Çokollata
Historia e kakaos dhe çokollatës
Qokollata shërbehej gjithmonë si pije, por evropianët dhe sidomos urdhërat murgjerore spanjolle, të cilat kishin një përvojë të gjatë me mishelat, i shtuan vaniljen dhe sheqerin për ti hequr shijen e hidhur dhe ia hoqën piperin dhe specin e djegëst. Gjatë gjithë viteve 500 çokollata mbeti një ekskluzivitet i Spanjës e cila ia zgjeroi kultivimin. Vetëm në vitet 600, nëpërmjet Toskanes, kakaoja arriti në Itali me anë të tregtarit fiorentinas Antonio Carletti, dhe në vitin 1615 në gjithë Europën. Gjurmët e lidhjes së vjetër të Firencës me çokollatën gjenden në disa libra të Bibliotekës Kombëtare Qendrore të Firencës, ku gjenden dëshmi të shumta të shkruarë duke filluar nga viti 1600 me një debat mbi çokollatën dhe konsumin e saj. Gjithmonë në Firence, nga viti 1680 gjenden gjurmë të shkruara mbi temën e çokollatës. Në 1680-en botohet "Ndryshimet mes ushqimit dhe çokollatës..."(Giovan Battista Gautieri) të cilin e ndjekin në vitin 1728: "Mendime rreth përdorimit të çokollatës", "Letër ku ekzaminohen arsyetimet  e autorit të mendimeve të para rreth përdorimit të çokollatës", "Leksione akademike mbi çokollatën" dhe "Mendime të tjera rreth natyrës dhe përdorimit të çokollatës" nga autorë të ndryshëm. Në shek. XVII u kthye në një luks mes fisnikëve të Europës dhe hollandezët, lundrues e zotët, ia morën Spanjës kontrollin botëror. Në Venecian e viteve 700 lindnin dyqanet e para të kafesë, paraardhësit e bareve të sotëm. Ato ishin sigurisht dhe dyqane çokollate dhe ishin në garë për të ndryshuar recetat ekzistuese duke shpikur të reja. Në vitin 1790 Gazeta Veneciane dokumentoi përhapjen e produktit. Deri në fund të shek. XVIII çokollata konsiderohej si shëruese ndaj çdo gjëje dhe mendohej se ishte me veti mrekullibërëse. Brazili, Martinika dhe Filipinet e rritën kultivimin e kakaos. Në të njëjtën kohë, shumë qytete evropiane u shquan për përpunimin e çokollatës. Një shembull ishte Torino i cili kishte një prodhim prej 350 Kg në ditë, pjesa më e madhe eksportohej në Austri, Zvicër, Gjermani dhe Francë ku pak nga pak përgatitja e pijeve të çokollatës u kthye në një pasion. Në fund të shek. XVIII çokollata e parë e ngurte siç e hamë sot, u shpik në Torino nga Doret-i. Në 1802 Bozzelli shpiku një makineri për ta rafinuar brumin e kakaos e për ta përzierë me sheqer e vanilje. Duhet të vinte viti 1820 që sistemi të vihej në punë dhe kubi i parë i çokollatës u prodhua në Angli. Në vitin 1826 Pierre Paul Caffarel filloi prodhimin e çokollatës në sasi të mëdha falë një makinerie të re e cila mund të prodhonte mbi 300 kg çokollate në dite. Në 1828 hollandezi Conrad J. van Houten e shpejtoi metodën e nxjerrjes së yndyrës nga farat e kakaos duke i transformuar në kakao pluhur dhe gjalp kakaoje. Zhvilloi gjithashtu të ashtuquajturin "proces hollandez" i cili konsiston në trajtimin e kakaos me alkale për ti hequr shijenë e hidhur. Këto trajtime bënë të mundur prodhimin e çokollatës si ajo e sotmja. Qokollata e parë me përmasa më të mëdha se ajo e Doretit e cila u prodhua në vitin 1847 nga Joseph Fry. Në 1852-shin në torino Michele Prochet filloi të përziente kakaon me lajthi të shtypura e të pjekura duke krijuar brumin Gianduia. Daniel Peter një fabrikant zviceran qirinjsh u bashkua me të vjehrrin për të prodhuar çokollatë. Në 1867 filluan të fusnin edhe qumështin si përbërës dhe nxorrën në treg çokollatën me qumësht në vitin 1875. Për të larguar ujin nga qumështi në mënyrë që çokollata të ruhej më gjatë u ndihmuna nga një fqinj, fabrikant ushqimesh për fëmijë me emrin Henri Nestlè. Rudolph Lindt shpiku procesin e quajtur "conching" i cili konsiston në mbajtjen për një kohë të gjatë të çokollatës së shkrirë për ta bërë mishelen homogjene. Kakaoja ka qenë dhe arsye luftimesh të vazhdueshme financiare mes eksportuesve të mëdhenj (Afrika dhe Brazili) dhe tregjet blerëse (Europa dhe SHBA). Fillimisht ngritja artificiale e çmimeve shkaktoi një formë bojkoti tregtar, që më pas u shtyp nga nevojat e luftës së dytë botërore. Pasi mbaroi lufta, prodhimi u ul, kjo për shkak të sëmundjeve dhe plakjes së plantacioneve, simptomë e një drejtimi të keq. Vlera tregtare e prodhimit amerikan (sidomos në Meksikë dhe Guatemalë) e kaloi dhe atë afrikan. Në Itali, rajoni i Torinos prodhonte 40% të prodhimit italian, një volum prej 85000 tonelatash në vit. Në 1946 Pietro Ferrero shpiku një krem me çokollatë dhe lajthi më qëllimi për t'i shitur disa kile pastiçierëve: produkti pati një sukses shumë më të madh nga ç'pritej dhe disa vjet më vonë, në vitin 1964 lindi Cokokremi i cili u bë i famshëm në të gjithë botën.