Sale_Markja
Sali Markja ishte pasha,burrë i shquar,figurë popullore,dhe prijës mjaft i respektuar dhe me pozitë ne zonën verilindore te Shqiptarisë ne zonën e Grykës së Vogël Dibër.Sala u lind më 1789 dhe brezi i tetë, që kur i pari i tyre Nikol Zoku (Zogu) u vendos ne Zogje. Në traditën gojore thuhet se Zogjet u populluan për herë të parë nga Camet, që me fuqizimin e Nikoll Zokut lanë Zogjet dhe u vendosën ne Viçisht. Stërgjyshi i Salës, Shahin Markja, thuhet se qe i mëkëmbur ekonomikisht saqë i derdhte florinjtë me grusht, por më vonë pësoi rënie dhe ra në një tejskamje të fortë. Salë Markja, që do të mëkëmbej më shumë se stërgjyshi i tij, e nisi jetën me një copë tokë që veç qepëve që nuk prodhonin asgjë merrej dhe me punimin e gurëve të mullirit. Sala, bashkë me të vëllanë, Metën, mbetën jetimë. Babai i tyre, Sula, vdiq shumë i ri. Ata u rritën me shumë mundime nga e ëma, bija e Iljas Manjanit (të vjetër) nga Homeshi. Sala u martua me një vajzë nga kolet e Macukullit, Mihanen, me të cilën pati gjashtë djem: Sulën, Aliun, Jasharin, Rrahmanin, Ahmetin dhe Bajramin. Salë Markja ngriti dhe ndertoi një ekonomi shumë te fortë me familjen e tij duke u pasuruar me shumë toka e prona te cilat u transformuan ne çifligje te shumta të mëdha e të kamura në Bohmovë,Spas,(Reshan)Bllatë e Poshtme,Gjoricë,Zogjaj,Veçisht,Prilipe,Okshatinë,Kumanovë etj.Salë Markja ishte kontribues ne çështjen kombëtare për Dibrën,ai mori pjesë në luftën anti-osmane kundra Hajredin Pashës si udhëheqës dhe kryesues sëbashku me Sheh Mustafa Zerqanin,Elez Murrjën,Cen Lekën,Salë Demir Aliajn etj.Gjithashtu ai zhvilloi një kryengritje ndaj represionit të Hysni Pashës, Valiut te Manastirit pasues i Hajredin Pashës të cilin kapi peng ku dhe e liroi pas diplomacive të shumta dhe zgjidhjes se konfliktit me Portën e Lartë.Salë Markja kontribuoi në infrastrukturën e zonës së tij si prijës influencues që ishte ne ndertimin e urave,shkollave,xhamive,banesave,kanaleve vaditëse etj.Sala shquhej për mençurinë,mprehtësine dhe urtësinë e tij qe e demostronte ne çdo mbledhje dhe kuvend ku mblidhej paria e Dibrës.Ai ndertoi tri kulla dy ne Dibër të Madhe qe u dogjën nga serbët dhe turqit dhe një ne Zogjaj të Shupenzës ku eshte prezente dhe sot. Salë Markja nderron jetë më 1869 ku varri i tij ndodhet ne Bohmovë te Dibrës së Madhe. Me ndarjen e territorreve shqiptare nga Koferenca e Ambasadorevepjesa kryesore e familjes Marku/ja ngeli ne sundimin e Mbreterise Jugosllave te cilet moren masa regresive dhe shoveniste kundrejt figures se Sale Markjes per te asimiluar historikun dhe kontributin e familjes se tij ndaj Shqiptarise .Rregjimi Komunist i Enver Hoxhes ne bashkpunim me ate jugosllav ushtruan nje terror dhe persekutim ndaj familjes pasardhese te Sale Markjes te mbetur ne Dibren e Vogel te cilet u angazhuan me forcat nacionaliste te Ballit Kombetar te Mid’hat Frasherit dhe ato te Legalitetit por edhe ato te LANÇ. Gjatë perndjekjes se tyre nuk munguan djegiet e shtëpive,internimet dhe burgosjet ku u cilësuan si gulag për shkak te origjinës së tyre si familje fisnike dhe patriotike qe ishin.Emri i Salë Markjës nuk u përmend dhe u fshi nga historia komuniste. Në vitin 1992 pas rënies së komunizmit presidenti i kohës Sali Berisha do ta dekoronte Salë Markjën pas vdekjes. Sot pasardhesit e tij jetojne ne trojet e shumta te trasheguara nga ai ku dhe mbrojne dhe kujtojnë me fanatizëm trashigiminë e lënë nga Salë Markja.Në vitin 2002 autori Moisi Murra shkruajti veprën e Salë Markjës ku do te permblidhte të gjithe jetën,vepren dhe urtësine e lënë nga ai.