cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sistemi i frymëmarrjes
Bimët
Frymëmarrja e bimëve është e kufizuar nga procesi i difuzionit. Bimët marrin dioksid karboni përmes vrimave, të njohura si stomata, që mund të hapen dhe mbyllen në pjesën e poshtme të gjetheve të tyre dhe nganjëherë pjesë të tjera të anatomisë së tyre. Shumica e bimëve kërkojnë disa oksigjen për proceset katabolike (reagimet e prishjes që lëshojnë energji). Por sasia e O2 e përdorur në orë është e vogël pasi ato nuk janë të përfshira në aktivitete që kërkojnë ritme të larta të metabolizmit aerobik. Kërkesa e tyre për ajër, megjithatë, është shumë e lartë pasi që ata kanë nevojë për CO2 për fotosintezën, e cila përbën vetëm 0.04% të ajrit mjedisor. Kështu, për të bërë 1g glukozë kërkon heqjen e të gjithë CO2 nga të paktën 18.7 litra ajër në nivelin e detit. Por joefikasitetet në procesin fotosintetik bëjnë që të përdoren vëllime dukshëm më të mëdha të ajrit.
Sllavofilia
parapamje|297x297px|Stema e perandorisë ruse Sllavofilia ( Славянофильство) një emër i çuditshëm, është lëvizja kundërrevolucionare qendrore në mes të shekullit të 19-të në Rusi. Kundërrevolucionar në kuptimin që u kundërshtoi shtetit Petrin dhe ndikimet modernizuese në Shqipëri. Sllavofilët kundërshtuan ndikimet e botevështrimi perëndimore në Rusi. Në varësi të kontekstit historik, e kundërta e sllavofilisë mund të shihet si sllavofobia (një frikë nga kultura sllave) ose gjithashtu ajo që disa intelektualë rusë (si Ivan Aksakov ) e quajtën "zapadnichestvo(perëndimizëm).
Historia
Sllavofilia, si një lëvizje intelektuale, u zhvillua në Rusinë e shekullit të 19-të. Në një farë kuptimi, kishte jo një, por shumë lëvizje sllavofile ose shumë degë të së njëjtës lëvizje. Disa ishin të majtë dhe vunë në dukje se idetë progresive si demokracia ishin thelbësore në përvojën ruse, siç dëshmohet nga ajo që ata konsideronin të ishte demokracia e përafërt e Novgorodit mesjetar. Disa ishin të djathtë dhe vunë në dukje traditën shekullore të carit autokratik si thelbin e natyrës ruse.
Lëvizja filloi në Moskë në vitet 1830. Duke u mbështetur në veprat e Etërve të Kishës Greke, filozofi Aleksey Khomyakov (1804–60) dhe kolegët e tij të devotshëm ortodoksë përpunuan një doktrinë tradicionaliste që pretendonte se Rusia ka mënyrën e saj të veçantë, e cila duhet të shmangë imitimin e institucioneve "perëndimore". Sllavofilët rusë kritikuan modernizimin e Pjetrit të Madh dhe Katerinës së Madhe, dhe disa prej tyre madje adoptuan veshjen tradicionale para-Petrine.
Doktrina
Perandoria Ruse, përveçse rusët, sundonte mbi miliona ukrainas, polakë dhe bjellorusë, të cilët kishin identitetet, traditat dhe fetë e tyre kombëtare. Ndaj ukrainasve dhe bjellorusëve, sllavofilët zhvilluan pikëpamjen se ata ishin pjesë e të njëjtit komb "rus të madh", bjellorusët ishin "rusët e bardhë" dhe ukrainasit "rusët e vegjël". Mendimtarët sllavofilë si Mikhail Katkov besonin se të dy kombet duhet të sundoheshin nën udhëheqjen ruse dhe ishin një pjesë thelbësore e shtetit rus. Në të njëjtën kohë, ata kishin një marrëdhënie te komplikuara me ukrainasit dhe bjelloruset, duke besuar se aspiratat e tyre kombëtare, si dhe gjuhësore dhe letrare ishin rezultat i "intrigës polake" për t'i ndarë ata nga rusët. Sllavofilë të tjerë, si Ivan Aksakov, njohën të drejtën e ukrainasve për të përdorur gjuhën ukrainase, por e panë atë si krejtësisht të panevojshme dhe të dëmshme. Aksakov, megjithatë, pa një përdorim praktik të gjuhës "maloruse": do të ishte e dobishme në luftën kundër "elementit civilizues polak në provincat perëndimore".
Përveç ukrainasve dhe bjellorusëve, Perandoria Ruse përfshinte edhe polakët, vendi i të cilëve ishte zhdukur pasi u nda nga tre shtete fqinje, përfshirë Rusinë, e cila pas vendimeve të Kongresit të Vjenës u zgjerua në më shumë territore të banuara nga polakët. Polakët u treguan problem për ideologjinë e sllavofilizmit. Vetë emri sllavofile tregonte se karakteristikat e sllavëve bazoheshin në përkatësinë e tyre etnike, por në të njëjtën kohë, sllavofilët besonin se ortodoksia ishte e barabartë me sllavinë. Ky besim u përgënjeshtrua nga vetë ekzistenca e polakëve brenda Perandorisë Ruse, të cilët, megjithëse kishin origjinë sllave, ishin gjithashtu thellësisht katolikë romakë, besimi katolik që përbën një nga vlerat thelbësore të identitetit kombëtar polak. Gjithashtu, ndërsa sllavofilët lavdëronin udhëheqjen e Rusisë mbi kombet e tjera me origjinë sllave, vetë identiteti i polakëve bazohej në kulturën dhe vlerat e Evropës Perëndimore dhe rezistenca ndaj Rusisë shihej prej tyre si rezistencë ndaj diçkaje që përfaqësonte një mënyrë jetese të huaj. Si rezultat, sllavofilët ishin veçanërisht armiqësorë ndaj kombit polak, shpesh duke e sulmuar atë emotionalist në shkrimet e tyre. Marrëdhënie e tyre me ukrainasit ishte i ngjashëm, sepse ata e konsideronin ukrainasit midis lindjes dhe perëndimit.
Pas fundin e robërisë
Pas shfuqizimit të skllavërisë në Rusi dhe përfundimit të kryengritjes në Poloni, mendimtarët e rinj sllavofile u shfaqën në vitet 1870 dhe 1880, të përfaqësuar nga studiues si Nikolai Danilevsky, i cili shpjegoi një pikëpamje të historisë si rrethore dhe Konstantin Leontiev.
Danilevsky promovoi autokracinë dhe ekspansionin imperialist si pjesë e interesit kombëtar rus. Leontiev besonte në një shtet policor për të parandaluar ndikimet evropiane që të arrijnë Rusinë.
Pochvennichestvo
Shkrimtarët e mëvonshëm Fjodor Dostojevski, Konstantin Leontyev dhe Nikolay Danilevsky zhvilluan një version të veçantë konservator të sllavofilizmit, Pochvennichestvo (nga fjala ruse për tokë ). Mësimi, siç artikulohet nga Konstantin Pobedonostsev ( Ober-Prokuror i Kishës Ortodokse Ruse), u miratua si ideologjia zyrtare cariste gjatë mbretërimit të Aleksandrit III dhe Nikollës II. Edhe pas Revolucionit Rus të vitit 1917, ai u zhvillua më tej nga filozofët fetarë emigrantë si Ivan Ilyin (1883–1954).
.
Jacques Derrida
Jacques Derrida (Albanezisht: Zhak Derida) ishte një filozof i shquar francez i lindur më 15 korrik 1930 dhe vdiq më 9 tetor 2004. Ai njihet si një nga përfaqësuesit më të njohur të lëvizjes poststrukturaliste dhe një nga themeluesit kryesorë të analizës së tekstit. Derrida u bë i famshëm për konceptin e tij të "dekonstruksionit", që kritikonte mënyrën tradicionale të leximit dhe shkrimi të tekstit.
Derrida lindi në Algjeri dhe u edukua në universitetin e Algjerit dhe më vonë në École Normale Supérieure në Paris. Ai fitoi një reputacion ndërkombëtar si filozof dhe shkrimtar prodhues, duke publikuar një sërë të gjërë veprash që trajtonin temat e gjuhësisë, letërsisë, filozofisë, politikës dhe kulturës. Shumë nga punimet e tij janë ndikuar nga ide të Nietzsche-s, Heidegger-it dhe Freud-it, dhe ka lënë gjurmë të rëndësishme në fusha të tilla si studimet kulturore, estetika, sociologjia dhe letërsia.
Derrida ishte një figurë e diskutueshme dhe sfiduese, me disa njerëz që e konsiderojnë si një filozof të madh dhe të rëndësishëm, ndërsa të tjerët e kanë kritikuar për stilin e tij të shkrimi dhe përhapjen e thelbit të tij filozofik. Megjithatë, nuk ka dyshim se Derrida ka pasur një ndikim të madh në fushën e studimeve humaniste dhe ka patur një ndikim të qëndrueshëm në debatet intelektuale të shekullit të kaluar.
Jeta
Jacques Derrida lindi më 15 korrik 1930 në El Biar, një përiferi të Algjerit, Algjeri. Ai erdhi nga një familje hebraike, dhe vitet e tij të hershme u ndikuan nga përvoja e rritjes gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe shfaqja e antisemitizmit. Përvoja intelektuale e Derridës nisi në moshën e re dhe ai shkëlqeu në aspektin akademik.
Në vitin 1949, Derrida zhvendosi në Paris për të ndjekur arsimin e lartë në École Normale Supérieure (ENS). Atje ai studjoi filozofi dhe letërsi, dhe u takua me mendimtarë të ndikshëm si Michel Foucault dhe Louis Althusser. Derrida përfundoi agrégation-in e tij në filozofi në vitin 1956, një kualifikim prestigjioz që i lejoi të mësonte në nivelin universitar.
Gjatë viteve 1960, Derrida filloi të fitonte njohuri si filozof dhe filloi të botojë vepra të ndikshme. Në vitin 1967, ai mbajti një ligjëratë me titullin "Struktura, Shenja dhe Loja në Diskursin e Shkencave Njerëzore" në Universitetin Johns Hopkins, e cila e prezantoi atë në skenën intelektuale amerikane dhe e vendosi atë si figurë të shquar në rrethinat filozofike.
Puna e Derridës ishte karakterizuar nga një pyetje radikale e koncepteve filozofike dhe gjuhësore tradicionale. Ai sfidoi idenë e një kuptime të fiksuara dhe të qëndrueshme, duke argumentuar në vend të kësaj për ekzistencën e një joqëndrueshmërie dhe të papërcaktueshmërie të vetvetishme në gjuhë dhe tekste. Kjo çoi në zhvillimin e konceptit të "dekonstruksionit", i cili kërkonte të zbulonte kontradiktat dhe paragjykimet brenda teksteve, duke nënminuar strukturat dhe interpretimet hierarkike tradicionale.
Gjatë gjithë karrierës së tij, Derrida u angazhua në aktivitete shkencore të rreptë, duke botuar shumë libra, ese dhe ligjëratë. Ai eksploroi një sërë temash, duke përfshirë letërsinë, gjuhësinë, etikën, politikën dhe natyrën e vetë gjuhës. Disa nga veprat e tij të njohura përfshijnë "Of Grammatology" (1967), "Writing and Difference" (1967), "Speech and Phenomena" (1973) dhe "The Post Card" (1980).
Idetë e Derridës shkaktuan debate dhe polemika të ashpra në brendësi të komunitetit akademik. Kritikët e akuzuan atë për të qenë i përzier dhe qëllimisht i vështirë për të kuptuar, ndërsa të tjerët e lavdëruan qasjen e tij inovative ndaj filozofisë dhe gjuhës. Pavarësisht polemikave, Derrida vazhdoi të ndikojë breza të tërë studiuesish, veçanërisht në fusha si teoria letrare, studimet kulturore dhe filozofia.
Jacques Derrida ndërroi jetë më 9 tetor 2004 në Paris, Franca, duke lënë pas një trup të pasur dhe kompleks veprash që vazhdojnë të formojnë diskursin intelektual dhe të frymëzojnë mendimin kritik.
Filozofia
Derrida e quajti veten nje historiane. Ai vuri në dyshim supozimet e traditës filozofike perëndimore dhe gjithashtu më gjerësisht të kulturës perëndimore. Duke vënë në pikëpyetje diskurset mbizotëruese dhe duke u përpjekur t'i modifikojë ato, ai u përpoq të demokratizonte skenën universitare dhe ta politizonte atë. Derrida e quajti sfidën e tij ndaj supozimeve të kulturës perëndimore " dekonstruksion ". Në disa raste, Derrida iu referua dekonstruksionit si një radikalizim i një fryme të caktuar të marksizmit.
Me leximet e tij të detajuara të veprave nga Platoni tek Rousseau tek Heideggeri, Derrida shpesh argumenton se filozofia perëndimore ka lejuar në mënyrë jokritike modele të thellësisë metaforike. për të qeverisur konceptimin e tij për gjuhën dhe ndërgjegjen. Ai i sheh këto supozime shpesh të papranuara si pjesë të një "metafizike të pranisë" me të cilën është lidhur filozofia. Ky "logocentrizëm", argumenton Derrida, krijon kundërvënie binare "të shënuara" ose të hierarkizuara që kanë një efekt në gjithçka, nga konceptimi ynë i lidhjes së të folurit me shkrimin e deri te kuptimi ynë i dallimeve racore. Dekonstruksioni është një përpjekje për të ekspozuar dhe minuar një "metafizikë" të tillë.
Derrida i qaset teksteve të ndërtuara rreth kundërshtive binare, të cilat i gjithë fjalimi duhet t'i artikulojë nëse synon të ketë ndonjë kuptim. Kjo qasje ndaj tekstit është, në një kuptim të gjerë, e ndikuar nga semiologjia e Ferdinand de Saussure. Saussure, i konsideruar si një nga baballarët e strukturalizmit, pohoi se termat marrin kuptimin e tyre në përcaktimin reciprok me termat e tjerë brenda gjuhës. Përqasjeja e Jacques Derridës ndaj semiotikës, të cilën ai zhvilloi në kontekstin e strukturës filozofike më të gjerë, shpesh quhet "semiotika dekonstruktive". Kuptimi i Derridës për semiotikën sfidon konceptet tradicionale të shenjave dhe kuptimeve, duke theksuar joqëndrueshmërinë dhe ndërthurrjen e pashmangshme brenda gjuhës dhe teksteve. Ja disa aspekte kyçe të semiotikës së Derridës:
Ndoshta pohimi më i cituar dhe më i famshëm i Derridës, i cili shfaqet në një ese mbi Rousseau në librin e tij të Gramatologjisë (1967), është pohimi se "nuk ka asnjë jashtë kontekstit" ( il n'y a pas de hors-texte). Kritikët e Derridës janë akuzuar shpesh se e kanë përkthyer gabim frazën në frëngjisht për të sugjeruar se ai kishte shkruar " Il n'y a rien en dehors du texte " ("Nuk ka asgjë jashtë tekstit") dhe për ta shpërndarë gjerësisht këtë përkthim për të bërë të duket se Derrida po sugjeron se nuk ekziston asgjë përveç fjalëve.
Punimet e hershme
Derrida filloi karrierën e tij duke shqyrtuar kufijtë e fenomenologjisë. Dorëshkrimi i tij i parë i gjatë akademik, i shkruar si një disertacion për diplôme d'études supérieures dhe dorëzuar në 1954, kishte të bënte me punën e Edmund Husserl. Gary Banham ka thënë se disertacioni është "në shumë aspekte interpretimi më ambicioz i Derridës me Husserl-in, jo vetëm për sa i përket numrit të veprave të trajtuara, por edhe për sa i përket natyrës së fokusuar jashtëzakonisht të hetimit të tij". Në vitin 1962 ai botoi Origjinën e Gjeometrisë së Edmund Husserl: Një hyrje, e cila përmbante përkthimin e tij të esesë së Husserl-it. Shumë elementë të mendimit të Derridës ishin tashmë të pranishëm në këtë vepër. Në intervistat e mbledhura në Pozicione (1972), Derrida tha:
Derrida së pari mori vëmendje të madhe jashtë Francës me leksionin e tij, "Struktura, shenja dhe loja në diskursin e Shkencave Njerëzore", mbajtur në Universitetin Johns Hopkins në 1966 (dhe më pas u përfshi në Shkrimi dhe Diferenca ). Konferenca në të cilën u dorëzua ky punim kishte të bënte me strukturalizmin, atëherë në kulmin e ndikimit të tij në Francë, por sapo filloi të fitonte vëmendje në Shtetet e Bashkuara. Derrida ndryshonte nga pjesëmarrësit e tjerë nga mungesa e përkushtimit të tij të qartë ndaj strukturalizmit, duke qenë tashmë kritik ndaj lëvizjes. Ai vlerësoi arritjet e strukturalizmit, por gjithashtu mbajti rezerva për kufizimet e tij të brendshme; kjo ka bërë që akademikët amerikanë të etiketojnë mendimin e tij si një formë post-strukturalizmi.
Efekti i punimit të Derridës ishte i tillë që në kohën kur u botuan punimet e konferencës në vitin 1970, titulli i koleksionit ishte bërë Kontradikta strukturaliste. Konferenca ishte gjithashtu ku ai u takua me Paul de Man, i cili do të ishte një mik i ngushtë dhe burim debatesh të mëdha, si dhe ku u takua për herë të parë me psikoanalistin francez Jacques Lacan, me veprën e të cilit Derrida kishte një marrëdhënie të përzier.
Debati i fenomenologjisë kundër strukturalizmit (1959)
Fenomenologjia, siç parashikohet nga Husserl, është një metodë e kërkimit filozofik që hedh poshtë paragjykimet racionaliste që ka dominuar mendimin perëndimor që nga Platoni në favor të një metode të vëmendjes reflektuese që zbulon "përvojën e jetuar" të individit; për ata me prirje më fenomenologjike, qëllimi ishte të kuptonin përvojën duke kuptuar dhe përshkruar gjenezën e saj, procesin e daljes së saj nga një origjinë ose ngjarje. Për strukturalistët, ky ishte një problem i rremë dhe "thellësia" e përvojës në fakt mund të ishte vetëm një efekt i strukturave që nuk janë në vetvete eksperimentale.
1967–1972
Interesat e Derridës i kaluan kufijtë disiplinorë dhe njohuritë e tij për një gamë të gjerë materialesh të larmishme u pasqyruan në tre përmbledhjet e punës të botuara në 1967: Fjalimi dhe fenomenet, Of Grammatology (fillimisht dorëzuar si Doctorat de spécialité teza nën Maurice de Gandillac ), dhe Shkrimi dhe Diferenca.
Në disa raste, Derrida e ka pranuar borxhin e tij ndaj Husserl-it dhe Heidegger-it dhe ka deklaruar se pa ta ai nuk do të kishte thënë asnjë fjalë të vetme. Ndër pyetjet e bëra në këto ese janë "Çfarë është 'kuptimi', cilat janë marrëdhëniet e tij historike me atë që supozohet se identifikohet nën rubrikën 'zëri' si vlerë e pranisë, pranisë së objektit, pranisë së kuptimit në ndërgjegje, vetë- prania në të ashtuquajturin të folur të gjallë dhe në vetëdijen?" Në një ese tjetër në Shkrimi dhe Diferenca me titull "Dhuna dhe metafizika: Një ese mbi mendimin e Emmanuel Levinas", dalin rrënjët e një teme tjetër kryesore në mendimin e Derridës: Tjetri në kundërshtim me të njëjtin "Analiza dekonstruktive privon të tashmen. e prestigjit të saj dhe e ekspozon atë ndaj diçkaje tout autre, "tërësisht tjetër", përtej asaj që është e parashikueshme nga e tashmja, përtej horizontit të "të njëjtës"". Përveç Rousseau, Husserl, Heidegger dhe Levinas, këta tre libra diskutuan dhe/ose u mbështetën në veprat e shumë filozofëve dhe autorëve, duke përfshirë gjuhëtarin Saussure, Hegel, Foucault, Bataille,. Descartes, antropologu Lévi-Strauss, paleontologu Leroi-Gourhan, psikoanalisti Freud, dhe shkrimtarë si Jabès dhe Artaud.
Ky koleksion me tre libra të botuar në vitin 1967 përpunoi kuadrin teorik të Derridës. Derrida përpiqet t'i afrohet vetë zemrës së traditës intelektuale perëndimore, duke e karakterizuar këtë traditë si "një kërkim për një qenie transcendentale që shërben si origjinë ose garantues i kuptimit". Përpjekja për të "bazuar marrëdhëniet kuptimore përbërëse të botës në një shembull që vetë qëndron jashtë çdo marrëdhënieje" u referua nga Heidegger si logocentrizëm, dhe Derrida argumenton se sipërmarrja filozofike është në thelb logocentrike, dhe se kjo është një paradigmë. trashëguar nga judaizmi dhe helenizmi. Ai nga ana e tij e përshkruan logocentrizmin si falokratik, patriarkal dhe maskulinist. Derrida kontribuoi në "kuptimin e disa presupozimeve dhe paragjykimeve të fshehura thellësisht filozofike në kulturën perëndimore ", duke argumentuar se e gjithë tradita filozofike mbështetet në kategori arbitrare dikotomike (të tilla si të shenjta/profane, shenjues/shënjuar, mendje/trup ) dhe se çdo tekst përmban hierarki të nënkuptuara, "me anë të të cilave një rend i imponohet realitetit dhe me anë të të cilit ushtrohet një shtypje e hollë, pasi këto hierarki përjashtojnë, nënshtrojnë dhe fshehin kuptimet e ndryshme të mundshme". Derrida i referohet procedurës së tij për zbulimin dhe prishjen e këtyre dikotomive si dekonstruksion i kulturës perëndimore.
Në vitin 1968, ai botoi esenë e tij me ndikim " Farmacia e Platonit " në revistën franceze Tel Quel. Kjo ese u mblodh më vonë në Përhapja, një nga tre librat e botuar nga Derrida në 1972, së bashku me përmbledhjen e eseve Margins of Philosophy dhe koleksionin e intervistave të titulluar Pozicione. "Dissemination" (Shqip: "Diseminimi") është një nga veprat kryesore të Jacques Derridës, botuar për herë të parë në vitin 1972. Ky libër, i shkruar në stilin karakteristik të Derridës, trajton temat e gjuhësisë, tekstit, semiotikës, dhe dekonstruksionit.
"Diseminimi" shqyrton idenë se tekstit nuk mund t'i përcaktojmë një kuptim të qartë dhe të fiksuar. Derrida ndërthur kritikën e tij ndaj traditës filozofike dhe semiotike me një analizë të thelluar të tekstit. Ai shfaq sfidat që lindin nga përpjekjet për të zbuluar një kuptim të saktë dhe të përshtatshëm në tekst, duke theksuar mungesën e një qendre të qartë në të cilën të gjitha kuptime mund të merren në dorë.
Përmes përdorimit të strategjive dekonstruktive, Derrida hyn në rrënjën e tekstualitetit, tregon kontradiktat dhe tensionet brenda tij, dhe tregon se si shenjat dhe kuptime janë të hapura për interpretim të ndryshëm. Libri shpalos idenë e "différance", një term kyç i Derridës që paraqet një ndërthurje të shtyrjes dhe dallimit në gjuhë dhe tekste. Différance thekson që kuptimeve u shtyhet vazhdimisht dhe ndryshojnë nga një interpretim në tjetrin.
1973–1980
Në periudhën midis vitit 1973 dhe 1980, Jacques Derrida botoi një seri të veprave të rëndësishme, që vazhduan të ndikojnë thellësisht në studimet filozofike dhe kritikën kulturore. Këtu janë disa nga këto vepra:
Këto janë vetëm disa nga veprat e Derridës në periudhën midis vitit 1973 dhe 1980. Puna e tij në këto vite karakterizohet nga një analizë e thellë e gjuhësisë, tekstit, semiotikës, dhe dekonstruksionit, duke lënë gjurmë të rëndësishme në fushën e studimeve filozofike dhe kritikës së kulturës.
Mbi Shpirtit (1987)
Më 14 mars 1987, Derrida prezantoi në konferencën e CIPH-së me titull "Heidegger: Pyetje të hapura", një leksion i cili u botua në tetor 1987 si Of Spirit: Heidegger and the Question. Ai ndjek ndryshimin e rolit të Geist (shpirtit) përmes veprës së Heidegger-it, duke vënë në dukje se, në vitin 1927, "shpirti" ishte një nga termat filozofikë që Heidegger-i i vuri synimet për çmontimin e tij. Libri i tij lidhet në një sërë aspektesh me angazhimin e tij të gjatë me Heidegger-in (siç është "The Ends of Man" në Margins of Philosophy, seminari i tij në Paris mbi kombësinë filozofike dhe nacionalizmin në mesin e viteve 1980 dhe esetë e botuara në anglisht si Geschlecht dhe Geschlecht II ). Ai konsideron "katër fije udhëzuese" të filozofisë Heideggeriane që formojnë "nyjën e këtij Geflecht [gërsheti]": "çështja e pyetjes", "thelbi i teknologjisë", "diskursi i kafshërisë" dhe "epokaliteti" ose "teleologjia e fshehur ose rendi narrativ".
Vitet 1990: tema politike dhe etike
Disa kanë argumentuar se puna e Derridës mori një "kthesë" politike dhe etike në vitet 1990. Tekstet e cituara si dëshmi e një kthese të tillë përfshijnë Forcën e Ligjit (1990), si dhe Spektrat e Marksit (1994) dhe Politikat e Miqësisë (1994). Disa i referohen Dhuratës së Vdekjes si dëshmi se ai filloi të aplikonte më drejtpërdrejt dekonstruksionin në marrëdhëniet midis etikës dhe fesë. Në këtë vepër, Derrida interpreton pasazhe nga Bibla, veçanërisht mbi Abrahamin dhe Sakrificën e Isakut dhe nga Frika dhe Dridhja e Søren Kierkegaard -it.
Derrida mbajti një eulogji në funeralin e Levinas, i botuar më vonë si Adieu à Emmanuel Lévinas, një vlerësim dhe eksplorim i filozofisë morale të Levinas. Derrida përdori interpretimin e Bracha L. Ettinger -it të nocionit të feminitetit të Lévinas-it dhe transformoi përkatësisht leximin e tij të mëparshëm të kësaj teme.
Derrida vazhdoi të prodhonte lexime të letërsisë, duke shkruar gjerësisht për Maurice Blanchot, Paul Celan dhe të tjerë.
Në vitin 1991 ai botoi titullin tjetër, në të cilin ai diskutoi konceptin e identitetit (si në identitetin kulturor, identitetin evropian dhe identitetin kombëtar ), në emër të të cilit në Evropë janë lëshuar "dhunat më të këqija", "krimet e ksenofobia, racizmi, antisemitizmi, fanatizmi fetar apo nacionalist”.
Në Konferencën Cerisy të vitit 1997, Derrida mbajti një fjalim dhjetë orësh mbi temën e "kafshës autobiografike" të titulluar Kafsha që Prandaj jam (Më shumë për t'u ndjekur). Duke u angazhuar me pyetjet rreth ontologjisë së kafshëve jo-njerëzore, etikën e therjes së kafshëve dhe ndryshimin midis njerëzve dhe kafshëve të tjera, adresa është parë si fillimi i një "kthese të vonë të kafshëve" në filozofinë e Derridës, megjithëse vetë Derrida ka thënë se interesi i tij për kafshët janë të pranishme në shkrimet e tij më të hershme.
Puna e zisë (1981–2001)
Duke filluar me "Vdekjet e Roland Barthes" në 1981, Derrida prodhoi një sërë tekstesh për zinë dhe kujtimin e shkaktuar nga humbja e miqve dhe kolegëve të tij, shumë prej tyre angazhime të reja me punën e tyre. Memoires for Paul de Man, një seri leksionesh me gjatësi librash të prezantuara fillimisht në Yale dhe më pas në Irvine si Leksioni Wellek i Derrida-s, i ndjekur në 1986, me një rishikim në 1989 që përfshinte "Si tingujt e detit, thellë brenda një guacke: Paul de Lufta e Njeriut”. Përfundimisht, katërmbëdhjetë ese u mblodhën në The Work of Mourning (2001), i cili u zgjerua në botimin francez të 2003, Chaque fois unik, la fin du monde (fjalë për fjalë, "Unik çdo herë, fundi i botës"), për të përfshirë ese kushtuar Gérard Granel dhe Maurice Blanchot.
Politika
Derrida u angazhua me një sërë çështjesh, lëvizjesh dhe debatesh politike gjatë gjithë karrierës së tij. Në vitin 1968, ai mori pjesë në protestat e majit 68 në Francë dhe u takua shpesh me Maurice Blanchot. Megjithatë, ai shprehu shqetësimet për "kultin e spontanitetit" dhe euforinë antisindikale që ai vuri re. Ai gjithashtu regjistroi kundërshtimet e tij ndaj Luftës së Vietnamit në një leksion që mbajti në Shtetet e Bashkuara. Derrida nënshkroi një peticion kundër ligjeve të moshës së pëlqimit në 1977, dhe në 1981 ai themeloi shoqatën franceze Jan Hus për të mbështetur intelektualët disidentë çekë.
Në vitin 1981, Derrida u arrestua nga qeveria Çekosllovake për drejtimin e një konference pa autorizim dhe u akuzua për trafik droge, megjithëse ai pretendoi se droga i ishte vendosur atij. Ai u lirua me ndihmën e qeverisë Mitterrand dhe Michel Foucault. Derrida ishte një avokat për çarmatimin bërthamor, protestoi kundër aparteidit në Afrikën e Jugut dhe u takua me intelektualë palestinezë gjatë një vizite në Jerusalem në 1988. Ai gjithashtu kundërshtoi dënimin me vdekje dhe u përfshi në fushatën për lirimin e Mumia Abu-Jamal.
Edhe pse Derrida nuk ishte i lidhur me asnjë parti politike deri në vitin 1995, ai mbështeti kandidaturën socialiste të Lionel Jospin, pavarësisht dyshimeve për organizata të tilla. Në zgjedhjet presidenciale franceze të vitit 2002, ai refuzoi të votonte në balotazhin midis kandidatit të ekstremit të djathtë Jean-Marie Le Pen dhe të qendrës së djathtë Zhak Shirak, duke përmendur mungesën e zgjedhjeve të pranueshme. Derrida kundërshtoi pushtimin e Irakut të vitit 2003 dhe u angazhua në rimendimin e politikës dhe vetë politikës brenda dhe përtej filozofisë. Ai u fokusua në të kuptuarit e implikimeve politike të nocioneve si përgjegjësia, arsyeja e shtetit, vendimi, sovraniteti dhe demokracia. Deri në vitin 2000, ai po teorizonte "demokracinë që do të vinte" dhe po mendonte për kufizimet e demokracive ekzistuese.
Ndikimet tek Derrida
Leximet vendimtare në adoleshencën e tij ishin Reveries e Rousseau për një shëtitës të vetmuar dhe Rrëfimet, ditari i André Gide, La porte étroite, Les nourritures terrestres dhe Imoralisti ; dhe veprat e Friedrich Nietzsche. Fraza Familje, ju urrej! në veçanti, i cili e frymëzoi Derridën si adoleshent, është një varg i famshëm nga Les nourritures terrestres i Gide, libri IV. Në një intervistë të vitit 1991, Derrida komentoi një varg të ngjashëm, gjithashtu nga libri IV i së njëjtës vepër Gide: "I urreja shtëpitë, familjet, të gjitha vendet ku njeriu mendon se do të gjejë prehje" ( Je haïssais les foyers, les familles, tous lieux où l'homme pense trouver un repos ).
Libri i tij, Adieu à Emmanuel Lévinas, zbulon mentorimin e tij nga ky filozof dhe studiues talmudik, i cili praktikoi takimin fenomenologjik me Tjetrin në formën e Fytyrës, e cila urdhëroi reagimin njerëzor. Përdorimi i dekonstruksionit për të lexuar tekste hebraike - si Talmudi - është relativisht i rrallë, por kohët e fundit është tentuar.
Bashkëmoshatarët dhe bashkëkohësit
Miqtë filozofikë, aleatët, studentët dhe trashëgimtarët e mendimit të Derridës përfshijnë Paul de Man, Jean-François Lyotard, Michel Foucault, Louis Althusser, Emmanuel Levinas, Maurice Blanchot, Gilles Deleuze, Jean -Luc Nancy, Philippetheman ., Hélène Cixous, Bernard Stiegler, Alexander García Düttmann, Joseph Cohen, Geoffrey Bennington, Jean-Luc Marion, Gayatri Chakravorty Spivak, Raphael Zagury-Orly, Jacques Ehrmann, Avital Ronedi M Butthlerne, sto Laclau, Samuel Weber, Catherine Malabou dhe Claudette Sartiliot.
Nancy dhe Lacoue-Labarthe
Jean-Luc Nancy dhe Philippe Lacoue-Labarthe ishin ndër studentët e parë të Derridës në Francë dhe vazhduan të bëhen filozofë të njohur dhe të rëndësishëm në vetvete. Pavarësisht nga dallimet e tyre të konsiderueshme në temë, dhe shpesh edhe në një metodë, ata vazhduan ndërveprimin e tyre të ngushtë me njëri-tjetrin dhe me Derridën, që nga fillimi i viteve 1970.
Michel Foucault
Kritika e Derridës ndaj Foucault shfaqet në esenë Cogito dhe Historia e Çmendurisë (nga Shkrimi dhe Diferenca ). Ajo u dha për herë të parë si një leksion më 4 mars 1963, në një konferencë në Kolegjin filozofik të Wahl -it. Dy burrash nuk kishin shoqeri me.
Në një shtojcë të shtuar në botimin e vitit 1972 të Historisë së çmendurisë së tij, Foucault kundërshtoi interpretimin e Derridës për veprën e tij dhe e akuzoi Derridën se praktikonte "një pedagogji të vogël të përcaktuar historikisht [...] që i mëson studentit se nuk ka asgjë jashtë teksti [. . . ]. Një pedagogji që në mënyrë të anasjelltë i jep zërit të mjeshtrave atë sovranitet të pafund që i lejon atij të rithasë tekstin pafundësisht." Sipas historianit Carlo Ginzburg, Foucault mund të ketë shkruar Rendi i Gjërave (1966) dhe Arkeologjia e Dijes pjesërisht nën stimulimin e kritikës së Derridës. Carlo Ginzburg e etiketoi shkurtimisht kritikën e Derridës në "Cogito and the History of Madness", si "kundërshtime të lehta, nihiliste", pa dhënë argumente të mëtejshme.
Kritika nga marksistët
Në një punim të titulluar Ghostwriting, Gayatri Chakravorty Spivak —përkthyesi i De la grammatologie ( I Grammatologjisë ) të Derridës në anglisht — kritikoi kuptimin e Derridës për Marksin. Duke komentuar mbi Spektret e Marksit të Derrida-s, Terry Eagleton shkroi: "Drejtësia është e rrënjosur në vetë shkronjën e këtij libri, pasi një pyetje retorike e përkulur në mënyrë teatrale bie fort në thembrat e një tjetri në një sintaksë të lodhshme, e cila është e hapur ndaj parodisë".
Megjithëse Derrida iu drejtua Shoqatës Filozofike Amerikane në të paktën një rast në 1988, dhe u vlerësua shumë nga disa filozofë bashkëkohorë si Richard Rorty, Alexander Nehamas, dhe Stanley Cavell, puna e tij është vlerësuar nga filozofë të tjerë analitikë. të tilla si John Searle dhe Willard Van Orman Quine, si pseudofilozofi ose sofistikë.
Disa filozofë analitikë në fakt kanë pohuar, të paktën që nga vitet 1980, se vepra e Derridës "nuk është filozofi". Një nga argumentet kryesore që ata dhanë ishte pretendimi se ndikimi i Derridës nuk kishte qenë në departamentet e filozofisë amerikane, por në letërsinë dhe disiplinat e tjera të shkencave humane.
Në 1989-ën e tij Kontigjenca, Ironia dhe Solidariteti, Richard Rorty argumenton se Derrida (veçanërisht në librin e tij, Kartolina: Nga Sokrati te Frojdi dhe përtej, një pjesë e të cilit është një eksperiment në fiksion) përdor qëllimisht fjalë që nuk mund të përkufizohen ( p.sh. différance ), dhe përdor fjalë të përcaktueshme më parë në kontekste mjaft të larmishme për ta bërë të pamundur kuptimin, kështu që lexuesi nuk do të jetë kurrë në gjendje të kontekstualizojë vetveten letrare të Derridës. Rorty, megjithatë, argumenton se ky turbullim i qëllimshëm është i bazuar filozofikisht. Duke e ngatërruar mesazhin e tij, Derrida po përpiqet t'i shpëtojë projekteve naive, pozitive metafizike të paraardhësve të tij.
Në lidhje me studimin dhe stilin e shkrimit të Derridës, Noam Chomsky shkroi: "Më dukej e tmerrshme bursa, e bazuar në keqlexime patetike; dhe argumenti, siç ishte, nuk arriti t'i afrohej llojeve të standardeve me të cilat jam njohur që nga fëmijëria. Epo, mbase kam humbur diçka: mund të jetë, por dyshimet mbeten, siç u përmend."
Paul R. Gross dhe Norman Levitt kritikuan gjithashtu punën e tij për keqpërdorimin e termave dhe koncepteve shkencore në Supersticioni i lartë: E majta akademike dhe grindjet e saj me shkencën (1994).
Lusha (Kurshumli)
Lushë (serbisht: Љуша/Ljuša) është fshat në komunën e Kurshumlisë, Serbi.
Shtëpia e Zoi Samarxhiu
Shtëpia e Zoi Samarxhiu është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekturë", i miratuar më "17.04.2015".
Ramuni
Ramun është një vendbanim në komunën e Pejës, Kosovë.
Furmeyer
Furmeyer është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. Furmeyer ka një popullsi prej 141 banorë dhe sipërfaqe 14.27 km², me një dendësi prej 10 banor/km².
Njësia administrative Kamëz
Njësia administrative Kamëz është një njësi administrative në Bashkinë Kamëz në Shqipëri.
Rashiqi
Rashiq është një vendbanim në komunën e Pejës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrat Rashaj dhe Rrafsh.
Stubby Kaye
Stubby Kaye lindi më 11 nëntor, 1918 në New York City, New York si Bernard Solomon Kotzin dhe vdiq më 14 dhjetor, 1997 në Rancho Mirage, California. Ishte një komedian dhe aktor amerikan, ndër më të mirët e të gjitha kohërave.
Viladrau
Viladrau është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Osona, të provincës Girona, në Katalonia. Viladrau ka 1036 banorë (2007), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 50.7 km2.
La Fare-en-Champsaur
La Fare-en-Champsaur është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. La Fare-en-Champsaur ka një popullsi prej 473 banorë dhe sipërfaqe 10.27 km², me një dendësi prej 46 banor/km².
Barry Bostwick
Barry Knapp Bostwick lindi më 24 shkurt, 1945 në San Mateo, California. Ishte një komedian dhe aktor amerikan, ndër më të mirët e të gjitha kohërave.
Argentré
Argentré është një komunë në Francë. Argentré bën pjesë në departamentin Mayenne të rajonit Pays de la Loire. Komuna ka një popullsi prej 2625 banorë (regjistrimi 2009) dhe sipërfaqe 36.77 km².
Barnatore (shitore)
Barnatore (e quajtur gjithashtu edhe " farmaci " në anglishten amerikane ose " farmaci e komunitetit " apo " kimist " në anglishten britanike ) është një dyqan me pakicë i cili ofron ilaçe (barna) me ose pa recetë. Në barnatore, një farmacist mbikëqyr përmbushjen e recetave mjekësore dhe është në dispozicion për të dhënë këshilla për ofertat e tyre të barnave me ose pa recetë. Barnatoret tipike zakonisht gjenden pranë shtëpive të shëndetit, qendrave mjekësore, spitaleve si dhe në qendër të vendbanimit ose në zonën tregtare të një komuniteti.
Përgjegjësitë
Përgjegjësitë e farmacistëve dhe brnatoreve me bazë në komunitet përfshijnë: kontrollimin dhe shpërndarjen e barnave me recetë, ofrimin e këshillave për zgjedhjen dhe përdorimin e barnave për mjekët dhe profesionistët e tjerë shëndetësorë dhe këshillimin e pacientëve në promovimin e shëndetit, parandalimin e sëmundjeve dhe përdorimin e duhur të ilaçeve.
Në shumicën e vendeve veprimtaria e barnatoreve organizohet me rregullore ose udhëzime administrative përmes të cilave përcaktohet se si mund të veprojnë shpërndarësit, me kërkesa specifike për kushtet e ruajtjes, pajisjet dhe mbajtjen e regjistrave.
Njësia administrative Vorë
Njësia administrative Vorë është një njësia administrative në Bashkinë Vorë në Shqipëri.
Argentré-du-Plessis
Argentré-du-Plessis është një komunë në Francë. Argentré-du-Plessis bën pjesë në departamentin Ille-et-Vilaine të rajonit Bretagne. Komuna ka një popullsi prej 4185 banorë dhe sipërfaqe 41.46 km².
Dyqani
parapamje|Dyqani parapamje|Dyqani në [[Burkina Faso]] Dyqani (ose Shitorja, nga turqisht: dükkân) është emri i ambienteve, zakonisht një objekt, ndërtesë a dhomë e veçantë, ku për qëllime tregtare ofrohen për shitje mallra të ndryshme, tregtore, tregtorja. Dyqanet mund të ndahen sipas disa kritereve, varësisht nga mënyra e furnizimit, shërbimit dhe ofrimit të mallrave. Ekzistojnë lloje të ndryshme të shitoreve të specializuara për shitjen e sendeve të llojeve të ndryshme, siç janë:
Dyqanet më të mëdha që shesin lloje të ndryshme të produkteve, në varësi të strukturës organizative, quhen qendra tregtare, supermarkete, shtëpi të mallrave ose vetëshërbime. Bashkimi i disa shitoreve mund të krijojë një lloj zinxhiri të shitoreve.
Matarova
Matarovë (serbisht: Матарова/Matarova) është fshat në komunën e Kurshumlisë, Serbi.
Les Infournas
Les Infournas është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. Les Infournas ka një popullsi prej 26 banorë dhe sipërfaqe 8.69 km², me një dendësi prej 3 banor/km².
Raushiqi
Raushiq është një vendbanim në komunën e Pejës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrat Raush dhe Rauzë.
Gjeografia
Etimologjia e toponimit Raushiq rrjedh nga emri arumune Raush.
Pusignan
Pusignan (Shqip: Pusinjan) është një komunë nëdepartamentin Ronë, Francë.
Gani Xhengo
Gani Xhengo fotograf shqiptar. Ka lindur në Korçë më 2 dhjetor 1943 dhe ka kryer studimet e larta për drejtësi në Universitetin e Tiranës. Ka punuar si fotoreporter profesionist (1970 -1998) pranë Agjencisë Telegrafike Shqiptare (ATSH) dhe si i tillë është bërë i njohur nëpërmjet botimeve në organet e shtypit dhe organizimit të ekspozitave fotografike brenda dhe jashtë vendit.
Abyzou
Në Mitologji dhe në folklor Abyzou njihet si një demon, në këtë rast femër, nga Europianët dhe nga Lindja e afërme. Nga Hebrejntë Abyzou njihej si "Marrësja e Fëmijëve". Abyzou njihet më së shumti nga filmi "Abyzou (The Possesion)" ku ishte mbyllur në një kuti dhe ruhej nga rojtarë gjatë gjithë kohës sepse cilësohej "shumë e ligë për tu liruar".
Historia
Abyzou nga miti dhe folklori Europian dhe i Lindjes së afërme shquhej për abortimin dhe vrasjen e shumë fëmijëve dhe të posalindurve. Këto i bënte për shkak të zilis që kishte ndaj nënave të tjera sepse ajo vet ishte jopjellore (nuk mund të lind fëmjië).
Nga hebrejntë ajo njihej si Lilith, nga Egjiptianët si Alabasandria dhe në kulturën Bizantine si Gylou, por pras se prap në kultura të ndryshme thuhej se ajo kishte shumë emra, si për shembull: Abyzou, Abizou, Obizu, Obizuth, Obyzouth, Byzou etj. Përshkrimi i saj i plotë mund të gjendet edhe në Testamentin e Solomonit (Testament of Solomon)
Shtëpia e Zybejde Shehu
Shtëpia e Zybejde Shehu është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "", i miratuar më "17.04.2015".
Argenvilliers
Argenvilliers është një komunë në Francë. Argenvilliers bën pjesë në departamentin Eure-et-Loir të rajonit Centre-Val-de-Loire. Komuna ka një popullsi prej 369 banorë dhe sipërfaqe 18.35 km².
Molines-en-Queyras
Molines-en-Queyras është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. Molines-en-Queyras ka një popullsi prej 308 banorë dhe sipërfaqe 53.62 km², me një dendësi prej 6 banor/km².
Caramany
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Caramany (Ocitanisht: Caramanh ; Shqip: Karaman) është një komunë në departamentin Pyrénées-Orientales në Francën jugore.
Gjeografia
qendër|parapamje|300x300px| Harta e Karamanit dhe komunave përreth saj
Toponimia
Emri oksitan është Caramanh në drejtshkrimin e ditëve moderne të dialektit Languedocien. Por megjithëse qyteti është pjesë e Fenouillèdes, një zonë që flet oksitanisht, emri i sotëm e ka mbajtur drejtshkrimin katalanas, në përdorim që nga kohërat mesjetare. qendër|parapamje| Shenja e kufirit të qytetit në Karaman
Kosova në Federatat Ndërkombëtare Sportive
parapamje Edhe para viteve të 90-ta Kosova bënte pjesë në federata të ndryshme ndërkombëtare sportive. Pas Shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, organet kompetente kanë aplikuar për t'u bërë anëtare e shumë federatave e organizatave ndërkombëtare sportive.
Aktualisht Kosova është anëtare e plotë e 25 federatave ndërkombëtare, anëtare e përkohshme e katër federatave ndërkombëtare, si dhe anëtar i asociuar në një federatë ndërkombëtare. Republika e Kosovës është gjithashtu anëtar i disa federatave dhe shoqatave evropiane si dhe i disa organizimeve sportive ballkanike.
Ono (armë)
thumb|240px|Ilustrimi i ono Ono(Japonisht: 斧 ose masakari) është fjalë japoneze për një "sëpatë" ose "tokmak", dhe përdoret për të përshkruar mjete të ndryshme të strukturës së ngjashme. Ashtu si me boshtet në kulturat e tjera, edhe ato ndonjëherë përdoren si armë. Shumë shembuj ekzistues të kësaj arme të veçantë shoqërohen me sōhei (priftërinj luftëtar) ose yamabushi, të cilët gjithashtu përshtatin mjete të tjera bujqësore si armë, megjithëse samurai gjithashtu është fotografuar duke përdorur ono në shtypje të bllokut prej drurit. Ato që janë dizajnuar posaçërisht për përdorim ushtarak janë të rrallë. Versioni i armës së ono përshkruhet se ka "një kokë shumë të madhe me një skaj të prerjes shumë konveks dhe një shirit të madh në formë rrotullimi përballë tij. Ajo ka një qeth që mbulon vetëm skajin e tehut. E gjithë gjatësia është gati 182 cm ".
Aritmetika modulare
Në matematikë dhe më konkretisht në teorinë e numrave algjebrikë, aritmetika modulare është një grup metodash për zgjidhjen e problemeve që përfshijnë numra të plotë. Këto metoda rrjedhin nga studimi i pjesës së mbetur të marrë nga një ndarje Euklidiane. Ideja themelore e aritmetikës modulare është të punohet jo në vetë numrat, por në pjesën e mbetur të ndarjes së tyre me diçka.
Megjithëse origjina e tij shkon prapa në antikitet, historianët në përgjithësi e lidhin lindjen e tij me vitin 1801, datën e botimit të librit Disquisitiones arithmeticae nga Carl Friedrich Gauss. Qasja e tij e re bën të mundur sqarimin e hamendjeve të famshme, si ligjin e reciprocitetit kuadratik, dhe thjeshton provat e rezultateve të rëndësishme me një abstraksion më të madh, si në rastin e teoremës së vogël të Fermat-it. Edhe pse fusha natyrore e këtyre metodave është teoria e numrave, aplikimet e ideve të Gausit mund të gjenden edhe në fusha të tjera të matematikës, si algjebra ose gjeometria.
Shekulli i XX-të e ndryshon statusin e aritmetikës modulare. Nga njëra anë, nevojiten metoda të tjera për të përparuar në teorinë e numrave. Nga ana tjetër, zhvillimi i shumë aplikacioneve industriale kërkon zhvillimin e algoritmeve nga teknikat modulare pasi që ato zgjidhin në thelb pyetjet që kanë lindur në teorinë e informacionit, një degë që aktualisht konsiderohet, mbi të gjitha, si matematikë e aplikuar.djathtas|parapamje|Kohë matja në këtë orë përdor aritmetikën me modulo 12. Nëse nga ora 9, kalojnë 4 orë, pra 9 + 4, atëhere dora e orës do e tregojë orën 1, pasi që 13 është kongruent me 1 mod 12.
Një përdorim i njohur i aritmetikës modulare për të gjithë ne është ora analoge (ora 12-orëshe). Në orën analoge nëse krahu i orës në një çast të caktuar tregon orën 7:00, atëhere pas 8 orëve krahu do t'a tregojë orën 3:00. Ne dijmë se shuma e 7 dhe 8 rezulton në 15, por pasi që ora analoge është një shembull i aritmetikës me modulo 12, (pra, rangu i numrave është i përcaktuar nga 1 deri në 12) atëhere nëse vlera tejkalon modulin, siç u cek mësipër, shifrat përsëriten. Në këtë rast, themi se 15 është kongruent me 3 mod 12, apo ndryshe, ora "15:00" në një orë digjitale (24-orëshe) është e njëjtë me orën 3:00 në një orë analoge.
Definicion
Numrat a dhe b themi se kanë të njëjtën "klasë kongruence", me modul n, apo janë kongruentë, nëse të dy lënë të njëjtën mbetje kur pjestohen me n, ose, në mënyrë ekuivalente, nëse ndryshimi i a dhe b është shumëfish i n.
Kongruenca modulo n paraqet një relacion të ekuivalencës që zbaton veprimet si mbledhja, zbritja dhe shumëzimi dhe shënohet si më poshtë:
b mod n
(pa kllapa), e cila paraqet veprimin modulo që në të vërtetë tregon një numër të veçantë a të atillë që
0 ≤ a < n
dhe (pra, mbetja e b kur pjestohet me n)
Shembuj
Shembulli 1.
pasi që edhe 63 edhe 83 lënë të njëjtën mbetje (3) kur pjesëtohen me 10, ose, në mënyrë ekuivalente, 63 − 83 është shumëfish i 10. Lexohet:
« 63 është kongruentë me 83, në modul 10 »,
« në modulin 10, 63 dhe 83 janë kongruentë », ose
« 63 dhe 83 janë kongruentë me njëri-tjetrin, në modul 10 ».
Shembull 2.
Në modulo 12, mund të vërtetojmë se:
sepse
38 − 14 = 24
, dhe 24 është shumëfish i 12. Një mënyrë tjetër e shprehjes së kësaj kongruence do të ishte që të thuhet se secila, pra, edhe 38, edhe 24, kur pjesëtohen me 12, kanë mbetjen 2.
Definicioni i kongruencës ka vlevshmëri edhe për vlerat negative. Si për shembull:
Disa veti
Relacioni i kongruencës kënaq të tria kushtet e relacionit të ekuivalencës
a ≡ a (mod n)
a ≡ b (mod n)
nëse
për çdo
a
,
b
, dhe
n
.
dhe
b ≡ c (mod n)
Nëse
a1 ≡ b1 (mod n)
a2 ≡ b2 (mod n),
a ≡ b (mod n),
atëhere:
a + k ≡ b + k (mod n)
për çdo (përputhshmëria me përkthimin)
k a ≡ k b (mod n)
për çdo (përputhshmëria me shkallëzimin)
a1 + a2 ≡ b1 + b2 (mod n)
(përputhshmëria me mbledhjen)
a1 – a2 ≡ b1 – b2 (mod n)
(përputhshmëria me zbritjen)
a1 a2 ≡ b1 b2 (mod n)
(përputhshmëria me shumëzimin)
ak ≡ bk (mod n)
për çdo dhe k > 0 (përputhshmëria me fuqizimin)
p(a) ≡ p(b) (mod n)
p(x)
me koeficientët (përputhshmëria me vlerësimin polinomial)
Për eliminimin e gjymtyrëve të përbashkëta, përdorim rregullat e mëposhtme:
, për çdo, atëhere
k
, atëhere
k a ≡ k b (mod kn)
Klasat e kongruencës
Ashtu si çdo relacion i kongruencës, modulo
n
i kongruencës është një relacion i ekuivalencës, dhe klasa e ekuivalencës së numrit të plotë
a
, e shënuar me \bar{a}_n, është bashkësia
Leicester City F.C.
Leicester City F.C. është klubi futbollistik i qytetit të Leicester. U formua në vitin 1884. Në sezoni n 2015-16 fitoi kampionatin për herë të parë në historinë e saj.
Aritmetika modulare
Klasat e kongruencës
. Ky grup, i përbërë nga të gjithë numrat e plotë kongruentë me një modul
modulo
. Kur moduli
njihet nga konteksti, ajo mbetje mund të shënohet gjithashtu si
.
Zbatimet
Një aplikim shumë praktik është llogaritja e shumave kontrolluese brenda identifikuesve të numrave serialë. Për shembull, Numri Standard Ndërkombëtar i Librit (ISBN) përdor aritmetikën e modulit 11 (për ISBN me 10 shifra) ose modulin 10 (për ISBN me 13 shifra) për zbulimin e gabimeve. Po kështu, Numrat Ndërkombëtarë të Llogarisë Bankare (IBAN), për shembull, përdorin aritmetikën modul 97 për të dalluar gabimet e hyrjes së përdoruesit në numrat e llogarive bankare. Në kimi, shifra e fundit e numrit të regjistrit CAS (një numër unik identifikues për çdo përbërje kimike) është një shifër kontrolluese, e cila llogaritet duke marrë shifrën e fundit të dy pjesëve të para të numrit të regjistrit CAS shumëfish 1, shifra e mëparshme. herë 2, shifra e mëparshme 3, etj., duke i mbledhur të gjitha këto dhe duke llogaritur modulin e shumës 10.