Arkitektura_e_tempujve_hindu
Planifikimi
Projekti i një tempulli Hindu ndjek një dizajn gjeometrik të quajtur vastu-purusha-mandala. Emri është një fjalë e përbërë sanskrite me tre nga komponentet më të rëndësishme të planit. Mandala do të thotë rreth, Purusha është esenca universale në qendër të traditës Hindu, ndërsa Vastu do të thotë stukturë banimi. Vastupurushamandala është një yantra. Dizajni i projektit të një tempulli Hindu në një strukturë simetrike, vetë-përsëritëse rrjedh nga besimet qendrore, mitet, drejtimet kardinale dhe parimet matematike. Katër drejtimet kardinale ndihmojnë në krijimin e aksit të një tempulli Hindu, rreth të cilit formohet një katror i përkryer në hapsirën e disponueshme. Rrethi Mandala jashtë-shkruan katrorin. Katrori konsiderohet hyjnor për përsosmërinë e tij dhe si një produkt simbolik i diturisë dhe mendimit njerëzor, ndërsa rrethi konsiderohet tokësor, njerëzor dhe vëzhgohet në jetën e përditshme (hëna, dielli, horizonti, pika e ujit, ylberi etj.). Secili mbështet tjetrin. Katrori është i ndarë në një rrjetë të përkryer katrorash. Në tempujt e mëdhenj, kjo është shpesh një strukturë rrjete 8 x 8 ose 64. Në superstrukturat ceremoniale të tempullit, kjo është një rrjetë me 81 katrorë të vegjël. Katrorët quhen ‘‘padas’’. Katrori është simbolik dhe ka zanafillë vedike nga altari i zjarrit, Agni. Orientimi përgjatë drejtimeve kardinale, ngjashmërisht është një zgjatim i ritualeve vedike të tre zjarreve. Ky simbolizëm gjendet gjithashtu në qytetërimin grek si dhe në qytetërimet e tjera të lashta, nëpërmjet gnomonit. Në manualet e tempullit Hindu, projektet e dizajnuara janë përshkruar me 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81 deri në 1024 katrorë; 1 pada konsiderohet s plani më i thjeshtë, si një vend për një heremit ose besimtar për tu ulur dhe medituar në të, për të bërë yoga, ose të bëjë oferta me zjarrin vedik përball. Dizajni i dytë prej 4 padash ka një qendër simbolike në pikëtakimin e diagonaleve dhe është gjithashtu një plan meditues. Dizajni me 9 pada ka një qendër të shenjtë të rrethuar dhe është modeli për tempujt më vegjël. Tempulli i vjetër Hindu vastumandala mund të përdori 9 deri në 49 seri padash, por 64 konsiderohet rrjeta gjeometrike më e shenjtë në tempullin Hindu. Quhet gjithashtu Manduka, Bhekapada ose Ajira në tekste të ndryshme të lashta sanskrite. Çdo pada i është atribuar konceptualisht një elementi simbolik, hera herës në formën e një hyjnie ose të një shpirti apo apasara. Katrori (ose katrorët) qendror 64 i kushtohet Brahmanit (të mos ngatërrohet me Brahminin) dhe quhen Brahma pada. Në strukturën e tempullit Hindu simetria dhe katrorët koncentrik, çdo rresht koncetrik ka një domethënie. Rreshti më i jashtëm, Paisachika pada, nënkupton aspekte të Asura-ve dhe të keqes; rreshti pasues më i brendshëm është Manusha pada që nënkupton jetën njerëzore; ndërsa Devika pada nënkupton aspekte të Deva-ve dhe të mirës. Manusha pada tipikisht bujt ambulatorin. Besimtarët, pasi ecin rrethas në krahun orar nëpër këtë ambulator për të plotësuar Parikrama-n (ose Pradakshina-n), ecin midis të mirës në krahun e brendshëm dhe të keqes në krahun e jashtëm. Në tempujt më të vegjël, Paisachika pada nuk është pjesë e superstrukturës së tempullit, por mund të jetë në kufirin e tempullit ose thjesht e përfaqësuar simbolikisht. Paisachika padat, Manusha padat dhe Devika padat rrethojnë Brahma padat, që nënkuptojnë energjinë krijuese dhe shërben si vendndodhja e idhullit primar të tempullit për darsana-n. Më në fund në qendrën e Brahma padave është Garbhagruha(Garbha- qendër, gruha- shtëpia; fjalë për fjalë qendra e shtëpisë) (Hapësira Purusa), që nënkupton Parimin Universal të pranishëm në çdogjë dhe në çdokënd. Kulla majuce e një tempulli Hindu, e quajtur Shikhara në Indinë veriore dhe Vimana në Indinë jugore, është e vendosur përsosmërisht mbi Brahma pada(t).