Metafizika_Libri_i_Shtatë_(Aristoteli)
E vërteta me të vërtetë tani është thënë, por prapë le ta shprehim edhe më qartë, duke e shtruar përsëri pyetjen. Pjesët e formulës, në të cilën ndahet formula, janë para saj, ose të gjitha ose disa prej tyre. Formula e këndit të drejtë, megjithatë, nuk përfshin formulën e akutit, por formula e akutit përfshin atë të këndit të drejtë; sepse ai që përcakton akutin përdor këndin e duhur; për akutin është 'më pak se një kënd i drejtë'. Rrethi dhe gjysmërreth janë gjithashtu në një lidhje të ngjashme; për gjysmërreth përcaktohet nga rrethi; dhe po kështu gishti nga i gjithë trupi, sepse një gisht është 'një pjesë e tillë e një njeriu'. Prandaj, pjesët që janë të natyrës së materies dhe në të cilat si lëndë e saj ndahet një gjë, janë të pasme; por ato që janë të natyrës së pjesëve të formulës dhe të substancës sipas formulës së saj, janë paraprake, ose të gjitha ose disa prej tyre. Dhe meqenëse shpirti i kafshëve (sepse kjo është substanca e një qenieje të gjallë) është substanca e tyre sipas formulës, dmth forma dhe thelbi i një trupi të një lloji të caktuar (të paktën ne do të përcaktojmë secilën pjesë, nëse përcaktojmë mirë, jo pa iu referuar funksionit të saj, dhe kjo nuk mund t'i përkasë asaj pa perceptim), kështu që pjesët e shpirtit janë paraprake, ose të gjitha ose disa prej tyre, ndaj "kafshës" konkrete, dhe kështu me secilën kafshë ; dhe trupi dhe pjesët janë të pasme të kësaj, substancë thelbësore, dhe nuk është substanca por gjëja konkrete që ndahet në këto pjesë si lëndë e saj: -kjo duke qenë kështu, për sendin konkret këto në një farë kuptimi janë paraprake, por në një kuptim nuk janë. Sepse ato nuk mund të ekzistojnë edhe nëse ndahen nga e tëra; sepse nuk është gisht në asnjë gjendje dhe në çdo gjendje që është gishti i një gjëje të gjallë, por gishti i ngordhur është gisht vetëm në emër. Disa pjesë nuk janë as paraprake dhe as të pasme të tërësisë, d.m.th ato që janë mbizotëruese dhe në të cilat formula, pra substanca thelbësore, është menjëherë e pranishme, p.sh. mbase zemra apo truri; sepse nuk ka rëndësi së paku se cili nga të dy ka këtë cilësi. Por njeriu dhe kali dhe termat që zbatohen kështu për individët, por në mënyrë universale, nuk janë substancë, por diçka e përbërë nga kjo formulë e veçantë dhe kjo çështje e veçantë e trajtuar si universale; dhe sa i përket individit, Sokrati tashmë përfshin tek ai çështjen përfundimtare individuale; dhe në mënyrë të ngjashme në të gjitha rastet e tjera. Një pjesë' mund të jetë një pjesë ose e formës (d.m.th. e thelbit), ose e përbërjes së formës dhe materies, ose e vetë materies. Por vetëm pjesët e formës janë pjesë e formulës dhe formula është e universales; sepse 'të qenit rreth' është e njëjtë me rrethin, dhe 'të jesh shpirt' e njëjtë me shpirtin. Por kur vijmë tek gjëja konkrete, p.sh. ky rreth, pra një nga qarqet individuale, qofshin të perceptueshëm apo të kuptueshëm (dua të them me qarqe të kuptueshëm matematikën, dhe me qarqe të ndjeshëm ato prej bronzi dhe druri), - prej tyre nuk ka ndonjë përkufizim, por ato njihen me ndihmën të të menduarit intuitiv ose të perceptimit; dhe kur ata kalojnë nga ky realizim i plotë nuk është e qartë nëse ekzistojnë apo jo; por ato gjithmonë deklarohen dhe njihen me anë të formulës universale. Por materia është e panjohur në vetvete. Dhe disa materie janë të perceptueshme dhe disa materiale të kuptueshme, të perceptueshme që janë për shembull bronzi dhe druri dhe e gjithë materia që është e ndryshueshme, dhe materia e kuptueshme është ajo që është e pranishme në gjërat e perceptueshme që nuk janë qua të perceptueshme, d.m.th. objektet e matematikës.