare e vitit 1929 pasoi pesë vjet zgjerimin e pamatur të kredisë nga Sistemi i Rezervës Federale nën Administrimin Coolidge. Kalimi i Amendamentit të Gjashtëmbëdhjetë, miratimi i Aktit të Rezervës Federale, deficitet në rritje të qeverisë, kalimi i Aktit të Tarifave të Hawley-Smoot dhe Akti i të Ardhurave të vitit 1932, e përkeqësoi krizën, duke e zgjatur atë.
Ludwig von Mises shkroi në vitet 1930: "Zgjerimi i kredisë nuk mund të rrisë furnizimin me mallra të vërtetë, por vetëm të sjellë një riorganizim, ai largon investimet kapitale larg kursit të përcaktuar nga gjendja e pasurisë ekonomike dhe kushteve të tregut. shtigjet që nuk do të ndiqnin, përveç nëse ekonomia do të fitonte një rritje të të mirave materiale, si rrjedhim, rritja nuk ka një bazë solide, nuk është një prosperitet i vërtetë, është prosperitet iluzor, por nuk është zhvilluar nga një rritje ekonomike pasuri, dmth akumulimi i kursimeve të vëna në dispozicion për investime produktive, por më shumë, ajo u ngrit për shkak se zgjerimi i kredisë krijoi iluzionin e një rritjeje të tillë, herët a vonë duhet të bëhet e qartë se kjo situatë ekonomike është ndërtuar mbi rërë "."
Marksiste
Karl Marksi pa recesionin dhe depresionin si të pashmangshëm në kapitalizmin e tregut të lirë, pasi nuk ka kufizime për grumbullimin e kapitalit përveç tregut. Në pikëpamjen marksiste, kapitalizmi tenton të krijojë akumulime të pabalancuara të pasurisë, duke çuar në akumulime të kapitalit, të cilat në mënyrë të pashmangshme çojnë në një krizë. Ky bust veçanërisht i mprehtë është një tipar i rregullt i modelit të bumit dhe bustit të asaj që marksistët e quajnë zhvillimin "kapitalist" kaotik. Është një parim i shumë grupimeve marksiste se krizat e tilla janë të pashmangshme dhe do të jenë gjithnjë e më të rënda derisa kontradiktat e qenësishme në mospërputhjen midis mënyrës së prodhimit dhe zhvillimit të forcave prodhuese arrijnë pikën përfundimtare të dështimit. Në atë moment, periudha e krizës inkurajon konfliktin e intensifikuar të klasave dhe detyron ndryshimet shoqërore.
Pabarazia
Dy ekonomistë të viteve 1920, Waddill Catchings dhe William Trufant Foster, popullarizuan një teori që ndikoi shumë krijues të politikave, përfshirë Herbert Hoover, Henry A. Wallace, Paul Douglas dhe Marriner Eccles. Ajo mbajti ekonominë e prodhuar më shumë sesa e konsumuar, sepse konsumatorët nuk kishin të ardhura të mjaftueshme. Kështu, shpërndarja e pabarabartë e pasurisë gjatë viteve 1920 shkaktoi Depresionin e Madh.
Shoku i produktivitetit
Nuk mund të theksohet shumë fuqishëm se tendencat [e produktivitetit, prodhimit dhe punësimit] që po përshkruajmë janë trendet afatgjata dhe ishin plotësisht të dukshme para vitit 1929. Këto tendenca janë në të tashmen si rezultat i depresionit aktual dhe as nuk janë rezultat i Luftës së Parë Botërore. Përkundrazi, depresioni i tanishëm është një kolaps që rezulton nga këto tendenca afatgjata.Tre dekadat e para të shekullit të 20-të pësuan rritje të prodhimit ekonomik me elektrizimin, prodhimin në masë dhe makinat e motorizuara bujqësore, dhe për shkak të rritjes së shpejtë të produktivitetit ka pasur shumë kapacitete të tepërta prodhimi dhe java e punës ishte duke u zvogëluar.
Rritja dramatike e produktivitetit të industrive kryesore në SHBA dhe efektet e produktivitetit në prodhim, paga dhe javën e punës diskutohen nga Spurgeon Bell në librin e tij "Produktiviteti, pagat dhe të ardhurat kombëtare" (1940).
Përkeqësimi i depresionit global
Standardi i arit ishte mekanizmi primar i transmisionit të Depresionit të Madh. Edhe vendet që nuk përballeshin me dështimet e bankave dhe një tkurrje monetare në radhë të parë u detyruan të bashkoheshin me politikën deflacioniste pasi normat e larta të interesit në vendet që kryenin një politikë deflacioniste çuan në një dalje ari në vendet me norma interesi më të ulëta. Sipas mekanizmit të fluksit të çmimeve të standardeve të arit, vendet që humbën ari por megjithatë dëshironin të ruanin standardin e arit duhej të lejonin që oferta e tyre e parasë të ulej dhe niveli i brendshëm i çmimeve gjithashtu të ulej (deflacioni).
Ekziston edhe konsensusi se politikat proteksioniste si Akti i Tarifës Smoot-Hawley ndihmuan për të përkeqësuar depresionin.
Standarti i Arit
Disa studime ekonomike kanë treguar se ashtu si rënia u përhap në mbarë botën nga ngurtësia e standardit të arit, ai pezullonte konvertueshmërinë e arit (ose zhvlerësimin e monedhës në terma ari) që bënin më shumë për ta bërë të mundur rimëkëmbjen.
Çdo monedhë e madhe e la standardin e arit gjatë Depresionit të Madh. Britania e Madhe ishte e para për ta bërë këtë. Duke u përballur me sulme spekulative mbi paundin dhe duke reduktuar rezervat e arit, në shtator të vitit 1931 Banka e Anglisë ndërpreu shkëmbimin e notave të poundit për ari dhe poundi u lundrua në tregjet e këmbimit valutor.
Sipas analizave të mëvonshme, korrigjimi me të cilin një vend ka lënë standardin e arit ka parashikuar në mënyrë të besueshme rimëkëmbjen e saj ekonomike. Për shembull, Britania e Madhe dhe Skandinavia, që u larguan nga standardi i arit në vitin 1931, u gjetën shumë më herët se Franca dhe Belgjika, të cilat mbetën shumë më gjatë në ari. Vende të tilla si Kina, që kishin një standard argjendi, pothuajse e shmangën depresionin tërësisht. Lidhja midis braktisjes së standardit të arit si një parashikues i fortë i ashpërsisë së vendit të depresionit dhe gjatësisë së kohës së rimëkëmbjes së saj, është treguar të jetë konsistente për dhjetra vende, përfshirë vendet në zhvillim. Kjo shpjegon pjesërisht se përse përvoja dhe kohëzgjatja e depresionit ndryshonin midis ekonomive kombëtare.
Ndarja e tregtisë ndërkombëtare
Shumë ekonomistë kanë argumentuar se rënia e mprehtë e tregtisë ndërkombëtare pas vitit 1930 ndihmoi në përkeqësimin e depresionit, veçanërisht për vendet që varen ndjeshëm nga tregtia e jashtme. Në një sondazh të 1995 të historianëve ekonomistë amerikanë, dy të tretët ranë dakord se Akti i Tarifës së Smoot-Hawley përkeqësoi Depresionin e Madh. Shumica e historianëve dhe ekonomistëve pjesërisht fajësojnë Aktin amerikan të Tarifave Smoot-Hawley (miratuar më 17 qershor 1930) për përkeqësimin e depresionit duke ulur seriozisht tregtinë ndërkombëtare dhe duke shkaktuar tarifa hakmarrëse në vende të tjera. Ndërsa tregtia e jashtme ishte një pjesë e vogël e aktivitetit të përgjithshëm ekonomik në SHBA dhe u përqendrua në disa biznese si bujqësia, ishte një faktor shumë më i madh në shumë vende të tjera. Norma mesatare ad valorem e detyrimeve mbi importet e detyrueshme për 1921-25 ishte 25.9%, por sipas tarifës së re u rrit në 50% gjatë viteve 1931-35. Në terma të dollarit, eksportet amerikane ranë gjatë katër (4) viteve të ardhshme nga rreth 5.2 miliardë dollarë në 1929 deri në 1.7 miliardë dollarë në vitin 1933; kështu, jo vetëm që vëllimi fizik i eksporteve rra, por edhe çmimet kanë rënë me rreth 1/3 siç shkruhet. Goditjet më të vështira ishin mallrat e fermës si gruri, pambuku, duhani dhe lënda e drurit.
Qeveritë në mbarë botën morën hapa të ndryshëm për të shpenzuar më pak para për mallrat e huaja, si: "vendosja e tarifave, kuotave të importit dhe kontrollet e këmbimit". Këto kufizime formuan një tension të madh në mes të tregjeve, duke shkaktuar një zbritje të madhe gjatë depresionit. Jo të gjitha vendet zbatuan të njëjtat masa të proteksionizmit. Disa vende ngritën tarifat në mënyrë drastike dhe vendosën kufizime të ashpra për transaksionet në valutë të huaj, ndërkohë që vendet e tjera thanë "kufizime tregtare dhe shkëmbimi vetëm pak":
Efekti i tarifave
Mendimi i konsensusit midis ekonomistëve dhe historianëve ekonomikë është se kalimi i Tarifës Smoot-Hawley përkeqësoi Depresionin e Madh, edhe pse ka mosmarrëveshje sa për sa. Në pikëpamjen popullore, Tarifa Smoot-Hawley ishte një shkak kryesor i depresionit. Megjithatë, shumë ekonomistë mendojnë se akti tarifor nuk e ka keqësuar rëndë depresionin.
Kriza bankare gjermane e vitit 1931 dhe kriza britanike
Kriza financiare u përshkallëzua jashtë kontrollit në mes të vitit 1931, duke filluar me rënien e Credit Anstalt në Vienë në maj. Kjo ushtroi presion të madh ndaj Gjermanisë, e cila tashmë ishte në trazira politike. Me rritjen e dhunës së lëvizjeve naziste dhe komuniste, si dhe nervozizmin e investitorëve në politikat e ashpra financiare të qeverisë .Investitorët tërhoqën paratë e tyre afatshkurtra nga Gjermania, pasi besimi shpërtheu në rënie. Reichsbank humbi 150 milionë marka në javën e parë të qershorit, 540 milionë në të dytin dhe 150 milionë në dy ditë, 19-20 qershor. Kolapsi ishte në dorë. Presidenti i SHBA Herbert Hoover bëri thirrje për një moratorium mbi Pagesën e reparacioneve të luftës. Ky Paris i zemëruar, i cili varej nga një rrjedhje e vazhdueshme e pagesave gjermane, por e ngadalësoi krizën dhe moratoriumin, u pajtua në korrik 1931. Konferenca ndërkombëtare në Londër më vonë në korrik nuk prodhoi marrëveshje, por më 19 gusht një marrëveshje për ndalimin e ngrirjes së Gjermanisë detyrimet e huaja për gjashtë muaj. Gjermania mori fonde emergjente nga bankat private në Nju Jork, si dhe Bankën e Vendbanimeve Ndërkombëtare dhe Bankën e Anglisë. Financimi vetëm ngadalësoi procesin; nuk eshte asgje. Dështimet industriale filluan në Gjermani, një bankë e madhe e mbyllur në korrik dhe u shpall një festë dy-ditore për të gjitha bankat gjermane. Dështimet e biznesit më të shpeshta në korrik, dhe u përhapën në Rumani dhe Hungari. Kriza vazhdoi të përkeqësohet në Gjermani, duke sjellë trazirë politike që më në fund çoi në ardhjen në pushtet të regjimit nazist të Hitlerit në janar të vitit 1933.
Kriza financiare botërore filloi tani të trullos Britaninë; investitorët anembanë botës filluan të tërhiqnin arin e tyre nga Londra në normën prej £ 2 milion në ditë. Kreditë prej 25 milionë dollarë secila nga Banka e Francës dhe Banka Federale e Rezervave të Nju Jorkut dhe një çështje prej 15 milionë dollarësh fiduciare u ngadalësuan, por nuk e ndryshuan krizën britanike. Kriza financiare ka shkaktuar një krizë të madhe politike në Britani në gusht të vitit 1931. Me mungesat në rritje, bankierët kërkuan një buxhet të balancuar; qeveria e ndarë e qeverisë së punës së kryeministrit Ramsay MacDonald u pajtua; ai propozoi ngritjen e taksave, shkurtimin e shpenzimeve dhe më kontroversisht, për të ulur 20% të papunësisë. Sulmi ndaj mirëqenies ishte krejtësisht i papranueshëm për lëvizjen e Punës. MacDonald donte të jepte dorëheqjen, por mbreti George V këmbënguli që ai të mbetet dhe të formojë një koalicion të të gjitha partive "Qeveria kombëtare". Partitë Konservatore dhe Liberale nënshkruan, së bashku me një numër të vogël të Punës, por shumica dërrmuese e udhëheqësve të Punës denoncoi MacDonald si tradhtar për udhëheqjen e qeverisë së re. Britania doli jashtë standardit të arit dhe vuajti relativisht më pak se vendet e tjera të mëdha në Depresionin e Madh. Në zgjedhjet britanike të vitit 1931, Partia Laburiste u shkatërrua praktikisht, duke e lënë MacDonald si Kryeministër për një koalicion kryesisht konservativ.
Pika kthyese dhe rimëkëmbja
Në shumicën e vendeve të botës, rimëkëmja nga Depresioni i Madh filloi në vitin 1933. Në SHBA, rimëkëmbja filloi në fillim të vitit 1933, por SHBA nuk u kthye në GNP 1929 për më shumë se një dekadë dhe ende kishte një normë papunësie prej rreth 15% në 1940, ndonëse poshtë nga lartësia prej 25% në vitin 1933.
Nuk ka konsensus midis ekonomistëve lidhur me forcën motivuese për zgjerimin ekonomik të SHBA që vazhdoi me pjesën më të madhe të viteve Roosevelt (dhe recesionin e 1937 që e ndërpreu atë). Një pikëpamje e përbashkët midis shumicës së ekonomistëve është se politikat e "Roosevelt's New Deal" ose shkaktuan ose përshpejtuan rimëkëmbjen, edhe pse politikat e tij nuk ishin kurrë agresive për të sjellë ekonominë krejtësisht jashtë recesionit. Disa ekonomistë gjithashtu kanë tërhequr vëmendjen ndaj efekteve pozitive nga pritjet e refllimit dhe rritjes së normave nominale të interesit, të cilat u shtuan nga fjalët dhe veprimet e Roosevelt. Kjo ishte riktheja e atyre politikave të njëjta reflationare që çuan në ndërprerjen e një recesioni që filloi në fund të vitit 1937. Një politikë që kontribuoi me ndryshimin e reflimit ishte Akti Bankar i vitit 1935, i cili në mënyrë efektive ngriti kërkesat e rezervës, duke shkaktuar një tkurrje monetare që ndihmoi në prishjen e rimëkëmbjes. GDP u kthye në prirjen e saj në rritje në 1938.