Sale_Markja
=
Tregime për Salë Marken Ka qenë një atdhetar i mençur, i qetë, i matur dhe i gojës, (orator), siç thuhet e flitet në trevën e Dibrës së Madhe. Lindi rreth vitit 1789, në Zogje. Ishte brez i tetë, që kur i pari i tyre, Nikollë Zoku (Zogu) u vendos në Zogje. Për 30 vjet 1839-1869, do të bëhej figura qëndrore e Lëvizjes kombëtare kundër pushtimit osman në Dibër. Sipas të dhënave që ofron historiani-Moisi Murra, ai që e bëri të njohur Salë Marken në Stamboll qe Hajredin Pasha, i cili në grykën e Radikës e në Gjuricë, në betejën me luftëtarët trima dibranë humbi mbi dymbëdhjetë mijë ushtarë. Ne s’do të përmendim gjerësisht biografinë e këtij plaku të zgjuar e mendjemprehtë, por, për bashkëkombasit tanë në Diasporë, të cilët, përmes Postës elektronike dhe listave në Intrenet janë kurreshtar që të mësojnë diç edhe nga mendimet filozofike të njerëzve të mençur -por të paarsimuar; ndaj, në vazhdime kemi veçuar disa tregime, që janë me interes: E pyetën njëherë Salë Marken: -Cilat janë tri të mirat në këtë botë? -Durimi,-u përgjigj Sala. -Po e dyta? -Durimi,-përsëriti Sala. -Po e treta? -Durimi,-e ngriti zërin pak më lartë se dy herët e para. Mandej, një tjetër i pranishëm, e pyetën: -Përse, kur rrëzohesh prej gomari vritesh më shumë se kur rrëzohesh prej kalit? -Sepse, gomari edhe kur nuk je lënduar pllet sikur ke vdekur. Në një odë burrash e pyesin Salë Marken: -Ç’është njeriu? -Njeriu është pesë zogj, pesëmbëdhjetë shqerra, tridhjetë desh, dyzetë qe,50 mendje, shtatëdhjetë tahma, tetëdhjetë shkopinj dhe nëtdhjetë vezë. O Salë Aga, na e sqaro pak se nuk jemi duke e kuptuar se çka thua., - i tha tjetri. -Po,-iu përgjigj Sala,-deri në moshën pesë vjeçe, njeriu është si ato zogjtë që hapin gojën vetëm për të ngrënë. Nga pesë deri në 15 pesëmbëdhjetë vjeç është si ata shqerrat që nuk ngopen duke bredhë nëpër livadhe. Në moshën 30 vjeç njeriu kërkon të zgjedh çdo gjë me forcë, siç bëjnë dy desh që kur zihen njëri me tjetrin, marrin hov, mbyllin sytë dhe përplasen kokë më kokë. Në moshën dyzet vjeç është si ato qetë që thyejnë dhe kularin në zgjedhë. Në moshën 50 pesëdhjetë vjeç njeriu e ka mendjen më të shëndoshë se në çdo moshë tjetër. Mosha 70 shtatëdhjetë vjeçe është mosha që njeriu edhe pse e ndjen pleqërinë, i hip një tahma për punë. Mosha 80 tetëdhjetë vjeçe e kërkon një shkop në dorë për t’u mbajtur. Në moshën 90 nëntëdhjetë vjeçe njeriu nuk duron ta prekish as me gishtin e vogël, eshtë si veza që pak ta prekish-thyhet! Mbi derën e kullës në Bohmovë, fshat që gjëndet 3 – 4 km. afër qytetit të Dibrës, Salë Markja kish gdhendur një gjarpër. -Përse e ke gdhendur atë gjarpër? -e kishin pyetur. Kur dalë nga kulla të kujtohem se shkoj tek gjarpinjtë (turqit), kur kthehem të kujtohem se vij nga gjarpinjtë ! Një qeveritar turk në Dibër të Madhe e pyet me dredhi Salë Marken: -Kush është më i fortë, Turqia apo malësorët e Grykës së Vogël ? -Malësorët,-iu përgjegj Sala. -Përse ?-pyeti përsëri qeveritari turk. -Sepse, Turqia ka 400 vjet që përpiqet e nuk mun t’i shkeli e pushtojë ata kurrë. -Po në qoftë se i shkeli unë ? -Atëherë do të çojnë në Stamboll, në krah, katër malësorë, -ia kthej përgjigjen Sala, duke lënë të kuptonte se do ta çonin të vdekur në arqivol. Salë Markja e ka pirë duhanin me çubuk të gjatë. Në takimin me Hysni Pashën, ndezi çubukun dhe sa herë e shkundte,shtynte take tuken në drejtim të pashës. Pasha tërihqej pas. Kur u kthye e pyetën: -Si t’u duk pasha? -Frikacak-u përgjigj Sala,-trembej nga çubuku im ! Një bimbash (major) turk i thotë Salë Markes: -A nuk është më mirë që malësorët t’i dorëzojnë armët? -Po,-i përgjigjet Sala. -Po përse nuk i dorëzojnë? -Do t’i dorëzojnë, do t’i dorëzojnë - përgjigjet Sala duke luajtur kokën. -Po kur? -Kur të mbarohen fishekët ! -Cila është gjëja më e rëndë për njeriun, -e pyetën njëherë Salë Markën. -Kur njeriu flet e nuk të dëgjojnë. -Po gjëja më e mirë? -Kur nuk i mbesish borxh askujt. Një herë, Salë Markës i ra rruga të kalonte pranë një fshatari, i cili lëronte tokën me një penë qe. Fshatri i tha: -Zbrit nga kali ta ndezim nga një cigare, o Salë Aga! Sala zbret nga kali, kurse fshatari zgjati qesen e duhanit, që ishte gjithë pluhur. Sala, pasi e thurri me veshtirësi cigaren-e ndezi. -Si po të duket duhani, o aga?-e pyeti fshatari. -Shumë i ëmbël,-iu përgjigj Sala. -Kur u larguan shoqëruesit e pyetën: -Ku e kishte ëmbëlsirën ai pluhuri i duhanit, o aga? -Tek hatikati (respekti) i atij fshatari,-u përgjigj Sala. Paria e qytetit të Dibrës së Madhe, paguan dhe nxitën një qytetar të ofendonte Salë Markën në mes të pazarit (tregut). Sala nuk bëri asnjë gjst të shëmtuar, por përkundrazi, kur u kthye në Bohmovë, u tha djemve që t’i çonin një thes me miell gruri, sheqer, oriz, kafe, sapun etj. Ai e dinte se qytetari i varfër e kish berë atë gjest për të marrë diçka nga Paria ambicioze për të shuar urinë e fëmijëve. Të nesërmen qytetari shkon në Bohmovë dhe i kërkon falje për gabimin e bërë-Salë Markes. -Jo,-i tha Sala, ti nuk ke bërë asnjë gabim. Gabime bëjmë ne të pasurit që nuk kujdesemi për ju të varfërit, ndaj, sa herë që të kesh nevojë na shaj që të kujtohemi !