cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shqiperia etnike
Shqiptarët e Republikës së Maqedonisë në mbrojtje të Shqipërisë etnike (1941-1945)
Shqiptarët të njohur në histori si liridashës shpeshherë kërkuan edhe aleatë Ballkanikë për çlirim të përbashkët nga betejat e lavdishme të Skënderbeut e deri më sot. Poashtu këtu kemi edhe dëshmi të reja që na i ofrojnë nacionalistët shqiptarë dhe bashkëluftëtarët e forcave vullnetare të Xhemë Hasës gjatë luftës së Dytë Botërore. Pra sot në mënyrë objektive ekziston mundësia ti paraqesim dëshmitë e të dy blloqeve, komunistëve dhe nacionalistëve, dhe mund ti vëmë në kandarë të dy anët e medaljes.Në këtë monografi kushtuar luftës së shqiptarëve të Maqedonisë gjatë luftës së Dytë Botërore 1941-1945, bëhen përpjekjet e para në historiografinë tonë më të re, të thuhet e vërteta historike “se kush luftoi për të mbrojtur çështjen kombëtare shqiptare në Maqedoni”.Sipas autorit, pas luftërave ballkanike dhe okupimit të territoreve shqiptare nga ushtria serbe në vitin 1912, dhe rrënja e territoreve shqiptare nën sundimin e saj për 30 vjet, deri më 1941, pozita ekonomike dhe politike e shqiptarëve ishte tejet e vështirë. Në këtë kohë kishte filluar aplikimi i reformës agrare dhe kolonizimit, ku u merrej toka shqiptarëve dhe u jepej kolonistëve serbo-malazez. Populli përjetonte varfëri të pa parë deri në këtë kohë, duke marr rolin e lypësit, e cila çonte kah asgjësimi i plotë. Dita ditës shtoheshin kërkesa absurde të borgjezisë serbe kundrejt shqiptarëve si metodë më e sigurt e çrrënjosjes nga trojet e tyre etnike.Por, me këtë ndryshim të ngadalshëm të strukturës së popullsisë në territoret etnike shqiptare, nuk ishin të kënaqur ideologët e politikës borgjeze serbe. Prandaj ata në prag të fillimit të luftës Dytë Botërore ose më saktësisht në vitin 1938 aplikuan edhe projektet e akademikëve serb për shpërngulje masive të shqiptarëve për Turqi. Kjo marrëveshje për shpërngulje të shqiptarëve kinse ata janë turq, u nënshkrua midis dy qeverive, asaj serbe dhe turke. Me këtë marrëveshje tani më legalizohen presionet e pushtetit Jugosllav në të gjitha fushat kundrejt shqiptarëve, ata merrnin dimensione të paparashikuara.
Kjo monografi e pagëzuar “Shqiptarët e Maqedonisë në mbrojtje të Shqipërisë Etnike 1941-1945”, me çka prof. dr. Vebi Xhemaili, dëshiron që para lexuesit shqiptar dhe atij maqedonas të parashtroj argumente bindëse për të vërtetën e luftës mbrojtëse që bëri populli shqiptar në krye me forcat nacionaliste, për të mirën e të gjithëve pa dallim feje dhe nacionaliteti. Sot e kësaj dite mbisundon bindja se kjo pjesë e historisë sonë kombëtare është më errët dhe më e hidhura, njerëzit e gjallë dhe pjesëmarrësit e kësaj historie tragjike të kombit tonë nuk duan fare të flasin për detaje.Është koha kur këto ngjarje duhet sistemuar dhe gjeneratat e ardhshme të kenë njohuri se çfarë skenarësh nga komunistët janë përgatitur dhe realizuar në këto troje etnike, ku pas mbarimit të luftës u krijuan kampe përqendrimi të stilit fashist pas mbarimit të luftës. Pra me ardhjen e komunistëve në pushtet, rasti i Monopolit të Tetovës, është një nga ata që duhet ndriçuar, derisa kjo mund të bëhet në mënyrë sa më autentike, derisa i kemi gjallë pjesëmarrësit direkt të këtij kampi të përqendrimit që për shqiptarët e kurdisën partizanët sllavo komunist të udhëhequr nga Tempoja dhe të tjerë në mes të Tetovës.Lufta e shqiptarëve të Maqedonisë gjatë periudhës 1941-1945 e komanduar nga Xhemë Gostivari, është një ndër epopetë më të ndritura të luftës së Dytë Botërore në hapësirën shqiptare. Ky kolos deri në fund të lutës kori shumë fitore me vullnetarët e tij. Ky edhe në ditët më të vështira të vitit 1945, vendosi të qëndroj në shpatet e ftohta të malit Sharr. Por, i tradhtuar nga disa shokë, u vra prapa shpine në kështjellën e pa thyer të malit Sharr. U vra në besë nga njerëzit e vetë, Komandanti që korri aq shumë fitore kundër komunistëve dhe partizanëve jugosllav. Ushtria dhe OZN-a për të frikësuar popullin shqiptar, se më nuk ekziston prijësi i tyre, kokën e tij e vendosi në burgun e Tetovës, pastaj shëtiti nëpër Gostivar dhe më në fund e vendosi në Kalanë e Shkupit.
Kjo sjellje e komunistëve maqedonas ishte një tradhti e madhe, por edhe ofendim i rëndë për të gjitha forcat nacionaliste shqiptare. Pala komuniste diti ti shfrytëzoi vrasësit e Xhemë Hasës deri sa kishte nevojë. Ata i la të lirë për disa vite me radhë të bëjnë kërdi dhe plaçkitje mbi popullatën e pafajshme shqiptare. Këta hajdutë ordinerë filluan të prekin, të dhunojnë edhe moralin e shqiptarit. Pas disa viteve u erdhi fundi edhe këtyre….?, disa nga ata vetë i likuidoi UDB-a, ndërsa disa i dënoi me burg të rëndë në Idrizovë, disa i dërgoi edhe nëpër burgje jugosllave. Xhemë Hasë Gostivari si komandant i forcave vullnetare të shqiptarëve të Maqedonisë me veprën e tij heroike do të ngelë gjithmonë i gjallë, i dashur dhe i ledhatuar. Xhemë si komandant do të ngelë për jetë sinonim i rezistencës, dhe trimërisë shqiptare në trojet e veta etnike. Vepra e tij kombëtare do të jetoj brez pas brezi deri sa do të jetojë Shqipëria e Skënderbeut. Xhemë Hasa lindi dhe u rritë për të luftuar sunduesit sllav, për çlirimin e vendit të vetë dhe mbrojtjen e Shqipërisë Etnike. Lufta e shqiptarëve të Maqedonisë falë këtij kolosi, gjithmonë do të jetoj në shpirtin e çdo shqiptari, e shkruar në histori si ngadhënjimtare.Kjo vepër e shqiptarëve të Maqedonisë do të jetojë gjithmonë mbi shpatet e malit Sharr si luftërat e Skënderbeut.
Shqiptarët në Sanxhakun e Pazarit të Ri
Sanxhaku i Tregut të Ri ka një sipërfaqe prej 8.687 km katrorë dhe 530 000 banorë. Kryeqyteti është tregut tregutregui Ri (Novi Pazari). Kufizohet me Serbinë, Malin e Zi, Kosovën, Bosnjën dhe Hercegovinën dhe Shqipërinë. E përbëjnë këto komuna : Pazari i Ri, Tutini, Sjenica, Prijepolje, Nova Varosh, Bijello Polje, Rozhaja, Plava, Plevlje dhe Berane.[1]
Sanxhaku është një territor i veçantë administrativ. Në aspektin ushtarak emri "Sanxhak" do të thotë " Flamur". Gjatë sundimit otoman emri Sanxhak ka nënkuptuar territor ushtarak. Më vonë ka paraqitë territor i shkalles së dytë pas Vilajetit apo Pashallëkut.
Ky rajon ngushtë i lidhur me luginën e Lumit Ibër që paraqet hapësirë të rëndësishme komunikative të Sanxhakut gjindet në zonën kulturore e cila me pozitën e sajë është ngushtë e lidhur me Dardaninë, pra me Kosovën. Edhe pse ndodhet në periferi të Kosovës, ky rajon në të kaluarën e lashtë patjetër ka pasur zhvillim të ngjashëm, me atë që hasim në Kosovë.
Para ardhjes së sllavëve këto vise kanë qenë të populluara nga ilirët për çka flasin hulumtimet e shumta arkeologjike : Në Pazarin e Ri në vendin e tanishëm të kombinatit të Tekstilit "Rashka" ; mandej të mbeturat nga ari dhe qelibari të gjetura para shumë viteve të Kisha e Petrovës. Kjo e fundit na jep njohuri për mundësinë e ekzistimit të një lidhjeje të fiseve ilire, selia e secilës ka qenë në vendin e kishës së përmendur.
Toponimet e shumta në këto vise ruajnë kujtimit për ilirët. Emrat : Ras, Ibër, Pështër, Bishevë, Vapa, Lim etj. janë me prejardhje nga gjuha shqipe (ras-rrasë, lim-Lumi ; Ibër- i bardhë ; Vapë - vapa, -ë ; Pështër : Pesh- peshë ; ter- terr (terrësi), ter - thatësi.[1]
Kur serbët u vendosën në Luginën e Lumit Rashka, i detyruan popullsinë vendase të tërhiqen në male dhe ua morën tokat. Gjithsesi të gjithë vendasit nuk u tërhoqën por një numër i tyre kanë mbetur në viset malore për rreth duke u marr me blegtori. Në vazhdimësi ata jetuan në këto vise, çka na bënë me dije edhe prezenca e sotshme e tyre në këto vise.
Sipas shënimeve të viteve 1905-1906 në këtë sanxhak jetonin 37.775 banorë. Shënimet japin të dhëna për përkatësin fetare të 27.980 banorëve mysliman (Shqiptare dhe Slave të konvertuar gjatë sundimeve Otomane) dhe të 19.795 krishterë (ortodoks të racës/kombësisë Shqiptare dhe serbe).[2]
Gjatë luftës së dytë botërore Pazari i Ri ishte nën mbrojtjen e forcave vullnetare të rajonit. Më 4 nëntor 1941 forcat e armatosura çetnike i sulmojnë vendasit të cilëve ju vijnë në ndihmë rreth 6 000 vullnetarë nga rrafshi i Kosovës, Drenica dhe rrafshi i Dukagjinit.
Lumi i Lepencit
thumb|300px|karakteristika e Lumit Lepencë
Lepenci pasurohet me rrjedha të shumta që zbresin nga mallet.Degë më e rëndësishme e Lepencit është Nerodimja. Ai buron në në malin e Nerodimes dhe në afërsi të Kaçanikut derdhet në Lepenc. Nerodimja në literaturen gjeografike njihet për bigëzimin ( Bifurkacionin )
Nerodimja është e gjatë 41km ndërsa sip. E pellgut arrinë 228km katrorë.
Lepenci ushqehet kryesisht me shkrirjen e borës e më pak me reshje.Maksimumin e prurjes e arrinë në pranverë pas shkrirjes së borës, ndërsa minimumi ne verë.
Lepenci në teritorin e Kosovës është I gjatë 53 km, sipërfaqja e pellgut 607 km katrorë, kurse prurja mesatare vjetore 7,9 m kub në second.
Veshalla
Veshalla është një fshat shqiptarë ne Komunen e Tetovës, Republika e Maqedonisë. Është një fshat i vendosur në Malin Sharr, rreth 11.9 kilometra larg qytetit të Tetovës dhe 1247 metra mbi nivelin e detit.
Historia
Veshala është shtëpia e disa prej fiseve më të vjetra Shqiptare brenda maleve te Sharrit. Ndryshe nga fshatrat e veriut shqiptarë, Veshala nuk ishte e izoluar, duke qenë pjesë e rrugës së vjetër tregtare, për në Prizren. Sipas Nahiyah, popullsia e Veshalës u zhvendos dhe lulëzoi nën Perandorinë Osmane, por vazhdoi të ruante qëndrimin në Veshallë. Kjo ishte një zakon i fuqishëm në Veshallë, pasi shqiptarët ishin të lidhur në fshatin e paraardhësve të tyre dhe kurrë nuk mund të largoheshin përgjithmonë nga shtëpia e tyre. Ky zakon gjithashtu përforcoi lidhjet e tyre me atdhedashësit e kombit Shqiptar
Gjatë Luftës së Parë Botërore, Royalistët serbë filluan të pushtojnë Shqipërinë për të kapur vijën bregdetare. Gjatë pushtimit, ushtria serbe kreu krime të shumta kundër popullatës shqiptare. Pasi Traktati i fshehtë i Londrës dhe Francezët nuk arritën të merrnin trupat nga bregu, Royalistët filluan të tërhiqen nëpër male (golgota shqiptare). BatalionI i 37 I Royalistve serb u afrua në Veshallë. Ndërsa Royalistët kishin shkatërruar shumë fshatra gjatë okupimit, shqiptarët e Veshalës, duke parë Royalistët që po afroheshin nga fundi i malit, i zunë pritë. Pas kufizimit të tyre, Royalistët u nxorën jashtë Guri te madh, një pikë referimi natyrore e Maleve të Sharrit dhe vdiqen të gjith.
Gjatë Kryengritjes në Republikën të Maqedonisë në 2001, Veshala së bashku me shumicën e fshatrave të maleve të Sharrit ka vepruar si bazë furnizimi dhe zonë e sigurt për forcat e UÇK-së.
Gjeografia
Veshalla ndodhet në një lartësi prej 1256 metrash. Veshalla shtrihet në Malet e Sharrit, rreth 20 km në veriperëndim të qytetit të Tetoves. Fshati është vetëm 4 km larg nga kufiri me Kosoven. Në afërsi të fshatit Veshall (perendim) gjendet fshati Bozofcë,kufizohet me fushat e fshatrave të Lisecit,Shipkovicen dhe Brodecin(në lindje), dhe në veri me Kosovën.
Fshati ndodhet në rrjedhën e sipërme të lumit Shkumbin. Menjëherë mbi fshat ka kalime malore, njëra prej të cilave është në verilindje të Kobilicës në 2175 metra dhe tjetra në lindje të Karanikolikës 2060 metra e lartë.
Ditet e sotme
Fshati ka rreth 280 shtëpi me 2500 banorë. Shumica e banorëve të fshatit gjenden në gurbet në vendet si: Zvicra, Gjermania, Italia si dhe kohëve të fundit ka edhe një shumic edhe në Irak.
Himni Rom
"Gelem, Gelem" është një këngë e kompozuar nga Žarko Jovanović, e përdorur shpesh si himn i popullit rom. Titulli është përshtatur në shumë vende nga romët vendas që të përputhet me ortografinë e tyre amtare dhe dialektin e folur të gjuhës rome. Disa nga titujt e shumtë të këngës përfshijnë
Në një intervistë me gazetarin Mike Kalezić, Jovanović e ka titulluar këngën "Opre Roma".
Pasi përjetoi drejtpërdrejt burgosjen e romëve gjatë Porajmos (Holokaustit Rom të Luftës së Dytë Botërore), Jovanović kompozoi tekstin e "Gelem, Gelem" dhe i vendosi ato në një melodi tradicionale në vitin 1949. Në vitin 1971, kënga u adoptua për herë të parë nga delegatët e Kongresit të parë Botëror të Romëve.
Teksti i këngës
E tsarentsa, bahtale Rromentsa
Original
Gelem, gelem, lungone dromensa Maladilem bakhtale Romensa A Romale, katar tumen aven, E tsarentsa bahtale dromensa?
A Romale, A Chavale
Sas vi man yekh bari familiya, Mudardas la e Kali Legiya Aven mansa sa lumnyake Roma, Kai putardile e Romane droma Ake vriama, usti Rom akana, Amen khutasa misto kai kerasa
Puter Devla le parne vudara Te shai dikhav kai si me manusha Pale ka zhav lungone dromendar Thai ka phirav bakhtale Romensa
A Romalen, A chavalen
Opre Rroma, si bakht akana Aven mansa sa lumnyake Roma O kalo mui thai e kale yakha Kamav len sar e kale drakha
Translation
I went, I went on long roads I met happy Roma O Roma, where do you come from, With tents happy on the road?
O Roma, O Romani youths!
I once had a great family, The Black Legion murdered them Come with me, Roma from all the world For the Roma, roads have opened Now is the time, rise up Roma now, We will rise high if we act
Open, God, White doors So I can see where are my people. Come back to tour the roads And walk with happy Roma
Tekste alternative
Ka shumë versione të tekstit të këngës "Gelem, Gelem", veçanërisht ato të përkthyera nga Ronald Lee.
Në vitin 2004, grupi Vaya Con Dios publikoi një interpretim me tekst në frëngjisht nga këngëtarja e tyre Dani Klein, me titullin e ngjashëm "Je l'aime, Je l'aime".
Surja el-Myxhadele
është surja e 58 e radhitur në Kur'an, ka 22 ajete. Medinase.
A.S. Livorno Calcio
Associazione Sportiva Livorno Calcio është një klub futbolli në Livorno, Itali , duke luajtur në Serie B. Skuadra zhvillon ndeshjet e saj në shtëpi në Stadio Armando Picchi me një kapacitet prej 19,238 vende, nga të cilat 18,200 janë vende.
Stoney Creek
Stoney Creek është një qytet në provincën Ontario, në Kanada. Qyteti ka një sipërfaqe 98.6 km² dhe popullsi 60292 banorë.
Kantoni Reims-6
Përbërja aktuale
Kantoni Reims-6 aktualisht përbëhet nga 1 komuna.
Olst-Wijhe
Olst-Wijhe është një komunë në provincën Overijssel në Holandë me sipërfaqe 118.38 km² dhe popullsi 17536 banorë. Wijhe ed Olst është kryeqendra e komunës.
Shah-Boksi
thumb|Një ndeshje Shah-Boksi në Berlin, 2008|200px Shah-Boksi është një sport hibrid i cili kombinon boksin dhe shahun në raunde të veçanta. Sporti filloi kur artisti Holandez Iepe Rubingh, i frymëzuar nga pamjet imagjinare të artistit dhe filmbërësit Francez Enki Bilal, organizoi disa periudha të shkurtra të këtij sporti. Fama e Shah-Boksit po rritet mbarëkombëtarisht dhe madje është krijuar dhe një shoqatë e Shah-Boksit. Pjesëmarrësit duhet të jenë boksierë të aftë dhe shahistë të zotë sepse ndeshja mund të përcaktohet nga të dyja këto disiplina.
Ideja kryesore e Shah-Boksit është të kombinojë sportin #1 mendor dhe sportin #1 fizik në sport hibrid që kërkon maksimumin nga lojtarët-mendërisht dhe fizikisht.
Struktura dhe rregullat
Pjesëmarrësit mund të fitojnë me knockout, me anë të shah-mat, nga vendimi i gjyqtarëve, ose nëse 12 minutat e kohës së kundërshtarit mbarojnë. Nëse një pjesëmarrës nuk ndërmerr një lëvizje gjatë raundit të shahut, ai duhet të lëvizë brenda 10 sekondave pasi i jepet një paralajmërim. Paralajmërimet e përsëritura mund të çojnë në shkualifikim. Lojtarët mbulojnë veshët me kufje në mënyrë që të mos dëgjojnë ndonjë ndihmë nga publiku.
Historia
Sporti hibrid u parashikua në 1992 nga Enki Bilal dhe Shah-Boksi u përfshi në novelën e tij grafike Froid Équateur. Iepe Rubingh e bëri këtë koncept realitet, duke luftuar edhe personalisht nën emrin "Iepe Shakaxhiu". Rubingh pa se metoda e ndjekur në libër, një ndeshje boksi dhe më pas një ndeshje shahu nuk ishte aspak praktike. Në vend të kësaj ai vendosi alternimin e tyre.
Një koncept deri diku i ngjashëm gjendet edhe në filmin finlandez të vitit 1991 Uuno Turhapuro—herra Helsingin herra, ku heroi i filmit luan shah-qorr kundër një personi duke përdorur një telefon, ndërkohë që bokson me dikë tjetër. Nuk dihet nëse Bilal ishte në dijeni të filmit. Është gjithashtu një film i 1979 i i Joseph Kuo i quajtur "Ninja Checkmate" (Shah-mat Ninxhash). Filmi nuk përfshin Shah-Boksin, por ishte padyshim frymëzim për këngën e Wu-Tang Clan, "Da Mystery of Chessboxin'" në albumin e tyre të parë, Enter the Wu-Tang. Producenti i Wu-Tang Clan, RZA është fans dhe përkrahës i sportit.
Sporti drejtohet nga Organizata Ndërkombëtare e Shah-Boksit (WCBO), motoja e të cilës është "Luftimi bëhet në ring dhe lufta zhvillohet në fushë. "Kampionati i parë ndërkombëtar u mbajt në 2003 në Amsterdam dhe u fitua nga Iepe Rubingh. Kampionati i parë Evropian i Shah-Boksit u zhvillua në 1 tetor 2005, në Berlin. Tihomir Atanassov Dovramadjiev nga Bullgaria mposhti Andreas "D" Schneider nga Gjermania, i cili u mposht në raundin e shtatë (raund shah).
2006
Në 21 prill 2006, 400 spektatorë paguan për të parë dy ndeshje në teatrin Gloria, Këln. Zoran "Priftt" Mijatovic e hapi lojën me lëvizjen Hapi i parë i Mbretëreshës. Kundërshtarii tij, një 37 vjeçar ish-paqeruajtës i OKB-së i quajtur Frank "Anti Terror" Stoldt, ishte mjaft i përgatitur dhe dominoi si në tavolinën e shahut edhe në ring. Në raundin e shtatë (raund shahu) Mijatovic pa se ishte vetëm tre lëvizje larg shah-matit dhe u dorëzua.
2008
Në prill 2008, Federata Botërore e Shahut postoi një video në website-in e tij ku dukej presidenti e federatës, Kirsan Ilyumzhinov, duke luajtur një miqësore Shah-Boksi në Elista. Po atë muaj, u formua në Londër klubi i parë i Shah-Boksit në Britani. Në korrik 2008 në Berlin, një 19 vjeçar, student matematike rus Nikolai Sazhin fitoi titullin "Kampion Bote" duke mundur Frank Stoldt. Stoldt u në raundin e pestë (raund shahu) pasi humbi mbretëreshën.
2009
thumb|Majtas: Nikolay Sazhin nga Rusia 28 nëntori 28 nëntori 2009 pa titullin e peshave të rënda të vendosej mes Nikolay "Kryetari" Sazhin dhe Leo "Granit" Kraft, në Pallatin e Sportit Ivan Yargin në Krasnoyarsk, Siberi, para një publiku prej 2000 spektatorësh. Sazhin, me origjinë nga Krasnoyarsk, kishte ekspeienca të mëparshme amatore boksi, pasi kishte marrë pjesë në 95 ndeshje amatore (fitore 85), dhe në 2005 kishte një klasifikim Elo në shah ; sidoqoftë, ai së afërmi kisht vuajtur nga një dëmtim në gju. Kundërshtari i tij, Kraft ishte 4 vjet më i vogël se Sazhin (17 vjeç në atë kohë) ; ai u lind në Gomel, Bjellorusi, por përfaqësonte Federatën Gjermane të Shah-Boksit. Edhe pse më i ri Kraft kishte marrë pjesë në 50 ndeshje amatore boksi (fitore 45), dhe kishte një klasifikim Elo të vitit 1997.
Ndeshja u hap me mbrojtjen Gruenfeld, dhe u pasua nga raundi i parë i boksit, i cili u dominua gjerësisht nga i riu Kraft. Raundi i tretë pa Kraftin të bëjë një rrokatë të herët dhe si rezultat atij iu desh të mbronte mbretin. Sazhin mori ndeshjen nën kontroll në raundin pasus të boksit. Megjithatë, kur iu kthyen tavolinës së shahut, Sazhin harxhoi shumë kohë duke sulmuar mbretin e Kraft. Si rezultat në raundin e tetë Sazhin u detyrua të fitonte me knockout ose të humbiste në shah. Ai dështoi në këtë qëllim, dhe, kur u kthyen në tavolinën e shahut, Sazhin u tërhoq.
Aftësitë e shahut
Shah-Boksierët e klasit të lartë duhet të kenë aftësi edhe në shah. P.sh. Nikolai Sazhin ka një klasifikim Elo prej rreth 1900, ndërsa kampioni Evropian i Shah-Boksit Tihomir Atanassov Dovramadjiev është një mjeshtër i federatës së shahut me një klasifikim Elo prej mbi 2300 dhe ka fituar shumë çmime shahu.
Eleni Karinte
Eleni Karinte (Greqisht: Ελένη Καριντέ) ishte një grua greke me prapavijë arumune, e njohur gjerësisht si dashuria e parë e themeluesit të Republikës Turke, Mustafa Kemal Atatürk.
Pak dihet për lidhjen e Mustafa Qemalit me Elenin, e cila ra në dashuri me të kur ishte student në Manastir. Sipas tregimit popullor, ata shkëmbyen shikime ndërsa ajo e shikonte nga ballkoni i saj, por babai i saj tregtar i pasur nuk e miratoi këtë marrëdhënie dhe e mbylli në shtëpi kur ajo u përpoq të ikte. Eftim Karinte më vonë e çoi në Follorinë, ku u përpoq ta martonte me një burrë tjetër.
Në kulturën popullore
Historia e dashurisë frymëzoi një shfaqje të Dejan Dukovskit, e filmuar më vonë nga Aleksandar Popovski. Ajo ka frymëzuar edhe një monodramë me Nikolina Vasilevska në rolin e Eleni.
Gustav Doré
thumb|250px|[[Nadar, Gustave Doré, 1867.]] Paul Gustave Doré (shqiptimi: Polë Gystavë Dohrre) ka lindur më 6 janar 1853 në Strasbourg, Francë ; dhe ka vdekur më 23 janar 1919 në Paris. Ishte një piktor, skulptor dhe gdhendës françez.
Sezai Surroi
Sezai Surroi lindi më 1926 në Prizren. Në shtator të 1941 regjistrohet në gjimnazin e Prishtinës. Atje futet në grupet e rinisë. Mori pjesë në të gjitha aksionet që kryheshin në shkollë. Në vitin 1942 regjistrohet në një kurs pedagogjik, ku aftësoheshin të rinj në mësimdhënien e gjuhës shqipe. Pas kursit fillon punë në fshatin Brrut. Burgoset për veprimtarinë e tij, pasi zbulohet nga pushtuesi, në vitin 1944. Ai varet publikisht në Prizren së bashku me patriotë të tjerë.
Surja el-Hashr
është surja e 59 e radhitur në Kur'an, ka 24 ajete. Medinase.
Besim Korkuti
Besim Korkuti (25 qershor 1904 - 2 nëntor 1975) letrar dhe teolog boshnjak. Autor i përkthimit më të popullarizuar të Kur`anit në gjuhën boshnjake.
Biografia
U lind në Sarajevë ku kreu Iptidaijen ndërsa Ruzhdien e përfundoi në Travnik e Medresen në Sarajevë. Studioi në Universitetin al - Azhar të Kajros ku diplomoi në vitin 1931. Punoi si mësimdhënës në një varg shkollash në Sarajevë, Mostar dhe vende tjera të Bosnjës. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore punoi në Ministrinë e Arsimit si dhe në Komitetin e Arsimit të Lartë dhe të Enteve Shkencore. Punoi edhe në Institutin e Orientalistikës. Përkthimi i tij i Kur`anit në gjuhën boshnjake konsiderohet si njëri ndër pëkthimet më të mira të bëra ndonjëherë në atë gjuhë. Përveq Kur`anit përktheu edhe një varg veprash të tjera nga gjuha arabe mes të cilave duhet përmendur: Një mijë e një netë si dhe tregimet indiane me titull Khalila dhe Dimna. Disa nga veprat e tij janë ribotuar edhe jashtë Bosnjës dhe Hercegovinës si p.sh. në Zarë (Zadar) të Kroacisë pastaj në Beograd të Serbisë, etj.
Jean-Paul Sartre
Jeta e hershme dhe mendimi
Jean-Paul Sartre u lind dhe u rrit në Paris nga Jean-Baptiste Sartre, një oficer i Marinës Franceze, dhe Anne-Marie Schweitzer. Nëna e tij ishte me origjinë Alsatiane, dhe kushërirja e parë e laureatit të Çmimit Nobel Albert Schweitzer. (Babai i saj, Charles Schweitzer, 1844-1935, ishte vëllai i madh i babait të Albert Schweitzerit, Louis Théophile, 1846-1925).
Kur Sartri mbushi 15 muaj, babai i tij vdiq nga një sëmundje. Anne-Marie e rriti atë me ndihmën e babait të saj, Charles Schweitzer, një profesor gjimanzi i Gjermanishtës, i cili ia mësoi Sartrit metematikën dhe ia prezantoi atij literaturën klasike në një moshë shumë të re.
Idriz Ajeti - Gërrba
Idriz Ajeti - Gërrba lindi më 5 shkurt të vitit 1917, në fshatin Petrashticë të Ferizajit. Filloren e kreu në Shalë. Që fëmijë sëmuret dhe prej asaj dite pati një deformim në trup (Mu per këtë arsye morri nofkën "GËRRBA" nga shokët e tij të luftës). Pas Medresesë regjistrohet në Fakultetin e Drejtësisë në Zagreb. Autoritetet e klasifikuan si të rrezikshëm nga veprimtaria e tij. Studimet i la në mes dhe futet si arsimtar në Manastir. Në vitin 1940 internohet në kampin e Mitrovicës. Pas kthimit në Ferizaj bëhet sekretar i Partisë Fashiste të qytetit. Por heq dorë dhe futet në Partinë Komuniste. Kjo i kushton internimin në Tiranë. Punoi në përgjithësi në fshat. Për aktivitetin e tij varet publikisht në Prizren më 30 gusht të vitit 1944.
Jean-Paul Sartre
Jeta e hershme dhe mendimi
Si adoleshent në vitet 1920ta, Sartri u interesua për filozofi pasi lexoi Essay on the Immediate Data of Consciousness nga Henri Bergson. Ai studio dhe doktoroi në filozofi në Paris në elitën École Normale Supérieure, një institucion i edukimit të lartë që ishte alma mater për disa mendimtarë dhe intelektualë të rëndësishëm Francezë. Sartri i ndikua nga shumë aspekte të Filozofisë perëndimore, duke marrë ide nga Kanti, Hegeli, Husserli dhe Heideggeri, ndër të tjerë. Më 1929 tek École Normale, ai takoi Simone de Beauvoir, e cila studionte Sorbonne-nën dhe më vonë u bë filozofe, shkrimtare, dhe feministe e njohur. Të dy u bënë të pandashëm dhe partnerë jete, duke filluar një marrëdhënie romantike, megjithëse nuk ishin monogamikë. Sartri krey shërbimin ushtarak në Ushtrinë Franceze nga viti 1929 deri më 1931 dhe më vonë më 1959 tha se secili person francez ishte përgjegjës për krimet kolektive gjatë Luftës algjeriane për pavarësi.
Idriz Ajeti - Gërrba
Pas vdekjes veprmtaria e Idriz Ajet - GËRRBËS, u la pas dore nga Lufta Nacional Çlirimtare u rehabilitua zyrtarisht tek në vitin 1968 për luftën e tij patriotike dhënë Kosovës dhe trevës së vet. U shpall dëshmor i kombit nga Tito
Jean-Paul Sartre
Sartri dhe Lufta e Dytë Botërore
Më 1939 Sartri ishte në ushtrinë franceze, ku shërbente si meteorolog. Ai u kap nga forcat gjermane më 1940 në Padoux, dhe kaloi nëntë muaj si i burgosu lufte— në Nancy dhe më vonë në Stalag 12D, Trier, ku shkroi pjesën e parë teatrale, Barionà, fils du tonnerre, një dramë lidhur me Krishtlindjet. Gjatë kësaj periudhe ngujimi Sartri lexoi Sein und Zeit nga Heidegger, që më vonë bëhet ndikim kryesor në esenë e tij mbi Ontologjinë fenomenologjike. Për shkak të shëndetit të dobët (ai pretendonte se shikimi i dobët ia ndikonte ekuilibrin) Sartri u lirua në prill 1941. Pasi iu dha statusi i civilit, ai rifilloi punën si mësues në Lycée Pasteur afër Parisit, i vendosur në Hotel Mistral afër Montparnasse tek Paris dhe iu dha një pozicion i ri tek Lycée Condorcet, duke zëvendësuar një mësues hebre të cilit i ishte ndaluar mësimdhënia nga i ashtuquajturi Vichy law apo Statuti mbi Hebrenjtë.
Pasi u kthye në Paris në maj 1941, mori pjesë në themelimin e grupit nëntokësor Socialisme et Liberté me shkrimtarët e tjerë Simone de Beauvoir, Merleau-Ponty, Jean-Toussaint, Dominique Desanti, Jean Kanapa, dhe studentët e École Normale. Në gusht, Sartri dhe Beauvoir shkuan në Rivierën franceze për të kërkuar përkrahjen e André Gide dhe André Malraux. Sidoqoftë, si Gide ashtu edhe Malraux ishin të pavendosur, dhe ky mund të kishte qenë shkaku i zhgënjimit dhe humbjës së kurajës së Sartrit. Socialisme et liberté më vonë u shpërbë dhe Sartri vendosi të shkruajë, në vend që të përfshihej në rezistencën aktive. Ai shkruajti Qenia dhe Hiçi, Mizat dhe S'ka Dalje, asnjë nga të cilat nuk u cenzuruan nga gjermantë, dhe kontribuoi gjithashtu në revistat letrare legale dhe ilegale.
Pas gushtit 1944 dhe Çlirimit të Parisit, ai shkroi Anti-Semite and Jew (Anti-Semit dhe Hebre). Në këtë libër përpiqet të shpjegojë etiologjinë e urrejtjes duke analizuar urrejtjen ani-semite. Sartri ishte kontribues aktiv te Combat, një gazetë e krijuar gjatë periudhës klandestine nga Albert Camus, një filozof dhe autor i cili kishte besime të ngjajshme. Sartri dhe Beauvoir mbajtën shoqërinë me Camusin derisa ai u largua nga komunizmi, një "schism" që eventualisht i ndau më 1951, pas publikimit të Rebelit. Më vonë, ndërsa Sartri konsiderohej nga disa autorë si pjesë e rezistencëz, filozofi francez, gjithashtu pjesë e rezistencës, Vladimir Jankelevitch kritikoi mospërfshirjen e Sartrit në politikë gjatë okupimit gjerman, dhe interpretoi mundimet e tij të mëvonshme për liri si një përpjekje për ta shfajësuar vetveten. Sipas Camusit, Sartri ishte shkrimtar që rezistonte, jo rezistant që shkruante.
Kur lufta përfundoi Sartri themeloi Les Temps Modernes (Kohët Moderne), një analizë mujore letrare dhe politike, dhe filloi të shkruajë vazhdimisht si dhe të vazhdojë aktivizmin e tij politik. Ai përdori përvojat e tija nga lufta për novelat e tij të famshme, Les Chemins de la Liberté (Rrugët e Lirisë) (1945–1949).
Politika
thumb|right|230px|Jean Paul Sartre (në mes) dhe [[Simone de Beauvoir (majtas) në një takim me Che Guevaran (djethtas) në Kubë, 1960]] Periudha e parë e karierës së Sartrit, e përshkruar kryesisht nga Being and Nothingness (1943), i hapi rrugë një periudhe të dytë si aktivist i angazhuar politik dhe intelektual. Punimi i tij i vitit 1948 Les Mains Sales (Duar të Pista) veçanërisht eksploroi problemin e të qenit intelektual dhe "i angazhuar" politikisht në të njëjtën kohë. Ai përkrahu komunizmin, mohoi spastrimet e Stalinit, pati marrëdhënie me një agjent të KGB-së dhe mbrojti ekzistencialicmin, megjithëse asnjëherë nuk iu bashkua Partisë Komuniste, dhe mori një rol publik në lëvizjen kundër Sundimit Francez në Algjeri. Ai ishte ndoshta përkrahësi më i dalluar i Frontit Nacional Çlirimtar Algjerian në Luftën Algjeriane dhe ishte një nga nënshkruesit e Manifeste des 121. Përveç kësaj, ai kishte një dashnore algjeriane, Arlette Elkaïm, e cila u bë vajza e tij e adoptuar më 1965. Ai kundërshtonte Luftën e Vietnamit dhe, së bashku me Bertrand Russell dhe të tjerë, organizoi një gjyq, me qëllim të zbulonte krimet e luftës të SHBAve, i cili u bë i njohur si Tribunali Russell më 1967. Efekti i të cilit ishte i limituar.
Si simpatizant, Sartri kaloi pjesën më të madhe të jetë së mbetur duke provuar të lidhte idetë e tij ekzistencialiste rreth vullnetit të lirë me principet komuniste, që thoshnin se forcat social-ekonomike përtej kontrrollit tonë individual të menjëhershëm luajnë një rol kritikt në jetën tonë. Punimi kryesor i tij në këtë periudhë, Critique de la raison dialectique (Kritikë ndaj Arsyes Dialektike) u shfaq më 1960. Në Critique, Sartri donte ti jepte Marksizmit një mbrojte më vigoroze intelektuale se që kishte pasur deri atëherë; ai përfundoi duke thënë se nocioni i Marksit i "klasave" si një entitet objektiv ishte i rremë. Theksimi i vlerave humaniste në punimet e hershme të Marksit nga ana e Sartrit çuan te një mosmarrëveshje me intelektualin komunist kryesor në Francë në vitet 1960, Louis Althusser, i cili pretendonte se idetë e Marksit të ri ishin tejkaluar vendosmërisht nga sistemi "shkencor" i Marksit të moshuar.
Sartri shkoi në Kubë në vitet e 60ta për të takuar Fidel Castron dhe foli me Ernesto "Che" Guevaran. Pas vdekjes së Guevarës, Sartri e shpalli atë "jo vetëm intelektual por edhe personin më të plotë të kohës sonë" dhe "njeriun më të përkryer të epokës." Sartri gjithashtu komplimentoi Che Guevarën duke thënë se "ai jetoi fjalët e tij, foli veprimet e veta dhe historia e tij dhe historia e botës ecën pararelisht."
Duke pasuar masakrën e Mynihut në të cilë humbë jetën njëmbëdhjetë izraelitë të Olimpiadës për shkak të organizatës palestine shtatori i Zi në Mynih më 1972, Sartri tha se terrorizmi "është një armë e tmershme por të varfërit e shtypur nuk kanë tjetër." Sartri gjithashtu e konsideronte "skandaloz faktin që sulmi i Mynihut duhet të vlerësohej nga shtypi dhe një pjesë e opinionit publik si një skandal i patolerueshëm." Sidoqoftë, Sartri ishte në përgjithësi përkrahës i Izraelit dhe Zionizmit.
Gjatë një greve urie kolektive më 1974, Sartri vizitoi udhëheqësin e grupimit të Ushtrisë së Kuqe Andreas Baaderin në Burgun Stammheim dhe kritikoi kushtet e rënda të burgimit.
Jeta e vonshme dhe vdekja
Më 1964, Sartri hoqi dorë nga literatura me një përmbledhje të mençur të dhjetë viteve të para të jetës së tij, Les mots (Fjalë). Libri në fjalë është një kundërvënie ironike ndaj Marcel Proust, reputacioni i të cilit kishte mbuluar papritur atë të André Gide (i cili kishte ofruar modelin e littérature engagée për gjeneratën e Sartrit). Literatura, përfundon Sartri, funksiononte ultimatikisht si zëvendësim borgjez për përkushtimin e vërtetë në botë. Ai ishte Laureati i parë që refuzoi Çmimin Nobel, dhe më parë kishte refuzuar çmimin Légion d'honneur, më 1945. Çmimi u shpall më 1964 22 tetor; më 14 tetor, Sartri i kishte shkruar një letër Institutit Nobel, duke kërkuar që të hiqej nga lista e të nominuarve, dhe duke shtuar se nuk do ta pranonte çmimin edhe po ta fitonte, por kjo letër nuk u lexua; më 23 tetor, Le Figaro publikoi një deklaratë nga Sartri ku shpjegohej refuzimi i tij.
Sidoqoftë, Lars Gyllensten, anëtar i hershëm i Komitetit Nobel ka pretenduar në autobiografinë e tij se Sartri kishte provuar më vonë të merrte paratë e çmimit, por kjo nuk i ishte lejuar. Gjoja se filozofi francez i kishte shkruar një letër Komitetit Nobel më 1975 duke i thënë se kishte ndrruar mendje për çmimin, të paktën sa i përket parave. Thuhet se në këtë pikë komiteti e kishte refuzuar kërkesën, duke deklaruar se paratë ishin ri-investuar në Institutin Nobel.
Megjithëse emri i tij u bë i famshëm (si "ekzistencializmi" gjatë viteve 1960), Sartri mbeti njeri i thjeshtë me pasuri të vogël, i përkushtuar aktivisht në çështje globale deri në fundin e jetës së tij, siç ishin grevat revolucionare studentore në Paris gjatë verës së vitit 1968, gjatë të cilave ai u arrestua për mosbindje civile. Presidenti Charles de Gaulle intervenoi dhe e liroi atë, duke thënë se "nuk mund ta arrestosh Volterin."
Më 1975, kur u pyet se në ç'mënyrë do të dëshironte të mbahej mend, Sartri u përgjigj: "'Do të doja që [populli] të kujtonte Nausea, S'ka Dalje dhe Djalli dhe Zoti i Mirë, dhe pastaj dy punimet e mija filozofike, veçanërisht të dytën, Kritikë ndaj Arsyes Dialektike. Pastaj esenë time mbi Genetin, Shën Geneti...Nëse këto kujtohen, do të ishte një arritje e lartë, dhe nuk kërkoj më tepër. Si njeri, nëse një Jean-Paul Sartre kujtohet, do të doja që njerëzit të kujtonin edhe rrethanat e situatës historike në të cilën jetova,...si jetova në të, nga aspekti i të gjitha aspiratave që u përpoqa t'i mbledh brenda vetes.'" Gjendja fizike e Sartrit u përkeqësua, pjesërisht për shkak të ritmit të pamëshirshëm me të cilin punonte (dhe përdorimit të drogës për këtë arsye, p.sh, amfetamina) gjatë shkrimit të Critique dhe një biografie analitike masive të Gustave Flaubert (Idioti Familjar). Asnjëra nuk u përfundua.
Ai vdiq më 15 prill 1980 në Paris nga një sëmundje në mushkëri.
Sartri prehet në Cimetière de Montparnasse në Paris. Shumë njerëz morën pjesë në varrimin e tij, numri i tyre gjatë Marshit dy-orësh vlerësohet të ketë qenë nga 15 000 deri te 50 000.
Monumenti i Skënderbeut në Dibër të madhe
Shih edhe
Monumenti i Skënderbeut në Prishtinë
Monumenti i Skënderbeut në Dibër të madhe
Monumenti i Skënderbeut në Krujë
Monumenti i Skënderbeut në Peshkopi
Monumenti i Skënderbeut në Tiranë
Gjëri i vogël
Gjëri i Vogël është një roman i shkruar nga autori francez Alfons Dode (Alphonse Daudet). Ky është një roman autobiografik - që tregon mbi jetën e vetë autorit. Është botuar në gjuhën shqipe nga Shtëpia Botuese "Mësonjëtorja" më 1998 dhe është përkthyer nga Misto Treska.
Indira Gandhi
180px|thumb|Indira Gandhi Indira Gandhi (Indira Priyadarshini Gandhi, इन्दिरा गांधी) lindi më 17 nëntor 1917 në Allahabad dhe vdiq më 31 tetor 1984
nga një Atentat në Nju Delhi.
Jeta
Indira Gandhi ishte kryeministre e Indisë prej 1966 deri 1977 dhe prej 1980 deri 1984.
Ajo nuk kishte lidhje familjare me Mahatma Gandhin, ajo ishte vetëm e martuar me Feroze Gandhi. Kjo dukuri i ndihmoi shumë për t'i fituar zgjedhjet parlamentare. Ajo ishte fëmija i vetëm (vëllai i vogël ka lindur, por vdiq i ri) i Jawaharlala Nehrus, më vonë kryeministër i parë i Indisë. [5] dhe u rrit me nënën e saj, Kamala Nehru, në Anand Bhavan; një pasuri të madhe familjare në Allahabad. [6] Ajo kishte një fëmijëri të vetmuar dhe të pakënaqur. [7] <references group="5. Frank 2010, p. 31." responsive="" />,
Kantoni Munster
Kantoni Munster (frëngjisht: Canton de Munster) është një kanton në departamentin Haut-Rhin, rajonin Alsace në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Munster. Ka sipërfaqe 195.27km2 dhe popullsi 16776 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Munster aktualisht përbëhet nga 16 komuna.
Vaçe Zela
Vaçe Zela (7 prill 1939, Lushnjë - 6 shkurt 2014, Bazel) ishte një këngëtare ikonë e skenës shqiptare. Ajo e filloi karrierën në moshë të re dhe në vitin 1962 ishte e para që fitoi Festivalin e Këngës. Me këngën Fëmija i parë, ajo dëshmoi se një idhull i muzikës po lindte atë mbrëmje të 26 dhjetorit të vitit 1962. Repertori i saj është shumë i pasur; numërohen me dhjetëra këngë popullore, të lehta, kantata, balada, etj. Ajo ka një kontribut të rëndësishëm edhe në muzikën e filmit, ku ka interpretuar shumë këngë si pjesë e muzikës së filmave.
Fituese 12 herë e festivalit, Vaçja fitoi famë gjatë epokës komuniste dhe iu dha titulli Artist i Merituar në vitin 1973 dhe Artist i Popullit në vitin 1977. Vaçe Zela është larguar përfundimisht prej skenës në vitin 1992. Ajo ishte e martuar me Pjetër Rodiqin dhe së bashku ata kanë vajzën Irma. Që nga viti 2002 Zela ka jetuar me burrin e saj në Bazel të Zvicrës, për të marrë kujdes më të mirë shëndetësor.
Për nder të këngëtares, viti 2009 u shpall nga Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve si “Viti Vaçe Zela”. Së fundi, edhe një rrugë në Tiranë mban emrin e saj.
Jetë na dhurove
Ishin zogj të diellit, por e puthën natën
Ku u lindën, jetuan pa fluturuar
Prandaj jeta u shkoi pa e shijuar
Ndonëse në pranga, kënga prapë jehonte
Se shpirti e lypte, që dikush të këndonte
O robit për liri t’ia ngjallte mallin
Me kënge zemre t’ia qante hallin
Na fale shpirtin e njomë, këngën na fale
Nga skena jehonte aj’ zá në fush’ e male
O Vaçe Zela k’saj toke të plaguar
Jetë i dhurove, e mbajte të zgjuar
Ndonëse moj motër ty të lindi nata
Zërin nuk ta ndali stuhia dhe dallga
Dhe shpresën ndër ne e gjallërove
Kënga jote në çdo anë jehoi
Të bukurën tek ne ajo e shpëtoi
O ushëtimë malesh, valë e Shkumbinit.
Muzika: Naim Krasniqi, Teksti: Ekrem Kryeziu, kënduar nga Naim Krasniqi në Festivalin e 36-të të RTSH, 1999
Vaçe, ç’këngë kombit i fal
"Artistes së Popullit" Vaçe Zela
Doli marsi, hyri prilli,
këngën e nisi bilbili.
Gonxhe çeli trëndafili,
Lushnja ku vegjeton blerimi,
Lushnja ku gurgullon burimi,
vendi ku merr flakë gëzimi,
Vaçe Zela, për ty nderimi.
Ngjyrë agimi, dritë syri,
dashuri e qumësht gjiri.
Zëri larë me ujë floriri,
Vaçe Zela degë ulliri.
Vaçe me t’bardhën zemër,
Vaçe me t’madhin emër.
Le të madhe traditë,
ndër breza shkëlqim e dritë.
ç’këngë Kombit i fale?!
O magji e këngës së madhe!
Për ty Vaçe Zela
Aktorja e fjalës
artiste në këngë.
Emri Vaçe Zela,
yll i këngës sonë!
Këngës ti i fale
gjithë dashurinë;
kënga që këndove
të dha përjetësinë.
Vaçe Zela
kënga shqiptare!
vajza lushnjare!
Kompozuar nga Petrit Gani, kënduar nga Mariana Koreshi në Festivalin për Fëmijë, Lushnjë 2000
Ke kohë që na mungon
Ke kohë që na mungon moj e madhja Vaçe Zela
Kemi kohë, shumë kohë, që bosh na duket skena.
Ah ta dish moj Vaçe sa na ka marrë malli!
Dilje ti në skenë dhe tak na ikte “halli”.
Mirë them halli, se me zërin tënd ilaç
shëroje ti çdo plagë a hall ne kishim bashkë.
Skena na ngjan bosh, në zemra veçse dimër.
Përparim Hysi, 12 korrik 2001
Kur dëgjonin zërin tënd
Bilbilat pyesnin njëri tjetrin,
kur dëgjonin zërin tënd
si do te bëjmë me Vaçe Zelen,
ajo askund s'po na len vënd.
Lulet çelin më shumë petale,
kur dëgjonin këtë zë të ëmbël
dëbora shkrin lart në male
me ngrohtësinë që i jep ti këngës.
Xhavit Gasa
Vaçe Kënga
Pse e zbrazët më është skena?
Nuk këndon më Vaçe Zela...
Paska ikur, rri në Zvicër
Dimër kemi dhe në zëmra
Se s’këndon më Vaçe Kënga.
Nuk këndon, po ne e presim
Hë, do të vish apo të vdesim?!...
Përparim Hysi, 2 nëntor 2008
Mbretëreshës së Këngës Shqipe
Në panteon të këngës sonë,
do vijnë të tjerë një e nga një,
po fronin tënd o mbretëreshë,
s’besoj se mund ta zërë ndonjë.
Këndo Vaçe
KËNDO, VAÇE ZELA KËNDO
kudo që të jesh,
zëri yt, lotë shpirti,
që na lanë mallkimin,
e jetës tonë.
Këndo Vaçe, këndo
kur do të jesh, këndo,
me engjëjt, për ne këndo,
që të na lash mallkimin,
Këndo Vaçe, këndo!
Anonim
Si yll mbete ti
Zëri yt i ëmbël
aromë trëndafili
ç’bukuri që ka
por si zë bilbili.
Kur këndoje Vaçe
shpresa ngjallje Ti
këngëtar bilbili
të kishte zili.
zërin tënd kristal
gaz shpreshim në sy
Me dashuri nëne
popullit ai more
Sanatoriumi - Kaçanik
Sanatoriumi gjendet në lindje te Kaçanikut.
Vaçe Zela
Si yll mbete ti
me shpirt ia dhurove.
Mbretëreshë në këngë
Surja el-Mymtehine
është surja e 60 e radhitur në Kur'an, ka 13 ajete. Medinase.
Vaçe Zela
Si yll mbete ti
me nder e lavdi,
Nder i Kombit, Vaçe
Sanatoriumi - Kaçanik
Info shtese : Kaçaniku dallohet nga qytetet tjera edhe me faktin se përmes tij kalojnë 2 lumenj, Lepenci dhe Nerodimja, të cilët në fund të qytetit bashkohen. Veç 2 lumenjve, i ka edhe 2 klima. Klimatologët qysh para Luftës së Dytë Botërore kishin konstatuar se në juglindje të Kaçanikut takohen klima e ngrohtë mesdhetare dhe ajo e ftohtë kontinentale. Sipas ekspertëve shëndetësorë kjo klimë (takimi i 2 klimave), është e preferueshme për të sëmurët nga TBC-ja (sidomos ajo e eshtrave). Mu për këtë, një kohë në lindje të Kaçanikut ka qenë në efiçiencë sanatoriumi për të sëmurë kosovarë nga TBC-ja (tuberkulozi).
Vaçe Zela
Si yll mbete ti
si yll mbete Ti.
Niko Tyro, shtator 1999
Kitara e Vaçe Zelës
Diçka kërkon të më thuash kitar’ e Vaçe Zelës,
e vetmja gjë që rritesh e nuk humbet në jetë.
Amorf, ku treten legjenda e mithe,
këmbana psherëtimash; histori e blertë...
Nuk jetova burgjesh, e as e pashë atë vend,
Sonte, të kam ty në duar, një sinfoni lumë;
pa puthje gruaje, as përkëdheli nëne.
Dhimbjen e një burri, ku çirrej kitara
e netët rrëzoheshin, shumë e më shumë.
Qaje hijshëm ti dru, pa britma të marra,
katakomb qelive, shpresa dritash, humb...
''Agim Pepa, 1999
Vaçja i dhuroi kitarën e saj të vetme një të burgosuri politik dhe si për paradoks, paralelizëm sinjifikativ mes vuajtjeve dhe brengave të pafund, ajo kitarë u end për 22 vjet me rradhë burgjeve dhe kampeve të përqëndrimit, dorë më dorë ndër të burgosurit, duke mbledhur e shpërndarë rreth e përqark tinguj me nota të trishta.
Vaçes
U ngrite lart nga toka,
era të mori në krahë
e të çoi në eterin qiellor.
Me dritën e yjeve u vesove,
kënga (dielli) t’u bë olimp!
E nga kup’ e qiellit na vështroje;
buzëqeshja jote kishte veç miradi.
U lidhe me ne me tingujt e brishtë,
Nga shpirti yt i madh,
burim (i pashtershëm) i thellë,
na dhurove vetëm… vetëm zë!
Nexhat Agolli
Mos më pengo
Mos më pengo, mos thuaj tash asgjë,
Se veshët i hapa në pasditën e së djelës...
Jam i zhytur në një botë tjetër hëpërhë,
I shkrirë jam me këngët e Vaçe Zelës.
Mos më pengo, asgjë mos më pëshpërit;
Hëpërhë s’dëgjoj asgjë tjetër,
Mos fol, po shkriju dhe ti në botën time,
Dëgjo të madhërishmen, Vaçen e florinjtë!
Askush të mos bëzajë, veshët pipëz i kam,
Bilbilat u turpëruan në tokë e në re;
"Nënë Shqipëri", "Pët ty Atdhe!"
O, mjer ai që nuk di shqip, e s’e ndjen
Një zë që e ndal valën, e step detin!
Nuk ka parajsë në asnjë botë,
Pa "Nënë, moj, do pres gërshetin!"
Sylejman Qyqalla, Gjermani, më 13 dhjetor 2010
Lirikë për Vaçe Zelën
I fshive akujt e i shkrive
Tek shtrinin brirët por si hej.
Ti, mjellmë e bardhë e Perëndive
Shkel nëpër zall e nëpër qiej!
Sa ndjenin zërin tënd nga larg
Troftat e flakërinin Drinin.
Sikur të ishte Lumi Varg
E kënga turret link drejt Qiellit
Sikur ka lidhur Pakt me Të.
Të gjitha ngjyrat e Ylberit
Duken e zhduken në Atë Zë.