Politika_Libri_i_Tretë_(Aristoteli)
Në këtë vend të diskutimit imponohet hetimi duke respektuar mbretin i cili vepron vetëm sipas vullnetit të tij, ai tani duhet të konsiderohet. E ashtuquajtura monarki e kufizuar, ose mbretërimi sipas ligjit, siç e kam vërejtur tashmë, nuk është një formë e veçantë e qeverisjes, sepse nën të gjitha qeveritë, si, për shembull, në një demokraci ose aristokraci, mund të ketë një zyrë të përgjithshme mbajtëse për jetën, dhe një person shpesh bëhet suprem mbi administratën e një shteti. Një gjykatë e këtij lloji ekziston në Epidamnus, dhe gjithashtu në Opus, por në qytetin e fundit ka një fuqi më të kufizuar. Tani, monarkia absolute, ose sundimi arbitrar i një sovrani mbi një qytetar, në një qytet që përbëhet nga të barabartë, nga disa mendohet se është krejt në kundërshtim me natyrën; argumentohet që ata që janë nga natyra të barabartë duhet të kenë të njëjtën të drejtë dhe vlerë natyrore, dhe që për të pabarabartë të kenë një pjesë të barabartë, ose që të barabartët të kenë një pjesë të pabarabartë, në zyrat e shtetit, është po aq e keqe sa për kushtetutat trupore të kenë të njëjtin ushqim dhe veshje. Prandaj mendohet të jetë e drejtë që mes të barabartëve të rregullohet secili si dhe rregulli, dhe për këtë arsye një duhet të ketë radhën e vet. Ne kështu arrijmë në ligj; sepse një rend i trashëgimisë nënkupton ligjin. Dhe sundimi i ligjit, argumentohet, është i preferueshëm nga ai i çdo individi. Në të njëjtin parim, edhe nëse është më mirë për individë të caktuar të qeverisin, ata duhet të bëhen vetëm roje dhe ministra të ligjit. Për magjistratët duhet të ketë- pranohet kjo; por pastaj njerëzit thonë që t'i japësh autorizim çdo njeriu kur të gjithë janë të barabartë është e padrejtë. Jo, mund të ketë vërtet raste që ligji duket se nuk është në gjendje t'i përcaktojë, por a mundet një burrë në raste të tilla? Jo, do të përgjigjet, ligji stërvit oficerë për këtë qëllim të shprehur dhe i emëron ata për të përcaktuar çështjet që lihen të pavendosura prej tij, në gjykimin më të mirë të tyre. Për më tepër, kjo i lejon ata të bëjnë çdo ndryshim të ligjeve ekzistuese që sugjeron përvoja. Prandaj ai që ofron rregullin e ligjit mund të konsiderohet se oferton Zotin dhe vetëm Arsyeja sundon, por ai që i ofron sundimin njeriut shton një element të bishës; sepse dëshira është një kafshë e egër dhe pasioni prish mendjet e sundimtarëve, edhe kur ata janë më të mirët e njerëzve. Ligji është arsye e paprekur nga dëshira. Na thuhet që një pacient duhet të thërrasë një mjek; ai nuk do të bëhet më mirë nëse mësohet nga një libër. Por paraleli i arteve nuk është i qartë; sepse mjeku nuk bën asgjë në kundërshtim me rregullin nga motivet e miqësisë; ai shëron vetëm një pacient dhe merr një tarifë; ndërsa magjistratët bëjnë shumë gjëra nga inati dhe anësia. Dhe, me të vërtetë, nëse një burrë dyshonte se mjeku ishte në lidhje me armiqtë e tij për ta shkatërruar atë për një ryshfet, ai do të preferonte t'i drejtohej librit. Por sigurisht që mjekët, kur janë të sëmurë, thërrasin mjekë të tjerë dhe master-stërvitje, kur janë në trajnim, master-trajnues të tjerë, sikur nuk mund të gjykonin me të vërtetë gjykojnë për çështjen e tyre dhe mund të ndikohen nga ndjenjat e tyre. Prandaj është e qartë se në kërkimin e drejtësisë burrat kërkojnë mesataren ose asnjanësin, sepse ligji është mesatarja. Përsëri, ligjet zakonore kanë më shumë peshë dhe kanë të bëjnë me çështje më të rëndësishme, sesa ligjet e shkruara, dhe një burrë mund të jetë një sundimtar më i sigurt se ligji i shkruar, por jo më i sigurt se ligji zakonor.