cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I ftohti i zakonshëm
I ftohti i zakonshëm është sëmundja më e shpeshtë infektive te njerëzit. I rrituri mesatar merr dy deri në tre ftohje në vit, ndërsa fëmija mesatar mund të marrë gjashtë deri në tetë. Infeksionet ndodhin më shpesh gjatë dimrit. Këto infeksione kanë ekzistuar gjatë gjithë historisë njerëzore.
Shenjat dhe simptomat
Simptomat tipike të një ftohjeje përfshijnë kollën, hundën e ndezur, teshtitjen, kongjestionin e hundës dhe dhimbjen e fytit, të shoqëruar ndonjëherë me dhimbje të muskujve, lodhje, dhimbje koke dhe humbje të oreksit   Një dhimbje e fytit është e pranishme në rreth 40% të rasteve dhe një kollë në rreth 50%,  ndërsa dhimbja e muskujve ndodh në rreth gjysmën. Në të rriturit, ethet në përgjithësi nuk janë të pranishme, por janë të zakonshme tek foshnjat dhe fëmijët e vegjël. Kolla është zakonisht e butë në krahasim me gripin shoqërues. Ndërsa një kollë dhe ethet tregojnë një gjasë më të lartë të gripit tek të rriturit, një ngjashmëri e madhe ekziston midis këtyre dy gjendjeve. Një numër i viruseve që shkaktojnë ftohjen e zakonshme gjithashtu mund të rezultojnë në infeksione asimptomatike.
Ngjyra e mukusit ose sekretimit të hundës mund të ndryshojë nga e qartë në të verdhë në të gjelbër dhe nuk tregon klasën e agjentit që shkakton infeksionin.
Progresioni
Një i ftohtë zakonisht fillon me lodhje, ndjenjën e të qenit të ftohur, teshtitjes dhe dhimbjes së kokës, e përcjellur brenda disa ditësh nga një hundë e lagur dhe kollë. Simptomat mund të fillojnë brenda gjashtëmbëdhjetë orëve të ekspozimit  dhe zakonisht kulmojnë dy deri në katër ditë pas fillimit. Ato zakonisht zgjidhen në shtatë deri në dhjetë ditë, por disa mund të zgjasin deri në tre javë. Kohëzgjatja mesatare e kollës është tetëmbëdhjetë ditë dhe në disa raste njerëzit zhvillojnë një kollë post-virale e cila mund të zgjasë pasi infeksioni të jetë zhdukur. Tek fëmijët, kolla zgjat më shumë se dhjetë ditë në 35-40% të rasteve dhe vazhdon për më shumë se 25 ditë në 10%.
Transmetimi
Virusi i zakonshëm i ftohjes transmetohet në mënyrë tipike përmes pikave të ajrit (aerosoleve), kontaktit të drejtpërdrejtë me sekrecionet e infektuara të hundës ose fomitëve (objekte të kontaminuara). Cila nga këto rrugë ka rëndësi parësore nuk është përcaktuar. Viruset mund të mbijetojnë për periudha të zgjatura në mjedis (mbi 18 orë për rinovirusin) dhe mund të merren nga duart e njerëzve dhe më pas të barten në sytë ose hundën e tyre, ku ndodh infeksioni. Transmetimi është i zakonshëm në kujdesin ditor dhe në shkollë për shkak të afërsisë së shumë fëmijëve me imunitet të vogël dhe higjienë shpesh të dobët. Këto infeksione më pas sillen në shtëpi tek anëtarët e tjerë të familjes. Nuk ka prova që ajri i ricikluar gjatë fluturimit tregtar është një metodë e transmetimit. Njerëzit të ulur në afër duket se janë në rrezik më të madh të infeksionit.
Ftohjet e shkaktuara nga rinovirusi janë më infektues gjatë tre ditëve të para të simptomave; ata janë shumë më pak infektues më pas.
Moti
Teoria tradicionale është se i ftohtë mund të "kapet" nga ekspozimi i zgjatur ndaj motit të ftohtë siç është shiu apo kushtet e dimrit, që është mënyra se si sëmundja mori emrin e saj. Disa nga viruset që shkaktojnë ftohjen e zakonshme janë sezonale, që ndodhin më shpesh gjatë motit të ftohtë ose të lagësht. Arsyeja e sezonalitetit nuk është përcaktuar përfundimisht. Shpjegimet e mundshme mund të përfshijnë ndryshime të shkaktuara nga temperaturat e ftohta në sistemin e frymëmarrjes, ul reagimin imunitar, dhe lagështinë e ulët duke shkaktuar një rritje të shkallës së transmetimit viral, ndoshta për shkak të ajrit të thatë që lejon pikat e vogla virale të shpërndahen më larg dhe të qëndrojnë në ajër më gjatë.
Sezonaliteti i dukshëm gjithashtu mund të jetë për shkak të faktorëve shoqërorë, siç janë njerëzit që kalojnë më shumë kohë brenda, afër personave të infektuar, dhe konkretisht fëmijëve në shkollë. Ekzistojnë disa polemika për rolin e temperaturës së ulët të trupit si faktor rreziku për ftohjen e zakonshme; shumica e provave sugjerojnë se mund të rezultojë në një ndjeshmëri më të madhe ndaj infeksionit.
Tjetër
Imuniteti i tufës, i krijuar nga ekspozimi i mëparshëm ndaj viruseve të ftohta, luan një rol të rëndësishëm në kufizimin e përhapjes së viruseve, siç shihet me popullatat më të reja që kanë shkallë më të madhe të infeksioneve të frymëmarrjes. Funksioni i dobët imunitar është një faktor rreziku për sëmundje. Gjumi i pamjaftueshëm dhe kequshqyerja janë shoqëruar me një rrezik më të madh të zhvillimit të infeksionit pas ekspozimit të rinovirusit; kjo besohet të jetë për shkak të efekteve të tyre në funksionin imunitar. Ushqyerja me gji zvogëlon rrezikun e mediave akute të otitit dhe infeksioneve të traktit të poshtëm të frymëmarrjes midis sëmundjeve të tjera,  dhe rekomandohet që ushqyerja me gji të vazhdojë kur një foshnjë ka të ftohtë. Në botën e zhvilluar, ushqyerja me gji mund të mos jetë mbrojtës ndaj të ftohtit të zakonshëm në vetvete.
Patofiziologjia
Simptomat e ftohjes së zakonshme besohet se kanë të bëjnë kryesisht me reagimin imunitar ndaj virusit. Mekanizmi i kësaj përgjigjeje imune është specifik për virusin. Për shembull, rinovimi zakonisht fitohet nga kontakti i drejtpërdrejtë; ajo lidhet me njerëzit përmes receptorëve ICAM-1 dhe receptorit CDHR3 përmes mekanizmave të panjohur për të shkaktuar lëshimin e ndërmjetësve inflamator. Këta ndërmjetësues inflamatorë më pas prodhojnë simptoma. Në përgjithësi nuk shkakton dëme në epitelin e hundës. Virusi sinkytial i frymëmarrjes ( RSV ), nga ana tjetër, kontraktohet nga kontakti i drejtpërdrejtë dhe pikat e ajrit. Pastaj përsëritet në hundë dhe fyt para se të përhapet shpesh në traktin e poshtëm të frymëmarrjes. RSV shkakton dëmtim të epitelit. Virusi i parainfluenzës njerëzore zakonisht rezulton në inflamacion të hundës, fytit dhe bronkeve. Tek fëmijët e vegjël kur prek traket mund të prodhojë simptoma të lakërimit për shkak të madhësisë së vogël të rrugëve të tyre ajrore.
Diagnoza
Dallimi midis infeksioneve virale të traktit të sipërm respirator bazohet lirshëm në vendndodhjen e simptomave, me ftohjen e zakonshme që prek kryesisht hundën (rinitin), fytin (faringjit) dhe mushkëritë (bronkitin). Mund të ketë mbivendosje të konsiderueshme, dhe më shumë se një zonë mund të preket. I ftohti i zakonshëm shpesh përcaktohet si pezmatim i hundës me sasi të ndryshme të inflamacionit në fyt. Vetë-diagnostikimi është i shpeshtë. Izolimi i agjentit viral të përfshirë është kryer rrallë, dhe në përgjithësi nuk është e mundur të identifikohet lloji i virusit përmes simptomave.
Parandalimi
Mënyrat e vetme të dobishme për të zvogëluar përhapjen e viruseve të ftohtë janë masat fizike siç është përdorimi i teknikës së saktë të larjes së duarve dhe maskave të fytyrës; në mjedisin e kujdesit shëndetësor përdoren gjithashtu fustanet dhe dorezat e disponueshme. Izolimi ose karantina nuk përdoret pasi sëmundja është aq e përhapur dhe simptomat janë jo specifike. Vaksinimi është vërtet i vështirë pasi ka shumë viruse të përfshira dhe ato ndryshojnë me shpejtësi. Krijimi i një vaksine gjerësisht të efektshme është, pra, shumë e pamundur.
Larja e rregullt e duarve duket të jetë efektive në zvogëlimin e transmetimit të viruseve të ftohtë, veçanërisht në mesin e fëmijëve. Nëse shtimi i antiviraleve ose antibakterialëve në larjen normale të duarve jep përfitim më të madh, nuk dihet. Veshja e maskave për fytyrën kur rreth personave të infektuar mund të jenë të dobishëm; megjithatë, nuk ka prova të mjaftueshme për të mbajtur një distancë më të madhe shoqërore.
Eshtë e paqartë nëse shtesat e zinkut ndikojnë në mundësinë e kontraktimit të ftohjes. Shtesat rutinore të vitaminës C nuk zvogëlojnë rrezikun ose ashpërsinë e ftohjes së zakonshme, megjithëse ato mund të zvogëlojnë kohëzgjatjen e saj. Gargëzimi me ujë u gjet i dobishëm në një provë të vogël.
Manaxhimi
Trajtimet e ftohjes së zakonshme përfshijnë kryesisht medikamente dhe terapi të tjera për lehtësimin simptomatik. Marrja e shumë pushimeve, pirja e lëngjeve për të mbajtur hidratimin dhe gargarët me ujë të ngrohtë me kripë janë masa të arsyeshme konservatore. Sidoqoftë, një pjesë e madhe e përfitimit nga trajtimi simptomatik i atribuohet efektit të placebo. Që nga viti 2010 asnjë medikament apo mjete bimore nuk ishte demonstruar përfundimisht për të shkurtuar kohëzgjatjen e infeksionit.
Simtomatika
Trajtimet që mund të ndihmojnë me simptoma përfshijnë ilaçe të thjeshta për dhimbje dhe ilaçe për ethe të tilla si ibuprofen dhe acetaminophen (paracetamol). Sidoqoftë, nuk është e qartë nëse acetaminofeni ndihmon me simptoma. Nuk dihet nëse ilaçet kundër kollës së kundër janë efektive për trajtimin e një kollë akute. Ilaçet për kollë nuk rekomandohen për përdorim tek fëmijët për shkak të mungesës së provave që mbështesin efektivitetin dhe potencialin e dëmtimit. Në vitin 2009, Canada kufizoi përdorimin e mbi-counter- kollë dhe ilaçeve të ftohtë në fëmijët gjashtë vjet dhe në bazë për shkak të shqetësimeve në lidhje me rreziqet dhe përfitimet paprovuara Keqpërdorimi i dextromethorphan (një ilaç kundër-kollës) ka çuar në ndalimin e tij në një numër vendesh. Kortikosteroidet intranazale nuk janë gjetur të dobishme.
Tek të rriturit përdorimi afatshkurtër i dekongestantëve të hundës mund të ketë një përfitim të vogël. Antihistamina mund të përmirësojë simptomat në ditën ose dy ditët e para; megjithatë, nuk ka përfitim afatgjatë dhe ato kanë efekte të pafavorshme siç është përgjumja. Decongestantë të tjerë si pseudoephedrina shfaqen efektive tek të rriturit. Analgjezikë të kombinuar oral, antihistaminikë dhe dekongestantë janë përgjithësisht efektiv për fëmijët më të rritur dhe të rriturit. Llak i hundës Ipratropium mund të zvogëlojë simptomat e një hunde me erë të fortë, por ka pak ndikim në mbushje. Ipratropiumi gjithashtu mund të ndihmojë në kollën tek të rriturit. Siguria dhe efektiviteti i përdorimit decongestant të hundës tek fëmijët është i paqartë.
Për shkak të mungesës së studimeve, nuk dihet nëse rritja e marrjes së lëngjeve përmirëson simptomat apo shkurton sëmundjen e frymëmarrjes. Që nga viti 2017 ajri i ndezur dhe i lagështuar, siç është përmes RhinoTherm, ka një përfitim të paqartë. Një studim ka zbuluar që fërkimi i avullit të gjoksit për të siguruar një lehtësim të kollës së natës, bllokimeve dhe vështirësive në gjumë.
Disa këshillojnë të shmangin ushtrimet fizike nëse ka simptoma të tilla si ethe, dhimbje të përhapura të muskujve ose lodhje   Konsiderohet si e sigurt për të kryer ushtrime të moderuara nëse simptomat kufizohen në kokë, duke përfshirë hundën e errësimit, kongjestionin e hundës, teshtitjen ose një dhimbje të lehtë në fyt. Ekziston një histori e vjetër e grave që pirja e një pije të nxehtë mund të ndihmojë me simptomat e ftohjes, por provat për ta mbështetur këtë janë shumë të kufizuara.
Antibiotikët dhe antiviralët
Antibiotikët nuk kanë efekt kundër infeksioneve virale ose kundër viruseve që shkaktojnë ftohjen e zakonshme. Për shkak të efekteve të tyre anësore, antibiotikët shkaktojnë dëm të përgjithshëm, por ende janë të përshkruara shpesh. Disa nga arsyet që antibiotikët përshkruhen kaq shpesh përfshijnë pritjet e njerëzve për ta, dëshirën e mjekëve për të ndihmuar dhe vështirësinë për të përjashtuar komplikimet që mund të jenë të prekshme nga antibiotikët. Nuk ka ilaçe efektive antivirale për ftohjen e zakonshme edhe pse disa hulumtime paraprake kanë treguar përfitime.
Zinku
Shtojcat e zinkut mund të shkurtojnë kohëzgjatjen e ftohjes deri në 33% dhe të zvogëlojnë ashpërsinë e simptomave nëse fillimi i plotësimit brenda 24 orët e fillimit të simptomave. Disa ilaçe të zinkut të aplikuara drejtpërdrejt në pjesën e brendshme të hundës kanë çuar në humbjen e ndjenjës së erës. Një përmbledhje për vitin 2017 nuk rekomandoi përdorimin e zinkut për ftohjen e zakonshme për arsye të ndryshme; ndërsa një përmbledhje e vitit 2017 dhe 2018 rekomandoi përdorimin e zinkut, por gjithashtu mbrojti studime të mëtejshme në lidhje me këtë temë.
Mjekësia alternative
Efektet e vitaminës C në ftohjen e zakonshme, ndërsa hulumtohen gjerësisht, është zhgënjyese, përveç në rrethana të kufizuara: posaçërisht, individët që ushtrojnë fuqishëm në ambiente të ftohta. Nuk ka asnjë provë të fortë që produktet e Echinacea japin ndonjë përfitim domethënës në trajtimin ose parandalimin e ftohjes. Nuk dihet nëse hudhra është e efektshme. Një provë e vetme e vitaminës D nuk gjeti përfitim. Provat për ilaçet bimore kineze janë të pamjaftueshme për të mbështetur përdorimin e tyre.
Prognoza
I ftohti i zakonshëm është përgjithësisht i butë dhe vetë-kufizues me shumicën e simptomave që zakonisht përmirësohen në një javë. Tek fëmijët, gjysma e rasteve largohen në 10 ditë dhe 90% në 15 ditë. Komplikime të rënda, nëse ato ndodhin, zakonisht janë në moshën shumë të vjetër, shumë të re, ose tek ata që janë të imunizuar. Infeksione dytësore bakteriale mund të ndodhin duke rezultuar në sinusit, faringjit ose infeksion në vesh. Vlerësohet që sinusiti shfaqet në 8% dhe infeksionin e veshit në 30% të rasteve.
Epidemiologjia
I ftohti i zakonshëm është sëmundja më e zakonshme e njeriut dhe prek njerëzit në të gjithë globin. Të rriturit zakonisht kanë nga dy deri tre infeksione në vit, dhe fëmijët mund të kenë gjashtë deri në dhjetë ftohje në vit (dhe deri në dymbëdhjetë ftohje në vit për fëmijët e shkollës). Normat e infeksioneve simptomatike rriten tek të moshuarit për shkak të imunitetit në rënie.
Amerikanët vendas dhe Inuit ka më shumë të ngjarë të infektohen nga ftohja dhe të zhvillojnë komplikime të tilla si otiti media sesa Kaukazianët. Kjo mund të shpjegohet po aq me çështje të tilla si varfëria dhe mbipopullimi sikurse etnia.
Historia
Ndërsa shkaku i ftohjes së zakonshme është identifikuar vetëm që nga vitet ’50, sëmundja ka qenë me njerëzimin gjatë gjithë historisë. Simptomat dhe trajtimi i tij përshkruhen në papirusin Ebers egjiptian, teksti mjekësor më i vjetër ekzistues, shkruar para shekullit të 16 pes. Emri "i ftohtë" hyri në përdorim në shekullin e 16-të, për shkak të ngjashmërisë midis simptomave të saj dhe atyre të ekspozimit ndaj motit të ftohtë.
Në Mbretërinë e Bashkuar, Njësia e Ftohtë e Përbashkët u krijua nga Këshilli i Kërkimeve Mjekësore në 1946 dhe ishte aty ku u zbulua rinovirusi në 1956. Në vitet 1970, CCU demonstroi se trajtimi me interferon gjatë fazës së inkubacionit të infeksionit të rinovirusit mbron disi kundër sëmundjes, por asnjë trajtim praktik nuk mund të zhvillohej. Njësia u mbyll në 1989, dy vjet pasi përfundoi studimin e lëpirjeve të glukonatit të zinkut në profilaksinë dhe trajtimin e ftohjeve me rinovirus, i vetmi trajtim i suksesshëm në historinë e njësisë.
Shoqëria dhe kultura
Ndikimi ekonomik i ftohjes së zakonshme nuk është kuptuar mirë në pjesën më të madhe të botës. Në Shtetet e Bashkuara, ftohja e zakonshme çon në 75-100 milion vizita mjekësh në vit me një vlerësim konservativ të kostos prej 7.7 miliardë dollarë në vit. Amerikanët shpenzojnë 2.9 miliardë dollarë për ilaçe pa recetë dhe 400 milion dollarë të tjerë për ilaçe pa recetë për lehtësimin e simptomave. Më shumë se një e treta e njerëzve që panë një mjek morën një recetë antibiotiku, i cili ka implikime në rezistencën e antibiotikëve. Rreth 22-189 milion ditë shkollore mungojnë çdo vit për shkak të një ftohjeje. Si rezultat, prindërit humbën 126 milion ditë pune për të qëndruar në shtëpi për t'u kujdesur për fëmijët e tyre. Kur i shtohen 150 milion ditëve të punës të humbura nga punonjësit që vuajnë nga një ftohje, ndikimi i përgjithshëm ekonomik i humbjes së punës të lidhura me të ftohtët tejkalon 20 miliardë dollarë në vit. Kjo përbën 40% të kohës së humbur nga puna në Shtetet e Bashkuara.
Drejtimet e kërkimit
Antiviralët janë testuar për efektivitetin në ftohjen e zakonshme; Që nga viti 2009, asnjëra nuk ishte gjetur e efektshme dhe e licencuar për përdorim. Ka prova të vazhdueshme të ilaçit pleconaril anti-viral i cili tregon premtime kundër picornaviruses si dhe gjykime të BTA-798. Forma orale e plekonarilit kishte çështje të sigurisë dhe një studim i një aerosoli. Oligomerizuesi i kazapës së aktivizuar me dy nivele (DRACO), një terapi antivirale me spektër të gjerë, ka treguar efektivitetin paraprak në trajtimin e rinovirusit, si dhe viruseve të tjerë infektivë.
Gjenomet e të gjitha llojeve të njohura të rhinovirusit njerëzor janë sekuencuar.
Shtëpia e Heroit të Popullit Milladin Popoviq
Shtëpia e Heroit të Popullit Milladin Popovic është një monument i trashëgimisë kulturore në Pejë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor", i miratuar me numër 1279/49.
Sophie Germain
Marie-Sophie Germain (1 Prill 1776 - 27 Qershor 1831) ishte një matematiciene, fizikan te dhe filozofe franceze. Pavaresisht kundërshtimit fillestar nga prindërit e saj dhe vështirësive të paraqitura nga shoqëria, ajo mori njohuri nga librat në bibliotekën e babait të saj, duke përfshirë edhe ato të Leonhard Euler, dhe nga korrespondenca me matematikanët e famshëm si Lagrange, Legendre dhe Gauss (nën pseudonimin e «Monsieur LeBlanc »). Një nga pionieret e teorisë së elasticitetit, ajo fitoi çmimin e madh nga Akademia e Shkencave e Parisit për esenë e saj mbi këtë temë. Puna e saj në Teoremën e Fundit të Fermat siguroi një themel për matematikanët që do te eksploronin këtë temë për qindra vjet më vonë. Për shkak të paragjykimit ndaj gjinise së saj, ajo nuk ishte në gjendje të bënte karrierë ne matematike, por ajo punoi e pavarur gjatë gjithë jetës së saj. Para vdekjes së saj, Gauss kishte rekomanduar që asaj t'i jepej një diplomë nderi, por kjo nuk ndodhi kurrë. Më 27 qershor 1831, ajo vdiq nga kanceri i gjirit. Në njëqindvjetorin e jetës së saj, një rrugë dhe një shkollë vajzash u emëruan pas saj. Akademia e Shkencave themeloi Çmimin Sophie Germain për nder të saj.
Papa Bonifacio III
Papa Bonifacio III Pape Rome Pape Rome Pape Rome Pape Papa Bonifacio IV Papa Adeodato I Papa Bonifacio V Papa Onorio I Papa Severino Papa Gjoni IV Papa Teodoro I Papa Martino I Papa Eugenio I Papa Vitaliano Papa Adeodato II Papa Dono Papa Agatone Papa Leoni II Papa Benedikti II Papa Gjoni V Papa Conone Papa Sergio I Papa Gjoni VI Papa Gjoni VII Papa Sisinnio Papa Constino Papa Gregori II Gregori III Zacharia Stefano II Papa Pali I Papa Stefano III Papa Adriano I Papa Leoni III Pape Rome Pape Rome Pape
Sophie Germain
Familja
Marie-Sophie Germain lindi më 1 Prill 1776, në Paris, Francë, në një shtëpi në Rue Saint-Denis. Sipas shumicës së burimeve, babai i saj, Ambroise-François, ishte një tregtar i pasur mëndafshi,   megjithëse disa besojnë se ai ishte një argjendar. Në 1789, ai u zgjodh si përfaqësues i borgjezisë në États-Généraux, të cilën ai e pa te shnderrohej në Asamblenë Kushtetuese. Prandaj supozohet se Sophie ishte dëshmitare e shumë diskutimeve midis babait të saj dhe miqve të tij mbi politikën dhe filozofinë. Grey propozon që pas karrierës së tij politike, Ambroise-François u bë drejtori i një banke; në çdo rast, familja mbeti mjaft e gatshme për të mbështetur Germain gjatë gjithë jetës së saj të rritur.
Marie-Sophie kishte një motër më të vogël, të quajtur Angélique-Ambroise, dhe një motër më të madhe, të quajtur Marie-Madeline. Nëna e saj u quajt gjithashtu Marie-Madeline, dhe kjo sasi e madhe e "Maries" mund të ketë qenë arsyeja që ajo e mori emrin e saj Sophie. Nipi i Germain Armand-Jacques Lherbette, djali i Marie-Madeline, botoi disa nga veprat e Germain pasi ajo vdiq (shih Punën në Filozofi ).
Hyrje në matematikë
Kur Germain ishte 13 vjeç, Bastille ra, dhe atmosfera revolucionare e qytetit e detyroi atë të qëndronte brenda. Për argëtim, ajo iu drejtua bibliotekës së babait të saj. Këtu ajo gjeti L'Histoire des Mathématiques të JE Montucla dhe historia e tij për vdekjen e Arkimedit e intrigoi atë.
Prindërit e Germain nuk e miratuan aspak magjepsjen e saj të papritur me matematikën, e cila më pas u mendua e papërshtatshme për një grua. Kur të vinte nata, ata i mohonin asaj rrobat e saj të ngrohta dhe një zjarr për dhomën e saj të gjumit, si nje menyre per ta detyruar ate të mos studionte, por pasi të largoheshin, ajo nxirrte qirinj, mbështillej me jorganë dhe bënte matematikë. Pas disa kohësh, nëna e saj madje e mbështeti fshehurazi.
Politekniku i École
djathtas|parapamje| Hyrja në ndërtesën historike të [[École polytechnique|Ecole Polytechnique]] Në 1794, kur Germain ishte 18 vjeç,u hap Ecole Polytechnique. Si grua, Germain nuk u lejua të merrte pjesë, por sistemi i ri i arsimit vuri "shënimet e leksioneve në dispozicion të të gjithë atyre që i kerkonin". Metoda e re gjithashtu kërkoi që studentët të "paraqesin observime me shkrim". Germain mori shënimet e leksionit dhe filloi t'i dërgonte punën e saj Joseph Louis Lagrange, një anëtar i fakultetit. Ajo përdori emrin e një ish-studenti Monsieur Antoine-Auguste Le Blanc, "duke pasur frikë", siç i shpjegoi më vonë Gauss, "talljen qe lidhej me faktin qe ajo ishte një shkencëtare femër". Kur Lagranzhi pa inteligjencën e M. Le Blanc, ai kërkoi një takim, dhe kështu Sophie u detyrua të zbulonte identitetin e saj të vërtetë. Për fat të mirë, Lagranzhin nuk e shqetësoi fakti që Germain ishte një grua, dhe ai u bë mentori i saj.
Korrespondenca me Legendre
Germain u bë i interesuar për herë të parë në teorinë e numrave në 1798 kur Adrien-Marie Legendre botoi Essai sur la théorie des nombres. Pasi studioi punën, ajo hapi letërkëmbim me të mbi teorinë e numrave, dhe më vonë, elasticitetin. Legendre tregoi disa nga punimet e Germain në Supplément në edicionin e tij të dytë të Théorie des Nombres, ku ai e quan très ingénieuse ("shumë i zgjuar"). Shikoni gjithashtu punën e saj në Teoremën e Fundit të Fermat më poshtë.
Korrespondenca me Gausin
djathtas|parapamje| Carl Friedrich Gauss Interesi i Germain për teorinë e numrave u riperterit kur ajo lexoi veprën monumentale të Carl Friedrich Gauss Disquisitiones Arithmeticae. Pas tre vjetësh punë përmes ushtrimeve dhe zbatimit të provave të veta për disa nga teoremat, ajo i shkruajti, përsëri nën pseudonimin e M. Le Blanc,  vetë autorit, i cili ishte një vit më i ri se ajo. Letra e parë, e datës 21 nëntor 1804, diskutonte Disquisitiones dhe prezantoi disa nga punimet e Germain mbi Teoremën e Fundit të Fermat. Në letër, Germain pretendoi të ketë provuar teoremën për n = f - 1, ku p është një numër kryesor i formës p = 8 k + 7. Sidoqoftë, prova e saj përmbante një supozim të dobët dhe përgjigjja e Gausit nuk dha komente mbi provën e Germain.
Rreth vitit 1807 (nga burime te ndryshme), gjatë luftërave Napoleonike, Francezët ishin duke pushtuar qytetin gjerman të Braunschweig, ku jetonte Gauss. Germain, i shqetësuar se mund të vuante fatin e Arkimedit, i shkroi gjeneralit Pernety, një mik i familjes, duke kërkuar që ai të siguronte sigurinë e Gausit. Gjenerali Pernety dërgoi shefin e një batalioni të takohej personalisht me Gausin për të parë se ai ishte i sigurt. Siç doli, Gauss ishte mirë, por ai u hutua nga përmendja e emrit të Sofit.
Gjurmë në kujtesë
Gjurmë në kujtesë skica-portrete, me autor Resul Bedo. Botuar në Tiranë në vitin 2000. Faqet e librit 109.
Sophie Germain
Korrespondenca me Gausin
Tre muaj pas incidentit, Germain i zbuloi identitetin e saj të vërtetë Gausit. Ai u përgjigj: "Si mund ta përshkruaj habinë dhe admirimin tim kur pashë korrespodentin tim të nderuar M. Le Blanc të metamorfizuar në këtë person të famshëm ... kur një grua, për shkak të seksit të saj, zakoneve dhe paragjykimeve tona, has pafundësisht më shumë pengesa sesa burrat për t'u njohur me [ problemet e nyjeve të teorisë së numrave], megjithatë kapërcen këto pranga dhe depërton në atë që është më e fshehur, ajo pa dyshim që ka guximin më fisnik, talentin e jashtëzakonshëm dhe gjeniun superior."Letrat e Gausit drejtuar Olbers tregojnë se lavdërimi i tij për Germain ishte i sinqertë. Në të njëjtën letër të vitit 1807, Germain pohoi se nëse x^n + y^n është e formës h^2 + nf^2, atëherë x + y është gjithashtu e asaj forme. Gausi u përgjigj me një shembull të kundërt: mund të shkruhet si, por 15 + 8 nuk mundet
Megjithëse Gausi mendonte mirë për Germain, përgjigjet e tij ndaj letrave të saj shpesh vonoheshin dhe ai në përgjithësi nuk e rishikoi punën e saj. Përfundimisht interesat e tij u larguan nga teoria e numrave dhe në 1809 letrat pushuan. Pavarësisht nga miqësia e Germain dhe Gauss, ata kurrë nuk u takuan.
Përpjekja e parë e Germain për Çmimin e Akademisë
Në 1809 Germain filloi punën. Legendre ndihmoi duke i dhënë asaj ekuacione, referenca dhe kërkime aktuale. Ajo e dorëzoi letrën e saj në fillim të vjeshtës së 1811 dhe nuk e fitoi çmimin. Komisioni gjykues mendoi se "ekuacionet e vërteta të lëvizjes nuk ishin vendosur", edhe pse "eksperimentet paraqitën rezultate të mahnitshme". Lagranzh ishte në gjendje të përdorte punën e Germain për të nxjerrë një ekuacion që ishte "i saktë nën supozime të veçanta".
Përpjekjet pasuese për Çmimin
Konkursi u zgjat me dy vjet dhe Germain vendosi të provonte përsëri për çmimin. Në fillim Legendre vazhdoi të ofronte mbështetje, por më pas ai refuzoi të gjithë ndihmën. Parashtrimi anonim i Germain ne vitin 1813 ishte ende i mbushur me gabime matematikore, veçanërisht duke përfshirë integrale të dyfishta, dhe mori vetëm një përmendje të nderuar sepse "baza themelore e teorisë [e sipërfaqeve elastike] nuk ishte vendosur". Konkursi u zgjat edhe një herë, dhe Germain filloi punën në përpjekjen e saj të tretë. Këtë herë ajo u këshillua me Poisson. Në 1814 ai botoi veprën e tij mbi elasticitetin dhe nuk e pranoi ndihmën e Germain (megjithëse ai kishte punuar me të për këtë temë dhe, si gjykatës në komisionin e Akademisë, kishte pasur të drejtë në punën e saj).
Germain dorëzoi punimin e saj të tretë, " Recherches sur la théorie des surfaces élastiques ", me emrin e saj dhe më 8 janar 1816  ajo u bë gruaja e parë që fitoi një çmim nga Akademia e Shkencave e Parisit. Ajo nuk u paraqit në ceremoni për të marrë çmimin e saj. Edhe pse Germain më në fund ishte vlerësuar me prix extraordinaire, Akademia ende nuk ishte plotësisht e kënaqur. Germain kishte nxjerrë ekuacionin e saktë diferencial (një rast i veçantë i ekuacionit Kirchhoff – Love ), por metoda e saj nuk parashikoi rezultate eksperimentale me shumë saktësi, pasi ajo ishte mbështetur në një ekuacion të pasaktë nga Euler,  cila çoi në kushte kufitare të pasakta. Këtu është ekuacioni përfundimtar i Germain për dridhjen e një plani te petezuar:
ku N 2 është një konstante.
Pasi fitoi konkursin e Akademisë, ajo ende nuk ishte në gjendje të merrte pjesë në seancat e saj për shkak të traditës së Akademisë për të përjashtuar gra të tjera përveç grave të anëtarëve. Shtatë vjet më vonë kjo situatë u shndërrua, kur ajo bëri miqësi me Joseph Fourier, një sekretar i Akademisë, i cili siguroi bileta për seancat për të.
Pune e mevoneshme rreth elasticitetit
parapamje|Récherches sur la théorie des surfaces élastiques, 1821 Germain publikoi esenë e saj fituese të çmimeve me shpenzimet e saj në 1821, kryesisht sepse ajo dëshironte të paraqiste punën e saj në kundërshtim me atë të Poisson. Në ese ajo tregoi disa nga gabimet në metodën e saj.
Në 1826 ajo paraqiti në Akademi një version të rishikuar të esesë së saj në 1821. Sipas Andrea Del Centina, rishikimi përfshiu përpjekje për të sqaruar punën e saj duke "futur hipoteza të caktuara thjeshtuese". Kjo e vendosi Akademinë në një pozitë të vështirë, pasi ata e ndienin letrën si "jo te pershtashmte dhe të parëndësishme", por ata nuk donin ta "trajtonin atë si një kolege profesioniste, siç do të bënin çdo njeri, duke refuzuar thjesht punën". Kështu që Augustin-Louis Cauchy, i cili ishte caktuar të shqyrtonte veprën e saj, e rekomandoi që ta botonte dhe ajo ndoqi këshillën e tij.
Një vepër tjetër e Germain-it mbi elasticitetin u botua pas vdekjes në 1831, " Mémoire sur la courbure des surfaces ". Ajo përdori lakimin mesatar në hulumtimin e saj (shih Nderime në teorinë e numrave ).
Interes i rizgjuar
Puna më e mirë e Germain ishte në teorinë e numrave, dhe kontributi i saj më i rëndësishëm në teorinë e numrave merrej me Teoremën e Fundit të Fermat. Në 1815, pas konkursit të elasticitetit, Akademia ofroi një çmim për një provë të Teoremës së Fundit të Fermat. Ajo zgjoi interesin e Germain për teorinë e numrave dhe ajo i shkroi Gausit përsëri pas dhjetë vjet pa korrespondencë.
Në letër, Germain tha se teoria e numrave ishte fusha e saj e preferuar dhe se ishte në mendjen e saj gjatë gjithë kohës që studionte elasticitetin. Ajo përshkroi një strategji për një provë të përgjithshme të Teoremës së Fundit të Fermat, duke përfshirë një provë për një rast të veçantë. Letra e Germain drejtuar Gausit përmbante përparimin e saj të dukshëm drejt një prove. Ajo e pyeti Gausin nëse ia vlen të ndiqet qasja e saj ndaj teoremës. Gausi nuk u përgjigj kurrë.
Puna e saj në Teoremën e Fundit të Fermat
djathtas|parapamje| [[Pierre de Fermat]] Teorema e fundit e Fermat mund të ndahet në dy raste. Rasti 1 përfshin të gjitha fuqitë p që nuk ndajnë asnjë nga x, y ose z. Rasti 2 përfshin të gjitha p që ndajnë të paktën njërën nga x, y ose z. Germain propozoi sic vijon me poshte, e cila zakonisht quhet " Teorema e Sophie Germain ": Le të jetë p një numer i thjeshte tek. Nëse ekziston një numer i thjeshte ndihmës P = 2 Np + 1 ( N është ndonjë numër i plotë pozitiv që nuk ndahet me 3) i tillë që:
Pastaj çështja e parë e Teoremës së Fundit të Fermat qëndron e vërtetë për f. Germain përdori këtë rezultat për të provuar rastin e parë të Teoremes se fundit te Fermat për të gjitha numrat e thjeshte tek, p < 100, por sipas Andrea Del Centina, "ajo në të vërtetë kishte treguar se vlente për çdo eksponent p < 197 ". LE Dickson më vonë përdori teoremën e Germain për të provuar Teoremën e Fundit të Fermat për numrat e thjeshte.
Në një dorëshkrim të pabotuar me titull Remarque sur l'impossibilité de satisfaire en nombres entiers a l'équation xp + yp = zp, Germain tregoi se çdo kundër-shembuj ndaj teoremës së Fermat-it për f >> 5 duhet të jenë numra "madhësia e të cilave frikëson imagjinatën",  rreth 40 shifra të gjata. Germain nuk e botoi këtë vepër. Teorema e saj e shkëlqyer është e njohur vetëm për shkak të shenimit në librin e Legendre për teorinë e numrave, ku ai e përdori atë për të provuar Teoremën e Fundit të Fermat për p = 5 (shih Korrespondenca me Legendre ). Germain gjithashtu provoi ose gati provoi disa rezultate që iu atribuan Lagranzhit ose u rizbuluan vite më vonë. Del Centina shprehet se "pas gati dyqind vjetësh idetë e saj ishin ende qendrore", por në fund të fundit metoda e saj nuk funksionoi.
Punët në filozofi
Përveç matematikës, Germain studioi filozofi dhe psikologji. Ajo donte të klasifikonte faktet dhe t'i përgjithësonte ato në ligje që mund të formonin një sistem të psikologjisë dhe sociologjisë, të cilat atëherë sapo kishin filluar të ekzistonin. Filozofia e saj u vlerësua shumë nga Auguste Comte.
Dy nga veprat e saj filozofike, Pensées diverses dhe Considérations générales sur l'état des sciences et des lettres, aux différentes époques de leur culture, u botuan, të dy pas vdekjes. Kjo ishte pjesërisht për shkak të përpjekjeve të Lherbette, nipit të saj, i cili mblodhi shkrimet e saj filozofike dhe i botoi ato. Pensées është një histori e shkencës dhe matematikës me komentin e Germain. Në Considérations, vepra e admiruar nga Comte, Germain argumenton se nuk ka dallime midis shkencave dhe shkencave humane.
Vitet e fundit
Në 1829 Germain mësoi se kishte kancer të gjirit. Pavarësisht nga dhimbja, ajo vazhdoi të punonte. Në 1831 Crelle's Journal botoi punimin e saj mbi lakimin e sipërfaqeve elastike dhe "një shënim për gjetjen e y dhe z në ". Shënimet e Mary Gray:" Ajo gjithashtu botoi në Annales de chimie et de physique një ekzaminim i parimeve që çuan në zbulimin e ligjeve të ekuilibrit dhe lëvizjes së trupave të ngurtë elastikë. " Më 27 qershor 1831, ajo vdiq në shtëpinë në 13 rue de Savoie.
Mleti
Mleti (Melita, Meleda) është ishulli më jugor dhe më i madh i Adriatikut në rajonin Dalmacia të Kroacisë. Parku Kombëtar përfshin pjesën perëndimore të ishullit, Veliko jezero, Malo jezero, Soline Bay dhe një brez deti 500 m të gjerë nga kepi më i spikatur i Mletit që mbulon një sipërfaqe prej 54 km 2. Pjesët qendrore të parkut janë Veliko Jezero me Ishullin e Shën Marisë, Malo Jezero dhe fshatrat Goveđari, Polače dhe Pomena.
Le Fousseret
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Sophie Germain
Memoriale
djathtas|parapamje| Varri i Sophie Germain në Varrezat Père Lachaise Vendi i pushimit të Germain në Varrezat Père Lachaise në Paris shënohet nga një gur varri. Në festimin e njëqindvjetorit të jetës së saj, një rrugë dhe një shkollë vajzash u emëruan pas saj, dhe një pllakë u vendos në shtëpinë ku ajo vdiq. Shkolla strehon një bust të porositur nga Këshilli i Qytetit të Parisit.
Në Janar 2020, Satellogic, një kompani me imazheri me rezolucion te larte per vezhgimin e Tokës, nisi një mikro-satelit të tipit ÑuSat të quajtur në nder të Sophie Germain.
Le Fousseret
Le Fousseret (Ocitanisht: Le Hosseret ; Shqip: Husreti/Fusreti) është një komunë dhe një fshat i madh në departamentin Garonë e Epërme në Francën jugperëndimore.
Sophie Germain
Nderime në teorinë e numrave
E. Dubouis përcaktoi një sophien e n kryesor të jetë një θ kryesor ku θ = kn + 1, për n tillë që japin θ tillë që x n = y n + 1 (mod θ ) nuk ka zgjidhje kur x dhe y janë te thjeshte per "n".
Le Fousseret
Gjeografia
Fshati shtrihet në mes të komunës, në bregun e majtë të lumit Louge, i cili rrjedh në verilindje përmes mesit të komunës. Kufiri midis La Fousseret dhe Mondavezan formohet nga lumi Louge.
Fusreti kufizohet me nëntë komuna të tjera: Pouy-de-Touges në veri, Castelnau-Picampeau në veriperëndim, Gratens dhe Marignac-Lasclares në verilindje, Saint-Élix-le-Château në lindje, Lavelanet-de-Comminges. në juglindje, Cazères në jug, Mondavezan përtej lumit Louge në jugperëndim, dhe më në fund nga Montoussin në perëndim.
Sophie Germain
Lavdërime dhe kritika bashkëkohore
Bashkëkohësit e Germain gjithashtu kishin gjëra të mira për të thënë në lidhje me punën e saj në matematikë. Gausi sigurisht që mendoi shumë për të dhe pranoi që kultura evropiane i paraqiste një gruaje vështirësi të mëdha dhe specifike në matematikë (shih Korrespondenca me Gausin ).
Lavdërime dhe kritika moderne
Pikëpamja moderne përgjithësisht pranon se megjithëse Germain kishte talent të madh si matematikane, arsimi i saj i rastësishëm e kishte lënë atë pa bazën e fortë që i duhej për të shkëlqyer me të vërtetë. Siç shpjegohet nga Grey, "puna e Germain në elasticitet vuante përgjithësisht nga mungesa e rreptësisë, e cila mund t'i atribuohej mungesës së trajnimit formal në bazat e analizës". Petrovich shton: "Kjo provoi të ishte një pengesë e madhe kur ajo nuk po konsiderohej më si një çudi e re për t'u admiruar por u gjykua nga matematikanët bashkëkohës të saj".
Pavarësisht nga problemet me teorinë e vibrimeve të Germain, Gray shprehet se "puna e Germain ishte themelore në zhvillimin e një teorie të përgjithshme të elasticitetit". Mozans shkruan, megjithatë, se kur u ndërtua kulla Eiffel dhe arkitektët gdhendën emrat e 72 shkencëtarëve të mëdhenj francezë, emri i Germain nuk ishte mes tyre, megjithë shkëlqimin e punës së saj për ndërtimin e kullës. Mozans pyeti: "A ishte përjashtuar ajo nga kjo listë ... sepse ajo ishte një grua? Kështu mund te dukej."
Lidhur me punën e saj të hershme në teorinë e numrave, JH Sampson thotë: "Ajo ishte e zgjuar me manipulimet formale algjebrike; por ka pak prova që ajo i kuptonte me të vërtetë Disquisitiones, dhe puna e saj e asaj periudhe që na ka ardhur duket se prek vetëm çështje mjaft sipërfaqësore. " Grey shton se" Prirja e matematikanëve simpatikë për të lavdëruar punën e saj sesa për të siguruar kritika thelbësore nga të cilat ajo mund të mësojë. ishte gjymtuese për zhvillimin e saj matematikor. "  Megjithatë Marilyn Bailey Ogilvie pranon se" krijimtaria e Sophie Germain u shfaq në matematikë të pastër dhe të zbatuar ... [ajo] siguroi zgjidhje imagjinare dhe provokuese për disa probleme të rëndësishme ",  dhe, siç propozon Petrovich, mund të ketë qenë vetë mungesa e trajnimit që i dha asaj njohuri dhe qasje unike. Louis Bucciarelli dhe Nancy Dworsky, biografët e Germain, përmbledhin si vijon: "Të gjitha provat argumentojnë se Sophie Germain kishte një shkëlqim matematikor që kurrë nuk arriti të realizohej për shkak të mungesës së trajnimit rigoroz të disponueshëm vetëm për burrat. "
Germain në kulturën popullore
Germain u referua dhe u citua në shfaqjen e "Proves" së David Auburn në 2001. Protagonist është një matematikane e re në veshtiresi e siper, Catherine, e cila gjeti një frymëzim të madh në punën e Germain. Germain u përmend gjithashtu në përshtatjen filmike të John Madden me të njëjtin emër në një bisedë midis Catherine (Gwyneth Paltrow) dhe Hal (Jake Gyllenhaal).
Në veprën e trilluar " Teorema e fundit " nga Arthur C. Clarke dhe Frederik Pohl, Sophie Germain u vlerësua si frymëzuese e personazhit qendror, Ranjit Subramanian, për të zgjidhur Teoremën e Fundit të Fermat.
Një muzikal i ri për jetën e Sophie Germain, me titull Limiti, u shfaq premierë në Festivalin VAULT në Londër, 2019.
Çmimi Sophie Germain
Çmimi Sophie Germain ( French  ), dhënë çdo vit nga Fondacioni Sophie Germain, jepet nga Akademia e Shkencave në Paris. Qëllimi i tij është të nderojë një matematikan francez për kërkime në bazat e matematikës. Ky çmim, në vlerë prej 8,000 €, u krijua në 2003, nën kujdesin e Institutit të Francës.
Ata ngritën lart lavdinë e atdheut : gusht 1949
Ata ngritën lart lavdinë e atdheut : gusht 1949 libër me autor Resul Bedo. Botuar në Tiranë në vitin 2008. Faqet e librit 65.
Zhvillimi ekonomik dhe investimet demografike në Kosovë
Zhvillimi ekonomik dhe investimet demografike në Kosovë libër me autore Justina Shiroka (Pula). Botuar në Prishtinë nga Instituti Ekonomik, në vitin 1997. Faqe 304.
Triballët
parapamje|300x300px| Zona Triballiane. Triballët (Triballi) ishin një fis i lashtë territori i të cilit ishte rreth fushave të Kosovës pjesa veriore e Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë perëndimore, në Angrus dhe Brongus  ( Morava Jugore dhe Perëndimore) dhe lumi Iskar, përafërsisht e përqendruar aty ku janë bashkuar Serbia dhe Bullgaria. Triballët konsiderohet se ishin një fis trakas por që ishin nën ndikimin e fuqishëm të kulturës ilire, keltët dhe skithët.
Përmbledhje
Në vitin 424 para Krishtit, ata u sulmuan nga Sitalkes, mbreti i Odrysave, i cili u mund dhe humbi jetën në betejë. Ata u shtynë në lindje nga Autariatët, një fis ilir; por që data e kësaj ngjarje është e pasigurt.
Në vitin 376 para Krishtit, një grup i madh i Triballëve nën mbretin Hales kaloi malin Haemus dhe përparoi deri në Abdera ; ku ata ata kishin mbështetje edhe nga Maroneia dhe përgatiteshin për të rrethuar qytetin kur Chabrias u shfaq në bregdet, me flotën athinase, dhe organizoi një pajtim.
Në vitin 339 para Krishtit, kur Filipi II i Maqedonisë po kthehej nga ekspedita e tij kundër Scythianëve, Triballët refuzuan ta lejojë atë të kalojë Haemus nëse nuk marrin një pjesë të plaçkës. Armiqësitë u zhvilluan, në të cilat Filipi u mund dhe u plagos nga një shtizë në kofshën e tij të djathtë, por Triballët duket se më në fund ishin nënshtruar prej tij.
Pas vdekjes së Filipit, Aleksandri i Madh kaloi nëpër tokat e Odrysianëve në vitin 335-334 para Krishtit, kaloi vargjet Haemus dhe pas tre betejash (Beteja e Haemusit, Beteja në Lumin Lyginus, Beteja në Ishullin Peuce) i mposhti dhe i përzuri Triballianët në kryqëzimin e Lyginës në Danub. 3,000 Triballë u vranë, pjesa tjetër iku. Mbreti i tyre Syrmus (i njëjti emër me Roman Sirmium ) u strehua në ishullin Danubian të Peukës, ku shumica e mbetjeve të trakëve të mundur u internuan. Sulmet e suksesshme maqedonase terrorizuan fiset rreth Danubit; fiset autonome trake dërguan haraç për paqen, Aleksandri ishte i kënaqur me operacionet e tij dhe pranoi paqen për shkak të luftërave të tij më të mëdha në Azi.
Ata u sulmuan edhe nga Autariatët dhe Keltët në vitin 295 para Krishtit.
Fisi ilir Dardanët u vendosën në jugperëndim të zonës së Triballëve në vitin 87 para Krishtit. Emrat e vendeve trake i mbijetojnë romanizimit të rajonit.
Plini Plaku (23-79 pas Krishtit) i regjistron ata si një nga fiset e Moesisë.
Në kohën e Ptolemeut (90–168 pas Krishtit), territori i tyre ishte i kufizuar në rrethin midis lumenjve Ciabrus ( Tzibritza ) dhe Utus ( Vit ), pjesë e asaj që tani është Bullgaria ; qyteti kryesor i tyre ishte Eskusi.
Nën Tiberius, përmendet Triballia në Moesia; dhe Perandori Maximinus Thrax (mbretëroi 235–237) kishte qenë komandant i një skuadrile të Triballëve. Emri përmendet për herë të fundit gjatë sundimit të Dioklecianit, i cili daton nga një letër nga Triballis.
Marin Barleti (1450–1513), shkroi në biografinë e tij për Skënderbeun (botuar midis viteve 1508–10), se babai i nënës së Skënderbeut Voisava ishte një "fisnik triball" ( pater nobilissimus Triballorum princeps ). Në një kapitull tjetër, kur fliste për banorët e Dibrës së Epërme që mbronin Svetigradin, ai i quan ata "bullgarë ose triballë" ( Bulgari sive Tribali banor ).
Me fillimin e Kryengritjes së Parë Serbe, Parlamenti miratoi stemën serbe në vitin 1805, vula e tyre zyrtare përshkruante emblemat heraldike të Serbisë dhe Tribalisë.
Mëngjez Kosove : poezi, poemë
Mëngjez Kosove : poezi, poemë me autor Agim Shehu dhe Qazim Shemaj (red.). Botuar në Tiranë nga "Albin", në vitin 1998. Faqet e librit 107.
Triballët
Përmbledhje
Në Rumani, "Tribalia" i referohet rajonit të Luginës së Timokut të ndarë midis Serbisë dhe Bullgarisë në të cilën jeton një popullsi vllahe.
Gjetjet arkeologjike dëshmojnë se triballët banonin në rajonin e Luginës së Moravës ( Morava e Madhe dhe Morava e Jugut ) në Epokën e Hekurit.
Ecuria dhe shtrirja hapësinore e popullsisë shqiptare në Kosovë dhe në troje të tjera etnike në ish-Jugosllavi
Ecuria dhe shtrirja hapësinore e popullsisë shqiptare në Kosovë dhe në troje të tjera etnike në ish-Jugosllavi libër i botuar në Prishtinë nga Instituti Ekonomik, në vitin 1997. Faqe 137.
Talavera, Lleida
Talavera, Lleida është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Segarra, të provincës Lleida, në Katalonia. Talavera, Lleida ka 279 banorë (2013), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 30,1 km2.
Lidhje të jashtme
Talavera
Albina H. Girfanova
Albina H. Girfanova pedagoge e gjuhës shqipe në Fakultetin e Filologjisë të Universitetit të Sankt-Peterburgut, doktore e shkencave filologjike. Ka lindur më 1 shkurt 1957 në Vajmar të Gjermanisë, ku i ati shërbente në radhët e trupave sovjetike të vendosura në ish Republikën Demokratike Gjermane. Pasi u kthye në atdhe, familja e saj u vendos në Leningrad (sot Sankt-Peterburg), ku Albina filloi studimet universitare në Fakultetin e Filologjisë. Në vitin 1957, me nismën e prof. Agnia Vasilevna Desnickaja, atje ishte hapur dega e gjuhës dhe e letërsisë shqipe pranë katedrës së gjuhësisë të përgjithshme. Albina H. Girfanova u formua si filologe e albanologe me njohuri të gjera nën drejtimin e profesorëve A. V. Desnickaja, G. I. Entrej, I. I. Voronina etj. U nda nga jeta më 2 shkurt 2018.
Konaku i Jashar Pashes
Konaku i Jashar Pashes është një monument i trashëgimisë kulturore në Pejë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor", i miratuar me numër 610/55.
Ara Harutyunyan
Ara Harutyunyan (Armenisht: Արա Հարությունյան, 28 mars 1928 - 28 shkurt 1999) Skulptor Armen i monumenteve, artist grafik, Artist i Popullit të Armenisë, anëtar i Akademisë së Arteve të Bukura të Bashkimit Sovjetik, profesor. Veprat e tij janë shumëllojshme dhe të ndryshme; Ai është autor i më shumë se 40 vendeve, monumenteve dhe skulpturave arkitekturore në Armeni dhe jashtë saj. Ara Harutyunyan arriti të zbatojë shumë ide kreative. Ai është paraardhësi dhe themeluesi i skulpturave arkitekturore në Armeni, autori i monumenteve madhështore, monumenteve urbane, skulpturës së brendëshme dhe grafikë të shkëlqyeshëm. Në to janë vepra të tilla si Portreti i Sardarapatit, relievet e Teatrit Akademik Shtetëror Sundukyan, Portali i Muzeut Erebuni, obelisk i ushtarëve të divizionit të 89 Taman, monument i kreut të lëvizjes antifashiste franceze Missak Manouchian dhe shumë të tjerë.
Fëmijëria
Ara Harutyunyan ka lindur më 28 mars 1928. Babai i tij ishte një muzikant, kontrabassist dhe një korier i Teatrit të Operës së Shtetit. Në fëmijërinë e tij Ara ishte i interesuar në pikturë, veprat e Vrubel veçanërisht tërhoqën vëmendjen e tij. Pasioni i tij për skulpturën filloi kur gjatë një vizite në një fshat ai gjeti një copë tufë dhe duke përdorur mjetet e disponueshme që kapnin kokën e një ferme. Pas 7 viteve të studimeve në shkollë A. Harareunyan regjistroi Fakultetin e Pikturës së Kolegjit të Artit nga i cili më vonë u transferua në Fakultetin e Skulpturës. Në vitin 1948 dy nga veprat e tij studentore u përfaqësuan në ekspozitë në hyrje të Teatrit Spendiaryan (Yerevan).
Amantinët
Amantinët( Greek Ἄμαντες) ishte emri i një fisi ilir panonianë. Ata i rezistuan shumë romakëve, por më vonë u shitën si skllevër pas humbjes së tyre. Amantinët ishin afër Sirmiumit Emri i fisit ilir të Amantinëve mbart ngjashmëri me emrin e fisit grek të Amantes (i njohur edhe si Abantes ), i cili fillimisht përmendet nga Phocis dhe Euboea.
Lieoux
Lieoux (Ocitanisht: Lionç ; Shqip: Liesi) është një komunë në departamentin Haute-Garonne në Francën jugperëndimore.
Deri në fund të vitit 1973, Liesi ishte një komunë më vete, por më 1 janar 1974, u bashkua me komunën Saint-Gaudens. Ajo u bë përsëri një komunë më vete më 13 shkurt 2008.
Panonët
Panonët (latinisht Pannonii, greqisht Παννόνιοι) ishin një grup i fiseve ilire të cilët para pushtimit romak banonin në rajonin Panonisë (përgjatë rrjedhës së mesme të Danubit). Në këtë rajoni banonin këto fise ilire: Amantinët, Andizetët, Azalët, Breukët, Desidiatët, Ditionët, Glintidionët, Jasët, Kolapianët, Mezejët, Oseriatët, Segestanët dhe Sikulotët.
Payssous
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Humanitarizmi
parapamje|250x250px| Vullnetarë nga AmeriCorps në Luiziana Humanitarizmi është një besim aktiv në vlerën e jetës njerëzore, ku njerëzit ofrojnë ndihmë për njerëzit e tjerë për të zvogëluar vuajtjet dhe për të përmirësuar kushtet e njerëzimit për arsye morale, altruiste dhe logjike. Një aspekt përfshin ndihmën vullnetare urgjente që mbivendoset me mbrojtjen e të drejtave të njeriut, veprimet e ndërmarra nga qeveritë, ndihmën për zhvillimin dhe filantropinë vendase. Çështje të tjera kritike përfshijnë lidhjet me besimet fetare, motivimin e ndihmës mes altruizmit dhe kontrollit shoqëror, prirjen drejt tregut, imperializmin e neokolonializmin, marrëdhëniet gjinore dhe klasore dhe agjencitë humanitare. Një praktikues i humanizmit njihet si humanitar.
Një ideologji joformale
Humanitarizmi është një ideologji joformale e praktikës; është "doktrina se detyra e njerëzve është të promovojnë mirëqenien njerëzore".