cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osman Taka
Vallja
Vallja kërcehet nga djem që vendosen në trajtë shkalle. Ecja dhe ngeja që i japin hijeshi lëvizjeve e bëjne këtë valle tepër burrërore dhe elegante njëkohësisht.
Tragjedia antike greke
Eskili, rregullvënësi i parë
Eskili ishte i pari që hodhi themelet e tragjedisë. Atij i njhet merita e futjes së aktorit të dytë, i cili bëri të mundur dramatizimin e konfliktit si dhe e krijimit të triologjive që mbështetin rrëfimin mbi të njëjtën linjë ngjarjeje. Tragjeditë viheshin në skenë gjatë gjithë ditës nga mëngjesi deri në mbrëmje, me pushime të vogla ndërmjet pjesëve. Pasi mbaronte triologjia, vihej në skenë një pjesë e shkurtër satirike për të gëzuar publikun e dramatizuar nga ngjarjet tragjike.
Duke krahasuar veprat e hershme te Eskilitme ato të disa viteve më vonë, vihet re një zhvillim dhe pasurim në elementët që ndërtojnë tragjedinë të tilla si: dialogu, kontrasti, efektet teatrale. Kjo për shkak të konkurencës në rritje që ndeshi plaku Eskill me djaloshin e ri aso kohe, Sofokliun, i cili prezantoi aktorin e tretë, i bëri ngjrjët më komplese dhe zhvilloi karaktere më njerëzore, me të cilat publiku mund të identifikohej.
Eskili tregoi njëfarë pranimi për të rejat që prezantoi Sofokliu, por ai mbeti besnik i moralit strikt dhe besimit te verbër në Perëndi me Zeusin në krye (Eskili besonte se Zeusi zotëron fuqinë e të menduarit dhe vepruarit në mënyrë të drejtë). Për nga pikëpamja e muzikalitetit, Eskili mbeti i pandarë nga nomoi, një strukturë ritmike dhe melodike që u zhvillua gjatë periudhës Arkaike.
Reforma e Sofokliut
Plutarku, në Jeta e Simeonit, rrëfen trumfin e parë të Sofokliut, djaloshit të talentuar, ndaj më të famshmit deri atëherë të pasfidueshëm Eskilit, i cili nuk i la në dorë gjyqtarit të vendoste se kush qe më i miri por u largua vetë i pari madje u syrgjynos në Siçli. Sofokliu solli shumë risi, kjo bëri që të fitojë mbi njëzet herë garën e dramës. Risitë janë gjithëpërfshirëse, duke filluar nga detajet e parëndësishme (si këpucët e bardha dhe bastunet e përkulur) e deri tëk reformat rrënjsore. Ai prezantoi aktorin e tretë, i cili e lejonte tragjdinë të shmëfishonte numrin e aktorëve të mundshëm (një aktor luante disa role njëkohësisht), e rriti në pesëmbëdhjetë numrin e anëtarëve të korit, e prishi detyrimin e prezantimit me triologji duke mundësuar kështu prezantimin me drama të pavarura, si dhe prezantoi përdorimin e skenografisë.
Duke e krahasuar me Eskilin, kori tragjik i Sofokliut bëhet më pak aktiv në veprime, por përfshihet më teper në komentimin e ngjarjeve. Sofokliu prezantoi edhe monologët (psh. Ajaksi dhe Edipi), i cili e lejon personazhin të demonstrojë fuqinë e mendimeve dhe karakterin e tij. Ai u përpoq të largojë ngarkesën, stilin pompoz dhe spektakolar (onkos / ὄγκος) të personazheve të tij, në mënyrë që të rikthente dramën dhe veprimin dramatik, në funksionet dramatike. Ngjrjet që i bëjnë të vuajnë heronjtë as shpjegohen e as justifikohen dhe këtu e ka fillimin edhe kori spektator që merr vetëm funksionin e komentatorit të ngjarjeve. Tek Edipi në Kolonë, kori përsërit "fati i mbarë s'ka dalë në dritë". Prej këtu shohim meditimin dhe vuajtjen si gjendje themelore të njeriut, reflektimi i dhimbshëm i gjendjeve të njeriut ende aktuale edhe në kohët tona.
Realizmi i Euripidit
Veçantitë që i dallojnë tragjeditë e Euripidit nga ato të dy tragjedianëve të përmëndur më lart kanë të bëjnë me botën e brendshme të personazheve. Ai u kushton vëmendje përshkrimit të ndienjave, përmes të cilave analizon rrjedhjen e ngjarjeve.
Eksperimentimi i kryer nga Euripidi në tragjeditë e tij mund të vërehet kryesisht në tri aspektet që karakterizojnë teatrin e tij: Prologu u kthye më tepër në monolog që informonte shkurtimisht publikun, përdori zgjidhjen deus ex machina dhe nga pikëpamja dramatike zhvlerësoi gradualisht rolin e korit për ti dhënë më tepër rëndësi monodisë të kënduar nga personazhet.
Risia e tragjedisë Euripidiane përfaqësohet ende nga realizmi me të cilin tragjediani portretizon dinamikën e psikologjisë së personazheve të tij. Heroi i përshkruar në tragjeditë e tij nukka më karakterin e vendosur të personazheve të Eskilit dhe Sofokliut, por shpesh është një person i vështirë e i pasigurt, me konflikte të brendshme. Protagonistet femra të tragjedive, të tilla si Andromaka, Fedra dhe Medea, janë figura tragjike, tek të cilat ai me shkathtësi paraqet ndjesitë torturuar dhe impulset irracionale që përplasen me botën e arsyes.
Komuna e Debërcës
Komuna e ... është komunë që shtrihet në pjesën ... të Maqedonisë duke u kufizaur me ... . Qendra e komunës gjendet në ...
Gjeografia
Komuna e ... ka një pozitë gjeografike ...
Demografia
Sipas regjistrimit të vitit 2002 në Komunën e ... jetojnë 5 507 banorë nga të cilët x % janë ...
Vendbanimet
Komuna e ... i përfshin këto vendbanime :
Bunnik
Bunnik është një komunë në provincën Utrecht në Holandë me sipërfaqe 37.57 km² dhe popullsi 14427 banorë. Bunnik është kryeqendra e bashkisë.
Lista e bibliotekave
Biblioteka me nam pak a shumë botëror.
Biblioteka në mbarë botën
Numri i parë është viti i themelimit, kurse numri në kllapa tregon përafërsisht numrin e ekzemplarëve që zotërojnë ato.<BR> 1920 Tiranë, Biblioteka Kombëtare, Biblioteka Kombëtare Shqipëri (1 Mio) <BR> 1848 Boston, Libraria Publike e Bostonit, SHBA (14,9 Mio)<BR> 1838 Ann Arbor, Biblioteka universitare në Michigan, SHBA (5,4 Mio)<BR> 1661 Berlin, Biblioteka shtetërore gjermane në Berlin (9 Mio)<BR> 1868 Berkley, Biblioteka universitare në Kaliforni, SHBA (17,6 Mio)<BR> 1867 Bukuresht, Biblioteka e Akademisë (7,8 Mio)<BR> 1638 Kembrixh, Biblioteka universitare e universitetit të Harvard-it, SHBA (9,95 Mio)<BR> 1961 Kanberra, Biblioteka Kombëtare e Australisë, A (4,7 Mio)<BR> 1682 Edinburg, Biblioteka Kombëtare e Skocisë (4 Mio)<BR> 1747 Florenz, Biblioteka Kombëtare (5,3 Mio)<BR> 1622 Hajdelberg, Biblioteka universitare (3 Mio)<BR> 1912 Leipzig, Libraria gjermane (7 Mio)<BR> 1753 Londër, Biblioteka e Britischen Museums (10 Mio)<BR> 1862 Moskë, Biblioteka shtetërore (42 Mio)<BR> 1558 Mynih, Biblioteka Shtetërore bavareze (9,39 Mio)<BR> 1701 New Haven, Biblioteka universitare e Yale, SHBA (7,1 Mio)<BR> 1754 Nju Jork, Biblioteka universitare e Kolumbia, SHBA (5 Mio)<BR> 1953 Otava, National Library of / Bibliothèque National du Canada (6 Mio)<BR> 1602 Oksford, Bodleiana (4,25 Mio)<BR> 1885 Palo Alto, Biblioteka universitare e Stanford, SHBA (4,5 Mio)<BR> 1518 Paris, Biblioteka Kombëtare (10 Mio)<BR> 1909 Pekin, Biblioteka Kombëtare Kineze (19 Mio)<BR> 1958 Pragë, Biblioteka Kombëtare dhe universitare (5 Mio)<BR> 1795 St.Petërsburg, Biblioteka shtetërore (31,8 Mio)<BR> 1887 Tokio, Biblioteka universitare (4,5 Mio)<BR> 1499 Tybingen, Biblioteka universitare (3,6 Mio)<BR> 1800 Uashington D.C., Biblioteka e Kongresit, SHBA (19 Mio)<BR> 1920 Vjenë, Biblioteka Kombëtare Austriake - Biblioteka Kombëtare Austriake (6 Mio)<BR> <BR>
Mustafë Hoxha
right|180px|Mustafë Hoxha Mustafë Hoxha lindi në Nishefc të Podujevës më 1915 dhe vdiq më 1995. Ishte komandant gjatë dhe pas Luftës së dytë botërore në zonën e Llapit.
In concerto (Album)
In concerto është albumi i parë live cd-dvd i këngëtarit italian Marco Carta ; Cd është i përbërë nga 13 këngë live të regjistruara në koncertet e ndryshme te turit të gjate veror në shumë qytete italiane me bandën e tij plus Un grande libro nuovo, singulli i dyte i marre nga Ti rincontrerò, albumi i parë i këngëtarit nga Sardenja. "Vita" në versionin live është e disponueshme vetëm në dyqanin virtual iTunes dhe kështu nuk është në diskun fizik.
Pas 14 javësh pranie në klasifikimin e shitjeve Fimi/Nielsen In concerto arrin në 36.500 kopie të shitura dhe fiton një disk te arte.
Veza e kuqe e Pashkës
Veza e kuqe e Pashkës Veza simbolizon jetën, që është e mbyllur dhe e përgjumur brenda lëvozhgës së saj, ndërsa ngjyra e kuqe e vezëve simbolizon sakrificën dhe në rastin konkret, sakrificën e Krishtit, simbolikë e fitores, gëzimit dhe jetës.
Castellcir
Castellcir është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Vallès Oriental (Moianès after 24 May 2015), të provincës Barcelona, në Komunitetin Katalonia. Castellcir ka 665 banorë (2011), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 34.2 km2.
Babiloni
parapamje|250px|Rindërtim i planit të qytetit. Babiloni (arab. بابل Babil; hebr. בבל) ishte një qytet i lashtë në Mesopotami (sot Al Hillah, Irak) gërmadhat e të cilit gjenden tani në Krahinën e Babilit, rreth 80 km në jug të Bagdadit. Emri i qytetit rrjedh nga akadishtja bab-ilu dhe do të thotë "porta e perëndisë". Babiloni ishte "qyteti i shenjtë" i Babilonisë që prej rreth viteve 2300 p.e.r, dhe qëndra e Perandorisë së Re Babilonase që nga viti 612 p.e.r. Në Bibël qyteti shfaqet në librin e Zanafillës 11:9 me emrin "Babel" që do të përkthehej rrëmujë. Babiloni ishte një qytet i rëndësishëm politikisht dhe estetikisht. Kopshtet e Varura të Babilonit ishin një prej Shtatë mrekullive të lashtësisë.
Gjeografia
Mbetjet e qytetit janë në e sotme Hillah, Governorati Babil, Irak, rreth 85 kilometra në jug të Bagdadit, i përbërë nga një kodër madhe të thyera ndërtesave baltë-tulla dhe mbeturinat. Site në Babiloni përbëhet nga një numër i mounds mbuluar një sipërfaqe prej rreth 2 nga 1 kilometër (1.24 mi × 0.62 mi), të orientuar nga veriu në jug, përgjatë Lumit në perëndim. Fillimisht, lumi përfshin afërsisht qytetin, por rrjedha e lumit ka ndryshuar nga viti në mënyrë që shumica e eshtrave të ish pjesën perëndimore të qytetit janë përmbytur tani. Disa pjesë të murit të qytetit në perëndim të lumit gjithashtu mbeten.
Viti i mbrapshtë
Viti i mbrapshtë është një roman i shkruar nga Ismail Kadare në vitin 1985 dhe i botuar më 1986 në përmbledhjen "Koha e shkrimeve". . Në kuadër të Veprës komplete të botuar nga Onufri, përfshihet në vëllimin e dymbëdhjetë.
Babiloni
Gjeografia
Kasr-gjithashtu i quajtur Kalaja, ajo është vend i ziggurat neobabilonase Etemenanki dhe shtrihet në qendër të faqes Amran Ibn Ali-më e larta e mounds në 25 metra, në jug. Ajo është vendi i Esagila, një tempull i Marduk i cili gjithashtu përmbante tempuj të EA dhe Nabu.
ULAN
Edhe pse shfaqet si një listë, ULAN është strukturuar si një thesaurus, në përputhje me standardet ISO dhe NISO për ndërtimin e thesaurusit; ai përmban marrëdhënie hierarkike, ekuivalente dhe asociative.
Babiloni
Gjeografia
Homera-një kuqërremtë tumë ngjyrë në anën perëndimore. Shumica e eshtrave helene këtu.
Viti i mbrapshtë
Romani u shkrua vitin kur vdiq diktatori shqiptar Enver Hoxha dhe është përkthyer në disa gjuhë të botës
Babiloni
Gjeografia
Babil-një grumbull gurësh rreth 22 metra e lartë në fund veriore të vendit. Tulla e saj kanë qenë objekt i grabitjet që nga kohët e lashta. Ajo mbajti një pallat i ndërtuar nga Nebukadnetsarit.
Edhe pse pushtimi i faqes daton në mijëvjeçarin fund të 3-të, pothuajse asgjë nga ajo periudhë ka qenë shëruar nga para periudhës Neo-Babilonase, për arsye të ndryshme. Tabela e ujit në rajon është rritur në masë të madhe gjatë shekujve dhe objekte nga koha para Perandorisë neobabilonase nuk janë në dispozicion për metodat e tanishme standarde arkeologjike. Përveç kësaj, Neo-Babilonasit realizuar projekte të rëndësishme rindërtimit në qytet që t'i shkatërronin ose pengohet shumë nga të dhënat më të hershme. Babilonia ishte plaçkitur disa herë pasi u rebeluar kundër sundimit të huaj, më së shumti nga Hitejve, Elamitët në mijëvjeçarin e 2, pastaj nga Perandoria Neo-asirian dhe Perandorisë Achaemenid në mijëvjeçarin 1. Pjesa më e madhe e gjysmës perëndimore të qytetit tashmë është nën lumë, dhe pjesë të tjera të vendit janë minuar për materialet e ndërtimit komerciale.
Pushtimi i myslimanëve
Në mesin e shekullit të 7-të, Mesopotamia u pushtua dhe u vendos nga Perandoria zgjerimin e myslimane, dhe një periudhë e islamizimit ndjekur. Babilonia u shpërnda si një krahinë dhe aramaisht dhe Kisha e krishterimit të Lindjes përfundimisht u bë margjinalizuar.
Regjimi i Huseinit
Në vitin 1983, Sadam Huseini filloi rindërtimin e qytetit në krye të rrënojat e vjetra. (Për pasojë, objekte dhe gjetje të tjera mund të jenë nën qytet.) Hussein investuar në të dy restaurim dhe ndërtimet e reja në Babiloni, si dhe Ninevah, Nimrud, Asirisë dhe Hatra, për të treguar madhështinë e arritjeve arabe. Ai instaluar një portret të tij dhe Nebukadnetsarit në hyrje të rrënojave, dhe përforcuar Procesionit Way-një bulevard të madh të gurëve-dhe lashta Luani i Babilonisë, një skulpturë Black Rock rreth 2600 vjet të vjetra. Hussein gdhendur emrin e tij në shumë prej tullave, në imitim të Nebukadnetsarit. Një mbishkrim i shpeshtë thotë: "Ky është ndërtuar nga Sadam Huseinit, birit të Nebukadnetsarit, për të lavdëruar Irakun". Këto tulla u kërkuar pas si pjesë të koleksionistëve pas rënies së Huseinit.
Kur mbaroi Lufta e Gjirit, Hussein kërkuar për të ndërtuar një pallat modern të quajtur Sadam Hill mbi disa nga rrënojat e vjetra, në stilin piramidale e një ziggurat gjuha sumeriane. Në vitin 2003, ai kishte për qëllim ndërtimin e një linje teleferik mbi Babiloninë, por planet u ndërpre nga pushtimi amerikan i Irakut 2003.
Sipas Bibles
Tek Zanafilla 10:10, Babel (Babilonia) është përshkruar si një qytet fqinj të Urukut, Akadi dhe Kanye në vendin e Shinarit.
Babilonia duket të gjithë Biblën hebraike, duke përfshirë përshkrimet e babilonase robëri dhe gjithashtu përmban dukshëm në disa profeci. Libri Dhiata e Re i Zbulesës referohet në Babiloni shumë shekuj pasi pushoi të jetë një qendër e madhe politike, e cila disa studiues të letërsisë apokaliptike besojnë të jetë një dysphemism për Perandorinë Romake.
Viti i mbrapshtë
Përmbajtja
Ngjarjet e romanit ndodhin në vitin 1914, menjëherë pas shpalljes së pavarësinë dhe njohjes së saj nga Fuqitë e Mëdha Gjermania, Anglia, Austro-Hungaria, Franca, Italia dhe Rusia, kur në qiell shfaqet një kometë e cila interpretohet si ogur i keq anekënd botës. Në atë kohë emërohet si mbret i Shqipërisë një austriak me besim protestant Wilhelm zu Wied. Shqipëria është rrëmujë, nuk dihen kufinjtë, sdihet kryeqyteti, kanë humbur vulat. Shteti është i zhytur në anarki, dhe nëpër vend sillen poshtë e përpjetë ushtri austriake, franceze, greke, serbe dhe çeta të panumërta, duke përfshirë esadistët dhe ndjekësit e Haxhi Qamilit të cilët nuk e pranojnë princin e huaj për mbret pa u bërë synet dhe kërkojnë bashkimin me Perandorinë Osmane nën thirjet "Dum Baben" dhe këngët e shfrenuara
Në këtë sfond komiti me flokë të gjatë e të verdhë si bishti i kometës Shestan Verdha bashkë me shokë, nisen në kërkim të luftës për ti dalë zot atdheut. Rrugës kalojnë nëpër katunde të ndryshme ku rradhët e tyre shtohen, iu bashkangjiten njerëz të ndryshëm, disa njerëz me një top të cilin s'dinë ta përdorin, prifiti Stilian i cili mendon t'u bjerë këmbanave kur të hyjnë në ndonjë qytet e dikur arrijnë deri në dyqind vetë, mirëpo herë pas here mezi shpëtojnë nga kurthat e esadistëve dhe liderit të tyre homoseksual Kus Babaj i cili është në zi qëkur ia kanë vrarë dylberin e tij. Esadistët paraqiten si njerëz primitivë e të frikshëm që ëndërrojnë t'i grijnë "kaurrët e mallkuar" dhe iu mbushen sytë me lot kur përmendet "nëna" Turqi.
Përveç këtyre dy këndvështrimeve Kadareja trajton edhe ankthin e princeshës Sofia dhe rrëmujën që zotëron në kryeqytet.
Jemi në zemër të një komedie të përforcuar nga një vodevil i luajtur nga diplomatët e akredituar në Shqipëri. Dhe Ismail Kadareja qesëndis historianët e ardhshëm, kur të tundohen për të vënë rregull në tërë këtë mishmash të pashpjegueshëm dhe të pakuptueshëm, për të mos thënë absurd. Jemi larg luftës së proletariatit kundër imperializmit. Përveç faktit se, nga gjithë kjo histori e ngatërruar, ngrihet zëri modest i fshatarëve të thjeshtë që ndërgjegjësohen për çështjen kombëtare. Të keqarmatosur, të keqkomanduar, ata enden kuturu andej-këndej, diku duke dalë fitimtarë, por duke humbur përfundimisht.
Sidoqoftë, nuk ka asnjë dyshim se këta këmbëzbathur shkruajnë, në syrin e Kadaresë, epopenë e vërtetë shqiptare. Romani përfundon me largimin e kometës që simbolizon fundin e atij viti të mbrapshtë.
Koha e kometës
Ky libër krijoi një frymëzim të veçantë tek regjisori shqiptar me famë botërore Fatmir Koçi i cili fillimisht shkroi një skenar të ri dhe e quajti Koha e kometës në anglisht: Time of the Comet me aktorët kryesor Blerim Destani dhe amerikanën me origjinë shqiptare Masiela Lusha
ULAN
Fokusi i çdo regjistrimi ULAN është një artist. Në bazën e të dhënave, çdo rekord artisti (i quajtur edhe subjekt) identifikohet nga një ID numerike unike. Është dhënë kombësia e artistit, si dhe vendet dhe datat e lindjes dhe vdekjes (nëse dihen). Të lidhura me çdo regjistrim artisti janë emrat, artistët e lidhur, burimet për të dhënat dhe shënimet. Mbulimi i përkohshëm i ULAN varion nga Antikiteti deri në ditët e sotme dhe shtrirja është globale.
Artistët mund të jenë ose individë (persona) ose grupe individësh që punojnë së bashku (organet e korporatës). Artistët në ULAN në përgjithësi përfaqësojnë krijuesit e përfshirë në konceptimin ose prodhimin e arteve pamore dhe arkitekturës. Përfshihen disa artistë të performancës (por zakonisht jo aktorë, kërcimtarë ose artistë të tjerë interpretues). Depot dhe disa donatorë janë përfshirë gjithashtu.
Historia
Zhvillimi i ULAN filloi në 1984 nga J. Paul Getty Trust. Trust, i cili tashmë menaxhonte Thesaurusin e Artit dhe Arkitekturës (AAT), filloi projektin në përgjigje të kërkesave nga projektet e Getty për fjalorë të kontrolluar të emrave të artistëve. ULAN rritet dhe ndryshon nëpërmjet kontributeve nga komuniteti i përdoruesve dhe puna editoriale e Programit të Fjalorit Getty.
Edhe pse fillimisht ishte menduar vetëm për përdorim nga projektet Getty, komuniteti më i gjerë i informacionit të artit jashtë Getty shprehu nevojën për të përdorur ULAN për katalogim dhe rikthim. Kështu, Getty shpërndau ULAN-in për përdorim më të gjerë sipas parimeve të vendosura më parë për ndërtimin dhe mirëmbajtjen e Tezaurit të Artit dhe Arkitekturës: Objekti i tij përfshin emrat e nevojshëm për të kataloguar dhe marrë informacion rreth arteve pamore dhe arkitekturës; bazohet në terminologjinë aktuale, të garantuar për përdorim nga burime letrare autoritare dhe të vërtetuara nga përdorimi në komunitetin shkencor të artit dhe historisë arkitekturore; dhe është përpiluar dhe redaktuar në përgjigje të nevojave të komunitetit të përdoruesve. E ndërtuar fillimisht si një "listë bashkimi" e thjeshtë e alfabetizuar e emrave dhe biografive të artistëve të grumbulluar, në mënyrë që ta bënte atë në përputhje me Thesaurusin e Emrave Gjeografikë AAT dhe Getty, në fund të viteve 1990, ULAN u soll në përputhje me standardet kombëtare dhe ndërkombëtare për ndërtimin e tezaurëve. . Shtrirja e tij u zgjerua për të përfshirë organet e korporatave si firmat arkitekturore dhe depot e artit, të cilat mund të kenë nivele hierarkike.
ULAN u themelua nën menaxhimin e Eleanor Fink (kreu i atij që atëherë quhej Grupi i Koordinimit të Fjalorit, dhe më vonë Drejtor i Programit të Informacionit të Historisë së Artit, i quajtur më vonë Instituti i Informacionit Getty). ULAN është ndërtuar gjatë viteve nga anëtarë të shumtë të komunitetit të përdoruesve dhe një ushtri redaktorësh të dedikuar, nën mbikëqyrjen e disa menaxherëve. ULAN u botua në 1994 në kopje të shtypur (Lista e Unionit të Emrave të Artistëve. Menaxheri i projektit, James M. Bower; kryeredaktore, Murtha Baca. New York: GK Hall, 1994) dhe skedarë të lexueshëm nga makina. Duke pasur parasysh madhësinë dhe frekuencën në rritje të ndryshimeve dhe shtesave në ULAN, deri në vitin 1997 ishte bërë e qartë se botimi në letër ishte jopraktik. Tani ai publikohet vetëm në formate të automatizuara, si në një ndërfaqe në internet të kërkueshme, ashtu edhe në skedarët e të dhënave të disponueshme për licencim. Të dhënat për ULAN përpilohen dhe redaktohen në një sistem editorial që është krijuar me porosi nga stafi teknik i Getty për të përmbushur kërkesat unike të përpilimit të të dhënave nga shumë kontribues, bashkimit, zhvendosjes dhe publikimit në formate të ndryshme. Kontrolli përfundimtar editorial i ULAN-it mbahet nga Programi i Fjalorit Getty, duke përdorur rregulla editoriale të vendosura mirë. Menaxherët aktualë të ULAN janë Patricia Harpring, Redaktore Menaxhuese dhe Murtha Baca, Drejtoreshë, Programi i Fjalorit dhe Menaxhimi i Burimeve Dixhitale.
Grindelwald
është një komunë në kantonin Bern të Zvicrës.
Kujtesa rrufe
thumb|250px|Një çelës [[USB. Çipi në të majtë është kujtesa rrufe. Kontrolluesi i vogël gjendet në të djathtë.]] Kujtesa rrufe (ang. Flash Memory) është një kujtesë kompjuterike e qëndrueshme e rishkrueshme (EEPROM) organizuar në blloqe, ose më mirë një qark gjysmëpërcjellësi në të cilin mund të stivosen të dhënat kompjuterike në formë binare, që mbahen edhe në mungesë të energjisë.
Kujtesa rrufe është një teknologji që përdoret kryesisht në kartat e kujtesës, dhe shtytësat rrufe (çelësat) USB për ruajtje dhe përçim të të dhënave mes kompjuterve dhe pajisjeve digjitale. Është një lloj ruajtësi i qëndrueshëm kujtese që mund të asgjësohet dhe programohet në blloqe të mëdhenj; në kujtesat rrufe të mëparëshme çipi i tërë duhej të fshihej menjëherë. Kujtesat rrufe kushtojnë shumë më pak se EEPROM-ët bajt programues dhe prandaj janë kthyer në teknologji mbizotëruese kurdoherë që nevojitet një sasi e madhe e ruajtësve të kujtesës së qëndrueshme kompjuterike. Shembujt e zbatimit të kësaj teknologjike gjenden në ndihmësat personalë digjitalë dhe kompjuterët leptopë, lexuesit digjitalë, kamerat digjitale dhe telefonët e lëvizshëm. Ka fituar pak popullaritet në tregun e videolojrave, ku pshpesh përdoret në vend të EEPROM-it apo SRAM për shpëtimin e të dhënave të lojës.
Shokë të një skuadre
Shokë të një skuadre është një film shqiptar, prodhim i TVSH,me premierë në 9 shkurt 1984. Ka si regjizor Dhoksi Sahatçi dhe skenarist Flamur Topi.
Interpretojnë
Xhelal Tafaj	 ... Traineri
Rezana Çeliku	 ... Mësuese zana
Petraq Mariani	 ... Babai
Elida Janushi	 ... Nëna
Shkëlqim Daja	 ... Goni
Gazmend Gjoka	 ... Gimi
Rrotullimi i Tokës
thumb|Figura e Tokës dhe pozia e sajë. Rrotullimi i Tokës - Toka rrotullohet rreth boshtit të saj në drejtim perendim-lindje. Ky rrotullim quhet rotacion. Një lëvizje të plotë Toka e kryen për 23 orë, 56 min, 4 sek. Për shkak të formës së rrumbullakët të Tokës, gjatë rotacionit të gjitha pikat nuk rrotullohen me shpejtësi të njëjtë. Ka shumë dëshmi për vërtetësinë e rrotullimit të vërtetë të Tokës. Ndër to janë: forma e elipsoide e Tokës, eksperimenti i Fukos dhe zhvendosja në lindje të trupave gjatë rënjës së lirë (forca e devijimit).+efekti koriolis.
Përmbledhje
Për shkak të rotacionit të Tokës dhe formës se saj të rrumbullakët, në sipërfaqen e saj shkaktohet ndërrimi i ditës dhe natës. Për shkak të formës së saj, shpejtësia e rrotullimit nuk është e njëjtë në të gjitha pikat e Tokës. Kjo shkakton ndërrimin e drejtimit të erërave dhe të rrymave detare.Ne fakt toka e kryen rrotullimin e saj per 23 ore 56 minuta e 4 sekonda. Rrotullimin rreth diellit toka e kryen per 365 dite-nete e 6 ore. Rruga qe pershkon toka rreth diellit quhet orbite. Ajo ka nje gjatesi prej 900 milione km.
Per vertetesine e rrotullimit te tokes rreth boshtit te saj eshte kryer nje eksperiment shume i rendesishem nga shkencetari Leon Fuko. Ai vari nje sfere me mase 28 kg ne nje fill 67 metra te gjate qe te krijonte nje lavjerres. Ai e vari lavjerresin ne kubene e nje ndertese te larte, ne menyre qe sfera te ishte 1 meter mbi dysheme. Me kalimin e kohes sfera kryente mjaft lekundje sepse ishte mjaft e rende. Njerezit verenin lekundjet e lavjerresit.Pas disa lekundjesh duke vrojtuar mbi nje shkallezim, dukej qarte qe ndryshonte drejtimi i lekundjeve te lavjerresit. I vetmi shpjegim ishte se lavjerresi lekundej sipas te njejtit drejtim, por ishte Toka qe rrotullohej nen te
Pse se ndjejme token kur rrotullohet? Ne nuk e ndjejme rrotullimin e Tokes, sepse, ne, atmosfera, trupat qiellore dhe cdo gje tjeter rrotullohen se bashku me Token ne te njejten shpejtesi konstante.
Fernando Carrillo
Fernando Carrillo Roselli i njohur si Fernando Carrillo, lindi më 6 janar të vitit 1970 në Caracas, Venezuelë, është aktor venezuelasve.
Rrotullimi i Tokës
Përmbledhje
Toka leviz ne nje norme fikse - gjithashtu edhe ne te gjithe levizim se bashku me te. Tani imagjinoni sikur jeni perseri ne nje avion, dhe imagjinoni cfar ndodh nese piloti papritur e rrit ose e ngadaleson shpejtesine e Avionit. Ju menjehere do e ndjeni kete ndryshim sikur po ndodh ne sedilen tuaj. Ne te njejten menyre, nese Toka papritur do ta rriste ose ngadalesonte shpejtesine e saj, ju pa tjeter do ta ndjenit ate.
Fernando Carrillo
Edukuar më shumë në Londër, por u kthye perseri në Venezuelë, ku studion per aktor, dhe luan në telenovelen e parë kur ishte 20 vjec. Më pas njihet dhe martohet në 1990 me aktoren Catherine Fulop ku luajten me shumë telenovela bashkë dhe divorcohet në 1994. Eshte i gjate 1,83 m.
Rrotullimi i Tokës
Përmbledhje
Per aq kohe sa Toka rrotullohet ne menyre te qendrueshme, dhe leviz ne nje norme konstante ne orbite rreth Diellit, ne si pasagjer te Tokes levizim se bashku me te. Ne qofte se Toka papritmas do te shtonte shpejtesine, ne do te rrezoheshim prapa. Nese Toka do tu pershpejtonte mjaftueshem, pershembull (1 rrotullim ne 1 ore e 20 min) kundrejt 24 oreve (momentalisht), athere ne do te fluturonim jashte siperfaqes saj.
Fernando Carrillo
Carillo lindi në Venezuelë, por u edukua në Londër dhe përsëri u kthye nga Anglia dhe qëndroi në Universitetin Qendror të Venezuelës. Tani jeton në Los Angeles.
Rrotullimi i Tokës
Përmbledhje
Njerezit e lashte vune re se Yjet, Dielli dhe Hena leviznin te gjitha mbi toke. Per shkak se keta njerez nuk mund ta ndjenin levizjen e Tokes, ata logjikisht e interpretuan kete fenomen duke thene se Toka ishte e palevizshme dhe Qielli ne te vertete leviz fizikisht lart nesh.
Ideja e shkencetearit te lashte Greek, Aristarku, ishte propozimi i nje modeli heliocentrik (Dielli ne qender) te universit. Aristarku ishte shkencetari i pare qe propozoi dicka te tille, por ideja e modelit gjeocentrik (Toka ne qender), u la ne fuqi per nje kohe te gjate. Ishte Nicola Koperniku ai qe bindi boten neshekullit e 16 duke propozuar modelin heliocentrik (Dielli ne qender), dhe duke i treguar te gjitheve se Toka rrotullohet rreth vetes, dhe gjithashtu rrethDiellit.
Fernando Carrillo
Tek ne njihet me telenovelen Primavera (sq. Lule Portokalli - Valentina) dhe versionin e ri të saj Rosalinda.
Medusa
255x255px|thumb|Medusa nga Caravaggio.Në mitologjinë greke, Medusa (greqishtja e lashtë: Μέδουσα "kujdestare, mbrojtëse"), e quajtur gjithashtu Gorgo, ishte 1/3 Gorgonat monstruoze, të përshkruara përgjithësisht si femra njerëzore me krahë dhe me gjarpërinj helmues të gjallë në vend të flokëve. Ata që vështronin në sytë e saj do të shndërroheshin në gurë. Shumica e burimeve e përshkruajnë atë si vajzën e Phorcys dhe Cetos, megjithëse autori Hyginus e bën atë vajzën e Gorgonit dhe Cetos.
Meduzës iu pre koka nga heroi grek Perseu, i cili më pas përdori kokën e saj, e cila ruajti aftësinë e saj për t'i kthyer shikuesit në gur, si armë derisa ia dha perëndeshës Atena për ta vendosur në mburojën e saj. Në antikitetin klasik, imazhi i kokës së Medusës u shfaq në pajisjen kundër së keqes të njohur si Gorgoneion.
Sipas Hesiodit dhe Eskilit, ajo jetoi dhe vdiq në Sarpedon, diku afër Cistenës. Romancieri i shekullit të 2-të para Krishtit Dionisios Skytobrachion e vendos atë diku në Libi, ku Herodoti kishte thënë se berberët e kishin origjinën mitin e saj si pjesë e fesë së tyre.
Plastika
Plastika është një gamë e gjerë materialesh sintetike ose gjysmë sintetike që përdorin polimeret si përbërës kryesor. Plasticiteti i tyre bën të mundur që plastika të derdhet, ekstrudohet ose shtypet në objekte të forta të formave të ndryshme. Kjo përshtatshmëri, plus një gamë e gjerë karakteristikash të tjera, të tilla si të qenit i lehtë, i qëndrueshëm, fleksibël dhe i lirë për t'u prodhuar, ka çuar në përdorimin e tij të gjerë. Plastika zakonisht bëhet përmes sistemeve industriale njerëzore. Shumica e plastikës moderne rrjedhin nga kimikate të bazuara në lëndë djegëse fosile si gazi natyror ose nafta; megjithatë, metodat e fundit industriale përdorin variante të bëra nga materiale të rinovueshme, të tilla si misri ose derivatet e pambukut.[1]
9.2 miliardë ton plastikë vlerësohet të jenë prodhuar ndërmjet viteve 1950 dhe 2017. Më shumë se gjysma e kësaj plastike është prodhuar që nga viti 2004. Në vitin 2020, u prodhuan 400 milionë tonë plastikë.[2] Nëse trendet globale të kërkesës për plastikë vazhdojnë, vlerësohet se deri në vitin 2050 prodhimi vjetor global i plastikës do të arrijë mbi 1,100 milionë tonë.
Suksesi dhe dominimi i plastikës duke filluar nga fillimi i shekullit të 20-të ka shkaktuar probleme të përhapura mjedisore,[3] për shkak të shkallës së ngadaltë të dekompozimit të tyre në ekosistemet natyrore. Pjesa më e madhe e plastikës së prodhuar nuk është ripërdorur, ose duke u kapur në deponi ose duke mbetur në mjedis si ndotje plastike. Ndotja plastike mund të gjendet në të gjitha trupat ujorë kryesorë të botës, për shembull, duke krijuar copëza mbeturinash në të gjithë oqeanet e botës dhe duke ndotur ekosistemet tokësore. Nga e gjithë plastika e hedhur deri më tani, rreth 14% është djegur dhe më pak se 10% është ricikluar.[2]
Plastika e parë plotësisht sintetike në botë ishte Bakeliti, i shpikur në Nju Jork në vitin 1907, nga Leo Baekeland, [5] i cili shpiku termin "plastikë".[6] Sot prodhohen dhjetëra lloje të ndryshme të plastikës, si polietileni, i cili përdoret gjerësisht në paketimin e produkteve, dhe klorur polivinil (PVC), i përdorur në ndërtim dhe tubacione për shkak të forcës dhe qëndrueshmërisë së tij. Shumë kimistë kanë kontribuar në shkencën e materialeve të plastikës, duke përfshirë laureatin Nobel Hermann Staudinger, i cili është quajtur "babai i kimisë së polimereve" dhe Herman Mark, i njohur si "babai i fizikës së polimerit".[7
Etimologjia
Fjala plastike rrjedh nga greqishtja πλαστικός (plastikos) që do të thotë "i aftë për t'u formuar ose formuar", dhe nga ana tjetër nga πλαστός (plastos) që do të thotë "i derdhur."[8] Si emër fjala më së shpeshti i referohet produkteve të ngurta të prodhimi me origjinë petrokimike.[9]
Emri plasticitet i referohet në mënyrë specifike këtu deformueshmërisë së materialeve të përdorura në prodhimin e plastikës. Plasticiteti lejon formimin, nxjerrjen ose ngjeshjen në forma të ndryshme: filma, fibra, pllaka, tuba, shishe dhe kuti, ndër shumë të tjera. Plasticiteti gjithashtu ka një përkufizim teknik në shkencën e materialeve jashtë objektit të këtij neni duke iu referuar ndryshimit të pakthyeshëm në formën e substancave të ngurta.
Struktura
See also: Polymer
Shumica e plastikës përmbajnë polimere organike.[10] Shumica dërrmuese e këtyre polimereve janë formuar nga zinxhirë atomesh karboni, me ose pa lidhjen e atomeve të oksigjenit, azotit ose squfurit. Këto zinxhirë përfshijnë shumë njësi përsëritëse të formuara nga monomerët. Çdo zinxhir polimer përbëhet nga disa mijëra njësi përsëritëse. Shtylla kurrizore është pjesa e zinxhirit që është në shtegun kryesor, duke lidhur së bashku një numër të madh njësish përsëritëse. Për të personalizuar vetitë e një plastike, grupe të ndryshme molekulare të quajtura zinxhirë anësor varen nga kjo shtyllë; ato zakonisht varen nga monomerët përpara se vetë monomerët të lidhen së bashku për të formuar zinxhirin polimer. Struktura e këtyre zinxhirëve anësor ndikon në vetitë e polimerit.
Vetitë dhe klasifikimet
Plastika zakonisht klasifikohet sipas strukturës kimike të shtyllës kurrizore dhe zinxhirëve anësor të polimerit. Grupet e rëndësishme të klasifikuara në këtë mënyrë përfshijnë akrilikët, poliesterët, silikonet, poliuretanët dhe plastika e halogjenizuar. Plastika mund të klasifikohet nga procesi kimik i përdorur në sintezën e tyre, të tilla si kondensimi, poliaddimi dhe ndërlidhja.[11] Ato gjithashtu mund të klasifikohen nga vetitë e tyre fizike, duke përfshirë ngurtësinë, densitetin, forcën në tërheqje, rezistencën termike dhe temperaturën e tranzicionit të qelqit. Plastika mund të klasifikohet gjithashtu nga rezistenca e tyre dhe reaksionet ndaj substancave dhe proceseve të ndryshme, të tilla si ekspozimi ndaj tretësve organikë, oksidimi dhe rrezatimi jonizues.[12] Klasifikime të tjera të plastikës bazohen në cilësitë që lidhen me prodhimin ose projektimin e produktit për një qëllim të caktuar. Shembujt përfshijnë termoplastikë, termoset, polimere përçuese, plastikë të biodegradueshme, plastikë inxhinierike dhe elastomerë.
Termoplastikë dhe polimerë termoqëndrues
Një klasifikim i rëndësishëm i plastikës është shkalla në të cilën proceset kimike të përdorura për t'i bërë ato janë të kthyeshme ose jo.
Termoplastikët nuk pësojnë ndryshime kimike në përbërjen e tyre kur nxehen dhe kështu mund të formohen në mënyrë të përsëritur. Shembujt përfshijnë polietileni (PE), polipropileni (PP), polistiren (PS) dhe polivinilklorur (PVC).[13]
Plastika amorfe dhe plastika kristalore
Shumë plastikë janë plotësisht amorfe (pa një strukturë molekulare shumë të rregulluar),[15] duke përfshirë termoset, polistiren dhe metakrilat metil (PMMA). Plastika kristalore shfaq një model të atomeve të distancuara më rregullisht, si polietileni me densitet të lartë (HDPE), polibutileni tereftalat (PBT) dhe keton polieter eter (PEEK). Megjithatë, disa plastikë janë pjesërisht amorfe dhe pjesërisht kristalore në strukturën molekulare, duke u dhënë atyre një pikë shkrirjeje dhe një ose më shumë kalime qelqi (temperatura mbi të cilën shtrirja e fleksibilitetit molekular të lokalizuar është rritur ndjeshëm). Këto të ashtuquajtura plastikë gjysmë kristalore përfshijnë polietileni, polipropileni, klorur polivinil, poliamide (najlone), poliesterë dhe disa poliuretane.
Polimerë përçues
Main article: Conductive polymer
Polimeret përçues të brendshëm (ICP) janë polimere organike që përçojnë energjinë elektrike. Ndërsa është arritur një përçueshmëri deri në 80 kS/cm në poliacetileni të orientuar drejt shtrirjes[16], ajo nuk i afrohet asaj të shumicës së metaleve. Për shembull, bakri ka një përçueshmëri prej disa qindra kS/cm.[17]
Plastika e biodegradueshme
Plastika e biodegradueshme është plastika që degradohet (shbëhet) pas ekspozimit ndaj dritës së diellit ose rrezatimit ultravjollcë; ujë ose lagështi; bakteret; enzimat; ose gërryerje nga era. Sulmi nga insektet, si krimbat e dyllit dhe krimbat e miellit, mund të konsiderohen gjithashtu si forma të biodegradimit. Degradimi aerobik kërkon që plastika të ekspozohet në sipërfaqe, ndërsa degradimi anaerobik do të ishte efektiv në sistemet e deponive ose kompostimit. Disa kompani prodhojnë aditivë të biodegradueshëm për të rritur biodegradimin. Megjithëse pluhuri i niseshtës mund të shtohet si mbushës për të lejuar që disa plastikë të degradohen më lehtë, një trajtim i tillë nuk çon në prishje të plotë. Disa studiues kanë krijuar baktere gjenetike për të sintetizuar plastikë plotësisht të biodegradueshme, të tilla si polihidroksi butirati (PHB); megjithatë, këto janë relativisht të kushtueshme që nga viti 2021.[18]
Bioplastika
Ndërsa shumica e plastikës prodhohen nga petrokimikatet, bioplastika prodhohet kryesisht nga materiale bimore të rinovueshme si celuloza dhe niseshteja.[19] Për shkak të kufijve të kufizuar të rezervave të karburanteve fosile dhe për shkak të rritjes së niveleve të gazeve serrë të shkaktuara kryesisht nga djegia e këtyre lëndëve djegëse, zhvillimi i bioplastikës është një fushë në rritje.[20][21] Kapaciteti global i prodhimit të plastikës me bazë biologjike vlerësohet në 327,000 ton në vit. Në të kundërt, prodhimi global i polietilenit (PE) dhe polipropilenit (PP), poliolefinat kryesore në botë me prejardhje petrokimike, u vlerësua në mbi 150 milion ton në 2015.[22]
Industria e plastikës
Industria plastike përfshin prodhimin global, përzierjen, konvertimin dhe shitjen e produkteve plastike. Megjithëse Lindja e Mesme dhe Rusia prodhojnë pjesën më të madhe të lëndëve të para petrokimike; prodhimi i plastikës është i përqendruar në Lindjen dhe Perëndimin global. Industria plastike përfshin një numër të madh kompanish dhe mund të ndahet në disa sektorë:
Përbërja
Plastika nuk shitet si një substancë e pastër e paprekur, por përkundrazi përzihet me kimikate të ndryshme dhe materiale të tjera, të cilat kolektivisht njihen si aditivë. Këto shtohen gjatë fazës së përzierjes dhe përfshijnë substanca të tilla si stabilizues, plastifikues dhe ngjyra, të cilat synojnë të përmirësojnë jetëgjatësinë, punueshmërinë ose pamjen e artikullit përfundimtar. Në disa raste, kjo mund të përfshijë përzierjen e llojeve të ndryshme të plastikës së bashku për të formuar një përzierje polimerësh, siç është polistiren me ndikim të lartë. Kompanitë e mëdha mund të bëjnë përbërjen e tyre përpara prodhimit, por disa prodhues e bëjnë këtë nga një palë e tretë. Kompanitë që specializohen në këtë punë njihen si Compounders.
Eric Adjetey Anang
thumb|Punëtori dhe disa arkivole të saj
Eric Adjetey Anang (lindur 1985) është një skulptor Ghanaian lindur në Teshie, Gana, ku ende jeton dhe punon.
Plastika
Përbërja
Përbërja e plastikës termoaktive është relativisht e thjeshtë; pasi mbetet i lëngshëm derisa të shërohet në formën e tij përfundimtare. Për materialet termozbutëse, të cilat përdoren për prodhimin e shumicës së produkteve, është e nevojshme të shkrihet plastika në mënyrë që të përzihen aditivët. Kjo përfshin ngrohjen e tij në diku midis 150–320 °C (300–610 °F). Plastika e shkrirë është viskoze dhe shfaq rrjedhje laminare, duke çuar në përzierje të dobët. Prandaj, përbërja bëhet duke përdorur pajisje ekstrudimi, të cilat janë në gjendje të furnizojnë nxehtësinë e nevojshme dhe përzierjen për të dhënë një produkt të shpërndarë siç duhet.
Eric Adjetey Anang
biografi
Në vitin 2001, ai paraqiti teknikën e dizenjimit të arkivoleve Ghana në Muzeun e Gidan Kano Makama të Nigerisë, nën kujdesin e Française Aleancës në Kano, Nigeria.
Plastika
Përbërja
Përqendrimet e shumicës së aditivëve janë zakonisht mjaft të ulëta, megjithatë nivele të larta mund të shtohen për të krijuar produkte Masterbatch. Aditivët në këto janë të përqendruara, por ende të shpërndara siç duhet në rrëshirën pritës. Granulat Masterbatch mund të përzihen me polimer me shumicë më të lirë dhe do të lëshojnë aditivët e tyre gjatë përpunimit për të dhënë një produkt përfundimtar homogjen. Kjo mund të jetë më e lirë sesa të punosh me një material plotësisht të përbëra dhe është veçanërisht e zakonshme për futjen e ngjyrave.
Eric Adjetey Anang
biografi
Pas përfundimit të shkollës së mesme në vitin 2005, ai mori menaxhimin e repartit të zdrukthtarisë së Kwei Kane, i cili është themeluar nga Seth Kane Kwei, gjyshi i tij, i cili shpiku dizajnin e arkivoleve në të 50-ën. Brenda tre-katër vjetësh, ai u bë një nga artistët kryesorë Ghanezë në dizenjimin e arkivoleve duke e bërë të njohur brenda dhe jashtë vendit.
Në 2009, Eric Adjetey Anang me krijimet e tij u shfaq në një reklamë televizive të pijes sportive Aquarius për Spanjë
Plastika
Toksiciteti
Plastika e pastër ka toksicitet të ulët për shkak të pazgjidhshmërisë së tyre në ujë, dhe për shkak se kanë një peshë të madhe molekulare, ato janë biokimikisht inerte. Produktet plastike përmbajnë një sërë aditivësh, megjithatë, disa prej të cilëve mund të jenë toksikë.[40] Për shembull, plastifikuesit si adipatet dhe ftalatet shpesh shtohen në plastikë të brishtë si PVC për t'i bërë ato mjaftueshëm të lakueshme për t'u përdorur në paketimin e ushqimit, lodrat dhe shumë sende të tjera. Gjurmët e këtyre komponimeve mund të rrjedhin nga produkti. Për shkak të shqetësimeve mbi efektet e rrjedhjeve të tilla, BE-ja ka kufizuar përdorimin e DEHP (di-2-etileksil ftalat) dhe ftalateve të tjera në disa aplikime, dhe SHBA-ja ka kufizuar përdorimin e DEHP, DPB, BBP, DINP, DIDP. , dhe DnOP në lodrat e fëmijëve dhe artikujt e kujdesit për fëmijët përmes Aktit për Përmirësimin e Sigurisë së Produkteve të Konsumatorit. Disa komponime që rrjedhin nga kontejnerët e ushqimit të polistirenit janë propozuar të ndërhyjnë në funksionet e hormoneve dhe dyshohet se janë kancerogjenë njerëzorë (substanca që shkaktojnë kancer).[41] Kimikatet e tjera me shqetësim të mundshëm përfshijnë alkilfenolet.[38]
Eric Adjetey Anang
biografi
Ai ka bashkëpunuar me Kolegjin e Artit & Artizanatit të Oregonit, ku në 2009 u organizua një qëndrim dy mujor për Ligjëruesin Michael de Forest, me Aleancën Française të Kano dhe Kumasi dhe me Muzeun Makama Gidan të Kano (Nigeria).
Plastika
Toksiciteti
Ndërsa një plastikë e përfunduar mund të jetë jo toksike, monomerët e përdorur në prodhimin e polimereve të saj mëmë mund të jenë toksikë. Në disa raste, sasi të vogla të këtyre kimikateve mund të mbeten të bllokuara në produkt nëse nuk përdoret përpunimi i përshtatshëm. Për shembull, Agjencia Ndërkombëtare e Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Kërkimin e Kancerit (IARC) e ka njohur klorurin vinyl, pararendësin e PVC, si një kancerogjen për njerëzit.[41]
Eric Adjetey Anang
biografi
Në janar 2010, Eric mori pjesë në projektin fotografik: Ju lutem, mos lëvizni! me fotografin francez Guy Hersant.
Plastika
Bisphenol A (BPA)
Disa produkte plastike degradohen në kimikate me aktivitet estrogjenik.[42] Blloku kryesor i ndërtimit të polikarbonateve, bisfenoli A (BPA), është një përçarës endokrin i ngjashëm me estrogjenin që mund të rrjedhë në ushqim.[41] Hulumtimet në Perspektivat e Shëndetit Mjedisor zbulojnë se BPA e kulluar nga rreshtimi i kanaçeve prej kallaji, ngjitësve dentarë dhe shisheve polikarbonate mund të rrisë peshën trupore të pasardhësve të kafshëve laboratorike.[43] Një studim më i fundit i kafshëve sugjeron se edhe ekspozimi në nivel të ulët ndaj BPA rezulton në rezistencë ndaj insulinës, e cila mund të çojë në inflamacion dhe sëmundje të zemrës.[44] Që nga janari 2010, Los Angeles Times raportoi se Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA) po shpenzon 30 milionë dollarë për të hetuar indikacionet e lidhjes së BPA me kancerin.[45] Bis(2-etileksil) adipat, i pranishëm në mbështjellësin plastik të bazuar në PVC, është gjithashtu shqetësues, siç janë përbërësit organikë të paqëndrueshëm të pranishëm në erën e makinave të reja. BE-ja ka një ndalim të përhershëm për përdorimin e ftalateve në lodra. Në vitin 2009, qeveria amerikane ndaloi disa lloje të ftalateve që përdoren zakonisht në plastikë.[46]
Efektet mjedisore
Për shkak se struktura kimike e shumicës së plastikës i bën ato të qëndrueshme, ato janë rezistente ndaj shumë proceseve natyrore të degradimit. Pjesa më e madhe e këtij materiali mund të qëndrojë për shekuj ose më gjatë, duke pasur parasysh qëndrueshmërinë e demonstruar të materialeve natyrore strukturore të ngjashme si qelibar.
Eric Adjetey Anang
biografi
Në moshën 24, Eric Adjetey Anang është vlerësuar si "një model për të rinjtë e Afrikës urbane" nga gazeta Franceze Le Monde Diplomatique.
Plastika
Efektet mjedisore
Ekzistojnë vlerësime të ndryshme se sa mbetje plastike janë prodhuar në shekullin e kaluar. Sipas një vlerësimi, një miliard ton mbetje plastike janë hedhur që nga vitet 1950.[47] Të tjerë vlerësojnë një prodhim kumulativ njerëzor prej 8.3 miliardë ton plastikë, nga të cilat 6.3 miliardë ton janë mbetje, me vetëm 9% që riciklohen.[48]Vlerësohet se këto mbetje përbëhen nga 81% rrëshirë polimer, 13% fibra polimer dhe 32% aditivë. Në vitin 2018 u krijuan më shumë se 343 milion ton mbetje plastike, 90% e të cilave përbëheshin nga mbetje plastike pas konsumit (mbetje plastike industriale, bujqësore, tregtare dhe komunale). Pjesa tjetër ishte mbetje para konsumit nga prodhimi i rrëshirës dhe prodhimi i produkteve plastike (p.sh. materiale të refuzuara për shkak të ngjyrës, ngurtësisë ose karakteristikave të papërshtatshme të përpunimit).[2]
Eric Adjetey Anang
Ekspozitat
una e tij gjendet në koleksionet publike dhe private në Evropë dhe Amerikë. Në gusht 2009, ai ishte një artist i ftuar në projektin "Bulevardi Amandla" në Antwerp (Belgjikë)
Plastika
Efektet mjedisore
Prania e plastikës, veçanërisht e mikroplastikës, brenda zinxhirit ushqimor është në rritje. Në vitet 1960 mikroplastika u vëzhgua në zorrët e zogjve të detit dhe që atëherë janë gjetur në përqendrime në rritje.[52] Efektet afatgjata të plastikës në zinxhirin ushqimor janë kuptuar keq. Në vitin 2009 u vlerësua se 10% e mbetjeve moderne ishin plastike,[53] edhe pse vlerësimet ndryshojnë sipas rajonit.[52] Ndërkohë, 50% deri në 80% e mbeturinave në zonat detare janë plastike.[52] Plastika përdoret shpesh në bujqësi. Ka më shumë plastikë në tokë sesa në oqeane. Prania e plastikës në mjedis dëmton ekosistemet dhe shëndetin e njeriut.[54]
Hulumtimi mbi ndikimet mjedisore zakonisht është fokusuar në fazën e asgjësimit. Megjithatë, prodhimi i plastikës është gjithashtu përgjegjës për ndikime të konsiderueshme mjedisore, shëndetësore dhe socio-ekonomike.[55]Përpara Protokollit të Montrealit, CFC-të ishin përdorur zakonisht në prodhimin e polistirenit plastik, prodhimi i të cilit kishte kontribuar në shterimin e shtresës së ozonit.Përpjekjet për të minimizuar ndikimin mjedisor të plastikës mund të përfshijnë uljen e prodhimit dhe përdorimit të plastikës, politikat e mbetjeve dhe riciklimit, si dhe zhvillimin proaktiv dhe vendosjen e alternativave ndaj plastikës, si për paketimin e qëndrueshëm.
Mikroplastika
Mikroplastika janë fragmente të çdo lloji plastike më pak se 5 mm (0.20 in) në gjatësi, sipas Administratës Kombëtare të Oqeanit dhe Atmosferës së SHBA (NOAA) dhe Agjencisë Evropiane të Kimikateve.[58] Ato shkaktojnë ndotje duke hyrë në ekosistemet natyrore nga burime të ndryshme, duke përfshirë kozmetikën, veshjet, paketimin e ushqimit dhe proceset industriale.
Termi makroplastikë përdoret për të dalluar mikroplastikën nga mbetjet plastike më të mëdha, siç janë shishet plastike. Aktualisht njihen dy klasifikime të mikroplastikës. Mikroplastika primare përfshin çdo fragment ose grimcë plastike që është tashmë 5,0 mm në madhësi ose më pak përpara se të hyjë në mjedis. Këto përfshijnë mikrofibra nga veshjet, mikrorruazat dhe fishekët plastikëBurime të tilla të mikroplastikës dytësore përfshijnë shishet e ujit dhe sodës, rrjetat e peshkimit, qeset plastike, kontejnerët me mikrovalë, qeset e çajit dhe konsumimin e gomave. Të dy llojet njihen se vazhdojnë në mjedis në nivele të larta, veçanërisht në ekosistemet ujore dhe detare, ku ato shkaktojnë ndotje të ujit.]Megjithatë, mikroplastika gjithashtu grumbullohet në ajër dhe në ekosistemet tokësore.
Ndryshimi i klimës
Sipas OECD-së, plastika kontribuoi me gazra serë në atmosferë në ekuivalentin e 1.8 miliardë tonëve dioksid karboni (CO2) në vitin 2019, 3.4% e emetimeve globale.[114] Ata thonë se deri në vitin 2060, plastika mund të lëshojë 4.3 miliardë tonë gazra serrë në vit.
Efekti i plastikës në ngrohjen globale është i përzier. Plastika në përgjithësi prodhohet nga nafta, kështu që prodhimi i plastikës krijon emetime të mëtejshme. Megjithatë, për shkak të lehtësisë dhe qëndrueshmërisë së plastikës kundrejt xhamit ose metalit, plastika mund të ulë konsumin e energjisë. Për shembull, paketimi i pijeve në plastikë PET dhe jo në xhami ose metal vlerësohet të kursejë 52% në energjinë e transportit.[4]