cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Format e shtjelluara të foljes
Format e shtjelluara të foljes në gjuhën e standartizuar të shqipes, njihen gjashtë mënyra,(dëftore, habitore, lidhore, kushtore, dëshirore dhe urdhërore). Këto gjashtë mënyra kanë vetat, kohët kryesore dhe nënkohët e tyre, numrin njejës dhe shumës, diatezën veprore dhe joveprore. Mënyra dëftore ka tri kohë themelore: e tashme, e shkuar dhe e ardhme, nga të cilat e shkuara ka pesë nënndarje: të pakryerën, të kryerën e thjeshtë, të kryerën, më se të kryerën dhe të kryerën e tejshkuar, kurse e ardhmja ka këto nënndarje: të ardhmen, të ardhmen e përparme.
Koha e tashme
Siç shihet nga kjo pasqyrë foljet e tipit pi në numrin njëjës nuk marrin mbaresa vetore. Foljet e zgjedhimit të dytë e të zgjedhimit të tretë në kohën e tashme të mënyrës dëftore, në numrin njejës nuk marrin mbaresa vetore, kurse në numrin shumës marrin mbaresat -im, -in,-in. Foljet e tipit heq, dredh, siell, mbiell etj. (klasa e dytë e zgjedhimit të dytë), në vetën e dytë shumës e ndryshojnë zanoren -e ose togun e zanoreve -ie në -i. Kurse folje e klasës së dytë, të zgjedhimit të tretë, në vetën e dytë e në vetën e tretë njëjës e ndryshojnë zanoren -a të temës në -e e në vetën e dytë shumës e ndryshojnë atë në -i.
Format e diatezave pësore e vetvetore
Foljet në kohën e tashme të mënyrës dëftore kur përdoren në format e diatezave pësore e vetëvetore, marrin mbaresat -em, -esh-et, -emi, -en. Foljet me temë në zanore (si p.sh. foljet e zgjedhimit të parë) para këtyre mbaresave marrin për lehtësi shqiptimin edhe bashkëtingëlloren -h. Format gramatikore të mënyrës dëftore
Koha e tashme
Foljet në kohën e tashme të mënyrës dëftore zakonisht përdoren për të treguar veprime ose gjendje që përsëriten herë pas here p.sh. Mësimet fillojnë në orën tetë të mëngjesit. Kush punon çmohet etj. Por kur duam të vëmë në dukje se veprimi po vazhdon të kryhet në çastin kur flasim, atëherë i vëmë foljes përpara pjesëzën po, e cila shpreh nuancën e vazhdimit të veprimit p.sh. Koha e tashme e mënyrës dëftore mund të përdoret edhe për të treguar veprime të së shkuarës, të cilat duam t’i paraqesim sa më të gjalla, sikur po ndodhin para syve tanë. Format e diatezës veprore Foljet e zgjedhimit të parë në kohën e tashme të mënyrës dëftore marrin këto mbaresa vetore -j, -n, -n (për numrin njëjës) dhe -jmë, -ni, -jnë (për numrin shumës) Siç shihet nga kjo pasqyrë foljet e tipit pi në numrin njëjës nuk marrin mbaresa vetore. Foljet e zgjedhimit të dytë e të zgjedhimit të tretë në kohën e tashme të mënyrës dëftore, në numrin njëjës nuk marrin mbaresa vetore, kurse në numrin shumës marrin mbaresat -im, -in,-in. Foljet e tipit heq, dredh, sjell, mbjell etj. (klasa e dytë e zgjedhimit të dytë), në vetën e dytë shumës e ndryshojnë zanoren -e ose togun e zanoreve -ie në -i. Kurse folje e klasës së dytë, të zgjedhimit të tretë, në vetën e dytë e në vetën e tretë njëjës e ndryshojnë zanoren -a të temës në -e e në vetën e dytë shumës e ndryshojnë atë në -i.
Format e diatezave pësore e vetvetore
Foljet në kohën e tashme të mënyrës dëftore kur përdoren në format e diatezave pësore e vetvetore, marrin mbaresat -em, -esh-et, -emi, -en. Foljet me temë në zanore (si p.sh. foljet e zgjedhimit të parë) para këtyre mbaresave marrin për lehtësi shqiptimin edhe bashkëtingëlloren '''-h. '''*Shembull:
Koha e shkuar
Sipas formave gramatikore në gjuhën shqipe dallohen këto pesë ndarje kryesore të kohës së shkuar të mënyrës dëftore:
1) e pakryera,
2) e kryera e thjeshtë,
3) e kryera,
4) më se e kryer,
Vrenjti
është një fshat në Shqipëri...
Format e shtjelluara të foljes
E pakryera
E pakryera e mënyrës dëftore përdoret zakonisht për të treguar veprime ose gjendje, që vazhdonin ende në një çast të caktuar të së kaluarës. Folja në këtë kohë nuk tregon as kur ka filluar, as kur ka përfunduar veprimi ose gjendja e shprehur prej saj. Edhe në kohën e pakryer foljet që tregojnë veprime, mund të shoqërohen me pjesëzën po. P.sh. kur vajta unë, ai po shkruante
Format e diatezës veprore
Foljet e të gjitha zgjedhimeve, kur përdoren në formën veprore, në kohën e pakryer, të mënyrës dëftore marrin këto mbaresa vetore: -ja, -je, -te ose nte (për numrin njëjës) dhe -nim, -nit, -nin (për numrin shumës) Edhe në kohën e pakryer, pësojnë ndryshimin fonetik foljet në vetën e dytë shumës të mënyrës dëftore, ndryshojnë zanoren ose togun e zanoreve të temës në -i (për të gjitha vetat). Format e diatezës pësore vetvetore
Kur përdoren në format e diatezave pësore e vetvetore, foljet në kohën e pakryer të mënyrës dëftore marrin mbaresat -esha, -eshe, -esh ose -ej (për numrin njëjës) dhe -eshim, -eshit, -eshin (për numrin shumës) Foljet me temë në zanore para këtyre mbaresave për lehtësi shqiptimi marrin edhe bashkëtingëlloren -h.
E kryera e thjeshtë
E kryera e thjeshtë e mënyrës dëftore përdoret zakonisht për të treguar veprime ose gjendje, qe kanë marrë fund në një të kaluar të afërt ose të largët dhe që nuk kanë lidhje me çastin kur flasim p.sh. Doli shkurti, hyri marsi. Por e kryera e thjeshtë përdoret edhe për të treguar veprime, qe sipas folësit do të kryhen me siguri në një të ardhme të afërt p.sh. Prit, se erdha.
Format e diatezës veprore
Mbaresat vetore, që marrin foljet në të kryerën e thjeshtë, kur përdoren në formën veprore, janë: -a, -e, -i ose -u (për numrin njëjës) dhe -më, a -ëm, -të a -ët, -në a -ën (për numrin shumës). Foljet me temë në zanore në vetën e parë e në vetën e dytë njëjës para mbaresës vetore për lehtësi shqiptimi marrin bashkëtingëlloren -v. Në vetën e tretë njëjës foljet, tema e të cilave mbaron më bashkëtingëllore grykore -k, -y, -h ose me zanoret e theksuara -a, -e, -i marrin mbaresën vetore -u, kurse gjithë foljet e tjera marrin mbaresën vetore -i. Në numrin shumës foljet me temë në zanore marrin mbaresat vetore -më, -të, -në (ose -m, -t, -n), kurse, foljet me temë në bashkëtingëllore marrin variantet -ëm, ët, ën. Format e diatezës pësore e vetvetore
Foljet në të kryerën e thjeshtë, kur përdoren në format e diatezave pësore e vetvetore, marrin pjesëzën -u, e cila u paravihet formave veprore të ndryshme. Por, në vetën e tretë njëjës foljet përdoren pa mbaresën vetore -i ose -u; foljet me temë në -o ose -ua në vetën e tretë njëjës dalin me -ua, ndërsa foljet me temë ne -e e zbërthejnë këtë në -ye.
E kryera
E kryera e mënyrës dëftore përdoret zakonisht për të treguar veprime ose gjendje që kanë marrë fund, por që në një mënyrë a në një tjetër lidhen me çastin kur flasim. P.sh.: ''Ata kanë punuar me mend ne koke.
E më se e kryera
Përdoret zakonisht për të treguar një veprim ose një gjendje, që ka përfunduar para një çasti të caktuar të kohës së shkuar. P.sh.: Kur erdhi Agimi, ne kishim mbaruar punën.
Forma e diatezës veprore Kjo formë sajohet duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse kam, në të pakryerën e mënyrës dëftore. P.sh.: kisha larë, kishe larë, kishte larë, kishim larë, kishit larë, kishin larë. Forma e diatezave pësore e vetvetore Për diatezën pësore-vetvetore, në vend të foljes kisha, përdoret folja ndihmëse isha. P.sh.: isha larë, ishe larë, ishte larë, ishim larë, ishit larë, ishin larë.
E kryera e tejshkuar
Ose e shkuar e harruuuar E kryera e tejshkuar e mënyrës dëftore përdoret më tepër nëpër fjali të varura kushtore të ndërtuara me lidhëzën nënrenditëse po. P.sh.: Po e pati kryer detyrën mirë, do të shpërblehet. Në këtë kuptim, siç shihet, ajo është sinonim me më se të kryerën. Nga këto dy forma gramatikore, sinonime në gjuhën e sotme letrare, përdoret shumë më dendur më se e kryera, kurse e kryera e tejshkuar haset më rrallë. Format e diatezës veprore Format e diatezës veprore të së kryerës së tejshkuar sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse kam (pata), në të kryerën e thjeshtë të mënyrës dëftore. P.sh.: pata larë, pate larë, pati larë, patëm larë, patët larë, patën larë.
Format e diatezave pësore e vetvetore Për diatezën pësore-vetvetore, në vend të foljes kam (pata) përdoret folja ndihmëse qeshë. P.sh.: qeshë larë, qe larë, qe larë, qenë larë, qetë larë, qenë larë.
Koha e ardhme
E ardhmja e mënyrës dëftore përdoret për të treguar një veprim ose një gjendje që pritet të të afërt ose të largët. P.sh.: Të dielën do të dalim në shëtitje.
Koha e ardhme// Ka dy nenrenditje E ardhme dhe e ardhme e perparme.
Format e diatezës veprore
Në gjuhën e sotme letrare përdoren dy tipa të se ardhmes. Tipi i parë, që është mbizotërues, ndërtohet duke u paravendosur pjesëzën do formave vetore të kohës së tashme të mënyrës lidhore p.sh. do të (laj, lash, lajë, lajmë, lani, lajnë) Tipi i dytë i së ardhmes që përdoret shumë më pak se i pari, ndërtohet duke i paravendosur formës së pashtjelluar të tipit për të larë, format vetore të kohës së tashme të foljes ndihmëse kam p.sh. kam (ke, ka, kemi, keni, kanë) për të larë.
Format e diatezave pësore vetvetore të së ardhmes së tashme, sajohen duke u paravënë pjesëzën foljore do formave gramatikore pësore-vetvetore të foljes themelore, në kohën e tashme të mënyrës lidhore. P.sh.: do të (lahem, lahesh, lahet, lahemi, laheni, lahen)
E ardhmja e përparme
E ardhmja e përparme përdoret për të treguar një veprim ose një gjendje, qe pritet të vërtetohet në të ardhmen para një veprimi tjetër. P.sh.: Kur të vijë babai, do t’i kemi mbaruar të gjitha punët. Përdoret edhe për të shprehur veprime të mundshme të së shkuarës. P.sh.: Këtë që thua, do ta kesh lexuar gjëkundi. Format e diatezës veprore të së ardhmes së përparme
Sajohen duke u paravënë pjesëzën foljore do formave gramatikore veprore të foljes themelore në kohën e kryer të mënyres lidhore. P.sh.: do të (kem, kesh, ketë, kemi, keni, kanë) larë. Format e diatezave pësore e vetvetore
Format e diatezave pësore e vetvetore të së ardhmes së përparme sajohen duke u paravënë pjesëzën do formave gramatikore pësore-vetvetore të foljes themelore në kohën e kryer të mëynyrës lidhore. P.sh.: do të (jem, jeshë, jetë, jemi, jeni, janë) larë.
E ardhmja e së shkuarës
E ardhmja e përparme e së shkuarës. Si kohë e ardhme ne gjuhën tonë përdoret më rrallë edhe kjo formë (kam, ke, ka, kemi, keni, kanë) për të larë.
Format gramatikore të mënyrës habitore
Folja në mënyrën habitore përdoret për të shprehur një veprim ose gjendje të papritur, që ngjall një farë habie tek folësi. P.sh.: Sa qenke rritur! Mënyra habitore ka dy kohë themelore - kohën e tashme dhe të shkuarën. Koha e shkuar e kësaj mënyre ka tri ndarje kryesore, qe janë: e pakryera, e kryera dhe më se e kryera. Koha e tashme Kjo kohë e habitores ndërtohet duke i prapangjitur pjesores së shkurtër të foljes ndajshtesat -kam, -ke, -ka (për njëjësin) dhe -kemi, -keni, - kanë (për shumësin). P.sh.: pas (kam, ke, ka, kemi, keni, kanë) - diateza veprore. Ndërsa në diatezën pësore dhe vetvetore foljet e kësaj mënyre marrin përpara pjesëzën -u. P.sh.: Kjo lule u rritka shpejt!
Kontea Charlotte (New Brunswick)
Kontea Charlotte është një konte (county) në provincën New Brunswick, në Kanada. Kontea ka një sipërfaqe 3424.33 km² dhe popullsi 26549 banorë.
Format e shtjelluara të foljes
E pakryera
Format e diatezave pësore e vetvetore të kohës së pakryer të mënyrës habitore sajohen duke u paravënë pjesëzën -u. P.sh.: u lakësha, u hapkësha, u matkësha etj.
E kryera
Kjo kohë ndërtohet duke i paravendosur pjesores së foljes format vetore të kohës së tashme habitore të ndihmëses -kam. P.sh.: paskam (paske, paska, paskemi, paskeni, paskan) larë etj. (diateza veprore), ndërsa në diatezën pësore vetvetore bëhet me foljen ndihmëse jam. Më se e kryera Kjo kohë ndërtohet duke i paravendosur pjesores së foljes format vetore të së pakryerës habitore të ndihmëses. P.sh.: paskësha (paskëshe, paskësh, paskëshim, paskëshit, paskëshin) larë etj. Në diatezën veprore, ndërsa në diatezën pësore vetvetore bënë: (qenkësha, qenkësh, qenkësh) larë etj.
Format gramatikore të mënyrës lidhore Folja e përdorur në mënyrë lidhore tregon një veprim ose gjendje, që folësi e quan të mundshme, të dëshirueshme, por të pasigurt. Folja në mënyrën lidhore ka dy kohë kryesore: kohën e tashme dhe kohën e shkuar. Koha e shkuar e kësaj mënyre ka tri ndarje kryesore, që janë: e pakryera, e kryera dhe më se e kryera.
Koha e tashme
Të gjitha foljet, me përjashtim të foljeve jam e kam, në kohën e tashme të mënyrës lidhore dalin me tema në përgjithësi të njëjta me ato te kohës së tashme të dëftores. Por ato folje, që në vetën e dytë e të tretë njëjës të se tashmes së dëftores pësojnë ndonjë ndërrim zanoreje ose edhe ndërrimin -s, -t, në të tashmen e lidhores nuk e pësojnë këtë ndërrim. Të krahasohet p.sh. (ti, ai) del (ti) të dal-ësh, (ai) të dal-ë etj., kështu të krahasohet: (unë) flas, vras etj., (ti, ai) flet, zbret etj. Kurse ne vetën e dytë shumës ato folje që pësojnë ndërrime tingujsh në të tashmen e dëftores i pësojnë këto ndërrime edhe në të tashmen e lidhores. P.sh. të krahasohen: (ju) dil-ni, të dil-ni; (ju) hiq-ni, të hiq-ni etj. Foljet jam dhe kam në të gjitha vetat (njëjës e shumës) të kohës së tashme të lidhores dalin me tema me je- përkatësisht ke- të je-m, të ke-m etj. Format e diatezës veprore Siç u cek më lartë, foljet marrin përpara pjesëzën të dhe me përjashtim të vetës së dyte e te tretë njëjës, në përgjithësi dalin me të njejtat forma gramatikore si në kohën e tashme (veprore) të mënyrës dëftore. Në vetën e dytë njëjës të kohës së tashme, të mënyrës lidhore foljet marrin mbaresën -sh (para së cilës nga njëherë për lehtësi shqiptimi shtohet zanorja -ë ose -i), kurse në vetën e tretë marrin mbaresën -ë ose -jë. P.sh.: të (la-j, la-sh, la-jë, la-jmë, la-ni, la-jnë) të (ha-p, hap-sh (ose të hapësh), hap-ë, hap-im, hap-ni, hap-in) etj.
Format e diatezave pësore e vetvetore Dallohen nga format gramatikore të kohës së tashme të mënyrës dëftore vetëm nëpermjet pjesëzës të, që marrin përpara.
P.sh. të krahasohen:
E pakryera
Forma e diatezës veprore Si në kohën e tashme, ashtu edhe në të shkuarën, format e kësaj diateze dallohen vetëm nëpërmjet pjesëzës të, nga ajo e së pakryerës të mënyrës dëftore.
Format e diatezave pësore e vetvetore
Forma e diatezës veprore
Kjo formë sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse kam në kohën e tashme të mënyrës lidhore. Shembull: të kem larë	të kem hapur të kesh larë	të kesh hapur të ketë larë etj. të ketë hapur etj. Format e diatezave pësore e vetvetore Sajohet duke i paravënë pjesores jam në kohën e tashme të mënyrës lidhore. Shembull: të jem larë	të jem hapur të jesh larë	të jesh hapur të jetë larë etj. të jetë hapur etj.
Më se e kryera
Format e diatezës veprore
Kjo kohë ndërtohet duke i paravendosur pjesores së foljes format vetore të kohës së pakryer lidhore të ndihmëses kam: të kisha (të kishe, të kishte, te kishim, të kishit, të kishin) larë; të kisha (të kishe, të kishte etj) hapur. Format e diatezave pësore e vetvetore Sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse jam në të pakryerën e mënyrës lidhore. P.sh. ''të isha larë, të ishe larë, të ishte larë etj. të isha hapur, të ishe hapur, të ishte hapur etj.''
Format gramatikore të mënyrës kushtore
Foljet në mënyrën kushtore përdoret zakonisht nëpër fjali, që tregojnë rrjedhimin e një kushti të shprehur nga një fjali e varur kushtore. Në raste të tilla kallëzuesi i fjalisë së varur kushtore është një folje në kohën e pakryer ose në të kryerën e plotë (më se të kryerën) të mënyrës lidhore.
E tashmja
Format e diatezës veprore
Format gramatikore të kohës së tashme të mënyrës kushtore janë homonime me ato të së ardhmes, të së shkuarës, të mënyrës dëftore. Edhe këtu format mbizotëruese janë ato që ndërtohen me anë të pjesëzës do, të ndjekur nga e pakryera e lidhores. P.sh. do të laja, do të laje, do të lante etj. do të hapja, do të hapje, do të hapte etj. Por krahas kësaj përdoret edhe forma e dytë, ndërtuar me anë të së pakryerës dëftore të foljes ndihmëse kam, të njekur nga forma e pashtjelluar e tipit për të larë. Format e diatezave pësore e vetvetore Format e diatezave pësore e vetvetore të së pakryerës së mënyrës kushtore sajohen duke u paravënë pjesëzën e ngurosur foljore do formave gramatikore (pësore-vetvetore) të foljes themelore, në të pakryerën e mënyrës lidhore. P.sh. ''do të lahesha, do të laheshe, do te lahesh (a do te lahej) etj. do të hapesha, do të hapeshe, do të hapesh (a do të hapej) etj.''
E kryera
Format e diatezës veprore
Format e diatezës veprore të së kryeres së mënyrës kushtore sajohen duke u paravënë pjesëzën do formave gramatikore (veprore) të foljes themelore në të kryerën e plotë të mënyrës lidhore. Format e diatezave pësore e vetvetore
Format e diatezave pësore e vetvetore të së kryerës së mënyrës kushtore sajohen duke u paravënë pjesëzën e ngurosur foljore do formave gramatikore (pësore-vetvetore) të foljes themelore në të kryerën e plotë të mënyrës lidhore. Format gramatikore të mënyrës dëshirore
Folja në mënyrën dëshirore përdoret për të shprehur një dëshirë të folësit në formë urimi ose mallkimi. Mënyra dëshirore ka dy kohë: të tashmen dhe të kryerën
Koha e tashme
Format e diatezës veprore
Format e diatezës veprore të kohës së tashme të mënyrës dëshirore sajohen me anë të mbaresave -sha, -sh, -të (për njëjësin) dhe -shim, -shi, -shin (për shumësin). Por foljet e zgjedhimit të parë, para këtyre mbaresave kanë edhe bashkëtingëlloren -f. Format e diatezës pësore e vetvetore
Sajohen duke u paravënë pjesëzën u formave gramatikore veprore. P.sh. u lafsha, u lafsh, u laftë etj. u hapsha, u hapsh, u haptë etj.
Koha e kryer
Format e diatezës veprore
Format e diatezës veprore të mënyrës dëshirore sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse kam në kohën e tashme të mënyrës dëshirore. Format e diatezave pësore e vetvetore
Sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse jam në kohën e tashme të mënyrës dëshirore.
Në fjalitë mohore folja e mënyrës dëshirore merr përpara fjalëzën mos. P.sh. Mos pësofsh asnjë të keqe në jetë! Format gramatikore të mënyrës urdhërore Folja në mënyrën urdhërore përdoret kryesisht për të dhënë urdhra, ftesa, grishje që duhen zbatuar prej prej atyre të cilëve u drejtohen p.sh Ti Agim qëndro këtu, kurse Tefta të shkojë në shkollë. Mënyra urdhërore ka vetëm vetën e dytë njëjës dhe shumës: mëso, mësoni. Kjo mënyrë ka vetëm një formë të vetës së dytë njëjës e shumës.
Në vetën e dytë njëjës foljet e klasës së dytë të zgjedhimit të parë në pjesën më të madhe dalin me temë në zanore. P.sh. puno, shko, mëso, rrëfe, pri etj. Foljet e klasës së parë të zgjedhimit të dytë e të tretë në vetën e dyte njëjës të kohës së tashme të mënyrës urdhërore dalin me të njëjtën formë gramatikore si në vetën e dytë njëjës të kohës së tashme të mënyrës dëftore. P.sh. hap, mbyll, qep, kap, mat, godit etj. Por foljet e klasës së dytë të zgjedhimit të dytë në vetën e dytë njëjës të mënyrës urdhërore e ndryshojnë zanoren -e ose togun e zanoreve -ie të temës në -i. P.sh. hiq, dridh, mblidh, kurse foljet pjek, djeg bëjnë piq, digj, edhe foljet marr, dal bëjnë merr, dil. Për sa u takon foljeve të klasës së dytë të zgjedhimit të tretë në vetën e dytë njëjës të mënyrës urdhërore ato dalin me forma gramatikore të ndryshme nga ato të vetës së dytë njëjës të kohës së tashme të mënyrës dëshirore. P.sh. të krahasohen: ti nget - mos e nga; ti flet - mos folë etj.
Format e diatezave pësore e vetvetore
Format e diatezave pësore e vetvetore të kësaj mënyre formohen me pjesëzën u në veten e dyte shumës vendoset midis temës dhe mbaresës vetore -ni e cila vihet zakonisht parapa foljes, p.sh: vishu - vishuni, zbathu - zbathuni, ngjitu - ngjituni, mendohu - mendohuni etj. Por në rast se folja është e shoqëruar me pjesëzën e mohimit mos, atëherë pjesëza u vihet para saj. P.sh. mos u bëj, mos u bëni, mos u laj, mos u lani etj. Përveç gjashtë mënyrave (dëftore, lidhore, kushtore, habitore, dëshirore, urdhërore) folja ka edhe disa forma që s’kanë as vetë, as numër, as kohë që quhen forma të pashtjelluara.
Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Kosovës
Lidhje të jashtme
http://www.mkrs-ks.org/
Format e shtjelluara të foljes
Koha e shkuar
5) e kryera e tejshkuar.
E pakryera
E pakryera e mënyrës dëftore përdoret zakonisht për të treguar veprime ose gjendje, që vazhdonin ende në një çast të caktuar të së kaluarës.
Format e diatezës veprore
Foljet e të gjitha zgjedhimeve, kur përdoren në formën veprore, në kohën e pakryer, të mënyrës dëftore marrin këto mbaresa vetore: -ja, -je, -te ose nte (për numrin njejës) dhe -nim, -nit, -nin (për numrin shumës)
Format e diatezës pësore vetvetore
Kur përdoren në format e diatezave pësore e vetëvetore, foljet në kohën e pakryer të mënyrës dëftore marrin mbaresat -esha, -eshe, -esh ose -ej (për numrin njejës) dhe -eshim, -eshit, -eshin (për numrin shumës) Foljet me temë në zanore para këtyre mbaresave për lehtësi shqiptimi marrin edhe bashkëtingëlloren -h.
E kryera e thjeshtë
E kryera e thjeshtë e mënyrës dëftore përdoret zakonisht për të treguar veprime ose gjëndje, qe kanë marrë fund në një të kaluar të afërt ose të largët dhe që nuk kanë lidhje me çastin kur flasim p.sh. Doli shkurti, hyri marsi. Por e kryera e thjeshtë përdoret edhe për të treguar veprime, qe sipas folësit do të kryhen me siguri në një të ardhme të afërt p.sh. Prit, se erdha.
Format e diatezës veprore
Mbaresat vetore, që marrin foljet në të kryerën e thjeshtë, kur përdoren në formën veprore, janë: -a, -e, -i ose -u (për numrin njejës) dhe -më, a -ëm, -të a -ët, -në a -ën (për numrin shumës). Foljet me temë në zanore në vetën e parë e në vetën e dytë njejës para mbaresës vetore për lehtësi shqiptimi marrin bashkëtingëlloren -v. Në vetën e tretë njejës foljet, tema e të cilave mbaron më bashkëtingëllore grykore -k, -y, -h ose me zanoret e theksuara -a, -e, -i marrin mbaresën vetore -u, kurse gjithë foljet e tjera marrin mbaresën vetore -i. Në numrin shumës foljet me temë në zanore marrin mbaresat vetore -më, -të, -në (ose -m, -t, -n), kurse, foljet me temë në bashkëtingëllore marrin variantet -ëm, ët, ën.
E kryera
E kryera e mënyreës dëftore përdoret zakonisht për të treguar veprime ose gjendje që kanë marrë fund, por që në një mënyrë a në një tjetër lidhen me çastin kur flasim. P.sh.: Ata kanë punuar me mend.
Format e diatezave pësore e vetvetore
Format e diatezave pësore e vetëvetore të kohës së kryer sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse jam në kohën e tashme të mënyrës dëftore. P.sh.: jam larë, je larë, është larë, jemi larë, jeni larë, jan larë.
E më se e kryera.
Përdoret zakonisht për të treguar një veprim ose një gjendje, që ka përfunduar para një çasti të caktuar të kohës së shkuar. P.sh.: Kur erdhi Agimi, ne kishim mbaruar punën.
Forma e diatezës veprore
Kjo formë sajohet duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse kam, në të pakryerën e mënyrës dëftore. P.sh.: kisha larë, kishe larë, kishte larë, kishim larë, kishit larë, kishin larë.
Forma e diatezave pësore e vetëvetore
Për diatezën pësore-vevëvetore, në vend të foljes kisha, përdoret folja ndihmëse isha. P.sh.: isha larë, ishe larë, ishtë larë, ishim larë, ishit larë, ishin larë.
E kryera e tejshkuar
Ose e shkuar e harruuuar
E kryera e tejshkuar e mënyrës dëftore përdoret më tepër nëper fjali të varura kushtore të ndërtuara me lidhëzën nënrenditëse po. P.sh.: Po e pati kryer detyrën mirë, do të shpërblehet. Në këtë kuptim, siç shihet, ajo është sinonim me më se të kryerën. Nga këto dy forma gramatikore, sinonime në gjuhën e sotme letrare, përdoret shumë më dendur më se e kryera, kurse e kryera e tejshkuar haset më rrallë.
Format e diatezës veprore
Format e diatezës veprore të së kryerës së tejshkuar sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse kam (pata), në të kryerën e thjeshtë të mënyrës dëftore. P.sh.: pata larë, pate larë, pati larë, patëm larë, patët larë, patën larë.
Format e diatezave pësore e vetëvetore
Për diatezën pësore-vetvetore, në vend të foljes kam (pata) përdoret folja ndihmëse qeshë. P.sh.:qeshë larë, qe larë, qe larë, qenë larë, qetë larq, qenë larë.
Koha e ardhme
E ardhmja e mënyrës dëftore përdoret për të treguar një veprim ose një gjendje që pritet të vërtetohet në një të ardhme të afërt ose të largët. P.sh.: Të dielen do të dalim në shëtitje.
Format e diatezave pësore vetëvetore
Format e diatezave pësore vetëvetore të së ardhmes së tashme, sajohen duke u paravënë pjesëzën foljore do formave gramatikore pësore-vetëvetore të foljes themelore, në kohën e tashme të mënyrës lidhore. P.sh.: do të (lahem, lahesh, lahet, lahemi, laheni, lahen)
E ardhmja e përparme
E ardhmja e përparme përdoret për të treguar një veprim ose një gjendje, qe pritet të vërtetohet në të ardhmen para një veprimi tjetër. P.sh.: Kur të vijë babai, do t’i kemi mbaruar të gjitha punët. Përdoret edhe për të shprehur veprime të mundëshme të së shkuarës. P.sh.: Këtë që thua, do ta kesh lexuar gjëkundi.
Format e diatezës veprore të së ardhmes së përparme
Sajohen duke u paravënë pjesëzën foljore do formave gramatikore veprore të foljes themelore në kohën e kryer të mënyres lidhore. P.sh.: do të (kem, kesh, ketë, kemi, keni, kanë) larë.
Format e diatezave pësore e vetëvetore
Format e diatezave pësore e vetëvetore të së ardhmes së përparme sajohen duke u paravënë pjesëzën do formave gramatikore pësore-vetëvetore të foljes themelore në kohën e kryer të mëynyrës lidhore. P.sh.: do të (jem, jeshë, jetë, jemi, jeni, janë) larë.
E ardhmja e së shkuarës
E ardhmja e përparme e së
= Format gramatikore të mënyrës habitore = Folja në mënyrën habitore përdoret për të shprehur një veprim ose gjëndje të papritur, që ngjall një farë habie tek folësi. P.sh.: Sa qenke rritur! Mënyra habitore ka dy kohë themelore - kohën e tashme dhe të shkuarën. Koha e shkuar e kësaj mënyre ka tri ndarje kryesore, qe janë: e pakryera, e kryera dhe më se e kryera.
Koha e tashme
Kjo kohë e habitores ndërtohet duke i prapangjitur pjesores së shkurtër të foljes ndajshtesat -kam, -ke, -ka (për njejësin) dhe -kemi, -keni, - kanë (për shumësin). P.sh.: pas (kam, ke, ka, kemi, keni, kan) - diateza veprore. Ndërsa në diatezën pësore dhe vetëvetore foljet e kësaj mënyre marrin përpara pjesëzën -u. P.sh.: Kjo lule u rritka shpejt!
E pakryera
Edhe kjo kohë e habitores del me forma sintetike të përfituara duke i prapangjitur pjesores së shkurtër të foljes ndajshtesat - kësha, -këshe, -kësh, a -kej (për njejësin) dhe -keshim, -këshit, -këshin (për shumësin). Këto kanë dalë nga format vetore të së pakryeres së ndihmëses kam. P.sh.: pas (kësha, këshe, kesh, këshim, këshit, këshin)
Format e diatezave pësore e vetëvetore
Format e diatezave pësore e vetëvetore të kohës së pakryer të mënyrës habitore sajohen duke u paravënë pjesëzën -u. P.sh.: u lakësha, u hapkësha, u matkësha etj.
E kryera
Kjo kohë ndërtohet duke i paravendosur pjesores së foljes format vetore të kohës së tashme habitore të ndihmëses -kam. P.sh.: paskam (paske, paska, paskemi, paskeni, paskan) larë etj. ( diateza veprore), ndërsa në diatezën pësore vetëvetore bëhet me foljen ndihmëse jam.
Më se e kryera
Kjo kohë ndërtohet duke i paravendosur pjesores së foljes format vetore të së pakryerës habitore të ndihmëses. P.sh.: paskësha (paskëshe, paskësh, paskëshim, paskëshit, paskëshin) larë etj. Në diatezën veprore, ndërsa në diatezën pësore vetëvetore bënë: (qenkësha, qenkësh, qenkësh) larë etj.
= Format gramatikore të mënyrës lidhore = Folja e përdorur në mënyrë lidhore tregon një veprim ose gjendje, që folësi e quan të mundëshme, të dëshirueshme, por të pasigurtë. Folja në mënyrën lidhore ka dy kohë kryesore: kohën e tashme dhe kohën e shkuar. Koha e shkuar e kësaj mënyre ka tri ndarje kryesore, që janë: e pakryera, e kryera dhe më se e kryera.
Format e diatezës veprore
Siç u cek më lartë, foljet mardfghdfhd përpara pjesëzën të dhe me përjashtim të vetës së dyte e te tretë njejës, në përgjithësi dalin me të njejtat forma gramatikore si në kohën e tashme (veprore) të mënyrës dëftore. Në vetën e dytë njejës të kohës së tashme, të mënyrës lidhore foljet marrin mbaresën -sh (para së cilës nga njëherë për lehtësi shqiptimi shtohet zanorja -ë ose -i), kurse në vetën e tretë marrin mbaresën -ë ose -jë. P.sh.: të (la-j, la-sh, la-jë, la-jmë, la-ni, la-jnë) të (ha-p, hap-sh (ose të hapësh), hap-ë, hap-im, hap-ni, hap-in) etj.
Format e diatezave pësore e vetëvetore
Dallohen nga format gramatikore të kohës së tashme të mënyrës dëftore vetëm nëpermjet pjesëzës të, që marrin përpara.
Forma e diatezës veprore
Si në kohën e tashme, ashtu edhe në të shkuarën, format e kësaj diateze dallohen vetëm nëpërmjet pjesëzës të, nga ajo e së pakryerës të mënyrës dëftore. :P.sh. të krahasohen:
Kjo formë sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse kam në kohën e tashme të mënyrës lidhore.
Format e diatezave pësore e vetëvetore
Sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse jam në të pakryerën e mënyrës lidhore. P.sh. të isha larë, të ishe larë, të ishte larë etj. të isha hapur, të ishe hapur, të ishte hapur etj.
Foljet në mënyrën kushtore përdoret zakonisht nëpër fjali, që tregojnë rrjedhimin e nje kushti të shprehur nga një fjali e varur kushtore. Në raste të tilla kallëzuesi i fjalisë së varur kushtore është një folje në kohën e pakryer ose në të kryerën e plotë (më se të kryerën) të mëynrës lidhore.
Format e diatezës veprore
Format gramatikore të kohës së tashme të mënyrës kushtore janë homonime me ato të së ardhmes, të së shkuarës, të mënyrës dëftore. Edhe këtu format mbizotëruese janë ato që ndërtohen me anë të pjesëzës do, të ndjekur nga e pakryera e lidhores. P.sh. do të laja, do të laje, do të lante etj. do të hapja, do të hapje, do të hapte etj. Por krahas kësaj përdoret edhe forma e dytë, ndërtuar me anë të së pakryerës dëftore të foljes ndihmëse kam, të njekur nga forma e pashtjelluar e tipit për të larë.
Format e diatezës veprorete së kryeres së mënyrës kushtore sajohen duke u paravënë pjesëzën do formave gramatikore (veprore) të foljes themelore në të kryerën e plotë të mënyrës lidhore.
Format e diatezave pësore e vetëvetore
Format e diatezave pësore e vetëvetore të së kryerës së mënyrës kushtore sajohen duke u paravënë pjesëzën e ngurosur foljore do formave gramatikore (pësore-vetëvetore) të foljes themelore në të kryerën e plotë të mëyrës lidhore.
Format e diatezës veprore
Format e diatezës veprore të kohës së tashme të mënyrës dëshirore sajohen me anë të mbaresave -sha, -sh, -të (për njejësin) dhe -shim, -shi, -shin (për shumësin). Por foljet e zgjedhimit të parë, para këtyre mbaresave kanë edhe bashkëtingëlloren -f.
Format e diatezës pësore e vetëvetore
Sajohen duke u paravënë pjesëzën u formave gramatikore veprore. P.sh. u lafsha, u lafsh, u laftë etj. u hapsha, u hapsh, u haptë etj.
Format e diatezave pësore e vetëvetore
Sajohen duke i paravënë pjesores së foljes themelore format gramatikore të foljes ndihmëse jam në kohën e tashme të mënyrës dëshirore. Në fjalitë mohore folja e mënyrës dëshirore merr përpara fjalëzën mos. P.sh. Mos pësofsh asnjë të keqe në jetë!
= Format gramatikore të mënyrës urdhërore = Folja në mënyrën urdhërore përdoret kryeshisht për të dhënë urdhëra, ftesa, grishje që duhen zbatuar prej atyre të cilëve u drejtohen p.sh Ti Agim qëndro këtu, kurse Tefta të shkojë në shkollë. Mënyra urdhërore ka vetëm vetën e dytë njejës dhe shumës:meso, mësoni. Kjo mënyrë ka vetëm një formë të vetës së dytë njejës e shumës.
Format e diatezës veprore
Në vetën e dytë njejës foljet e klasës së dytë të zgjedhimit të parë në pjesën më të madhe dalin me temë në zanore. P.sh. puno, shko, mëso, rrëfe, pri etj.
Foljet e klasës së parë të zgjedhimit të dytë e të tretë në vetën e dyte njejës të kohës së tashme të mënyrës urdhërore dalin me të njejtën formë gramatikore si në vetën e dytë njejës të kohës së tashme të mënyrës dëftore. P.sh. hap, mbyll, qep, kap, mat, godit etj.
Por foljet e klasës së dytë të zgjedhimit të dytë në vetën e dytë njejës të mënyrës urdhërore e ndryshojnë zanoren -e ose togun e zanoreve -ie të temës në -i. P.sh. hiq, dridh, mblidh, kurse foljet pjek, djeg bëjnë piq, digj, edhe foljet marr, dal bëjnë merr, dil.
Përsa u takon foljeve të klasës së dytë të zgjedhimit të tretë në vetën e dytë njejës të mënyrës urdhërore ato dalin me forma gramatikore të ndryshme nga ato të vetës së dytë njejës të kohës së tashme të mënyrës dëshirore. P.sh. të krahasohen: ti nget - mos e nga; ti flet - mos folë etj.dheÀ
Format e diatezave pësore e vetvetore
Format e diatezave pësore e vetvetore të kësaj mënyre formohen me pjesëzën u në veten e dyte shumes vendoset midis temës dhe mbaresës vetore -ni e cila vihet zakonisht parapa foljes, p.sh: vishu - vishuni, zbathu - zbathuni, ngjitu - ngjituni, mendohu - menduhuni etj. Por në rast se folja është e shoqëruar me pjesëzën e mohimit mos, atëherë pjesëza u vihet para saj. P.sh. mos u bëj, mos u bëni, mos u laj, mos u lani etj.
Përveç gjashtë mënyrave (dëftore, lidhore, kushtore, habitore, dëshirore, urdhërore) folja ka edhe disa forma që s’kanë as vetë, as numër, as kohë që quhen forma të pashjelluara.
Lab Martalloz
Labi Martalloz është një fshat në komunën Lopës në rrethin e Tepelenës të Shqipërisë.
Zuidhorn
Zuidhorn është një qytet dhe komunë në provincën Groningen në Holandë me sipërfaqe 128.37 km² dhe popullsi 18563 banorë. Zuidhorn është kryeqendra e komunës.
Molliqi
Molliq është një vendbanim në komunën e Gjakovës, Kosovë.'''.
Ekonomia
Popullata merret kryesisht me bujqesi dhe me blegtori.
Kultura
Fshati ka disa objekte fetare si xhamia, teqja e Dervish Sylës, tyrbja e Dervish Mahmutit dhe tyrbja e Dervish Maxhunit.
Kantoni Chartres-Sud-Ouest
Kantoni Chartres-Sud-Ouest (frëngjisht: Canton de Chartres-Sud-Ouest) është një kanton në departamentin Eure-et-Loir, rajonin Région Centre në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Chartres. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Chartres-Sud-Ouest aktualisht përbëhet nga 11 komuna.
Alberto Moravia
Alberto Moravia (Romë, 28 nëntor 1907 - 27 shtator 1990), i lindur Alberto Pincherle, Moravia ishte mbiemri i gjyshes nga i ati, ka qenë një shkrimtar dhe publicist italian, njëri prej përfaqësuesve më të njohur të letërsisë ekzistenciale evropiane.
Lindi në një familjeje borgjeze në gjendje të mirë ekonomike. I ati, Carlo Pincherle, arkitekt dhe piktor, vinte nga një familje hebreje me origjinë veneciane, ndërsa e ëma, Gina de Marsanich, ishte katolike nga Ancona. Alberto, i treti nga katër fëmijë, kaloi një fëmijëri normale por të vetmuar. Në moshën nëntë vjeçare, ai u prek nga tuberkulozi i kockave, sëmundje me dhimbje të tmerrshme që e gozhdoi në shtrat për pesë vjet rresht.
Studimet i vazhdoi në mënyrë të çrregullt, por prapë nuk arriti të kryejë më shumë se gjimnazin. Lexoi shumë e shumë libra, mes të cilëve Dostojevskij, Joyce, Goldoni, Shakespeare, Molière, Mallarmé, Leopardi e mjaft të tjerë; shkruante vargje në frëngjisht e në italisht, por studioi edhe gjermanisht.
Libri i tij i parë, romani "Indiferentët" (1929) i shkruar në moshën 18-vjeçare, e bëri menjëherë të njohur.
Shumë nga romanet e tregimet e Moravias janë bërë edhe filma nga regjisorë të rëndësishëm të pas-Luftës së Dytë si Bernardo Bertolucci ("Konformisti"), Jean-Luc Godard ("Përçmimi"), apo Vittorio de Sica ("Çoçarja"). Alberto Moravia vdiq më 29 shtator 1990, në banesën e tij në Romë.
Emiliano Viviano
Emiliano Viviano (lindur më 1 dhjetor 1985) është futbollist italian i cili luan si portier për klubin portugez Sporting CP dhe kombëtaren italiane të futbollit.
Vitet e para
I lindur në Florence, Viviano filloi karrierën e tij te Fiorentina, duke deklaruar se kishte qënë tifoz i klubit që në fëmijëri. Ai më pas u ble nga Brescia në vitin 2002. Pasi kaloi dy vite në primaverën e klubit, në sezonin 2004–05 ai u huazua te Cesena e cila luante në Serie B. Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 11 shtator 2004 kur ishte vetëm 18 vjeç, duke hyrë në pjesën e dytë të ndeshjes kundër Triestinës (1–0) pas daljes me karton të kuq të portierit John Indiveri. Në fund të sezonit ai kishte luajtur 13 ndeshje në ligë.
Ai u rikthye te Brescia në sezonin 2005–06 ku arriti të luajë 14 ndeshje, ai zëvëndësoi portierin Federico Agliardi i cili ishte i dëmtuar. Në sezonin 2006–07, Viviano luajti 40 ndeshje në ligë dhe 5 ndeshje në kupë. Pasi luajti edhe 2 sezone të tjera me Brescian, ai u largua pasi skuadra në sezonin 2008–09 humbi ndeshjen e play–off për ngjitjen në Serie A, duke lënë edhe trajnerin Serse Cosmi me të cilin kishte një marrëdhënie të mirë. Në shkurt 2009, gjysma e kartonit të tij u ble nga Interi për 3.5 milion €.
Bologna
Më 26 qershor 2009, partneriteti midis Interit dhe Brescias u rinovua dhe më 13 korrik, Viviano u transferua te Bolonja. Klubi bleu gjysmën e kartonit të tij për 2 milion € si dhe Francesco Della Rocca u huazua te Brescia për një sezon. Më 22 gusht, Viviano bëri debutimin e tij me fanellën e Bolonjës në barazimin 1–1 kundër Fiorentinës. Gjatë sezonit të parë, ai luajti plot 34 ndeshje në ligë. Më 10 qershor 2010, partneriteti mes Interit dhe Bolonjës vazhdoi edhe për një sezon.
Internazionale dhe Genoa
Më 23 korrik, gjatë një stërvitje në Pinetina, Viviano pësoi një dëmtim të rëndë në ligamentet e gjurit të tij të majtë. Pas ekzaminimit u njoftua se ai do të mungonte për gjashtë muaj. Pas kësaj, Viviano u transferua te Genoa që i dhuroi Interit kartonin e mesfushorit Juraj Kucka.
Palermo dhe huazimi te Fiorentina
Më 22 qershor, Palermo dhe Interi vazhduan bashkpronësinë e tyre për kartonin e lojtarit. Megjithatë, Palermo bleu edhe gjysmën tjetër 3 milion € si dhe kalimin në huazim të mbrojtësit argjentinas Matías Silvestres, kartoni i së cilit vlerësohej 3 milion €. Në korrik 2012, ai u huazua te Fiorentina për sezonin 2012–13 për 500,000 €; Fiorentina gjithashtu kishte të drejtën e blerjes përfundimtare për 7,5 milion €. Në prezantimin e tij, Viviano tha se transferimi te Fiorentina ishte një ëndërr e bërë realitet. Në javën e katërt të kampionatit kundër Parmës, Viviano priti penalltinë e Jaime Valdés duke i dhënë një barazim 1–1 ekipit të tij. Ai ishte zgjedhja e parë në portë nga trajneri Vincenzo Montella, i cili pëlqente atë para brazilianit Neto. Ai e mbylli sezonin me 32 ndeshje të luajtura, duke pësuar 34 gola.
Arsenal
Më 2 shtator 2013, Viviano u transferua në Premier Ligë te klubi e Arsenalit në formë huazimi për sezonin 2013–14. Viviano nuk luajti asnjë minutë gjatë sezonit dhe u largua nga Arsenali në verën e vitit 2014.
Karriera ndërkombetare
Viviano ka qënë pjesë e ekipit nën-20 në Kupën e Botës nën-20 në vitin 2005, ku ai ishte portieri titullar.
Në sezonin 2006–07, ai ishte pjesë e kombëtares nën-21 dhe në Kampionatin Evropian 2007; ai ishte portieri i dytë. Në ndeshjen e parë të turnamentit, ai zëvëndësoi portierin Gianluca Curci i cili u dëmtua gjatë ndeshjes. Falë dëmtimit tëij, ai edhe në ndeshjet e tjera si titullar dhe gjithashtu luajti edhe në ndeshjet e play–off-it për Lojërat Olimpike 2008.
Viviano mori pjesë në Lojërat olimike 2008 duke qënë portieri i parë i kombëtares në këtë turnament. Ai nuk pësoi gol në tre ndeshjet e para ku Italia mblodhi shtatë pikë dhe fitoi grupun. Në Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Kamerunit, ai priti një penallti duke i siguruar skuadrës së tij një barazim pa gola. Në çerek–finale, Italia u eleminua nga Belgjika me rezultatin 3–2.
Ai u thirr për herë të parë në kombëtaren e parë nga trajneri i ri Cesare Prandelli për ndeshjen miqësore kundër Bregut të Fildishtë më 10 gusht 2010, por ai nuk u aktivizua. Ai bëri debutimin e tij më 10 shtator në moshën 24 vjeç në ndeshjen kualifikuese të Euro 2012 kundër Ishujve Faroe. Italia fitoi 5–0. Edhe pas mbërritjes së Salvatore Sirigu, Viviano ishte portieri i dytë i kombëtares pas Gianluigi Buffon. Ai luajti edhe në dy ndeshje të tjera në kualifikueset e Euro 2012, respektivisht kundër Irlandës (barazim 0–0) dhe Serbisë (fitore 3–0 në tavolinë).
Më 13 maj 2012, ai ishte në listën paraprake të lojtarëve që do të luanin në Euro 2012. Megjithatë, më 28 maj, ai u la jashtë listës përfundimtare me 23 lojtarë.
Selfie
Ata janë shpesh të natyrës rastësore (ose bëhen të duken të rastësishme). Një "selfie" zakonisht i referohet fotove të autoportreteve që bëhen me kamerën e mbajtur në gjatësinë e krahut, në krahasim me ato të marra duke përdorur një self timer ose telekomandë. Megjithatë, një selfie mund të përfshijë shumë subjekte; Për sa kohë që fotografia është bërë nga një nga subjektet e paraqitura, ajo konsiderohet një selfie. Selfie mund të bëhet në pasqyrë, me kamerën e drejtuar nga një pasqyrë në vend që të jetë drejtpërdrejt nga fytyra, shpesh për të bërë një fotografi të plotë të trupit.
Historia e hershme e autoportreteve
Në vitin 1839, Robert Cornelius, një pionier amerikan në fotografi, prodhoi një dagerotip të tij, i cili përfundoi si një nga fotografitë e para të një personi. Për shkak se procesi ishte i ngadaltë, ai ishte në gjendje të zbulonte lentet, të përplasej me fotografinë për një minutë ose më shumë dhe më pas të zëvendësonte kapakun e thjerrëzës. Ai regjistroi në anën e pasme "Fotografia e parë me dritë e bërë ndonjëherë. 1839." Një kopje e "selfies së tij të parë" zbukuron gurin e varrit të tij në Laurel Hill Cemetery në Filadelfia, Pensilvani.
Gjatë viteve 1970, autoportreti fotografik lulëzoi kur kamerat e çastit të përballueshme lindën një mjet të ri të vetë-shprehjes, duke kapur njohuri personale jokarakteristike për individë ndryshe konservatorë dhe duke lejuar amatorët të mësojnë fotografinë me rezultate të menjëhershme. Kjo praktikë kaloi natyrshëm në kamerat dixhitale pasi ato zëvendësuan kamerat filmike rreth fundit të mijëvjeçarit.
Georg Haas
Georg Friedrich Haas is an Austrian composer. In a 2017 Classic Voice poll of the greatest works of art music since 2000, pieces by Haas received the most votes, and his composition in vain topped the list.Georg Friedrich Haas was born 16 August 1953 in Graz, Austria.
In each new work, Haas enters uncharted territory, but his music is firmly rooted in tradition. His profound admiration for Schubert has found moving expression in his Torso of 1999/2001, an orchestration of the incomplete piano sonata in C major, D 840, an image of the tragic figure of Franz Schubert. Haas paid respect to Mozart not only in his "… sodaß ich’s hernach mit einem Blick gleichsam wie ein schönes Bild…im Geist übersehe," composed for string orchestra in 1990/1991, but also in 7 Klangräume, 2005, meant to be interspersed with movements of Mozart’s Requiem fragment (that is, divested of the supplements provided by his pupils). In Blumenstück, 2000, for chorus, bass tuba and string quintet, one hears echoes of Beethoven (perhaps never intended by the composer). In the Concerto for Violoncello and Orchestra, 2003/2004, the solo instrument quotes a motif from Franz Schreker’s opera Der ferne Klang (‘O Vater, dein trauriges Erbe’). Commissioned by the Gewandhausorchester Leipzig, Haas’ Traum in des Sommers Nacht (2009) is a tribute to Mendelssohn, drawing on motifs from works of that composer, masterfully woven into Haas’ own music.
A daringly innovative composer of rich imaginative power, a homo politicus aware of his responsibilities as a citizen, Georg Friedrich Haas is one of the leading artists in Europe today. Among the prizes he has won are the SWR Symphony Orchestra Composition Prize 2010, the Music Award of the City of Vienna 2012 and the Music Award Salzburg 2013.His childhood was spent in the mountainous province of Vorarlberg, on the Swiss border. The landscape and the atmosphere of the place have left a lasting impression on his personality.
The atmosphere was marked not so much by natural beauty in the accepted sense of the word. Rather, Haas experienced the mountains as a menace; he felt closed in by the narrow valley where the sun rarely penetrated. Nature for him represented a dark force.
The composer adds: “Just as important for me was the experience of being an outsider: unlike my younger siblings, I never learned to speak the local Alemannic dialect. Also, I was a Protestant in a predominantly Catholic society.”
To study music, Haas returned to his native city where his professors were Gösta Neuwirth and Ivan Eröd. Later, he continued his studies in Vienna with Friedrich Cerha.