cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Demografia e Tetovës
Struktura e moshës së popullsisë, siç është theksuar edhe më lartë, është faktori i përcaktuar i formimit të popullsisë së aftë për punë. Një kontingjent i popullsisë së aftë për punë në territorin e komunës së Tetovës formohet nën kushtet specifike dhe prej këtu struktura ekonomike e popullsisë së komunës dhe të qytetit, kanë karakteristika të veta specifike.
Përgatitja shkollore e popullsisë së komunës së Tetovës gjatë periudhës së viteve 1961–1994 Pregaditja shkollore e popullsisë, të moshës mbi 10 e 15 vjet, në të kaluarën jo të largët, nuk ka qenë e përshtatshme. Ndërkaq, në dekadat e fundit dukshëm ka filluar të përmirësohet përbërja arsimore e popullsisë. Kështu që me sjelljen e ligjeve të ndryshme për ndjekjen e mësimeve në gjuhën amëtare në arsimimin fillor, të mesëm madje edhe në atë të lartë e superior (këtu vlen të përmendet edhe funkcionimi i Universitetit të Tetovës dhe Universitetit të Evropës jug-lindore, që sigurisht do ti japin një zhvillim të hovshëm arsimimit në gjuhën shqipe) dukshëm është ngritur niveli arsimor i këtyre trojeve. Mirpo edhe krahas ngritjes arsimore të popullsisë, prapseprap, edhe sipas regjistrimit më të ri të popullsisë, ende ka numër të konsiderueshëm të personave pa pregaditje shkollore ose me arsimim të ulët, veçanarisht në mesin e popullatës femrore.
Lazarati
Lazarati është një fshat në Rrethin dhe Qarkun e Gjirokastrës, në jug të Shqipërisë, skaji jugor i krahinës etnografike të Labërisë. Me reformën territoriale më 2015 u bë pjesë e Njësisë administrative Lazarat.
Emri
Sipas Çabejt për nga toponimia ky fshat hyn ndër katundet e fisit, duke e pasur emërtimin një lloj plurale kolektive nga pikëpamja gjuhësore, Lazarát "pasardhësit e Lazarit".
Gjeografia
Në veri, e veri-perëndimi, fshati Lazarat kufizohet me Përroin e Gjokanës, kufiri i Lazaratit me qytetin e Gjirokastrës, në jug me Derviçanin, në lindje me fshatin e Kordhocës dhe në perëndim me Malin e Gjerë. Lazarati është fshati më i madh në rrethin e Gjirokastrës.
Toponimet të fshatit Lazarat:
Demografia
Ahmetai, Aliko, Avduli, Basha, Bejko, Beluli, Birbilaj, Bracko, Brahimi, Buci, Buzheri, Çako, Çallëkaj, Dalani, Derxho, Difo, Gaba, Gërveshi, Gjini, Gjollesha, Gjyli, Hallaçi, Hiri, Jupi, Kociu, Koli, Krishti, Kasma, Llakatura, Mahmuti, Meçi, Mamo, Nuri, Pollo, Proko, Rabi, Selimi, Skëndi, Skënduli, Shurdhi, Toti, Trako, Tuli, Xhaferi.
Bragaçaj, Carculaj, Dërmishaj, Dukataj, Ferataj, Gjokaj, Halilaj, Haskaj, Hitaj, Kajmakaj, Kidaj, Lezaj, Lulaj, Mataj, Meleqaj, Memaj, Përrjelaj, Pizaj, Qëndraj, Qimjakaj, Rjepaj, Rushaj, Serjanaj, Shebekaj, Tenaj, Zalikaj, Zhapaj.
Kultura
Historia
Lazarati në kohën e pushtimit nazifashist
Çetat e Ballit dhe udhëheqësit e tyre me Hysni Lepenicën në krye kërkonin në shtator 1943 çarmatosjen paqësisht të garnizonit Grehotit. Bedri Spahiu dhe gjenerali Italian Komino bënë marrëveshje të fshehtë që ushtria italiane të mos çarmatosej, por ti binte ushtrisë balliste që qëndronte tek hyrja e Grehotit. Forcat partizane qëndronin në kodrat e Valarës. Italianet goditën befasisht forcat balliste ku ranë dëshmor Hysni Lepenica, Nano Gjoni me gjithë djalin etj, rreth 36 veta. Nga shtabi përgjithshëm i partizanëve në Labinot pas kësaj masakre urdhërohej “të trajtohen njëlloj gjermanë dhe ballistë. Qëllimi ynë është marrja e pushtetit”. Ky urdhër u zbatua me se miri në shumë zone apo fshatra balliste duke bërë masakra të verteta si ajo e Libohovës etj.
Më 24 tetor 1943 në Lazarat, në shtëpinë e Dalip Bashes u mblodh komiteti Qendror i Ballit Kombëtar ku ishin Bahri Omari, Faslli Frasheri, Koco Muka, Kole Tromara, Xhevat Kallajxhi, Tare Kalo, Dervish Rexhepi. Mbledhjen e drejtonte Bahri Omari dhe sekretar Tare Kalo. Sipas një kopjoje të procesverbalit porosit e Mitat Frasherit ishin : Tare Kalo përpiloi traktin që do të shpërndahej në popull. Koco Muka dhe Faslli Frasheri pas kësaj u bllokuan nga partizanet në Poliçan. Çeta e Lazaratit në bisedë me Bedri Spahiun dhe Shemsi Totozanin i liron pa konflikt. Batalioni Shefqet Pecit dhe Islam Radovickes, si beri reprezalje në Gjirokastër, ku vranë Muzafer Sheun me djalin e tij 15 vjeçar, Hajro Laten, Tare Kalon me të atin Boco Kalon, mbriti në Lazarat. Te 300 partizanet u strehuan në familjet e Lazaratit. Komanda Partizane për të treguar “drejtësi e disipline” vrau një djalosh partizan nga Kuci se gjoja kish marr në një dyqan në Gjirokastër 2 defter letër. Efekti në popull që i kundërt. Për kundërpërgjigje batalioni ballist që ato dite mori emrin «Tare Kalo». Arrestoi në Gjirokastër mbi 20 djem si Gaqe Rebi, Zihni Hoxha, Musa Xhiku, Sejdi Berberi etj dhe i solli në Lazarat për ti gjykuar, por çeta e Lazaratit i liroi dhe i çoi përsëri në qytet. Në situatën e krijuar Kryepleqësia dhe komanda e çetës kërkuan nga prefekti Vehip Runa arme dhe municion për mbrojtjen e fshatit për çdo eventualitet. Idriz Jazua kishte raportuar tek Gjermanet, si komandant i policies që ishte se Lazarati është fshat komunist dhe zë rrugën nacionale. Vetëm ndërhyrja e prefektit Vehip Runa ndaloi artilerinë gjermane të shkatërronte fshatin tonë. Tere dimrin 1943-44 e deri në qershor Lazarati do që strehë e forcave balliste e partizane njëkohësisht. Për këtë bashkëjetese Enveri do ta kritikonte rende Bedriun. Në qershor 1943 vriten në stane nga Gjermanet lazaratasit Azem Tuli e Neki Doraci që su përmenden dhe su bene kur dëshmor. Në natën e 18 korrikut 1944 një batalion i brigadës 8 të drejtuar nga Sotir Mero e Jorgo Selo godet befasisht Lazaratin. A ishte ky një urdhër nga EAMi ? apo urdhër nga Enver Hoxha ? Kjo enigma nuk u zbardh kurrë. Zevendes komisar i brigadës Bajram Sinoimeri deklaron : ”Sulmi mbi Lazarat nuk që ne planin tone operativ”. Pas disa ditësh u bë pajtimi në Sheper në komandën e qarkorit dhe pak kohë më vonë Bedri Spahiu me tone të qeta vjen në Lazarat e kërkonte bashkëpunim ndërkohe që Gjon Banushi që i rinte në krah kërkonte konflikt. Ai mori përgjigjen e merituar nga Bido Latifi. Lazarati krenar edhe pse 45 vjet u etiketua ballist, mbështetej në rrenjet e nacionalizmit e jo në degët e politikës së cilës nuk e ka në traditën e vet ti neneshtrohet verbërisht.
Lufta e Lazaratit aspekt i luftës civile në Shqipëri
Lufta e Lazaratit është përplasja me armë midis banorëve civilë të fshatit nga njëra anë dhe e formacioneve të organizuara Partizane nga ana tjetër. U zhvillua natën e 18 dhe 19 korrikut, 1944. Cili ishte shkaku i kësaj beteje të përgjakshme? Dihet që shumica e Lazaratit u rreshtua në anën e organizatës nacionaliste Balli Kombëtar, dhe mori pjesë në betejat e zhvilluara kundër pushtuesit italian e atij gjerman. Ky rreshtim ishte në mbështetje të programit të Ballit Kombëtar mishëruar në dekalogun e tij. Ishte kundër një pjese të programit të Partisë Komuniste, prandaj dhe në anën e saj u afruan më pak banorë nga Lazarati.
Me kërkesën e komandës partizane u organizua një takim i shtabit partisan në Lunxheri dhe përfaqësuesve të fshatit në të cilën u kërkua të mos pengoheshin dhe sulmoheshin formacionet partizane gjatë kalimit në teritorin e fshatit për të rethuar formacionet gjermane në Gjirokastër. Përfaqesuesit e fshatit ishin dakort dhe se nuk do tu sillnin asnjë shqetësim, por për të shmangur plotësisht çdo incident që mund të sillte nata u vendos që kalimi nëpër teritorin e fshatit të bëhej ditën.
Në të njëjtën kohë shtabi partizan kishte përgatitur planin për të sulmuar Lazaratin, plan për të cilin banorët apo përfaqësia e fshatit nuk kishin asnjë dijeni. Por duke njohur mirë komunistët, dhe veprimet e ushtrisë partizane në zonat që goditën para Lazaratit. Pas takimit fshatarët rritën gatishmërinë për mbrojtje dhe përgatiten planet e mbrojtjes deri në detaje nga një shtab mbrojtjeje që u krijua enkas pas takimit. Aq të bindur ishin sa që u bë bilanci i njerëzve të armatosur, sasia e municioneve, pozicionet e mbrojtjes, u caktuan patrulla natën, për të kontolluar hyrjet e fshatit, etj. Dhe kishin të drejtë se në urdhërin luftarak të shtabit partizan të 17 korrikut parashtrohej: - Batalioni i parë të zinte pozicionin në anën jugore të fshatit ndërmjet Lazaratit dhe Derviçanit, dy batalionet e tjera të brigadës së VIII, i dyti dhe i katërti si dhe batalioni i parë i grupit të parë të zonës operative do ta rrethonin nga lindja, veriu dhe veri-perendimi pasi të kishin shpartalluar forcat armike në kalane e Gjirokastrës. Ne bashkëveprim të gjitha këto forca do të asgjësonin armikun në Lazarat të përbërë nga 200 ballistë. Kjo ishte situatë në mbrëmjen e 18 korrikut në Lazarat dhe rreth tij. Bindja se do të sulmoheshin kishte rritur maksimalisht shkallën e vendosmërisë për tu mbrojtur, një mobilizim total për të mbrojtur fëmijët, vehten dhe pronat e tyre. Parashikimi ndonse i hidhur u bë realitet në orët e vona të 18 korrikut. Grupi i patrullës te hyrja e shkollës i përbërë nga Safet Bejko, Hysen Brahimi, Dalan Dalani, ndjen lëvizjen në dhe japin urdherin –Ndal!. -Jemi fshatarë- përgjigjen nga ana tjetër. Parullën! thërret patrulla. Në vend të saj një breshëri automatiku në drejtim të patrulles së fshatit. Alarmi u përhap në të gjitha pozicionet rreth fshatit.
Lufta kishte filluar më parë kur partizanët kishin therrur në gjumë një rojtar kafshësh në bisht të fshatit, Braho Rushiti.
Mbrojtja ishte realizuar në shumë pozicione të vendosura në pikat më dominante të fshatit. Në Shosholla ishte vendosur një mitroloz brenda dhe disa armë nga Mato Basha, Hamet Mahmuti, Zenel Mahmuti etj. Ne Bregun e Bashes luftonin Dalip Basha, Murat e Xhemal Basha, Serjan Ahmeti, Rapo e Bilush Kazma, Shaban Gjini etj. Në oborrin e Laze Xhaferit ishin vendosur dhe qëllonin në drejtim të Buzës, Hamet Dalani, Kamo Toti, Hyso Mati etj. Në mure ishin pozicionuar Abaz e Skeno Rabi, Mahmut Aliko, Ferat Llagatura etj. Nga shtëpitë e Alikove luftonin Ali Aliko me djemte Hetemin, Seitin, e nipin Laverin. Në avllitë e Prokove qëllonin po në drejtim të Buzës, Idriz e Beshir Proko, Zenel e Kalo Brahimi, Sulo Selimi etj. Te Lemi Kide luftonin Skender Krishti, Metat Pollo, Banush Pollo, Jace Meci, Sulo Hiri, etj. Në lera të Gjokës luftonte grupi i përbërë nga Tahir e Shuaip Çela, Rustem Mamo, Hyso Boci, Ago Gaba, Ramiz Buçi etj. Përveç këtyre kishte dhe shume pozicione të tjera që luftonin individë të veçantë. Beteja vazhdoi e ashpër gjatë gjithë natës. Në funksion të përqëndrimit të zjarrit të partizanëve u bënë çvendosje dhe ndërrim pozicionesh të koordinuara, duke përqëndruar zjarrin mbrojtës në zjarrin e dendur të armikut, kështu avllia e majkeve, Sheshi i Xhamisë, Kulla e Perjelës, shtëpitë e Malës e të Buzherës, Lerushku u bënë pozicione të dyta duke përqendruar mbrojtjen në drejtim të Ledheve dhe Buzës. Afër mëngjezit u konstatua se gjatë errësirës së natës formacionet partizane kishin përparuar në dy pika: tek shkolla dhe Kisha e Gjokes. Pikërisht në këtë drejtim u përqendrua edhe goditja e fuqishme. U formua një grup nga Dalip Basha, Skënder Krishti, Jaco Meci, Abaz Rabi, Shaban Gjini, Murat Basha etj. dhe me thirrjen inkurajuse të anëtarit të shtabit të mbrojtjes Dalip Basha “para djema“ duke realizuar një sulm të fuqishëm me bomba e armë të tjera në oborrin e shkollës dhe nën murin rrethues të saj, ku ishte vendosur pozicioni i avancuar partizan. Në mes të tymit e flakës grupi i rrethuesve u largua poshtë rrugës së Ledheve nën mbrojtjen e një zjarri të dendur që vinte nga Qivuret. Mbrojtësit vazhduan ndjekjen por me që terreni qe i zbuluar në një kohë të shkurtër u plagosën njeri pas tjetrit Jaco Meci, rëndë, Dalip Basha dhe Skëndo Krishti më lehtë. E njëjta taktikë u ndoq dhe nga grupi që luftonte në lagjen e Gjokes, kundër grupit të avancuar tek Kisha e Gjokës, të cilët u thyen dhe u zvarritën poshtë rrugës drejt lisave të Manushës dhe gropës së Gogolit.
Ndërkohë shtabi partizan sipas planit të bërë më parë futi në veprim batalionin e katërt duke filluar nga Qivuret e Gjokës. Por edhe këto përforcime nuk patën sukses sepse u goditën nga mbrapa nga fshatarët që ishin në Qivuret e Gjokës (ndodheshin në mal në punët e tyre). Ky grup i përbërë nga Reit e Karafil Gaba, Muho Bejko, Nelo Gjini, Lufti Gjyli, Hysen Basha, H Bega nga Golemi etj, të cilët i detyruan forcat e batalionit të katërt e të dytë të largohen poshtë në drejtim të haliqit të Teqesë dhe drejt fushës. Grupi tjetër zbriti drejt Mushajadhës i përbërë nga Nele Shurdhi, Xhevdet Basha, Pelivan Gjini, Hekuran Toti, Zeqo Aliko, Zilfo Basha, Surja Basha, Hasan Proko, Tafil Gjini, Tafil e Sami Meci, Feim Gerveshi etj, duke i detyruar forcat e batalionit të dytë të braktisin përfundimisht pozicionet dhe të largohen poshtë në drejtim të fushës. Ndjekja në të tre krahët vazhdoi deri në Ledhe, jashtë territorit të fshatit. Këtu detyra quhej e përfunduar. Sulmi partizan mbi banorët civilë dështoi. Në betejë mbetën 5 të vrarë nga pala mbrojtëse: Brahim Rushiti, Bako Skëndi, Haxho Bejko, Lalo Gaba e më pas Murat Basha, si dhe tre të plagosur që u përmendën më lart. Ndërsa pala sulmuese pati të vrarë e të plagosur që nuk u deklaruan kurrë. U tha 9 vetë, u tha 18 madje dhe shifra të tjera.
Lazarati pas luftës së dytë botërore
(Periudha e socializmit)
Mbarimi i luftës së dytë botërore e gjeti Shqipërinë të shkatërruar me dëme të theksuara ekonomike dhe me humbje të mëdha në njerëz si pasojë e pushtimeve të njepasnjeshme Italiane dhe Gjermane por edhe si pasojë e luftës vëlla-vrasëse ku degjeneroi lufta çlirimitare. Lazarati nuk i shpëtoi këtyre pasojave. Nga ana ekonomike u dëmtua në blegtori në të mbjella kurse në njerëz, u vranë 11 vetë prej të cilëve, Muhanet Gjolleshi, Muhedin Krishti, Bastri Gerveshi, Hasan Skendi, Çerçiz Rabi dhe Hurma Çela në krahun e forcave partizane, ndërsa Haxho Bejko, Lale Gaba, Murat Basha, Bako Skendi e Ibrahim Rusho u vranë gjatë sulmit që ju bë fshatit nga forcat partizane në 18 korrik 1944. Çlirimi i vendit në nëntor 1944 u shoqërua me propagandë të madhe për të mirat që do të vinin nga pushteti i quajtur popullor por që në fakt ishte pushteti i Partise Komuniste i fshehur nën emrin e Frontit Demokratik. U trumbetua se nuk do të kishte hakmarrje ndaj kundërshtarëve politikë por vetem ndaj atyre që kishin lyer duart me gjak. Për këtë arësye nga Lazarati i cili vërtetë ishte kundërshtar në ide me regjimin komunist por nuk kishte shitur interesat kombëtare por përkundrazi i kishte mbrojtur ato dhe ishte munduar të shmangte vëlla-vrasjen dhe nuk u larguan shume njerez. Ne nje liber te Sadik Bejkos”Kur shteti vret poetet” ku ben fjal per vrasjen e shkrimtareve midis te tjerave shkruan…….tregonte se shteti komunist nuk dota haronte kurre pren e vet te parapelqyer, klasen e permbysur. Me kete donte te tregonte se meshir s’do te kishte kurre per askend, por meshire s’do te kishte sidomos per te permbysurit. Ne librin e tije Sadik Bejko sjell, midis shume deshmish, nje refim trondites te nje prej shefave kryesore te diktatures. «Ne nje takim ne rreth te ngushte, ish ministri brendshem, Kadri Azbiu, me cinizem ka pranuar se fshataret e pasur, tregetaret, pronaret na mbajten me buke e me veshje gjate luftes sone partizane. Dhe tani qe ne I shpallem te deklasuar dhe armiq ata prap po na ndihmojne. I vume nden pranga dhe I mbyllem ne kampe qe falas te na thajne kenetat, te nxjerrin mineralin e nentokes, te ndertojne aeroporte, pallate banimi, kanale vaditese …… I keqtrajtojme, I burgosim, I vrasim, kot se koti dhe kur te duam. Nga ky tmer e nga kjo llahtari, friksohet ne palce e gjith pjesa tjeter e popullit dhe na bindet. Disa prej tyre, me hir, por me shum me pahir, i kemi kthyer ne spiune, ne bashkepuntoret tane. Keshtu, klasat e permbysurakane punuar dhe punojne per ne » Keto radhe nuk kane nevoje per koment, Lazarati eshte trajtuar i gjithi keshtu.
Vëllazërimi për të gjitha kohrat
Historia që nga momenti i mbarimit të luftës e deri në ditët tona, është trajtuar sipas parimit, historinë e bëjnë historianët por nënë diktatin e pushtetarëve. Cilido mund të arrinte në këtë konkluzion, në se do të shihte, se gjatë viteve 1945-’90, edhe për shkak të kësaj ngjarje, Lazarati u etiketua si fshat “ballistësh”. Ndërsa pas viti 1990 ka ndonjë shkrim e dëshirë për hiperbolizimin e saj. Historiografia e djeshme, i trembej trajtimit të kësaj ngjarje, si “delja gërshërës”, ndërsa sot, institucionet shkencore dhe punonjësit e tyre, i tremben trajtimit të gjithë historisë së luftës.
Për gjykimin e problemeve historike të një kombi, ka një peshore permanente, peshorja e vlerave kombëtare. Çdo njgjarje a fenomen historik, duhet të vendoset në këtë balancë që të mund të marrë vlerësimin e duhur. Po qe se do të të vendosim këtë ngjarje në këtë konteks dhe në konteksin e momentit në të cilin ndodhej, zhvillimi i luftës antifashiste në Shqipëri e në aranën ndërkombëtare, do të vemë re se, nuk kemi të bëjmë me një veprim të rastësishëm. FANÇL dhe PK e kishin të qartë së së shpejti lufta do të mbaronte. Qarqe brenda lëvizjes antifashiste, për të arritur edhe synime të tjera, zbatuan parimin; forcimi i pozitave politike në luftë për të siguruar të ardhmen, bëhet me luftë. Lidershipi i kësaj lufte i E. Hoxha(Tarasi) në letrën e tij datë 29 shtator 1943 i shkruante N. Spirut. “S’duhet humbur kohë, por zjarr për zjarr, t’i vëmë zjarrin Ballit dhe zogistëve dhe në këtë përpjekje ne mendojmë se do të fitojmë shumë dhe do të humbasim hiç”.(AQSH/AP, F. 14, viti 1943, dos. 20).
Ndaj Lazaratit, si një fshat prezent me kontributin e tij në të gjitha etapat e zhvilimit të historisë dhe me një natyrë heroike, e karakter kombëtar, veprimet e armatosura i kapërcenin kufijtë e veprimeve thjeshtë të një politike të ditës, për llogari të qarqeve politike të brendshme që synonin pushtetin e pas luftës.
Përpjekja për të nënështruar Lazaratin, dështoi në saj të vendosmërisë te burrave dhe grave te fshatit per te mbrojtur jeten e femijeve te tyre. Por gjithësesi kjo ngjarje e erret mbetet në kujesën popullore, si nje moment i dhembshem ku shqiptaret luftuan kunder shqiptareve per arsye bindjeje, si një moment prej të cilit brezat duhet të nxjerin përfundime të vlefshme kombtarisht. Kjo ngjarje, është një apel permanent për bashkim, vllazërim, mirkuptim. Ky konkluzin interferon me sentencën e Lumo Skëndos: “Asnjë shqiptar nuk është i tepërt”. Ndaj lypset ti bashkojmë forcat në interes të zhvillimit e përparimit kombëtar.
BIZNESIT LAZARATAS NË METROPOL
Ndryshimet demokratike që ndodhën në fillimin e viteve 1990 në Shqipëri u pasqyruan me ndryshime edhe në komunitetin e Lazaratit, që ishte nga komunitetet e para që i përkrahu këto ndryshime. Të etur për një ekonomi tregu që e kishin ëndërruar me kohë, por që sistemi i kishte privuar nga kjo e drejtë, banorët lazaratas në fillimin e atyre viteve u bënë pjesë direkte e liberalizimit të ekonomisë.
Pjese nga intervista e Luan Kondit mar pinjollit te Karagjozateve Flamur Karagjozi.
Jeni arrestuar disa herë apo jo ? Po. Për herë të parë u arrestova në vitin 1942. Ndënja rreth tre muaj në burg dhe më pas më liruan, falë ndërhyrjes së disa miqve të babait, që në atë kohë kishin detyra dhe funksione në Gjirokastër. Do të vijonin dhe tre arrestime të tjera, ku ndodhi si edhe në rastin e parë. Herën e pestë, ndërsa më mbanin në xhandarmëri dhe më pas, kolonel Murgja, oficer i zbulimit italian, më njohu që isha arrestuar dhe herë të tjera vendosën të më çojnë diku. Ndërkohë kishte ndodhur që Petrit Gega, ish- farmacist në Gjirokastër, ishte arrestuar dhe ekzekutuar nga fashistët në Libohovë. Mendova se të njëjtën gjë do të bënin edhe me mua dhe kështu vendosa të arratisesha. Shfrytëzova neglizhencëne e shërbimit të xhandarmërisë dhe shpërqëndrimin e vëmendjes së dy xhandarëve, që do të me shoqëronin, dhe lashë xhupin në dhomën e ndalimit, hoqa dhe syzet dhe u largova pa një pa dy nga xhandarmëria. Në këtë kohë u dha alarmi dhe kur ndodhesha rrugës në drejtim të Lazaratit, në lagjen Pllakë dhe më pas në atë Cfakë, një mitroloz italian nga kalaja shtinte me breshëri të zgjatura mbi mua. Shpëtova falë vetëm fatit tim. Më pas, i lodhur dola në teqenë e Baba Selimit dhe aty një dervish i asaj teqeje më orientoi të dilja në Lazarat. Në afërsi të atij fshati, i raskapitur, rashë pa ndjenja. Ashtu më gjetën dy çobenë të Lazaratit, që ishin djemtë e Bido Bashës, më shpunë në shtëpinë e këtij të fundit. Më përmendën dhe ushqyen dhe më pas, për arsye sigurie, pasi në fshat kishte ballistë që bënin mbledhje në teqenë e fshatit, Bido Basha më dha koburen dhe gjerdanin e tij dhe më tha të nisesha për në stanin e Xhafo Kullës. Atje ndenja derisa kapitulloi Italia fashiste.
SHTETI DHE KOMUNITETI
Ka me shume se dy jave qe ne mediat shqiptare dhe opinionin publik vazhdon te lakohet emri i nje fshati te njohur shqiptar Lazaratit. Kane folur per te shume gazetare e politikane, te afte e te paafte me dashamiresi por edhe ne mjaft raste me paragjykime dashakeqe.
Te thenat e tyre shume here kane qene jo te sakta dhe pergjithesisht te amplifikuara per interesa komerciale gazetareske ose interesa qarqesh te caktuara politike. Nje gje eshte e qarte : te gjithe kane qene jo lazaratas me perjashtim te deklaratave zyrtare te kryetarit te komunes. Kjo na obligon qe si intelektuale te ketij fshati dhe sigurisht njohes me te mire te problemeve historike, ekonomike dhe sociale te ketij komuniteti; mbasi pritem te qetesohej zhurma, po shprehim disa mendime per komunitetin dhe ngjarje qe lidhen me te.
Kushdo qe e njeh sado pak fshatin e di se pozicioni gjeografik i tij eshte pak i vecante.Ai vendoset ne nje shpat te thate te Malit te Gjere,midis qytetit te Gjirokastres dhe zones se minoritetit grek me te cilin pamvaresisht nga ndryshimet etnike dhe fetare ka jetuar ne harmoni te admirueshme duke ndare me te hallet ekonomike dhe sociale. Po per arsye te ketij pozicioni gjegrafik ky fshat ka qene me solid ne ndjenjen nacionale dhe ruajtjen e njefare kompaktesie e tolerance brenda fshatit si dhe me komunitetet fqinje. Periudha e socializmit per shkak te pozicionit antikomunist gjate Luftes se Dyte Boterore beri qe ky fshat te ishte i paragjykuar nga administrata e asaj kohe. Keshtu numri i te shkolluarve ishte me i paket ne krahasim me fshatrat e tjera si dhe numri i te punesuarve ne administraten e shtetit dhe i te shperngulurve nga fshati te ishte me i paket. Mjafton te permendim se, qe prej vitit 1950 deri ne 1990 asnje lazaratas nuk u punesua ne organet e rendit dhe vetem 4-5 veta ishin punesuar ne organet e Ministrise se Mbrojtjes, si oficera te thjeshte. Si rrjedhim i qendrimit te mesiperm vitet e demokracise e gjeten fshatin me nje popullsi shume te dendur rreth 3.500 banore, ne nje teritor shume te ngushte dhe teren mjaft te varfer. Mjafton te themi se nga ligji per ndarjen e tokes cdo fryme ne Lazarat perfitoi rreth 1500 m², qe eshte me pak se 50% e mesatares se rrethit dhe 3 here me pak se e fqinjeve te tyre jugore. Pas vitit 1992 me fitoren e demokracise lazaratasit si popull i vuajtur dhe punetor iu futen punes me aktivitete private si blektorine, qe e kishin tradite,muratore dhe biznese te ndryshme si gjithe shqipetaret e atyre viteve. Nga ana tjeter ata filluan te ndertonin shtepi me hapesira te mjaftueshme dhe qe atehere e deri tani jane ndertuar me shume se 100 shtepi ose pothuaj nje fshat I ri.
Ne vitet e para te demokracise ne shkollat e vendit u rregjistruan te etur per dije shume te rinj te fshatit te cilet para viteve -90 per shkak te luftes se klasave dhe paragjykimit qe i behej ne total si fshat, s’kishin mundesi te shkolloheshin. Keshtu vazhduan dhe mbaruan shkollat brenda dhe jashte vendit me dhjetera djem te fshatit. Ne administraten dhe organet eRendit te shtetit te viteve 1992-96 u punesuan mjaft lazratas. Kjo perfshirje ne administraten e shtetit pati efekte jo vetem ekonomike por edhe psikologjike. Tashti ky komunitet qe per 50 vjet ishte i denigruar dhe i perjashtuar nga shteti i tij. tashme ndihej per here te pare, pjese e shtetit te tij. Por pas viti 1997 rifilloi serisht diferencimi politik. Keshtu ne menyre graduale u larguan nga administrata djem te Lazaratit qe punonin mjaft mire por kishin qene anetare te partise kundreshtare te asaj qe erdhi ne pushtet. U larguan nga puna pa shkak veterinere, juriste, arsimtare dhe nga rreth 30 te punesuar ne organet e rrendit, sot ka 1 ose 2 police te thjeshte. Eshte e dhimbshme te konstatosh qe oficere policie te rrinj lazaratas qe kane mbaruar akademine e rendit Brenda dhe jasht shtetit pas viteve ‘90, sot punojne shofere taksie ose kane emigruar ne Amerike apo vende te tjera sepse nuk u punesuan nga qe ishin nga Lazarati. Po keshtu intelektuale nga Lazarati te afte, qe ishin te punesuar ne administraten shteterore deri ne 1998-en u hoqen nga puna sepse kishin bindje te djathta dhe tani punojne pedagoge ne Universitetet Amerikane, ne pune te tjera ne emigracion ose nje pjes jane pa pune.
Te gjitha keto,si dhe nderhyrjet ne menyre joprofesionale te segmenteve te caktuara te shtetit e manipulimeve te bera nga partite e medha ne vitet 1998-99, bene qe midis komunitetit te Lazaratit dhe shtetit te tij te krijohen raporte paragjykimi e mosbesimi.
Nga ana tjeter nderhyrjet e shtetit duhet te jene te studiuara mire e me metoda profesionale dhe jo provokative qe rrezikojne jeten e shtetasve si dhe te policeve qe jane bije po te Shqipërise. Shteti eshte edhe i Lazaratit dhe askujt s’ duhet t’i shkoje ne mendje te pengoje funksionimin e tij normalisht edhe ne Lazarat,por gjithmone ne raporte mirekuptimi e mirebesimi reciprok si kudo ne vendet demokratike Europiane ku synojme te integrohemi.
Si është ruajtuar, kultivuar dhe trasmetuar nga brezi në brez kultura fetare
Tradita fetare
Në ambjente të ndryshme në jug të Shqipërisë, por edhe më gjerë shumë herë dëgjohet shprehja “ Lazaratasit janë besimtarë”. Ky mendim i shprehur nga të tjerët për ne, në fakt ka një të vërtetë sa historike, po aq dhe aktuale.
Mjaft të hedhim një vështrim historik dhe gjeografik për të vërtetuar këtë thënie. Fshati është i rrethuar nga objekte fetare e nga këta me i vjetri është Selgjikja në malin e Sopotit. Ky objekt kulti mendohet se është besuar që në lashtësi dhe vazhdon të besohet deri në ditët tona. Djemtë e fshatit me gjithëse të rritur në një periudhe ku feja ishte e ndaluar dhe bëhej propaganda ateiste shumë e egër, në fillim të viteve ’90 nuk e kishin humbur ndjenjën e besimit dhe para se të niseshin për në emigracion shkonin në Selgjike, ndiznin qirinj ose hidhnin monedha. Në periudhen romake, kur në Ballkan u përhap krishtërimi dhe Shqipëria ishte nga të parat që pranoi fenë e krishterë, edhe Lazarati u përfshi Brenda kësaj feje. Këtë e tregojnë toponimet me emrin kishë që gjenden brenda fshatit dhe përrreth tij. Kështu kemi vendet e quajtura Qisha e Gjoke, në lagjen e Gjoke, Qisha e Meme, aty ku është shkolla e vjetër e fshatit, Qisha e Tene, Qisha e Kurunës dhe Qisha e Sopotit, në Sopot. Të dhënat gojore flasin gjithashtu për ekzistencën e një manastiri në bahçene e Serjane. Me pushtimim e Ballkanit nga turqit në Lazarat, ashtu si në pjesën më të madhe të Shqipërisë, filloi islamizimi i fshatit. Sigurisht ky fshat me disa kisha u mundua t’i rezistojë këtij islamizimi dhe dëshmohet se në shekullin e XVI një pjesë e fshatit, si pasojë e këtij presioni u largua për në Greqi, ku edhe sot ekziston një fshat me emrin Lazarat. Aty ka akoma të moshuar që ende flasin shqip. Pjesa tjetër që mbeti, si shumë fshatra të jugut, u muslimanizua, në shumicë dërmuese në ektin Bektashi, si dega më tolerante e myslimanizmit. Por edhe më pas për të mbajtur sado pak traditëm në mjaft raste u arritën të ruheshin mbiemra të fesë së krishtere, si Gjokaj, Gjinaj, Lekgjonaj, Gjiknuraj, Krishtaj, Gjolleshaj, Kolaj, etj.
Faruk Basha
Faruk Basha lindi më 9 shkurt të vitit 1940 në Tiranë, është kinematograf shqiptar, kameraman dhe zhvillues i efekteve speciale filmike.
Vjollca Ramiqi
Vjollca Ramiqi Mjeke. Është aktiviste e Lëvizjes vetëvendosje.
Kuçi (Gumenicë)
Kuç (greqisht: Πολυνέρι/Polinéri) është fshat në qarkun i Çamërisë, Greqi. Përpara vitit 1955, fshati është njohur me emrin e vjetër në formën greke Κούτσιον/Koútsion.
Gjeografia
Nga veriu Kuçi kufizohet me Arvenicën, nga perëndimi me Vrohonain, nga lindja me Mazrekun dhe nga jugperëdnimi me Arpicën e Agjinë. Para Luftës së Dytë Botërore, Kuç kishte këto lagje: Bodina, Klisha dhe Rrëza.
Bënja
Bënja është një fshat në komunën Dishnicë në rrethin e Përmetit të Shqipërisë e cila banohet nga myslimanë. Nuk duhet të ngatërrohet me Bënjën e Shqerisë në komunën e Petranit e cila banohet nga ortodoksë.
Kuçi (Gumenicë)
Gjeografia
Toponimet të fshatit Kuç:(Para Luftës së Dytë Botërore)
Demografia
Familjet në fshatin Kuç:(Para Luftës së Dytë Botërore)
Bebri, Cjepurr, Çafulatë, Çumeni, Kala, Kupatë, Lluga/j, Bakarrelo (fis i vjetër), Qerimatë, Sako.
Matthew C. Perry
thumb|240px|Matthew C. Perry Matthew Calbraith Perry (10 prill 1794 – 4 mars 1858) ishte komandantë i Marinës së Shteteve të Bashkuara i cili komandonte anije në shumë luftëra, si Lufta e vitit 1812. Ai luajti rol në hapjen e Japonisë në Perëndim me Marrëveshjen e Kanagawas në vitin 1854.
Familja
Matthew Perry ishte djali i Sarah Wallace (mbiemri i vajzërisë Alexander) (1768–1830) dhe kapitenit marinar Christopher Raymond Perry (1761–1818). Vëllezërit dhe motrat e tij ishin Oliver Hazard Perry, Raymond Henry Jones Perry, Sarah Wallace Perry, Anna Marie Perry (nëna e George Washington Rodgers), James Alexander Perry, Nathaniel Hazard Perry, dhe Jane Tweedy Perry (e cila u martua me William Butler).
Biografia
Perry mori pjesë në luftën kundër Anglisë, u bë në 1837 komandant ku morri gradën e kapitenit më 1841 dhe solli luftën me Meksikën nga 1846 në 1848 në komandën e një skuadron të vogël në Gjirin e Meksikës, me të cilën ai bombardoi Veracruzin në mars të vitit 1847 dhe bëri të mundur një ushtri pushtimi mbarëkombëtar atje.
Arritja më e paharrueshëm Perry ishte, megjithatë, ekspedita në Japoni, gjatë së cilës ai e dëboi me përfundimin e traktatit tregtar midis Japonisë dhe Shteteve të Bashkuara (traktati i Kanagawa, e cila sot është pjesë e Yokohama, 31 mars 1854), e cila përfaqëson hapjen e perandorisë japoneze për ndikimet perëndimore. Të ashtuquajturat anijet të zeza shkaktuar shumë turbullirë në Japoni në periudhën Ansei, kur ata demonstruan qartë se cili vend teknologjikisht i privilegjuar ishte në disa qindra vjet të sundimit ushtarak gjatë Shogunatit Tokugawa.
Perry është konsideruar, pranë David Farragut, duke pasur pjesën më të rëndësishme në krijimin e një flote të fuqishme amerikane.
Pllaka përkujtimore
thumb|right|Statuja e Matthew Perry në Parkun Touro Një statujë e tij ndodhet në Parkun Touro përballë Bellevue Avenue në Newport, Rhode Island. Statuja e tij u dizajnua nga John Quincy Adams Ward në vitin 1869. Bazamenti u dizajnua nga Richard Morris Hunt.
Jeta personale
Komandanti Perry u martua me Jane Slidell Perry (1816–1864) dhe kishin dhjetë fëmijë:
Waalwijk
Waalwijk është një qytet dhe komunë në provincën Brabanta Veriore në Holandë me sipërfaqe 67.72 km² dhe popullsi 45756 banorë. Waalwijk është kryeqendra e komunës.
Lidhje të jashtme
Waalwijk (plaats)
Shemsije Seferi
Shemsije Seferi Ekonomiste. Është aktiviste e Lëvizjes vetëvendosje.
Juliana Pasha
Juliana Pasha (lindur më 20 Maj 1980) është një këngëtare shqiptare.
Karriera
Juliana Pasha filloi karrierën shumë vite më parë, ajo mori pjesë në festivale të ndyrshme shqipëtare si Festivali i Këngës në RTSH, Kënga Magjike, etj. Në Festivalin e Këngës në RTSH Pasha filloi pjesmarrjen që nga viti 2007 duke dalë e pesta. Gjithashtu Pasha mori pjesë në Festivalin e 47-të të këngës me këngëtarin Luiz Ejlli duke marrë kështu vendin e parë me shumë pak pikë për të fituar. Pasha në vitin 2009 mori pjesë prap në festivalin e këngës. Në vitin 2009 kënga e Juliana Pashës quhej "Nuk mundem pa ty", e kompozuar nga Ardit Gjebrea dhe e shkruar nga Ardit Gjebrea dhe Pirro Çako. Më datë 24 dhjetor Pasha bëri performancën e parë në Festivalin e 48-të të këngës, me rregulla të reja në grupin e bigëve, ata do shkojnë në finale automatik. Natën e 3-të Pasha këndoi me Soni Malaj në natën e dueteve. Më 27 dhjetor në natën e fundit dhe natën finale, Pasha mori shumë nga 20 pikët e jurisë duke mbledhur kështu 133 pikë. Vendi i dytë në vitin 2009 kishte 118 pikë dhe e mori Anjeza Shahini.
It's All About You
It's All About You, është një këngë dhe hit nga Juliana Pasha. Kënga është përkthyer nga "Nuk mundem pa ty" dhe do përfaqësojë Shqipërinë në Eurosong 2010 këtë vit. Kënga ka qenë hit në periodat e vitit 2010. Kënga është përpunuar në ShBA dhe Britani, në promovimin e këngës si vokal i dytë kanë qenë 3 vajza nga Britania e Madhe. Versioni i parë në anglisht është bërë publik në TV Klan më 5 shkurt, 2010. Kënga në promovimin e saj ishte me piano dhe me orkestër live por versioni tjetër u bë publik më 27 shkurt, 2010 në Shkup në festivalin Skopje Fest (Festivali Përzgjedhës për Maqedoninë në Festivalin Evropian të Këngës).
Enkelejët
Enkelejët ishin një fis ilirë, pasardhës të Enkeleut i cili ishte i biri i Ilirit dhe Galateas. Enkelejët ishin banorë të trevës përreth Liqenit Lyhnid (Pogradec). Qyteti Enkeleana, ndodhet mbi nje kodre ne Pogradec (Kalaja e Pogradecit). Bardhyli ishte mbreti i pare i cili formoi kete mbreteri. Burimet historike i quajnë njëkohësisht enkelejtët edhe si banorë pranë Rizonit (në Grykën e Kotorit). Përmenden në shek. VI-V p.e.r. lidhur me ngjarjet historike si strehimi i Kadmit e Harmonisë që vijnë këtu nga Teba, dhe grabitja e tempullit të Delfit në shek. VI p.e.r. Nuk përmenden më në shek. IV p.e.r., kur në vendin e tyre në ngjarjet e kohës e zënë dasaretët. Në historiografi u është dhënë një rol më i madh ngase dëshmohet prej të dhënave historike. Enkelejtët shquheshin si peshkatarë e konzervues të zotë të peshkut.
Tekste kërkimore për Ilirët
<div style="height: 200px; width: 70%; overflow: auto; padding: 10px;text-align: left; border:solid 0px;" title="braglist:-/"; >
Humvee
Karakteristikat
Humvee përdor suspension të pavarur dhe nyje të përshtatura shpërndarëse që të ketë 40 cm lartësi nga toka. Mjeti ka frena me disk në të katërta rrotat dhe suspension në formë dopio-bige në të katër rrotat. Disqet e frenave nuk janë montuar tek rrotat si në veturat e zakonshme, por në brendësi, të vendosura jashtë çdo diferenciali. Diferenciali i përparmë dhe i prapmë janë të tipit Torsen dhe diferenciali qëndror është i zakonshëm. Ka të paktën 17 variante të HMMWV në shërbim me Forcat e Armatosura të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. HMMWV-të shërbejnë si transportues ngarkese/trupash, platforma mitralozi, ambulanca, mbajtës të raketave M220 TOW, lëvizës të topave obus M119 howitzer, Platforma Pjedestali Stinger M1097 Avenger, mjet për mbështetje ajërore të drejtpërdrejtë MRQ-12, tërheqës për kabinat e jetesës S250, dhe role të tjera. HMMWV është në gjendje të ecë në ujë normalisht në thellësi 76 cm, ose 1.5 m me pajisje shtesë të instaluara.
Pajisje shtesë opsionale përfshijnë një çikrik (me kapacitet maksimal 2,700 kg) dhe koracë shtesë. Në modelet M1025/M1026 dhe M1043/M1044 mbajtës armatimi mund të montohet mitralozi M134, granatahedhësi Mk 19, mitralozi i rëndë M2 Browning, mitralozi M240 dhe mitralozi i lehtë M249. HMMWV model M1114 "i mbi blinduar", i prezantuar në 2004, mund të mbajë të njëjtat armë si më lart. Përveç këtyre, M1114, M1116 dhe M1117 kanë një sistem armatimi me telekomandë ku qitësi mund të qëndrojë brenda në mjet pa ekspozuar fare trupin i quajtur CROWS.
Historiku
Në Vitet 1970, Forcat tokësore të SHBA arritën në përfundimin se kamionët civilë të përshtatur për përdorim ushtarak nuk i plotësonte nevojat e ushtrisë. Në 1977, Lamborghini zhvilloi Cheetah, model i cili u përpoq të arrinte kërkesat e kontratës me Ushtrinë. Në 1979, ushtria nxorri specifikimet për një Mjet Shumëqëllimësh me Rrota i Lëvizshmërisë së Lartë, ose HMMWV. në korrik të po atij viti, AM General (pjesë e American Motors Corporation) filloi punën paraprake të projektimit, dhe më pak se një vit më vonë, po testohej prototipi i parë.
Në qershor 1981, ushtria i dha AM General një kontratë për zhvillimin e disa prototipëve të tjerë që ti dorëzoheshin qeverisë për testime të tjera, dhe kompanisë iu dha leja fillestare të prodhojë 55,000 HMMWV për tu dorëzuar në 1985. HMMWV pa për herë të parë luftë në Operation Just Cause, në pushtimin amerikan të Panamasë në 1989.
HMMWV u bë kali i punës për forcat e SHBA-ve në të gjithë botën. Më shumë se 10,000 u përdorën nga forcat e koalicionit në Luftën Irakut.
Përdorimi në betejë
HMMWV u projektua në fillim kryesisht për transport të lehtë ngarkesash dhe trupash mbrapa vijave të frontit, dhe jo si mjet luftarak në frontin e luftimit. Si Jeep më parë, versioni bazë i HMMWV nuk kishte koracë ose mbrojtje ndaj rreziqeve kimike, biologjike, radiologjike ose bërthamore. Në Betejën e Mogadishu në Somali u pësuan humbje të mëdha në mjete për shkak të luftës urbane. Megjithatë, humbjet ishin relativisht të ulëta në operacionet konvencionale, si Lufta e Gjirit Persik. HMMWV nuk u projektua ti bëjë ballë armëve të lehta të zjarrit, jo më pak mitrolozët dhe granatat-raketë (RPG antitank). Gjithësesi HMMWV ishte shumë praktik në luftën urbane.
Pas betejave në Somali, ushtria njohu nevojën për një HMMWV më të mbrojtur dhe AM General zhvilloi M1114, një HMMWV i blinduar që arrinte të ndalonte armët e lehta. M1114 ka qënë në prodhim të limituar që prej 1996, duke pasur përdorim të limituar në Ballkan përpara angazhimit në Lindjen e Mesme. Ky model ishte më i fuqishëm, me një motor më të madh me turbocharger, kondicioner, dhe sistem suspensioni me të fortë. Më kryesorja, ai ishte plotësisht i binduar me çelik të fortësuar dhe xham antiplumb. Me rritjen e sulmeve të drejtpërdrejta në lufimet guerrilase në Irak, AM General e përqëndroi fuqinë prodhuese tek modeli i ri.
Modifikimet
Në dhjetor 2004, Secretari i Mbrojetjes së SHBA Donald Rumsfeld u kritukua nga trupat e SHBA dhe familjet e tyre për mos pasjen e HMMWV-e të pajisura mirë. Rumsfeld tha se, para lufte, pjesët e koracuara prodhoheshin në numër të vogël. Pasi roli i forcave amerikane në Irak ndryshoi nga luftimi ndaj Ushtrisë Irakene në luftë kundër luftëtarëve guerrilas. Ndaj edhe filloi zhvillimi i koracave më të avancuara. Gjithësesi, këto blinde ishin më efektive ndaj çdo lloj sulmi, ato peshonin nga 680 deri në 1000 kg.
Një disavantazh i blindimit të rëndë të HMMWV është që kur gjatë një sulmi apo aksidenti, dyert e blinduara rëndë priren të ngecin të mbyllura, duke i lënë trupat në mjet të ekspozuar. Për këtë arsye, HMMWV-të po pajisen me çengelë në dyer, në mënyrë që një mjet tjetër ta shqyejë derën, duke i liruar trupat brenda.
Ushtari që përdor armën në pjesën e sipërme të kamionit është shumë i ekspozuar. Për këtë arsye, shumë HMMWV janë pajisur me mburoja në pjesën e armës, ashtu si M113 APC në Vietnam. Vendi i mitralierit mbrohet nga pllaka çeliku të larta 46–61 cm me dritare antiplumb. Përveç kësaj, disa HMMWV janë pajisur me stacione luftimi të komanduara CROWS, ku mitralozi mbi mjet komandohet nga mitralieri i cili qëndron në sediljen e prapme të mjetit i paekspozuar.
Një tjetër dobësi e HMMWV është vetë madhësia e tij, e cila e ka limituar dislokimin e tij në Afganistan sepse është shumë i madh për transport ajror. Përmasat e tij kanë shfaqur probleme në manovrimin e tij në situata të ndryshme.
Hakeri
thumb|Simboli për të njohur hakerat. Parashtruar nga [[Erik Steven Raymond.]] Haker (anglisht, hacker = prerës) është emri që i jepet një personi që ka njohuri në programim kompjuterik, Teknologjitë e informacionit, Siguri kompjuterike dhe sidomos në njohjen e kompjuterikes në të gjitha fushat. Hakeri është një njeri që merret me përballimin e grishjeve mendore për te vepruar apo tejkaluar në mënyrë krijuese kufinjtë që i vihen, jo vetëm në fushat e interesuara të tij (zakonisht informatikën apo inxhinierinë elektronike) por në të gjitha lëmet e jetës se tij. Hakeri mund të cilësohet edhe si një njeri zelltar dhe kureshtar në fushën e informatikës dhe kompjuterikes që futet pa leje në kompjuterat (rrjetet kompjuterike) e qeverisë apo shoqërive (i shtyrë nga kureshtja për të mësuar më tepër) për të marrë informacionet që do.
Emërtimi haker përdorej rreth viteve '80 nga media dhe kultura popullore gabimisht për të treguar personin që hyn në një sistem apo rrjet të huaj kompjuterik pa leje me qëllim dëmtimin e tij, duke e ngatërruar me krakerin.
Në lëmin e kompjuter programimit hakeri është një programues që "mat e pret" ose arrin qëllimin e tij duke përdorur një rradhë ndryshimesh të shfrytëzimit apo zgjatjes së kodit (çelësit) apo burimit. Për disa njerëz, emri haker ka një famë të keqe dhe lidhet me personin që "kosit" ose përdor dhunë për të kryer detyra programuese të cilat janë të shëmtuara dhe të pasuksesshme. Trajta negative e emrit "hack" përdoret madje mes përdoruesve në kuptim pozitiv të hakerit.
Në fushën e sigurisë kompjuterike hakeri është një person i aftë të shfrytëzoje apo të hyje pa leje me anë të mjeshtërive e taktikave në një sistem kompjuterik. Kjo lidhet zakonisht me hakerat Black hats (kapele zinjtë). Kundërshtarët e tyre janë White hats (kapele bardhët) të cilët janë hakera me parime dhe etikë, që nuk dëmtojnë kurrë një sistem kompjuterik. Po ashtu ka edhe Grey hats (Kapelat e përhirta). "Hakera" jo të mirëfilltë që s´kanë shumë njohuri në programim apo në informatikë dhe që përdorin programe të gatshme nga të tjerët dhe dëmtojnë çdo sistem të pambrojtur janë Script kiddies (fëmijë shkarravinash).
Përcaktimet mbi hakerin
Fjala hack ka disa përcaktime, sipas fjalorëve. Një përkufizim i fjalës është : "prerja shkel e shko, pa mjeshtri apo qëllim të përkufizuar."
Thënie
nëse nuk je i sigurt se nuk ke lexuar gjithcka vazhdo kerkimin! (hakerat)
Leskovec
Leskoveci është një fshat në komunën Dishnicë në rrethin e Përmetit të Shqipërisë.
Vladimir Marko
Vladimir Marko lindi më 26 gusht të vitit 1948 në Tiranë, është kinematograf dhe aktor shqiptar.
Mario Balotelli
Mario Barwuah Balotelli (i lindur 12 gusht 1990) është një futbollist italian që luan tek skuadra franceze, Nice. Ai është edhe lojtar i Italisë që nga viti 2010.
Ai filloi karrierën e tij profesioniste te Lumezzane në vitin 2006, ku luajti vetëm 2 herë përpara se në vitin 2007 të transferohej te Interi. Trajneri i Interit, Roberto Mancini e vendosi Balotellin në skuadrën e parë, por kur u largua, ai filloi të bëntë sjellje të këqija.
Marseille
Më 23 janar 2019, Balotelli ndërpreu kontratën e tij me Nicën firmosi deri në fund të sezonit Marseillen. Ai debutoi dy ditë më vonë, duke hyrë si zëvëndësues në minutën e 74të të ndeshjes ndaj Lille; ai shënoi golin e vetëm të ekipit të tij në minutën e fundit të kohës shtesë me ndeshjen që u mbyll në një disfatë 2–1 në shtëpi.
Espinosa de los Monteros
Espinosa de los Monteros është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Las Merindades, të provincës Burgos, në Castile dhe León. Espinosa de los Monteros ka 2007 banorë (2012), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 137 km2.
Gjon Buzuku
Gjon Buzuku ka qenë një prift katolik që vetëidentifikohej arbënesh që jetoi përgjatë shekullit të XVI. Zë vend themelor si përkthyes dhe përpilues i librit të parë të botuar si dhe përkthimit të parë në gjuhën shqipe, një libër liturgjik kishtar i titulluar Meshari sipas librit të meshëve që ka në përmbajtje.
Jeta dhe vepra
U lind në fshatin Ljarje të Krajës në sundimin e Perandorisë Osmane, trevë shqiptare ende sot në Malin e Zi, i biri i Bdekut - siç e shkruan në pasthënien e përkthimit. Me gjasë jetoi pranë ose afër Venedikut, asokohe në Republikën e Venedikut. Ka mëtime që ka qenë ipeshkëv i dy dioqezave në Shqipërinë Veriore ose që ka qenë murg.
Veprën "Meshari", Buzuku nisi ta shkruante më 20 mars 1554 dhe e mbaroi me 5 janar 1555, në një moshë kur ka qenë burrë i pjekur. Nga kjo vepër njihet vetëm një kopje e cunguar që ruhet në Bibliotekën e Vatikanit. Asaj i mungojnë fletët e para, titulli dhe vendi i botimit, por supozohet se u botua në Venedik. Gjuha e veprës është gegërishtja e shekullit XVI, e shkruar me alfabetin latin të tipit gjysmë gotik. "Kemi të bëjmë pikësëpari, pohon Çabej, me një gjuhë letrare, prodhim i një zhvillimi të mëparmë të shkrimit dhe të përpunimit nga ana e këtij shkrimtari".
Meshari përbëhej nga 110 fletë (220 faqe). Kopja e librit që ka arritur është e cunguar, përbëhet nga 94 fletë (188 faqe), i mungojnë 16 faqet e para, ndër to edhe kopertina me faqen kryesore. Duke qenë se Meshari përmban tekste nga Dhiata e vjetër dhe Dhiata e re, ai nuk është shumë i vështirë për t’u interpretuar, me gjithë ortografinë e ndërlikuar, gjuhën arkaike, gabimet e shumta të shtypit e mungesat e fjalëve. Të 188 faqet e tekstit përmbajnë 154 000 fjalë me një tërësi fjalori prej rreth 1500 leksemash, me vlerë të posaçme për leksikografët dhe gjuhëtarët historikë. Kjo përmbajtje flet për përdorim të gjuhës shqipe në shërbesat fetare, lidhur siç duket me përpjekjet për përdorimin krahas latinishtes edhe të gjuhëve amtare.
Meshari është botuar me alfabetin latin të tipit gjysmëgotik, i zakonshëm në atë kohë në Italinë veriore. Kryesisht për tingujt e gjuhës shqipe që nuk i ka latinishtja (g, gj, th, dh, z, x, i) ka edhe pesë shkronja të posaçme, që kanë përngjasim me disa shkronja të alfabetit cirilik. Autori shihet se ndjek një traditë mjaftë të konsoliduar të shkrimit të shqipes, të cilën do ta vijojnë edhe autorët pasardhës të Shqipërisë veriore. Qenia e një tradite letrare të mëparshme shfaqet edhe në gjuhën relativisht të përpunuar të veprës. Në pasthënie shprehen shkoqur ndjenjat atdhedashëse që e kanë frymëzuar, dëshira e tij për të ndritur mendjen e bashkatdhetarëve. Në veprën e Buzukut gjejmë ndonjëherë edhe pjesë të një proze tregimtare me vlera letrare, të shkruara me gjuhë të qartë dhe të kuptueshme. Bie në sy puna e tij, ose e traditës së mëparshme, për pasurimin e shqipes me fjalë të reja, në mes të cilave ka mjaft fjalë të sferave të jetës mendore. Si vepër e parë shqipe e njohur, "Meshari" ka rëndësi të madhe për historinë e kulturës, në mënyrë të veçantë për historinë e shqipes së shkruar dhe të letërsisë shqiptare. Është dëshmi e shqipes në shek. XVI, në një fazë kur nuk ishin zhvilluar ende një pjesë e dallimeve dialektore të mëvonshme. Me gjuhën në një masë të mirë të standardizuar e të kodifikuar, si koine letrare që u ngjit e u zhvillua me veprat e autorëve të Veriut në shekujt XVI - XVIII, vepra e Gjon Buzukut hapi një etapë të re në lëvrimin e shqipes si gjuhë e shkruar kulture.
Express Publishing
Express Publishing është një shtëpi botuese e pavarur me qendër në New Bury, Berkshire, Mbretërinë e Bashkuar.
= Historia = Express Publishing u themelua në vitin 1988 me pikësynim rritjen e standarteve të mësimit të gjuhës Angleze. Duke prodhuar një larmishmëri materialesh mësuesi inovative përfshirë tekste për nxënësit, tekste për gramatikën, materiale testimi, dhe vepra tërheqëse për lexuesit ka bërë që të kënaqim shijet e lexuesit për 30 vjet. Shtëpia Botuese ka pësuar zgjerim të madh që atëherë, dhe sot ofron mbi 3500 tituj cilësorë në më shumë se 90 shtete të botës. Express Publishing ka krijuar marrëdhënie strategjike me botues dhe librari në gjithë botën, duke e kthyer në lider botëror për prodhimin e teksteve të mësimit të gjuhës Angleze si gjuhë e dytë. Kompania është e fokusuar në mësimin dhe mësimdhënien e gjuhës Angleze.
= Referime =
Kantoni La Côte Vermeille
Kantoni La Côte Vermeille (frëngjisht: Canton de La Côte Vermeille) është një kanton në departamentin Pyrénées-Orientales, rajonin Occitanie në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Port-Vendres. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 13536 banorë.