Franz_Bopp
Jeta dhe vepra
Franz Bopp lindi më 14 shtator 1791 në Majnc. Nën ndikimin e ideve të veprës "Über die Sprache und Weisheit der Indier" ("Mbi gjuhën dhe urtësinë e Indianëve") të gjuhëtarit Friedrich Schlegel (1808) i hyri studimit të sanskritishtes si gjuha e shenjtë e induizmit (feja e indianëve të lashtë). Në vitet 1812-1816 jetoi në Paris, ku studioi me zell disa gjuhë si greqishten e vjetër e të renë, latinishten, hebraishten, arabishten, persishten, sanskritishten, indishten etj. Me njohuritë që fitoi nga studimi i tyre hartoi dhe botoi studimin "Über das Conjugationssystem der Sanskritsprache in Vergleichung mit jenem der griechischen, lateinischen, persischen und germanischen Sprache" ("Mbi sistemin e zgjedhimit të sanskritishtes në krahasim me atë të greqishtes, latinishtes, persishtes e gjermanikishtes"), Frankfurt-mbi-Majn, 1816. Për herë të parë me këtë vepër u studiuan sistematikisht lidhjet gramatikore (në sistemin e zgjedhimit) ndërmjet gjuhëve indoevropiane. Kjo vepër i dha më pas famën e themeluesit të metodës krahasimtare-historike dhe të gjuhësisë indoeuropiane. F. Bopp-i tregoi në këtë vepër se afritë në sistemin e zgjedhimit të gjuhëve që kishte krahasuar, nuk mund të shpjegoheshin veçse me lidhjen gjenealogjike ndërmjet tyre, d.m.th. ato gjuhë kishin një burim të përbashkët. Edhe më parë ishin vënë re analogji leksikore ndërmjet gjuhëve indoevropiane, por ato pjesërisht mund të shpjegoheshin nëpërmjet huazimeve të fjalëve nga njëra gjuhë te tjetra ose si përkime të rastit, ndërsa analogjitë gramatikore nuk mund të shpjegohen veçse si pasojë e një burimi të përbashkët. Dy vjet më parë, më 1814, gjuhëtari danez Rasmus Christian Rask kishte hartuar studimin "Undersøgelse om det gamle Nordiske eller Islandske Sprogs Oprindelse" ("Kërkime mbi origjinën e gjuhëve të vjetra nordike ose islandeze"), por vepra e tij u botua më 1818 dhe nuk pati jehonën e veprës së F. Bopp-it, i cili njihet njëzëri si themeluesi kryesor i gjuhësisë krahasuese historike indoeuropiane. Pas një periudhe qëndrimi në Londër, ku u njoh me Wilhelm von Humboldt-in, atëherë ambasador i Prusisë në Angli, F. Bopp-i u vendos përfundimisht në Berlin, ku edhe me rekomandimin e Humboldt-it mori në Universitet katedrën e sanskritishtes dhe të glotologjisë. Ai u bë edhe anëtar i Akademisë së Arteve të Prusisë. Në Berlin hartoi veprën e tij madhore "Vergleichende Grammatik des Sanskrit, Zend, Griechischen, Lateinischen, Litauischen, Gotischen  und Deutschen" ("Gramatika e krahasuar e sanskritishtes, zendishtes, greqishtes, latinishtes, lituanishtes, gotishtes dhe gjermanishtes"), që u botua në gjashtë pjesë në vitet 1833-1852. Më pas ai përfshiu në krahasimet e tij edhe gjuhët sllave, armenishten, gjuhët kelte dhe shqipen. Përveç këtyre studioi edhe disa gjuhë jashtë familjes indoeuropiane (polineziane, kaukaziane). Edhe F. Bopp-i mendonte se nëpërmjet krahasimeve të gjuhëve indoeuropiane do të arrinte të rindërtonte gjuhën e vjetër bazë; atëherë kujtohej se kjo gjuhë bazë ishte një fazë më e moçme e sanskritishtes. Në këtë kuptim gjuhëtari francez Antuan Mejé (Antoine Meillet, 1866-1936), ka shkruar se ashtu si K. Kolombi zbuloi Amerikën duke kërkuar të arrinte në Indi, edhe F. Bopp-i zbuloi gjuhësinë krahasimtare-historike duke kërkuar të rindërtonte gjuhën bazë indoeuropiane. Vdiq në Berlin më 23 tetor 1867.