Historia_e_arteve
Baroku
Baroku  u zhvillua midis shekullit të XVII dhe fillimeve të të XVIII-it. Qe një epokë me debate të mëdhenj në terrenin politik dhe fetar, duke krijuar një ndarje mes vendeve katolike kundërreformiste, ku u fuqizua shteti absolut dhe vendeve protestante me karakter më parlamentar. Arti u bë më i rafinuar dhe i zbukuruar, me mbijetesën e njëfarë racionalizmi klasicist, por me forma më dinamike dhe sensancionale, me parapëlqim për befasuesen dhe anekdotiken, për iluzionet optike dhe efektet dramatike. left|thumb|383x383px|Homazh për Dianën nga Annibale Carracci, 1597-1602 thumb|339x339px|San Carlo alle Quattro Fontane, projektuar nga Borromini Arkitektura, në disa linja klasike, mori disa forma më dinamike, me një dekorim të harlisur dhe një ndjenjë skenografike të formave dhe volumeve. Modulimi i hapsirës pati një rol të rëndësishëm, me parapëlqim për lakoret konkave dhe konvekse, duke i dhënë vëmendje të veçantë lojërave optike (trompe-l'œil) dhe këndvështrimi i spektatorit. Njëlloj si në epokën e mëparshme, motori i stilit të ri qe Italia: Gian Lorenzo Bernini qe një nga eksponentët e saj më të mirë, duke qenë realizuesi kryesor i Romës monumentale që njohim sot (kolonada e Sheshit të Shën Pjetrit, baldaquin-i i Shën Pjetrit, Sant'Andrea al Quirinale, Palazzo Chigi-Odescalchi); Francesco Borromini ishte një tjetër emër i madh i epokës, autor i kishave të San Carlo alle Quattre Fontane dhe Sant'Ivo alla Sapienza; gjithashtu u shquan edhe Pietro da Cortona, Baldassare Longhena, Filippo Juvara dhe Guarino Guarini. Në Francë, nën mbretërimin e Luigjit të XIV, nisën një sërë ndërtimesh luksoze: fasada e Palais du Louvre, e Louis Le Vau dhe Claude Perrault; Château de Versailles, e Le Vau dhe Jules Hardouin-Mansart. Në Austri u shqua Johann Bernhard Fischer von Erlach, autor i Karlskirche-s në Vienë. Në Angli duhet përmendur Saint Paul's Cathedral në Londër, e Christopher Wren. Në Spanjë, arkitektura pohoi në gjysmën e parë të shekullit të XVII trashëgiminë herreriane, me Juan Gómez de Mora si figura e dalluar, ndërsa në gjysmën e dytë të shekullit u dallua stili churrigueresco (nga José Benito Churriguera), i karakterizuar nga dekorizmi i harlisur dhe përdorimi i kollonave salamankase (Retablo Mayor de San Esteban de Salamanca). thumb|355x355px|Rrëmbimi i Proserpinës nga Plutoni nga François Girardon, 1677-1699. left|thumb|347x347px|Diana dhe Nimfat befasohen nga Fauni, P.P Rubens, 1639 Skulptura mori gjithashtu karakter dinamik, të spërdredhur, ekspresiv, ornamental, duke dalluar lëvizjen dhe shprehjen, me një bazë natyraliste por të shformuar nga kapriçoja e artistit. Në Itali u shqua përsëri Bernini, autor i veprave si Apolo e Dafne (1622-1625), L'Estasi di Santa Teresa (1644-1652), Morte della beata Ludovica Albertoni (1671-1674) etj. Në Francë u dalluan François Girardon, Antoine Coysevox dhe Pierre Puget. Në Spanjë u zgjat imazheria fetare e trashëgimisë gotike, ku u dalluan Gregorio Fernández, Juan Martínez Montañés, Alonso Cano, Pedro de Mena, Francisco Salzillo etj. left|thumb|294x294px|Vajza me vath perle, Jan Vermeer, 1665 thumb|363x363px|Fabulat e La Fontaine, botim i 1874 Piktura u zhvillua në dy prirje të ndryshme: natyralizmi, i bazuar realitetin strikt të natyrës, me parapëlqimin e dritëhijes –i ashtuquajturi tenebrizëm–, ku duhet përmendur Caravaggio (ose Michelangelo Merisi), Orazio dhe Artemisa Gentileschi, Pieter van Laer, Adam Elsheimer, Georges de La Tour dhe vëllezrit Le Nain; dhe klasicizmi, që qe njëlloj realist por me një konceptim të realitetit më intelektual dhe të idealizuar, ku përfshihen Annibale Carracci, Guido Reni, Domenichino, Guercino, Giovanni Lanfranco, Nicolas Poussin, Claude Lorrain, Hyacinthe Rigaud etj. Në të ashtuquajturin «pieno barroco» (gjysma e dytë e shekullit të XVII), me stil dekorativ dhe mbizotërim të pikturës murale, ku u shquan Pietro da Cortona, Andrea Pozzo, Luca Giordano dhe Charles Le Brun. Përveç këtyre rrymave, kishte një pafundësi shkollash, stilesh dhe autorësh me karakter të ndryshëm, ku dallohen dy shkolla rajonale: ajo flamande (Peter Paul Rubens, Anton Van Dyck, Jacob Jordaens, Frans Snyders), dhe ajo hollandeze (Rembrandt, Jan Vermeer, Frans Hals). Në Spanjë u shqua figura e jashtëzakonshme e Diego Velázquez (La fragua de Vulcano, 1630; La rendición de Breda, 1635; Venus del espejo, 1650; Las Meninas, 1656; Las hilanderas, 1657), ashtu si dhe José de Ribera, Francisco Ribalta, Alonso Cano, Francisco de Zurbarán, Juan de Valdés Leal dhe Bartolomé Esteban Murillo. left|thumb|263x263px|"Le Bourgeois Gentilhomme", i Molierit, botim i 1688-ës Në terrenin e arteve industriale, u shqua veçanërisht ebanisteria, që arriti majat e cilësisë mbi të gjitha në Francë, falë veprës së André-Charles Boulle, krijues i një teknike të re të përdorimit të metaleve (bakri, kallaji) mbi materialet organike (kafkull breshke, perla, fildish) ose e anasjellta. Mes veprave të tij dallohen dy komo të Trianon-it, në Versalles, dhe qosteku me Carro de Apolo en Fontainebleau. U shqua edhe tapiceria, argjendaria –veçanërisht «mineralet e ngurta» në Firence–, qeramika dhe qelqi –që mori rëndësi në Bohemi. thumb|315x315px|Estro Armonico, Antonio Vivaldi, 1700 Letërsia baroke karakterizohej nga i njëjti pesimizëm, me një vizion të jetës së vështirë si luftë, ëndërr ose gënjeshtër, ku gjithëçka është fluturake dhe e kalbshme. Stili i saj ishte madhështor dhe i mbingakuar, me një gjuhë shumë të axhektivuar dhe metaforike. Në një çast të parë u prodhuar rryma të ndryshme: eufuizmi në Angli (John Lyly, Robert Greene), preciosizmi në Francë (Vincent Voiture), marinizmi në Itali (Giambattista Marino), shkolla e parë e Silezisë (Martin Opitz, Angelus Silesius, Andreas Gryphius) dhe shkolla e dytë e Silezisë (Daniel Casper von Lohenstein, Hans Jakob Christoph von Grimmelshausen) në Gjermani. Më pas lindi klasicizmi në Francë, me autorë  si François de la Rochefoucauld, Jacques-Bénigne Bossuet, Nicolas Boileau-Despréaux, Jean de La Fontaine, François de Malherbe, Cyrano de Bergerac dhe Madeleine de Scudéry. Në Angli ra në sy vepra poetike e John Milton-it (Parajsa e humbur, 1667). Në Spanjë, ku shekulli i XVII do të quhej “shekulli i artë”, u prodhuan dy rryma: kulteranizmi, i drejtuar nga Luis de Góngora, ku dallohej bukuria formale, me një stil madhështor, metaforik, me shtim të latinizmave dhe lojërave gramatike; dhe konceptizmi, i përfaqësuar nga Francisco de Quevedo dhe Baltasar Gracián, ku mbizotëronte mendjemprehtësia, me një gjuhë konçize por polisemike, me kuptime të shumëfishta në pak fjalë. left|thumb|357x357px|Johannespassion me autograf të Johann Sebastian Bach-ut, 1738 Teatri Barok zhvilloi mbi të gjitha tragjedinë, bazuar në pashmangësinë e fatit, me një ton klasik, duke ndjekur tre njësitë e Castelvetro-s. Skenografia ishte më ngarkuar, duke ndjekur shijen ornamentale karakteristike të Barokut. U dalluan Pierre Corneille, Jean Racine dhe Molière-i, përfaqësues të klasicizmit francez. Në Spanjë teatri ishte thelbësisht popullor («corral de comedias»), komik, me një tipologji personale, ku u vërehën: bululú, ñaque, gangarilla, cambaleo, garnacha, bojiganga, farándula dhe compañía. U dalluan Tirso de Molina, Guillén de Castro, Juan Ruiz de Alarcón dhe, në radhë të parë Lope de Vega (El perro del hortelano, 1615; Fuenteovejuna, 1618) dhe Pedro Calderón de la Barca (La vida es sueño, 1636; El alcalde de Zalamea, 1651). thumb|296x296px|Crudel tiranno Amor nga George F. Handel, 1738 Muzika baroke dallohej nga kontrasti, akordet e dhunshëm, volumet e lëvizshme, zbukurimet e ekzagjeruara, struktura e shumëllojshme dhe kontrastuese. U karakterizua veçanërisht nga përdorimi i basit të vazhduar, seksioni instrumental grav që mbështeste pandërprerë pjesën melodike të sipërme. Në këtë epokë muzika arriti maja shumë të larta, duke u shkëputur plotësisht nga zëri dhe teksti, duke nxjerr në pah format e pastra instrumentale (suita, sonata, tokata, koncerti, sinfonia). Me sonatën lindën emrat e shpejtësisë: allegro, adagio, presto, vivace, andante etj. Në muzikën fetare lindën oratori dhe kantata, ndërsa muzika korale triumfonte veçanërisht në botën protestante. Në Spanjë lindën zarzuela dhe tonadilla si shfaqje të muzikës popullore. Midis figurave të mëdha të muzikës baroke duhet kujtuar Antonio Vivaldi, Tommaso Albinoni, Arcangelo Corelli, Marc-Antoine Charpentier, Johann Pachelbel, Heinrich Schütz, Johann Sebastian Bach, Georg Philipp Telemann, Georg Friedrich Haendel etj.