Gjirokastra
Historia
Gjirokastra mbeti një qendër administrative si seli e kadiut (gjykatës) dhe shumë banesa e xhami që mbijetuan deri në ditët tona datojnë në këtë periudhë. Popullsia e qytetit duket të ketë mbetur e njëjtë në shekujt XVIII dhe XIX. parapamje|Ujësjellësi, nga litografi Edward Lear Më 1811, qyteti ra në duart e Ali Pashë Tepelenës. Ai u kujdes që të kryheshin punime të reja fortifikuese në kala, si dhe të ndërtohej një ujësjellës 12 km i gjatë, që merrte ujë në malin e Sopotit. Ujësjellësi prej guri u vizatua nga piktori i famshëm britanik Eduard Lear, i cili udhëtoi mjaft nëpër këtë krahinë. Ujësjellësi u shemb më 1932, por mbi lagjen “Dunavat” ka mbetur ende një hark i tij, që njihet me emrin “Ura e Ali Pashës”. Pasi Ali Pasha u vra nga forcat e Portës së Lartë (kështu quhej oborri i sulltanit në Stamboll), qyteti vazhdoi të funksiononte si qendër administrative, qendër tregtimi e bagëtive, leshit, shajakut, prodhimeve blegtorale, të mëndafshit dhe qëndistarisë. Në viteve 1860-të, udhëtari Henry Fanshawe Tozer vërejti se Gjirokastër ishte "i banuar nga shqiptarët, dhe grekët të cilët" [...] "gjendeshin atje" ishin "konsideruar si të huaj. Gratë" Gjirokastrit "vishnin një vello të bardhë apo peshqir, lidhur anembanë kokës dhe e varur poshtë [nga] prapa. Më 1880 Kuvendi i Gjirokastrës mbështeti aktivisht kauzën e vetëvendosjes dhe rezistencës ndaj sundimit otoman. Më 1908, u hap shkolla e parë shqipe në qytet me emrin “Iliria” dhe më pas u krijuan një sërë shoqatash e klubesh patriotike. Në fillimet e shekullit XX Gjirokastra u bë një çështje e rëndësishme, ndërkohë që përcaktoheshin kufijtë e Shqipërisë së sotme. Për një periudhë që pasoi shpalljen e Pavarësisë Kombëtare më 28 nëntor 1912, ajo ishte pjesë e “Republikës Autonome të Epirit” nën gjeneralin Zografos, i cili kërkonte bashkim me Greqinë, por, pas Luftës I Botërore, fuqitë e Antantës (Britania, Franca dhe Rusia) e bindën Greqinë që të tërhiqte pretendimet e saj nga kjo hapësirë me shumicë shqiptare dhe me 17 dhjetor 1913 në Firence u nënshkrua Protokolli i Firences, që përcaktoi kufijtë jugor e juglindor të shtetit shqiptar. Kufiri i tanishëm u ratifikua më 1921. Me shpalljen e Pavaresise Gjirokastra dhe  gjirokastritët filluan të shikojnë nga Europa dhe vendi europian më i afërt dhe tërheqës  është  Italia  ku  tregëtarët fillojnë të frekuentojnë  tregjet e  saj dhe  te  rinjte universitetet. Ne kete periudhe te rendesishme  historike fale   bashkepunimeve  me Italine  ne  Gjirokaster do të kemi zhvillimet ose elementët  e  parë  europiane ; do  të jetë shoqëria SESA  që në  vitin  1932 do të  sjell për herë  të parë  dritën elektrike në Gjirokastër, në  këtë  periudhë fillojnë të lindin Bankat  e  para  si  Banca Nazionale d'Albania  e  Banco  di  Napoli, ndërtohen  hotelet e  para  Hotel Royal dhe Hotel  Savoia si dhe fillon  të funksionojë  Aeroporti me  fluturime  ditore  për në Tiranë dhe qytete të tjera. Shoqeria SATA  do të lidh me  linja  ditore  autobuzi  Gjirokastren me Tiranën, ndërsa nga porti i Sarandës cdo  ditë do të kemi tragete me portet italiane. Në këtë periudhe fillojnë të ndërtohen edhe objektet e një stili të ri arkitektonik dhe në Gjirokastër ato janë të shumta: bankat, Zigai, villat Kokalari, Papavangjeli, Liceu etj. Gjatë mbretërimit të mbretit Zog (1928-1939) Gjirokastra u bë një nga qendrat më të rëndësishme kulturore dhe ekonomike të vendit. Në këtë periudhë u ndërtua edhe burgu i madh në Kala (në pjesën veriore), ky burg mbajti të burgosurit politik në kohën e komunizmit dhe sot i është bashkangjitur pjesës muzeale te kalasë. Gjatë pushtimit fashist që pasoi, qyteti ishte qendër e rezistencës kundër forcave italiane dhe më pas atyre naziste. Krahinat rrotull Gjirokastrës u "çliruan" më 1944.