cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sanxhaku i Nishit
Muhaxhirët
Që nga viti 1833 kur Serbia kishte fituar autonomi kulturore nga Perandoria Otomane, kishte filluar planet jo vetëm për pushtimin e tokave shqiptare, por edhe për zhdukjen e tyre nga faqja e dheut. “Naçertanija” e Ilija Garashanini-t ishte një platformë dhe program për dëbimin e shqiptarëve nga platformë dhe program për dëbimin e shqiptarëve nga trojet e veta. Ky program ishte konstruktuar në vitin 1844, ndërkohë që ishte realizuar gjatë dhjetorit 1877 dhe janarit 1878. Gjatë kësaj kohe, të gjitha faktet historike thonë se janë përzënë nga trojet shekullore afro 700 vendbanime. Trojet shqiptare nuk kishin pësuar tragjedi më të madhe dhe kaq ngushtim të hapësirës gjeografike, askurrë më parë. Shqiptarët në ato vise ishin vendas, që dëshmohet edhe në dokumentet e hershme. Në “Regjistrimin turk të vitit 1455. Pra edhe pse kjo trevë qe nga parahistoria ishte e banuar me fise ilire, autorë të ndryshëm serbë përpiqen që shqiptarët t'i nxjerrin si kolonizues të tokave serbe. Sipas Jovan Cvijiqi-t, Dushan Popoviqit, Luba Stojanoviqit, Vlladimir Stojanoviqit, Anastasije Urosheviqit e shumë të tjerëve, familjet shqiptare si kolonizues kanë depërtuar deri në Toplicë, Leskoc, Vrajë e gjetiu pas “ Dyndjes së madhe serbe” të vitit 1690. Sipas burime arkivore, por edhe sipas një burimi serb deri në mes të shek.XIX vetëm në rrethinë të Leskocit dhe të Prokuples ishin më se 300 fshatra shqiptare, kurse deri në vitin 1877 vetëm në rrethinë të Pustarekës dhe të Jabllanicës ishin 1539 shtëpi shqiptare. Me depërtimin e ushtrisë serbe, andej fshatit Bucë, pothuajse nuk kishte mbetur asnjë familje shqiptare. Kështu nga Pustareka e Jabllanica pothuajse të gjitha familjet shqiptare u nisën në këmbë drejt Gollakut. Se çfarë terrori është bërë mbi shqiptarët, dëshmon e dhëna se pas dëbimit të shqiptarëve, Serbia në krye me Mita Rakiqi kishte dërguar ekipe për ta popullzuar atë pjesë me kolonistë para se të mbahej Kongresi i Berlinit. Ekipet për formimin e komunave dhe regjistruesit, ndër të tjera, shkruanin: "Këtu të gjitha fshatrat kanë qenë shqiptare, tani janë të shkreta, të djegura dhe të rrënuara, prandaj edhe nuk mund të formohen komuna “. Të djegura, të shkreta dhe të rrënuara, regjistruesit i kishin shënuar 53 fshatra. Se çka kanë përjetuar shqiptarët gjatë dëbimit secila familje është një histori në vete, por vlen të përmendet edhe një fragment i udhëpërshkruesit serb, Sreten Popoviq që, ndër të tjera, shkruante:"Ato net, shumë familje shqiptare duke udhëtuar me fëmijët e tyre, nga acari i madh pësuan humbje të mëdha në njerëz. Shumë fëmijë në qerre ose në shpinë të nënës u ngrinë dhe vdiqën. Kishte raste të shumta kur edhe pleqtë vdisnin nga të ftohtit." Qystendili i Bullgarisë në janar të vitit 1878 ishte përplot shqiptarë, sikur Bllaca e prillit të vitit 1999. Për fatin e mirë të këtij populli, për dallim nga vitet 1877-1878, këtë herë, këtë katrahurë po e përcillte e tërë bota, kurse shtetet më të fuqishme e më demokratike, në krye me SHBA-të dhe Britaninë e Madhe u vunë në krah të drejtësisë dhe bashkë edhe me shtete të tjera e ndihmuan këtë popull që të kthehej në tokën e tij shekullore.
Pojani (Fier)
Pojani është një fshat në komunën Dermenas në rrethin e Fierit të Shqipërisë.
Huracán
Huracán (Uragani) është një telenovelë meksikane e vitit 1997, me regjisor Alejandro Camacho dhe shkrimtar Orlando Merino.
Filmi u xhirua në Mazatlán, Sinaloa, Meksiko.
Manastirec
Manastireci është një fshat në komunën Libonik në rrethin e Korçës të Shqipërisë.
Lista e shkrimtarëve shqiptarë: M
Kjo është lista e shkrimtarëve shqiptarë.
Universiteti Shtetëror i Tetovës
Universiteti Shtetëror i Tetovës (USHT), i njohur si Universiteti i Tetovës, njëri nga katër universitetet shtetërore në Republikën e Maqedonisë, u themelua më 4 qershor të vitit 1994. Ky universitet si institucioni i parë i arsimit sipëror me mësim në gjuhën shqipe në Republikën e Maqedonisë u themelua nga Kuvendi për themelimin e universitetit në gjuhën shqipe, i cili u mbajt në sallën e Kuvendit Komunal të Tetovës, me nismë dhe në organizim të Bashkësisë Kulturore Shqiptare në Maqedoni.
Historiku
Në këtë kuvend u soll vendimi për themelimin e Universitetit në gjuhën shqipe dhe vendimet për zgjedhjen e organeve të tij. Më vonë, ky universitet u emërtua si Universiteti i Tetovës, sipas selisë së tij. Ideator, nismëtar dhe hartues i strategjisë për themelimin e Universitetit me mësim në gjuhën shqipe ishte Abdulla Mehmeti, kryetar i Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve në Maqedoni, i cili me bashkëpunëtorët e tij e ka përgatitur dhe organizuar Kuvendin për themelimin e universitetit në gjuhën shqipe dhe i ka hartuar e nënshkruar aktet për themelimin e këtij universiteti dhe emërimin e organeve të përkohshme të tij, si: Vendimin për themelimin e Universitetit në gjuhën shqipe, Deklaratën për themelimin e Universitetit; Vendimin për emërimin e Këshillit për themelim dhe të Kryesisë së këtij Këshilli, në përbërje: Prof. dr. Fadil Sulejmani, Prof. dr. Murtezan Ismaili dhe Prof. dr. Agni Dika; Vendimin për Komisionet amë të fakulteteve dhe akte të tjera të universitetit dhe fakuleteve të tij. Universiteti i Tetovës është zyrtarizuar në janar të vitit 2004, me sjelljen e Ligjit nga Kuvendi i Republikës së Maqedonisë për themelimin e Universitetit Shtetëror të Tetovës. Mësimi në këtë institucion zhvillohet kryesisht në gjuhën shqipe, si dhe në gjuhën maqedonase dhe gjuhën angleze. Data të rëndësishme të Universitetit janë: 4 qershori, Dita e themeilimit të Universitetit; 17 dhjetori, dita e nënshkrimit të Aktvendimit për funksionimin e këtij Universiteti me mbështetje nga përfaqësuesit e partive politike shqiptare, shoqatave të qytetarëve, Kuvendeve komunale, të Tetovës, Gostivarit dhe Dibrës, si dhe personalitete nga jeta publike. Rektor i parë i këtij Universiteti ka qenë, Prof. dr. Fadil Sulejmani, ndërsa pas tij këtë detyrë e kanë ushtruar: Prof. dr. Ramiz Abdyli, Prof. dr. Nexhbedin Beadini, Prof. dr. Sadi Bexheti, Prof. dr. Agron Reka. Ndërsa aktualisht, detyrën e Rektorit të këtij institucioni të arsimit të lartë e kryen Prof. dr. Vullnet Ameti.
AVI Tonik
Rok grupi "Tonic" - Ferizaj
Rock grupin "Tonic" nga Ferizaji, Kosovë, mundemi ta quajmë edhe bend familjarë. Themelues i këtij grupi është Nazmi Aliu, mësimdhënës i muzikës. Qysh në vitin 1974/75 e themeloi, e pastaj ju bashkëngjitë vëllai i tij bas kitaristi, Ilaz Aliu. Por nuk i la vetëm as djali dajës kitaristi Isak Maloku, dhe më në fund erdhi edhe djali i axhës daulltari Shabi Aliu, vetëm këngëtari Mujadin Nuhiu ishte anëtarë i grupit jashtë familjes, por shoku i tyre, që punuan bashkë deri në fund. Anëtarët e parë të bendit ishin : Nazmi Aliu- tastierë, Kamber Rexhepi- këngëtar, Isak Maloku- kitarë, Ilaz Aliu- bas kitarë, Pera Mandiç- bateri, me këtë formacion asnjëherë nuk kanë incizuar ndonjë këngë. Kanë marrë pjesë edhe disa muzikantë tjerë, por ishin të përkohshëm. Me këta anëtarë mbrëmjeve luanin muzikë live, sidomos weekend-eve, pastaj nëpër manifestime e festa të ndryshme, dhe me vite kanë luajtur për mbrëmjet e maturantëve të shumë shkollave, etj.etj. Grupi kultivonte muzikë rock/ blues. Regjistrimin e parë e kanë realizuar në vitin 1977 në studion e RTP dhe po të njëjtin vit kanë qenë prezent edhe në TVP me këngën : "Ore djalë djalë i ri". Këtë këngë e kanë regjistruar me këngëtarin Stevanoviç Cvetko i quajtur Cek, ka qenë i nacionalitetit serb por që këndonte bukur shqip. Gjatë viteve 1977/78 kanë inçizuar 4 këngë me këta anëtarë : Nazmi Aliu - tastierë, Cek-u këngëtar, Isak Maloku - kitarë, Ilaz Aliu - bas kitarë dhe Murko - bateri. Regjistrimin e 13 këngëve tjera i kanë bërë prej vitit 1980, ky ishte formacioni i bendit që mbeti stabil deri në fund, me këta anëtarë : Nazmi Aliu - tastierë, Fehmi Hajra- kitarë, Mujadin Nuhi- këngëtar, Ilaz Aliu - bas kitarë dhe daulltari Shabi Aliu. Tërë veprimtarinë e tyre me këta anëtarë e kanë krijuar. Kanë marr pjesë në Boom festival prej fillimi, nëpër emisione të TV e radios dhe mbrëmjeve me muzikë live, koncertet ishin shumë të rralla jo vetëm për ata por për të gjithë. Me ardhjen e Millosheviçit në pushtet u rrënuan të gjitha institucionet në Kosovë, dhe kështu mbetën jashtë institucioneve, kjo ndikoj shumë që edhe krijimtaria tyre të përfundon, përkohësisht. Para disa viteve kitaristi Fehmi Hajra ndërroi jetë, ishte i ri dhe një muzikantë shumë i talentuar, Fehmiun shpesh e kujtojnë me mall. Kurse tani në vend të tij rikthehet kitaristi Isak Maloku. Në vitet 2011, 2012 dhe 2013 morën pjesë në Rok Festin në Therandë, ku edhe morën mirënjohjen për kontributin e tyre në rok muzikë. 3 anëtarë të grupit jetojnë në Kosovë, kurse 2 anëtarë jetojnë në Evropë.
Anëtarët e grupit:Vitet 1975-1980
Nazmi Aliu -tastierë
Kamber Rexhepi -këngëtar
Isak Maloku-kitarë
Stefanoviç Cvetko- këngëtar
Ilaz Aliu - bas kitarë
Manda/Murki -bateri
Anëtarët e grupit:Vitet 1980 e më tutje
Nazmi Aliu-tastierë
Fehmi Hajra-kitarë
Mujadin Nuhiu -këngëtar
Ilaz Aliu- bas kitarë
Burimet
http://www.youtube.com/watch?v=L9i57ad52e8
http://www.forum-al.com/showthread.php?t=18402
https://www.facebook.com/RockFanClubKorca/photos/a.187104968067820.34219.184035248374792/219201834858133/?type=1&theater
Këmboti
Këmbot (greqisht: Κομπότι/Kombóti) është fshat në qarkun e Nartës, Greqi.
Muşăteşti
Muşăteşti është një komunë në qarkun Argeş në Rumani. Ka një popullsi prej 4022 banorësh dhe sipërfaqe 97.00 km². Komuna është formuar nga bashkimi i 5 fshatrave: Muşăteşti, Prosia, Robaia, Rotăreşti, Valea lui Maş.
Bedri Qypi
Bedri Qypi ka lindur ne Belsh me 07/02/1969. Arsimin e larte e ka kryer  ne Universitetin Aleksander Xhuvani Elbasan ne degen Finance-Kontabilititet.
Eshte themelues i seksionit te fshatit Hardhi 1992-2003, anetar i kryesise se deges se Partise Demokratike Elbasan 2003 e ne vazhdim, kryetar grupseksioni i Komunes Fierze, kryetar Komune ne Fierze. parapamje Ne vitin 2016 zgjidhet si kryetar i Partise Demokratike i deges Belsh. Ka kontribuar ne Partine Demokratike per qarkun e Elbasanit dhe jo vetem.
Izer Aliu
Izer Aliu lindur më 1982 është regjisori shqiptar me origjinë nga Maqedonia i renditur ndër 10 regjisorët më të mirë në Skandinavi. Izer Aliu, është shqiptar i cili jeton dhe punon prej vitesh në Norvegji duke vjelur sukseset e punës së tij në kinematografi.
Guri i Zi
Guri i Zi është një fshat në komunën Gur i Zi në rrethin e Shkodrës të Shqipërisë.
Gjeografia
Më 1950 u zbulua shpella e Gajtanit, pranë këtij fshati nga speleologët Myftar Uruçi dhe Gëzim Uruçi.
Mjekësia
Mjekësia ose Medicina (lat. ars medicina = arti i shërimit) merret me shëndetin dhe parandalimin, njohjen edhe shërimin e sëmundjeve dhe lëndimeve. Gjithashtu ajo merret me shtatzëninë, lindjen dhe vdekjen. thumb|Mjekësia prej [[Gustav Klimt në Universitetin e Vjenës]]
Valbona Rudaku
Valbona Rudaku (lindur 10.04.1982) është hendbolliste e lindur ne qytetin e Gjilanit. Aktualisht është lojtare e Klubit Hendbollistik të femrave KHF "Kosova" dhe reprezentuese e përfaqësueses së Republikës së Kosovës në Hendboll.
Data e Lindjes              16 prill 1982
Vendi i Lindjes             Gjilan,Kosovë
Nacionaliteti               Kosovar
Gjatësia                     167 cm
'''Nr. Fanellës'''                 12]]
Kantoni Rennes-Nord-Ouest
Kantoni Rennes-Nord-Ouest (frëngjisht: Canton de Rennes-Nord-Ouest) është një kanton në departamentin Ille-et-Vilaine, rajonin Région Bretagne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Rennes. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 29820 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Rennes-Nord-Ouest aktualisht përbëhet nga 4 komuna.
Beteja e Ohrit
Beteja e Ohrit u zhvillua në 14 ose 15 shtator 1464 midis forcave të Perandorisë Osmane dhe forcave të Skënderbeut. Një kryqëzatë kundër sulltan Mehmetit të II-të ishte planifikuar nga Papa Pius II me Skënderbeun si udhëheqësin kryesor. Beteja afër Ohrit ndodhi si rezultat i një kryengritje të shqiptarëve në territorin e pushtuar osman. Turqit e stacionuar ne këtë zone u sulmuan nga ushtarët e Skënderbeut dhe 1.000 ushtarë venecianë nën udhëheqjen e "Cimarosto". Turqit u përpoqën të dilin nga vendete te tyre të mbrojtura në Ohër dhe u zunë në pritë nga kalorësia shqiptare. Skënderbeu e fitoi betejën dhe njerëzit tij fituan 40.000 dukate pas kapjes së oficerëve osmanë. Pius vdiq përpara se te fillonte kryqëzate e planifikuar, megjithatë bëri atë që, e shtyu Skënderbeun për të luftuar betejat e tij pothuajse i vetëm.
Fushata
Mbas fushates se Skanderbeut ne  Maqedoni nje vit perpara, sulltani vendosi  te forcoje  fortesene tij ne kete zone. Keshtu qe ai dergoi Sheremet beun ne Oher, nje qytet afer zoterimeve te Skenderbeut, me nje kavaleri te perbere prej 14.000 vetesh  per te  marre masa nga cdo inkursion tjeter  te shqiptareve. Mbasi mesoi për këtë gjë, Skënderbeu u pergatit te Marshonte serisht kunder Sheremetit. Njerëzit e pashaitishin stacionuar si brenda ashtu edhe jashtë qytetit, duke e bërë të vështirë ti mposhtje. Perpara se te Marshonte, Skaenderbeu mori lajmin se Pius kishte arritur në Anconadhe vdiq duke parë and died upon seeing the crusader fleet. Ai la Cimarosto me nje trupe italiane në Valikardhë në afërsi të vendit ku sot ndodhet Bulqizë në lindje te Shqipërisë. Skënderbeu pastaj vendosi prap se prap të Marshonte kundër Sheremetit dhe u nis me një kavaleri prej 12,000 kalorësish tre orë mbas muzgut. Mbas dy ditësh Marshim, Skenderbeu e arriti Maqedonine dhe filloi të largonte mundësitëe e furnizmiimt për osmanët.
Beteja
Mbasi e kapi Ohrin, Skenderbeu u mbajti një ligjëratë burrave të tij, duke u dhene atyre guxim për betejën e ardhshme. Ai pastaj caktoi Pekë Emmanuali dhe Peter Engjëlli, vellai i  Pal Engjëllit, si komandant te nje trupe prej 500-burra te kavalerise ku ata do tu afroheshin portave te Ohrit dhe  do të provokonin turqit për të sulmuar. Ata krijuan tym dhe pluhur në ajër për të irrituar garnizonin. Pastaj ata do të shtiren sikur po tërhiqeshin ku kalorësia osmane qe do ti ndiqte  do të binte  pritë te forcave kryesore shqiptare. Në 14 ose 15 shtator, çdo gjë shkoi siç është planifikuar dhe kurthi u kapërcye. Sulmi i Skënderbeut doli dhe vrau 10.000 luftëtare osmanë dhe kapi dymbëdhjetë forca osmane, mes tyre edhe të birin Sheremetin. Forcat turke u ndoqen nga forcat e Venedikut së bashku me shqiptarët. Humbjet shqiptaroveneciane ishin të pakta.
Më pas
Skenderbeu e festoi këtë fitore duke ngrënë nje darkë me koran (trofte e vecante e liqenit te Ohrid), nje peshk qe gjendet vetem në liqenin e Ohrit that was sent to the Byzantine emperors every Friday for their supper meal. Të dymbëdhjetë oficerët e kapur u kërkua të liroheshin kundrejt pagesës për 40,000 dukat. Skanderbeu e shperndau kete shume permes forcave te tija, with every man receiving his fair share. Ai me pas rrethoi Ohrin për një kohë të shkurtër përpara se të kthehej në Shqipëria; Senati i Venetikut (Signoria) përshëndeti fushatën si një fitore pavarësisht se nuk nuk u arrit gjendje për të marrë Ohrin. Kryqezate mund te kishte shkuar mbare per kristianet  por mbas  vdekjes se papes Pius,kardinalet qenbeten e humben shpresen e tyre dhe ia dorezuan  parate e mbledhura  per kryqezaten venedikaseve. Mehmedi pa dobsinë e Skenderbeut dhe dërgoi Ballaban Badera, një janiçer shqiptar, to Albania where they met at Vajkal dhe ai u mund. Ballabani e zevendesoi Şeremet si komandant ne Oher after the latter fell out of favor with the sultan. Ballabani do ta hasë Skënderbeun disa herë ne beteja përpara se të plagosej për vdekje gjatë aksionit  në Rrethimin e dytë të Krujës. Dorotheos, Kryepeshkopi i Ohrit dhe klerikët e tij si edhe bujaret ishin  zhvendosur ne Stamboll Më 1466 me shume gjasë për shkak të aktivitetit  te tyre  antiosman gjate rebelimit te  Skenderbeut.
Bashkimi Evropian i Transmetuesve
256px|parapamje|right|Anëtarët e [[European Broadcasting Union ]]
Bashkimi Evropian i Radio-Televizioneve (BERT) – emërtimi zyrtar në anglisht European Broadcasting Union (EBU), në gjuhën franceze Union Européenne de Radio-Télévision (UER) – është një organizatë publike për bashkëpunim dhe zhvillim i Sistemit Audioviziv Evropian, i 74 operatorëve shtetërorë e publikë të radio-televizionit nga 54 vende të Evropës kontinentale, Afrikës Veriore dhe të Lindjes së Afërme. Qendra kryesore e Bashkimit Europian Radio Televiziv është në Gjenevë të Konfederatës së Zvicrës.
Lista e shkrimtarëve shqiptarë: N
Kjo është lista e shkrimtarëve shqiptarë.
Negraşi
Negraşi është një komunë në qarkun Argeş në Rumani. Ka një popullsi prej 2570 banorësh dhe sipërfaqe 54.31 km². Komuna është formuar nga bashkimi i 4 fshatrave: Bârlogu, Buta, Mozacu and Negraşi.
Halil İnalcık
parapamje|Mezari i Halil Inalçikut Halil Inalçik (tursiqht: Halil İnalcık, lindur më 26 maj 1916, vdiq në vitin 2016) është historian i rëndesishëm turk për Perandorinë Osmane. Midis 1972 dhe 1993 ai studioi histori osmane në University of Chicago. Që nga 1994 ai ka dhënë mësim në Universitetin Bilkent, ku themeloi edhe departamentin e historisë.
Biografia
I lindur në Istanbul në një familje tatare krimean, që e la Krimea për Konstandinopojën në 1905. Datëlindja e tij është e panjohur por İnalcık zgjidh 26 majin 1916 për datëlindjen e tij. Ai ndoqi Shkollën e Trajnimit të Mësimdhënësve Balıkesir, dhe më pas në Universitetin Ankara, Fakulteti i Gjuhëve, Histori dhe and Gjeografi, Departmenti i Historisë nga i cili doli i diplomuar në vitin 1940. Ai përfundoi doktoraturën e tij në 1943 në të njëjtën department. Ai e kompletoi tezen e etij te PhD me çështjen Bullgare në Perandorinë e vonë Osmane.
Ai hyri në të njëjtën shkollë si asistent, më pas ai u bë profesor asistent në 1946 dhe pas kthimit të tij nga ligjërata në Universitetin e Londrës për një kohë, ai u bë profesor në të njëjtin departament në vitin 1952. Ai ligjëroi në universitete të ndryshme të Shteteve të Bashkuara si profesor i ftuar. Në vitin 1972, ai u ftua nga Universiteti i Çikagos. Ndërmjet 1972 dhe 1993 ai dha mesim histori osmane në University of Chicago. Në 1994, ai u kthye në Turqi dhe themeloi departamentin e historisë në Bilkent University ku vazhdon të japë mësim.
Në 1993, ai dhuroi koleksionin e tij të vlefshem të librave, revista dhe të shtypura mbi historinë e Perandorisë Osmane në bibliotekën e Universitetit Bilkent.
Ai ka qenë president anëtar i shumë fondacioneve ndërkombëtare. Ai është anëtar i Serbian Academy of Sciences and Arts në Departamentin e Shkencave Historike. Ai është gjithashtu një anëtar i Institute of Turkish Studies.
Punët
Punimi i tij më i rëndësishëm ka qënë libri i tij i parë, Hicrî 835 tarihli Sûret-i defter-i sancak-i Arvanid (Kopje e regjistrit për 835 A.H për sanxhakun e Shqipërisë) i cili u botua në Ankara në 1954 dhe paraqet një nga regjistrat më të hershëm të tokës në arkivat e Perandorisë Osmane.
Belisha
Belishë, (malazezisht: Бјелиши/Bjeliši) është vendbanim në Komunën e Tivarit në Mal të Zi.
Beras
Berasi është një fshat në komunën Libonik në rrethin e Korçës të Shqipërisë.
La dueña
La dueña (Zonja) është një telenovelë meksikane e vitit 1995, me regjisor Roberto Gomez dhe skenarist Carlos Daniel.
Telenovela u prodhua nga Televisa, dhe u transmetua edhe në SHBA për herë te parë më 18 korrik 1995.
Në 2001 bëhet një version i ri i quajtur Amor e Odio (Dashhuri dhe Urretje) prodhuar në Brazil.
Kënga shoqëruese është Tengo todo contigo nga Adolfo Ángel "El Cuervo".
Aktorët
Angelica Rivera	... Regina Villareal Cynthia Klithbo	... Laura Norma Herrera	... Berenice Salvador Sánchez	... Macario Raúl Ramírez	... Severiano Miguel Pizarro	... Octavio Jorge del Campo	... Don Anselmo Eduardo López Rojas	... Goyo Francisco Gattorno	... José María Eduardo Santamarina	... Mauricio
Lista e shkrimtarëve shqiptarë: O
Kjo është lista e shkrimtarëve shqiptarë.
Jeta politike në Shqipëri shek.XII - XIII
Principata e Arbrit
Ballafaqimi i Perandorisë Bizantine me normanët e Italisë dhe me kryqëzatat në shek. XI-XII, nxori në plan të parë rolin e shqiptarëve dhe të tokave shqiptare që u ndodhën në qendër të këtij ballafaqimi. Qëndrimi i shqiptarëve përcaktoi dukshëm zhvillimin e fushatave ushtarake të Perëndimit, ndaj pushteti qendror bizantin u përpoq ta mbante në anën e vet fisnikërinë shqiptare, duke e joshur atë me privilegje e tituj deri dhe me ofiqe të lakmueshme në ushtrinë dhe administratën bizantine. Duke filluar nga gjysma e dytë e shek. XI në burimet historike përmenden familje fisnike shqiptare, si Skurra, Arianiti, Muzaka, Topia, Meksha, Jonima, Pliti, Blinishti, Kamona, që mbanin tituj të lartë bizantinë. Veçanërisht në shek. XII, shumë i përhapur ishte titulli sebast, që lidhet me periudhën e sundimit të dinastisë Komnene e posaçërisht me atë të Manuelit I (1147-1181). Luftërat e këtij perandori sa në Itali aq edhe në Ballkan, kryesisht kundër serbëve të Rashës, e rritën rolin dhe peshën ushtarake të faktorit shqiptar. Fisnikët shqiptarë ishin fuqizuar mjaft. Ndërkohë, ata shfrytëzuan privilegjet dhe ekskusitë e akorduara nga pushteti qendror, për të rritur shkallën e autonomisë së tyre. Ky proces zhvillimi politik autonom i feudalëve dhe i krahinave të veçanta eci më shpejt në trevën qendrore të Arbrit, me rol strategjik e ushtarak të posaçëm. Në gjysmën e dytë të shek. XII këtu kishte ndodhur me siguri një proces përqendrimi pushteti. Në vitin 1166 përmendet, në fakt, një prior Arbanensis (princ i Arbrit). Së bashku me disa klerikë të lartë nga Arbri ky mori pjesë në përurimin e kishës së re të Shën Trifonit në Kotorr. Në ceremoni merrte pjesë dhe "duka e komandanti" bizantin për Dalmacinë, Dioklenë e për Arbërinë, Isaku. Kjo tregon se priori i Arbrit, Andrea, e njihte ende formalisht sovranitetin bizantin. Megjithatë, në këtë kohë autonomia politiko-administrative e Arbrit ishte rritur së tepërmi, siç tregojnë edhe privilegjet e vitit 1153 të perandorit Manuel për kryeqendrën e Arbrit, Krujën. Duke u nisur edhe nga marrëdhëniet e mira që vendosi me Papatin, perandori Manuel u tregua liberal edhe përsa u përket marrëdhënieve kishtare; në kohën e tij riti katolik njohu një përhapje të gjerë jo vetëm në Shqipërinë e Epërme, por dhe në atë Qendrore, posaçërisht në Arbër. Këto zhvillime në Shqipëri, që përkonin në një plan më të gjerë me thellimin e procesit të feudalizimit të Perandorisë Bizantine, me dobësimin e pushtetit qendror dhe decentralizimin e tij, në fundin e shek. XII, çuan në krijimin e një strukture me tipare të qarta shtetërore në trevën e Arbrit dhe në kristalizimin e një dinastie sunduese vendase. Duke u nisur nga titulli "princ" (princeps), që papa Inocenti III i dha më 1208 njërit prej krerëve të saj, Dhimitrit, kjo strukturë shtetërore është quajtur zakonisht në historiografi "Principatë e Arbrit", njëlloj siç është quajtur "Despotat i Epirit", formacioni fqinjë me Principatën e Arbrit, me qendër në Artë, i cili kishte në krye një despot.
Pas rënies së dinastisë së Komnenëve dhe me ardhjen në fronin bizantin të dinastisë së dobët të Engjëllorëve, treva e Arbrit fitoi tiparet e një shteti të pavarur. Themelues i tij ishte Progoni (1190-1198), pushtetin e të cilit e trashëguan të bijtë, Gjini (1198-1206) dhe Dhimitri (1206-1216). Dokumentet e rralla të kohës nuk thonë se cilës familje të Arbrit i përkisnin këta. Ka shumë gjasë që sundimtarët e Arbrit në kapërcim të shek. XII-XIII t'i përkisnin familjes Skurra nga malësia e Tiranës, ku emri Skurrë ndeshet ende në toponiminë dhe antroponiminë e vendit. Emri i kësaj familjeje ndeshet vazhdimisht në burimet e shek. XII-XIII si ndër më kryesoret e Arbrit. Për pozitën e lartë shoqërore të saj flet edhe varri familjar i sebastit Mihal Skurra në kishën e Shën Mërisë së Brrarit i vitit 1201, apo varri i fisnikut tjetër nga kjo familje, Anton Skurrës, në kishën e Shën Ndout në Lezhë. Për pozitën e veçantë që kjo familje kishte në shek. XII-XIII në gjirin e fisnikërisë shqiptare, flet dhe fakti që pinjollë të saj lidhën krushqi deri edhe me familjen perandorake bizantine. Edhe princi Dhimitër i Arbrit u martua me mbesën e perandorit bizantin Aleksi II Engjëlli, Komnenën, lindur nga martesa e vajzës së këtij të fundit, Eudokisë, me mbretin e Serbisë, Stefan Nemanjën e Kurorëzuar. Princesha Komnena, që kishte lindur jo para vitit 1191, ishte në moshë të mitur kur aty nga viti 1202, iu blatua princit Dhimitër të Arbrit, gjë që në vetvete flet për karakterin politik të kësaj martese. Martesa e Dhimitrit të Arbrit me Komnenën synonte edhe të normalizonte marrëdhëniet me Stefan Nemanjën e Serbisë, i cili në vitet e fundit të shek. XII kishte mundur të pushtonte mjaft toka në Kosovë e në Diokle (Gentë). Nemanja e vazhdoi përparimin në thellësi të tokave shqiptare, duke marrë edhe trevën e Pultit (malësia në të dy anët e lumit Drin të bashkuar) që bënte pjesë në Principatën e Arbrit. Pas lidhjes familjare me Nemanjët e Serbisë, Principata e Arbrit ruajti në mënyrë të qëndrueshme shtrirjen Drin-Shkumbin, të përfshirë midis Lezhës, Durrësit, Ohrit e Dibrës.
Principata e Arbrit e arriti kohezionin e saj më të madh nën sundimin e Dhimitrit. Nën autoritetin e tij u vunë atë kohë edhe familje të shquara të Arbrit, siç qenë Jonimët, Plitët, Shtëpanët, Kamonat etj. Në një traktat paqeje të nënshkruar prej tij më 1210 me Republikën e Raguzës, Dhimitri i quan këta, sipas së drejtës feudale perëndimore, "njerëzit e mi" (homines mei). Edhe titujt "gjykatës" (iudex) apo "princ" (princeps) që i atribuohen Dhimitrit prej papës Inocenti III, flasin për pozitën e tij të dalluar në gjirin e fisnikërisë së Arbrit. Ato tregojnë gjithashtu se familja e princërve të Arbrit në kapërcim të shek. XII-XIII ishte e ndikuar nga kultura dhe feudalizmi perëndimor. Këtë e konfirmon edhe hapi i ndërmarrë më 1208 nga princi Dhimitër për të kaluar në ritin katolik, duke u lidhur me kishën katolike të Romës. Me gjithë ndikimet që modelet feudale perëndimore patën në organizimin dhe në ndërtimin e Principatës së Arbrit, tradita bizantine mbetej ende shumë e fuqishme. Vetë Dhimitri parapëlqente të përdorte titujt bizantinë me prestigj panhypersebast apo megas arhond, ashtu si bujarët e tjerë mbanin titujt po bizantinë sebast ose protosebast. Qendra e Principatës së Arbrit ishte në qytetin e Krujës. Në kohën e Dhimitrit, Principata zotëronte edhe një dalje në det, në pjesën bregdetare midis Bishtit të Pallës dhe derdhjes së lumit Mat.
Principata e Arbrit, Dukati i Durrësit dhe Despotati i Epirit
Kryqëzata IV (1204) solli një ndryshim rrënjësor të kushteve politike në Perandorinë Bizantine e posaçërisht në viset e saj perëndimore.
"Traktati i ndarjes së tokave", i nënshkruar nga Venediku e fuqitë e tjera pjesëmarrëse në Kryqëzatë në prag të sulmit përfundimtar mbi Konstandinopojën, parashikonte që një pjesë e mirë e bregdetit shqiptar, prej Durrësit deri poshtë në Prevezë, të kalonte nën sundimin e Venedikut. Në fakt, venecianët arritën ta merrnin Durrësin dhe rrethinat e tij dhe të krijonin një zotërim të tyre të quajtur "dukati i Durrësit". Por në jug të tij, në temën e dikurshme bizantine të Nikopojës (Epir), venecianët nuk arritën të vendosnin pushtetin e tyre. Që në dhjetëvjeçarët e fundit të shek. XII një degë e familjes perandorake bizantine të Engjëllorëve kishte siguruar në Epir, veçanërisht në provincën e Vagenetisë (Çamëri), prona të mëdha tokësore dhe kishte ngritur aty një pushtet thuajse të pavarur nga Konstandinopoja. Në këtë mënyrë, menjëherë pas pushtimit të Perandorisë Bizantine nga kryqtarët më 1204, një pinjoll i Engjëllorëve bizantinë, Mihal Engjëlli, djali i qeveritarit të dikurshëm të Epirit, krijoi këtu një zotërim të pavarur. Dokumentet e kohës e quajnë këtë "Despotat i Artës", sipas kryeqendrës së tij. Në historiografi është bërë zakon të quhet "Despotat i Epirit". Gjatë historisë së tij më se dy shekullore, Despotati i Epirit e ndryshoi disa herë shtrirjen e tij. Sidoqoftë, bërthama e qëndrueshme territoriale përfaqësohej nga shtrirja e temës së dikurshme bizantine të Nikopojës, e përkufizuar nga malet Akrokeraune (Vetëtimës) në veri, nga gjiri i Artës (Ambrakisë) në jug dhe nga rrjedhja e lumit Vjosa e vargmalet e Pindit në lindje. Deti Jon lagte krahun perëndimor të Despotatit. Përveç kryeqendrës, Artës, qytete e kështjella të tjera të rëndësishme ishin Janina, Ajdonati (Paramithia), Himara, Berati, Kanina dhe për një farë kohe (1213-1253) edhe Durrësi. Shqiptarët përbënin shumicën dërrmuese të popullsisë së Despotatit në shtrirjen klasike të tij. Po veç shqiptarëve kishte edhe popullsi vllahe, greke e sllave të vendosura kryesisht në viset e Thesalisë, të Maqedonisë e të Etolo-Akarnanisë, që u aneksuan nga despotët e Epirit pas vitit 1216.
Nga pikëpamja e organizimit shtetëror, Despotati i Epirit ishte një shtet bizantin. Në krye të tij qëndronin despotët e familjes perandorake Engjëlli. Këta në aktet dhe në dokumentet zyrtare të tyre shfaqen me emrin e përbërë Engjëll-Duka-Komnen, duke kujtuar kështu lidhjet e Engjëllorëve me dinastitë e tjera bizantine. Vetë sundimtarët e Epirit nuk u pajtuan me statusin e sundimtarit të një province. Ata e mbanin veten për trashëgimtarë të ligjshëm të fronit bizantin dhe në këtë kuptim e konsideronin pushtetin e tyre në Epir si një pikënisje për të restauruar Perandorinë Bizantine, duke dëbuar kryqtarët nga vendet bizantine.
Ndërkaq sundimi i Venedikut në Durrës ishte treguar i paqëndrueshëm. Përpjekjet për ta shtrirë juridiksionin venecian përtej qytetit kishin hasur në kundërshtimin e princit Dhimitër të Arbrit. Fisnikë të Arbrit ishin tashmë zotër të tokave në rrethinat e Durrësit, gjë që shqetësoi jo vetëm pushtetin venecian të Durrësit, por dhe kryepeshkopatën katolike të qytetit, e cila pretendonte se Dhimitri dhe njerëzit e tij kishin okupuar pronat e saj. Me qëllim që të ushtronte presion mbi princin e Arbrit, duka i Venedikut lidhi një aleancë me princin e Dioklesë (Gentës), Gjergjin, i cili zotohej ta ndihmonte Venedikun kundër Dhimitrit. Por ky ndërkaq kishte arritur të bënte për vete papën e fuqishëm Inocenti III, të cilit i premtoi konvertimin e tij, të bujarëve e të popullit të tij në fenë katolike.
I brejtur nga konfliktet me princin e Arbrit, Papatin e me vetë kishën vendase, dukati venecian i Durrësit u tregua i pafuqishëm të përballonte mësymjen nga jugu të despotit të Epirit, të Mihalit I Engjëlli. Në vitin 1210 kufiri midis Despotatit dhe Dukatit venecian të Durrësit ishte vendosur në rrjedhjen e lumit Shkumbin. Atë vit duka Marin Valaresi u takua me despotin Mihal për të biseduar lidhur me vendosjen e një paqeje. Paqja u nënshkrua në verë të atij viti nga duka i Venedikut Pietro Xian dhe despoti Mihali I. Në bazë të saj njihej edhe de jure kufiri i Shkumbinit si caku verior i zotërimeve të Despotatit. Ndërkohë, despot Mihali zotohej të lejonte tregtarët venecianë të tregtonin lirisht, pa taksa e doganë, në tokat e tij dhe t'i mbronte ata nga shtetasit e tij, në rast konflikti me sipërmarrësit venecianë.
Në muajin shtator 1210 venecianët sheshuan edhe mosmarrëveshjet me kishën e Durrësit, duke vënë në krye të saj venecianin Manfred. Në marrëveshjen që nënshkroi me dukën Pietro Xian në shtator të vitit 1210, kryepeshkopi Manfred u betua se do t'i qëndronte besnik Republikës së Venedikut dhe se do të punonte që qytetarët si dhe bashkësia e Durrësit dhe e zonave përreth t'i bindeshin pushtetit venecian.
Megjithatë, shpresat e Venedikut për të ruajtur një minimum pranie në Durrës dhe në rrethinat e tij, pësuan goditjen e fundit më 1213, kur despot Mihali I Engjëlli ia shkëputi atë Republikës së Shën Markut dhe e bashkoi me zotërimet e tij. Ushtria e tij përparoi thellë në veri e më 1215 pushtoi Shkodrën, por shpejt u tërhoq prej andej për t'u vendosur në vijën e Durrësit. Pushtimi jetëshkurtër i Shkodrës ishte ndërmarrja e fundit ushtarake e despotit Mihali I.
Në fakt, që në fillim të sundimit të tij, Teodorit iu desh të përballonte një përpjekje të latinëve për të shtënë në dorë korridorin e rrugës Egnatia. Në verën e vitit 1217, perandori i ri latin i Konstandinopojës, Pier dë Kurtëne, në krye të një ushtrie të nisur nga porti i Brindizit, zbarkoi në Durrës me destinacion Konstandinopojën. Pasi mori qytetin, ushtria latine e vazhdoi Marshimin përgjatë rrugës Egnatia në drejtim të Selanikut. Historiani bizantin Gjergj Akropoliti rrëfen se despoti Teodor i kishte ngritur pritë ushtrisë latine "në vendet e ashpra të Arbrit", diku në luginën e Shkumbinit. Në betejën e zhvilluar këtu, ushtria frënge u shpartallua keq dhe vetë perandori Kurtënè u zu rob. Një kronist frëng, vazhduesi i Robert Autissiodorensis, ia atribuon katastrofën e perëndimorëve qëndrimit armiqësor të popullsisë vendase (malicia indigenorum) që bashkëpunoi me despotin e Epirit. Pas kësaj fitoreje, Teodori e ripushtoi Durrësin. Në qytet u përforcua sistemi i mbrojtjes dhe u kryen punime të ndryshme fortifikuese. Në vitet që pasuan, Teodor Engjëlli i zhvendosi veprimet luftarake në lindje. Këtu ai mori njërën pas tjetrës kështjellat e Ohrit, të Përlepit, të Pelagonisë (Manastir) etj. Por objektivi kryesor ishte Selaniku, të cilin Teodori ua shkëputi baronëve lombardë në vitin 1224. Këtu ai u kurorëzua "perandor e autokrat i bizantinëve" nga kryepeshkopi i fuqishëm i Ohrit, Dhimitër Komatiani. Selaniku u bë qendra e re ku u zhvendos Teodori e oborri i tij. Qeverisjen e zotërimeve shqiptare Teodori ia besoi të vëllait, Konstandinit, të cilit i akordoi titullin despot. Duke ndjekur shembullin e perandorëve të Bizantit, ai u shpërndau tituj fisnikërie si sebastokrator, domestik i madh, protovestiar etj., bashkëpunëtorëve të tij të afërt, midis të cilëve edhe mjaft bujarëve shqiptarë. Në administrimin e punëve të "perandorisë" së tij, Teodori ndihmohej nga një "këshill i të zgjedhurve". Një mbështetje të fortë i jepnin politikës së tij prelatët e lartë të kishës, ndaj të cilëve Teodori tregoi vazhdimisht kujdes të veçantë. Mitropoliti i Naupaktit, Jan Apakauku, kryepeshkopi i Korfuzit, Gjergj Bardhani, ai i Ohrit, Dhimitër Komatiani, si dhe peshkopi i Kaninës ishin disa nga bashkëpunëtorët e këshilltarët më të afërt të Teodorit.
Pas marrjes së Selanikut, objektivi i dytë i madh mbetej për Teodorin pushtimi i Konstandinopojës, që do të shënonte fundin e Perandorisë Latine e rimëkëmbjen e Bizantit. Midis viteve 1225-1230 ushtritë e tij arritën suksese të mëdha në Maqedoninë Lindore e në Traki, ku pushtuan Adrianopojën. Por në vendin e quajtur Klokotnica, në vitin 1230, trupat e Teodorit pësuan një disfatë të rëndë nga ushtritë e carit bullgar, Ivani II Aseni, që ishte shqetësuar nga forcimi i shtetit epiriot e nga përparimi i Teodorit në zonën e interesave bullgarë.
Lufta midis Despotatit të Epirit dhe Perandorisë së Nikesë për hegjemoni në Shqipër
Beteja e Klokotnicës, ku vetë Teodori u zu rob, goditi rëndë aspiratat panbizantine të despotëve të Epirit. Paskëtaj, zotërimet epirote u ndanë në shumë pjesë. Në Selanik e Thesali vazhdoi të sundojë i vëllai i Teodorit, Manueli. Gjithë territori, prej Adrianopoje në Durrës, u pushtua nga Ivani II Aseni i Bullgarisë. Cari bullgar filloi paskëtaj ta quajë veten "perandor e autokrat, zot i krahinave prej Adrianopoje në Durrës" dhe të shpalosë me forcë pretendimet për Konstandinopojën e për fronin bizantin. Krahinat e Epirit nuk u përfshinë në kufijtë e rinj të mbretërisë bullgare. Këtu shfaqet si sundimtar Mihali II Engjëlli, djali i Mihalit I. Për 10 vjet ky punoi për të forcuar pozitat e lëkundura të Engjëllorëve. Rrethi i bashkëpunëtorëve të tij u zgjerua me elementë të aristokracisë vendase, të cilëve u ishte besuar drejtimi i krahinave dhe i kështjellave të ndryshme të despotatit. Ashtu si dhe i ati, Mihali II i ruajti lidhjet e ngushta me Beratin, Vlorën e me parinë e këtyre dy qyteteve. Me qeveritarin e tyre, Jan Frëngun, pinjoll i një familjeje të vjetër fisnike vendase, despoti kishte edhe lidhje familjare.
Shthurja e Mbretërisë së Bullgarisë, pas vdekjes së Ivanit II Aseni (1241), e lejoi Mihalin II të zgjerojë kufijtë e Despotatit. Durrësi u bë përsëri pjesë e tij, ndërkohë që kështjella të tjera u aneksuan në Maqedoni e në Thesali. Por edhe kësaj radhe Despotati ndeshi në një kundërshtar të fuqishëm, që në atë kohë ishte bërë një faktor i rëndësishëm politik në Ballkan. Kjo ishte Perandoria e Nikesë, një formacion i ngjashëm me Despotatin e Epirit, që lindi pas vitit 1204 në Azinë e Vogël. Luftërat me Nikenë përbëjnë fazën e dytë të rëndësishme në historinë e Despotatit të Epirit. Ashtu si despotët e Epirit, edhe perandorët e Nikesë e mbanin veten për trashëgimtarë të ligjshëm të fronit bizantin. Marrja e Konstandinopojës e rimëkëmbja e Perandorisë Bizantine përbënin vijën kryesore të politikës së tyre, nga ku buronte edhe armiqësia me rivalët e tyre të Epirit. Pas dobësimit të Mbretërisë së Bullgarisë, Perandoria e Nikesë fitoi epërsi në ngjarjet në Ballkan. Brenda vitit 1246 perandori i Nikesë, Joan Vatatze (1222-1254), pushtoi Trakinë, Maqedoninë dhe qytetin e Selanikut.
Sukseset e rrufeshme të nikeasve zbuluan mangësitë ushtarake e politike të shtetit epiriot. Tashmë ishte dobësuar aleanca e këtij shteti me krerët lokalë të krahinave të ndryshme të Despotatit, në të cilën bazohej forca e tij. Politika e zbatuar nga Teodori e nga Mihali II në funksion të pushtimeve kishte goditur drejtpërsëdrejti format e qeverisjes në rajone të caktuara të Despotatit të Epirit me Principatën e Arbrit, e cila ishte kthyer tashmë në një shtet vasal.
Çarja midis dy aleatëve të dikurshëm u pa gjatë konflikteve ushtarake që u zhvilluan në zonën e Maqedonisë Jugperëndimore midis forcave të Nikesë dhe atyre të Epirit në vitin 1253. Atë kohë princi i Arbrit, Gulami, bashkë me forcat e tij, kishte zënë pozicion në zonën e Kosturit për t'u prerë rrugën nikeasve që kërkonin të çanin në drejtim të Devollit. Por perandori i Nikesë, Jan Vatatze, arriti të tërheqë në anën e tij princin Gulam, që tashmë ishte ftohur me Mihalin e Epirit. Premtimet joshëse të perandorit të Nikesë u konkretizuan me nënshkrimin e një traktati, që vuloste aleancën e re midis Nikesë dhe Arbrit dhe që njihte autonominë e këtij të fundit.
Krahas Gulamit të Arbrit, me nikeasit u bashkuan edhe krerët e Kosturit e të Devollit, të cilët gjithashtu ishin të pakënaqur nga Mihali II i Epirit. Në këto kushte, despoti i Epirit u detyrua të kërkonte paqe, e cila u nënshkrua në Larisë (1253). Mihali II hiqte dorë nga kështjellat e Maqedonisë Perëndimore dhe nga kështjella e Krujës. Kësaj të fundit, perandori Jan Vatatze i njohu qysh atë vit një sërë privilegjesh të rëndësishme që kishin të bënin me sigurimin e pronave të fisnikëve, të klerit dhe të qytetarëve të saj, si dhe me heqjen e tatimeve të caktuara. Të njëjtat privilegje u konfirmuan pas dy vjetësh nga perandori i ri i Nikesë, Teodori II Laskari (1254-1258). Ato iu konfirmuan vazhdimisht krutanëve nga perandorët e mëvonshëm të Bizantit.
Humbja e mbështetjes që kishte patur në Principatën e Arbrit ia bëri të pamundur despotit Mihal ruajtjen e zotërimit të rëndësishëm të Durrësit. Në vitin 1256 qyteti iu dorëzua perandorit të Nikesë. Paqja e nënshkruar atë vit midis dy rivalëve sanksiononte tërheqjen e Despotatit të Epirit në kufijtë e tij fillestarë. Në viset e zbrazura nga epirotët u vendos administrata e Nikesë.
Kryengritja e shqiptarëve kundër Perandorisë së Nikesë (1257-1258)
Vendosja e pushtetit të Nikesë në viset shqiptare nuk e përmirësoi gjendjen e tyre, përkundrazi, një administratë e rreptë ushtarake e civile u vendos në trevat shqiptare, përfshirë edhe Principatën e Arbrit, që kishte luajtur një rol vendimtar në suksesin e nikeasve. Në krye të saj u vu një qeveritar bizantin, Konstandin Habaroni, i cili së bashku me qeveritarët e krahinave të tjera të Shqipërisë e të Maqedonisë, u vu nën urdhrat e komandantit epror, pretorit Georg Akropoliti që kishte selinë në Selanik. Që të nesërmen e vendosjes së sundimit të Nikesë në Shqipëri filluan të duken shenjat e një pakënaqësie të thellë. Këto qenë më të forta në trevat e Principatës së Arbrit, e cila në kundërshtim me premtimet e dhëna, u privua nga çdo lloj autonomie prej regjimit nikeas. Qeveritari nikeas i Arbrit, Konstandin Habaroni, nuk ishte në gjendje të mbante nën kontroll gjendjen shpërthyese, ndaj, në dimrin e vitit 1257-1258, kryekomandanti i forcave perëndimore të Nikesë, pretori Gjergj Akropoliti, vendosi të organizonte një ekspeditë demonstrative në Arbër. Prej Selanikut, ekspedita e drejtuar prej tij përparoi nëpër Kostur, Ohër, Durrës, ku Akropoliti u takua me krerët dhe autoritetet e vendit. Marshimi i Akropolitit vazhdoi nëpër krahinat e thella të Matit e të Dibrës. Kudo ku kaloi Akropoliti u mundua të forcojë bazat e sundimit të Nikesë, duke riorganizuar administratën ushtarake e civile të saj. Pas tre muajsh misioni të vështirë në zonën shpërthyese të Arbrit, në shkurt të vitit 1258, Akropoliti mbërriti në Përlep. Këtu atij i erdhi lajmi se "mbarë populli i arbëreshëve ishte hedhur në kryengritje". Për rrjedhojë edhe despoti Mihali II Engjëlli i Epirit e prishi paqen me Nikenë. Vetë qeveritari Nikeas i Arbrit, Konstandin Habaroni, u zu rob prej tij gjatë një prite që iu ngrit në Kaninë dhe ku pati dorë e fejuara e tij, Maria Frëngu, kunatë e despotit Mihal dhe pinjolle e familjes më të shquar të zonës së Vlorës në shek. XI-XIII.
Gjendja e re e detyroi Akropolitin të ndërmerrte një fushatë të vërtetë ushtarake për të shtypur kryengritjen. Goditja kryesore e nikeasve u drejtua kundër vatrës së trazirave, Arbrit. Ushtria e tyre, nën komandën e vetë Akropolitit pushtoi Ohrin dhe vazhdoi Marshimin drejt Durrësit. Por qëndresa e kryengritësve shqiptarë e detyroi Akropolitin të bënte prapaktheu në Ohër. Paskëtaj, kryekomandanti nikeas u përpoq të hynte në Arbër nga ana e Dibrës, por edhe këtu ushtria e tij u rrezikua të asgjësohej nga kryengritësit, ndaj u tërhoq në drejtim të Përlepit.
Ndërkaq, i inkurajuar nga kryengritja e shqiptarëve, despoti Mihali II Engjëll i Epirit rifilloi veprimet luftarake në Maqedoni. Ushtria e tij, e përkrahur nga popullsia vendase, pushtoi Ohrin dhe kështjella të tjera të Maqedonisë Perëndimore. Pothuaj të gjithë komandantët e forcave të Nikesë u hodhën në anën e despotit të Epirit. Edhe kështjella e Përlepit, ku ishte i rrethuar kryekomandanti, Georg Akropoliti, u hapi portat epirotëve. Akropoliti dhe ushtarakë të tjerë ranë robër të Mihalit II. Në këtë mënyrë, gjithë këto treva u përfshinë përsëri në kufijtë e Despotatit të Epirit.
Sukseset e arritura në Maqedoni zgjuan te Mihali II i Epirit, ashtu si te paraardhësi i tij, ëndrrën e pushtimit të Konstandinopojës e të rimëkëmbjes së Perandorisë Bizantine, duke i paraprirë në këtë gjë rivalit të tij, perandorit të Nikesë. Në funksion të këtij qëllimi despoti i Epirit i hodhi sytë nga një aleancë e re me sovranin e Mbretërisë së Sicilisë, mbretin Manfred nga dinastia gjermane Hohenshtaufen, pavarësisht se ky kishte përfituar nga ngjarjet e fundit për të shtënë në dorë një pjesë të bregdetit shqiptar. Aleanca me Manfredin u bë fakt i kryer me martesën e këtij të fundit me vajzën e despotit Mihal, Helenën. Megjithatë përforcimet që mori nga Manfredi e dhëndri tjetër i tij, princi Guljelm II Vilëharduen i Akesë, nuk i mjaftuan despotit të Epirit për të ndalur ofensivën e filluar në pranverën e viti 1259 nga perandori i ri i Nikesë, Mihali VIII Paleolog. Ohri qe një nga kështjellat e para që despoti i Epirit u lëshoi nikeanëve. Kësaj radhe ish-kryepeshkopi durrsak i qytetit, Konstandin Kabasilla, që erdhi bashkë me ushtrinë nikeane, ndikoi me autoritetin e tij për t'i bindur mbrojtësit t'ia dorëzonin kështjellën perandorit të Nikesë. Pas Ohrit, ushtria e Nikesë, nën komandën e sebastokratorit Jan, vëlla i perandorit Mihali VIII Paleolog, rrethoi kështjellën e Devollit, të cilën e mori pas luftimesh të ashpra.
Në verë të atij viti, Mihali II Engjëlli pësoi disfatën përfundimtare në fushën e Pelagonisë (Manastir). Fitorja e Perandorisë së Nikesë mbi Despotatin e Epirit në Pelagoni u pasua nga një tjetër fitore e madhe e saj. Në verë të vitit 1261 nikeasit ua morën me sulm Konstandinopojën latinëve. Në këtë mënyrë, konflikti i gjatë për të korrur trashëgiminë e Perandorisë Bizantine u zgjidh në favor të Nikesë. Mihali VIII Paleologu u bë perandori i parë i Perandorisë Bizantine të rimëkëmbur.
Rivali i tij i dikurshëm, despoti Mihali II i Epirit, pas disfatës në Pelagoni i humbi krejt zotërimet e tij. Ushtritë e Paleologut përparuan deri thellë në kufijtë e Epirit historik e morën dhe qendrat e fundit të qëndresës epirote, Janinën e Artën. Mihali II Engjëlli u strehua në Korfuz, zotërim i dhëndrit të tij Manfred.
Por ashtu si më 1257, administrata e re bizantine hyri që në fillim në konflikt me popullsinë vendase. Rritja e pakënaqësisë gjeti shprehjen më të lartë në shpërthimin e kryengritjeve antibizantine në gjithë territorin shqiptar të Perandorisë. Këto kryengritje krijuan kushte që despoti Mihali II Engjëll të kthehej në Epir e pak nga pak të rikrijonte Despotatin e Epirit në kufijtë e ngushtuar të temës së dikurshme të Nikopojës.
Përsa u përket territoreve në veri të lumit Vjosë, kryengritjet antibizantine të shqiptarëve u mpleksën aty me një sërë rrethanash të tjera, të cilat krijuan një gjendje krejtësisht të re.
Shkurtesa
shkurtesa është pjesa a pjesët e mbetura nga diçka. Zakonisht për shkurtesa flitet kur bëhet fjalë shkrimi i një pjese apo disa shkronjave të një fjale.
Njësia administrative Pojan
Komuna Pojan është një komunë në Rrethin e Korçës në Shqipëri.
Zboq
Zbopi është një fshat në komunën Libonik në rrethin e Korçës të Shqipërisë.
Umova
Umovë, (Умово/Umovo) ёshtё fshat nё komunën e Studeniçanit, Maqedoni.