Dilaver_Kurti
Dilaver I. Kurti (19 tetor 1934 - 28 nëntor 1998), u lind në Burrel, në gjirin e një familje autoktone burrelase. Kur u lind ai, i ati, Ibrahimi, ishte oficer dhe shërbente në Dibër dhe Elbasan, në radhët e ushtrisë mbretërore shqiptare. Qysh herët në fëmijëri, te Dilaveri i vogël, i mëkuar me dashurinë dhe krenarinë për vendlindjen, u zgjuan interesa të veçanta për të njohur natyrën dhe historinë e të parëve të tij. Asokohe ishte luftë dhe në kushtet e një fëmijërie të trazuar, ai mezi mundi të mbaronte shkollën fillore. Por interesat e tij për dije dhe kulturë ishin më të gjera dhe më të avancuara. Ndërkaq Shqipëria u çlirua dhe në fund të viteve ’40 e fillim të viteve ’50 shkoi për të vazhduar shkollën 7-vjeçare në Klos dhe Lis, sepse në Burrel ende s’qe hapur një e tillë. Mbaroi këtë cikël me rezultate të shkëlqyera, duke u cilësuar ndër nxënësit më të dalluar në Mat në atë kohë. Por në këtë kohë, Dilaver Kurti, i ri dhe energjik e me një dëshirë të pakufishme për arsim, nuk mundi të vazhdojë shkollën e mesme dhe kjo ndodhi për arsyen se familja, jo vetëm që nuk ishte në gjendje ta mbante për të vazhduar shkollën gjetkë, por mezi kishte pritur që ai të punonte. Kështu u detyrua të fillonte punë si llogaritar pranë ndërmarrjes së Grumbullimit në Burrel dhe vetëm në vitet ‘60 vazhdoi shkollën e mesme të arsimit të përgjithshëm pa shkëputje nga puna. Është për t’u theksuar se qysh në rininë e hershme filloi të shkruante dhe të mbante ditar. Në këto shkrime të para, të viteve ‘50 dhe të fillimit të viteve ‘60, të ruajtura prej tij me kujdes e fanatizëm, të bien menjëherë në sy prirjet e tij intelektuale dhe për një punë krijuese. Pas mbarimit të shkollës së mesme, deri në vitin 1967, Dilaver Kurti, punoi sekretar në prokurorinë e rrethit të Matit. Gjatë këtij harku kohor punoi pareshtur për të grumbulluar nga goja e popullit dukuri folklorike dhe etnografike, pjesë të së drejtës zakonore dhe shumë objekte arkeologjike, duke lëvizur në kohën e lirë nga njëra anë e krahinës së Matit, në tjetrën. Gjithashtu në këto vite ai bëri sprovat e para për t’u marrë me studime historike mbi bazën e atyre materialeve, që kishte grumbulluar. Në vitin 1967 me nisiativën e tij u hap dhe filloi nga puna biblioteka e parë në Mat dhe ai u bë punonjësi i parë i saj, ku punoi gjer në vitin 1969. Ju desh të përballonte një punë të madhe si themelues i këtij institucioni dhe brenda një kohe të shkurtër kjo bibliotekë mori frymën e saj të plotë, ku përveç se kishte dorëzuar gjithë librat e tij, kishte arritur të tërhiqte pas vetes edhe plot të tjerë që i dhuronin bibliotekës libra falas. Në fund të vitit 1969 e shohim në krye të përpjekjeve për të ngritur një muze historik në Mat. Sigurisht që ishte grumbulluar një material i madh dhe e gjitha kjo ishte frut i punës së palodhur të Dilaver Kurtit. Pas hapjes së muzeut nuk munguan edhe vërejtjet ndaj tij, sepse aty mungonte historia e partisë-pushtet dhe për këtë u kërcënua për heqje nga detyra e drejtuesit të muzeut, nga pushtetarët e asaj kohe, të cilët as që e kuptonin se çdo të thoshte muze. Dilaver Kurti ishte kundër të gjithë atyre makinacioneve, që bëheshin për të hedhur baltë mbi njerëzit e ndershëm, që ai i donte me shpirt dhe gjendej përkrah tyre me atë dashamirësinë e njeriut, që atë që don për vete e don edhe për të tjerët dhe atë që s’e dëshiron për vete, s’e dëshiron as për të tjerët. Veprimtaria kërkimore shkencore e Dilaver Kurtit u konsolidua në fillim të viteve ‘70, duke qenë njëkohësisht bashkëpunëtor i jashtëm i sektorit të etnografisë, i sektorit të arkeologjisë, i sektorit të historisë së mesjetës pranë Institutit të Historisë dhe i Institutit të Monumenteve të Kulturës. Sikurse shihet, ai ishte njëkohësisht arkeolog, etnolog dhe historian, i veçantë në llojin e tij, duke pasur parasysh faktin që hapësira gjeografike e kërkimeve të tij është lugina e Matit dhe kurora e maleve përreth saj. Ai si arkeolog bëri gërmime kryesisht në kodërvarrezat tumulare dhe në vendbanimet shpellore. Ishte si të thuash një arkeolog empirik, sepse për këtë nuk kishte bërë ndonjë shkollë, por shumë shpejt ai mundi të përvetësonte teknikat e gërmimit dhe të punonte me një disiplinë të rreptë shkencore.