cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Endrit Hysenagolli
Endrit Hysenag06. olli (i lindur më 5 qershor 1988) është një lojtar profesionist shqiptar i basketbollit që luan për KB Bashkimi në Superligën e Baskebollit të Kosovës. Ai gjithashrntu është lojtar i Kombmhgëtares shqiptare të basketbollit që nga viti 20 come
Ryota Morioka
Kombëtarja
Për reprezentacionin japonez ka luajtur 2 ndeshje.
Çinari i Balliasit
Çinari i Balliasit gjendet në fshatin me të njëjtin emër, komuna Xhafzotaj, rreth 30 m mbi nivelin e detit. Përbën dru rrapi me lartësi 32 m, diametër të trungut 2,2 m, moshë mbi 500 vjet. Ka vlera shkencore biologjike, shpirtërore, didaktike dhe turistike. Vizitohet duke marrë rrugën rurale Shijak-Ballias.
Tatsuya Sakai
(lindur më 19 Nëntor 1990) është një futbollist japonez.
Kombëtarja
Për reprezentacionin japonez ka luajtur 1 ndeshje.
Camila Barraza
Camila Alejandra Barraza (lindi më 27 gusht 1993) është modele argjintenase-kosovare dhe dhe fituese e bukurisë në Miss Universe Kosova 2016. Ajo përfaqësoi Kosovën në Miss Universe 2016 në Filipinet.
Jeta personale
Barraza lindi në Pilar, Argjentinë, por jeton në Prishtinë, Kosovë, ku punon si modele. Ajo u bë me nënshtetësi kosovare në dhjetor 2016.
Kryeministri i Japonisë
Kryeministri i Japonisë (Japonisht: 日本国内閣総理大臣, Nihon-koku naikaku sōridaijin) është kreu i qeverisë së Japonisë, shefi ekzekutiv i Kabinetit Kombëtar dhe komandanti i përgjithshëm i Forcave të Armatosura të Japonisë; ai emërohet nga perandori i Japonisë pasi të jetë caktuar nga Dieta Kombëtare dhe duhet të gëzojë besimin e Dhomës së Përfaqësuesve për të qëndruar në detyrë. Ai është kreu i kabinetit dhe emëron dhe shkarkon ministrat e tjerë të shtetit. Përkthimi fjalë për fjalë i emrit japonez për zyrën është Ministri për Administratën Gjithëpërfshirëse të (ose presidencës mbi) Kabinetin.
Kryeministri i tanishëm i Japonisë është Fumio Kishida i cili zëvendësoi Yoshihide Suga më 4 tetor 2021.
Historia
Para miratimit të kushtetutës Meixhi, Japonia nuk kishte në praktikë asnjë kushtetutë të shkruar. Fillimisht, një sistem ligjor i frymëzuar nga kinezët i njohur si ritsuryō u miratua në periudhën e vonë të Asukës dhe në fillimin e periudhës Nara. Ai përshkroi një qeveri të bazuar në një burokraci meritokratike të përpunuar dhe racionale, duke shërbyer, në teori, nën autoritetin përfundimtar të perandorit; megjithëse në praktikë, pushteti i vërtetë mbahej shpesh diku tjetër, siç ishte në duart e klanit Fujiwara, i cili u martua me Familjen Perandorake në periudhën Heian, ose nga një shōgun në pushtet. Teorikisht, kodi i fundit ritsuryō, Kodi Yōrō i miratuar në vitin 752, ishte ende në fuqi në kohën e Restaurimit Meixhi.
Deri më tani, 64 persona kanë shërbyer në këtë pozitë. Kryeministri me shërbimin më të gjatë deri më sot është Shinzo Abe, i cili shërbeu si kryeministër në dy mandate: nga 26 shtator 2006 deri më 26 shtator 2007 dhe nga 26 dhjetor 2012 deri më 16 shtator 2020..
Emërimi
Kryeministri caktohet nga të dy dhomat e Dietës, përpara se të zhvillohet ndonjë biznes tjetër. Për atë qëllim, secili zhvillon një votim nën sistemin e balotazhit. Nëse të dy dhomat zgjedhin individë të ndryshëm, atëherë caktohet një komitet i përbashkët i të dy dhomave për të rënë dakord për një kandidat të përbashkët. Në fund të fundit, megjithatë, nëse të dy dhomat nuk bien dakord brenda dhjetë ditësh, vendimi i Dhomës së Përfaqësuesve vlerësohet të jetë ai i Dietës. Prandaj, Dhoma e Përfaqësuesve teorikisht mund të sigurojë emërimin e çdo kryeministri që dëshiron. Kandidati më pas paraqitet me komisionin e tij ose të saj, dhe emërohet zyrtarisht në zyrë nga perandori.
Në praktikë, kryeministri është pothuajse gjithmonë udhëheqësi i partisë së shumicës në Dhomën e Përfaqësuesve, ose udhëheqësi i partnerit të lartë në koalicionin qeverisës.
Bancourt
Bancourt është një komunë në Francë. Bancourt bën pjesë në departamentin Pas-de-Calais të rajonit Nord-Pas-de-Calais. Komuna ka një popullsi prej 74 banorë dhe sipërfaqe 4.54 km².
Lupo Alberto (seri të animuar)
Lupo Alberto (sqt. Ujku Alberto) është një seri animuar e prodhuar në 1997 dhe 1998 nga The Animation Band në bashkëprodhim me Rai, i frymëzuar nga i njëjti karakter dhe i njëjti seri e librave komik të krijuar nga Silver; dy seri janë prodhuar për një total prej 104 episodesh, secila prej të cilave zgjati shtatë minuta. Seria e dytë është në vitin 2002.
Kryeministri i Japonisë
Zyra dhe rezidenca
parapamje|220px|Kantei, [[Rezidenca zyrtare e kryeministrit të Japonisë|rezidenca zyrtare e kryeministrit të Japonisë]] Zyra e kryeministrit është vendosur afër ndërtesës së Dietës dhe quhet Kantei. Kantei origjinal shërbeu nga viti 1929 deri më 2002, kur një ndërtesë e re u përurua për të shërbyer si Kantei i tanishëm. Kantei i vjetër u shndërrua më pas në Rezidencën Zyrtare, ose Kōtei (邸). Kōtei shtrihet në jugperëndim të Kantei, dhe lidhet nga një vendkalim.
Lupo Alberto (seri të animuar)
Seriali i parë është prodhuar nga Rai Fiction, The Animation Band, France 2, Europool dhe Les Armateurs, dhe e dyta nga Rai Fiction dhe The Animation Band, por këtë herë e shpërndarë nga Mondo TV.
Kryeministri i Japonisë
Udhëtimi
Kryeministri i Japonisë udhëton me një Lexus LS 600h L, transporti zyrtar për kreun e qeverisë, ose një Toyota Century i pa modifikuar i shoqëruar nga një autokolonë policie me shumë Toyota Celsior.
Lupo Alberto (seri të animuar)
Shenja e hapjes së serisë së dytë këndohet nga Gianna Nannini është shkruar me Vic Vergeat.
Kryeministri i Japonisë
Udhëtimi
Për udhëtime ajrore në distanca të gjata, Japonia mban dy aeroplanë Boeing 747-400 kryesisht për kryeministrin e Japonisë, perandorin, perandoreshën dhe anëtarët e tjerë të familjes perandorake, të operuar nga Forcat Ajrore të Vetëmbrojtjes të Japonisë.
Lupo Alberto (seri të animuar)
Në Shqipëri vetëm sezoni i parë u transmetua ndërsa i dyti ishte i pabotuar.
Tagnon
Tagnon është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardennes të rajonit Grand Est. Tagnon ka një popullsi prej 884 banorë dhe sipërfaqe 23.97 km², me një dendësi prej 37 banor/km².
Lupo Alberto (seri të animuar)
Titujt e episodeve janë në italisht.
Personazhet
Ai është shumë i qetë dhe i sjellshëm dhe gjithmonë përpiqet të jetë i durueshëm me Enricën.
Ai nuk u frustrua me anëtarët e tjerë të fermës.
Kryeministri i Japonisë
Udhëtimi
Ata kanë emrat e thirrjeve në radio Japanese Air Force One dhe Japanese Air Force Two kur operojnë në biznes zyrtar dhe Cygnus One dhe Cygnus Two kur veprojnë jashtë biznesit zyrtar (p.sh., në fluturime trajnuese). Avioni gjithmonë fluturon së bashku në misionet qeveritare, me njërin që shërben si transportin kryesor dhe tjetrin duke shërbyer si një kopje rezervë me personelin e mirëmbajtjes në bord. Avionët zyrtarisht referohen si avionë ekskluzivë të qeverisë japoneze (日本国政府専用機, Nippon-koku seifu sen'yōki).
Lira Bojku
Lira Bojku (e lindur më 9 qershor, 1990 në Shkup) është një shkrimtare dhe poete shqiptare nga Maqedonia e Veriut.
Jeta
Është anëtare e Shoqatës së Shkrimtarëve të Maqedonisë që nga shkurti i vitit 2018.
Bibliografia
- Tre tregime të saj janë përkthyer në gjuhën maqedonase dhe janë botuar në librin e dytë të Raskazi.mk- pjesë e projektit të EVN “Krijo një libër” (botuar në vitin 2015),
- Një tregim i saj është përfshirë në librin shqip – maqedonisht “Botë narrative-Раскажувачки светови”( botuar në vitin 2019).
- Ajo është pjesë e "Antologjia e Poezisë së Poeteve Shqiptare nga Republika e Maqedonisë së Veriut", (botuar në vitin 2019).
- Dy nga tregimet e saj u ekspozuan në ekspozitën e poezive "Hijet e bardha” organizuar nga Galeria Qahili në vitin 2019, në Prishtinë, Republika e Kosovës.
Përkthime në gjuhë të huaja/promovime ndërkombëtare
- Përkthim i një pjese të veprës së saj në gjuhën hungareze, libri "Visszaszámlálás„ ("Numërim"), viti 2020 si pjesë e projektit "Ditët e kulturës maqedonase në Budapest viti 2020", ku dhe u promovua ky libër në 27.10.2020 në Budapest.
- Përkthim në turqisht i poezisë së saj me të cilën u prezantua në takimin letrar "Mbrëmja e poezisë Ballkanike" që u mbajt në 31.10.2020 në Stamboll.
Takime letrare
Ka marrë pjesë në disa takime letrare si:
“Vargje në verandë"
"Dashuria e Nënës së Paqes "- në 106 vjetorin e lindjes së Agnes Gonxhe Bojaxhiu - Nënë Tereza
"Shkupi lexon"(Edicioni I, II, III)
"Takim letrar për Nënë Terezën"
"Orë letrare në përurimin e Sheshit Skënderbej”
Festivali Poetik Mbarëkombëtar - "Flakadani i Kujtesës-Pranvera shqiptare 81", (Edicioni i dytë dhe i tretë)
Takim letrar - Balcan Book Club (në Teatrin Poshka)
Festivali internacional i poezisë në Shkup (Edicioni i parë)
Xhevdet Hajredini
Xhevdet Hejdini (1939, Tetovë) është politikan shqiptar nga Maqedonia e Veriut.
Biografia
Hejdrini është i diplomuar në Fakultetin Ekonomik të Universitetit të Shkupit. Ai punonte si gazetar në gazetën kryesore kosovare në gjuhën albaneze ⁇ Koka Ditore". Ai ka punuar në mënyrë të veçantë si analist politik në revista vendore dhe ndërkombëtare dhe ka qenë redaktor i revistës analitike ⁇ Kosova & Balkan Observer".
Xhevdet Hajredini në periudhën nga 4 shtatori 1992 deri më 20 dhjetor 1994 ishte Ministër i Financave i Republikës së Maqedonisë. Në vitin 2008 u bë kryetar i koalicionit "Makedonia pa korrupsion", në të cilën hynin 18 organizatat joqeveritare.
Imer Selmani
Karriera
Në vitin 2000 u zgjodh kryetar i Bashkisë së Sarait, dhe në zgjedhjet lokale në vitin 2005 u rizgjedh për këtë pozitë. Selmani nga viti 2003, deri në formimin e partisë së tij "Nova Demokracia" ishte zëvendëspresident i DPA. Ai erdhi në këtë post pasi nga 2001-2003 ishte president i degës së partisë për Saraj. Imeri Selmani nga 2002 deri në 2005 ishte zëvendëspresident i Bashkimit të Uniteteve të Vetëqeverisjes Locale.
Në vitin 2006 u kandidua për deputet nga DPA në zgjedhjet parlamentare në të cilat fitoi VMRO-DPMNE. Në qeverinë e Nikola Gruevskiju u zgjodh ministër i shëndetësisë. Më 2 shtator 2008 ai njoftoi formimin e Partisë së Demokratisë së Re, dhe e promovuar atë më 14 shtator. Ai u kandidua për president të Maqedonisë në zgjedhjet presidenciale të vitit 2009 si kandidat i Demokratisë së Re. Në zgjedhjet parlementale të parakohshme të vitit 2011, partia e tij "Nova Demokracia" pësoi humbje, dhe për shkak të dështimit të asnjë mandate parlamentare, ai dha dorëheqjen si president i partisë më 7 qershor 2011.
Jashtë politikës
Selmani ka qenë në biznes me vajra motorike dhe pjesë të makinave që nga viti 1993.
Qarku Bernay
Qarku Bernay është një qark në Francë, dhe është pjesë e departamentit Eure.
Komunat
Komunat e qarkut Bernay janë:
Mali Tara
Tara është një mal në Serbinë perëndimore. Është pjesë e Alpeve Dinarike dhe qëndron në një lartësi mbidetare e cila sillet mes 1,000 to 1,590 m mbi nivelin e detit. Shpatet e malit janë të veshura me pyje të dendura dhe livadhe të shumta me lartësi të lartë, shkëmbinj të thepisur, lugina të thella të gdhendura nga lumi Drina aty pranë dhe shumë shpella karstike. Mali është një qendër e njohur turistike. Parku Kombëtar Tara përfshin një pjesë të madhe të malit. Maja më e lartë është Zborishte, me 1,544 m.
Dhelpra e kuqe
Dhelpra e kuqe ( Vulpes vulpes ) është specia më e madhe e dhelprave dhe një nga anëtarët me shpërndarje më të gjerë të rendit Karnivora, duke qenë i pranishëm në të gjithë hemisferën veriore nga Rrethi i Arktikut deri në Afrikën e Veriut , Amerikën e Veriut dhe Euroazi. Ёshtë renditur si shqetësimi më i vogël nga IUCN. Gama e tij është rritur krahas zgjerimit njerëzor, pasi është futur në Australi, ku konsiderohet e dëmshme për gjitarët vendës dhe popullsinë e shpendëve. Për shkak të pranisë së saj në Australi, ajo është përfshirë në listën e "100 specieve më të rrezikshme në botë".
Dhelpra e kuqe lindi nga paraardhës me përmasa më të vegjël nga Eurazia gjatë periudhës së Villafranchian të Mesëm , dhe kolonizoi Amerikën e Veriut menjëherë pas glaciatonit Wisconsin. Midis dhelprave të vërteta, dhelpra e kuqe paraqet një formë më përparimtare në drejtim si mishngrënësit. Përveç madhësisë së saj të madhe, dhelpra e kuqe dallohet nga speciet e tjera të dhelprave nga aftësia e saj për t'u përshtatur shpejt në ambiente të reja. Pavarësisht nga emri i saj, specie shpesh prodhon individë me njyra të tjera, duke përfshirë individëve të bardhë dhe të zinj. Dyzet e pesë nënspecie njihen aktualisht, të cilat ndahen në dy kategori: dhelprat e mëdha veriore dhe dhelpra e vogla jugore bazale të Azisë dhe Afrikës Veriore.
Dhelprat e kuqe jetojnë zakonisht së bashku në çifte ose grupe të vogla që përbëhen nga familje, të tilla si një çift dhe të rinjtë e tyre, ose një mashkull me disa femra që kanë lidhje farefisnore. I riu i çiftit të bashkuar mbetet me prindërit e tyre për të ndihmuar në kujdesin për këlyshët e rijn. Speciet ushqehen kryesisht me brejtës të vegjël, megjithëse mund të sulmojnë gjithashtu lepujt ,zogjtë, zvarranikët , jovertebrorët dhe thundrakët e vegjël. Ndonjëherë mund të ushqehen me fruta dhe perime. Edhe pse dhelpra e kuqe ka tendencë për të vrarë grabitqarët më të vegjël, duke përfshirë specie të tjera dhelprash, ajo është e ndjeshme nga sulmet e grabitqarëve më të mëdhenj, si uqërit ,kojotat, çakejtë e artë dhe felinet e mesëm dhe të mëdhenj.
Lloji ka një histori të gjatë shoqërimi me njerëzit, pasi është gjuajtur gjerësisht duke u akuzuar si dëmtues dhe për gëzofin e tit ë bukur për shumë shekuj, si dhe përfaqësohet në folklorin dhe mitologjinë njerëzore. Për shkak të shpërndarjes së saj të gjerë dhe popullsisë së madhe, dhelpra e kuqe është një nga kafshët më të rëndësishme për tregtinë e leshit. Shumë e vogël për të paraqitur një kërcënim për njerëzit, ajo ka përfituar gjerësisht nga prania e njeriut, dhe ka kolonizuar me sukses shumë zona periferike dhe urbane .Zbutja e dhelprës së kuqe po zhvillohet gjithashtu në Rusi, dhe ka rezultuar në dhelpra të kuqe të zbutura.
Terminologjia
Femrat quhen vixhen, dhe këlyshët e rinj njihen si komplete. Megjithëse dhelpra arktike ka një popullsi të vogël vendase në Skandinavinë veriore, ndërsa shtrirja e dhelprave korsak shtrihet në Rusinë Evropiane, dhelpra e kuqe është dhelpra e vetme vendase në Europë, dhe kështu quhet thjesht "dhelpra" në të gjitha gjuhët e kontinentit.
Fjala "fox" vjen nga anglishtja e vjetër, e cila rrjedh nga Proto-Germanishtja. Krahasimi me Frisian perëndimor FOKS, hollandisht Vos , dhe gjermanisht Fuchs. Kjo, nga ana tjetër, rrjedh nga Proto-Indo-Evropiane * puḱ- bisht me flokë të trashë '. Krahasuar me Hindi Puch 'bisht', Tocharian B Paka 'bisht; chowrie ', dhe ' leshi ' Paustìs lituanisht. Bishti i shk formon gjithashtu bazën për emrinve dhelpërs në ulllsisht, llwynog , fjalë për fjalë 'shkurre ’,"". Po kështu, Portugalisht : raposa nga Rabo "bisht", lituanisht uodẽgis nga uodegà 'bisht', dhe Ojibwa waagosh nga waa, e cila i referohet lart dhe poshtë "fryrje" ose dridhje e një kafshe ose bisht e tij.Në shqip përveç emrit dhelpër shqiptarët që jetojnë në zonat malore e thërrasin dhelprën edhe “skile”.
Termi shkencoe Vulpes rrjedh nga fjala latine për dhelprën, dhe i jep mbiemra prej dhelpre dhe vulpecular.
Evolucion
Dhelpra e kuqe konsiderohet një formë më e specializuar e Vulpes sesa dhelprat afgane dhe bengaleze në drejtim të madhësisë dhe përshtatjes për ngrënien e mishit ; kafkë tregon shumë më pak tipare neotenike sesa në speciet e tjera, dhe zona e saj e fytyrës është më e zhvilluar. Sidoqoftë, nuk është aq i përshtatshëm për një dietë thjesht mishngrënëse si dhelpra tibetiane.
Origjina
Lloji është me origjinë Euroaziatike, dhe mund të ketë evoluar ose nga Vulpres alopecoides ose nga V. chikushanensis, të dyja kanë jetuar gjatë Villafranchianit të Mesëm. Modelet më të hershme të fosileve të V. vulpes u zbuluan në Baranya, Hungari që datojnë nga 3.4-1.8 milion vjet më parë. Lloji stërgjyshor ka të ngjarë të jetë më i vogël se ai aktual, pasi fosilet më të hershme të dhelprave të kuqe janë më të vogla se popullatat modern.Mbetjet më të hershme të fosileve të specieve moderne datojnë nga mesi i Pleistocenit në vendbanimet e hershme njerëzore. Kjo ka çuar në teorinë se dhelpra e kuqe ishte gjuajtur nga njerëzit primitivë si burim ushqimi dhe gëzofi.
Kolonizimi i Amerikës së Veriut
Dhelprat e kuqe kolonizuan kontinentin e Amerikës së Veriut në dy valë: gjatë ose para glaciation Illinoian, dhe gjatë glaciation Wisconsinan. Hartat e gjineve demonstrojnë se dhelprat e kuqe në Amerikën e Veriut janë izoluar nga homologët e tyre të Botës së Vjetër për më shumë se 400,000 vjet, duke ngritur kështu mundësinë që specifikimi të ketë ndodhur, dhe se emri i mëparshëm binomial i Vulpes fulva mund të jetë i vlefshëm. Në veriun e largët, fosile të dhelprave të kuqe janë gjetur në depozitat e Sangamonian Stage në rrethin Fairbanks dhe Hat Hat. Fosilet që datojnë nga Wisconsinan janë të pranishme në 25 site në Arkansas, Kaliforni , Kolorado , Idaho , Misuri , New Mexico , Tenesee , Teksas , Virgjinia dhe Wyoming. Megjithëse ato shkonin shumë larg në jug gjatë Wisconsinan, fillimi i kushteve të ngrohta tkurrën gamën e tyre drejt veriut, dhe vetëm kohët e fundit janë rikthyer në gamat e tyre të mëparshme amerikane për shkak të ndryshimeve mjedisore të shkaktuara nga njeriu.Testimi gjenetik tregon dy refugia të dallueshme të dhelprave të kuqe qe ekzistojnë në Amerikën e Veriut, të cilat janë ndarë që nga Wisconsinan. Refugiumi verior (ose boreal) ndodhet në Alaska dhe Kanadanë perëndimore, dhe përbëhet nga nënspeciet e mëdha V. v. Alascensis, V. v. Abietorum , V. v. Regalis , dhe V. v. Rubricosa. Refugiumi jugor (ose montan) ndodhet në parket subalpine dhe livadhet alpine të Maleve Rocky, Range Cascade , dhe Sierra Nevada. Përfshinë nënspeciet V. v. Makroura, V. v. Cascadensis , dhe V. v. Necator. Ky i fundit u rrëfye është ndarë nga të gjitha popullsitë e tjera të dhelprave të kuqe që nga epoka i akullnajës së fundit, dhe mund të ketë adaptime unike ekologjike ose fiziologjike.
Megjithëse dhelprat evropiane u prezantuan në pjesë të Shteteve të Bashkuara në vitet 1900, hetimi i fundit gjenetik tregon mungesën e haplotipeve të dhelprave evropiane në çdo popullsi të Amerikës së Veriut.. Gjithashtu, dhelprat e kuqe lindore kanë kolonizuar Kaliforninë e Jugut, Luginën San Joaquin dhe Zonën e Gjirit të San Franciskos, por duket se janë përzier me dhelprën e kuqe të luginëssë Sacramento ( V. fulva patwin ) vetëm në një zonë të ngushtë hibride. Për më tepër, asnjë provë nuk është parë për ndërhyrjen e dhelprave të kuqe lindore në Kaliforni me malet Sierra Nevada dhelpra e kuqe V. v. necator ose popullsitë e tjera në Intermountain perëndimor (midis maleve Rocky në lindje dhe Kaskada dhe Sierra Nevada që shkon në perëndim.
Nënspeciet
Edicioni i 3-të i Llojeve të gjitarëve të botës renditi 45 nënspecie si të vlefshme. Në vitin 2010, një nënspecie tjetër e veçantë, e cila banon në kullotat e Luginës së Sacramento, V. kundër Patwin, u identifikua përmes studimeve të haplotipit mitokondrial. Castello (2018) njohu 30 nënspecie të dhelpra të kuqe të Botës së Vjetër dhe 9 nënspeciet të dhelprës së kuqe të Amerikës së Veriut si të vlefshme.
Known është i njohur me përzierjen thelbësore e pishinës së gjenit midis snënspecieve të ndryshme; Dhelprat e kuqe britanike kanë bërë kryqëzime të gjera me dhelpra të importuara nga Gjermania, Franca, Belgjika, Sardenja, dhe ndoshta Siberia dhe Skandinavia. Sidoqoftë, studimet gjenetike sugjerojnë shumë pak dallime midis dhelprave të kuqe të kampionuara në Evropë. Mungesa e diversitetit gjenetik është në përputhje me dhelprën e kuqe një specie shumë e paqartë, me një dhelpra të kuqe që mbulon 320 km (200 mi) nën kohën e një viti. Nënspeciet e dhelprave të kuqe në Euroazi dhe Afrikën e Veriut janë të ndara në dy kategori:
Dhelprat e kuqe që jetojnë në Azinë e Mesme tregojnë tipare fizike të ndërmjetme në format veriore dhe jugore.
Ndërtimi
Dhelpra e kuqe ka një trup të zgjatur dhe gjymtyrë relativisht të shkurtër. Bishti, i cili është më i gjatë se gjysma e gjatësisë së trupit (70 përqind e kokës dhe gjatësisë së trupit), është me gëzof dhe arrin tokën kur është në një pozicion në këmbë.Dhëmbët e tyre janë ovale dhe vertikalisht të orientuar. Membrat nictituese janë të pranishme, por lëvizin vetëm kur sytë janë të mbyllur. Parakrahët kanë pesë shifra, ndërsa këmbët e pasme kanë vetëm katër dhe nuk kanë zbrazësira. Ata janë shumë të shkathët, duke qenë të aftë të kërcejnë mbi gardhe 2 metra të lartë (6 ft 7 in) dhe të notojnë mirë.
Kafkat e tyre janë mjaft të ngushta dhe të zgjatura, me kllapa të vogla të trurit. Dhëmbët e tyre të qenit janë relativisht të gjatë. Dytrajtësia seksual i kafkës është më e theksuar se tek dhelprat korsak, me dhelpra e kuqe femra duke u kujdesur që të ketë kafka më të vogla se sa meshkujt, me rajonet më të gjera të hundës dhe të vështira palates, si dhe ka kanines të mëdhenj.Kafkat e tyre janë të dallueshme nga ato të qenve nga e muzlest tyre të ngushta , më pak të mbushur me  premolars , dhëmbët më të hollë të qenit, dhe konkave sesa profileve konveks.
Përmasat
Dhelprat e kuqe janë speciet më të mëdha të gjinisë Vulpes. Sidoqoftë, në raport me dimensionet, dhelprat e kuqe janë shumë më të lehta se qentë me madhësi të ngjashme të gjinisë Canis. Kockat e tyre të gjymtyrëve, për shembull, peshojnë 30 përqind më pak për sipërfaqe të njësisë së kockave sesa pritej për qen me madhësi të ngjashme. Ata shfaqin ndryshime të konsiderueshme individuale, seksuale, moshore dhe gjeografike në madhësi. Mesatarisht, të rriturit masin 35–50 cm (14-20 in) të lartë në sup dhe 45–90 cm (18–35 in) në gjatësi trupi me bishta me madhësi 30–55,5 cm (11,8–21,9 in). Veshët masin 7,7–12,5 cm (3-5 në) dhe këmbët e pasme 12–18,5 cm (5-7 in). Peshat variojnë nga 2.2–14 kg (5–31 lb), me vaksens që peshojnë zakonisht 15–20% më pak se meshkujt.
Mutacionet
Ngjyrosjet atipike të dhelprës së kuqe zakonisht paraqesin faza drejt melanizmit të plotë,  dhe kryesisht ndodhet në rajonet e ftohta.
Gjëndrat aromatike
Dhelprat e kuqe kanë një palë qese anale të rreshtuara nga gjëndra dhjamor, të dyja hapen përmes një kanali të vetëm. Qeset anale veprojnë si dhoma fermentimi në të cilat bakteret aerobike dhe anaerobe shndërrojnë sebumin në komponime me aromë, përfshirë acidet alifatike. Gjëndja kaudale ovale në formë ovale është 25 mm (1.0 in) e gjatë dhe 13 mm (0,51 in) e gjerë, dhe raportohet se erë violets. Prania e gjëndrave të këmbëve është ekuivoke. Zgavrat interdigitale janë të thella, me një nuancë të kuqërremtë dhe erë të fortë. Gjëndrat dhjamor janë të pranishme në këndin e nofullës dhe mandibulës. Their sense of smell is good, but weaker than that of specialised dogs.
Sjellja sociale dhe territoriale
Dhelprat e kuqe ose krijojnë vargje shtëpish të qëndrueshëm brenda zonave të caktuara ose janë itinerante pa vendbanim të caktuar. Ata përdorin urinën e tyre për të shënuar territoret e tyre. Një dhelpër mashkull ngre njërën këmbë të pasme dhe me urinën e tij spërkat zonën përpara tij, ndërsa një dhelpër femër ulet poshtë në mënyrë që urina të spërkatet në tokë midis këmbëve të pasme. Urina përdoret gjithashtu për të shënuar vendet bosh, që përdoren për të ruajtur ushqimin e gjetur, si kujtesë për të mos humbur kohë duke i kërkuar ato. Përdorimi i deri në 12 pozicione të ndryshme urinimi u lejon atyre të kontrollojnë saktësisht pozicionin e markës së aromës. Dhelprat e kuqe jetojnë në grupe familjare që ndajnë një territor të përbashkët. Në habitatet e favorshme dhe / ose zonat me presion të ulët gjuetie, dhelpra vartëse mund të jenë të pranishme në një varg. Dhelprat vartëse mund të numërojnë një ose dy, ndonjëherë deri në tetë në një territor. Këta vartës mund të jenë më parë kafshës mbizotëruese, por janë kryesisht të rinj nga viti i kaluar, të cilët veprojnë si ndihmës për të rritur këlyshët e vegjël. Përndryshe, prania e tyre është shpjeguar si përgjigje ndaj tepricave të përkohshme të ushqimit që nuk kanë lidhje me ndihmën e suksesit riprodhues. Femrat jo-riprodhuese ruajnë, luajnë sigurojnë dhe rritin këlysh, një shembull i zgjedhjes së farefisit. Dhelprat e kuqe mund të lënë familjet e tyre pasi të arrijnë moshën madhore nëse shanset për të fituar një territor të tyre janë të mëdha. Nëse jo, ata qëndrojnë me prindërit e tyre, me koston e mosriprodhimit të tyre.
Riprodhimi dhe zhvillimi
Dhelprat e kuqe riprodhohen një herë në vit në pranverë. Dy muaj para estrumit (zakonisht Dhjetorit), organet riprodhuese të femrave ndryshojnë formën dhe madhësinë. Deri në kohën kur hyjnë në periudhën e tyre të okusit, qafa e tyre e mitrës dyfishohen në madhësi, dhe vezoret e tyre rriten 1,5–2 herë më të mëdha. Formimi i spermës tek meshkujt fillon në gusht-shtator, me testikujt që marrin peshën e tyre më të madhe në dhjetor-shkurt.Periudha e estrusit të femrave zgjat tre javë, gjatë së cilës dhelprat bashkohen me meshkujt për disa ditë. Gjëndra bulbus e mashkullit zgjerohet gjatë copulimit, duke formuar një kravatë copuluese e cila mund të zgjasë më shumë se një orë. Periudha e shtatzanainis zgjat 49-58 ditë. Megjithëse dhelprat janë kryesisht monogame, provat e ADN-së nga një popullatë treguan nivele të mëdha të pjellorisësë poligjenisë , incestit dhe atësisë së përzier. Femrat vartëse mund të mbeten shtatëzënë, por zakonisht nuk arrijnë tia dalin, ose këlyshët e tyre vriten pas lindjes ose nga femrat dominuese ose nga vartëset e tjea. Madhësia mesatare e pjelës është nga katër deri në gjashtë individ, megjithëse kanë ndodhur që të lindin deri në 13 këlyshë. Pjelljet e mëdha janë tipike në zonat ku vdekshmëria e dhelprave është e lartë. Këlyshët lindin të verbër, të shurdhër dhe pa dhëmbë, me gëzof kafe të errët. Në lindje, ato peshojnë 56-110 g (2,0–3,9 oz) dhe matin 14,5 cm (5,7 in) në gjatësinë e trupit dhe 7,5 cm (3,0 in) në gjatësinë e bishtit. Në lindje, ato janë me këmbë të shkurtra, me kokë të madhe dhe kanë gjoks të gjerë. Nënat mbesin me këlyshët për 2-3 javë, pasi nuk janë në gjendje të termoregulojnë. Gjatë kësaj periudhe, baballarët ose vartësit sjellin ushqim tek nënat. Femrat janë shumë mbrojtës të këlyshëve të tyre, dhe dihet që madje luftojnë kundër terreneve në mbrojtje të tyre. Nëse nëna vdes para se këlysht të jenë të pavarura, babai merr përsipër rritjen e tyre. Sytë e këlyshëve hapen pas 13-15 ditësh, gjatë së cilës kanalet veshëve të tyre të hapen dhe dhëmbët e sipërm të tyre shpërthejnë, me dhëmbët e poshtëm të dalë 3–4 ditë më vonë. Sytë e tyre fillimisht janë blu, por ndryshojnë në qelibar në 4-5 javë. Ngjyra e lëkurës fillon të ndryshojë në moshën tre javësh, kur shfaqet rripi i zi i syve. Deri në një muaj, pjesët e kuqe dhe të bardha janë të dukshme në fytyrat e tyre. Gjatë kësaj kohe, veshët e tyre ngrihen dhe zgjaten.Këlyshët fillojnë të largohen nga qimshti I gjirit dhe të eksperimentojnë me ushqime të ngurta të sjella nga prindërit e tyre në moshën 3-4 javësh. Periudha e laktacionit zgjat 6-7 javë. Gëzofi i tyre fillon të vishet nga qime të trrasha me shkëlqim pas 8 javësh. Nga mosha 3–4 muajsh, këlyshët janë me këmbë të gjata, me gjoks të ngushtë dhe me sinusë. Ata arrijnë proporcione të të rriturve në moshën 6-7 muaj. Disa femra mund të arrijnë pjekurinë seksuale në moshën 9-10 muaj, duke mbajtur kështu pjellat e tyre të para në një vit të moshës.Në robëri, jetëgjatësia e tyre mund të jetë deri në 15 vjet, megjithëse në natyrë ata zakonisht nuk mbijetojnë deri në mosha 5 vjeç.
Sjellja riprodhuese
Jashtë sezonit të mbarështimit, shumica e dhelprave të kuqe favorizojnë të jetojnë në hapësira ​​të hapur, në zona me bimësi të dendur, megjithëse mund të hyjnë në strofulla për të shpëtuar nga moti i keq. Strofullat e tyre shpesh janë gërmuar në shpatet kodrinore ose malore, lugina, blofa, brigje të pjerrëta të trupave të ujit, hendeku, depresione, ulluqet, në copëza shkëmbore dhe mjedise të lënë pas dore njerëzore. Dhelprat e kuqe preferojnë të gërmojnë strofullat e tyre në tokat e drenazhuara mire.Ata mund të braktisin përgjithmonë strofullat e tyre gjatë shpërthimeve të sëmundjeve, ndoshta si një mekanizëm mbrojtës kundër përhapjes së sëmundjes.Në rajonet e shkretëtirës euroaziatike, dhelprat mund të përdorin strofullat e ujqërve, ferrgjatëve dhe gjitarë të tjerë të mëdhenj, si dhe ato të gërmuara nga kolonitë e gerbilit. Krahasuar me strofullat e ndërtuara nga dhelprat arktike, vjedullat, marmotat dhe dhelprat korsake, strofullat e dhelprave të kuqe nuk janë tepër komplekse. Strofullat e dhelprave të kuqe ndahen në një kaçubë dhe breshëri të përkohshme, të cilat përbëhen vetëm nga një pasazh i vogël ose shpellë për fshehje. Hyrja kryesore e gërmimit të çon poshtë (40-45 °) dhe zgjerohet në një pusulle, nga e cila degëzohen me tunele të shumta anësore. Thellësia e strofullave shkon nga 0,5-2,5 metra (1 ft 8 in – 8 ft 2 në), rrallëherë që shtrihet në ujërat nëntokësore. Kalimi kryesor mund të arrijë në gjatësi 17 m (56 ft), duke qëndruar mesatarisht 5-7 m (16–23 ft). Në pranverë, dhelprat e kuqe pastrojnë strofullat e tyre së tepërt përmes lëvizjeve të shpejta, së pari me parakrahët pastaj me lëvizjet e shkelmimit me këmbët e tyre të pasme, duke hedhur tokën e hedhur poshtë mbi 2 m (6 ft 7 in) nga gërmimi. Kur këlyshët lindin, dheu u hedhur është shkelur, duke formuar kështu një vend ku këlyshët mund të luajnë dhe të marrin ushqim. Ata mund të ndajnë strofullat e tyre me vjedullat. Për dallim nga vjedullat, të cilët pastrojnë me shpejtësi tokën e tyre, dhelprat e kuqe zakonisht lënë pjesët e preve nëpër çadrat e tyre.Koha mesatare e gjumit të një dhelpre të kuqe të kapur është 9.8 orë në ditë.
Gjuha e trupit
Gjuha e trupit të dhelprave të kuqe përbëhet nga lëvizjet e veshëve, bishtit dhe putrat, me shenjat e tyre trupore që theksojnë gjeste të caktuara. Pozicionet mund të ndahen në kategori agresive / mbizotëruese dhe frikë / nënshtruese. Disa qëndrime mund t'i bashkojnë të dyja së bashku. Dhelprat inkuizicionale rrotullohen dhe tundit veshët ndërsa nuhasin. Individët lozonjarë zënë veshët dhe ngrihen në këmbët e tyre të pasme. Dhelprat meshkuj që tërheqin femrat, ose pasi të dëbojnë me sukses ndërhyrësit, i kthejnë veshët nga jashtë dhe ngrenë bishtin në një pozicion horizontal, me qimrt e ngritura lart. Kur kanë frikë, dhelprat e kuqe grumbullohjnë veshët, përkulin shpinën, lakojnë trupat, kur shtypin këmbët e tyre dhe tundin bishtat e tyre mbrapa dhe me radhë, me veshët e tyre duke treguar mbrapa dhe shtypur kundër kafkave të tyre. Kur thjesht shprehet nënshtrim ndaj një kafshe mbizotëruese, qëndrimi është i ngjashëm, por pa harkuar kurrizin ose lakuar trupin. Dhelprat e nënshtruara i afrohen kafshëve dominuese në një pozicion të ulët, në mënyrë që enigmat e tyre të arrijnë në përshëndetje. Kur dy dhelpra janë në mënyrë të barabartë përballen me njëri-tjetrin mbi ushqimin, ata i afrohen njëri-tjetrit anash dhe shtyjnë kundër krahëve të njëri-tjetrit, duke treguar një përzierje frike dhe agresioni përmes bishtave të goditjes dhe shpinës së harkuar pa u shtypur dhe duke tërhequr veshët mbrapa pa i rrafshuar ato kundër kafkave të tyre. Kur nisni një sulm pohues, dhelprat e kuqe afrohen drejtpërdrejt sesa anash, me bishtat e tyre lart dhe veshët e tyre rrotullohen anash.Gjatë përleshjeve të tilla, dhelprat e kuqe qëndrojnë mbi trupat e sipërm të njëri-tjetrit me ballinat e tyre, duke përdorur kërcënime të thepisura të hapura. Luftime të tilla zakonisht ndodhin vetëm tek të miturit ose të rriturit e të njëjtit seks.
Sahiti
Sahiti është mbiemri i personave në vijim:
Dhelpra e kuqe
Vokakicioni
Dhelprat e kuqe kanë një gamë të gjerë vokalizmesh dhe prodhojnë tinguj të ndryshëm që përshkojnë pesë oktava, të cilat vlerësohen në njëra-tjetrën.Analizat e fundit identifikojnë 12 tinguj të ndryshëm të prodhuar nga të rriturit dhe 8 nga këlyshët.Shumica e tingujve mund të ndahen në thirrje "kontakti" dhe "ndërveprimi". Të parët ndryshojnë sipas distancës midis individëve, ndërsa këta të fundit ndryshojnë sipas nivelit të agresionit.
Dieta, sjellja e gjuetisë dhe të ushqyerit
Dhelprat e kuqe janë të gjithë me një dietë shumë të larmishme. Hulumtimet e kryera në ish-Bashkimin Sovjetik treguan dhelpra të kuqe që konsumonin mbi 300 lloje kafshësh dhe disa duzina specie bimësh. Ata kryesisht ushqehen me brejtës të vegjël si volet, minjt , ketra toke ,kavie , gerbil , gofer me xhep dhe minj-drer. Speciet pre të mesme përfshijnë zogj (me mbizotërues, galiformët dhe shpendë uji ), leporid ,ferrgjatë ,rakun , oposum , zvarranikët , insektet, jovertebrorët e tjerë dhe flotsam ( gjitarë detarë , peshq dhe ekinodermë ). Në raste shumë të rralla, dhelprat mund të sulmojnë të rinj apo të vegjlit e dythundrakëve. Ata zakonisht synojnë gjitarët deri në rreth 3.5 kg (7.7 lb) në peshë, dhe ata kërkojnë 500 gram (18 oz) ushqim çdo ditë. Dhelprat e kuqe hanë me lehtësi materiale bimore, dhe disa fruta mund të arrijnë në 100% të dietës së tyre në vjeshtë. Frutat që konsumohen zakonisht përfshijnë boronica, manaferra, mjedër , qershi , hurma , manit , mollë, kumbulla , rrush dhe akorn. Materiali tjetër bimor përfshin barëra, sedges dhe zhardhokët.
Ndërsa konsensusi popullor është se nuhatja është shumë e rëndësishme për gjuetinë, dy studime që hulumtuan në mënyrë eksperimentale rolin e nuhatjes, dëgjimit dhe shikimit zbuluan se shenjat vizuale janë ato më të rëndësishmet për gjuetinë tek dhelpra e kuqe dhe kojotën.
Dhelprat e kuqe preferojnë të gjuajnë në orët e para të mëngjesit para lindjes së diellit dhe mbrëmjes vonë. Edhe pse zakonisht foragjeren, ato mund të grumbullohen në mjedise të pasura me burime.Kur gjuajnë gjahun si minj, ata së pari shënojnë vendndodhjen e gjahut të tyre me zë, pastaj kërcejnë, duke lundruar lart mbi guroren e tyre, duke u drejtuar në ajër të mesëm me bishtat e tyre, përpara se të ulen në shënjestrën deri në 5 metra (16 ft) larg. Ata zakonisht ushqehen me karota në orët e vona të mbrëmjes dhe gjatë natës. Ata janë jashtëzakonisht posedues të ushqimit të tyre dhe mbrojnë gjahun e tyre edhe nga kafshët mbizotëruese.Dhelprat e kuqe herë pas here mund të kryejnë akte vrasjeje të tepërta; gjatë një sezoni të mbarështimit, u regjistruan katër dhelpra që kishin vrarë rreth 200 gusha me kokë të zezë secila, gjatë orëve të errëta dhe me erë kur kushtet e fluturimit ishin të pafavorshme. Humbjet ndaj shpendëve mund të jenë të konsiderueshme për shkak të kësaj. Dhelprat e kuqe duket se nuk e pëlqejnë.
Një studim i vitit 2008–2010 për 84 dhelpra të kuqe në Republikën Çeke dhe Gjermani zbuloi se gjuetia e suksesshme në bimësi të gjatë ose nën dëborë u duk se përfshin një përafrim të dhelprës me fushën magnetike të Tokës.
Armiqtë dhe konkurrentët
Dhelprat e kuqe zakonisht mbizotërojnë ndaj specieve të tjera të dhelprave. Dhelprat arktike në përgjithësi i shpëtojnë konkurrencës nga dhelprat e kuqe duke jetuar më larg në veri, ku ushqimi është shumë i pakët për të mbështetur speciet e kuqe me trup më të madh. Edhe pse kufiri verior i specieve të kuqe është i lidhur me disponueshmërinë e ushqimit, vargu jugor i specieve arktike është i kufizuar nga prania e atyre. Dhelprat e kuqe dhe arktike u futën në pothuajse çdo ishull nga Ishujt Aleutianderi në Arkipelagun e Aleksandrit gjatë viteve 1830 - 1930 nga kompanitë për përpunimin e gëzofit. Dhelprat e kuqe zhvendosën pa ndryshim dhelprat arktike, me një dhelpra të kuqe mashkull raportohet se kishte vrarë të gjithë dhelprat që banonin një ishull të vogël në 1866. Atje ku ata janë simpatikë, dhelprat arktike gjithashtu mund të shpëtojnë nga konkurrenca duke u ushqyer me leming dhe flotsam, në vend se voleve, siç favorizohet nga dhelprat e kuqe. Të dy speciet vrasin grupet e njëri-tjetrit, duke pasur parasysh mundësinë.Dhelprat e kuqe janë konkurrentë seriozë të dhelpave korsake, pasi ata gjuajnë të njëjtin pre gjatë gjithë vitit. Lloji i kuq është gjithashtu më i fortë, përshtatet më mirë për të gjuajtur në borë më të thellë se 10 cm (4 in) dhe është më efektiv në gjuetinë dhe kapjen e brejtësve me madhësi të mesme dhe të mëdha. Dhelprat korsake duket se nuk i përmbysin dhelprat e kuqe në zonat gjysmë të shkreta dhe stepa. Në Izrael, dhelprat e Blanfordit i shpëtojnë konkurrencës me dhelprat e kuqe duke e kufizuar veten në shkëmbinjtë shkëmborë dhe duke shmangur në mënyrë aktive fushat e hapura të banuara nga dhelpra të kuqe.Dhelprat e kuqe mbizotërojnë ndaj dhelpres së shpejtë. Dhelprat kotele zakonisht shmangin konkurrencën me kushërinjtë e tyre më të mëdhenj duke jetuar në mjedise më të thata, megjithëse dhelprat e kuqe janë rritur në vargje të dikurshme të okupuara nga dhelprat kotele për shkak të ndryshimeve mjedisore të shkaktuara nga njeriu. Dhelprat e kuqe vrasin të dy speciet, dhe garojnë për vendet e ushqimit dhe të strofullave. Dhelprat gri janë të jashtëzakonshme, pasi ato mbizotërojnë mbi dhelpra të kuqe kudo që takohen me rrezet e tyre. Historikisht, ndërveprimet midis dy specieve ishin të rralla, pasi dhelpra gri favorizonte habitatet me pyje të dendur ose gjysëm të thatë, në krahasim me ato të hapura dhe mesi, të preferuara nga dhelprat e kuqe. Sidoqoftë, ndërveprimet janë bërë më të shpeshta për shkak të shpyllëzimit që lejojnë dhelprat e kuqe të kolonizojnë zonat të banuara nga dhelprat gri.
Ujqërit mund të vrasin dhe të hanë dhelpra të kuqe në mosmarrëveshjet mbi trupat e pajetë. Në zonat në Amerikën e Veriut, ku popullsia e dhelprave të kuqe dhe kojotës janë simpatikë, vargjet e dhelprave kanë tendencë të vendosen jashtë territoreve të kojotave. Shkaku kryesor i kësaj ndarje besohet të jetë shmangia aktive e kojotave nga dhelprat. Ndërveprimet midis dy specieve ndryshojnë në natyrë, duke filluar nga antagonizmi aktiv deri në indiferencë. Shumica e takimeve agresive inicohen nga kojotat, dhe ka pak raporte për dhelprat e kuqe që veprojnë në mënyrë agresive ndaj kojotave përveçse kur sulmohen ose kur u qasen këlyshët të tyre. Dhelprat dhe kojotat ndonjëherë janë parë duke u ushqyer së bashku. Në Izrael, dhelprat e kuqe ndajnë habitatin e tyre me çakallain e artë. Aty ku rrezet e tyre takohen, dy kanidët garojnë për shkak të dietave gati identike. Në zonat ku çakallët bëhen shumë të bollshëm, popullsia e dhelprave zvogëlohet ndjeshëm, me sa duket për shkak të përjashtimit të konkurrues.
Dhelprat e kuqe mbizotërojnë ndaj qenve rakun, ndonjëherë duke vrarë këlyshët e tyre ose duke kafshuar të rriturit deri në vdekje. Rastet janë të njohura për dhelprat që vrisnin qen rakunë që hyjnë në strofullat e tyre. Të dy speciet garojnë për pre. Ky konkurs arrin kulmin gjatë pranverës së hershme, kur ushqimi është i pakët. Në Tartaria, grabitqarët e dhelprave të kuqe përbënin 11.1% të vdekjeve midis 54 qenve rakunë dhe arritën në 14.3% të 186 vdekjeve të qenve rakunë në Rusinë veri-perëndimore.
Dhelprat e kuqe mund të vrasin mishngrënës të vegjël si nuselala, shqarthin , zardafin , bukla , nuslalat siberiane , qelbsat dhe sablesët e rinj .Vjedullat europiane mund të jetojnë së bashku me dhelprat e kuqe në seksione të izoluara të hyrjeve të mëdha.Baldosa e veriut mund të vrasin dhelprat e kuqe, shpesh ndërsa këta të fundit janë duke fjetur. Dhelprat nga ana tjetër mund të vrasin baldosa të rinj të veriut pa vëmendje.
Onirologjia
Onirologjia ( /ɒ n ɪ r ɒ l ə dʒ i / ; nga greqishtja ὄνειρον, oneiron, "ëndërr", dhe - λογία, - logia, "studimi i") është studimi shkencor i ëndrrave. Hulumtimi aktual kërkon korrelacione midis ëndërrimit dhe njohurive aktuale në lidhje me funksionet e trurit, si dhe të kuptuarit se si funksionon truri gjatë ëndërrimit, që i përket formimit të kujtesës dhe çrregullimeve mendore. Studimi i njëirologjisë mund të dallohet nga interpretimi i ëndrrave, pasi qëllimi është që të studiojmë në mënyrë sasiore procesin e ëndrrave, në vend që të analizoni kuptimin që qëndron pas tyre.
Dhelpra e kuqe
Armiqtë dhe konkurrentët
Dhelprat e kuqe mund të konkurrojnë me hienën me shirita në kufomat e mëdha. Dhelprat e kuqe mund t'i hapin rrugë hienave në trupat e pajetë, pasi nofullat më të forta të këtij të fundit mund të heqin lehtë mishin e hapur që është shumë e ashpër për dhelprat. Dhelprat mund të ngacmojnë hienat, duke përdorur madhësinë e tyre më të vogël dhe shpejtësinë më të madhe për të shmangur sulmet e hienës. Ndonjëherë, dhelpra duket se torturojnë qëllimisht hienat edhe kur nuk ka ushqim në fjalë. Disa dhelpra mund të gabojnë në sulmet e tyre dhe janë vrarë.Mbetjet e dhelprave shpesh gjenden në strofullat e hienës, dhe hienat mund të vjedhin dhelpra nga strofullat.
Onirologjia
Historia
Në shekullin e 19-të dy avokatë të kësaj disipline ishin sinologët francezë Marquis d ' Hervey de Saint Denys dhe Alfred Maury. Fusha fitoi vrull në vitin 1952, kur Nathaniel Kleitman dhe studenti i tij Eugene Aserinsky zbuluan cikle të rregullta. Një eksperiment i mëtutjeshëm nga Kleitman dhe William C. Dement, atëherë një tjetër student i mjekësisë, demonstroi periudhën e veçantë të gjumit gjatë së cilës aktiviteti elektrik i trurit, i matur nga një elektroencefalograf (EEG), ngjante ngushtë me atë të zgjimit, në të cilin sytë shigjetohen në mënyrë aktive. Ky lloj gjumi u bë i njohur si gjumë i shpejtë i lëvizjes së syve ( REM ) dhe eksperimenti i Kleitman dhe Dement gjeti një korrelacion prej 0.80 midis gjumit REM dhe ëndërrimit.
Fusha e punës
Hulumtimi në ëndrra përfshin eksplorimin e mekanizmave të ëndërrimit, ndikimet në ëndërrim dhe çrregullimet që lidhen me ëndrrën. Puna në njëirologji mbivendoset me neurologjinë dhe mund të ndryshojë nga sasia e ëndrrave, deri te analizimi i valëve të trurit gjatë ëndrrave, deri te studimi i efekteve të barnave dhe neurotransmetuesve në gjumë ose në ëndërr. Megjithëse debati vazhdon për qëllimin dhe origjinën e ëndrrave, mund të ketë përfitime të mëdha nga studimi i ëndrrave, si një funksion i veprimtarisë së trurit. Për shembull, njohuritë e fituara në këtë fushë mund të ndikojnë në trajtimin e disa sëmundjeve mendore.
Mekanizmat e ëndërrimit
Ëndërrimi ndodh kryesisht gjatë gjumit REM, dhe skanimet e trurit që regjistrojnë aktivitetin e trurit kanë dëshmuar aktivitete të rënda në sistemin limbik dhe amigdala gjatë kësaj periudhe. Megjithëse hulumtimi aktual ka përmbysur mitin se ëndërrimi ndodh vetëm gjatë gjumit REM, ai ka treguar gjithashtu se ëndrrat e raportuara në lëvizjen jo të shpejtë të syve ( NREM ) dhe REM ndryshojnë në mënyrë cilësore dhe sasiore, duke sugjeruar që mekanizmat që kontrollojnë secilën janë të ndryshme.
Gjatë gjumit REM, studiuesit vërtetojnë se truri kalon nëpër një proces të njohur si rifreskim i efikasitetit sinaptik. Kjo vërehet ndërsa valët e trurit vetë-qitin gjatë gjumit, në cikle të ngadalta me një normë prej rreth 14  Hz, dhe besohet se i shërben qëllimit të konsolidimit të kujtimeve të fundit dhe forcimit të kujtimeve të vjetra. Në këtë lloj të stimulimit të trurit, ëndrra që ndodh është një nënprodukt i procesit.
Dhelpra e kuqe
Armiqtë dhe konkurrentët
Në Euroazi, dhelprat e kuqe mund të gjuhen nga leopardët, karakalët dhe rrëqebujt euroaziatik. Rrëqebujt ndjekin dhelpra të kuqe në dëborë të thellë, ku këmbët e tyre më të gjata dhe putrat më të mëdha u japin atyre një avantazh ndaj dhelprave, veçanërisht kur thellësia e borës tejkalon një metër.Në rrethin Velikoluki në Rusi, dhelpra e kuqe mungojnë ose shihen vetëm herë pas here kur rrëqebujt krijojnë territore të përhershme.Studiuesit konsiderojnë se rrëqebulli përfaqëson në mënyrë të konsiderueshme më pak rrezik për dhelprat e kuqe nga ujqërit.Grabitqarët felidë të Amerikës së Veriut të dhelprave të kuqe përfshijnë  pumën, rrëqebujt kanadezë dhe rrëqebujt e kuq .Shqiponjat e arta kanë qenë të njohura për të vrarë të rriturit e dhelprave.
Onirologjia
Fazat e gjumit
Gjatë cikleve normale të gjumit, njerëzit alternojnë midis normales, gjumit NREM dhe gjumit REM. Valët e trurit karakteristike për të ëndërruarit që vërehen gjatë gjumit REM janë më së shpeshti studiuar në hulumtimin e ëndrrave sepse shumica e ëndërrimit ndodh gjatë gjumit REM.
Val-de-la-Haye
Val-de-la-Haye është një komunë në Francë. Val-de-la-Haye bën pjesë në departamentin Seine-Maritime të rajonit Normandie. Komuna ka një popullsi prej 694 banorë dhe sipërfaqe 10,16 km².
Antikiteti i vonë
Antikiteti i vonë është një periodizim i përdorur nga historianët për të përshkruar kohën e kalimit nga antikiteti klasik në Mesjetë në Evropë dhe zonat ngjitur që kufizohen me pellgun e Mesdheut. Popullarizimi i këtij periodizimi në gjuhën angleze në përgjithësi i është besuar historianit Peter Brown, pas botimit të veprës së tij themelore Bota e Antikitetit të Vonë (1971). Kufijtë e saktë për periudhën janë një çështje e vazhdueshme debati, por Brown propozon një periudhë midis shekujve III dhe VIII pas Krishtit. Në përgjithësi, mund të mendohet që nga fundi i Krizës së Perandorisë Romake të Shekullit të Tretë (235–284) deri në pushtimet e hershme myslimane (622–750), ose afërsisht bashkëkohore me Perandorinë Sasaniane (224–651 ) Në Perëndim fundi i tij ishte më i hershëm, me fillimin e Mesjetës së Hershme të vendosur zakonisht në shekullin VI, ose më herët në skajet e Perandorisë Romake Perëndimore.
Yusuke Minagawa
(lindur më 9 Tetor 1991) është një futbollist japonez.
Onirologjia
Gjumi REM
Në vitin 1952, Eugene Aserinsky zbuloi gjumin REM ndërsa punonte në kirurgjinë e këshilltarit të tij të doktoraturës. Aserinsky vuri re që sytë e gjumit fluturonin nën qepallat e tyre të mbyllura, më vonë duke përdorur një makinë poligrafike për të regjistruar valët e trurit të tyre gjatë këtyre periudhave. Në një seancë, ai zgjoi një temë që po bërtiste dhe po qante gjatë REM dhe konfirmoi dyshimin e tij se ëndërrimi po ndodhte. Në 1953, Aserinsky dhe këshilltari i tij botuan studimin themelor në Science.
Antikiteti i vonë
Përmbledhje
Perandoria Romake pësoi ndryshime të konsiderueshme shoqërore, kulturore dhe organizative duke filluar me sundimin e Dioklecianit, i cili filloi zakonin e ndarjes së Perandorisë në pjesë Lindore dhe Perëndimore të sunduara nga perandorë të shumtë njëkohësisht. Perandoria Sasaniane zëvendësoi Perandorinë Parthiane dhe filloi një fazë të re të Luftërave Romake-Persiane, Luftërave Romake-Sasaniane. Ndarjet midis Lindjes Greke dhe Perëndimit Latin u bënë më të theksuara. Persekutimi Diokletianik i të Krishterëve në fillim të shekullit IV u përfundua nga Galeriu dhe nën Kostandinin e Madh, Krishtërimi u bë i ligjshëm në Perandori. Krishterizimi i shekullit IV të Perandorisë Romake u zgjerua nga konvertimet e Tiridates së Madh të Armenisë, Mirian III të Iberisë dhe Ezana të Axum, të cilët më vonë pushtuan dhe i dhanë fund Mbretërisë së Kushit. Gjatë sundimit të fundit të shekullit IV të Theodosius I, Krishterizmi i Nikenës u shpall kisha shtetërore e Perandorisë Romake.
Kostandinopoja u bë vendbanimi i përhershëm perandorak në Lindje deri në shekullin V dhe zëvendësoi Romën si qyteti më i madh në Perandorinë e Vonë Romake dhe pellgun e Mesdheut. Sistemi më i gjatë i ujësjellësit romak, 250 km -Ujësjellësi i gjatë i Valensës u ndërtua për ta furnizuar atë me ujë, dhe kolonat më të larta triumfale romake u ngritën atje.
Onirologjia
Gjumi REM
Vëzhgimi i akumuluar tregon se ëndrrat janë të lidhura fort me gjumin REM, gjatë së cilës një elektroencefalogram tregon se aktiviteti i trurit është më shumë si zgjimi. Ëndërtat jo pjesëmarrëse të pjesëmarrësve gjatë NREM janë normalisht më të zakonshme në krahasim. Gjatë një jetëgjatësi tipike, një njeri harxhon gjithsej rreth gjashtë vjet duke ëndërruar (që është rreth dy orë çdo natë). Shumica e ëndrrave zgjasin vetëm 5 deri në 20 minuta. Është e panjohur se ku burojnë ëndrrat në tru, nëse ekziston një origjinë e vetme për ëndrrat, nëse përfshihen pjesë të shumta të trurit, ose cili është qëllimi i ëndërrimit për trupin ose mendjen.