cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ramon Llull
Reputacioni dhe pasvdekja
Karrige për përhapjen e teorive të Llullit janë themeluar në Universitetin e Barcelonës dhe atë të Valencias. Ai njihet si njëri prej autorëve më më ndikim te katalunasit; gjuha nganjëherë referohet si la llengua de Llull, që gjuhët e tjera e kanë p.sh. “Shakespeare’s language” (Anglisht), la langua de Moliere (Frëngjisht), la lengua de Cervantes (spanjisht) ose die Sprache Goethes (Gjermanisht).
Logoja e Këshillit Kombëtar Spanjoll për Kërkime ka Pemën e Shkencës të Llullit. Universiteti Ramon Llull, universitet privat i themeluar në Barcelonë në vitin 1990, është emëruar sipas tij.
Matematika, statistikat dhe klasifikimi
Pas zbulimit të manuskripteve të tij të humbura në vitin 2001, Ars notandi, Ars eleccionis dhe Alia srs eleccionis, Llulli mori merita për zbulimin e numërimin Borda dhe kriterin Condorcet, të cilat, pavarësisht nga Llulli, i zbuluan disa shekuj më vonë Jean-Charles de Borda dhe Marquis de Condorcet. Termet “Llull fituesi” dhe “Llull dështaku” janë ide bashkëkohore të sistemit të votimit që janë emëruar për nderë të Llullit. Po ashtu, Llulli njihet si pionieri i teorisë së kompjuterëve, veçanërishtë për ndikimin e tij të madh të Lajbnici. Sistemi i Llullit për organizmin e koncepteve duke përdorur pajisje si pemë, shkallë dhe rrota, është analizuar si sistem i klasifikimit.
Arti dhe arkitektura
Frymëzimi nga kujtesa grafike e rrathëve të mëdhenj të Ramon Llullit, duke arritur në artin dhe kulturën bashkëkohore, është demonstruar nga ndërtimi arkitekturor i Daniel Libeskindit në vitin 2003 dhe i kryer nga Studo Weil në Port d’Andratx, Majorka. “Studio Weil, një zhvillimi i virtualitetit të këtyre rrota kumtesash që ndonjëherë edhe qendra dhe de-qendra universale dhe personale, është ndërtuar për të hapur këta ishuj rrethor që notojnë si të gjitha veprat e artit në oqeanet e kujtesës.”
Trillimi modern
Paul Austeri i referohet Llullit (si Raymond Llull) në kujtimet e tij, në pjesën e dytë të veprës Shpikja e Vetmisë, Libri i Memories. Llulli, tani nën emrin “Cole Hawlings” dhe i pavdekshëm, është personazhi kryesor i Kutia e Kënaqësive, novela për fëmijë e Masfilldit. Ai është po ashtu influenca kryesore në personazhin imagjinar Zermano në veprën The Day of the Bees (Dita e Bletëve) të Thomas Salazarit dhe emri i tij, filozofitë dhe thëniet nga shkrimet e tij shfaqen nëpër novelë. Në novelën e Roberto Bolanos, 2666, Amalfitano, profesor kilian, mendon për “Ramon Llullin dhe makinën e tij fantastike. Fantastikja në të është kotësinë e saj”. Adan, protagonisti i Mareshallit Leopoldo në veprën Adán Buenosayres, e përmend Roman Lulion kur ai ecë në fabrikën e lëkurave: Ai thotë “Ramon Lulio, que aconsejaba no rehuir del olor de las letrinas a fin de recordar a menudo lo que da el cuerpo de si mismo en su tan frecuentemente olvidada miseria" (Edición Crítica, Colección Archivos, 1997. Page 312) (‘Ramon Llull këshillon që të mos kemi turp nga era e krahut, në mënyrë që të mos harrojnë atë që trupi jep në mjerimin e tij shpesh të harruar”). Në novelën e parë të Uilliam Gadisit, Pranimi, paragrafi i fundit i kapitullit të dytë e përshkruan “Raymond Lully”-in si “dijetar, poet, misionar, enigmatik dhe njëri prej figurave drejtuese në historinë e alkimisë.” Llulli po ashtu përmendet në librin komik Calliope të Neill Gajmanit. Në veprën Kapiteti, në librin e 17-të të serisë Aubery-Maturin të Patrik O’Brajanit, Stephen Maturin thekson se vajza e tij “...do të mësojë spanjisht, gjithashtu, kastiljanisht. Më vjen keq që nuk do të mësoje katalunisht, më e mirë, e vjetër, e pastër, gjuhë më e ëmbël, me shkrimtarë të mëdhenj – mendoni për Ramon Llullin – por siç thotë shpesh Kapiteni Aubrey ‘Nuk mund t’i hani dy qepë në të njëjtën kohë’ “.
Harry Harrison, në Deathworld 2, ka protagonistin e tij, Jason din Alt, që e përdor Librin e Urdhërit Kalorsiak, me të tjerët, për të çaktivizuar motorët e anijes kozmike në të cilin është duke u mbajtur. Kur anije fillon të prishet, ai thotë “Unë nuk duhej t’i kisha lexuar librat e Llullit. Është shumë më shumë, as anija nuk mund ta tretë dot.” Kjo vjen në fund të bisedës me kidnapuesin e tij, me të cilin Din Alt sulmon idenë se ekzistojnë ligje universale që aplikohen tek të gjithë njerëzit gjatë gjithë kohës.
W. B. Yeats-i i referohet dy herë Llullit në veprën Rosa Alchemica, e publikuar në vitin 1897 (“Unë bleva një grup të aparatit alkimik, për të cilën tregtari në Rue le Peletier më siguroi që dikur i përkiste Rajmond Llullit.” dhe “Atje janë punimet e Llullit, i cili transferoi vetveten në një gjel të kuq” ). Ai po ashtu është i interesuar të tregojë se “tetë poemat e para në “The Green Helmet and Other Poems” (Helmeta e Gjelbër dhe poema të tjera) u publikuan nën titullin e përgjithshëm “Raymond Lully and his ëife Pernella”; një gabim shtypi-rrëshqitës e korrigjoi atë: ‘NJË GABIM nga shtypja në stilolaps kur isha duke shkruar jashtë kreyt të grupit të parë të poemave, unë e vendosa emrin e Raymond Lullit në dhomë me alkimistin e mëvonshëm, Nikolas Flamelin.
Gordon R. Dickson ka protagonist Hal Mayne-in, në librin “The Final Encyclopedia (Childe Cycle)” (1984) i referohet Ramon Llullit dhe kombinimit të tij të mjeteve me rrota, ku vendi i Halit është “asgjë më pak se një lloj kompjuteri primitiv”.
Prirja ndaj judizmit
Misioni i tij që të konvertojë hebrenj të Evropës ishte i zellshëm. Disa dijetarë e konsiderojnë Llullin si nyja e parë e plotë në perëndimin e krishterë të një politike ekspansioniste lidhur me hebrenjtë që nuk e pranuan konvertimin. Që të fitojë konvertimin, ai punoi për debatet miqësore publike për të nxitur një vlerësim intelektuale për nacionalitetin e krishterimit midis hebrenjve të kohës së tij. Kundërshtarët e tij rabinik (hebre) ishin Shlomo ben Aderet nga Barcelonë dhe Moshe ben Shlomo nga Salerno.
Pseudo-Llulli
Një trup i konsiderueshëm i punës për subjektet ezoterike gabimisht iu kanë përshkruar Llullit në Mesjetë dhe Rilindje. Manovrat e pseudo-Llullit dhe pastaj me zgjerimin e veprave të tij të vërteta, ka pasur ndikim ndër herminist, gnostikë dhe ezoterikë. Në fakt, Llulli shprehimisht dënoi shumë nga temat si për shembull alkimia, për të cilat supozohet se ka shkruar.
Veprat e njohura
Llulli njihet si autori i më së 265 veprave, përfshirë:
Severxhane Laçi
Severxhane Laçi parapamje|djathtas|Severxhane Laçi Severxhane Laçi është e lindur dhe e rritur në Shkup. Si nxënëse e shkollës filllore “Liria” aktivizohet në korrin e shkollës, ku merr pjesë në garat e qytetit të Shkupit dhe ato republikane. Por ato që e zbuluan talentin e Severxhanes janë Syrija Imamit dhe arsimtarit të saj të muzikës Abdullah Asllani.
Në vitin 1979 formohet Shoqëria Kulturore-Artistike “Ibe Palikuqi”, ku kjo shoqëri duke i pasur parasysh afësitë e Severxhane Laçit, i bëjnë asaj ftesë që të antarësohet në shoqëri. Kah fundi i vitit 1979 Severxhane Laçi antarsohet si këngëtare në Shoqërinë Kulturore-Artistike “Ibe Palikuqi”, ku kontribon maksimalisht për kulturën dhe kombin e saj. Edhe pse ishin vite të vështira, kjo shoqëri krahas kushteve të dobëta, falë anëtareve entuzjast që kishin dashuri për artin dhe kulturën shqiptare, ku një ndër ato anëtar ishte edhe Severxhane Laçi, arrinë të përmbushë misionin e vet. Severxhane Laçi amanetin e të parëve, kultivimin e këngës shqipe, e kishte si një mision të cilin duhej ta përcjell brezave te ardhshëm. Përveç si këngëtare, atë mund ta shihnim edhe si konferensiere, valltare, në grupin folklorik, gjë që dëshmon se me sa shumë dashuri ju përkushtua profesionit të saj.
Severxhane Laçi gjithashtu ka qenë pjesëmarese e festivaleve që mbahen në Turqi. Në festivalin Nota Fest me këngë të lehta zbavitëse ka marrë çmim për interpretimin më të mirë, ndërsa në një edicion tjetër të Nota festit e merr çmimin e dytë nga jurija për përshtypje skenike. Në vitin 2012 në Fest Nota e Artë, Severxhane Laçi arrin të fitojë çmimin për baladën më e mirë kushtuar nënës. Sa i përket aktiviteteve jasht vendit, Severxhanja vite më parë ka qenë në Holandë në një festival botëror me karakter revijal, ku prezntohen kultura të ndryshme. Në të cilën Sevi paraqitet me këngën e saj të bukur shqipe. Severxhanja ka të realizuar një album, disa kollazhe këngësh, pa harruarr të ceken edhe shumë këngë të inçizuara në Radio Shkupi dhe poashtu në vitet e ‘80ta ka regjistruar këngë edhe në Radio Prishtinë, dhe ka marrë pjesë në emisionet e vitit ri të RTP-së së atëhershme.
Severxhane Laçi gjithashtu ka kontribuar dhe ndihmuar edhe SHKA Emin Durakun dhe Karshijaka. Ndërkaq ajo vazhdon ende të sjellë këngë për adhuruesit e me qëllimin që thesarin e saj muzikor ta begatoj edhe më shumë me këngë të bukura shqipe.
Potenca
thumb|275px|Vendodhja e Komunës së Potencës në Provincën e Potencës
Potenca (italisht: Potenza) është një qytet dhe komunë në rajonin jugor italian të Bazilikatës (ish Lukania). Ajo është kryeqytet i Provincës së Potencës dhe rajonit Basilicatës.
Potenca është kryeqyteti më i lartë rajonal dhe një nga kryeqytetet e provincave më të larta në Itali, me pamje luginën e lumit Basento në Malet Apenine të Lucanisë, në lindje të Salernos. Territori i saj kufizohet nga komunat e Anxit, Avilianos, Brindizi Montanjas, Piçernos, të Pietragalas, të Pinjolas, të Ruotit, Titos, dhe Valio Bazilikatës.
Huron County (Michigan)
Huron County është një nga  qarqet në shtetin federal Michigan të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
21 tetor
21 tetori është dita e 294-të e kalendarit gregorian (dita e 295-t në vitin e brishtë) - kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 71 ditë.
Ngjarje
thumb|150px|Edmondo de Amicis 150px|thumb|[[Juan Perón]]
Kantoni Ormesson-sur-Marne
Kantoni Ormesson-sur-Marne (frëngjisht: Canton d'Ormesson-sur-Marne) është një kanton në departamentin Val-de-Marne, rajonin Île-de-France në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Ormesson-sur-Marne. Ka sipërfaqe 17.1km2 dhe popullsi 24616 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Ormesson-sur-Marne aktualisht përbëhet nga 3 komuna.
Jeniçeri
parapamje|[[Mustafa Qemal Ataturku|Mustafa Qemali, si jeniçer.]] Oxhaku i Jeniçerëve (turqishtja osmane: ينيچرى yeŋiçeri, fjalë-për-fjalë. 'ushtar i ri') përbehet nga njësi infanterie në Perandorinë Osmane.
Një jeniçer ishte një anëtar i njësive elitare të këmbësorisë që formuan trupat shtëpiake të Sulltanit osman dhe ushtrinë e parë moderne në Evropë. Korpusi me shumë gjasa u krijua nën sulltanin Orhan (1324–1362), gjatë Vezirisë së Alaeddinit.
Jeniçerët filluan si trupa elitare të përbëra përmes sistemit devşirme të taksave për fëmijët, me anë të të cilit shqiptarët, rumunët, bullgarët, kroatët, grekët, maqedonasit dhe serbët e krishterë u morën, u caktuan, iu nënshtruan rrethprerjes së detyruar dhe konvertimit në Islam dhe u inkorporuan në ushtrinë osmane. Ata u bënë të famshëm për kohezionin e brendshëm të çimentuar nga disiplina dhe rregulli i rreptë. Ndryshe nga skllevërit tipikë, ata paguheshin me rroga të rregullta. Të ndaluara për t'u martuar para moshës 40 vjeç ose për t'u marrë me tregti, pritej besnikëria e tyre e plotë ndaj Sulltanit. Deri në shekullin e shtatëmbëdhjetë, për shkak të një rritjeje dramatike të përmasave të ushtrisë së përhershme osmane, politika e rreptë e rekrutimit të korpusit fillimisht u lehtësua. Civilët blenë rrugën e tyre për të përfituar nga statusi i përmirësuar socio-ekonomik që u dha atyre. Për rrjedhojë, trupi gradualisht humbi karakterin e tij ushtarak, duke iu nënshtruar një procesi që është cilësuar si “civilizim”.
Missaukee County
Missaukee County është një nga  qarqet në shtetin federal Michigan të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Kampionati Botëror i Formula Një 2007
Formula 1 kampionati i vitit 2007 ishte kampionati i 58të botërorë në Formula 1, organizuar nga FIA. Ky kampionat filloi më 18 mars dhe mbaroi më 21 tetor të vitit 2007 pas 17 garave të zhvilluara.
Në garën e konstruktorëve ekipi italian Scuderia Ferrai e kishte të lehtë pas eliminimit të pikëve të ekipit McLaren për shkak të skandalit të spiunimit.
Gara për kampion të pilotëve ishte vërtetë garë e ashpër fillimisht në mes vetë pilotëve të ekipit McLaren e pastaj në të në garat e fundit u bashkangjith seriozisht finlandezi Kimi Raikkönen i cili dhe në fund arriti të e fitoj titullin në garën e fundit në Brazil.
Kimi njëherit kishte edhe më shumë fitore në këtë sezonë (6 fitore) dhe 12 podiume sa kishte edhe piloti debitues i sezonit, anglezi Lewis Hamilton.
Lewis Hamilton ishte ylli i sezonit, debituesi më i suksesëshëm në gjithë historinë e Formula 1 kampionateve botërore, ai arriti që nga fillimi i tijë të shenojë 9 (gjithsej 12) podiume nga të cilat 2 ishin fitore (gjithsej 4). Gjithashtu ishte piloti më me shumë shanse për të fituar titullin kampional gjer në garën e fundit në Brazil.
Pilotët dhe konstruktorët
Tabela në vijim paraqet listën e pilotëve dhe konstruktorëve të cilët do të jenë pjesmarrës në kampionatin botërorë të Formula 1 për vitin 2007
Orari i Garave
Ky do të jetë orari në të cilin do të mbahen garat për vitin 2007.
Fituesit e Çmimit Nobel 1978
Fituesit e Çmimit Nobel 1978 është një listë në të cilën janë të radhitur fituesit e Çmimit Nobel për këtë vit në të gjitha lëmitë në të cilat dhurohet ky çmim. Gjithashtu janë të radhitur dhe të nominuarit e këtij viti si dhe fakte mbi nomiminmin dhe zgjedhjen e fituesve.
Noreña
Noreña është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Oviedo, të provincës Asturias, në Asturias. Noreña ka 5289 banorë, dhe përfshinë një sipërfaqe prej 5.29 km2.
Lidhje të jashtme
Noreña
Bogdanoci
Bogdanoc (serbisht: Богдановац/Bogdanovac) është fshat në komunën e Bujanocit, Serbi.
Statistikat
Ndryshimi I popullsisë gjat shek XIX
Miedzyzhec Podlaski
Międzyrzec Podlaski qytet në Podlachein (Lubelskie) në Poloni. 17.300 banor.
Monroe County (Michigan)
Monroe County është një nga  qarqet në shtetin federal Michigan të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Ditëlind Reshiti
Ditëlind Reshiti lindi më 29 gusht të vitit 1990, është futbollist shqiptar i cili luan si sulmues, por edhe si mesfushor ofensiv ose mesfushor krahu. Si futbollist u krija te KF Liria në Prizren. Karrierën e vazhdoi te KF KEK-u (Obiliq), KF Ramiz Sadiku (Prishtinë), KF Vullnetari i Uçk-së dhe aktualisht luan te KF OPOJA. është futbollisti më i dalluar i këtij ekipi, kapiten si dhe golashësuesi më i mirë që nga themelimi.
Kantoni Maisons-Alfort-Sud
Kantoni Maisons-Alfort-Sud (frëngjisht: Canton de Maisons-Alfort-Sud) është një kanton në departamentin Val-de-Marne, rajonin Île-de-France në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Maisons-Alfort. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 27399 banorë.
Birkenes
Birkenes është një komunë në qarkun Aust-Agder, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 674 km² dhe popullsi 4339 banorë.
Kantoni Maisons-Alfort-Sud
Përbërja aktuale
Kantoni Maisons-Alfort-Sud aktualisht përbëhet nga 1 komuna.
Birkenes
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Montcalm County
Montcalm County është një nga  qarqet në shtetin federal Michigan të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Secrets of the Muse
Secrets of the Muse është albumi i pestë i Jordan Rudess, i inçizuar dhe i lëshuar në vitin.
Albumi tërësisht është i kompozuar nga improvizimet në sintisajzerë të llojllojshëm. Improvizimi është një gjë me të cilën Rudess është shumë i lidhur, gjë që shihet edhe në albumet 4NYC dhe Christmas Sky. Zëri i këtij albumi është i ndryshëm nga shumica e pjesëve të Rudess-it të kompozuara me kujdes. Këtu kalimet janë më të ngadalshme, më të buta dhe më të ëmbla.
22 tetor
22 tetori është dita e 295-të e kalendarit gregorian (dita e 296-t në vitin e brishtë) - kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 70 ditë.
Ngjarje
thumb|100px|Flamuri kanadez thumb|100px|[[Michael Schumacher dhe vetura Ferrari.]]
Kantoni Saint-Martin-Vésubie
Kantoni Saint-Martin-Vésubie (frëngjisht: Canton de Saint-Martin-Vésubie) është një kanton në departamentin Alpes-Maritimes, rajonin Provence-Alpes-Côte d'Azur në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Saint-Martin-Vésubie. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 1221 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Saint-Martin-Vésubie aktualisht përbëhet nga 2 komuna.
KF Domosdova
KF Domosdova është një klub futbollistik shqiptar me vendndodhje në Prrenjas.
1 	Albania 	GK 	Argir Xherri 12 	Albania 	GK 	Besmir Asamemi 2 	Albania 	DF 	Ferdinand Rira 25 	Albania 	DF 	Xhersi Rira 4 	Albania 	DF 	Viktor Allko 7 	Albania 	DF 	Alfred Polisi No. 		Position 	Player 17 	Albania 	MF 	Dajvi Telollari 14 	Albania 	MF 	Klajdi Bozha 15 	Albania 	MF 	Ermir Llojku 7 	Albania 	MF 	Alfred Polisi 8 	Albania 	MF 	Altin Lleshi 11 	Albania 	FW 	Gazmend Skura 9 	Albania 	FW 	Klaudio Çaushi 18 	Albania 	FW 	Klajdi Nezha 10 	Albania 	FW 	Ilirjan Sula 20 	Albania 	MF 	Bruno Vreto Albania 	MF 	Ergys Tocka |}
KF Mamurrasi
KF Mamurrasi është një klub futbollistik shqiptar me vendndodhje në Mamurras.
Branch County
Branch County është një nga  qarqet në shtetin federal Michigan të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Lista e filmave të animuar
Kjo është lista e filmave të animuar sipas viteve, shkronjave, shteti e tjera.
Bujqësia në Romën e lashtë
parapamje| Reliev që përshkruan një korrëse galo-romake Bujqësia romake përshkruan praktikat bujqësore të Romës së lashtë, gjatë një periudhe mbi 1000 vjeçare. Nga fillimet modeste, Republika Romake (509 pes deri në 27 pes) dhe Perandoria Romake (27 pes deri në 476 e.s.) u zgjeruan për të sunduar pjesën më të madhe të Evropës, Afrikës veriore dhe Lindjes së Mesme dhe kështu përfshinin shumë mjedise bujqësore nga të cilat klima mesdhetare vera e thatë, e nxehtë dhe dimri i freskët e me shi ishte më i zakonshmi. Brenda zonës së Mesdheut, një treshe kulturash ishin më të rëndësishmet: drithërat, ullinjtë dhe rrushi .Roma u themelua më 21 Prill, 753 para lindjes së Krishtit nga vëllezërit binjakë që e kishin origjinën nga princi trojan Enea , Romuli dhe Remi ishin nipa të mbretit latin , Numitorit të Alba Longës. Mbreti u rrëzua nga froni nga vëllai i tij mizor Hamuli ndërsa vajza e Numitorit, Rea Silva , lindi Remin dhe Romulin. Rea Silva ishte një virgjëreshë e Vestës që u përdhunua nga Marsi, duke i bërë vëllezërit gjysmë - hyjnorë
Shumica e njerëzve të sunduar nga Roma merreshin me bujqësi. Që nga fillimi i pronarëve të vegjël, kryesisht të vetë-mjaftueshëm, shoqëria rurale u dominua nga latifundium, prona të mëdha në pronësi të të pasurve dhe duke përdorur kryesisht punën e skllevërve. Rritja e popullsisë urbane, veçanërisht e qytetit të Romës, kërkonte zhvillimin e tregjeve tregtare dhe tregtinë në distanca të gjata të produkteve bujqësore, veçanërisht të grurit, për të furnizuar njerëzit në qytete me ushqim pasi qe kishte shume njerez ne Romen e lashte
Sfondi
Tekstet kryesore të traditës bujqësore greko-romake janë kryesisht nga agronomët romakë: De agri cultura e Cato Plakut, De re rustica e Columella, Marcus Terentius Varro dhe Palladius. I atribuar Mago Kartagjenasit, traktati bujqësor Rusticatio, i shkruar fillimisht në gjuhën Punike dhe më vonë i përkthyer në greqisht dhe latinisht, tani ka humbur. Studiuesit spekulojnë nëse ky tekst mund të ketë qenë një burim i hershëm për traditat bujqësore në Lindjen e Afërt dhe botën klasike.
Jeta "e lezetshme".
Bujqësia në Romën e lashtë ishte jo vetëm një domosdoshmëri, por ishte idealizuar në mesin e elitës sociale si një mënyrë jetese. Ciceroni e konsideronte bujqësinë më të mirën nga të gjitha profesionet romake. Në traktatin e tij Mbi detyrat, ai deklaroi se "nga të gjitha profesionet me të cilat sigurohet fitimi, asnjë nuk është më e mirë se bujqësia, asnjë më fitimprurëse, asnjë më e lezetshme, asnjë më e mirë për një njeri të lirë". Kur një nga klientët e tij u tall në gjykatë për preferencën e një jetese rurale, Ciceroni mbrojti jetën e fshatit si "mësues i ekonomisë, industrisë dhe drejtësisë" ( parsimonia, diligentia, iustitia ). Cato, Columella, Varro dhe Palladius shkruan manuale mbi praktikën bujqësore.
Në traktatin e tij De agricultura ("Mbi bujqësinë", shekulli II p.e.s.), Cato shkroi se fermat më të mira përmbanin një vresht, të ndjekur nga një kopsht i vaditshëm, një plantacion shelgu, pemishte ulliri, livadh, tokë me drithëra, pemë pyjore, vreshta të trajnuara në pemë., dhe së fundi pyjet e lisit. Megjithëse Roma mbështetej në burimet nga provincat e saj të shumta të fituara përmes pushtimeve dhe luftërave, romakët e pasur zhvilluan tokën në Itali për të prodhuar një shumëllojshmëri të korrash. “Njerëzit që jetonin në qytetin e Romës përbënin një treg të madh për blerjen e ushqimeve të prodhuara në fermat italiane”.
Pronësia e tokës ishte një faktor dominues në dallimin e aristokracisë nga personi i zakonshëm, dhe sa më shumë tokë të zotëronte një romak, aq më i rëndësishëm do të ishte ai në qytet. Ushtarët shpesh shpërbleheshin me tokë nga komandanti që shërbenin. Megjithëse fermat vareshin nga puna e skllevërve, burra dhe qytetarë të lirë punësoheshin në ferma për të mbikëqyrur skllevërit dhe për të siguruar që fermat të funksiononin pa probleme.
Kokrrat
Të lashtat kryesore në Romën e hershme ishin meli, dhe emer dhe shkronja të cilat janë lloje të grurit. Sipas studiuesit romak Varro, gruri i zakonshëm dhe gruri i fortë u prezantuan në Itali si kultura rreth 450 pes. Gruri i fortë (i fortë) u bë kokrra e preferuar e romakëve urbanë, sepse mund të piqej në bukë me maja dhe ishte më e lehtë për t'u rritur në rajonin e Mesdheut sesa gruri i zakonshëm (i butë). Drithërat, veçanërisht të pjekura në bukë, ishin elementi kryesor i dietës romake, duke siguruar 70 deri në 80 për qind të kalorive në një dietë mesatare. Elbi gjithashtu kultivohej gjerësisht, duke dominuar prodhimin e drithërave në Greqi dhe në toka më të varfra ku ishte më produktiv se gruri. Gruri ishte kokrra e preferuar, por elbi hahej gjerësisht dhe gjithashtu i rëndësishëm si ushqim për kafshët.
Pavarësisht renditjes së panikut dhe melit në mesin e bishtajoreve, Columella thotë se ato duhet të konsiderohen si drithëra "sepse në shumë vende fshatarët ushqehen me ushqimin e bërë prej tyre".
Bishtajoret
Nga bishtajore, Columella rendit disa që janë të preferuara për kultivim: thjerrëzat, bizelet, lupinus, fasulet, bizelet dhe qiqrat (duke renditur gjithashtu susam, panik, kanabis, elb dhe meli si bishtajore).
Ai shkruan sa vijon për lupinusin : "...kërkon më pak punë, kushton më pak dhe nga të gjitha kulturat që mbillen janë më të dobishmet për tokën. Sepse ofron një pleh të shkëlqyer për vreshtat dhe parmendat e konsumuara; lulëzon edhe në tokë të rraskapitur; dhe i reziston moshës kur shtrihet në hambar. Kur zbutet duke zier është foragjer i mirë për bagëtitë gjatë dimrit; në rastin e njerëzve, gjithashtu, shërben për të paralajmëruar urinë nëse i ndodhin vitet e dështimit të të korrave."
Ullinj
Romakët rritën pemë ulliri në toka të varfra, shkëmbore dhe shpesh në zona me reshje të pakta. Pema është e ndjeshme ndaj temperaturave të ngrirjes dhe intolerante ndaj motit më të ftohtë të Evropës veriore dhe lartësive të larta e më të freskëta. Ulliri është rritur kryesisht pranë Detit Mesdhe. Konsumimi i vajit të ullirit siguronte rreth 12 për qind të kalorive dhe rreth 80 për qind të yndyrave të nevojshme në dietën e romakëve mesatarë.
Rrushi
Vreshtaria u soll ndoshta në Italinë jugore dhe Siçili nga kolonistët grekë, por fenikasit e Kartagjenës në Afrikën veriore u dhanë romakëve shumë nga njohuritë e tyre për rritjen e rrushit dhe prodhimin e verës. Në vitin 160 pes, kultivimi i rrushit në prona të mëdha duke përdorur punën e skllevërve ishte i zakonshëm në Itali dhe vera po bëhej një pije universale në perandorinë romake. Për të mbrojtur industrinë e tyre të verës, romakët u përpoqën të ndalonin kultivimin e rrushit jashtë Italisë, por në shekullin e I të erës sonë, provinca të tilla si Spanja dhe Galia (Franca e sotme) po eksportonin verë në Itali.
Foragjere
Kato Plaku shkroi se gjethet e gjetheve të plepit, elmës dhe lisit duhet të mblidhen në vjeshtë përpara se të thahen plotësisht dhe të ruhen për t'u përdorur si ushqim. Rrepat, lupinat dhe kulturat foragjere do të mbilleshin pas sezonit të shirave.
Magazinimi
Columella përshkruan se si ruhet prodhimi dhe jep këshilla për të parandaluar prishjen. Lëngjet e prodhuara për treg si vaji dhe vera ruheshin në katin e parë dhe drithërat ruheshin në papafingo me sanë dhe foragjere të tjera. Ai udhëzon që hambarët të jenë të ajrosura mirë, të freskëta, me lagështi minimale, për të zgjatur freskinë. Ai përshkruan disa metoda ndërtimi për të shmangur që ndërtesat të krijojnë çarje që do t'u jepnin kafshëve dhe kërpudhave akses te kokrrat.
Toka
Columella e përshkruan tokën si të klasifikuar në tre lloje terreni të cilat ai i quan shampaign ( rrafshnalta të pjerrëta), kodra me një ngritje graduale por të butë dhe malësi malore të pyllëzuara e të gjelbëruara. Për tokën, ai thotë se ka gjashtë cilësi: e trashë ose e dobët, e lirshme ose kompakte, e lagësht ose e thatë. Permutacionet e këtyre cilësive prodhojnë shumë lloje tokash. Columella citon komentin e Vergil se toka e lirshme është "ajo që ne rivalizojmë kur lërojmë ". Nga llojet më të preferuara të tokës ai thotë se më e mira është toka e yndyrshme dhe e lirshme që është më pak e kushtueshme dhe më produktive, pastaj e yndyrshme dhe e dendur që është produktive edhe pse kërkon më shumë përpjekje, dhe pas tyre janë tokat me lagështi.
Praktikat bujqësore
parapamje| Teh i shatës romake, nga Muzeu Field në Çikago Në shekullin e 5-të para Krishtit, fermat në Romë ishin të vogla dhe në pronësi familjare. Grekët e kësaj periudhe, megjithatë, kishin filluar të përdornin rotacionin e të korrave dhe kishin prona të mëdha. Kontakti i Romës me Kartagjenën, Greqinë dhe Lindjen Helenistike në shekujt III dhe II përmirësoi metodat bujqësore të Romës. Bujqësia romake arriti kulmin e saj në produktivitet dhe efikasitet gjatë Republikës së vonë dhe Perandorisë së hershme.
Madhësitë e fermave në Romë mund të ndahen në tre kategori. Fermat e vogla ishin nga 18-108 iugera. (Një iugerum ishte e barabartë me rreth 0,65 hektarë ose një çerek hektari). Fermat e mesme ishin nga 80–500 iugera. Pronat e mëdha (të quajtura latifundia ) ishin mbi 500 iugera.
Në epokën e vonë republikane, numri i latifondive u rrit. Romakët e pasur blenë tokë nga fermerët fshatarë që nuk mund të siguronin më jetesën. Duke filluar nga viti 200 para Krishtit, Luftërat Punike i thirrën fermerët fshatarë për të luftuar për periudha më të gjata kohore. Kjo tani është e diskutueshme; disa studiues tani besojnë se bujqësia në shkallë të gjerë nuk dominonte bujqësinë italiane deri në shekullin I para Krishtit.
Lopët siguronin qumësht ndërsa qetë dhe mushka bënin punët e rënda në fermë. Delet dhe dhitë ishin prodhues djathi dhe vlerësoheshin për lëkurën e tyre. Kuajt nuk u përdorën gjerësisht në bujqësi, por u rritën nga të pasurit për gara ose luftë. Prodhimi i sheqerit u përqëndrua në bletari, dhe disa romakë rritën kërmijtë si ushqim luksoz.
Romakët kishin katër sisteme të menaxhimit të fermës: punë direkte nga pronari dhe familja e tij; bujqësia qiramarrëse ose kultivimi i përbashkët në të cilin pronari dhe qiramarrësi ndajnë prodhimin e një ferme; puna e detyruar nga skllevër në pronësi të aristokratëve dhe të mbikëqyrur nga menaxherët e skllevërve; dhe marrëveshje të tjera në të cilat një fermë i ishte dhënë me qira një qiramarrësi.
Cato Plaku (i njohur gjithashtu si "Cato Censor") ishte një politikan dhe burrë shteti në Republikën Romake të mesit dhe të vonë dhe përshkroi pikëpamjen e tij për një fermë prej 100 iugera në de agricultura. Ai pohoi se një fermë e tillë duhet të ketë "një kryepunëtor, gruan e një kryepunëtor, dhjetë punëtorë, një shofer kau, një gomarxhi, një njeri përgjegjës për shelgun, një bari derrash, gjithsej gjashtëmbëdhjetë persona; dy qe, dy gomarë për karrocë. punë, një gomar për punën e mullirit”. Ai tha gjithashtu se një fermë e tillë duhet të ketë "tre presa të pajisura plotësisht, kavanoza magazinimi në të cilat mund të ruhen pesë vjela që arrijnë në tetëqind kule, njëzet kavanoza magazinimi për mbeturinat e shtypit të verës, njëzet për drithërat, mbulesa të veçanta për kavanozët, gjashtë gjysmë amfora të mbuluara me fije, katër amfora të mbuluara me fije, dy hinka, tre kuti shportash, [dhe] tre sitë për të zhytur lulen, dhjetë kavanoza për [përpunimin] e lëngut të verës. . ." Është e rëndësishme të theksohet se përshkrimi i Catos nuk është tregues i shumicës së fermave në fillim të shekullit të 2-të para Krishtit. De agricultura është një dokument politik i krijuar për të treguar karakterin e Cato-s po aq sa është një udhëzues praktik.
Tregtisë
Kishte shumë tregti midis provincave të perandorisë dhe të gjitha rajonet e perandorisë ishin kryesisht të ndërvarura ekonomikisht. Disa provinca të specializuara në prodhimin e drithërave, duke përfshirë grurin, marinën, elb, elbin dhe melin; të tjera në verë dhe të tjera në vaj ulliri, në varësi të llojit të tokës. Columella shkruan në De re rustica -n e tij, "Toka që është e rëndë, e shkumësuar dhe e lagësht nuk është e papërshtatshme për rritjen e grurit dimëror dhe shkumës. Elbi nuk toleron asnjë vend përveç atij që është i lirshëm dhe i thatë."
Plini Plaku shkroi gjerësisht për bujqësinë në Historinë e tij Naturalis nga librat XII deri në XIX, duke përfshirë kapitullin XVIII, Historia natyrore e grurit.
Gjeografi grek Straboni e konsideroi Luginën e Pos (Italia veriore) si më e rëndësishmja ekonomikisht, sepse "të gjitha drithërat bëjnë mirë, por rendimenti nga meli është i jashtëzakonshëm, sepse toka ujitet shumë mirë". Provinca e Etrurisë kishte tokë të rëndë të mirë për grurë. Toka vullkanike në Kampania e bëri atë të përshtatshme për prodhimin e verës. Përveç njohurive për kategoritë e ndryshme të tokës, romakët gjithashtu u interesuan se çfarë lloji pleh organik ishte më i miri për tokën. Më e mira ishte plehu i shpendëve dhe plehu i lopës një nga më të këqijat. Plehrat e deleve dhe dhive ishin gjithashtu të mira. Plehu i gomarit ishte më i miri për përdorim të menjëhershëm, ndërsa plehu i kuajve nuk ishte i mirë për drithërat, por sipas Marcus Terentius Varro, ishte shumë i mirë për livadhet sepse "nxit rritjen e madhe të bimëve barishtore si bari".
Ekonomik
Në zonën e rritjes së drithërave të Afrikës së Veriut, me qendër në qytetin antik të Kartagjenës, një familje prej gjashtë personash duhej të kultivonte 12 iugera / 3 hektarë tokë për të përmbushur kërkesat minimale të ushqimit (pa kafshë). Nëse një familje kishte kafshë për të ndihmuar në kultivimin e tokës, atëherë duheshin 20 iugera. Do të kërkohej më shumë tokë për të përmbushur nivelet e jetesës nëse familja do të kultivohej si kultivuese. Në Afrikën Proconsularis në shekullin II pas Krishtit, një e treta e të korrave totale shkoi te pronari i tokës si qira (Shih Lex Manciana ).
Shifra të tilla detajojnë vetëm nivelin e jetesës. Është e qartë se prodhimi i tepërt në shkallë të gjerë u ndërmor në disa provinca, si për furnizimin e qyteteve, veçanërisht Romës, me grurë, një proces i njohur si Cura Annonae. Egjipti, Afrika veriore dhe Siçilia ishin burimet kryesore të drithit për të ushqyer popullsinë e Romës, e vlerësuar në një milion njerëz në kulmin e saj.
Rendimentet mesatare të grurit në vit në dekadën e III-të të shekullit, duke mbjellë 135 kg/ha farë, ishin rreth 1200 kg/ha në Itali dhe Siçili, 1710 kg/ha në Egjipt, 269 kg/ha në Cyrenaica, Tunizi në 400 kg/ha dhe Algjeria me 540 kg/ha, Greqia në 620 kg/ha. Kjo e bën Mesdheun shumë të vështirë për mesataren mbi të gjitha.
Me përfshirjen e Egjiptit në Perandorinë Romake dhe sundimin e perandorit Augustus (27 pes-14 e.s.), Egjipti u bë burimi kryesor i furnizimit me drithë për Romën. Në vitet 70 të e.s., historiani Jozef po pretendonte se Afrika e ushqente Romën për tetë muaj të vitit dhe Egjiptin vetëm katër muaj. Edhe pse kjo deklaratë mund të injorojë grurin nga Siçilia dhe të mbivlerësojë rëndësinë e Afrikës, ka pak dyshime midis historianëve se Afrika dhe Egjipti ishin burimet më të rëndësishme të drithit për Romën. Për të siguruar që furnizimi me drithë do të ishte i mjaftueshëm për Romën, në shekullin e dytë pes, Gracchus vendosi 6000 kolonistë pranë Kartagjenës, duke u dhënë atyre rreth 25 ha secilit për të kultivuar drithë.
Gruri i bërë në bukë ishte, deri tani, elementi më i rëndësishëm në dietën romake. Disa studiues janë përpjekur të llogarisin sasinë totale të grurit të nevojshëm për të furnizuar qytetin e Romës. Rickman vlerësoi se Romës i nevojitej 40 milion modii (200,000 ton) drithë në vit për të ushqyer popullsinë e saj. Erdkamp vlerësoi se sasia e nevojshme do të ishte të paktën 150,000 ton, duke llogaritur se çdo banor i qytetit konsumonte 200 kg të grurit në vit. Popullsia totale e Romës e supozuar në llogaritjen e këtyre vlerësimeve ishte midis 750,000 dhe një milion njerëz. David Mattingly dhe Gregory Aldrete vlerësuan sasinë e grurit të importuar në 237,000 ton për 1 milion banorë; Kjo sasi drithi do të siguronte 2,326 kalori në ditë për person, duke mos përfshirë ushqime të tjera si mishi, prodhimet e detit, frutat, bishtajoret, perimet dhe bulmeti. Në Historia Augusta, thuhet se Severus la 27 milionë modifikime në ruajtje - e konsideruar si një shifër për kanunin në fund të shekullit të 4-të dhe e mjaftueshme për 800,000 banorë me 500 lbs bukë për person në vit
Plini i Riu pikturoi një tablo se Roma ishte në gjendje të mbijetonte pa grurin egjiptian në fjalimin e tij Panegyricus në 100 pas Krishtit. Në vitin 99 pati një krizë egjiptiane për shkak të përmbytjeve joadekuate.
Plini i Riu deklaroi se "për një kohë të gjatë përgjithësisht besohej se Roma mund të ushqehej dhe mirëmbahej vetëm me ndihmën e Egjiptit". Megjithatë, ai argumentoi se "Tani [që] i kemi kthyer Nilit pasuritë e tij... puna e saj nuk është të na lejojë ushqimin, por të paguajë një haraç të duhur. parapamje| Ujësjellësi i [[Arles në mullinjtë Barbegal]] parapamje| Mullinj të rindërtuar pjesërisht poshtë kanalit të gdhendur në shkëmb, Barbegal Romakët përmirësuan rritjen e të korrave duke ujitur bimët duke përdorur ujësjellës për të transportuar ujin. Pajisjet mekanike ndihmuan bujqësinë dhe prodhimin e ushqimit. Komplete të gjera mullinjsh ekzistonin në Gali dhe Romë në një datë të hershme për të bluar grurin në miell. Mbetjet më mbresëlënëse ekzistuese ndodhin në Barbegal në Francën jugore, pranë Arles . Gjashtëmbëdhjetë rrota uji të tejkaluar të rregulluara në dy kolona u ushqyen nga ujësjellësi kryesor në Arles, rrjedhja nga njëra ishte furnizimi në tjetrin në seri. Mullinjtë me sa duket funksionuan nga fundi i shekullit I pas Krishtit deri në fund të shekullit të III. Kapaciteti i mullinjve është vlerësuar në 4.5 ton miell në ditë, i mjaftueshëm për të furnizuar bukën e mjaftueshme për 12500 banorët që zinin qytetin e Arelates në atë kohë.
Rrotat vertikale të ujit ishin të njohura mirë për romakët, të përshkruara nga Vitruvius në De architectura të 25 para Krishtit dhe të përmendura nga Plini Plaku në Historinë e tij Naturalis të 77 pas Krishtit. Ka gjithashtu referenca të mëvonshme për mullinjtë lundrues të drithit të drejtuar nga uji në Romë dhe Bizant dhe për sharrat e drejtuara nga uji në lumin Moselle nga poeti Ausonius. Sekuenca të shumta të grumbulluara të rrotave të ujit të mbikalimit të kundërt u përdorën për të siguruar fuqinë lëvizëse në shumë miniera romake.
Ka prova nga basorelievet që fermerët në Galinë veriore (Franca e sotme) përdornin një lloj korrjeje ose korrëseje automatike kur mblidhnin drithëra të pjekur. Makina, e quajtur "vallus" ose "gallic vallus", me sa duket u shpik dhe u përdor nga njerëzit Treveri. Priste kallinjtë pa kashtë dhe shtyhej nga qetë ose kuajt. Plini Plaku e përmend pajisjen në Naturalis Historia XVIII, 296. Ndoshta për shkak se valus ishte i rëndë dhe i shtrenjtë, adoptimi i tij nuk u bë kurrë i përhapur dhe ai ra në mospërdorim pas shekullit të IV të erës sonë. Kosat dhe drapërit ishin mjetet e zakonshme për korrjen e të korrave.
Aristokracia dhe toka
parapamje| Cato Plaku, autor i një libri mbi bujqësinë romake Megjithëse disa ferma të vogla zotëroheshin nga qytetarë dhe ushtarë të klasës së ulët, pjesa më e madhe e tokës kontrollohej nga klasa fisnike e Romës. Pronësia e tokës ishte vetëm një nga shumë dallimet që e veçonin aristokracinë nga klasat e ulëta. Aristokracia do të "riorganizonte pronat e vogla në ferma më të mëdha më fitimprurëse në mënyrë që të konkurronte me fisnikët e tjerë". Konsiderohej si një pikë krenarie të posedosh jo vetëm pjesën më të madhe të tokës, por edhe të kesh tokë që rritte prodhime me cilësi të lartë. Siç shkroi Marcus Cato "kur ata lavdëronin një njeri të denjë, lavdërimi i tyre merrte këtë formë: "Burri i mirë fermer i mirë"; nga klasa e bujqësisë vijnë njerëzit më të guximshëm dhe ushtarët më të guximshëm". Fermat do të prodhonin një shumëllojshmëri të korrash në varësi të stinës dhe do të fokusoheshin në përpjekjen për të blerë fermën më të mirë të mundshme në kushtet më të mira të mundshme. Cato diskuton shumë nga fokuset kryesore të fermerit dhe si të dallojë një pjesë të madhe toke. Ai vëren se një fermer i mirë duhet të marrë kohë të çmuar për të ekzaminuar tokën, duke parë çdo detaj. Jo vetëm që toka duhej të ishte e përsosur për t'u blerë, por fqinjët duhet të ruanin edhe fermat e tyre sepse "nëse rrethi ishte i mirë, ato duhet të mbaheshin mirë". Individët që kërkonin të blinin një copë tokë duhej të merrnin gjithashtu në konsideratë motin e zonës, gjendjen e tokës dhe sa afër do të ishte ferma me një qytet ose port. Planifikimi i kujdesshëm hyri në çdo detaj të zotërimit dhe mirëmbajtjes së një ferme në kulturën romake.
Drejtimi i një ferme në Romë
Pjesa më e madhe e punës bëhej nga shërbëtorët dhe skllevërit. Skllevërit ishin burimi kryesor i punës. Në shoqërinë romake, kishte tre mënyra kryesore për të marrë një skllav. Mënyra e parë dhe ndoshta më e zakonshme për të fituar një skllav ishte blerja e një në treg. Skllevërit bliheshin në ankande dhe tregje skllevërsh nga tregtarët ose tregtoheshin midis pronarëve individualë të skllevërve. Një mënyrë tjetër për të fituar skllevër ishte përmes pushtimit në luftë. Siç shpjegon Keith Hopkins në shkrimet e tij, shumë pronarë tokash shkonin në luftë dhe sillnin robër. Këta robër u kthyen më pas në territorin romak dhe ose u shitën te një qytetar tjetër ose u detyruan të punonin në fermën e kapësit. Mënyra e fundit që mund të fitohej një skllave ishte nëpërmjet lindjes: nëse një skllave lindte një fëmijë, ai fëmijë bëhej pronë e pronarit të skllavit. Marrëdhëniet jashtëmartesore me gratë që nuk ishin qytetare nuk konsideroheshin si tradhti bashkëshortore sipas ligjit romak (dhe gratë romake pritej të toleronin një sjellje të tillë), kështu që nuk kishte asnjë pengesë ligjore ose morale për të pasur fëmijë nga pronari ose mbikëqyrësi i një skllavi.
Skllevërit ishin relativisht të lirë për t'u përdorur sepse ishin pronë; trajtimi i tyre varej nga humanizmi i pronarëve të tyre, të cilët plotësonin nevojat e skllevërve të tyre për atë që ata donin të shpenzonin, jo atë që duhej të bënin. Mbikëqyrësit i motivonin skllevërit duke vendosur ndëshkime dhe duke dhënë shpërblime. "Nëse mbikëqyrësi e kthen fytyrën kundër keqbërjes, ata nuk do ta bëjnë atë; nëse ai e lejon, zotëria nuk duhet ta lërë të mbetet pa u ndëshkuar." Megjithëse mizoria e drejtpërdrejtë ndaj skllevërve konsiderohej si një shenjë e karakterit të keq në kulturën romake, kishte pak kufizime në dënimet që mund të shkaktonte një mbikëqyrës ose skllavopronar.
Probleme për fermerët
Fermerët romakë u përballën me shumë nga problemet që kanë prekur historikisht fermerët, duke përfshirë paparashikueshmërinë e motit, reshjet dhe dëmtuesit. Fermerët gjithashtu duhej të ishin të kujdesshëm ndaj blerjes së tokës shumë larg një qyteti ose porti për shkak të luftës dhe konflikteve të tokës. Duke qenë se Roma ishte një perandori e madhe që pushtoi shumë vende, ajo krijoi armiq me individë të cilëve u ishte marrë toka. Ata shpesh humbnin fermat e tyre nga pushtuesit të cilët do të merrnin përsipër dhe përpiqeshin të drejtonin vetë fermat. Ndonëse ushtarët romakë u vinin shpesh në ndihmë fermerëve dhe përpiqeshin të rifitonin tokën, këto luftime shpesh rezultonin në prona të dëmtuara ose të shkatërruara. Pronarët e tokave gjithashtu u përballën me probleme me rebelimet e skllevërve ndonjëherë. "Përveç pushtimeve nga kartagjenasit dhe fiset kelte, rebelimet e skllevërve dhe luftërat civile që u zhvilluan vazhdimisht në tokën italiane kontribuan në shkatërrimin e fermave tradicionale bujqësore. (fq. 4)
Mutriku
Mutriku është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Debabarrena, të provincës Gipuzkoa, në Komunitetin e Baskisë. Mutriku ka 5101 banorë (2012), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 27.7 km2.
Bozhinjeci
Bozhinjec (serbisht: Божињевац/Božinjevac) është fshat në komunën e Bujanocit, Serbi.
Mutriku
Lidhje të jashtme
Mutriku
Bozhinjeci
Statistikat
Ndryshimi i popullsisë gjat shek XIX
Fituesit e Çmimit Nobel 1983
Fituesit e Çmimit Nobel 1983 është listë në të cilën janë të radhitur fituesit e Çmimit Nobel për këtë vit në të gjitha lëmitë në të cilat dhurohet ky çmim. Gjithashtu janë të radhitur dhe të nominuarit e këtij viti si dhe fakte mbi nomiminmin dhe zgjedhjen e fituesve.
Vrulli
thumb|200px|Titulli në faqen e parë të edicionit të parë të punës së Njutonit ku përcaktohen ligjet e lëvizjes.
Në mekanikën klasike, vrulli  i njohur ndryshe si sasia e lëvizjes (njësia SI është kg·m/s, ose, në mënyrë ekuivalente, N·s) është prodhimi i masës dhe shpejtësisë të një objekti (p = mv). Kjo madhësi shpesh njihet si vrulli linear (impulsi linear) për ta dalluar atë nga impulsi këndor. Vrulli linear është një madhësi vektoriale, sepse ka një drejtim dhe një madhësi të caktuar. Impulsi këndor është një madhësi pseudovektoriale sepse ajo merr një shenjë të kundër të tepërt gjatë një rrotullimi të pasaktë. Vrulli i përgjithshëm i një grupi objektesh është konstant, nga ana tjetër nëqoftëse forca të jashtme veprojnë mbi trupat kjo nuk është e vërtetë (ligji i ruajtjes se impulsit).
Literatura shqipe
Ne literaturen shqipe, specifikisht ne tekstet e gjimanzit dhe ato te nivelit te ulët universitar vrulli (sasia e lëvizjes) zakonisht ngatërrohet me konceptin e impulsit. Impulsi përcaktohet si një ndyshim i vrullit të një trupit. Vrulli nga ana tjetër eshte thjesht produkti i masës së trupit me shpejtësine e tij në një çast të caktuar.
Shqiptarët në Ukrainë
Fëmijë [[shqiptar|shqiptarë me veshje kombëtare, në Ukrainë.|thumb|300x300px]] U larguan nga zona e Korçës, menjëherë pas pushtimit turk dhe për 200 vite jetuan në Bullgari. Më pas një pjesë u zhvendosën në Ukrainë dhe kanë 300 vite që jetojnë aty. Numri i shqiptarëve që jetojnë në Ukrainë arinë në 5000.
Gjendja sot
Ata kanë nevojë për përkrahje, pasi nuk kanë njeri për ti mësuar gjuhën shqipe. Në arkivin e tyre ruhen një numër i madh fotografish të vjetra dhe kostume prej 195 vitesh që kur janë zhvendosur. Duke mos pasur një dorë përkujdesje dhe kushte ekonomike, kjo degë kulture shkon drejt asimilimit.
Bij dhe bija
300px|Shqiptarët në Ukrainë.|thumb|rightPalina Kostandini - Punonte në biblotekë.
Ivan Karmyelyev - Ishte kryetar komune për 15 vite.
Petre Popov - Nënpunës.
Vitor Stamat - Punonte në zyrën e turizmit si dhe ishte kryetar i shoqatës së shqiptarëve të Ukrainës "Iliria".
Arvanitët dhe prejardhja e grekëve
Libri ndahet në pesë pjesë në të cilat shpjegohet epoka historike, zbritja e arbëreshëve në Greqi, krahasimi gjuhësor greqisht-shqip, arbëreshët e neohelenizmit, vitet e para të okupacionit turk, si dhe karakteristikat dalluese të arvanitëve.
Calhoun County (Michigan)
Calhoun County është një nga  qarqet në shtetin federal Michigan të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Vepra 9 (Enver Hoxha)
Vepra 9 me Autor Enver Hoxha, ky vëllim përfshin periudhën janar - gusht 1952. Shtëpia Botojëse "Naim Frashëri" Tiranë, 1972. Botohet me vendim të Komitetit Qëndror të Partisë së Punës të Shqipërisë.
Përmbajtja:
- Parathënie për vëllimin 9
- Mbi vërtetimin e dokumentave - 8 janar
- Fjalim në hidrocentralin mbi lumin e Matit - 11 janar
- Të forcojmë partinë në luftë për ndërtimin e socializmit - 15 janar
- Të përmirësojmë propagandën e agjitacionin e partisë - 15 janar - Të përmirësojmë punën për realizimin e detyrave ekonomike - 16 janar
- Mbi politikën e partisë në cilësimin e kulakëve - 21 janar
- Si të paraqiten materialet për Byronë Politike - 25 janar
- Shtypi nuk mund të jetë i pavarur nga partia - 25 janar
- Të gjallërohen asambletë e kooperativave të shitblerjes -25 janar - Disa gabime në komitetin e partisë në Pukë - 26 janar
- Telegram dërguar KQ të PPB të Polonisë - 29 janar
- Më shumë interesim për problemet jetike të popullit - 2 shkurt
- Letër dërguar pionierëve të shkollës së Lukovës - 17 shkurt
- Telegram urimi shokut Matias Rakoshi - 9 mars - Raport në Kongresin e II-të të PPSH - "Mbi aktivitetin e Komitetit Qendror të Partisë së Punës të Shqipërisë" I-III, 31 mars
- Raport në Kongresin e II-të të PPSH - IV - Raport në Kongresin e II-të të PPSH - V-VI - Fjala e mbylljes në Kongresin II të PPSH - 6 prill
Çmimi i madh i Australisë 2006
F1 Australia për vitin 2006 ishte gara e tretë e mbajtur këtë sezon e që u mbajt nga 31 marsi e gjer më 2 prill - duke përfshirë kualifikumet dhe garën. Kjo garë u mbajt në Albert Park, Melbourne. Në këtë garë fitues doli piloti Fernando Alonso, i dyti u rradhit Kimi Räikkönen dhe i treti Ralf Schumacher.
Vepra 9 (Enver Hoxha)
- Telegram dërguar shokut Boleslav Bjerut - 18 prill
Çmimi i madh i Australisë 2006
F1 Australia ishte hapëse e sezoneve garuese ne Formula 1 që nga viti 1996, por këtë sezon garimet hapi F1 Bahrain për shkak të garave tjera që mbahen në garkun në Melbourne.Australia do të marrë përsëri rolin e filluesit të sezonit në vitin 2007.
Vepra 9 (Enver Hoxha)
- Letër për fushatën e mbjelljeve - 5 maj
- Mbi forcimin e punës me lektorët - 9 maj
Çmimi i madh i Australisë 2006
Gara
Informata mbi garën ...
Vepra 9 (Enver Hoxha)
- Mbi dërgimin e komunistëve në objektet e ndërtimit - 16 maj
- Mbi punën e partisë në ushtri - 23 maj
- Mbi forcimin e udhëheqjes së partisë në bashkimet profesionale-30 maj
- Kooperativat e shitblerjes të kryejnë funksionin e ngarkuar nga partia - Bisedë në lidhje me problemet e fshatit - 17 qershor
- Mbi punimin e rezolucioneve të Kongresit II të PPSH - 27 qershor
- Fronti armë aktive që të mbështetë vijën e partisë - 8 korrik
- Telegram urimi dërguar J. V. Stalinit - 26 korrik
- Fjala para oficerëve që morën pjesë në lojën operative të armatës