cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ajdonati
Sundimi osmane në shekullin i nëntëmbëdhjetë dhe fillimi të shekullit njëzetë
thumb|right|Pjesa e vjetër të Paramithisë Banorët e krishterë e Paramithisë në vitin 1854 mori pjesë në kryegritjën e rajonit. Gjatë kësaj epoke, janë hapur shkolla greke dhe shumë krishterë vendas Paramithjotë filluan për të mbështetur kauzën greke të Megali Idesë. Paramithia ka qenë gjithmonë i njohur për argjendarët saj. Njëri prej tyre ishte vllahu Sotir Bullgari, i lindur në fshatin Kallarit ne malin Pind dhe jetonte në Paramithi. Ai emigroi në vitin 1877 në Korfuz dhe prej andej në Napoli dhe pastaj Romë në vitin 1881. Atje ai u hap në Via Sintina shtëpia e bizhuterit i tij: Bulgari. Ajo ishte shumë e suksesshme dhe në vitin 1905 ai mund të hapë një re të madhe. Deri më sot, mallra luksi është prodhuesi familjes drejtuar nga brezi i tretë. Ndërtimi i vjetër të biznesit në Paramithi është në ekzistencë sot. Nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, Paramithia kishte 1134 (57%) banorë myslimanë dhe 872 krishterë ortodokse. Udhëtari gjerman Alfred Philippson vërejtur se gjatë kësaj kohe urrejtjes fetare mes myslimanëve dhe krishterëve në kazanë e Paramithisë ishte shumë e ndezur. Myslimanë çamë akuzoheshin si një racë e egër dhe mizore. Mitropoliti akuzoi ata për të sulmuar një prift dhe djegurin e ti në një furrë. Lidhur me deklaratat e klerikut, Philippson vëren me ironi se "nuk dyshonte se edhe partia tjetër kundërshtare nuk mbetej prapa këtyre mirësive". Nga 1908, popullsia e krishterë e zonës, të mbështetur nga personalitete vendore, peshkopi ortodokse dhe njerëz të tjerë të rëndësishëm e komunitetit të krishterë gjithnjë e filluan të rebeloheshin kundër Perandorisë Osmane. Në mesin i vitit 1910, Paramithia u bë fokusi i kryengritjeve anti-osmane në Çamëri të udhëhequr nga myslimanët shqiptarë të tilla si Fuat Pronjo dhe Subhi Dino. Këto forca luftuan edhe kundër forcave pro-greke vendore që kishin qenë të armatosur nga shteti grek. Për shembull 2.000 myslimanë shqiptarë rrethuan dhe dogjën fshatrat shqipfolës ortodokse Gliqinë dhe Nemicën dhe përzunë ato forca greke jashtë rajonit. Paramithia ka qenë qendra kryesore administrative e Çamërisë deri në vitin 1910, kur ai u zëvendësua nga Reshadije (Gumenica e sotme). Rajoni përreth ishte formuar si Kaza e Paramithisë, me 64 fshatra dhe 16. 000 banorë që shumica ishin shqiptarë myslimanë. Kazaja kishte 22 xhami dhe mesxhide (faltore për myslimanët), 51 ryzhdie (shkolla osmane progjimnaze), 1 medresë (shkollë e mesme), 4 sibjen mektebe (shkolla për femijë) etj. Në vitin 1912, Paramithia numëronte 550-600 shtëpi, me në popullsi prej rreth 2500-3000 banorë.
Ylli i Veriut
Polarisi (i përcaktuar α Ursae Minoris, latinizuar në Alpha Ursae Minoris, shkurt Alpha UMi, α UMi), më së shpeshti Ylli i Veriut ose Ylli Polar, është ylli më i ndritshëm në yjësinë Ursa Minor. Është shumë afër polit qiellor verior, duke e bërë atë yllin aktual të polit verior. Paralaksi i rishikuar i Hipparcos i jep një distancë Polarisit rreth 433 vjet dritë (133 parsekë), ndërsa llogaritjet nga metodat e tjera nxjerrin distanca rreth 30% më afër.
Ajdonati
Sundimi osmane në shekullin i nëntëmbëdhjetë dhe fillimi të shekullit njëzetë
Me shpërthimin e luftërave ballkanike, Paramithia u pushtua nga forcat greke më 23 shkurtit 1913. Krishterët vendas, shqipfolës dhe greqishtfolës panë këtë ngjarje si çlirim, ndërsa shqiptarët myslimanë preferuan së rajoni për të bërë pjesë e Shqipërisë. Deri në mars 1913, administrata e re greke filloi duke shkuar pas njerëzve që përbënin një kërcënim të perceptuar për rendin e ri. Të inkurajuar nga administrata greke, çeta pro-greke vendas që numëron 200 persona të udhëhequr nga Deli Janaqi nga Kreta, mblodhën 72 personalitete të njohura shqiptarë nga rajoni rreth Paramithisë dhe nga qyteza dhe i çuan në një vend të quajtur Përroi i Selanit. Atje në 27 mars 1913 ato ishin torturuar nga forcat pro-greke dhe më pas vrarë në një ngjarje që tani quhet Masakra e Selanit. Nga Paramithia, pesë njerëz të cilët kanë humbur jetën e tyre ishin: Fuat Pronjo, Suhbi Dino, Agako Pronjo, Alush Gjyzeli dhe Maliq Bollati. Disa shqiptarët mysliman nga Paramithia ikën në Turqi në vitin 1913 si rezultat i diskriminimit grek. Disa oxhakë të familjeve e Bollatatët, Bako, Kali, Kallaça, Katiu dhe Hundatë shkuan në Izmir, Stamboll apo Anadoll në Turqi. Ndërsa disa nga familjet e Bollatatëve, Bako dhe Katiu shkuan në Tiranë, Shqipëri apo në SH.B.A.
Ylli i Veriut
Polaris është një sistem i trefishtë yjesh, i përbërë nga ylli primar, Polaris Aa (një supergjigand i verdhë), në orbitë me një shoqërues më të vogël (Polaris Ab); çifti në orbitë me Polaris B (zbuluar në gusht 1779 nga William Herschel).
Ajdonati
Sundimi osmane në shekullin i nëntëmbëdhjetë dhe fillimi të shekullit njëzetë
Në vitin 1914, shqiptarët myslimanë ishin dhënë nënshtetësinë greke. Me fillimin e Luftës së Parë Botërore, trupat italiane pushtuan shkurtimisht viset e Çamërisë, deri 1917. Pas tërheqjes italiane, forcat vendore shqiptare e mbushën zbrazëtinë administrative dhe ushtarake në Çamëri dhe vullnetarët si Hoxhë Memeja dhe Spiro Çalluka që ngrenë flamurin shqiptar në Paramithi. Shpejt më pas trupat greke u kthyen dhe luftuan për katër muaj me forcave vendas të rezistencës shqiptare. Në Paramithi, disa shtëpi u dogjën dhe njerëz si Dem Beqiri, Feim Dodi, Çelo Isufi u vranë nga njerëzit vendas pro greke ose nga forcat e Kromidhës si Selo Minga dhe nipi i tij Hasani. Qeveria greke gjithashtu themeloi reformën Agrare, ku shumë prona që i përkasin popullatës vendas myslimane shqiptare u shpronësuan. Ndonëse arsyet për shpronësim ishin të njëlloj shpërndarjen e çifliqëve të mëdha myslimane midis popullatës krishterë, shumë fermerë të vegjël myslimanë kishin edhe tokat e tyre konfiskuar nga qeveria greke. Për shembull, komisioni përgjegjës për të vendosur cilat toka ishin për shpronësim, u përcakto se të gjithë qytezën e Paramithisë do shpronësohet, duke përfshirë edhe kopshtët. Vetëm shtëpitë ishin të përjashtuar.
Ylli i Veriut
Sistemi yjor
majtas|parapamje| Komponentët e Polaris siç shihet nga [[Teleskopi Hapësinor Hubble ]] Polaris Aa është një supergjigand i verdhë me masë diellore 5.4 (M☉) F7 i tipit spektral Ib. Është Cefeidi i parë klasik që ka një masë të përcaktuar nga orbita e saj. Dy shoqëruesit më të vegjël janë Polaris B, një yll i sekuencës kryesore F3 me masë 1.39 M☉ që orbiton në një distancë prej 2,400 njësi astronomike (AU), dhe Polaris Ab (ose P), një yll shumë i afërt me sekuencë kryesore F6 me një masë prej 1.26 M☉.
Polaris B mund të shihet me një teleskop të thjeshtë. William Herschel e zbuloi yllin në gusht 1779 duke përdorur një teleskop të tij reflektues, një nga teleskopët më të mirë të kohës. Duke shqyrtuar spektrin e Polaris A, u zbulua gjithashtu më 1929 se ishte një binar shumë i afërt, me sekondarin që ishte një xhuxh (në mënyrë të ndryshme α UMi P, α UMi an ose α UMi Ab), i cili ishte teorizuar në vëzhgimet e mëparshme (Moore, JH dhe Kholodovsky, EA). Në janar 2006, NASA lëshoi imazhe, nga teleskopi Hubble, që tregonin tre anëtarët e sistemit ternar të Polaris.
Ajdonati
Sundimi greke gjatë periudhës midis dy luftërave
Por nga vitin 1913, myftinjtë janë njohur zyrtarisht nga qeveria greke si kreu i komunitetit vendas dhe nga 9 në provincën e Epirit, një nga këto ishte në Paramithi. Gjatë kësaj periudhe midis dy luftërave, ata shpesh mbështetën qeverinë greke dhe denoncuan nacionalizmin shqiptar. Në vitin 1923, Greqia e humbi luftën greko-turke dhe nënshkroi Traktatin e Lozanës. Greqia u përpoq për të shkëmbyer të gjithë myslimanët që jetonin në territorin e saj se ajo konsiderohet ata të ishin turq. Në vitin 1924, pas disa myslimanë shqiptarë u detyruan të largohen, ajo ishte e vendosur që myslimanët vendas shqiptarë nuk ishin turq, për shkak të presionit ndërkombëtar dhe ata u përjashtuan nga deportimi. Megjithëse por Paramithia nuk ishte prekur shumë nga këto lëvizje e popullsisë, shumë fshatra myslimane të afërta humbën pjesë të mëdha e popullsisë të tyre shqiptare si Dragom dhe Kardhiq. Shumë shqiptarë myslimanë u larguan gjatë kësaj periudhës midis dy luftërave në Shqipëri ose Turqi. Gjatë periudhës midis dy luftërave, shteti grek diskriminuar rëndë ndaj popullatës vendas myslimane shqiptare. Konfiskimet tokësore dhe masa të tjera të asimilimit kishin për qëllim bërjen zona greke dhe për të detyruar popullsinë shqiptare të largohen. Marrëdhëniet ndërmjet shqiptarëve myslimanë dhe shqipfolës ortodokse vendore dhe grekët të cilët të mbështetur shtetin grek përkeqësuar. Gjatë kësaj kohe ka pasur vrasje sporadike, si ajo e Omer Muhos, kurse disa njerëz ende mbahen marrëdhënie me njëri-tjetrin. Në vitin 1936, Gjenerali Metaksa erdhi në pushtet dhe themeloi një diktaturë fashiste. Në tetor 1940, dy muaj para luftës italo-greke, qeveria e Metaksës internuan mbi 1.000 meshkuj shqiptarë mysliman mes moshave 14-80 në Ishujt e Egjeut si Hio dhe Metelin. Ndërsa duke u transportuar, 500 persona kanë vdekur për shkak të vrasjeve dhe torturave, ndërsa një shtesë prej 150 persona vdiqën kur jetuan në ishujt e Egjeut. Njerëz të shquara në mërgim nga Paramithia ishin: Hasan Abdullai, Sali Hafuzi, Haxhi Shehi, Xhemil Efendiu, Qemal Frashëri, etj. Pas intervenimit të Gjermanisë në luftë, këta njerëz u liruan dhe u kthyen prap në Çamëri. Gjatë kësaj kohe, sepse aty ishin disa burra, shumë myslimanë shqiptarë iu nënshtruan nga vrasjet, grabitjet dhe përdhunimet prej krishterët vendas nën tolerimi dhe mbështetjen të autoritetet greke vendore.
Lufta e Dytë Botërore dhe shpërngulja e Çamëve Myslimane
Me fillimin e Luftës së Dytë Botërore, Paramithia u pushtua nga trupat italiane dhe më vonë gjermane (1941-1944). Gjatë kësaj kohe një qeveri greke e re kolaboracioniste u instalua në Athinë dhe ishte në vartësi të fuqive e Boshtit. Në Çamëri, forcat okupatore nën italianët dhe më vonë gjermanët lejoi qeverinë greke të vazhdojë dhe të ushtrojë kompetencat e saj, civile, gjyqësore dhe të policisë. Si e tillë, prefektët të caktuar greke dhe shefat e policisë vazhduan në e tyre linjë veprimi armiqësor, duke bashkëpunuar edhe me bandat vendas e paligjore shqipfolës krishterë (Koçnikolla, Ballumi etj), të cilat terrorizonin popullsinë myslimane. Këto ngjarje filluan në 12 janar 1942, kur shefi i policisë në Paramithi, Ilia Niko, vrau dy personalitete të shquar çamë, pronari i tokës Tefik Qemali dhe mjeku Ahmet Qazimi. Çamët të armatosur u kundërpërgjigj me vrasjen e tyre të prefektit greke e Çamërisë ose Thesprotisë, Jorgo Vasilako (gr: Γεώργιος Βασιλάκος/Yeóryios Vasilákos) i cili u pasua nga Mihali Cimbri si prefekt rajonal. Pas kohe, Çamët u menduan të krijuan mekanizmat e tyre për mbrojtësën e vetës. Ata themeluan një xhandarmërie dhe administratë qeveritare shqiptare vendas të quajtur Këshilla, e cila funksiononte paralelisht me administratën greke. Paramithia u bë qendra e kësaj organizatës. Këshilla kishte mbështetje minimale nga fuqitë pushtuese, të cilët nganjëherë premtuan popullit vendas bashkimin me Shqipërinë, por ishin në vend kundër asaj synim. Kjo organizatë kishte pak pushtet administrativ nën Italianët dhe ishte vetëm aktiv në fshatrat myslimane shqiptare. Në kohën nën gjermanët Këshilla fitoi më shumë fuqi të tilla si mbledhjes së tatimit dhe ndihmësa për forcave gjermane. Udhëheqësi i Këshillës ishte Xhemil Dino që u vu "Komisioner i Lartë" të Çamërisë, më 11 korrik 1941. Pjesa më e madhe të anëtarëve udhëheqjes së Këshillës erdhën nga komuniteti mysliman shqiptar. Për shembull nga Paramithia ishin Refik Pronjo (anëtar për financën) dhe Gani Mulla Bako (sekretar), etj. Pak shqiptarë ortodokse u bënë anëtarë të administratës, të tilla si avokati dhe përkrahës e kohë të gjatë për kauzës shqiptare: Spiro Çalluka (anëtar për drejtësinë). Ndërsa shumë shqipfolës ortodokse u bashkuan me lëvizjen EDES të Napoleon Zervës.
Ylli i Veriut
Vrojtimi
majtas|parapamje| Polaris është ylli më i ndritshëm në yjësinë Ursa Minor (sipër djathtas). majtas|parapamje| [[Ursa Major|Arusha e Madhe dhe Arusha e Vogël në lidhje me Polaris ]] alt=|majtas|parapamje| Një shteg tipik yjesh i Hemisferës Veriore me Polaris në qendër. alt=|majtas|parapamje| Një pamje e Polaris në një teleskop të vogël. Polaris B ndahet me 18 hark sekonda nga ylli primar, Polaris A.
Ajdonati
Lufta e Dytë Botërore dhe shpërngulja e Çamëve Myslimane
Në këtë kohe ka patur vrasje sporadike nga të dy bashkësitë fetare dhe nga fuqitë pushtuese gjatë fillimit të luftës. Kjo rritje e vrasjes dhe ndjenja e hakmarrjes u rrit si vazhdoi lufta. Për shembull në vitin 1943, u vranë pa shkak Nurejtë dhe me vonë Haki Merxhushi. Gjatë operacionit të spastrimit emëruar "Augustus" (7 korrik - gusht, 1943), forcat gjermane vranë, mes të tjerash, 472 shqiptare myslimane që ishin të akuzuar si "rebelë". Ndërsa më vonë, disa myslimanë vendas shqiptarë nga Paramithia ndihmoi gjermanët në mblidhen dhe të xhiruar 49 personalitete të njohura e krishterë më 15 gusht, 1943 në hakmarrje për ushtarët gjermanë që u vranë nga populli vendas kundër gjermanët. Më 26 qershor 1944, forcat gjermane u tërhoqën nga Paramithia. Më 27 qershor dhe 1 të mëngjesit, 1000 trupa të EDES-it komanduara nga nënkolonel Kamara hynë dhe rrethuan Paramithinë nga të gjithë anët e malit Kurilla. Zerva dhe oficeret e lartë të tij gënjyen parinë e qytezës me çarmatimin e tyre dhe garantimit që asnjë të keqe do të vijë për ta. Kjo marrëveshje u negociua nga Dorotheu (Mitropoliti i qytezës) dhe Skapera (kreu i Horofillaqisë ose xhandarmëria greke vendas) nga pala greke dhe Hasan Abdullai (Myftiu i qytezës), Salih Afuzi (Muhedini) dhe të tjerët nga pala shqiptare. Për shkak të kësaj besim, myslimanët shqiptarë qëndruan në shtëpitë e tyre. Sa i përket, Dorotheu kur luftonte me Zervistët, ai kishte udhëhequr një grup të quajtur "Brigada e Zezë", që kishte gjatë luftës vrau gra, burra dhe fëmijë dhe u pas rrethimit të qytezës, ai festonte me ta në Paramithi.
Por më mesditën të 27 qershor, një fushatë e spastrimit etnik kishte filluar. Pas Dorotheu dhe trupat e tij kishin hëngrën dhe pinë në shtëpitë e shqiptarëve myslimanë, urdhëruan mbylljen e dyqaneve, të gjithë burrat shqiptarë mysliman të shkonin pranë shtëpive dhe ata që kishin armë, ti dorëzonin në shkollën e qytezës. Ata burra që shkuan në shkollën u izoluan nga pjesa tjetër e popullsisë. Në mbrëmje, u dëgjua e shtëna e pare që ishte sinjal për fillimin e ngjarjeve që pasuan. Një panik u siguruar në mesin e popullatës. Dyert e shtëpive u hapën me sëpata. Gratë janë dëgjuar qanin në shtëpitë e tyre dhe fëmijët ishin të tmerruar. Gjatë gjithë Paramithisë, trupat e Zervës u dëgjuan duke thënë: "Τάγμα Τουρκοφάγων/Tágma Tourkofágon" (Batalioni që ha Turq) dhe "Θα σφάξουμε τους Αλβανούς/Tha sfáksoume tous Alvanoús" (Do të therim shqiptarët) dhe shkuan nëpër qytezës me thika dhe hanxharë, kurse pjesët e Paramithisë digjeshin. Shumë gra u përdhunuan. Një emisar britanik punuar me zyrën e jashtme, D. Wallace ishte i pranishëm. Ai përshkroi këto ngjarje si "një çështje shumë turpëruese" që përfshinte "një orgji e hakmarrjes", me trupat të EDES-it kush "plaçkitën dhe të papërligjur shkatërruan çdo gjë". "Peshkopi i Paramithisë, u bashkua në kërkim të shtëpive për të pre dhe doli nga një shtëpi për të gjetur mushkën e tij shumë e tashmë dhe të ngarkuar, ishte hequr ndërkohë nga disa andartë". Masakra vazhdoi për tre ditë, ashtu siç u bë në fshatrat e afërta si Karabunarë, Kardhiq, Dragom, Njihor, etj. Në Paramithi, 703 burra dhe pleq, 212 gra dhe fëmijë u therën dhe vdiqën nga toturat, u mbyllën në burg, apo nga uria. Ata Paramithjotë që u masakruan ishin:
Ylli i Veriut
Ndryshueshmëria
Polaris Aa, përbërësi primar supergjigand, është një ndryshore klasike Cefeid i Popullsisë I me amplitudë të ulët, megjithëse dikur mendohej të ishte Cefeid i tipit II për shkak të gjerësisë gjeografike të lartë galaktike. Cefeidet përbëjnë një qiri standard të rëndësishëm për përcaktimin e distancës, kështu që Polaris, si ylli më i afërt i tillë, studiohet shumë. Ndryshueshmëria e Polaris dyshohej që nga 1852; ky ndryshim u konfirmua nga Ejnar Hertzsprung më 1911.
Ajdonati
Lufta e Dytë Botërore dhe shpërngulja e Çamëve Myslimane
Gra e foshnja të vrarë:
Ylli i Veriut
Ndryshueshmëria
Diapazoni i shkëlqimit të Polaris gjatë pulsimeve të tij jepet si 1.86–2.13, por amplituda ka ndryshuar që nga zbulimi. Para vitit 1963, amplituda ishte mbi 0,1 madhësi dhe po ulej gradualisht. Pas 1966 ajo u zvogëlua shumë shpejt derisa ishte më pak se madhësia 0,05; që nga ajo kohë, ai ka ndryshuar në mënyrë të çrregullt afër këtij kufiri. Është raportuar se amplituda tani po rritet përsëri, një ndryshim që nuk shihet në asnjë Cefeid tjetër.
Periudha, afërsisht 4 ditë, gjithashtu ka ndryshuar me kalimin e kohës. Ajo është rritur në mënyrë të vazhdueshme me rreth 4,5 sekonda në vit, përveç një pauze më 1963–1965. Fillimisht kjo ishte menduar të jetë për shkak të evolucionit sekular redward në të gjithë shiritin e paqëndrueshmërisë Cefeid, por mund të jetë për shkak të ndërhyrjeve midis mënyrave pulsuese primare dhe asaj të parë. Autorët nuk bien dakord nëse Polaris është një pulsator themelor apo me ton të parë dhe nëse po kalon shiritin e paqëndrueshmërisë për herë të parë apo jo.
Ajdonati
Lufta e Dytë Botërore dhe shpërngulja e Çamëve Myslimane
Bura, fëmijë dhe pleq të ekzekutuar:
Ylli i Veriut
Ndryshueshmëria
Temperatura e Polaris ndryshon vetëm me një sasi të vogël gjatë pulsimeve të saj, por sasia e këtij variacioni është e ndryshueshme dhe e paparashikueshme. Ndryshimet e çrregullta të temperaturës dhe amplituda e ndryshimeve të temperaturës gjatë çdo cikli, nga më pak se 50 K në të paktën 170 K, mund të ketë lidhje me orbitën me Polaris Ab.
Kërkimet e raportuara në Science sugjerojnë se Polaris është 2.5 herë më i ndritshëm sot sesa kur Ptolemeu e vëzhgoi atë, duke ndryshuar nga madhësia e tretë në të dytë. Astronomi Edward Guinan e konsideron këtë si një ndryshim të jashtëzakonshëm dhe është regjistruar duke thënë se "nëse ato janë reale, këto ndryshime janë 100 herë më të mëdha sesa [ato] të parashikuara nga teoritë aktuale të evolucionit yjor".
Roli si yll polar
Për shkak se Polaris shtrihet gati në një vijë të drejtpërdrejtë me boshtin rrotullues të Tokës "mbi" Polin e Veriut - polin verior qiellor - Polaris qëndron pothuajse i palëvizur në qiell, dhe të gjithë yjet e qiellit verior duket se rrotullohen rreth tij. Prandaj, ajo bën një pikë fikse të shkëlqyeshme nga e cila mund të nxjerrim matje për orientimin qiellor dhe për astrometrinë. Lëvizja e Polaris drejt dhe, në të ardhmen, larg polit qiellor, është për shkak të precesionit të ekuinokseve. Poli qiellor do të largohet nga α UMi pas shekullit 21, duke kaluar afër Gamma Cefeit rreth shekullit 41, duke lëvizur drejt Denebit rreth shekullit 91. Poli qiellor ishte afër Thubanit rreth vitit 2750 pes dhe gjatë antikitetit klasik ishte pak më afër Kochab (β UMi) sesa Polaris, megjithëse ishte akoma rreth 10° nga të dy yjet. Ishte afërsisht e njëjta distancë këndore nga β UMi si në α UMi deri në fund të antikitetit të vonë. Navigatori grek Pitheas në ca. 320 pes e përshkroi polin qiellor si pa yje. Sidoqoftë, si një nga yjet më të ndritshëm afër polit qiellor, Polaris u përdor për orientim, të paktën nga antikiteti i vonë, dhe përshkruhet si ἀεί φανής (aaei phanē) "gjithmonë i dukshëm" nga Stobaeus (shek. V), dhe mund të jetë me arsye përshkruhet si stella polaris nga rreth Mesjeta e Lartë. Në dramën e Shekspirit Jul Çezari, e shkruar rreth vitit 1599, Çezari e përshkruan veten si "po aq konstant sa ylli i veriut", megjithëse në kohën e Çezarit nuk kishte asnjë yll të vazhdueshëm verior.
Ajdonati
Lufta e Dytë Botërore dhe shpërngulja e Çamëve Myslimane
Të sëmurë mendorë dhe invalidë që u ekzektuan:
Fadil Bako, Bilal Mahmuti (i marrë), Maksut Mahmuti (i marrë), Maksut Beqiri (i sëmurë prej 5 vjetësh), Shaban Gaxiri (i sëmurë prej 15 vjetësh), Enver Hyseni (i sëmurë prej 20 vjetësh), Emin Hyseni (I paralizuar).
Ylli i Veriut
Roli si yll polar
Polaris u referua në librin e Nathaniel Bowditch të vitit 1802, Orientues Praktik Amerikan, ku është renditur si një nga yjet orientuese. Dy herë në çdo ditë anësore azimuti i yllit Polaris është i vërtetë në veri; pjesën tjetër të kohës është zhvendosur drejt lindjes ose drejt perëndimit, dhe mbajtësi duhet të korrigjohet duke përdorur tabela ose një rregull të gishtit. Përafrimi më i mirë u bë duke përdorur skajin kryesor të asterizmit "Arusha e Madhe" në yjësinë Ursa Major. Skaji kryesor (i përcaktuar nga yjet Dubhe dhe Merak) iu referua një fytyre ore, dhe azimuti i vërtetë i Polaris u përpunua për gjerësi të ndryshme.
Emrat
majtas|parapamje| Koncepti i këtij artisti tregon: supergjigandin Polaris Aa, xhuxhin Polaris Ab dhe shoqëruesin e largët të xhuxhit Polaris B. Emri modern Polaris shkurtohet nga latinishtja e re stella polaris "yll polar", i krijuar në epokën e Rilindjes, kur ylli i ishte afruar polit qiellor brenda disa gradësh. Gemma Frisius, duke shkruar më 1547, e referoi atë si stella illa quae polaris dicitur ("ai yll që quhet 'polar"), duke e vendosur atë 3° 8' nga poli qiellor.
Ajdonati
Lufta e Dytë Botërore dhe shpërngulja e Çamëve Myslimane
Disa nga këto andartë të cilët kanë qenë të përfshirë në masakrën ishin: Çil Kutupi and Andrea Kutupi (masakrues të familjes Bollati), Koço Koma (theri Veli Pronjon), Dhimo Pasko dhe Sotir Pasko (vranë me tortura Abedin Pronjon, 19 vjeç. E ëma, Fatime Pronjo, kafkën e tij me flokë ia dorëzoi Komisionit të Keshillit të Sigurimit të U.N.O-s), Çili Popovo (lejoi që në shtepinë e Sulo Tarit të çnderohen disa gra), Gaq Pasko, Leni Pasko, Dhimo Kasari, Ilia Nasho, Andon Doko (pjesëmarrës në masakrat ndaj familjes Nuri), Gaq Pula (vrau Haxhi Shehin dhe pasi e copëtoi e vari në çengel), Kiço Jani (vrau hoxhe Hasan Veselin nga Dragomi. Pasi e hodhi nga penxherja, i vrau djalin dhe gruan, kurse vajzën 17 vjeçe e pagëzoi dhe e mori për grua. Emrin e kishte Mevlude dhe ja vuri Leni). Të tjerë që ishin të përfshirë në masakrën kanë qenë: Nënkolonel Kranjai, Familja Strugari, Koço Nikolla, Nikolla dhe Foto Rafti, Koço Bazako, Koço Marko, Dino Barba, Vëllezërit Barba, etj.
Ylli i Veriut
Emrat
Në vitin 2016, Bashkimi Astronomik Ndërkombëtar organizoi një Grup Punues për Emrat e Yjeve (WGSN) për të kataloguar dhe standardizuar emrat e duhur për yjet. Buletini i parë i WGSN i korrikut 2016 përfshinte një tabelë të dy grupeve të para të emrave të miratuar nga WGSN; që përfshinte Polaris për yllin α Ursae Minoris Aa.
Ajdonati
Lufta e Dytë Botërore dhe shpërngulja e Çamëve Myslimane
Ata që ishin në gjendje të ikin, shkuan në Shqipëri, ku pasardhësit e tyre jetojnë sot së bashku me shqiptarët e tjerë myslimanë të Çamërisë. Pas luftës, këto ngjarje u mirëpritën nga shteti grek. Heshtja për këto ngjarje në mesin e popullatës vendas që fajësojnë popullsinë myslimane ishte ndodhur. Për shembull, Vasil Krapsiti i cili shkruan për rajonin vendore kushton shumë në librat e tij popullore për krimeve myslimane, por përmend vetëm këtë masakër në një shënim në një libër dhe heshtje në një tjetër. Ndërsa mësuesi i shkollës vendas dhe historian amator Spiro Muselimi fajëson të gjithë shqiptarët myslimanë për të bashkëpunuar me fuqitë pushtuese që çoi dëbimin e tyre. Këto këndvështrime vazhdojnë në Greqi deri në ditën e sotme. Në Shqipëri çdo vit në përvjetorin e masakrës të Paramithisë në qershor 1944, Shoqata Çame organizon një demonstratë apo protestë në Tiranë. Për shkak e çështjes çame bërë më publikuar në vitet e fundit, këto tubimet e përkujtimit kanë parë një rritje në frekuentimin nga populli shqiptar.
Ylli i Veriut
Emrat
Në Puranas hindu, ajo u personifikua nën emrin Dhruva ("i palëvizshëm, i fiksuar"). Në periudhën e mëvonshme mesjetare, ajo u shoqërua me titullin Marian të Stella Maris "Ylli i Detit" (kështu në Bartholomeus Anglicus, rreth viteve 1270) Një emër i vjetër anglez, i vërtetuar që nga shekulli i 14-të, është lodestar "yll udhëzues", i përafërt me leiðarstjarna në norvegjishte të vjetër dhe leitsterne në gjermanishte të mesme të lartë.
Në astronominë Inuit, Polaris njihet si Niqirtsuituq. Është përshkruar në flamurin dhe stemën e territorit kanadez Inuit të Nunavut, si dhe në flamurin e shtetit amerikan të Alaskës.
Shkolla e Vizatimit
U çel në Tiranë më 1932 me nismën e A. Kushit, O. Paskalit dhe Abdurrahim Buzës, duke kurorëzuar përpjekjet e forcave përparimtare për të vënë hazat e arteve figurative profesioniste kombëtare dhe për të edukuar talentet e reja. Në këtë shkollë morën mësimet e para të rinj, që më vonë u shquan si piktorë. Programet përfshinin studimin realist të modeleve. Me veprimtarinë e kësaj shkolle lidhet krijimi i një radhë veprash të artit të realizmit kritik, punime të nxënësve dhe mësuesve, që pasqyronin njeriun e thjeshtë dhe mjediset e varfra ku ai jetonte. U mbyll më 1939.
Shkollat e Ulëta Profesionale
Shkollat e Ulëta Profesionale institucione arsimore 1-2 vjeçare, mbi bazën e shkollës tetëvjeçare, që shërbejnë për përgatitjen e punërorëve të rinj të kualifikuar për profile të cakraara për industrinë, ndërtimin, bujqësinë, ushqimin social etj, si dhe për ngritjen në kategori të punëtorëve e të kooperativistëve. Këto shkolla janë me shkëputje dhe pa shkëputje nga puna.
Shkolla Normale e Shoqërisë Brita
Shkolla Normale e Shoqërisë Brita institucion i mesëm arsimor me profil pedagogjik, i themeluar në Bukuresht më 1892, me nismën e shoqërisë «Drita». Ishte shkollë e mesme, e ndoqën shqiptarë të mërguar dhe rumunë, konviktorë e të jashtëm. Mësimet jepeshin në gjuhën shqipe dhe rumune. Ndër tekstet mësimore janë përdorur veprat shqipe të botuara nga shtypshkronja shqiptare në Bukuresht, si libri «Leçitja shqipe» (1887), si dhe «Gramatika e gjuhës shqipe» («Gramatica limbii albaneze»), tekst që u përgatit posaçërisht për këtë shkollë.
Merita Dabulla
Merita Dabulla aktore shqiptare. Ka lindur në 18 janar 1957 në qytetin e Tiranës. Në vitin 1975 përfundon Liceun Artistik “Jordan Misja” për balet dhe emërohet balerinë në Tiranë dhe fillon punë si balerinë pranë Teatrit të Operës dhe Baletit ku punon deri në vitin 1976. Gjatë këtij viti ajo do të interpretojë në balete të ndryshëm si : “Cuca e maleve”, “Halili dhe Hajria”, “Familja e peshkatarit” etj. “Në vitin 1976 fillon studimet e larta në Akademinë e Arteve në Degën e Dramës. Diplomohet në vitin 1980. Gjatë kohës së Akademisë interpreton në drama e komedi si : “Gryka e Nëmur”, “I sëmuri për mend”, “Lezja”, “Prefekti”, “Zonja nga qyteti” etj. Pas diplomimit emërohet aktore në Teatrin Popullor (sot Teatri Kombëtar) më pas kalon në Cirkun e Shtetit ku punon për 13 vjet. Krahas interpretimeve të saj si aktore në teatër apo si pantonimiste në cirk ajo ka realizuar në Radio Tirana rubrikën për fëmijë “Dëgjoni emisionin e Pionierit”. Gjithashtu ka qenë edhe prezantuesja e programit javor të Televizionit Shqiptar “ E Shtuna Humor”. Merita Dabulla ka dhënë edhe mësim në Akademi, në Degën e Mjeshtërisë së Aktorit, për kllounat dhe pantonimistët. Në kinematografi ka luajtur disa role si : “Balonat”, “Përtej mureve të gurta”, “Dy herë mat” “Pesha e kohës”, “Edhe kështu edhe ashtu”, "Kur hapen dyert e jetës" etj. Në vitin 1993 largohet nga Atdheu për në Athinë (Greqi). Në Greqi është anëtare e Degës së Athinës të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Greqisë dhe punon në komisionin qëndror të Shoqatës “Liter Art”. Shkruan në gazetën lokale të Athinës dhe në gazetën “Tribuna”. Është bashkëpunëtore e revistës “Iliriana”, duke u shquar në përhapjen dhe publikimin e letërsisë shqipe në Athinë. Së fundmi Shoqata ku Ajo bën pjesë ka botuar Antologjinë e Prozës me titullin “Maska e ditës” dhe Antologjinë e Poezisë me titullin “Qiejt e shpirtit”. Këto Antologji janë fryt i punës së shkrimtarëve shqiptarë që banojnë në Greqi. Në Greqi Merita Dabulla ka interpretuar edhe në disa filma grek si “7 vjehërat e pavdekshme”, “Poshtë Akropolit”, “Vodkaportokalli”, “Kafeja e Harrasë” etj.
Shkollat e Mesme të Mjeshtërisë Sportive
Shkollat e Mesme të Mjeshtërisë Sportive institucione arsimore të mesme profesiorale me afat katërvjeçar për specialitete si: futboll, atletikë dhe gjimnastikë, të ngritura mbi bazën e shkollës tetëvjeçare. Në këto shkolla nxënësit pranohen me konkurs dhe aftësohen për të marrë pjesë në aktivitetet sportive si edhe për të ndjekur shkollën e lartë të kulturës fizike e të sporteve. Përveç mësimeve, zhvillohen praktika mësimore, puna prodhuese, edukimi ushtarak, takime sportive etj. Nxënësve u jepen kultura e përgjithshme, bazat teorike-shkencore e praktike ta përgatitjes së përgjithshme fizike e speciale, të përgatitjes teknike e taktike, si dhe njohuri e shprehi elementare për organizimin dhe zhvihimin e veprimtarive sportive.
Shkollat e Mesme të Ndërtimit
Shkollat e Mesme të Ndërtimit institacione arsimore profesionale të mesme, me afat katërvjeçar, të ngritura mbi bazën e shkollës tetëvjeçare. Këto shkolla përgatisin nxënësit me formim kulturor e shkencor të përgjithshëm dhe ms aftësi teorike e praktike për të punuar në sektorë të ndryshëm të ndërtimit, si në ndërtesat banimit, në objektet social-kulturore, bujqësore dhe industriale, në ndërtimin e veprave hidrotetnike, të rrugëve, të urave, hekurudhave etj. si dhe për të ndjekur shkollën e lartë.
Vendlindja, fëmijëria,familja
'Vendlindja, fëmijëria, familja' është një libër i literaturës dokumentare dhe autobiografike të autorit Jashik Maçi
Të dhëna
Libri botohet në 2020 në Tiranë nga 'Media Print'me formatin 20.6 cm me 14.5 cm me një tirazh prej 500 kopje. Me 365 faqe dhe një seri fotografish dokumentuese
Përmbajtja
Autori promovon moton' Vendlindja nuk përzgjidhet, nuk ndërrohet e as nuk zëvendësohet...'
Pa llogaritur hyrjen dhe përmbylljen libri pëmbledh 38 krerë. Një seri kapitujsh ndjekin fillin e jetës she rindertimin e shtepise ne vendlindje ne simbolin vazhdimësisë.
Shkollimi
Në kapitullin ' Në shkollën fillore dhe shtatëvjeçare' (f 116) nis një rrëfim sa pë përvojën vetjake por edhe per sistemisn shkollor të zonës dhe te kohes. Shkollën fillore e keru ne Fterrë, shtatevejeçaren ne Corraj Zitat f 117:'Shkolla dallonte për rregull dhe disiplinë të fortë.Mëseuesit respektoheshin dhe gezonin autoritet te padiskutueshem  jo vetëm gjatë procesit mesimor, por edhe në cdo mjedis  të lirë e shoqeror...'
Të dhëna për Fterrën
Në faqen 118 jepet informacione per fshatin Fterrë. si psh hapja e furres se bukes dhe linjes urbane Fterre-Sarande ne vitin 1960. Hapja e shkolles 8-vjeçare ne vitin 1960.
Shkollat e Mesme Teknologjike
Shkollat e Mesme Teknologjike institucione arsimore të mesme profesionale 4-vjeçare, mbi bazën e shkollave 8-vjeçare. Sh. e M. T. i përgatisin nxënësit me formimin kulturor e shkencor të përgjithshëm dhe me aftësi teorike e praktike për të punuar sipas specialitetit në ind. ushqimore, në proceset teknologjike të ind. kimike e në drejtimin e pulteve të komandimit të linjave e fabrikave; në ind. e punimeve të qelqit, të qeramikës dhe të materialeve lidhëse të ndërtimit, si dhe për të vazhduar shkollën e lartë.
Vendlindja, fëmijëria,familja
Vlera
Përtej vlerës dokumentuese dhe autobiografike jo vetëm për vete dhe familjen ka një seri informacionesh të vyera për periudhat dhe vendet e përjetuara.
Në kapituj si 'Tranzicioni i parë' faqe 215 apo 'Tranzicioni i dytë' f 227 libri merr përmasat e vlerësimit historik të një periudhe të historisë së Shqipërisë Libri posedon edhe një seri fotografish sa dokumentare ashtu edhe familjare si edhe skica.
Gjuha
Gjuha karakterizohet nga një rredhshmëri rrëfimi dhe saktësi konceptesh. Spikat karakteri informativ dhe shpjegues apo shqiperues për sfera të caktuar dhe koncepte qe nuk egzistojne më. Psh: 'dhoga'dërrsë per shtrese dyhsemeje f 20.'taini' racioni i bukës së misrit f 113, 'paganës'trembësit e gjahut f 52.
Gramatika njohëse
Gramatika njohëse është një qasje njohëse ndaj gjuhës e zhvilluar nga Ronald Langacker, e cila supozon se gramatika, semantika dhe leksiku ekzistojnë në një vazhdim në vend se si procese të ndara plotësisht. Kjo qasje ndaj gjuhës ishte një nga projektet e para të gjuhësisë njohëse. Në këtë sistem, gramatika nuk është një sistem zyrtar që funksionon pavarësisht nga kuptimi. Përkundrazi, gramatika është vetë kuptimplote dhe e pazgjidhshme nga semantika.
Gramatika ndërtimore është një vatër e ngjashme e qasjeve njohëse të gramatikës. Ndërsa gramatika njohëse thekson studimin e parimeve njohëse që krijojnë organizimin gjuhësor, gramatika ndërtimore synon të sigurojë një llogari më të detajuar përshkruese dhe zyrtare të njësive gjuhësore që përbëjnë një gjuhë të veçantë.
Langacker së pari shpjegon sistemin e gramatikës njohëse në veprën e tij themelore, me dy vëllime, Bazat e Gramatikës Njohëse. Vëllimi i parë titullohet "Parakushtet Teorike" dhe ajo hulumton hipotezën e Langackerit se gramatika mund të zbërthehet në modele që bashkohen për të përfaqësuar konceptet. Ky vëllim përqendrohet në fushën e gjerë të gjuhës, veçanërisht përsa i përket marrëdhënies midis gramatikës dhe semantikës. Vëllimi i dytë titullohet "Zbatimi përshkrues", pasi lëviz përtej vëllimit të parë për të shtjelluar mënyrat në të cilat mund të zbatohen teoritë e përshkruara më parë nga Langacker. Langacker fton lexuesin e tij për të shfrytëzuar mjetet e paraqitura në vëllimin e parë te Bazat një gamë të gjerë, të situatave gramatikore, kryesisht angleze.
Teoria
Gramatika njohëse është joortodokse në lidhje me gramatikat gjenerative dhe strukturalizmin amerikan. Ajo kryesisht largohet nga tradita çomskiane përmes pohimit të saj se gramatika dhe gjuha janë pjesë integrale dhe thelbësore të njohjes, jo thjesht procese autonome në tru. Langacker argumenton jo vetëm që gramatika njohëse është e natyrshme për shkak të besueshmërisë së saj psikologjike, por gjithashtu se ofron unifikim konceptual dhe kursim teorik. Ai i konsideron njësitë themelore të gjuhës si simbole (d.m.th. çiftëzimet konvencionale të një strukture semantike me një etiketë fonologjike). Gramatika përbëhet nga kufizime se si këto njësi mund të kombinohen për të gjeneruar fraza më të mëdha. Aspektet semantike të gramatikës njohëse janë modeluar si skema imazhi në vend të propozimeve, megjithëse këto skema janë vetëm demonstrative dhe nuk kanë për qëllim të pasqyrojnë ndonjë operacion real vizual që ndodh gjatë prodhimit dhe perceptimit të gjuhës. Një pasojë e ndërlidhjes midis strukturës semantike dhe etiketës fonologjike është se secili mund të thirret te tjetri.
Shkollat Ushtrimore
Shkollat Ushtrimore institucione arsimore që përfshijnë klasat I-IV ose të tetë klasat e shkollës tetëvjeçare, në varësi të shkollave të mesme pedagogjike ose të instituteve të larta pedagogjike, për të zhvilluar praktikat pedagogjike nxënësit e studentët që përgatiten si mësues.
Sh. U. e parë në Shqipëri është ngritur më 1923, pranë shkollës Normale të Elbasanit. Rrjeti i Sh. U. u zgjerua shumë pas Reformës Arsimore (1946) me shtrirjen e shkollave të mesme pedagogjike në të gjitha qytetet kryesore të vendit. Sot ka shkolla ushtrimore pranë instituteve të larta pedagogjike si dhe kopshte ushtrimore pranë shkollave të mesmë pedagogjike, që përgatisin edukatorë për arsimin parashkollor.
Shkollat pa Shkëputje nga Puna
Shkollat pa Shkëputje nga Puna instifucione shtetërore mësimore-edukative, të njëllojta nga niveli dhe përmbajtja me shkollat e tjera, por me strukturë dhe plan mësimor të veçantë, në përshtatje me kushtet e nxënësve në moshë të rritur, të cilët i ndjekin mësimet pa u shkëputur nga puna. Rrjeti i këtyre shkollave është një nga format për masivizimin e arsimit, që lehtëson ndjekjen e shkollave nga punonjësit e fshatit e të qytetit, të cilët kanë marrë arsimin e detyrueshëm tetëvjeçar. U çelën në vitet e para pas Çlirimit dhe janë quajtur edhe shkolla të mbrëmjes ose të natës deri më 1968. Shkollat e mesme profesionale për punëtorë e kooperativistë pa shkëputje nga puna rregullisht janë të profileve të ndryshme, një ose shumëdegëshe. Afati i studimit zgjat rregullisht një vit më shumë se në shkollat me shkëputje nga puna. Nxënësve e studentëve u krijohen kushte lehtësuese: u shkurtohet orari i punës, marrin leje të paguar për dhënien e provimeve dhe për kryerjen e detyrave të tjera që kërkon përgatitja mësimore. Një formë tjetër e këtij lloji arsimi është edhe shkolla me korrespondencë.
Shkolla Tregtare e Vlorës
Shkolla Tregtare e Vlorës Shkollë e mesme profesionale, çerdhe e lëvizjes patriotike e revolucionare. U hap në Vlorë më 8.11.1924. Kjo shkollë u shndërrua në një çerdhe të lëvizjes patriotike e revolucionare. Fryma e traditave patriotike të qytetit u bë më e vetëdijshme me përhapjen e ideve revolucionare nën ndikimin e Halim Xhelos, me depërtimin e literaturës demokratike të kohës, si dhe të shtypit të ndaluar revolucionar. Gjatë periudhës së pushtimit të vendit nxënësit sabotuan çdo masë për fashistizimin e shkollës. Me krijimin e PKSH veprimtaria revolucionare në shkollë mori karakter të organizuar. 229 nxënës e nxënëse u hodhën me armë në dorë për çlirimin e atdheut. Në këto rrethana më 22.5.1943 shkolla u mbyll. Organet e pushtimit e kthyen atë në kazermë ushtarake. 44 nxënës të saj ranë dëshmorë, ndër ta 4 Heronj të Popullit. Pas Çlirimit shkolla u rihap në mars 1945, më 1946-47 u hap konvikti dhe dega e mbrëmjes pa shkëputje nga puna. Për një kohë të shkurtër shkolla u vendos në Tiranë, por më pas u rikthye në Vlorë. Tradita e saj sot vazhdohet nga shkolla e mesme ekonomike. Shkolla Sot Shkolla Tregtare Vlorë ofron dy drejtime të rëndësishme për tregun e punës Hoteleri Turizëm dhe Ekonomi. Në këtë shkollë studiojnë 350 nxënës. Ka një bashkëpunim me 120 biznese të qytetit dhe Jugut të vendit sidomos në atë të Industrisë së turizmit. Shkolla Tregtare Vlorë është bërë një nga institucionet më të rëndësishme që formon profesionist në kuzhinë, bar restorant, recepsion, menaxhim hoteli, tregti, tatime, bank dhe kontabilitet profile të cilat zgjedhin nxënësit e kësaj shkolle.
Shtëpia Qendrore e Ushtrisë Popullore
Shtëpia Qendrore e Ushtrisë Popullore instiiucion kulturor i Ushtrisë Popullore. U krijua në ditët e para pas Çlirimit të vendit si shtëpi e oficerëve, me funksion kryesor trajtimin ushqimor të oficerëve dhe organizimin e veprimtarisë kulturore-argëtuese të tyre. Në vitin 1946 veprimtaria e SHQU u zgjerua në pesë sektorë: i kulturës (i shkollave), i fotofilmave, artistik, i fizkulturës dhe i prapavijës. Në vitet e mëpastajshme SHQU iu shtuan edhe sektori i krijimtarisë letraro-artistike, i muzeve, i arteve figurative dhe ai i kinematografisë. Në vitin 1975 sektorët e krijimtarisë letraro-artistike, arteve figurative, kinematografisë dhe ai i ushqimit social iu hoqën.
Shkollat Tetëvjeçare
Shkollat Tetëvjeçare është hallka bazë e sistemit arsimor në RPSSH. Japin arsimin unik, të përgjithshëm dhe të detyruar për të gjithë fëmijët 6-16 vjeç. Nxënësit pajisen me arsimin e kulturën e përgjithshme fillestare, me bazat e edukatës politike, ideologjike, morale, estetike e fizike dhe marrin shprehitë e thjeshta të punës. Ata aftësohen që të vazhdojnë arsimin e mesëm dhe parapërgatiten për të marrë pjesë në jetë. Sh. T. përbëhet nga dy pjesë të lidhura ngushtë: cikli i ulët dhe cikli i lartë që përfshijnë nga 4 vjet. Pranimi fillon në moshën 6 vjeç që nga v. 1968. Ndjekja e Sh. T. është e detyrueshme me ligj që nga v. 1963. Deri atëherë hallka bazë pçrbëhej nga shkollat unike, të ngritura që më 1946, që përfshinin 7 vjet dhe që ishin bërë të detyrueshme prej v. 1952. Në sistemin arsimor të paraçlirimit shkollës unike i përgjigjej «shkolla qytetëse». Cikli i ulët prej 4 vjetësh quhej shkollë fillore. Më 1983 në të gjithë vendin kishte 1621 Sh. T., prej të cilave 1392 në fshat. Krahas zgjerimit dhe shtrirjes së Sh.T. ato kanë pësuar ndryshime edhe në strukturë dhe në përmbajtje. Gjatë aksionit të madh për revolucionarizimin e mëtejshëm të shkollës sonë niveli ideologjik e shkencor i mësimit në këto shkolla është ngritur cilësisht.
Filialet e Shkollave të Larta
Filialet e Shkollave të Larta institucione mësimore-edukative dhe shkencore ku përgatiten specialistë të lartë pa shkëputje nga puna, që hapen në rrethet e vendit. Në rrethet ku ka shkolla të larta me shkëputje nga puna, filiali bashkohet në këto shkolla duke ruajtur sipas degëve edhe varësinë për anën mësimore, shkencore e metodike si edhe për kualifikimin e kuadrit nga shkolla e lartë e të njëjtit profil. Në rrethet ku nuk ka shkolla të larta me shkëputje nga puna, filialet drejtohen nga shkollat e larta përkatëse. Pranë Institutit të Lartë Pedagogjik në Shkodër funksionon filiali i UT me degët inxhinieri mekanike, ekonomi për industrinë dhe financë për industrinë. Pranë Institutit të Lartë Pedagogjik në Elbasan është filiali i UT me degët: inxhinieri mekanike, ekonomi për industrinë dhe financë për industrinë. Pranë Institutit të Lartë Bujqësor në Korçë është filiali i UT me degët: inxhinieri mekanike, ekonomi për industrinë dhe financë për industrinë etj. Në filial japin mësim pedagogë të shkollave të larta, si dhe speeialistë të lartë të prodhimit të kualifikuar dhe me përvojë.
45687 Pranverahyseni
45687 Pranverahyseni është një asteroid në brezin kryesor të asteroideve.
Ai është emëruar për nder të astronomes amatore Pranvera Hyseni,, themeluese dhe drejtoreshë e klubit Astronomy Outreach of Kosovo, organizata më e madhe jofitimprurëse e popullarizimit astronomik në vend. Ajo është një ambasadore entuziaste e astronomisë amatore të Kosovës.
Përshkrimi
45687 Pranverahyseni është një asteroid në brezin kryesor të asteroideve. U zbulua më 1 mars 2000 në Malet Santa Catalina nga programi CSS. Ai ka një orbitë të karakterizuar nga një bosht gjysmë i madh prej 3.18 AU, një jashtëqendërsi prej 0,11 dhe një inklinacion prej 16,3° në raport me ekliptikën.
Dythundrakët
Brirët
Të gjitha këto shtojca të burrrave mund të shërbejnë për sjellje, përleshje për privilegjin e çiftëzimit dhe mbrojtjen. Pothuajse në të gjitha rastet, ato janë seksuale me dimensione seksuale, dhe shpesh gjenden vetëm tek meshkujt.
Dythundrakët (Artiodaktilat, nga greqishtja e lashtë ἄρτιος , ártios, që do të thotë 'madje', dhe δάκτυλος , dáktylos , do të thotë "gisht') janë kafshë thundrake - të cilat si thundra kanë vetëm dy gishtërijn. Tre gishtërinjtë e tjerë janë ose të pranishëm, në mungesë, në vestigial , ose duke treguar në anën e pasme. Në të kundërt, njëthundrakët mbajnë peshë në një (një numër të rastësishëm) nga pesë gishtërinjtë: gishtin e tretë. Një tjetër ndryshim midis të dyve është se thundra e barabartë me gishtin e tretë celulozën bimore në një ose duke pasur një stomakme katë dhoma sesa në zorrët e tyre siç bëjnë njëthundrakët.
Riprodhimi dhe cikli jetsor
Në përgjithësi, dythundrakët kanë tendencë të kenë periudha të gjata të shtatzanis, madhësi më të vogël pjellash dhe të posalindur më shumë të zhvilluar. Ashtu si me shumë gjitarë të tjerë, speciet në rajone të butë ose polare kanë një sezon fikse çiftëzimi, ndërsa ato në zona tropikale rriten gjatë gjithë vitit. Ata kryejnë sjellje poliogjene çiftëzimi, do të thotë një mashkull me disa femra dhe shtyp gjithë konkurrencën.
Grabitqarët dhe parazitët
Artiodaktilët kanë grabitqarë natyrorë të ndryshëm në varësi të madhësisë dhe habitatit të tyre. Ekzistojnë disa mishngrënës që gjuajnë kafshë të tilla, duke përfshirë macet e mëdha (p.sh., luanë ) dhe arinjtë. Grabitqarët e tjerë janë krokodilët, ujqërit , shpendët grabitqar e mëdhenj dhe për speciet e vogla dhe kafshët e reja, gjarpërinjtë e mëdhenj.
Riprodhimi dhe cikli jetsor
Gjatësia e periudhës së shtatzanis ndryshon nga katër në pesë muaj për derrat, drerët dhe dreri e myshqeve; gjashtë deri në dhjetë muaj për hipopotamët, dre dhe bovidët; dhjetë deri trembëdhjetë muaj për devetë; dhe katërmbëdhjetë deri në pesëmbëdhjetë muaj për gjirafat. Shumica japin një ose dy foshnje, por disa derra mund të japin deri në dhjetë.
Klasifikimi morfologjik i Cetacea
Marrëdhëniet e dyshuara mund të tregohen si më poshtë:
Shqisat
Artiodaktilat kanë një sens të zhvilluar mirë të erës dhe ndjenjës së dëgjimit. Për dallim nga shumë gjitarë të tjerë, ata kanë një sens të dobët të shikimit - objektet lëvizëse janë shumë më të lehta për tu parë sesa ato të palëvizshme. Ngjashëm me shumë kafshë të tjera pre, sytë e tyre janë në anët e kokës, duke u dhënë atyre një pamje pothuajse panoramike.
Sjellja sociale
Ekzistojnë artiodaktil ditore, crepuskulare dhe nate. Modeli i zgjimit të disa specieve ndryshon sipas stinës ose habitatit.
Anatomia
Pothuajse të gjithë dythundrakët kanë gëzof, përjashtim bën hipopotami gati pa flokë. Gëzofi ndryshon në gjatësi dhe ngjyrosje në varësi të habitatit. Speciet në rajone më të freskëta mund të kenë pak gëzof pallton e tyre. Palltot e kamufluara vijnë me ngjyra të toneve të verdha, gri, kafe ose të zeza.
Zbutja
Artiodaktilët janë gjuajtur nga njerëzit primitivë për arsye të ndryshme: për mish ose lesh, si dhe për të përdorur kockat dhe dhëmbët e tyre si armë ose mjete. Zbutja e tyre filloi rreth vitit 8000 pes. Deri më sot, njerëzit kanë zbutur dhitë, delet, lopët, devet, lamat, alpakata dhe derrat. Fillimisht, bagëtia përdorej kryesisht për ushqim, por ato filluan të përdoren për aktivitete pune rreth 3000 pes pes. Ekzistojnë prova të qarta të antilopës që përdoren për ushqim 2 milion vjet më parë në Grykën e Olduvai, pjesë e Luginës së Madhe Rift. Cro-Magnons mbështetej shumë te renë për ushqim, lëkurë, mjete dhe armë; me uljen e temperaturave dhe rritjen e numrave të renëve në fund të Pleistocenit, ata u bënë pre e zgjedhjes. Renet llogariten për 94% të eshtrave dhe dhëmbëve të gjetura në një shpellë mbi lumin Céou që ishte e banuar rreth 12.500 vjet më parë.
Kafka
Shumë dythundrakë kanë një kokë relativisht të madhe. Kafka është e zgjatur dhe mjaft e ngushtë; kockat frontale është zgjeruar në afërsi të pasme dhe zhvendos të kockat parietal, e cila formon vetëm një pjesë të anën e kafkë (sidomos tek ripërtypësit).
Historia e hulumtimit
Cetacët më të vjetër datojnë që nga Eoceni i hershëm (53 milion vjet më parë), ndërsa hipopotami më i vjetër i njohur daton vetëm në Miocen (15 milion vjet më parë). Disa dyshime janë lindur në lidhje me marrëdhëniet midis të dyve, pasi ekziston një hendek prej 40 milion vitesh midis paraqitjeve të tyre të para në procesverbalin fosil. Duket se nuk ka të ngjarë që të ketë hipopotami stërgjyshor që nuk kanë mbetur mbetje, duke pasur parasysh numrin e madh të fosileve të humbura. Disa studime propozuan që shfaqja e vonë e hipopotamëve është sepse ata janë të afërm të sekondareve dhe të ndarë kohët e fundit, por gjetjet molekulare bien në kundërshtim me këtë. Prandaj, hulumtimi është përqendruar me anthrakortherët (familja Anthracotheriidae); një që daton nga Eoceni në Miocene u shpall të jetë "si-hipopotam" pas zbulimit në shekullin e 19-të. Sidoqoftë besohej se cetacët dhe anthrakothererët zbritnin nga një paraardhës i zakonshëm, dhe se hipopotamët u zhvilluan nga antrakoterët. Një studim i publikuar në 2015 ishte në gjendje ta konfirmonte këtë, por gjithashtu zbuloi se hipopotamët rridhnin nga antracoterapët më të vjetër. Gjinia Epirigenys nga Afrika Lindore është grupi motër i hipopotamëve.
Dan Graur dhe Desmond Higgins ishin ndër të parët që arritën në këtë përfundim dhe përfshinë një punim të botuar në 1994. Sidoqoftë, ata nuk i njohën hipopotamët dhe i klasifikuan ripërtypësit si grupi motër i cetacëve. Studimet pasuese vërtetuan lidhjen e ngushtë midis hipopotamëve dhe cetacëve; këto studime u bazuan në gjenet e kazeinës, SINE , sekuenca fibrinogjene , sekuencat citokromi dhe ARN , IRBP (dhe vWF ) sekuencat e gjeneve,  receptorët adrenergjik ,   dhe apolipoproteinat.
Dhëmbët
Ekzistojnë dy tendenca në aspektin e dhëmbëve brenda Artiodaktila. Suina dhe hipopotamët kanë një numër relativisht të madh të dhëmbëve (me disa derra që kanë 44); stomatologjia e tyre është më e përshtatur me një manipulim shtrydhës, i cili është karakteristik për të gjithë gjithçkangrënësit. Devetë dhe ripërtypësit kanë më pak dhëmbë; shpesh ekziston një diastemë e yawning, një hendek i caktuar tek dhëmbët, ku molarët janë të vendosur për shtypjen e lëndës bimore.
Zbutja
Sot, artiodaktilat mbahen kryesisht për mishin, qumështin dhe leshin. Lopët shtëpiake, buallicat, jakët dhe devetë përdoren për punë ose si kafshë udhëtimi.