cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arkitektura e Pejës
Xhamia e Bajraklive
Është xhamia kryesore në qendër të Pazarit të Pejës(42.66014°N, 20.29363°W). Është ndërtuar në vitin 1471 nga Sulltan Fatih Mehmet Hani dhe është një xhami e stilit osman me kupolën më të vjetër dhe më të lartë në qytet. Xhamia e Bajraklive është një xhami e vetme me kupolë e cila është një nga tre llojet kryesore arkitekturore të xhamive në arkitekturën osmane. Ky stil daton nga periudha e hershme osmane.
Gautama Buddha
Gautama është figura kryesore në budizëm. Ai njihet nga budistët si një mësues i shkolluar i cili ka arritur Budizëm të plotë dhe ka ndarë njohuritë e tij për të ndihmuar qeniet e ndjeshme të përfundojnë rilindjen dhe vuajtjen. Llogaritë e jetës së tij, ligjërimet dhe rregullat monastike besohet nga budistët që janë përmbledhur pas vdekjes së tij dhe memorizuar nga ndjekësit e tij. Koleksione të ndryshme të mësimeve që ia atribuan atij u kaluan nga tradita gojore dhe së pari u angazhuan për të shkruar rreth 400 vjet më vonë.
Fokas
Jeta e hershme
Phocas ka lindur ndoshta në 547, pasi thuhej se ishte në moshën 55 vjeç kur u bë perandor. Ai dhe familja e tij ka të ngjarë të kishin origjinë trako-romake. Jeta e Phocas para uzurpimit të tij të fronit të Perandorisë Bizantine është e errët, por dihet që ai shërbeu si një oficer i rangut të ulët nën Perandorin Maurice.
Arkitektura e Pejës
Xhamia e Bajraklive
Xhamia u dogj një herë gjatë vitit 1943 nga forcat italiane kur u dogj plotësisht Pazari i Pejës, por nuk u shkatërrua gjatë Luftës së 1999 në Kosovë.
Fokas
Uzurpimi
Në 602, ushtria bizantine u rebelua kundër Perandorit Maurice, kryesisht për shkak të lodhjes dhe zemërimit për urdhrat për të vazhduar fushatën në veri të Danubit në dimër, si dhe shkurtimeve të mëparshme të pagave. Ushtria shpalli Phocas, deri atëherë një centurion, të ishte perandori i ri, duke e ngritur atë në një mburojë (metoda tradicionale e shpalljes së perandorëve) më 23 nëntor 602.
Phocas u kurorëzua perandori i ri nga patriarku në kishën e Shën Gjon Pagëzorit në Hebdomon. Disa ditë më vonë ai hyri në Kostandinopojë pa kundërshtim.
Maurice u largua nga qyteti me djemtë e tij, Theodosius dhe Tiberius, por ata shpejt u kapën dhe u ekzekutuan. Gruaja dhe vajzat e Maurice u futën në manastirin e Nea Metanoia dhe më vonë u vranë.
Arkitektura e Pejës
Banja e Vjetër (Hamami)
Banja ka "një gardërobë në zonën e hyrjes, dhoma ndarëse dhe izoluese, zonë djersitje-masazhi-banje, dhe dhomën e depozitimit të ujit dhe sobës. Hamami ka një themel katërkëndor dhe materiali që është përdorur për ndërtimin e tij është guri dhe tulla të prodhuara me një teknikë 'opus mixum '' . Banja është një lloj banjo turke.
Fokas
Konflikt i huaj
Pavarësisht nga ekzekutimet e perandorit të mëparshëm dhe pasardhësit e tij dinastikë, Foka mbeti në një pozitë të pasigurt, gjë që e bëri atë të kushtonte energjinë e tij për pastrimin e armiqve dhe shkatërrimin e komploteve. Për shkak të këtij fokusi dhe rezistencës lokale me të cilën ai u përball gjatë gjithë Perandorisë Bizantine, ai nuk ishte në gjendje të përballonte sulmet e huaja në kufijtë e perandorisë. Avarët dhe Sllavët filluan sulme të shumta në provincat Ballkanike të Perandorisë Bizantine dhe Perandoria Sasane filloi një pushtim në provincat lindore të perandorisë.
Arkitektura e Pejës
Banja e Vjetër (Hamami)
Banja u dëmtua gjatë luftës dhe u rindërtua më pas. Sot, hamami shërben si një sallë ekspozite për shfaqje të ndryshme arti dhe jo vetëm.
Fokas
Konflikt i huaj
Persianët sasanidë kishin qenë më parë në paqe me Maurice si rezultat i një traktati që ata bënë me të në 591. Pasi Phocas uzurpoi dhe vrau Maurice, Persianët pushtuan perandorinë në 603. Sasanidët pushtuan me shpejtësi provincat lindore, duke çuar Magister militum për Orientem, Narses, për t'u larguar në anën e tyre. Phocas u mor shpejt me të, duke e ftuar në Konstandinopojë nën premtimin e sjelljes së sigurt, duke e djegur të gjallë kur mbërriti. Në vitin 607, Sasanidët kishin pushtuar Mesopotaminë, Sirinë dhe pjesën më të madhe të Azisë së Vogël, deri në Bosfor.
Në kohën që mbretërimi i tij përfundoi në 610, Persianët kishin kaluar tashmë Eufratin dhe kishin marrë Zenobinë. Llogaritë bashkëkohore i përshkruajnë persët si shumë brutalë ndaj popullatës së okupuar. "Mrekullia e Shën Demetrit" përshkroi masakrën:"Djalli ngriti shakullinë e urrejtjes në të gjithë Lindjen, Cilikinë, Azinë, Palestinën dhe të gjitha tokat prej andej në Kostandinopojë: fraksionet, që nuk kënaqeshin më thjesht të derdhnin gjak në vende publike, sulmuan shtëpi, gra të therura, fëmijë, të moshuarit dhe të rinjtë që ishin të sëmurë; ata, rinia dhe dobësia e të cilëve penguan shpëtimin e tyre nga masakra, [panë] miqtë, të njohurit dhe prindërit e tyre të plaçkitur, dhe pas gjithë kësaj, madje edhe u vunë flakën në mënyrë që banori më i mjerë të mos ishte në gjendje të shpëtonte." majtas|parapamje|320x320px| Kolona e Fokas në Romë
Administrata
Phocas nuk ishte në gjendje të kontrollonte as shtetin dhe as ushtrinë në mënyrë efektive. Për shkak të mosbesimit të tij ndaj pjesës më të madhe të elitës së Konstandinopojës, me të cilin ai nuk kishte pasur asnjë lidhje para se të bëhej perandor, Phocas praktikoi nepotizëm, duke mbushur shpesh poste të larta ushtarake me të afërmit e tij. Ai instaloi: vëllain e tij Domentziolus si Magister officiorum në 603; nipi i tij Domentziolus si Magister militum për Orientem në 604, duke i dhënë komandë mbi provincat lindore; dhe vëllai i tij Comentiolus si Magister militum për Orientem rreth vitit 610. Të tre i qëndruan besnikë Fokas derisa u vranë nga Herakliu. Nga tre të afërmit meshkuj të njohur me gjak të Phocas, të tre u emëruan në poste të larta, dy në pozicione ushtarake dhe një në një pozicion administrativ. Phocas gjithashtu caktoi Priscus, i cili ishte dhëndri i tij nga martesa e tij me vajzën e Phocas Domentzia, si Vjen eksubitor, kapiten i Excubitors, në 603.
Politika italiane
Kur Phocas ishte perandor, Italia Bizantine ishte nën sulmin e vazhdueshëm nga Lombards, por qeveria Bizantine shpenzoi pak burime për të ndihmuar Italinë për shkak të problemeve diku tjetër. Në tërësinë e mbretërimit të Phocas, e vetmja strukturë publike e ndërtuar me para qeveritare në qytetin e Romës ishte një statujë e Phocas e përfunduar në vitin 608.
Kur Phocas uzurpoi Maurice, Gregori i Madh ishte peshkop i Romës dhe ai e vlerësoi Phocas si një rivendosës i lirisë. Gregori e përmendi atë si një zot të devotshëm dhe të zellshëm dhe e krahasoi gruan e tij (Perandoreshën e re) Leontia me bashkëshorten e Marcianit Pulcheria (të cilën Këshilli i Kalcedonit e quajti Helena e re). Në maj 603, portretet e çiftit perandorak mbërritën në Romë dhe u urdhëruan nga papa të vendoseshin në oratorinë e Shën Cezarit në pallatin perandorak në Palatine. parapamje| Depozitimi i Phocas 610 Pas Krishtit. Miratimi perandorak ishte i nevojshëm në atë kohë për të caktuar një papë të ri, por miratimi u vonua me një vit me vdekjen e Papës Sabinian në 606, pasi Phocas ishte i zënë me vrasjen e armiqve të brendshëm që kërcënonin sundimin e tij. Ai më në fund dha miratimin në 607 dhe Boniface III u bë papë. Foka e shpalli Romën "kreun e të gjitha kishave". Pak më vonë, Phocas kishte ngritur një statujë të vet të praruar në një kolonë monumentale në Forumin Romak, i njohur si Kolona e Phocas. parapamje| Miniatura 41 nga Kronika e Konstandin Manasit, shekulli 14: Uzurpatori Foka dhe sulmi kundër tij nga ushtritë e Herakliut.
Rënia
Pavarësisht se u emërua si Comes excubitorum, Priscus nuk ishte besnik ndaj Phocas, dhe në 608 ai i bëri thirrje Heraclius Plakut, Eksarku i Kartagjenës, për t'u rebeluar kundër Phocas. Herakliu Plaku u pajtua dhe filloi të përgatitej për të pushtuar, duke ndërprerë furnizimin me grurë të Kostandinopojës dhe duke mbledhur një ushtri të madhe dhe flotën detare. Herakliu i Vjetër filloi pushtimin e tij në 609, me kushëririn e tij, Nicetas, duke marshuar trupa në krye të kryeqytetit dhe djalin e tij, Herakliun, duke udhëhequr një pushtim detar të Selanikut, përpara se të marshonte për në Kostandinopojë. Herakli arriti jashtë Kostandinopojës më 3 tetor 610 dhe kapi qytetin më 5 tetor. Herakli u shpall perandor në të njëjtën ditë dhe me shpejtësi u ekzekutua Phocas.
Trashëgimi
Phocas është përshkruar në përgjithësi si një horr nga historianët bizantinë dhe modernë, por disa nga burimet më të hershme të disponueshme rreth mbretërimit të Phocas janë shkruar gjatë mbretërimit të Herakliut. Shkrimet që mbijetojnë nuk janë në mënyrë të besueshme neutrale dhe shkrimtarët do të kishin arsye të mira për ta demonizuar atë në mënyrë që të forconin sundimin e Herakliut.
Në sferën kulturore, mbretërimi i Phocas shënohet nga ndryshimi i modës Perandorake të vendosur nga Konstandini i Madh. Konstandini dhe të gjithë pasardhësit e tij, përveç Julianit Apostat, ishin pa mjekër. Phocas përsëri prezantoi mbajtjen e mjekrës. Kjo mënyrë zgjati deri në fund të Perandorisë Bizantine.
Duke e quajtur Papën "kreun e të gjitha kishave", dekreti i Fokas ka qenë i rëndësishëm në diskutimet rreth përparësisë papnore dhe epërsisë papnore. Disa komentatorë historianë protestantë e kanë parë dekretin e Fokas (zakonisht në vitin 606) si me një rëndësi eskatologjike. Për shembull, në Horae Apocalypticae të tij, Edward Peshkopi Elliott mori 1260 ditët e Zbulesës 11:3 për të qenë periudha midis 606 dhe Unifikimit të Italisë në 1866.
Mulliri në Grashticë
Mulliri në Grashticë është një monument i trashëgimisë kulturore në Grashticë, Prishtinë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor", i miratuar me numër.
Menneville, Aisne
Menneville është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Aisne të rajonit Hauts-de-France. Menneville ka një popullsi prej 414 banorë dhe sipërfaqe 7.29 km², me një dendësi prej 57 banor/km².
Pavel Černý
Pavel Černý (lindur më 11 Tetor 1962) është një ish-futbollist çek.
Kombëtarja
Për kombëtaren çekosllovake ka luajtur 4 ndeshje.
Çrregullimi civil
__NOINDEX__ Çrregullimi civil, i njohur gjithashtu si trazirë civile ose trazirë sociale është një situatë që lind nga një akt masiv i mosbindjes civile (siç është një demonstrim, trazirë, grevë ose tubim i paligjshëm) në të cilin zbatimi i ligjit ka vështirësi në ruajtjen e autoritetit të tyre.
Shkaqet
Çdo numër i gjërave mund të shkaktojë çrregullim civil, pavarësisht nëse është një shkak i vetëm ose një kombinim shkaqesh; megjithatë, shumica lindin nga ankesat politike, pabarazitë ekonomike, mosmarrëveshjet sociale, por historikisht kanë qenë rezultat i shtypjes së gjatë nga një grup njerëzish ndaj një tjetri.
Çrregullimi civil që lind nga ankesat politike mund të përfshijë një sërë ngjarjesh, nga një protestë e thjeshtë deri te një mosbindje civile masive. Këto ngjarje mund të jenë spontane, por edhe të planifikuara. Këto ngjarje mund të bëhen të dhunshme kur agjitatorët dhe zbatuesit e ligjit reagojnë tepër.
Çrregullimi civil në histori ka lindur nga mosmarrëveshjet ekonomike, arsyet politike (të tilla si në kundërshtim me forcat qeveritare shtypëse ose tiranike), opozita fetare, shtypja racore dhe mosmarrëveshjet sociale midis rasteve të ndryshme gjatë historisë.
Erula
Erula (Èrula) është komunë e Italisë në Provinca e Sasarit, në rajonin Sardenja. Ka sipërfaqe prej 39.31 km², dhe gjendet në lartësi mbidetare 457 m. Deri më 2016, kishte një popullsi prej 745 banorë.
Konfliktet indo-pakistaneze
Që nga ndarja e Indisë britanike në vitin 1947 dhe krijimi I republikave moderne të Indisë dhe Pakistanit, të dy këto vende të Azisë Jugore janë përfshirë ne katër luftëra,duke marr parasysh edhe një luftë të paqartësuar,si edhe përleshje kufijësh dhe qendrime ushtarake. Kashmiri ka qenë shkaku kryesor, qoftë dirket apo indirekt,I të gjitha konflikteve me të mëdha të të dy shteteve me përjashtim te Luftës Indo-Pakistaneze te 1971 ku konflikti filloi per shkak te trazirave ne Pakistanin lindor(Bangladeshin e sotëm). Prapavija Ndarja e Indisë britanike si pasojë e Luftës së Dytë Botërore, ku te dy Britania e Madhe dhe India po përballeshin me problem ekonomike për shkak të luftës si edhe me demobilizim. Pas ndarjes, kur erdhi pavarësia disa dëshirues të një shtati muslimanësh tentuan ne ndarjen e pastër dhe te barabartë te Pakistanit dhe Hindustanit. Ndarja duke u bazuar ne politikanët qe udhëhiqnin atë kohë, si Mohammed Ali Jannah, lider I ligës së të gjithë muslimanëve në Indi, dhe Jaëahartai Nehru, lider I kongresit kombëtar Indian,duhet të ketë ndikuar në marrdhënie paqësore. Pasi popullesia hinduse dhe muslimane ishin shpërndarë në mënyrë të pabarabartë në të gjithë shtetin, ndarja e Indisë britanike në Indi dhe Pakistan në 1947 ishte e pamundur te bëhej ne kufijë fetar.Gati një e treta e popullësisë muslimane mbeti ne Indi. Dhuna ndër komunale mes hindusve sikëve dhe muslimanëve rezultojë ne 500000 -1 milionë viktima. Territoret e udhëhequra nga princat si Kashmiri dhe Hyderabad, u përfshinë po ashtu ne ndarje. Udhëheqësitë e këtyre vendeve duhej të zgjidhnin mes Indisë dhe Pakistanit. Të dy India dhe Pakistani pretenduan aneksimin e Kashmirit dhe kjo ishte arsyeja që Kashmiri u bë qender e konflikteve mes këtyre dy shteteve.
Lufta Indo-pakistaneze e vitit 1947
parapamje|Refugjatët në pritje të evakuimit nga IAF Dakota në Poonch Airstrip, dhjetor 1947
Lufta Indo-pakistaneze e vitit 1965
Kjo luftë filloi duke percjellur operacioni GJibraltar të Pakistanit, që ishte dizajnuar për të infiltruar forca ne Jammu dhe Kashmir në mënyrë që të përshpejtohej një kryengritje kundër udhëheqes se Indisë. India kundërpërgjigj duke nisur një sulm ushtarak në shkallë të plotë ne Pakistanin perëndimor. Lufta 70 ditëshe shkaktojë mijëra viktima në të dy anët dhe shëroi luftën më të madhe me tanka që nga Lufta e Parë Boterore. Lufta mbaroi me ndërhyrjen e Bashkimit të shteteve sovjetike dhe SHBA-ve. Të dy shtetet shpallën fitore.
Lufta Indo-pakistaneze e vitit 1971
Kjo luftë ishte e veçantë pasi nuk e përfshiu rastin e Kashmirit. Kjo luftë u shkaktua për shkaktë krizës politike të shkaktuar nga luftërat mes politikanëve. Bangladeshi kishte kërkuar pavarësinë e tij nga Pakistani, rreth 10 milion bengal u shperngulën në Indi. Me intervenimin e Indisë në rastin e Bangladeshit, forcat e Pakistanit u dorëzuan, me ketë rast u formua Republika Popullore e Bangladeshit.
Turma
__NOINDEX__ Në përgjithësi, një turmë përkufizohet si një grup njerëzish që janë mbledhur për një qëllim ose qëllim të përbashkët si në një demonstrim, një ngjarje sportive ose gjatë plaçkitjeve (kjo njihet si një turmë vepruese), ose thjesht mund të përbëhet nga e shumë njerëzve që bëjnë biznesin e tyre në një zonë të ngarkuar. Termi "turma" ndonjëherë mund t'i referohet rendit të ulët të njerëzve në përgjithësi.
Terminologjia
Termi "turmë" ndonjëherë përkufizohet në kontrast me emrat e tjerë të grupit për koleksione njerëzish ose kafshësh, të tilla si grumbullim, audiencë, grup, masë, turmë, popullsi, publik, turmë dhe turmë. Studiuesi i opinionit Vincent Price krahason masat dhe turmat, duke thënë se "Turmat përcaktohen nga përvojat e tyre emocionale të përbashkëta, por masat përcaktohen nga izolimi i tyre ndërpersonal".
Në sociologjinë njerëzore, termi "mobbed" thjesht do të thotë "jashtëzakonisht i mbushur me njerëz", si në një qendër tregtare ose dyqan të zënë. “Mobbing”, mbart një konotacion më negativ që lidhet me bullizmin. Në sjelljen e kafshëve, mobingu është një teknikë ku shumë individë të një specie "bashkohen" me një individ më të madh të një specie tjetër për t'i larguar ata. Sjellja mobbing shihet shpesh tek zogjtë.
Analfabetizmi funksional
Analfabetizmi funksional konsiston në aftësitë e të lexuarit dhe të shkruarit që janë të pamjaftueshme "për të menaxhuar detyrat e përditshme të jetesës dhe punësimit që kërkojnë aftësi leximi përtej nivelit bazë". Ata që lexojnë dhe shkruajnë vetëm në një gjuhë tjetër nga gjuha mbizotëruese e rrethinave të tyre mund të konsiderohen gjithashtu si analfabetë funksionalë. Analfabetizmi funksional është në kontrast me analfabetizmin në kuptimin e ngushtë, që do të thotë pamundësia për të lexuar ose shkruar fjali të thjeshta në çdo gjuhë.
Karakteristikat e analfabetizmit funksional ndryshojnë nga një kulturë në tjetrën, pasi disa kultura kërkojnë aftësi më të avancuara për lexim dhe shkrim sesa të tjerat. Në gjuhët me drejtshkrim fonemik, analfabetizmi funksional mund të përkufizohet thjesht si lexim shumë i ngadalshëm për përdorim praktik, paaftësi për të përdorur në mënyrë efektive fjalorët dhe manualet e shkruara dhe faktorë të tjerë. Hulumtimet sociologjike kanë treguar se vendet me nivele më të ulëta të analfabetizmit funksional në mesin e popullatës së tyre të rritur priren të jenë ato me nivelet më të larta të shkrim-leximit shkencor në mesin e shtresës së ulët të të rinjve që janë afër fundit të studimeve të tyre formale akademike. Kjo korrespodencë sugjeron se kapaciteti i shkollave për të siguruar që nxënësit të arrijnë shkrim-leximin funksional të kërkuar për të kuptuar tekstet dhe dokumentet bazë që lidhen me qytetarinë kompetente kontribuon në nivelin e arsimimit qytetar të shoqërisë.
Rreth 70% e të rriturve në sistemin e burgjeve të SHBA-së lexojnë në ose nën nivelin e klasës së katërt, sipas Anketës Kombëtare të Alfabetizmit të të Rriturve të vitit 2003, duke vënë në dukje se një "lidhje midis dështimit akademik dhe delikuencës, dhunës dhe krimit është ngjitur me dështimin në lexim".
85% e të burgosurve të mitur në SHBA janë funksionalisht analfabetë
43% e të rriturve në nivelin më të ulët të shkrim-leximit jetonin nën kufirin e varfërisë, në krahasim me 4% të atyre me nivelet më të larta të shkrim-leximit.
Qendra Kombëtare e Statistikave të Arsimit jep më shumë detaje. Shkrim-leximi ndahet në tre parametra: shkrim-lexim prozë, dokument dhe sasior. Çdo parametër ka katër nivele: nën bazë, bazë, të ndërmjetëm dhe të aftë. Për shkrim-leximin në prozë, për shembull, një nivel nën bazë të shkrim-leximit do të thotë që një person mund të shikojë një pjesë të shkurtër të tekstit për të marrë një pjesë të vogël informacioni të pakomplikuar, ndërsa një person që është nën bazën e shkrim-leximit sasior do të jetë në gjendje të bëjë të thjeshta shtesë. Në SHBA, 14% e popullsisë së rritur është në nivelin "nën bazë" për shkrim-leximin në prozë; 12% janë në nivelin "nën bazë" për njohjen e dokumenteve dhe 22% janë në atë nivel për shkrim-leximin sasior. Vetëm 13% e popullsisë është e aftë në secilën nga këto tre fusha—të aftë për të krahasuar pikëpamjet në dy editoriale; interpretoni një tabelë për presionin e gjakut, moshën dhe aktivitetin fizik; ose llogaritni dhe krahasoni koston për ons të artikujve ushqimorë.
Një studim i Literacy at Work, i botuar nga Instituti Northeast në 2001, zbuloi se humbjet e biznesit që i atribuohen mangësive të aftësive bazë shkojnë në miliarda dollarë në vit për shkak të produktivitetit të ulët, gabimeve dhe aksidenteve që i atribuohen analfabetizmit funksional. Këshilli Amerikan i Siguruesve të Jetës raportoi se 75% e kompanive të Fortune 500 ofrojnë një nivel trajnimi përmirësues për punëtorët e tyre. Që nga viti 2003, 30 milionë (14% e të rriturve) nuk ishin në gjendje të kryenin aktivitete të thjeshta dhe të përditshme të shkrim-leximit.
Përkufizimi i UNESCO-s
Analfabetizmi, si dhe analfabetizmi funksional, u përcaktuan në sesionin e 20-të të UNESCO-s në 1978 si më poshtë:
Armaviri, Rusi
Armavir (Rusisht: Армави́р) është qytet në Krasnodar Krai, Rusi, ndodhet në lumin Kuban. Armavir ishte qendra e dytë e industrisë së Krasnodar Krai, pas Krasnodarit.
Historia
Gjatë Luftës Civile Ruse, një numër e betejave kanë ndodhur afër qytetit. Autoritetet sovjetike u themelua në Armavir në mars 1920. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, qyteti ishte pushtuar nga Ushtria Gjermane. Ajo u çlirua nga Ushtria e Kuqe në janar të vitit 1943.
Industria
Armavir është qendra e dytë më e madhe e industrisë e Krasnodar Krai, pas Krasnodarit. Qyteti është i njohur si qendra për përpunimin e ushqimit, ndërtimin e makinave dhe punimin e lëndëve të drurit. Kubanzheldormash është ndërmarrja më e vjetër e inxhinierisë e Kubanit, u themelua në vitin 1933.
Klima
Armavir ka një klimë subtropikale të lagësht. Përkundër kësaj dimri janë të ftohtë dhe pothuajse bien në kategorinë e klimës kontinetiale me një mesatare prej -2,2 °C në janar.
Millunka Saviq
Milunka Savić (lindur në 28 qershor 1892 - 5 tetor 1973) ishte një heroine lufte serbe e cila luftoi gjatë luftërave ballkanike si dhe gjatë Luftës së Parë Botërore. Sipas burimeve serbe, ajo është një prej grave ushtarake më të dekoruara në historinë e luftës.
Karriera ushtarake
Savić lindi në 1892, në fshatin e Koprivnicës, pranë Raška, në Serbi. Në 1913, vëllai i saj mori një thirrje për t'iu bashkuar si ushtar Luftës së Dytë Balllkanike. Ajo vendosi të shkojë në vendin e tij - duke prerë flokët e veshur rrobat e djemve - ajo u bashkua me ushtrinë serbe. Ajo u përball me luftën menjëherë dhe fitoi medaljen e saj të parë si dhe u promovua duke u dërguar në luftën e Bregalnicës. E përfshirë në luftë, ajo mori shumë plagë dhe vetëm atëherë teksa ishte duke u shëruar prek tyre në spital, u zbulua gjinia e saj e vërtetë.
Nderimet ushtarake
Ajo u nderua me disa dekorata si përshembull dekorata franceze “Legion of Honour”, të cilën e mori dy herë.
Jeta pas ushtrisë
Ajo u çmobilizua nga ushtria në 1919,dhe refuzoi një ofertë për të lëvizur drejt Francës, ku ajo ishte adapte për të marrë një pension të majmë nga ushtria franceze. Në vend të kësaj, ajo zgjodhi të jetojë në Beograd dhe gjeti punë si punonjëse pranë postës. Në 1923 ajo u martua me Veljko Gligorijević, të cilin e takoi në Mostar, duke u divorcuar menjëherë pas lindjes së vajzës së tyre Milena. Ajo gjithashtu adoptoi tre vajza të tjera. Në periudhën midis dy luftërave, Milunka u harrua nga publiku i gjerë. Ajo punoi më pas në disa pozicione të keqpaguara deri në 1927, pas së cilit ajo u punësua si pastruese në Bankën shtetërore “Mortgage”. Tetë vite më vonë ajo u promovua tek zyrat e pastrimit të Gjeneralit të Përgjithshëm.
Gjatë pushtimit gjerman të Serbisë në Luftën e Dytë Botërore, Milunka refuzoi të marrë pjesë në një banketë të organizuar prej Milan Nedić, me pjesëmarrjen e gjeneralëve dhe oficerëve gjermanë. Ajo u arrestua dhe u mor në kampet e përqëndrimit në Banjica, ku dhe u burgos për dhjetë muaj.
Pas ardhjes së socializmit në 1945, asaj iu dha një pension shtetëror, si dhe vijoi të jetonte në shtëpinë e saj në lagjen Voždovac në Beograd. Në fund të viteve 50' vajza e saj u shtrua në spital, teksa ajo jetonte në një shtëpi në rrënoja në Voždovac së bashku me tre fëmijët e saj të adoptuar: Milka, një fëmijë i braktisur pranë një stacioni hekurudhor në Stalac; Radmila-Višnja; dhe Zorka, një vajzë nga Dalmatia. Më vonë, ajo mori pjesë në festimet e jubiles duke veshur medaljet ushtarake, ku dhe oficerë të tjerë ushtarak folën me të dhe dëgjuan rreth akteve të saj kurajoze. Lajmi u përhap dhe më në fund ajo arriti të njihej gjerësisht. Në 1972 presioni nga publiku dhe një artikull në gazeta që theksonte vështirësitë e saj financiare i siguruan një apartament të vogël nga Bashkia e qytetit të Beogradit.
Ajo vdiq në Beograd në 5 tetor 1973, në moshën 81 vjeçare, si dhe u varros në Novo groblje. Një rrugë në Beograd ka marrë emrin e saj në shenjë nderimi.
Fletorja zyrtare e Shqipërisë
Fletorja Zyrtare është gazeta zyrtare e qeverisë së Republikës së Shqipërisë. E botuar në format buletini, revista është nën mbikëqyrjen editoriale të Qendrës së Botimeve Zyrtare e cila është i vetmi institucion në vend i autorizuar për publikimin e tij. Ai përmban të gjitha aktet administrative dhe ligjore të shtetit në zbatim të neneve 78 dhe 83 të kushtetutës.
Historia
Fletorja Zyrtare iu rikthye emrit origjinal në shkurt të vitit 1992, me propozimin e gazetarit dhe redaktorit letrar Pandeli Koçi.
Rrëzimi i Turkish Airlines Gatwick 1959
parapamje|250px|Një Turkish Airlines Viscount 700 i ngjashëm me avionin e aksidentit Rrëzimi i Turkish Airlines Gatwick 1959 ndodhi më 17 shkurt 1959, pranë Aeroportit Gatwick të Londrës në një Vickers Viscount Type 793 të Turkish Airlines (regjistrimi TC-SEV) në një fluturim ndërkombëtar nga Aeroporti Ndërkombëtar Esenboğa në Ankara, Turqi, në Aeroportin Heathrow, Londër, Mbretëria e Bashkuar, ku ishin kryeministri turk Adnan Menderes dhe një parti zyrtarësh qeveritarë. Viscount u rrëzua në një dru 3 milje (4.8 km) nga pragu i pistës së Gatwick gjatë afrimit të tij përfundimtar në tokë në mjegull të madhe. Pesë nga tetë ekuipazhi dhe nëntë nga 16 pasagjerët vdiqën në aksident. Kryeministri ishte në mesin e dhjetë të mbijetuarve.
Fluturimi
Kryeministri turk Adnan Menderes, i shoqëruar nga një delegacion turk, ishte rrugës për në kryeqytetin britanik për të nënshkruar Marrëveshjen e Londrës për çështjen e Qipros me kryeministrin britanik Harold Macmillan dhe kryeministrin grek Konstantin Karamanlis, i cili u dha të tre palëve të drejtën ndërhyjnë në Qipro në rast se paqja prishej nga ndonjëra nga palët.
Fluturimi special u nis nga Aeroporti Ndërkombëtar Esenboğa i Ankarasë me destinacion Aeroportin Heathrow të Londrës nëpërmjet Aeroportit Ndërkombëtar Atatürk të Stambollit (IATA: IST, ICAO: LTBA) dhe Aeroportit Ciampino të Romës (IATA: CIA, ICAO: LIRA). Avioni u largua nga ndalesa e tij e fundit, Roma, në orën 13:02 dhe thirri London Airways në orën 15:56 mbi Abbeville, pak para se të largohej nga hapësira ajrore franceze. TC-SEV u pastrua nga kontrolli i trafikut ajror në stacionin Epsom Radio Range, fiksimi për Aeroportin e Londrës. Mbi intervalin Epsom në orën 16:21, kapiteni i Turkish Airlines u udhëzua nga komandanti i aeroportit të Londrës që të devijohej në Gatwick për shkak të shikueshmërisë së dobët në Heathrow.
Aksidenti
TC-SEV, duke lundruar në 1800 m, u largua nga Epsom në orën 16:27 për në Mayfield, East Sussex, pika e mbajtjes për Gatwick. Kontrolli i afrimit të aeroportit informoi pilotin se do të pozicionohej nga radari për një afrim ILS në pistën lindore 09.
Kushtet më të fundit aktuale të motit të vëzhguara në Aeroportin Gatwick ishin qetësia e erës sipërfaqësore, dukshmëria 1600 m, mjegulla, pa re të ulëta dhe njolla të cekëta mjegullore prej vetëm 0,30 m deri në 1,5 m në thellësi.
Moti i raportuar në avion ishte "erë e qetë në sipërfaqe, dukshmëri një dhjetore një milje detare, mjegull, tre okta në tetëqind këmbë, QFE një zero tre gjashtë", gjë që u pranua nga piloti.
Në orën 16:34, piloti u udhëzua të zbriste në një model mbajtës në 1200 m duke arritur në Mayfield NDB dhe të drejtonte një kurs prej 280 gradë dhe më pas të vazhdonte të zbriste në 610 m.
Avioni ishte i dukshëm përgjatë vijës qendrore të shtegut të afrimit në ekranin e radarit drejt pistës derisa u zhduk rreth 3 milje detare (5.6 km) nga pragu. Supozohej se avioni ishte rrëzuar pasi nuk ishte marrë asnjë përgjigje për thirrjet radiofonike të avionit.
Avioni kishte fluturuar në majë të pemëve 120 m AMSL në skajin e Jordan's Wood në lindje të rrugës Newdigate-Rusper në një drejtim paralel me shtegun e afrimit për në Pistën 09 në Gatwick. Avionit i humbi krahët dhe iu grisën motorët ndërsa zbriste në një kënd prej rreth 6 gradë nga horizontali 270 m) nëpër pyll dhe preku tokën me rrotat e tij. Pasi u ngrit sërish pak, pjesa kryesore e rrënojave u ul përmbys me pemë të ngulitura në gypin e prishur rreth 100 metra (91 m) më tutje, pas së cilës mori flakë. Pjesa e pasme e gypit pushoi me kokë poshtë dhe mbeti e paprekur nga zjarri. Menjëherë pas kësaj ka ndodhur një shpërthim në gypin kryesor.
Vendi i aksidentit ndodhej 2.8 milje detare (5.2 km) nga pragu i pistës dhe 550 këmbë (170 m) në veri të linjës qendrore të shtegut të afrimit.
Kjo ishte fatkeqësia e parë ajrore në të cilën u përfshi edhe Turkish Airlines.
Operacionet e shpëtimit
Aeroporti Gatwick njoftoi shërbimet lokale të zjarrfikësve dhe të shpëtimit dhe shpejt u konfirmua se avioni ishte rrëzuar në zonën në të cilën ishte zhdukur nga ekrani i radarit.
Peter Weller, një kopshtar në fermën Newdigate Chaffold, dhe dy kolegët e tij vunë re përplasjen. Ai i kërkoi njërit prej miqve të tij që të hipte me biçikletë në stacionin tjetër të policisë për të raportuar aksidentin. Ai dhe shoku tjetër i tij shkuan në vendngjarje dhe u përpoqën të shpëtonin viktimat. Pak pas orës 17:00, një tjetër banore lokale, Margaret Bailey, e cila ishte një infermiere e trajnuar, dhe bashkëshorti i saj Tony ishin në vendin e përplasjes.
Zjarri që rezultoi u shua nga tre divizione të Brigadës së Zjarrfikësve Surrey, pavarësisht mjegullës së dendur.
Shpëtimi i kryeministrit turk
parapamje|Përkujtimoria për viktimat në komplotin e Forcave Ajrore Turke në [[Varrezat Brookwood]] Të mbijetuarit po bërtisnin ndërsa përpiqeshin të largoheshin nga rrënojat. Kryeministri turk Adnan Menderes, i cili ishte ulur në një ndenjëse të dritares së majtë në kabinën e pasme të pasagjerëve, i mbijetoi përplasjes vetëm me gërvishtje të lehta në fytyrë, i varur në një pozicion me kokë poshtë me këmbën e tij të mbërthyer në dysheme. Ai u ndihmua nga Rıfat Kadıoğlu, i cili liroi këmbën e tij dhe zgjidhi rripin e sigurisë. Më pas ai u nxor nga rrënojat nga Kadıoğlu dhe Şefik Fenmen. Një tjetër i mbijetuar, Melih Esenbel, iu bashkua grupit jashtë. Menderes u ul i shokuar duke parë djegien e kompanisë së tij.
Ndërsa Tony Bailey ishte i angazhuar për të ndihmuar viktimat e tjera, gruaja e tij e çoi Menderesin dhe dy të mbijetuar të tjerë me makinë në shtëpinë e saj në fermë 180 m larg dhe i dha ndihmën e parë. Menderes u transferua në Klinikën e Londrës 90 minuta më vonë. Ai nënshkroi Marrëveshjen e Londrës më 19 shkurt 1959, në spital. Ai u kthye në shtëpi më 26 shkurt 1959 dhe u mirëprit nga rivali i tij İsmet İnönü dhe një turmë e madhe.
Ekuipazhi dhe pasangjerët
Tetë ekuipazhi përbëhej nga tre pilotë, një navigator, një mekanik dhe tre stjuardesa, nga të cilët pesë humbën jetën.
Uria
parapamje|[[Martin Luther King Jr. (në qendër), një nga shumë figurat politike të shekullit të 20-të që e konsideronte të rëndësishëm luftimin e urisë: "Kur të vdes, mos më ndërtoni një monument. Mos më jepni diploma nga universitete të mëdha. Vetëm vishni të zhveshurit. Thuaj që u përpoqa të strehoja të pastrehët Lërini njerëzit të thonë se unë u përpoqa të ushqeja të uriturit." ]] Në politikë, ndihmën humanitare dhe shkencat shoqërore, uria përkufizohet si një gjendje në të cilën një person nuk ka aftësinë fizike ose financiare për të ngrënë ushqim të mjaftueshëm për të përmbushur nevojat bazë ushqyese për një periudhë të qëndrueshme. Në fushën e lehtësimit të urisë, termi uri përdoret në një kuptim që shkon përtej dëshirës së zakonshme për ushqim që përjetojnë të gjithë njerëzit, e njohur edhe si oreks. Forma më ekstreme e urisë, kur kequshqyerja është e përhapur, dhe kur njerëzit kanë filluar të vdesin nga uria për shkak të mungesës së aksesit në ushqim të mjaftueshëm, me vlera ushqyese, çon në një zi urie. parapamje|Skulpturat e [[Marshi i urisë|Marshit të Urisë në Kopenhagë.]] Gjatë historisë, një pjesë e popullsisë së botës shpesh kanë vuajtur periudha të qëndrueshme urie. Në shumë raste, uria rezultoi nga ndërprerjet e furnizimit me ushqim të shkaktuar nga lufta, murtaja ose moti i pafavorshëm. Në dekadat pas Luftës së Dytë Botërore, përparimi teknologjik dhe bashkëpunimi i zgjeruar politik sugjeruan se mund të ishte e mundur të reduktohej ndjeshëm numri i njerëzve që vuajnë nga uria. Ndërsa progresi ishte i pabarabartë, deri në vitin 2014, kërcënimi i urisë ekstreme ishte zvogëluar për një pjesë të madhe të popullsisë së botës. Sipas raportit të FAO-s 2021, Gjendja e Sigurisë Ushqimore dhe Ushqimit në Botë (SOFI), numri i njerëzve që vuanin nga uria kronike filloi të rritet gradualisht midis 2014 dhe 2019. Në vitin 2020, për shkak të pandemisë COVID-19, pati një rritje masive, duke rezultuar në afro 770 milionë njerëz që vuajnë nga kequshqyerja.
Ndërsa shumica e njerëzve të botës vazhdojnë të jetojnë në Azi, pjesa më e madhe e rritjes së urisë që nga viti 2015 ka ndodhur në Afrikë dhe Amerikën e Jugut. Raporti i FAO-s për vitin 2017 diskutoi 3 arsye kryesore për rritjen e kohëve të fundit të urisë: klima, konfliktet dhe ngadalësimet ekonomike. Edicioni i 2018-ës u përqendrua në motin ekstrem si një nxitës kryesor i rritjes së urisë, duke gjetur se ritmet në rritje janë veçanërisht të rënda në vendet ku sistemet bujqësore ishin më të ndjeshme ndaj ndryshimeve ekstreme të motit. Raporti i SOFI 2019 gjeti një korrelacion të fortë midis rritjes së urisë dhe vendeve që kishin pësuar një ngadalësim ekonomik. Në vend të kësaj, edicioni i vitit 2020 shikoi perspektivat e arritjes së Objektivit të Zhvillimit të Qëndrueshëm (SDG) lidhur me urinë. Ai paralajmëroi se nëse nuk do të bëhej asgjë për të kundërshtuar tendencat negative të 6 viteve të fundit, numri i njerëzve që vuajnë nga uria kronike mund të rritet me mbi 150 milionë deri në vitin 2030. Raporti i vitit 2021 raportoi një rritje të mprehtë të urisë të shkaktuar nga pandemia COVID-19.
Shumë mijëra organizata janë të angazhuara në fushën e lehtësimit të urisë, duke operuar në nivel lokal, kombëtar, rajonal ose ndërkombëtar. Disa nga këto organizata janë të përkushtuara për lehtësimin e urisë, ndërsa të tjerat mund të punojnë në disa fusha të ndryshme. Organizatat variojnë nga institucionet shumëpalëshe te qeveritë kombëtare, tek iniciativat e vogla lokale si kuzhinat e pavarura të supës. Shumë prej tyre marrin pjesë në rrjetet ombrellë që lidhin mijëra organizata të ndryshme për lehtësimin e urisë. Në nivel global, shumica e përpjekjeve botërore për lehtësimin e urisë janë të koordinuara nga OKB-ja dhe janë të orientuara drejt arritjes së SDG 2 të urisë Zero deri në vitin 2030.
Kushtetuta e Malit të Zi
Kushtetuta e Malit të Zi u ratifikua dhe u miratua nga Parlamenti Kushtetues i Malit të Zi më 19 tetor 2007 në një seancë të jashtëzakonshme duke arritur shumicën e kërkuar prej dy të tretave të votave. Ajo u shpall zyrtarisht më 22 tetor 2007, duke zëvendësuar kushtetutën e vitit 1992.
Përmbajtja
Kushtetuta e përcakton Malin e Zi si një vend qytetar, demokratik dhe miqësor ndaj mjedisit me drejtësi sociale, të krijuar nga të drejtat sovrane të qeverisë së tij.
Preambula identifikon kombësitë dhe pakicat kombëtare të Malit të Zi si malazezë, serbë, boshnjakë, shqiptarë, myslimanë, kroatë dhe të tjerë si qytetarë të Malit të Zi, të lirë, të barabartë dhe besnikë ndaj një Mali të Zi qytetar dhe demokratik.
Kushtetuta gjithashtu njeh zyrtarisht flamurin dhe stemën aktuale si simbole legjitime shtetërore, si dhe himnin aktual malazez.
Kushtetuta thotë se një shtetas i Malit të Zi nuk lejohet të bëhet refugjat dhe as të ekstradohet në një vend tjetër, përveç nëse është në përputhje me një traktatin e ekstradimit.
Kushtetuta garanton që feja është e ndarë nga shteti.
Presidenti është i kufizuar me kushtetutë në dy mandate pesëvjeçare. Një kandidat duhet të jetë shtetas i Malit të Zi dhe të ketë jetuar atje për të paktën dhjetë nga pesëmbëdhjetë vitet e mëparshme.
Ratifikimi
Miodrag Zhivkoviç, lider i Partisë Liberale të Malit të Zi, deklaroi se teksti i Kushtetutës duhet të jetë i pranueshëm për të gjithë popullin e Malit të Zi. Nebojsha Medojeviq, lider i Lëvizjes për Ndryshime, tha se askush nuk është plotësisht i kënaqur me Kushtetutën e re. Medojeviq tha se kjo do të jetë Kushtetuta e të gjithë qytetarëve të Malit të Zi dhe miratimi i saj do ta ndihmojë vendin të pranohet në Bashkimin Evropian.
Milo Gjukanoviq tha për shtypin se Kushtetuta do të "hapë dyert evropiane për të ardhmen e Malit të Zi".
Kemal Purishiq i Partisë Boshnjake tha se Kushtetuta e re do t'u japë boshnjakëve më shumë të drejta dhe se do të ketë më shumë institucione demokratike në Mal të Zi për kontrollin e qeverisë.
Polemika
Partitë pro-serbe në Mal të Zi e shpallën Kushtetutën e re si "anti-serbe", e cila mund të thellojë ndarjet politike brenda Malit të Zi. Ata thanë se nuk do të respektonin kushtetutën e re, duke thënë se ajo shkel parimet e një Mali të Zi multikulturor dhe multietnik. Predrag Popović, lider i Partisë Popullore, tha se ai nuk ishte në gjendje të besonte se serbët do të kufizoheshin në klasifikimin e tyre si pakicë kombëtare. Ai tha gjithashtu se kjo çështje do të nxiste ndarjet ndërmjet grupeve etnike dhe do të rriste rrezikun për konflikt.
Dobrilo Dedeić, një përfaqësues i Listës Serbe, hodhi poshtë një botim të rishikuar të propozimit të Kushtetutës së Malit të Zi më 18 tetor 2007, një ditë para miratimit të saj, duke e deklaruar atë si diskriminues ndaj popullit serb dhe duke deklaruar se nuk do të sjellë pajtim. në Mal të Zi. Ai tha gjithashtu se Lista Serbe dhe populli serb nuk do ta respektojnë Kushtetutën e re. Ai tha se do të debatojnë për çështjen serbe në Mal të Zi. Ai tha se Lista Serbe do ta respektojë Kushtetutën e re po aq sa koalicioni qeverisës ka respektuar Kushtetutën e mëparshme të Malit të Zi (dmth. Kushtetutën e Serbisë dhe Malit të Zi federal).
Goran Daniloviç i Partisë Popullore Serbe tha se ai besonte se krizat dhe betejat politike do të fillonin në vend pas miratimit të Kushtetutës, sepse ajo nuk ishte krijuar për të arritur pajtimin politik. Danilović deklaroi gjithashtu se ai beson se Kushtetuta e re është diskriminuese për serbët në Mal të Zi.
Sipas Dragan Shoqit të Partisë Popullore, Kushtetuta e Malit të Zi e miratuar është përçarëse.
Partitë e pakicës shqiptare e konsiderojnë Kushtetutën e re si kundër interesave të popullit shqiptar. Mehmet Bardhi, kreu i Lidhjes Demokratike në Mal të Zi, njoftoi se qeveria malazeze ka humbur mundësinë, për shkak të mungesës së gatishmërisë, të përdorë Kushtetutën e re për të rregulluar marrëdhëniet malazeze-shqiptare në Mal të Zi.
Versionet e mëparshme
Kushtetuta e Principatës së Malit të Zi u prezantua në vitin 1905 në një përpjekje për të laicizuar mbretërinë dhe për të kufizuar sundimin e monarkut. Princi Nikolla I donte të parandalonte një revolucion si ai në Rusi duke qetësuar konstitucionalistët. Në atë kohë, Mali i Zi së bashku me Andorrën, Monakon, Perandorinë Ruse, Mbretërinë e Bashkuar dhe Perandorinë Osmane ( të pezulluara ) ishin të vetmet shtete në Evropë pa një kushtetutë të shkruar. Ajo u ndikua shumë nga kushtetuta serbe dhe hyri në fuqi disa muaj para Kushtetutës ruse të vitit 1906. Ai e përcaktoi Malin e Zi si një shtet-komb të malazezëve.
Mali i Zi kështu u bë një monarki absolutiste kushtetuese. Ai përcaktoi tre degë të autoritetit:
RJ Mitte
RJ Mitte (Jackson, 21 gusht 1992) ësht një aktor amerikan, i famshëm për rolin e "Walter Jr. White" në serjalin Breaking Bad.
Kushtetuta e Malit të Zi
Versionet e mëparshme
Asambleja Kombëtare miratoi ligje. Princi Nikolla mbajti fuqinë e birësimit dhe gjithashtu mund të miratonte ligje me rëndësi të madhe kombëtare. Princi (Knjaz) ishte kreu trashëgues i shtetit dhe komandanti i ushtrisë. Ai përmendi edhe përfaqësues diplomatikë të shtetit.
RJ Mitte
Si tek seriali, edhe në realitet Mitte ka një paralizë cerebrale, por më pak serioze.
Kushtetuta e Malit të Zi
Versionet e mëparshme
Kabineti i Ministrave u emërua dhe u zëvendësua nga princi, dhe qeveria mbikëqyrej nga parlamenti. Kushtetuta garantonte liritë e qytetarëve: barazinë sipas ligjit, liritë personale dhe lirinë e ndërgjegjes.
Flamuri i Malit të Zi ishte një trengjyrësh i kuq-blu-blu-e bardhë dhe një variant i stemës së principatës, një shqiponjë dykrenare, u miratua si shtet. Të tre fetë kryesore u njohën (ortodoksia lindore, katolicizmi romak dhe islami), dhe kisha malazeze u sanksionua. Kryeqyteti ishte Cetinja.
Kushtetuta e republikës në kuadër të RSFJ-së është miratuar në vitin 1974. "Republika Socialiste e Malit të Zi" u përcaktua si një republikë konstituive e Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë. Kryeqyteti ishte Titograd (që nga viti 1992, u kthye në Podgoricë ). Mali i Zi u përcaktua një shtet qytetar i lirë, jo-kombëtar, me gjuhë zyrtare serbo-kroatisht.
Kushtetuta e Republikës së Malit të Zi u miratua nga Parlamenti i Malit të Zi më 12 tetor 1992. Kjo e themeloi Malin e Zi si një republikë përbërëse demokratike ekologjike dhe sociale të Republikës Federale të Jugosllavisë, me gjuhën serbe si gjuhë zyrtare. Podgorica është përcaktuar si kryeqytet i shtetit. Pushteti u është dhënë qytetarëve të saj, të cilët e ushtrojnë atë drejtpërdrejt nëpërmjet zgjedhjes së përfaqësuesve në Parlament. Vendimet në lidhje me ndryshimet në statusin kushtetues ose me ndryshimin e kufijve i nënshtrohen votimit të qytetarëve të Malit të Zi të ushtruar në referendum. Kushtetuta aktuale ka 121 nene.
Bülent Ecevit
Mustafa Bülent Ecevit (28 maj 1925 – 5 nëntor 2006) ishte një politikan, burrë shteti, poet, shkrimtar, studiues dhe gazetar turk, i cili shërbeu si Kryeministër i Turqisë katër herë midis 1974 dhe 2002. Ai shërbeu si kryeministër në vitet 1974, 1977, 1978–79, dhe 1999–2002. Ecevit ishte kryetari i Partisë Republikane Popullore (CHP) midis 1972 dhe 1980, dhe në 1989 ai u bë kryetar i Partisë së Majtë Demokratike (DSP). Atij i njihet merita për futjen e politikës socialdemokratike në Turqi duke sintetizuar Qemalizmin me socialdemokracinë, duke e bërë kështu demokracinë sociale një parim thelbësor në ideologjinë moderne e Mustafa Qemal Ataturkut.
Mustafa Bülent lindi në Stamboll tek një familje e klasës së mesme. Babai i tij, Fahri Ecevit ishte profesor i Universitetit të Ankarasë, ndërsa nëna e tij Nazlı Ecevit ishte ndër gratë e para në Turqi që pikturoi profesionalisht. Ecevit tha se nëna e tij ishte me prejardhje boshnjake dhe gjyshi i tij nga babai ishte ndoshta një kurd.
Ecevit e filloi karrierën e tij politike kur u zgjodh deputet nga CHP në zgjedhjet e vitit 1957 dhe u bë i njohur si Ministër i Punës në kabinetet e Ismet Inony dhe përfaqësoi fraksionin e majtë në rritje të CHP, të udhëhequr nga Inony. Ecevit do të bëhej përfundimisht kryetari i CHP-së në vitin 1972; Udhëheqja e tij e rinovoi partinë duke iu drejtuar votuesve të klasës punëtore dhe duke e çimentuar partinë si "e majta e qendrës". Ecevit u bë kryeministër në vitin 1974, gjatë së cilës ai tërhoqi ndalimin e kultivimit të opiumit dhe pushtoi Qipron. Ai formoi dy qeveri të tjera në 1977 dhe 1978-79, të cilat u shënuan nga polarizimi në rritje, ngërçi dhe dhuna politike që përfundoi me grushtin e shtetit të vitit 1980.
Pas grushtit të shtetit të vitit 1980, Ecevit, së bashku me personalitetet e të gjitha partive të tjera, u ndalua nga politika për 10 vjet. Gjatë ndalimit, Partia e Majtë Demokratike (DSP) u krijua nën kryesimin e gruas së tij, Rahşan Ecevit. Kur ndalimi politik u hoq me një referendum të mbajtur në vitin 1987, ai u bë kreu i DSP-së. Ndërsa drejtonte një qeveri të përkohshme për zgjedhjet e vitit 1999, udhëheqësi i PKK Abdullah Oxhalan u kap në Kenia, duke e katapultuar DSP në vendin e parë në zgjedhje. Koalicioni DSP-MHP-ANAP (1999–2002) prezantoi reforma të rëndësishme politike dhe ekonomike, si dhe filloi antarësimin e Turqisë në Bashkimin Evropian. Tërheqja e MHP-së nga koalicioni çoi në rrëzimin e qeverisë dhe në zgjedhjet e parakohshme pasuese të 2002-shit, DSP u përjashtua nga parlamenti për shkak të paaftësisë për të pastruar pragun elektoral. Ecevit dha dorëheqjen nga kryesia e partisë në vitin 2004. Ai vdiq të dielën, më 5 nëntor 2006, si pasojë e dështimit të qarkullimit të gjakut dhe frymëmarrjes.
Derivati
parapamje|Grafiku i funskonit, i vizatuar me ngjyrë të zezë dhe një tangente e këtij funksioni, e vizatuar me ngjyrë të kuqe. Pjerrësia e tangentes është e barabartë me derivatin e funksionit në pikën e shënuar. Derivati i një funksioni me ndryshore reale mat ndjeshmërinë e një sasie për të ndryshuar (një vlerë funksioni ose ndryshorja e varur), që përcaktohet nga një tjetër sasi (ndryshorja e pavarur). Derivatet janë një mjet themelor në analizën matematike. Për shembull, derivati i një pozicioni të një objekti që lëviz, në lidhje me kohën, është shpejtësia e atij objekti: kjo mat se sa shpejt ndryshon pozicioni i objektit me kalimin e kohës.
Derivati i një funksioni me një ndryshore të vetme në një pikë të caktuar, kur ekziston, është pjerrësia e tangentes ndaj grafikut të funksionit në atë pikë. Tangentja është përafrimi më i mirë linear i funskionit pranë asaj pike të dhënë. Për këtë arsye, derivati shpesh përshkruhet si "shkalla e ndryshimit të çastit", raporti i ndryshimit të çastit në ndryshoren e varur me ndryshimin e çastit në ndryshoren e pavarur.
Diferencimi dhe derivati
Diferencimi është veprimi i llogaritjes së derivatit. Derivati i një funksioni
të një ndryshoreje
është një matje e shkallës në të cilën vlera e funksionit ndryshon në lidhje me ndryshimin e ndryshores. Quhet derivati i
f
në lidhje me
x
. Nëse
dhe
y
janë numra realë, dhe nëse grafiku i
ndërtohet sipas
Rasti më i thjeshtë, përveç rastit të funksioni konstant, është kur
është një funksion linear i
, që do të thotë që grafiku i
pjesëtuar me
është një drejtëz. Në këtë rast,
, për numrat realë
m
b
, dhe pjerrësia
jepet nga ku simboli
Δ
është shkurtim për shprehjen "ndryshimi në." Kjo formulë është e vërtetë sespe Prandaj, mqs do të kemi
Kjo jep një vlerë ekzakte për pjerrësinë e një drejtëze. Nëse funksioni
nuk është linear (funksioni i tij nuk është drejtëz), megjithatë, atëherë ndryshimi në
përmbi ndryshimin në
Ideja, e ilustruar në figurat 1,2 dhe 3, është llogaritja e shkallës së ndryshimit si vlerë limite të raportit të diferencave
Δy / Δx
Δx
bëhet pambarimisht i vogël.
Simboli
Për derivatin përdoren zakonisht dy simbole të ndryshme, njëri që rrjedh nga Lajbnici dhe tjetri nga Lagranzhi.
Në simbolin e Laibnicit, një ndryshim pambarimisht i vogël i
x
shënohet me
dx
, dhe derivati i
y
në lidhje me
shkruhet (Shprehja e mësipërme lexohet si "derivati i y në lidhje me x", "d y ndaj d x", ose "d y përmbi d x".)