cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ninat
Ninat është një fshat në komunën Markat në rrethin e Sarandës të Shqipërisë. Ky fshat është i zonës së Konispolit, (krahina e Çamërisë) që bën pjesë në komunën e Markatit, në rrethin e Sarandës. Fshati Ninat është vendlindja e dijetarit të madh enciklopedist Hasan Tahsini, ish rektori i parë i Universitetit të Stambollit, dhe e Bilal Xhaferrit, poet, prozator dhe publicist i shquar disident.
Gjeografia
Nga veriu fshati Ninat kufizohet me Gravën, nga jugu me Dishatin, nga lindja me Karroqin, nga jug-lindja me Janjarin dhe nga perëndimi me Markatin. Ninati ndodhet në rrëzën e mali të Mullezit (1041 m të lartë). Me saktë fshati Ninat ndodhet në lartësinë 750 m mbi nivelin e detit. Ai shtrihet në pjesën juglindore të malit të Mullezit. Shtrirja e tij në bazë të emërtimeve fshatare është nga Mullezi ne Lalosh dhe nga Dukati deri në Markat. Është një vend kodrinoro-malor me klime të lehtë mesdhetare ku, nuk mungojnë edhe dëbora në dimër dhe nxehtësia e madhe ndonjëherë në stinën e verës. Ninat ka këto lagje: Ibro, Duiaj, Ahmetaj, Hasanaj, Mullai, Saliaj, Tahaj, etj.
Nder toponimet me te njohura te fshatit janë :
Toponimet të fshatit Ninat:
Demografia
Ne Ninat sot ka rreth 146 shtepi dhe banohet nga 237 njerëz. Është kryepleqeri dhe varet nga komuna e Markatit.
Ekonomia
Ekonomia varet kryesisht nga te ardhurat Blegtorale dhe bujqësore. Një ndihme të madhe japin emigrantet nga fshati Ninat te cilët herë pas herë ndërtojnë në fshatin e tyre. Pjesa e poshtme e luginës në brg te "Pavlos" është fushe pjellore dhe shume e rëndësishme për fshatin.
Historia
Nga thëniet gojëdhëna figuron se emri Ninat është vënë nga pronari i hershem i tokave në atë zonë. Ai quhej Marko Nino. Kure ishte gjallë i emëroi të dy vendbanimet Markat (fshati me i afërt me Ninatin 500 m) dhe Ninat. Një tjetër gojëdhëna thotë se një prift kaloi aty dhe u inatos shume, nga rruga e keqe, dhe kure e pyeten se ku kaloi, u përgjigj ne inat. Pra aty ku u inatosa. Dhe ngeli [Ninat].
Shyqri Ishmi
Shyqyri Ishmi, 1922-1942, Hero i Popullit. Ai mori pjesë në njesitet guerile të Tiranës dhe kreu me sukses disa aksione, falë guximit të tij ai kreu detyra të veçanta. Ai u kap nga fashistët dhe në 22 tetor 1942 u dënua me varje. Shyqyriu u var në Pazarin e Madh të Tiranës. Fjalet e tij të fundit ishin: "Rinia shqiptare i ngjan barit të livadhit që, i kositur, bëhet më i gjallërueshëm, një bie një ngrihet. Poshtë fashizmi"! Akti barabar i varjes së Shyqyriut e ndezi edhe më shumë urrejtjen e popullit per pushtuesin.
Ninat
Historia
Ndërsa në dokumente Osmane, emri Ninat përmendet në një dokument arresti qe kish lëshuar asabaja e Gjirokastrës për kapjen e shumë të kërkuarit nga Filati Ali Hyseni. Ky thotë dokumenti, ndodhet në Ninat në shtëpinë e së motrës. Ky dokument mban vitin 1747 (arkivi i Ministrisë se luftës Turqi Stamboll. Nr 12 56 - b-26) ky është i vetmi dokument që fletë për emrin Ninat.
Njerëzit e shquar të Ninatit dhe muzeu
Në qendër të fshatit është Muzeu kushtuar këtij rilindësi të madh të Shqipërisë. Në muze krahas veprës dhe jetës së Hasan Tahsinit, është pasqyruar edhe historiku i Fshatit Ninat. Bilal Xhaferi ishte disidenti çam nga Ninati, i cili guxoi te vinte para përgjegjësisë regjimin komunist. Kjo e beri te ikte i detyruar në arrati dhe të punonte dhe te jetonte në mërgim. Vetëm pas vdekjes eshtrat e tij, u kthyen në Atdhe me kontributin e bashkë fshatareve te tij.
Ninati ka dy dëshore të atdheut ; Nazmi Taho dhe Qemal Tushe. Që të dy këta trima e dhanë jetën në radhët e ushtrisë nacional çlirimtare, në lufte kundër pushtuesve nazifashiste.
Nder njerëzit me të shquar të fshatit Ninat, mund të përmendim gjithashtu : Fuat Dilo, i cili ishte në ngritjen e flamurit në Vlorë si përfaqësues i Gjirokastrës. Nuri Cene, i cili në periudhën e urisë së madhe në vitet e para te shekullit te 20, dha kontributin e tij ne gjithë zonën e fshatrave Çame, këtej kufirit, në përballimin e situatës së pashprese të krijuar nga ndërrimi i kufjeve në 1913. Me vendosjen e kufjeve u be e vështire komunikimi tregtar me pjesën tjetër te Çamërisë se mbetur nen shtetin [Grek]. Zoti Sadik Ahmet Demo ishte Cami nga Ninati, që u vu në radhët e kundërshtareve dhe disidenteve çame "ne mbrojtje të identitetit shqiptar". Shumë djem e vajza të fshatit Ninat, sot janë në të katër anët e globit, si në Amerikë, Evrope, Australi, Kanada, etj.
Me ndryshimin e sistemit nga socialist në shoqëri demokratike në Shqipëri, edhe ninaqotet u ingranuan në ingranazhet e ekonomisë së tregut. Nder firmat e para tregtare që në vitin 1992, ishte edhe firma tregtare "CENE". Kjo firme mban datën e krijimit me dhjetor 1992, kure nuk ishin krijuar akoma kushtet ligjore dhe teknike ne Shqipërinë post komuniste. Megjithëse aktiviteti i saj u ndërpre, gjatë trazirave të vitit 1997, kontributi i saj në ekonominë e re e të brishte kapitaliste, ishte i pa diskutueshëm ! Drejtuesi i saj Z. Partizan Cene mban autoresine për hapjen e të parit Supermarket në Shqipërinë post komuniste ; "Papastratos-Cene" në Vlorë dhe me vone në Tiranë.
Nder familjet me autoritet, me prejardhje nga [Ninati], janë dhe Vëllezërit Muderrizaj. Gjithashtu nga [Ninati] është dhe dëshmori i demokracisë, i shpallur me 1994, Xhemali Hasani. Edhe ky disident dhe kundërshtare i sistemit socialiste.
Otodus
Otodus është një gjini e zhdukur e peshkaqenëve skumbri që jetuan në epoka e Paleocenit deri në epokën e Pliocenit. Emri Otodus vjen nga greqishtja e lashtë ὠτ (ōt, që do të thotë "vesh") dhe ὀδούς (odoús, që do të thotë "dhëmb") - pra, "dhëmb në formë veshi".
Arnaqia
Arnaqi, (Арнакија/Arnakija ёshtё fshat nё komunën e Sarajit, Maqedoni.
Arnaqia eshte e ndare ne dy vendbanime ne:Arnaqi e epërme dhe e poshtme.Nëpër Arnaqi kalon lumi i thate (suvodolica)
ka 1077 te gjithe Shqiptarë Muslimanê
Useras
Useras/Les Useres është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Alcalatén, të provincës Castellón, në Komunitetin e Valencias. Useras/Les Useres ka 995 banorë (2010), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 80.7 km2.
Lidhje të jashtme
Useras/Les Useres
Donna Leon
Donna Leon (29 shtator 1942 në Montclair, New Jersey, ShBA) është një shkrimtare amerikane. Është autore e një seri të krimi-romaneve.
Jeton që më shumë se 20 vite në Venedik. Punoi një kohë të gjatë si lektore e letërsisë angleze në universitetin: University of Maryland University College - Europe (UMUC-Europe) në Itali dhe më vonë si profesoreshë dhe shkrimtare. Para pak vitesh Donna Leon përfundoi punën e saj si profesoreshë dhe ju përkushtua plotësisht shkrimit dhe aktiviteteve tjera kulturore në fushën e muzikës (sidomos muzikës barok).
Opera është “hobby” i saj, sidomos veprat e Georg Friedrich Händel.
Romanet e saj të gjithë i dedikohen Venedikut apo rrethit të tij. Ato janë të shkruara në gjuhën angleze dhe u përkthyen në shumë gjuhë botërore, mirëpo ende jo edhe në atë italiane, pasi që këtë autorja nuk e dëshiron.
Mbi shkrimet e saj
Heroi i romaneve të saj është komisari fiktiv Commissario Guido Brunetti. Polici melankolik Brunetti vuan nën faktin që nuk mundet të zhduk të keqen nga bota. Gruaja e tij Paola, vajzë e një konteshë nga një familje ndër më të vjetrat në Itali, punon si profesoreshë e letërsisë angleze dhe është e inspiruar nga fryma e lëvizjes së `68 - ës. Fëmijët e tyre Raffael dhe Chiara krijojnë dita ditës entuziazëm të madh për dashamirësinë ndaj njerëzve (filantropia), gjë që është në kontrast të plotë me botën e vrazhdët dhe të korruptuar të krimit. Si figurë komike e romaneve figuron shefi injorantë dhe i paaftë i policisë Vice-Questore Patta, përderisa i zellshmi Sergente Vianello dhe e gjithëdijshmja Signorina Elettra, prej romanit të tretë sekretaresha e Pattas, e ndihmojnë Brunettin në punën e tij.
Kritika
Kritikët thonë se Donna Leon në romanet e saj ka krijuar një pamje klishe të Italisë. Ata po ashtu kritikojnë zmadhimin melodramatik të ngjarjeve, në të cilat përshkrimet e jetës së përditshme familjare - si ushqimi, pijet, edukimi i fëmijëve, etj - e vejnë në rang të dytë zgjedhjen e krimit në roman. Mirëpo nga kontrasti në mes të familjes, e cila i mbron vlerat e sjelljes së mirë dhe të civilizuar, dhe shtetit, të cilin ai e prezanton, nga ky kontrast ushqehet edhe melankolia e Brunettit: shteti e përkrah dhe ndihmon kriminalitetin e njerëzve në fuqi, nën të cilën shtypje hapësira e tërheqjes në sigurinë e familjes shumë e më shumë zvogëlohet.
Tekstet e Leon ankohen në të njëjtat përmasa mbi rënien dhe mospërdorimin e tregimit tradicional (si p.sh mënyra e të shkruarit sipas Henry James – it), si dhe mbi shkatërrimin e vlerave tradicionale.
Ndërkohë u filmua një numër i madh i romaneve të saj.
Obergerlafingen
është një komunë në kantonin Solothurn të Zvicrës.
Vangjel Zhapa
parapamje|Vangjel Zhapa Vangjel Zhapa ka lindur më 23 gusht të vitit 1800 në fshatin Labovë të Madhe ose siç njihet ndryshe Labova e Zhapës në rrethin e Gjirokastrës. Sipas të dhënave të ndryshme të biografëve që janë marrë me figurën e Vangjel Zhapës, bëhet e ditur se ai që në moshë fare të re shkonte si bari me bagëtitë e familjes tij. Që në atë kohë, teksa kulloste tufën e deleve në shpatet e maleve në afërsi të fshatit tij, ai shfaqte interes për bimët mjeksore të cilat i mblidhte dhe i kultivonte në shtëpinë e tij(pasi mamaje e tij Sotira Meksi merrej gjithashtu me bime mjeksore). Kur nuk ishte më shumë se 13 vjeç, ai u nda nga familja dhe u largua nga fshati e shkoi në Janinë ku u takua me kushuririn e tij nga mamaja, labovitin Vangjel Meksi i cili njihej si mjek popullor në të gjithë Vilajetin e Janinës. Pasi qëndroi për disa vjet pranë Vangjel Meksit, duke mësuar zanatin e xherahut, (mjek popullor) dhe gjithashtu kirurgjine, ai përfitoi mjaft nga kushuriri i tij e më pas u largua duke e ushtruar vetë atë mjeshtëri. Në moshën 20 vjeçare ai mori pjesë në revolucionin grek në luftrat kundëra Turqisë duke u bashkuar me arvanitasit dhe të famëshmit suljotë të Marko Boçarit. Thuhet se për trimëri të rralla në ato luftra Vangjel Zhapës ju dhanë medalje e dekorata dhe u caktua si komandant në vijën e parë të frontit.
Pas revolucionit grek, aty nga viti 1831, ai u largua nga Greqia së bashku me disa bashkfshatarë të tij dhe emigroi për në Rumani ku vazhdoi të ushtronte zanatin e mjekut popullor. Sipas të dhënave të ndryshme biografike për Vangjel Zhapën, mësohet se në fillimet e vendosjes tij në Rumani ai mori përsipër dhe arriti të shëronte vajzën e princit Maruzit të Rumanisë nga një gangrenë që kishte pasur në këmbë. Për këtë gjë atij ju dha një shpërblim i madh në toka bujqësore, që ishte dhe pasuria e parë e tij.
Dokumente të ndryshme arkivore të shtetit Rumun, hedhin dritë dhe vërtetojnë se nga fundi i vitit 1844, Vangjel Zhapa bleu një çiflik në Broshten afër Ialonicës ku përfshiheshin toka, kullota, pyje, mullinj, magazina, hane etj. Po kështu përveç këtij çifligu, Vangjeli bleu dhe në Bukuresht një shtëpi të madhe e një hotel. Mbas gjithkësaj pasurie që ai mundi ta siguronte si pronë të tij, ai kishte pjesë dhe në shumë aksione në shoqëritë e vaporëve që lundronin mbi Danub. Të gjitha këto pasuri i dhanë Vangjelit një nam të madh aq sa thuhet se ai arriti të bëhet dhe këshilltar pranë oborrit mbretëror të Rumanisë, për problemet tregtare. Vangjel Zhapa ka vdekur më 19 qershor 1865.
Vlen per tu theksuar fakti se Zhapa dha nje kontribut te rendesishem ne rifillimin dhe nje here te lojrave olimpike qe ishin nderprer per shum vite
Côte-Nord
Côte-Nord është një rajon administrativ në Provincën Kebek, Kanada. Rajoni administrativ ka një sipërfaqe 247627.06 km² dhe popullsi 95911 banorë. U themelua më 29 mars 1966.
Gracen
Gracen është një fshat në Njësinë administrative Gracen në Rrethin e Elbasanit të Shqipërisë.
Oekingen
është një komunë në kantonin Solothurn të Zvicrës.
Shkollat ushtarake të Shqipërisë
Shkollat ushtarake Shqiptare
Menjëherë pas luftës se dyte botërore me krijimin e shtetit të ri shqiptar dhe të ushtrisë shqiptare lindi nevoja e përgatitjes dhe kualifikimit të personelit të ushtrisë. Ky personel duhej të përgatitej dhe kualifikohej në shkolla të mirëfillta ushtarake. Për këtë arsye më 28 Mars 1945 u hap shkolla e parë ushtarake shqiptare e quajtur shkolla ushtarake Skenderbej.
Më pas me rritjen e nivelit të përgatitjes ushtarake lindi nevoja e hapjes se shkollave të larta ushtarake. Në fillim u hap kursi 1-vjeçar i përgatitjes së oficereve të lartë të ushtrisë që më pas u shndërrua në shkollën e lartë të bashkuar të oficereve ku përgatiteshin oficere te të gjitha specialiteteve të ushtrisë. Me pas u krijua dhe akademia ushtarake shqiptare.
Turli
parapamje|280px|Turli tava maqedonase Türlü është një tavë e kuzhinës turke. Është bërë nga perime të ziera dhe mund të përfshijë edhe mish të zier. Varietetet e kësaj pjate gjenden edhe në kuzhinat ballkanike. Në veçanti, njihet si turli perimesh në Shqipëri, tourlou ose tourlou tourlou në Greqi, dhe si turli tava në Maqedoninë e Veriut.
Emri rrjedh nga fjala turkike e vjetër türlüg që do të thotë "larmi". Türlü mund të gatuhet në një enë gatimi balte të quajtur güveç. Ky lloj quhet türlü güveç në Turqi dhe në Bullgari. Versioni maqedonas, turli tava, bëhet tradicionalisht në një tenxhere gatimi të ngjashme prej balte, të quajtur tava.
Përbërësit bazë të türlü ndryshojnë shumë. Pjata zakonisht përfshin patate, patëllxhanë dhe bamje. Mund të shtohen edhe fasule të gjelbërta, speca zile, karota, kungull i njomë, domate, qepë dhe hudhër. Versionet e mishit bëhen me viç ose qengji, në Ballkan edhe me mish derri. Përbërës të tjerë të zakonshëm janë vaji i gatimit, uji, kripa, piper i zi ose piper i kuq i grimcuar, paste domate ose paste piper. Të gjithë këta përbërës përzihen dhe piqen në furrë. Pjata mund të shërbehet me oriz dhe kos anash.
Giuseppe Biava
Giuseppe Biava (i lindur më 8 maj 1977) është një futbollist italian, në rolin mbrapa qendrës i cili aktualisht luan në Serie A për ekipin Lazio.
Hamit Kokalari
Hamit Kokalari (Gjirokastër, 5 gusht 1909 - Tiranë, 26 mars 1989) ka qenë intelektual dhe përkthyes shqiptar, autor i vëllimthit Kosova, djepi i shqiptarizmit si dhe Shkupi: Konsiderata etnografike, historike, ekonomike që që i shërbenin interesave kombëtare.
Biografia
Në vitin 1943, Hamit Kokalari botoi në Tiranë librin Kosova, djepi i shqiptarizmit, vepër patriotike kjo që i shërbente mbrojtjes së interesave tona kombëtare, që në atë kohë ishin në një pikë shumë delikate. I pranishëm edhe në publicistikën e kohës me pseudonimet P.C. dhe Dallkauku, me këtë të dytin te «Revista letrare», 1944. Më 1942 botoi vëllimin Shkupi: Konsiderata etnografike, historike, ekonomike, vepër e cila mundi t'i ribotohej më 2015.
Gjatë jetës së tij Hamit Kokalari, një nga përkthyesit më në zë të vendit tonë, ka përkthyer rreth 60 vepra letrare nga rusishtja, anglishtja, frëngjishtja dhe italishtja.
Në shtator të vitit 1982 përfundoi veprën e tij "Iliro - shqiptarët ndër shekuj, Kosova dhe trojet e tjera shqiptare periferike". Vdiq në Tiranë më 26 mars 1989.
Recherswil
është një komunë në kantonin Solothurn të Zvicrës.
Kantoni Aire-sur-la-Lys
Kantoni Aire-sur-la-Lys (frëngjisht: Canton d'Aire-sur-la-Lys) është një kanton në departamentin Pas-de-Calais, rajonin Nord-Pas-de-Calais në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Aire-sur-la-Lys. Ka sipërfaqe 115.7km2 dhe popullsi 23256 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Aire-sur-la-Lys aktualisht përbëhet nga 14 komuna.
Tërbaç (Gracen)
Tërbaç është një fshat në Komunën Gracen në Rrethin e Elbasanit të Shqipërisë.
Murgjit bazilianë të Italisë në Shqipëri, shënime mbi misionet në Himarë, shek. XVI – XVIII
Koment nga Matteo Mandalà
Dokumentacioni i përpunuar nga misionarët dhe nga Borgia përbën një burim të rëndësishëm që i lejon historianët dhe studiuesit të rindërtojnë, edhe pse me rezervat që rrjedhin natyrshëm nga dëshmi të tilla, dinamikën e disa zhvillimeve në trevat jugore të Shqipërisë ku më shumë se gjetkë është ndier pesha e konflikteve etnike, sociale dhe fetare.
Nëse Himara e shek. XVIII gëzon privilegjin të jetë përshkruar gjatë periudhës historike të tranzicionit të vështirë kulturor dhe fetar, kjo u detyrohet misionarëve bazilianë që punuan aty, por edhe historianit që disa shekuj më vonë e ringjalli veprën e tyre të jashtëzakonshme.
Viti hixhri
Viti hixhri (arabisht: سَنة هِجْريّة) ose epoka hixhri (التقويم الهجري at-taqwīm al-hijrī) është epoka e përdorur në kalendarin hënor islam. Ai fillon numërimin e tij nga Viti i Ri Islam, në të cilin Muhamedi dhe pasuesit e tij migruan nga Meka në Jethrib (tani Medina). Kjo ngjarje, e njohur si Hixhreti, përkujtohet në Islam për rolin e saj në themelimin e bashkësisë së parë myslimane (umeti).
Një vit në kalendarin hënor islamik përbëhet nga dymbëdhjetë muaj hënor dhe ka vetëm 354 ose 355 ditë në vitin e tij. Rrjedhimisht, dita e Vitit të Ri ndodh dhjetë ditë më herët çdo vit në krahasim me kalendarin gregorian.
Përkufizimi
Epoka hixhri llogaritet sipas kalendarit hënor islamik, epoka (viti i parë) i të cilit është viti i hixhretit të pejgamberit Muhamed dhe fillon në ditën e parë të muajit Muharrem.
Vetë data e hixhretit nuk e ka formuar Vitin e Ri Islamik. Në vend të kësaj, sistemi vazhdon renditjen e mëhershme të muajve, me hixhretin që ndodh rreth ditës së 8-të të Rebi' el-Evvel, 66 ditë në vitin e parë.
Paraardhësit
Në moshën e pejgamberit Muhamed, ekzistonte tashmë një kalendar hënor arab, me muaj të emërtuar. Po kështu, vitet e kalendarit të tij përdorën emra konvencionale në vend të numrave: për shembull, viti i lindjes së Muhamedit dhe i Ammar ibn Jasir (570 e.s.) njihej si "Viti i Elefantit". Viti i parë i hixhretit (622-23 të e.s.) në këtë kalendar u emërua "Leja për të udhëtuar".
Themelimi
17 vjet pas hixhretit, një ankesë nga Ebu Musa el Esharij e shtyu kalifin Omerin të shfuqizonte praktikën e viteve të përmendura dhe të krijonte një epokë të re kalendarike. Umeri zgjodhi si epokë për kalendarin e ri musliman hixhretin, emigrimin e Muhamedit dhe 70 muslimanëve nga Meka në Medine. Tradita i atribuon Othmanit propozimin e suksesshëm, thjesht duke vazhduar rendin e muajve që ishte vendosur tashmë nga Profeti Muhamed, duke filluar me Muharrem, pasi nuk kishte një renditje të caktuar muajsh gjatë epokës paraislamike (Epoka e Injorancës - Xhahilijeti). Miratimi i këtij kalendari u zbatua më pas nga Omeri.
Muajtë
Viti hixhri ka dymbëdhjetë muaj, gjatësia e saktë e të cilëve ndryshon sipas sekteve të Islamit. Çdo muaj i kalendarit islamik fillon me lindjen e ciklit të ri hënor. Tradicionalisht kjo bazohet në vëzhgimin aktual të gjysmëhënës së hënës (hilal) që shënon fundin e ciklit të mëparshëm hënor dhe rrjedhimisht muajin e mëparshëm, duke filluar kështu muajin e ri. Rrjedhimisht, çdo muaj mund të ketë 29 ose 30 ditë në varësi të dukshmërisë së hënës, pozicionimit astronomik të tokës dhe kushteve të motit. Megjithatë, sekte dhe grupe të caktuara, veçanërisht myslimanët bohras, përkatësisht alavitë, davuditët dhe sulaymani dhe muslimanët shiitë ismaili, përdorin një kalendar islamik tabular në të cilin muajt me numër tek kanë tridhjetë ditë (dhe gjithashtu muajin e dymbëdhjetë në një vit të brishtë) dhe muaj çift kanë njëzet e nëntë.
Abydenus
Është e paqartë se kur ka jetuar, por ai duhet të dallohet nga Palaephatus Abydenus, i cili jetoi në kohën e Aleksandrit të Madh; për këtë Abydenus përmend Berossus, i cili jetoi në një periudhë të mëvonshme. Ai ndoshta shkroi rreth vitit 200 para epokës sonë dhe, siç thotë Cirili, në dialektin jonik.
Shqipëria dhe çështja shqiptare pas Luftës së Parë Botërore
Koment nga autori
Ky punim është një përpjekje për të trajtuar historinë politike të Shqipërisë në një hark kohor që përfshin periudhën nga përfundimi i Luftës së Parë Botërore deri në përcaktimin e statusit ndërkombëtar të këtij shteti dhe kufijve të tij, më 9 nëntor 1921. Përveç historisë politike, monografia merret gjerësisht me trajtimin diplomatik të Çështjes Shqiptare pas Luftës së Parë Botërore, gjegjësisht në Konferencën e Paqes së Parisit dhe në Konferencën e Ambasadorëve që e pasoi atë, deri në zgjidhjen përfundimtare në parim të çështjes së statusit dhe kufijve, më 9 nëntor 1921.
Kantoni Dijon-6
Kantoni Dijon-6 (frëngjisht: Canton de Dijon-6) është një kanton në departamentin Côte-d'Or, rajonin Bourgogne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Dijon. Ka sipërfaqe 2.57km2 dhe popullsi 22529 banorë.
Shqipëria dhe çështja shqiptare pas Luftës së Parë Botërore
Punimi është mbështetur mbi një bazë të gjerë dokumentare që vjen nga Public Record Office, fondet e Foreign Office, nga dokumentet dorëshkrimore që ruhen në Biblioteken e London School of Economics and Political Science, nga dokumentet e botuara të Arkivit Qendror të Shtetit të Republikës së Shqipërisë dhe një numër burimesh të tjera burimesh arkivore të botuara, italiane, britanike dhe amerikane, që autori ka pasur mundësinë t'i hulumtojë gjatë punës studimore. Pra, bëhet fjalë për më shumë se tre vjet histori politike, diplomatike dhe në një masë më të kufizuar, sociale, kulturore, të Shqipërisë dhe çështjes së saj.
Kantoni Dijon-6
Përbërja aktuale
Kantoni Dijon-6 aktualisht përbëhet nga 1 komuna.
Shqipëria dhe çështja shqiptare pas Luftës së Parë Botërore
Vendin kryesor në libër e zë trajtimi i çështjes shqiptare në Konferencën e Paqes së Parisit. Në fakt, Çështja Shqiptare u trajtua në këtë hark kohor trevjeçar në tri instanca ndërkombëtare, me radhë dhe paralelisht: në Konferencën e Paqes së Parisit, në Lidhjen e Kombeve dhe në Konferencën e Ambasadorëve. Çdo trajtim paralel apo vijues i çështjes shqiptare, ka qenë i lidhur dhe i kushtëzuar nga vendimet themelore të paqebërësve të mbledhur në Konferencën e Paqes së Parisit më 1919.
Vetë këto instanca madje ishin ngritur nga forumi më i lartë i Konferencës së Paqes, nga Këshilli Suprem, dhe qenë të ngarkuara për t'u dhënë zgjidhje çështjeve të veçanta që kishte ngritur lufta, mes të cilave edhe çështjes shqiptare.
Shalës (Markat)
Shalës është një fshat në komunën Markat në rrethin e Sarandës të Shqipërisë.
Gjeografia
Toponimet të fshatit Shalës:
Demografia
Familjet në fshatin Shalës:
Abedini, Arapi, Avduli, Bajo, Bedriu, Boçari, Çano, Demo, Elmazi, Kondo, Labi, Lame, Lile, Lika, Muçaj, Osmanaj, Purraj, Bajrami etj.
Historia
Shalësi shtrihet ne anen e majte te rrjedhjes se mesme te lumit Pavla, atje ku formohet Gryka eBogazit. Eshte ngritur ne nje lugine mes maleve Saraqin e Mellez.Perbehet nga kater lagje:Mesomehalle, Kurune, Babjot e Barrc. Ka te zhvilluar teper bujqesine, pasi fushat i ka nen uje.Blegtoria dhe pemtaria ,jane dege te rendesishme qe merren banoret.Ne perendim te fshatit, tek Gryka e Bogazit, gjendet Shpella e Shen Marines, nga vendbanimet mete lashta te Shqiperise. Ketu u zbuluan dy kerruese strralli dhe briret e nje dhie te eger,(kopra –ibex). Vendbanimi i takon periudhes se Mezolitit.Ne lindje te shpelles, gjendet nje guve karstike. Ketu u zbuluan parete enesh dhe qeramike teperiudhes se neolitit.Nje cekan prej guri,perfaqson epoken e neolitit te mesem,zbuluar ne vendin Bregu i Kroit..Nje sopate dy teheshe prej bronzi(bipenis) eshte zbuluar ne qender te lugines se Shalesit.Ne afersi te teritoreve te fshatit, banore te ketij fshati kane zbuluar ne vitin 1980,ne Mile, statujen tederdhur ne bronz te Perendise ose te Hyeut te Panit.,(shek.IV-pKr.)Jo me larg se 1,5km,nga ana perendimore e fshatit, buze lumit Pavla gjenden rrenojat e njeqytetrimi Iliro –Epirot te shek III-Ip.Krishtit, ne Vastrua.Nje ore diellore e periudhes Romake e shekullit I. p Krishtit, eshte zbuluar ne Vastrua.Nje embleme prej floriri e nje atleti te garrave Olimpike e shekullit te IV.p. Krishtit eshte zuluar nenje varr antik ne Fundin e Bregut, prane Vastroit.Ene balte ,objekte zbukurimi metalike (bronzi) jane zbuluar ne varrezat antike te Vastroit. Vegla pune prej hekuri: kazma, bela, per punimin e tokes, jane zbuluar ne Balloz dhe Haliqe.Periudha Mesjetare perfaqsohet nga tre banesa monument kulture, qe gjenden ne lagjen Kurune ,Mesomehalle dhe Barrc.Fisi i agallareve te Avdulereve te Shalesit, ishin miq dhe mbeshtetes ne krahine te Ali PasheTepelenes.Ne kryengritjen e Zenel Gjolekes ,ne 1847 moren pjese 20 shalesjote.Ne ceten e Muharrem Rushitit ne kryengritjet e viteve 1909-1912,moren pjese 14 shalesjote.Merushe Nelo,e mbiquajtura nga historjanet”Shota e Jugut”,apo “Shota e Camerise”, ishte e vetmjafemer, qe mori pjese ne cetat e Jugut te Shqiperise bashke me burrin e saj. Ky rast na sjell analogjime Shote e Azem Galica ne veriun e banuar nga shqiptaret.Ne luften per mbrojtjen e trojeve shqiptare e te kalase se Janines, nga Shalesi moren pjese 34luftetare. 17 prej tyre ,rane deshmore ne Gjolin e Janines.ne 1913.Ne luften eVlores, ne 1920,moren pjese 27 luftetare nga Shalesi.Ne periudhen midis dy luftrave boterore,nga Shalesi kishte tre anetare te shoqerise “Vatra”teAmerikes.Ne luften N-Cl. Kane marre pjese 72 partizane.,11prej te cileve rane deshmore.Shalesi ka kostumet e veta popullore burrash e grash te njohura deri ne festivalet folklorikeKombetare.Hedhesi i valles se Osman Takes (Taip Madani ) ishte banor i ketij fshati. Vajza te ketijfshati kane marre pjese ne festivale folklorike Kombetare, te zhvilluara ne Gjirokaster.
Edmond Beqiri
Edmond Beqiri lindi në Pejë, më 6 shkurt të vitit 1963 është elektroteknik shqiptar.
Edukimi
Disertacionin e doktoratës e mbron në vitin 1999 duke fituar gradën Doktor i shkencave në informatikë të aplikuar.
Libra
Është poashtu autor edhe i teksteve universitare:
Publikime
Nga punimet e shumta shkencore dhe profesionale të Dr. Edmond Beqirit mund të veçohen:
Projektet në terren
Është njohës i mirë i disa gjuhëve të huaja.
Referime
Citimi i mëposhtëm është në dokumentin në gjuhën angleze. • Ndryshimi i strukturës së udhëheqjes dhe implementimi i legjislacionit të ri në arsim në Kosovë: përparimi i qajes, përparimi i ofertës dhe hapja kah tregu i punës (Changing governance structures and implementing new legislation in education in Kosovo: improving access, increasing opportunities, and opening to the labor market) (A REPORT FOR THE RIINVEST INSTITUTE/USAID, FEBRUARY 2004)
Burimi i të dhënave
^ RAPORT i Unversitetit nga Konkursi në gazeten Koha ditore, 16 nëntor 2006- në Internet
Ane (Hardenberg)
Ane është një qytezë në Hardenberg, provinca Overijssel në Holandë me sipërfaqe km² dhe popullsi 532 banorë.
Turizmi në Gjirokastër
parapamje|250px|Uji i Ftohte
Burimet e Ujit te Ftohte
Ky hidromonument gjendet ne te djathte te rrugës automobilistike kombëtare Tepelenë – Gjirokastër, pak pas degëzimit te rrugës automobilistike për ne Përmet. Burimi del ne pjesën e sipërme te shpatit te majte te luginës se Drinosit ne kontaktin e shkëmbinjve gëlqerore me ata flishore. Ujerat e reshjeve atmosferike qe bien ne pjesën lindore te malësisë se Kurveleshit (Buza e Bredhit), nëpërmjet zgaverimeve e shpellave karstike, depërtojnë ne thellësi te shkëmbinjve gëlqerore dhe ushqejnë këtë burim. Shpati ku del burimi është i veshur me bimësi natyrore te dushkut dhe shkurreve. Ne afërsi te luginës, drurët e rrepeve janë mjaft te rritur. Zhurma e ujit, gjelbërimi, cicërimat e zogjve etj, prej kohesh, e kane kthyer këtë vend ne mjedis pushimi për udhëtare. Rreth 20 vjet me pare pranë rrugës janë ndërtuar mjedise te shërbimit social. Kjo pike turistike frekuentohet shume edhe nga banore te qyteteve Tepelenë, Përmet e Gjirokastër. Vizitohet me lehtësi pasi është pranë rrugës automobilistike Tepelenë–Gjirokastër. Ka vlera shkencore (hidrologjike, gjeomorfologjike), estetike e turistike.
Rrapi i Hormovës
parapamje|250px|Rrapi i Hormovës Ndodhet ne qender te fshatit Hormovë te rrethit te Tepelenes. Lartesia e tij eshte rreth 20 m, diametri i trungut rreth 1,2 m. Nën hijen e tij burrat e fshatit kënë diskutuar dhe marrë vendime të rëndësishme për të zgjidhur problemet e tyre. Ka vlera shkencore (biologjike), didaktike, historike e turistike me rendesi lokale. Mund te vizitohet sipas rruges automobilistike rurale : Tepelene–Hormovë.
Bokërrimat e Dangëllisë
parapamje|250px|Bokërrimat e Dangëllisë Ndodhen midis fshatrave Frashër - Miçan dhe Gostënckë, në lartësinë 1000 m mbi nivelin e detit. Përbën një peizazh eroziv të formuar nga erozioni i fuqishëm në flish, i shkaktuar nga faktorë natyrorë dhe ndërhyrja pa kriter e njeriut në mjedis. Ka vlera shkencore (gjeologjike, gjeomorfologjike, pedologjike, biologjike), ekologjike, didaktike, edukuese. Vizitohet sipas rruges automobilistike Përmet – Frashër - Miçan dhe pastaj merret rruga këmbësore për tek monumenti.
Uji i Zi Këlcyrë
parapamje|250px|Uji i Zi Këlcyrë Ndodhet në afërsi të qytetit të Këlcyrës, në krahun e majtë të shtratit të lumit të Vjosës, në rrëzën veriore të malit Dhëmbelit, në lartësinë 160 m mbi nivelin e detit. Përbëjnë 8-10 burime karstike me prurje 400-500 l/s, që dalin në kontaktin litologjik midis gëlqerorëve të kretës së sipërme dhe flishit. Kanë ujë të pastër dhe të ftohtë. Krijojnë një mjedis shumë tërheqës. Kanë vlera shkencore (gjeologjike, gjeomorfologjike, hidrologjike), kulturore, didaktike dhe turistike.
Bredhi i Kokojkës
parapamje|250px|Bredhi-i-Kokojkës Ndodhet në afërsi të fshatit homonim të rrethit të Përmetit, në afërsi të malit të Kokojkës të malësisë së Dangllisë. Përbën një pyll bredhi të lloit bredhi i Maqedonisë me lartësi mesatre 15 – 20 m, diametër të trungut rreth 20 – 30 cm dhe perimetër të tij rreth 80 – 100 cm. Krijijnë një ekosistem me biodiversitet të pasur dhe shumë tërheqës. Ka vlera biologjike, estetike, e turistike. Mund të vizitohen sipas rrugës automobilistike Përmet – Frashër – Kokojkës.
Guri i Atos
parapamje|250px|Guri i Atos Ndodhet në afërsi të fshatit Kutal, në anën e majtë të lumit të Vjosës, 213 m mbi nivelin e detit. Përbën një gur me formë të veçant (rrumbulakët), i formuar në gëlqerorët e kretës së sipërme. Është e gjatë deri në 15 metra, i gjerë deri në 10 m dhe e lartë deri në 20 m. Ka vlera shkencore (gjeologjike, gjeomorfologjike) didaktike, ekologjike dhe kulturore. Vizitohet sipas rruges automobilistike Përmet – Kutal dhe pastaj merret rruga këmbësore për tek Monumenti.
Steinhof
është një komunë në kantonin Solothurn të Zvicrës.
Bodin
Bodin është një fshat në Komunën Gracen në Rrethin e Elbasanit të Shqipërisë.
Vallada
Vallada është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Costera, të provincës Valencia, në Komunitetin e Valencias. Vallada ka 3463 banorë (2009), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 61.5 km2.
Abitibi-Témiscamingue
Abitibi-Témiscamingue është një rajon administrativ në Provincën Kebek, Kanada. Rajoni administrativ ka një sipërfaqe 65143 km² dhe popullsi 150622 banorë. U themelua në 1981.
Kantoni Bully-les-Mines
Kantoni Bully-les-Mines (frëngjisht: Canton de Bully-les-Mines) është një kanton në departamentin Pas-de-Calais, rajonin Nord-Pas-de-Calais në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Bully-les-Mines. Ka sipërfaqe 17.93km2 dhe popullsi 19515 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Bully-les-Mines aktualisht përbëhet nga 2 komuna.
Australia
Australia zyrtarisht Komonuelthi i Australisë është një vend që përfshin kontinentin e Australisë, ishullin e Tasmanisë dhe shumë ishuj të vegjël. Ajo është vendi i gjashtë më i madh në botë për nga sipërfaqja. Vendet fqinje përfshijnë Indonezinë, Timorin Lindor dhe Papua Guinenë e Re në veri, Ishujt Solomon, Vanuatu dhe Kaledonia e Re në veri-lindje, dhe Zelandën e Re në jug-lindje.
Për të paktën 40.000 vjet përpara ardhjes britanikëve në shekullin e 18-të, Australia banohej nga indigjenët australianë. Pas zbulimit nga hollandezët në vitin 1606, gjysma lindore të Australisë u pretendua nga Britania e Madhe në vitin 1770. Popullsia u rrit në mënyrë të qëndrueshme në dekadat e mëvonshme dhe u krijuan pesë Koloni të tjera vetëqeverisëse të Kurorës.
Në 1 janar 1901, gjashtë kolonitë u bashkuan në një federatë, duke formuar Komonuellthin e Australisë. Që nga ajo kohë Australia ka mbajtur një sistem të qëndrueshëm politik demokratik liberal që funksionon si një demokraci parlamentare federale dhe monarki kushtetuese. Federata përbëhet nga gjashtë shtete dhe disa territore.Popullsia shumë e urbanizuar dhe është përqendruar kryesisht në shtetet lindore.
Historia
Fillimi i krijimeve të vendbanimeve në Australi saktësisht ende nuk dihet. Gjurmët e vendbanimeve gjenden edhe para 120 000 viteve. Aborgjinët jetojnë aty së paku që 50 000 deri 60 000 vite dhe më këtë i takojnë kulturës më të vjetër në botë.
Edhe përkundër pozitës së izoluar të kontinentit, popullata Aborgjinase ka pasur kontakt me kulturat tjera. Ky komunikim me të tjerët llogaritët të jetë ndërprerë diku para 6 000 viteve kur vendkalimi tokësorë në Guinenë e Re është vërshuar nga oqeani.
Ndikimi i këtyre vizitorëve mund të shihet në vizatime të ndryshme në shpella në veri të Australisë. Dëshmi tjetër për këtë është edhe Dingo që si duket është krijuar diku para 6 000 viteve nga detarët e Azisë jugore.
Evropianët në Terra australis
parapamje|majtas|Anijet e britanikëve Që në kohërat e vjetra nga të diturit flitej për ekzistencën e një kontinenti në jug. Shpesh kjo përdorej si një mefshtësi e kohës “toka e jugut” (lat. Terra australis). Kur Marco Polo u kthye nga Kina në Venedik, ai fliste për një tokë të pasur në arinj e guacka që gjendej prapa (në jug) ishujve Java. Në shekullin XVI dhe XVII si duket detarët portugezë, francezë dhe spanjollë arrin të zbarkojnë në bregdetin e Australisë dhe të futen në brendinë e saj.
Mirëpo, sipas shkrimeve gjermane zbulimin i kepit Cape York Peninsula nga holandezi Willem Jansz në vitin 1606 merret si zbulimi i Australisë. Në vitin 1629 u ankorua anija tregtare “Batavia” e kompanisë holandeze në bregdetin perëndimorë të Australisë. Kapiteni i anijes Francisco Pelsaert kësaj nuk i kishte dhënë ndonjë rëndësi të veçantë.
Ndërsa në vitin 1642 e njëjta kompani vendosi të vëzhgoi kontinentin me në mënyrë të planifikuar. Në bazë të këtej projekti Abel Tasman zbuloi Tasmaninë e sotshme. Një ekip tjetër nën udhëheqjen e Willem de Vlamingh filloi të krijojë hartën e bregdetit perëndimorë. Pasi që natyra e kësaj pjese dukej e thatë dhe jo pjellëshme, holandezët nuk kishin ndonjë interesim për kolonizimin e Australisë.
Tasmni futi në jetë emërtimin ”Holanda e re” më 1644. Ky emërtim përdorej në Evropë deri në vitin 1824 kur britanikët i dhanë emrin e tanishëm.
Kolonizatorët britanik
Në prill apo maj të 1770-ës, kapiteni James Cook mbërrin në pjesën e pjellëshme, në bregdetin lindorë dhe e thërriste këtë vend New South Wales si pjesë e mbretërisë britanike. Qëllimi i udhëtimit të tij ishte Terra Australis, që sipas teorisë së kësaj kohe duhej të ishte si kundërpeshë e sipërfaqes së tokës që gjendet në veri rruzullit.
Pas pavarësisë së ShBA-ve nga Britania e Madhe, qeveria britanike filloi të gjurmoj mundësi të reja për krijimin e kolonive ku dërgonte të burgosurit. Më këtë qëllim më 26 janar 1788 nën komandën e kapitenit Arthur Phillip, zbarkojnë 11 anije të Flotës së parë (First Fleet) të mbushura me kolonizatorë dhe të burgosur në portin Port Jackson. Vendbanimi i ri u pagëzua Sydney sipas Viscount Sydney-it, kryetari i zyrtarëve të kolonizimit. Deri në vitin 1868 në Sydney u sollën 160 000 të burgosur. Ndërsa gjatë viteve 1801-1803 Matew Flinders arrin lundrimin përgjatë tërë bregdetit të kontinentit.
Të burgosurit britanik në Terra australis
Në vitin 1792 një ekip franceze ndërmerr një ekspeditë hulumtimi të mundësisë së kolonizimit në Tasmani. Kjo i shtyri britanikët që edhe këtu të krijojnë sa më parë një koloni me të burgosur. Gjë që edhe e bënë në vitin 1803 duke themeluar Risdon Cover në lumin Derwent dhe koloninë George Town në lumin Tamar. Ndërsa më 1825-ën kolonia e atëhershme Van-Diemen's-Land deklarohet si e pavarur.
Më 1835 tregtarët nga Tasmania marrin nga Aborgjinët 240 000 hektarë dhe themelojnë portin Port Phillip. Edhe pse kjo tregti ishte ilegale nën presionin e rritjes së numrit të emigrantëve kryesia e kolonizimit e lëshon këtë tokë si të lirë për kolonizim. Më 1851 kolonia Victoria ndahet zyrtarisht nga New South Wales-i. Kolonia New South Wales merr tërë pjesën lindore të kontinentit, çereku i tokës në perëndim edhe më tutje mbetet si Holanda e Re dhe nuk ishte ende nën aspiratat e britanikëve. Për pengimin e kolonizimit të pjesës perëndimore të Australisë nga francezët, britanikët në vitin 1826 themelojnë edhe këtu një vendbanim të quajtur Albany. Kolonia Australia perëndimore u thirr në jetë me themelimin e kolonisë Perth. Edhe pse këtu nuk ishte paraparë dërgimi i të burgosurve, kolonizatorët kërkonin ndërprerjen e kësaj praktike (në vitin 1850) në mënyrë që këta të zëvendësoheshin me fuqi të lirë punëtore.
Australia jugore ishte paraparë po ashtu si koloni pa të burgosur. Sipas rrjedhës së planit të përgatitur nga Edward Gibbon Wakefield për kolonizim sistematike ishte paraparë shitja e tokave kolonizatorëve dhe nga këto fitime të financohej sjellja e kolonizatorëve të rijnë.
1836 themelohet Adelaide dhe po në të njëjtin vit Australia jugore shpallet provincë e Britanisë së Madhe.
Kerkonin ar, themeluan një komb
parapamje|majtas|Parlamenti Në veri-lindje të Melbourne-t më 22 gusht të 1851-ës në Victoria është gjetur ar që e përshkroi euforinë e kolonizatorëve për shumë e shumë vite. Minatorët e minierës në Ballarat në vitin 1854 organizojnë kryengritjen e vetme të armatosur në historinë Australisë. Kryengritësit kërkonin më reforma demokratike, në të vërtetë kryengritja shtypet më 3 dhjetor 1854 nga forcat ushtarake britanike dhe policia vendase.
Rreth viteve 1855-1890 disa koloni marrin të drejtën e të quajturës Responsible Government që ju siguronte një pavarësi më të madhe nga Britania e Madhe. Në fakte Londra edhe më tutje mbante kontrollin mbi sigurinë, tregtinë dhe politikën e jashtme.
Pas një konflikti të ashpër të blegtorëve në vitin 1898 themelohet “Waltzing Matilda” himni nacional i Australisë. Ndër kolonit fillon bashkimi i planifikuar në një shtet.
Bashkimi i Australisë
Më 1 janar 1901 formohet nga kolonitë e pavarura Komonuellthi i Australisë (Commonwealth of Australia). Si kryeqytet i Australisë u vendos të jetë Melbourne. Më 26 shtator 1907 kjo lidhje merr statutin Dominion që i solli pavarësi gati të plotë nga shteti amë.
Më 1911 u themelua Australian Capital Territory për krijimin e kryeqytetit të ri të quajtur Canberra. Mirëpo Melbourne mbeti deri në vitin 1927 selia e qeverisë për shkak të kohës së ndërtimeve të ndërmarra në kryeqytetin e ri. Edhe kolonia e themeluar në vitin 1863 Northern Territory ndahet nga kontrolli i Provincës South Australia dhe i bashkëngjitet lidhjes.
Australia ka qenë dhe është edhe më tej lojale ndaj Londrës. Kështu dhe gjatë luftës së parë po edhe të luftës së dytë botërore e ka ndihmuar Londrën me ushtarë. Shikua nga përqindja e viktimave brenda numrit të banorëve Australia ka përqindjen më të lartë të viktimave. Humbja njësisë ushtarake të Australisë dhe Zelandës Re - Army Corps (ANZAC) në betejën e parë në historinë e tyre në vitin 1915 në Gallipoli për shumë Australian është lindja e kombit.
Në vitin 1931 Perandoria Britanike i jep Australisë edhe statutin Westminister me të cilin statuti Dominion edhe formalisht fito pavarësinë. Mirëpo parlamenti i Australisë e pranoi këtë vitin 1942.
Pas humbjeve të britanikëve në Azi më 1942-ën dhe kërcënimit të invazionit japonez, aktiviteti ushtarak i britanikëve zhvendoset nga Evropa në Australi. Australia mbështeti aleatin e ri të fortë, SHBA-në. Kjo edhe u ratifikua në marrëveshjen ANZUS në vitin 1951.
Pas luftës së dytë botërore, Australia ndiqte një politikë për një popullim të vendit me emigrantë nga Evropa. Pastaj vijnë emigrantë edhe nga Azia dhe pjesë të tjera të botës. Kjo çoi në ndryshimin e demografisë por edhe një katapultim të zhvillimit ekonomik.
Lidhjet përfundimtare kushtetuese ndërmjet Australisë dhe Britanisë së Madhe u keqësuan me kalimin e Aktit të Australisë të 1986, që i jepte fund çdo roli britanik në qeverinë e Shteteve të Australisë, dhe heqjen e mundësisë së ankesave gjyqësore në Këshillin e Kurorës në Londër. Në një referendum në vitin 1999, 55 përqind e votuesve dhe një shumicë në çdo shtet hodhi poshtë një propozim për tu bërë një republikë me një president të emëruar me votën e dy të tretave në të dy dhomat e Parlamentit Australian.
Në vitin 2004 fiton përsëri koalicioni nacional-liberal i kryeministrit John Winston Howard. Krahasuar me gjendjen ekonomike të rruzullit mund të thuhet se në Australi janë kornizat politike për një ekonomi të suksesshme.
Qeveria dhe politika
Australia është një monarki kushtetuese parlamentare federale. Vendi ka ruajtur një sistem politik liberal demokratik të qëndrueshëm sipas kushtetutës së tij, e cila është një nga më të vjetrat në botë. Është gjithashtu një nga federatat më të vjetra në botë, në të cilën pushteti ndahet midis qeverisë federale dhe asaj shtetërore dhe territoriale. Sistemi australian i qeverisjes kombinon elemente që rrjedhin nga sistemet politike të Mbretërisë së Bashkuar (një ekzekutiv i shkrirë, monarki kushtetuese dhe disiplinë e fortë partiake) dhe e Shteteve të Bashkuara (federalizmi, një kushtetutë e shkruar dhe dykameralizëm i fortë me një dhomë të lartë të zgjedhur), së bashku me tipare dalluese indigjene.
Qeveria federale është e ndarë në tre degë:
Legjislativi: Parlamenti dydhomësh, i përbërë nga monarku (i përfaqësuar nga guvernatori i përgjithshëm), Senati dhe Dhoma e Përfaqësuesve; Ekzekutiv: Këshilli Ekzekutiv Federal, i cili në praktikë u jep fuqi ligjore vendimeve të kabinetit, i përbërë nga kryeministri dhe ministra të tjerë të shtetit të emëruar nga guvernatori i përgjithshëm me këshillën e Parlamentit; Gjyqësori: Gjykata e Lartë e Australisë dhe gjykata të tjera federale, gjyqtarët e të cilave emërohen nga guvernatori i përgjithshëm me këshillën e Parlamentit.
Elizabeth II mbretëron si Mbretëresha e Australisë dhe përfaqësohet në Australi nga guvernatori i përgjithshëm në nivel federal dhe nga guvernatorët në nivel shtetëror, të cilët me konventë veprojnë sipas këshillës së ministrave të saj. Kështu, në praktikë, guvernatori i përgjithshëm vepron si figurë ligjore për veprimet e kryeministrit dhe të Këshillit Ekzekutiv Federal. Guvernatori i përgjithshëm ka kompetenca rezervë të jashtëzakonshme, të cilat mund të ushtrohen jashtë kërkesës së kryeministrit në rrethana të rralla dhe të kufizuara, ushtrimi më i dukshëm i të cilave ishte shkarkimi i qeverisë Whitlam në krizën kushtetuese të vitit 1975.
Njësitë administrative
djathtas|280px Australia ka gjashtë shtete - Uellsi i Ri Jugor (#2), Queensland (#4), Australia Jugore (#5), Tasmania (#7), Viktoria (#3) dhe Australia Perëndimore (#6) - dhe tre territore kontinentale - Territori i Kryeqytetit Australian (#1), Northern Territory (#8) dhe Jervis Bay Territory. Në shumicën e aspekteve, Territori i Kryeqytetit Australian dhe Northern Territory funksionojnë si shtete, përveç se Parlamenti i Komonuelthit ka fuqinë të modifikojë ose shfuqizojë çdo legjislacion të miratuar nga parlamentet e territorit.
Sipas kushtetutës, shtetet në thelb kanë fuqi legjislative plenare për të nxjerrë ligje për çdo temë, ndërsa Parlamenti i Komonuelthit (federal) mund të nxjerrë ligje vetëm brenda fushave lëndore të renditura në nenin 51. Për shembull, parlamentet e shteteve kanë fuqinë për të ligjësuar në lidhje me arsimin, ligjin penal dhe policinë e shtetit, shëndetësinë, transportin dhe qeverisjen vendore, por Parlamenti i Commonwealth nuk ka ndonjë kompetencë specifike për të nxjerrë ligje në këto fusha. Megjithatë, ligjet e Komonuelthit mbizotërojnë mbi ligjet e shtetit në masën e mospërputhjes.
Çdo shtet dhe territor i madh kontinent ka parlamentin e vet - njëdhomësh në Northern Territory, Territorin e Kryeqytetit Australian dhe Queensland, dhe dydhomësh në shtetet e tjera. Shtetet janë entitete sovrane, edhe pse i nënshtrohen disa kompetencave të Komonuelthit, siç përcaktohet me Kushtetutë. Dhomat e ulëta njihen si Asambleja Legjislative (Dhoma e Asamblesë në Australinë e Jugut dhe Tasmania); dhomat e larta njihen si Këshilli Legjislativ. Kreu i qeverisë në çdo shtet është premier dhe në çdo territor chief minister. Mbretëresha përfaqësohet në çdo shtet nga një guvernator; dhe në Northern Territory, administratori. Në Komonuelth, përfaqësuesi i Mbretëreshës është guvernatori i përgjithshëm.
Parlamenti i Komonuelthit gjithashtu administron drejtpërdrejt territoret e jashtme të Ishujve Ashmore dhe Cartier, Ishullit të Krishtlindjes, Ishujt Cocos dhe Kneeling, Ishujt e Detit Koral, ishujt Heard dhe McDonald, dhe rajonin e pretenduar të Territorit Australian Antarktik, si dhe Jervis Bay Territory, një bazë detare dhe port detar për kryeqytetin kombëtar në tokën që më parë ishte pjesë e Uellsit të Ri Jugor. Territori i jashtëm i ishullit Norfolk ushtronte më parë autonomi të konsiderueshme sipas Aktit të Ishullit Norfolk të vitit 1979 nëpërmjet asamblesë së tij legjislative dhe një Administratori për të përfaqësuar Mbretëreshën. Në vitin 2015, Parlamenti i Komonuelthit shfuqizoi vetëqeverisjen, duke integruar ishullin Norfolk në sistemet e taksave dhe të mirëqenies Australiane dhe duke zëvendësuar asamblenë e tij legjislative me një këshill. Ishulli Macquarie është pjesë e Tasmanisë dhe ishulli Lord Howe i Uellsit të Ri Jugor.
Demografia
Australia ka një dendësi mesatare të popullsisë prej 3.4 personash për kilometër katror të sipërfaqes totale të tokës, gjë që e bën atë një nga vendet më pak të populluara në botë. Popullsia është e përqendruar shumë në bregun lindor, dhe në veçanti në rajonin juglindor midis Queensland Juglindor në veri-lindje dhe Adelaide në jug-perëndim.
Australia është shumë e urbanizuar, me 67% të popullsisë që jeton në Zonat Statistikore të Kryeqytetit të Madh (zonat metropolitane të shtetit dhe kryeqytetet territoriale kontinentale) në vitin 2018. Zonat metropolitane me më shumë se një milion banorë janë Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth dhe Adelaide.
Ashtu si shumë vende të tjera të zhvilluara, Australia po përjeton një zhvendosje demografike drejt një popullsie më të vjetër, me më shumë pensionistë dhe më pak njerëz në moshë pune. Në vitin 2018, mosha mesatare e popullsisë australiane ishte 38.8 vjeç. Në vitin 2015, 2.15% e popullsisë australiane jetonte jashtë shtetit, një nga përqindjet më të ulëta në mbarë botën.