cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gjirokastra
Kultura
parapamje|Shtepi muze - Berat Ne Vitin 1961 shteti shqiptar e shpall "qytet muze".Ne Gjirokastër mund te vizitoni Muzeun Kombëtar te Armeve, Muzeun Etnografik e një sere banesash karakteristike si Zekatet, Skendulatet, Babametot, Angonatet, Dulajt etj. Gjirokastra është qyteti i festivale folklorike kombëtare prej vitit 1968. Në kështjellë mblidhen çdo katër vjet grupe shqiptare popullore nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, Italia dhe treva ku flitet shqip. Qyteti i Gjirokastrës ka protokolle binjakëzimi me Bashkine e Potencës (Itali) si dhe me qytetin e Grottammarës (Itali). Fale këtij binjakëzimi dhe bashkepunimit ne shume projekte me Rajonin e Markeve, Provincën e Ascoli Piceno sot Gjirokastra ka bëre të mundur te ketë Hartografine e pare digjitale dhe Planin e Rikuperimit te Qendrës Historike. Kohet e fundit Bashkia Gjirokastër po shton bashkëpunimin edhe me Bashkine e Lecces(Itali), Agjensine për Pasuritë Kulturore Euromesdhtare (Itali). Si fillim i këtij bashkëpunimi ka qene një Protokoll i firmosur ne Tirane ne tetor te 2005 dhe qe vazhdoje me Shfaqjet e "Baletit Rajonal Pugliez" në Gjirokastër ne tetor te 2007. Bashkëpunime ka edhe Universiteti i Gjirokastrës me Universitetin e Macerates ne sektorin e arkeologjise. Persa i perket besimit fetar ne Gjirokaster mbizoteron feja Ortodokse e cila eshte perqafuar nga shumica derrmuese e popullsise Gjirokastrite dhe rrethinat.
Gjirokastra e festivaleve
Që prej vitit 1968 Gjirokastra ështe qyteti i festivaleve folklorike kombëtare.Për çdo katër vite mblidhen në kështjellë grupe popullore nga Shqipëria,Italia, Kosova , Mali i zi , diaspora.Kjo ka sjellë në paraqitjen dhe trashegiminë e vlerave folklorike Shqiptare.
Turizmi
Ka marrë zhvillim të madh pas viteve 90. Shumë te huaj vizitojnë Gjirokastrën për vlerat arkitekturale te ndërtimit të shtëpive me gur e çative me dërrasa. Ka shumë hotele private si Hotel Kalemi, i ndërtuar në një shtëpi te vjetër karakteristike. Hotele te tjerë: Hotel Çajupi, Hotel Freskia - Virua, Hotel Bleta, Hotel Dhima, Hotel The First, Hotel Qiqi, etj.
Turisti ne Gjirokastër mund te vizitoje Qendrën Historike me Pazarin dhe objektet e tij karakteristike si dhe Kështjellën ku përvec Muzeut te Armeve te ofron pamje shume te bukura te qytetit nga lart. Ne Gjirokastër vizitori mund te vizitoje edhe Muzeun Etnografik, Shtepite karakteristike te Zekateve, Skendulateve, Babametos, Kadarese, Hani i Zagorise, Dulajve, etj.
Ne Luginën e Drinos gjenden disa site arkeologjike ku me te rëndësishmit janë "Antigonea", rreth 14 km nga Gjirokastra dhe siti romak i Adrianopolit shek.II ps.k. ne afërsi te fshatit Sofratike. Mbresëlënëse dhe me vlera historike e arkitektonike janë edhe Kishat paleokristiane te Shën Marise Labove dhe Peshkepi.
Për te apasionuarit e natyrës me shume vlera jane Parqet natyrore si Viroit, Sotires, Ujit te Ftohte Tepelenë, Hotova, Pllaja e Cajupit (1200 m), Ujrat Ternale te  Benjes (Permet) si dhe kanionet e Lumit te Suhes Zagorise dhe Vjoses.
Me shume vlera per zhvillimin e rajonit te Gjirokastrës do te ishte edhe riaktivizimi i Aeroportit qe ndodhet ne pjesën e poshtme te qytetit ne qendër te luginës së Drinos. Ky aeroport i ndërtuar në vitet '30 nga italianet, shërbente si një pikë lidhjeje e Gjirokastrës me qendrat e tjera të Shqipërisë. Sot aeroporti është i papërdorshëm.
Të veçantat e Gjirokastrës
Ajo çka e bënë Gjirokastrën goxha të njohur janë vlerat arkitekturale të ndërtimit të shtëpive me gurë, çative me dërrase dhe kalldrëmeve.Aty mund të vizitoni qendrën historike, pazarin unikal, kalldrëmet e tij karakteristike, kështjellen madhështore. Ku përveç se mund te vizitoni "Muzeun e Armeve" do mund edhe tju ofrohet një pamje spektakolare nga lart. Në Gjirokastër gjithashtu ju mund të vizitoni muzeun Etnografik, banesat karateristike te Zekatëve, Kadarejve, Çabejve etj.
Toni Kroos
Toni Kroos ( Gjermanisht : [ˈtoːni ˈkʁoːs]; lindur më 4 janar 1990) është një futbollist profesionist gjerman i cili luan si mesfushor për klubin spanjoll Real Madrid dhe kombëtaren gjermane.
Një pjestar i skuadrës së parë të Bayern München që nga mosha 17 vjeçare, Kroos u bë titullar i rregullt i skuadrës pas huazimit 18 mujor tek Bayer Leverkusen, duke fituar trofe përfshirë edhe tre tituj të Bundesligës dhe Ligën e Kampioneve në vitin 2013. Pasi fitoi Kupën e Botës në vitin 2014, ai u bashkua me Real Madridin në një kontratë gjashtë vjeçare. Ai është vlerësuar nga gazetarë dhe ish lojtarë si një lojtar me të gjitha aftësitë për rolin e mesfushorit-sulmues.
Kroos bëri debutimin e tij me kombëtaren në vitin 2010 dhe ishte pjestar i skuadrës që arriti gjysmë-finalet e Kupës së Botës 2010 dhe UEFA Euro 2012. Ai ishte gjithashtu pjestar i skuadrës që fitoi Kupën e Botës 2014, duke u bërë i pari (dhe i vetmi) lojtar i lindur në Gjermaninë Perëndimore që fiton kompeticionin.
Vitet e para
Kroos për herë të parë luajti me klubin lokal Greifswalder SC, duke u transferuar më vonë te skuadra e të rinjëve të Hansa Rostock. Kroos më pas lëvizi te të rinjtë e Bayern München në vitin 2006. Ai humbi plot 40 ditë mësimi në shkollë për shkak të stërvitjes.
Në sezonin 2007–08, në moshën 17 vjeçare, Kroos u ngjit në skuadrën e parë të Bayernit. Ai bëri një fillim befasues në karrierën e tij në Bundesligë, duke debutuar me Bayernin më 26 shtator 2007 në fitoren 5–0 kundër Energie Cottbus; ai assistoi dy golat e Miroslav Kloses gjatë 18 minutave të tij si zëvëndësues. Gjatë kohës së debutimit të tij, Kroos u bë lojtari më i ri që kishte përfaqsuar Bayernin në një ndeshje profesioniste në moshën 17 vjeçare, tetë mujore dhe dy ditore; një rekord i cili u thye nga David Alaba në vitin 2010.
Më 25 tetor, Kroos i dhuroi Bayernit një fitore të vlefshme kundër Yllit të Kuq të Beogradit në debutimin e tij në Kupën UEFA, duke hyrë si zëvëndësues në minutën e 81 dhe duke asistuar golin e fitores të shënuar nga Miroslav Klose, i pari për të me klubin, në kohën shtesë. Ai luajti ndeshjen e tij të parë si titullar me Bayernin në humbjen 3–1 jashtë fushe kundër VfB Stuttgart.
Pavarësisht se ishte zgjedhur për të startuar në ndeshjen hapëse të Bayernit në Bundesligë kundër Hamburger SV, Kroos u paraqit më pak me die Roten gjatë pjesës së parë të sezonit 2008–09. Megjithatë, më 5 nëntor 2008, ai bëri debutimin e tij në Ligën e Kampioneve si një zëvëndësues në minutën e 79të kundër Fiorentinës në ndeshjen e katërt të fazës së grupeve
Huazimi te Bayer Leverkusen
Më 31 janar 2009, Bayerni lejoi Kroosin të bashkohej me Bayer Leverkusenin në një huazim 18-mujor për të fituar më shumë përvojë.
Më 28 shkurt 2009, Kroos zhvilloi paraqitjen e parë me klubin si një zëvëndësues në humbjen 1–0 kundër Hannover 96. Më 12 prill, ai luajti ndeshjen e parë si titullar në Bundesligë me Leverkusenin, duke asistuar golin e vetëm të skuadrës në barazimin 1–1 kundër SV Werder Bremen. Gjashtë ditë më vonë, ai shënoi golin e parë në Bundesligë në humbjen 2–1 kundër VfL Wolfsburg.
Më 30 maj, Kroos u aktivizua në minutat e fundit të finales së DFB-Pokal kundër Bremenit, ku Leverkuseni u mposht me rezultatin 1–0 falë golit të Mesut Özil. Gjatë sezonit 2008–09, Kroos zhvilloi 13 paraqitje me klubin në të gjitha kompeticionet, duke shënuar një gol.
Kroos fitoi vendin e titullarit gjatë sezonit 2009–10, duke duke luajtur 33 nga 34 ndeshje në Bundeslië. Nga java e 16të e deri në javën e 20të, Kroos regjistroi pesë gola dhe katër asiste në pesë ndeshje në Bundesligë, duke u shpallur dy herë rresht nga kicker si lojtari i muajit në dhjetor 2009 dhe janar 2010. Ai e mbylli sezonin me nëntë gola dhe 12 asiste në 33 ndeshje.
Bayern München
Në verën e vitit 2010, pas mbarimit të huazimit të tij te Bayer Leverkusen, Kroos u rikthye te Bayern München. Kur u pyet për mundësitë për të luajtur titullar në ekip, e cila në sezonin e kaluar kishte arritur në finalen e Ligës së Kampioneve, Kroos deklaroi: "Unë dua të luaj sa më shpesh që të jetë e mundur!.
Më 16 gusht 2010, ai luajti si titullar në ndeshjen e raundit të parë të DFB-Pokal kundër TSV Germania Windeck, duke shënuar golin e tretë të fitores 4–0. Më 29 tetor 2010, ai shënoi golin e parë në ligë për klubin në fitoren 4–1 kundër SC Freiburg. Gjatë sezonit 2010–11, Kroos ishte një titullar i rregullt për Bayernin në Bundesligë, kupë dhe në Ligën e Kampioneve. Ai luajti 37 ndeshje në të gjitha kompeticionet në sezonin e tij të parë pas rikthimit.
Gjatë sezonit 2011–12, nën drejtimin e Jupp Heynckes, ish trajneri i tij te Leverkuseni, Kroos vazhdoi të aktivizohej si titullar, duke krijuar një dyshe me veteranin Bastian Schweinsteiger. Ai luajti 51 ndeshje në të gjitha kompeticionet gjatë atij sezonit, përfshirë edhe në finalen e Ligës së Kampioneve, ku Bayern u mposht nga gjuajtjet e penalltive nga Çelsi në Allianz Arena.
Kroos ishte një lojatr i rënëdësishëm i ekipin që arriti një tripletë historike gjatë sezonit 2012–13. Ai luajti në një rol më të avancuar në mesfushë gjatë atij sezoni, duke pasur mbrapa dyshen Schweinsteiger dhe Javi Martínez. Kroos shënoi tre gola në katër ndeshjet e para në kampionat. Më 19 shtator 2012, Kroos shënoi golin e parë në Ligën e Kampioneve në fitoren 2–1 kundër Valencias në ndeshjen hapëse në fazën e grupeve. Në ndeshjen e parë të çerek-finales së këtij kompeticioni kundër Juventusit, Kroos humbi pjesën e mbetur të sezonit, përfshirë finalen e Ligës së Kampioneve, finalen e DFB-Pokal dhe shtatë ndeshjet e fundit të Bundesligës.
Kroos u rikthye në formë për fillimin e sezonit 2013–14 dhe, më 4 tetor 2013, shënoi golin e parë të sezonit në barazimin 1–1 kundër ish skuadrës së tij Bayer Leverkusen në Bundesligë. Më 21 dhjetor 2013, ai luajti si titullar me Bayernin në finalen e FIFA Kupës së Botës për Klube ku ekipi mposhti 2–0 Raja Casablancën.
Real Madrid
djathtas|parapamje|220px|Kroos duke luajtur për [[Real Madrid C.F.|Real Madridin në vitin 2015.]] Më 17 korrik 2015, Real Madrid njoftoi se kishte arritur një marrëveshje për transferimin e Kroosit, i cili një marrëveshje gjashtë-vjeçare për një shumë të pazbuluar. Mediat raportuan se Reali pagoi rreth 25-30 milion € për kartonin e tij. Kroos u bë lojtari i nëntë gjerman që luan për Real Madridin, pas Günter Netzer, Paul Breitner, Uli Stielike, Bernd Schuster, Bodo Illgner, Christoph Metzelder, Mesut Özil, dhe Sami Khedira. Ai u prezantua para 8,000 tifozëve, dhe deklaroi se "Reali është klubi më i madhë në botë" dhe "se është pak më lartë se Bayerni".
Ai luajti në ndeshjen e tij debutuese kundër Seviljes në UEFA Super Kupë më 12 gusht; Reali fitoi 3–2 në kohën shtesë, duke siguruar trofeun e parë të sezonit, dhe të parin e Kroos me Los Blancos.
Karriera ndërkombëtare
thumb|180x180px|Toni Kroos duke bërë nxehjen me Gjermaninë në vitin 2011.
Të rinjtë
Në 2007 Kupën e Botës nën-17 2007, Kroos u nderua me çmimin "Topi i Artë" si lojtari më i mirë i turnamentit, si dhe fitoi "Këpucën e Bronztë" me pesë gola të shënuar. Kroos debutoi me ekipin nën-21 më 5 shtator 2008 në ndeshje kualifikuese të Kampionatit Europian nën-21 2009 kundër Irlandës së Veriut, duke shënuar golin pas vetëm 11 minutash. Goli i tij i dytë me kombëtaren nën-21 erdhi në fitoren minimale 1–0 kundër Italisë, pas një gjuajtje të fortë nga distanca. Pavarësisht kësaj, trajneri Horst Hrubesch bëri surprizën duke e lënë atë jashtë skuadrës që do të luante në finalet e turnamentit; pavarësisht mungesës së tij, Gjermania arriti të shpallej kampione.
Kupa e Botës 2010
Në janar 2010, Kroos u thirr për herë të parë në kombëtaren e parë për një seancë stërvitore në Sindelfingen. Një ditë pas seancës stërvitore, ai u emërua në ekipin që do të luante në ndeshjen miqësore kundër Argjentinës më 3 mars 2010, ku ai luajti ndeshjen e tij të parë.
Ai ishte një nga 23 të përzgjedhurit e trajnerit Joachim Löw për të luajtur në Kupën e Botës 2010 në Afrikën e Jugut. Ai bëri debutimin e tij në ndeshjen e tretë të fazës së grupeve kundër Ganës, duke hyrë në fushën e lojës në minutën e 80të në vend të Bastian Schweinsteiger, me Gjermaninë që fitoi 1–0. Ai gjithashtu luajti si zëvëndësues kundër Argjentinës në çerek-finale, Spanjës në gjysëm-finale dhe kundër Uruguajit për ndeshjen e vendit të tretë.
Euro 2012
250px|djathtas|thumb|Kroos (majtas) duke luajtur për Gjermaninë në një ndeshje [[Kualifikueset e UEFA Euro 2012|kualifikuese të Euro 2012 kundër Austrisë.]] Kroos fitoi vendin e titullar në formacion gjatë fushatës kualifikuese të Gjermanisë për Euro 2012, duke luajtur në tetë nga dhjetë ndeshjet në grup. Gjermania i fitoi të gjitha ndeshjet duke e mbyllur Grupin A në vendin e parë.
Pasi Gjermania kishte siguruar kualifikimin në Euro 2012, Kroos shënoi dy golat e parë ndërkombëtarë respektivisht në shtator dhe nëntor 2011. Të dy golat e tij erdhën kundër Polonisë dhe Ukrainës, dy vendet organizatore të Euro 2012. Të dy golat Kroos i shënoi me të djathtën nga distanca në momente kur Gjermania ishte në disavantazh. Ekipi i barazoi të dy ndeshjet. Trajneri i kombëtares Joachim Löw e vlerësoi atë duke thënë: "Mënyra si Toni e shpërndan topin, si e merr atë, është shumë e mirë. Ai është teknikisht i shkëlqyeshëm ... Ai ka bërë përparime në ndeshjet e fundit, Unë jam ekstremisht i kënaqur me lojtarin".
Në finalet e turnamentit, Kroos u paraqit si zëvëndësues në të tre ndeshjet e Gjermanisë në Grupin B. Për ndeshjen kundër gjysmë-finales kundër Italisë, Löw i dha atij një rol sulmues dhe të markonte mesfushorin Andrea Pirlo. Vendimi u kritikua rëndë me Gjermaninë që humbi ndeshjen 2–1.
Kupa e Botës 2014
Gjatë kualifikueseve e Kupës së Botës 2014, Kroos shënoi dy golat e parë ndërkombëtarënë ndeshje zyrtare në fitoren 6–1 kundër Republikës së Irlandës. Më 6 shtator 2013, ai shënoi edhe golin e dytë në fitoren e skuadrës 3–0 kundër Austrisë.
Kroos ishte në listën e lojtarëve që do të luanin në Kupën e Botës 2014. Gjermania e nisi turnamentin me një fitore bindëse 4–0 kundër Portugalisë, me Kroos i cili asistoi golin e dytë të shënuar nga Mats Hummels. Më 8 korrik, në fitoren rekord 7–1 kundër vendit organizator Brazilit në gjysëm-finale, Kroos shënoi dy gola brënda tre minutave (respektivisht në minutat 24' dhe 26'). Kroos gjithashtu asistoi edhe golin e parë të ndeshjes të shënuar nga Thomas Müller, duke regjistruar asistin e katërt të turnamentit, si dhe u shpall lojtari i ndeshjes. Gjatë turnamentit Kroos fitoi psedonimin Garçom (kamarier në Portugalisht) nga braziliant për shkak të pasimeve të shumta dhe të sakta drejtë sulmuesve.
Stili i lojës
Kroos njihet më së miri për pasimet e tij të sakta si dhe krijimin e rasteve për shënim. Ai është përshkuar nga Jonathan Wilson si "ndoshta prototipi modern i rolit të mesfushorit-sulmues". Ish mesfushori i Manchester United Paul Scholes tha në vitin 2014 se Kroos është "një mesfushor qëndror i klasit të lartë", dhe se ai ishte lojtari që Unitedi kishte më shumë nevojë për të firmosur.
Ish kapiteni i Hollandës foli për performancat e Kroosit në Kupën e Botës 2014 duke thënë: "Ai është duke bërë çdo gjë në rregull: ritmi në pasimet e tij është i madhë dhe sheh çdo gjë. Është pothuajse i përsosur."
Jeta personale
Kroos ka lindur në Greifswald, Mecklenburg-Vorpommern më 4 janar 1990. Ai është vëllai më i madh i mesfushorit]t të [[1. FC Union Berlin|Union Berlin, Felix Kroos. Babai i tij Roland punon si trajneri i të rinjëve te Hansa Rostock. Gjatë rinisë së tij, ai nuk ishte një nxënës me nota të mira dhe shpenzonte shumë kohë duke prakikuar futbollin, megjithatë, ai sillej mirë në klasë, duke fituar pëlqimin e shokëve dhe shoqeve të klasës. Me partneren e tij Jessica Farber ka një fëmijë, Leon (lindur më 14 gusht 2013).
Romakët
Romakët ishin një grup kulturor, i referuar në mënyra të ndryshme si një etni ose një kombësi, që në antikitetin klasik, nga shekulli II para Krishtit deri në shekullin e 5-të pas Krishtit, duke shtrirë pushtetin edhe në vende të Lindjes së Afërt, Afrikës Veriore dhe pjesë të mëdha të Evropës përmes pushtimeve të bëra gjatë Republikës Romake dhe Perandorisë Romake të mëvonshme. Fillimisht duke iu referuar vetëm qytetarëve latinë e italikë të vetë Romës, kuptimi i "romakut" pësoi ndryshime të konsiderueshme gjatë historisë së gjatë të qytetërimit romak, ndërsa kufijtë e shtetit romak u zgjeruan dhe u tkurrën. Ndonjëherë, grupe të ndryshme brenda shoqërisë romake kishin gjithashtu ide të ndryshme se çfarë do të thoshte të ishe romak. Aspekte të tilla si gjeografia, gjuha dhe përkatësia etnike mund të shiheshin si të rëndësishme nga disa, ndërsa të tjerët e shihnin qytetarinë dhe kulturën romake ose sjelljen si më të rëndësishme. Në kulmin e Perandorisë Romake, identiteti romak ishte një identitet kolektiv gjeopolitik, i shtrirë në pothuajse të gjitha subjektet e perandorëve romakë dhe duke përfshirë diversitet të madh rajonal dhe etnik.
Hyrje
Ndërsa toka nën sundimin romak u rrit nga shekulli IV para Krishtit e tutje, shtetësia romake u shtri gradualisht te popujt e ndryshëm nën sundimin romak. Grantet e nënshtetësisë, rritja demografike dhe kolonitë e ushtarake rritën me shpejtësi numrin e qytetarëve romakë. Rritja arriti kulmin e saj me Kushtetutën Antonine të 212 pas Krishtit të Perandorit Karakalla, i cili zgjeroi të drejtat e qytetarisë për të gjithë banorët e lirë të perandorisë. Në pjesën më të madhe nuk është e qartë se deri në çfarë mase shumica e qytetarëve romakë në antikitet e konsideronin veten si romakë. Me shumë mundësi, identitetet lokale ishin të spikatura në të gjithë Perandorinë Romake për shkak të shtrirjes së saj të madhe gjeografike, por identiteti romak siguroi një ndjenjë më të madhe të identitetit të përbashkët dhe u bë i rëndësishëm kur dallohej nga jo-romakët, si kolonët barbarë dhe pushtuesit. Kultura romake nuk ishte aspak homogjene; megjithëse ekzistonte një idiomë kulturore mbizotëruese e frymëzuar nga helenizmi, një nga pikat e forta të Perandorisë Romake ishte gjithashtu aftësia e saj për të përfshirë traditat nga kulturat e tjera. Fleksibiliteti kulturor i Romës përjashtoi zhvillimin e një 'identiteti thelbësor' të fortë romak në Itali, por gjithashtu kontribuoi në jetëgjatësinë e perandorisë. parapamje| Ndryshimet kufitare të shtetit romak nga shekulli VI para Krishtit deri në shekullin XV pas Krishtit Perandoria Romake ndikoi në një masë të konsiderueshme në identitetet personale të popujve të saj. Identiteti romak zgjati në të gjithë tokat e perandorisë deri shumë kohë pasi vetë Perandoria Romake ishte zbehur. Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore në shekullin e 5-të i dha fund dominimit politik të Perandorisë Romake në Evropën Perëndimore, por identiteti romak mbijetoi në perëndim si një burim i rëndësishëm politik. Nëpërmjet dështimeve të Perandorisë Romake Lindore, e quajtur edhe si Perandoria Bizantine, për ripushtimin dhe mbajtjen e kontrollit të perëndimit dhe shtypjen nga mbretëritë e reja gjermanike. Identiteti romak u zbeh në perëndim, pak a shumë u zhduk në shekujt 8 dhe 9. Duke u rritur edhe më shumë, evropianët perëndimorë filluan të përdornin emërtimin romak për qytetarët e qytetit të Romës. Në lindjen greqishtfolëse, ende nën kontrollin perandorak, identiteti romak mbijetoi deri në rënien e Perandorisë Bizantine më 1453 e më tej, megjithëse u shndërrua gjithnjë e më shumë në një identitet etnik, i shënuar nga gjuha greke dhe aderimi në krishterimin ortodoks, një pararendës i modernitetit, identiteti etnik grek. Dy grupet kryesore që ende mbaheshin pas identitetit romak gjatë Mesjetës, grekët bizantinë të perandorisë lindore dhe vetë qytetarët e Romës u ndanë nga ana gjuhësore dhe fetare dhe përfundimisht pushuan së njohuri njëri-tjetrin si romak.
Ndërsa identiteti romak u zbeh në shumicën e vendeve ku dikur ishte i spikatur, për disa rajone dhe popuj ai u tregua shumë më këmbëngulës. 'Romakët' ishin përdorur vazhdimisht që nga lashtësia për të përshkruar vetë qytetarët e Romës, të cilët identifikohen dhe përshkruhen si të tillë edhe sot e kësaj dite. Grekët vazhduan të identifikoheshin si Romioi, ose emra të ngjashëm. Pas rënies së Perandorisë Romake Lindore, megjithëse shumica identifikohen si helenë sot. Në Alpe, identiteti romak mbijetoi i pandërprerë, pavarësisht përpjekjeve të frankëve për shtypje. Sot, emrat e dy grupeve në Zvicër evokohen ende për prejardhjen e tyre nga këto popullsi: romakët dhe populli Romansh. Disa etnonime të popujve romanë ballkanikë, prejardhja e të cilëve në shumicën e rasteve është e paqartë, evokojnë identitetin romak. Disa emra rrjedhin nga latinishtja Romani (siç janë rumunët, arumunët dhe istro-rumunët).
Kuptimi i "romakut"
majtas|parapamje| Gjashtë nga portretet e mumjes Fajum, portrete bashkëkohore të njerëzve në Egjiptin romak nga shekulli I para Krishtit deri në shekullin III pas Krishtit Termi 'romak' përdoret sot në mënyrë të ndërsjellë për të përshkruar një hapësirë historike, një kulturë materiale, një vendndodhje gjeografike dhe një identitet personal. Megjithëse këto koncepte janë të lidhura, ato nuk janë identike. Shumë historianë modernë priren të kenë një ide të preferuar se çfarë do të thotë të jesh romak, të ashtuquajturit Romanitas, por ky ishte një term që përdoret rrallë nëRomën e Lashtë. Si të gjitha identitetet, identiteti i 'romakut' ishte dinamik dhe me shumë shtresa, dhe kurrë statik apo i pandryshueshëm. Duke qenë se Roma ishte një shtet gjeografikisht i gjerë dhe jetëgjatë kronologjikisht, nuk ka një përkufizim të thjeshtë se çfarë do të thoshte të jesh romak, dhe përkufizimet ishin të paqëndrueshme tashmë në antikitet. Megjithatë, disa elemente mbetën të zakonshme gjatë pjesës më të madhe të historisë romake.
Disa romakë të lashtë i konsideronin aspekte të tilla si gjeografia, gjuha dhe përkatësia etnike si tregues të rëndësishëm të romanizmit, ndërsa të tjerët e shihnin qytetarinë dhe kulturën romake ose sjelljen si më të rëndësishme. Në kulmin e Perandorisë Romake, identiteti romak formoi një identitet kolektiv gjeopolitik, i shtrirë në pothuajse të gjitha subjektet e perandorëve romakë dhe duke përfshirë diversitet të madh rajonal dhe etnik. Shpesh, ajo që individi besonte dhe bënte ishte shumë më e rëndësishme për konceptin e identitetit romak sesa linjat e gjata të gjakut dhe prejardhja e përbashkët. Çelësi i 'Romanizmit' në mendjet e disa oratorëve të famshëm romakë, si Ciceroni, ishte mbajtja e traditës romake dhe shërbimi ndaj shtetit romak. Pikëpamja e Ciceronit për romanizmin u formua pjesërisht nga statusi i tij si "njeri i ri", i pari i familjes së tij që shërbeu në Senatin Romak, duke mos pasur vetë linja prestigjioze të prejardhjes romake. Kjo nuk do të thotë se rëndësia e farefisnisë së gjakut u hodh poshtë plotësisht. Oratorë të tillë si Ciceroni u bënë shpesh thirrje bashkëkohësve të tyre fisnikë që të jetonin në lartësinë e 'madhështisë së të parëve të tyre'. Këto apele zakonisht u drejtoheshin vetëm familjeve fisnike të shquara, me tradita të tjera të rëndësishme që theksonin prejardhjen kolektive të Romës.
Përgjatë historisë së saj, Roma dëshmoi se ishte e aftë në mënyrë unike për të inkorporuar dhe integruar popuj të tjerë (Romanizimi). Ky mendim e ka origjinën nga mitet e themelimit të qytetit, duke përfshirë themelimin e Romës si diçka e ngjashme me një vend të shenjtë politik nga Romulus, si përdhunimin e grave sabine, të cilat përfaqësonin mënyrën se si ishin përzier popuj të ndryshëm që nga fillimi i qytetit. Ciceroni dhe autorë të tjerë romakë talleshin me popujt si athinasit, të cilët krenoheshin me prejardhjen e tyre të përbashkët, dhe në vend të kësaj gjetën krenari për statusin e Romës si një "komb i përzier".
Popujt tjerë
parapamje| Monedha e perandorit [[Konstantini i II|Konstandin II ( r. 337–340), që përshkruan perandorin mbi kalë, duke shkelur dy barbarë (djathtas)]] Edhe pse Roma e lashtë është quajtur një 'shoqëri dukshëm jo-raciste', romakët mbanin stereotipe dhe paragjykime të konsiderueshme kulturore kundër kulturave dhe popujve që nuk ishin të integruar në botën romake, dmth. " barbarë ". Megjithëse pikëpamjet ndryshonin gjatë historisë romake, qëndrimi ndaj popujve përtej kufirit romak në mesin e shumicës së shkrimtarëve romakë në antikitetin e vonë mund të përmblidhet me "i vetmi barbar i mirë është një barbar i vdekur". Përgjatë antikitetit, shumica e perandorëve romakë përfshinin imazhe anti-barbare në monedhat e tyre, të tilla si perandori ose Viktoria (personifikim dhe perëndeshë e fitores) duke u përshkruar si duke shkelur ose duke tërhequr zvarrë armiqtë barbarë të mundur. Sipas shkrimeve të Ciceronit, ajo që i bëri njerëzit barbarë nuk ishin gjuha ose prejardhja e tyre, por zakonet dhe karakteri i tyre, ose mungesa e tyre. Romakët e shihnin veten si superiorë ndaj të huajve, por kjo buronte jo nga dallimet e perceptuara biologjike, por nga ajo që ata e perceptonin si një mënyrë jetese superiore. "Barbar" ishte si i tillë një term kulturor dhe jo biologjik. Nuk ishte e pamundur që një barbar të bëhej romak; vetë shteti romak shihej se kishte për detyrë të pushtonte dhe transformonte popujt barbarë. parapamje| Relievi nga Harku i Titit që përshkruan romakët duke plaçkitur [[Tempulli i Jeruzalemit|tempullin në Jerusalem]] Një grup veçanërisht i papëlqyer i jo-romakëve brenda perandorisë ishin hebrenjtë. Shumica e popullsisë romake i urrenin hebrenjtë dhe judaizmin, megjithëse pikëpamjet ishin më të ndryshme në mesin e elitës romake. Edhe pse shumë, si Taciti, ishin gjithashtu armiqësorë ndaj hebrenjve, të tjerë, si Ciceroni, ishin thjesht indiferentë në mënyrë josimpatike dhe disa nuk i konsideronin fare hebrenjtë si barbarë. Shteti romak nuk ishte plotësisht kundër hebrenjve, pasi kishte një popullsi të konsiderueshme hebreje në vetë Romën, si dhe të paktën trembëdhjetë sinagoga në qytet. Antisemitizmi romak, i cili dërgoi në disa persekutime dhe masakra, nuk ishte i rrënjosur në paragjykimet racore, por më tepër në perceptimin se hebrenjtë, në mënyrë unike midis popujve të pushtuar, refuzuan të integroheshin në botën romake. Judenjtë iu përmbaheshin rregullave, kufizimeve dhe detyrimeve të tyre, të cilat zakonisht ose nuk u pëlqyen ose keqkuptoheshin nga romakët, dhe ata i qëndruan besnikë fesë së tyre. Praktikat ekskluzive fetare të hebrenjve dhe kundërshtimi i tyre për të braktisur zakonet e tyre në favor të atyre të Romës, edhe pasi u pushtuan dhe u shtypën në mënyrë të përsëritur, ngjallën dyshimin e romakëve.
Mitet themeluese dhe romakët e republikës
parapamje| Një skenë banketi [[Republika Romake|republikan i vonë në një afresk nga Herculaneumi, Itali, 50 para Krishtit]] Themelimi i Romës dhe historia e qytetit dhe e njerëzve të saj gjatë shekujve të parë, është e zhytur në mite dhe pasiguri. Data tradicionale për themelimin e Romës, 753 para Krishtit, dhe data tradicionale për themelimin e Republikës Romake, 509 p.e.s, megjithëse përdoret zakonisht edhe në historiografinë moderne, janë të pasigurta dhe mitike. Mitet që rrethojnë themelet e Romës kombinuan, nëse jo të ngatërruara, disa histori të ndryshme, që shkojnë nga origjina e popullit latin nën një mbret me emrin Latinus, te Evander i Pallantium, i cili thuhej se kishte sjellë kulturën greke në Itali dhe një mit me origjinë trojane nëpërmjet figurës heroike Eneas.Themeluesi aktual mitik i vetë qytetit, Romulus, shfaqet vetëm në shumë breza në rrjetin kompleks të miteve të themelimit. Interpretimet e këtyre miteve ndryshonin midis autorëve në Antikitet, por shumica ranë dakord se qytetërimi i tyre ishte themeluar nga një përzierje emigrantësh dhe të arratisurve. Këto rrëfime të origjinës do të favorizonin integrimet e mëvonshme të gjera të të huajve në botën romake.
Origjina e njerëzve që u bënë romakët e parë janë më të qarta. Ashtu si në qytet-shtetet fqinje, romakët e hershëm përbëheshin kryesisht nga njerëz italikë që flisnin latinisht, të njohur si latinët. Latinët ishin një popull me karakter të theksuar mesdhetar, të lidhur me popujt e tjerë fqinjë italikë si Falisci. Romakët e hershëm ishin pjesë e atdheut latin, i njohur si Latium, dhe ishin vetë latinë. Në kohën e shekullit të 6-të, banorët e Romës kishin pushtuar dhe shkatërruar të gjitha vendbanimet dhe komunitetet e tjera latine si Antemnae dhe Kollatia dhe mposhtën hegjemoninë e vendbanimit të Alba Longa, e cila më parë kishte bashkuar popullin latin nën udhëheqjen e saj në një pozicion që tani i përkiste Romës.
Nga mesi i shekullit të 4-të e tutje, Roma fitoi një sërë fitoresh që i panë ato të ngriheshin për të sunduar të gjithë Italinë në jug të lumit Po deri në 270 para Krishtit. Pas pushtimit të Italisë, romakët zhvilluan luftë kundër fuqive të mëdha të kohës së tyre; Kartagjena në jug dhe perëndim dhe mbretëritë e ndryshme helenistike në lindje, dhe nga mesi i shekullit të dytë p.e.s., të gjithë rivalët ishin mundur dhe Roma u njoh nga vendet e tjera si zotërues i caktuar i Mesdheut. Nga fundi i shekullit të 3-të para Krishtit, rreth një e treta e njerëzve në Italinë në jug të lumit Po ishin bërë qytetarë romakë, që do të thotë se ata ishin përgjegjës për shërbimin ushtarak, dhe pjesa tjetër ishin bërë aleatë, të thirrur shpesh. për t'u bashkuar me luftërat romake. Këta aleatë përfundimisht u bënë qytetarë romakë gjithashtu pas refuzimit nga qeveria romake për t'i bërë ata, kështu që u përball me Luftën Sociale, pas së cilës shtetësia romake u zgjerua për të gjithë njerëzit në jug të lumit Po. Në vitin 49 para Krishtit, të drejtat e shtetësisë u zgjeruan edhe për popullin e Galisë Cisalpine nga Jul Cezari. Numri i romakëve do të rritej me shpejtësi në shekujt e mëvonshëm nëpërmjet zgjerimeve të mëtejshme të shtetësisë. Në mënyrë tipike, kishte pesë mekanizma të ndryshëm për marrjen e nënshtetësisë romake: shërbimi në ushtrinë romake, mbajtja e posteve në qytete me të drejtën latine, dhënia e saj drejtpërdrejt nga qeveria, pjesë e një komuniteti që iu dha shtetësia si ". bllok grant" ose, si skllav, lirimi nga një qytetar romak. Ashtu siç mund të fitohej, statusi romak gjithashtu mund të humbiste, për shembull nëpërmjet praktikave të përfshira të konsideruara të korruptuara ose duke u çuar në robëri në sulmet e armikut (edhe pse dikush mund të bëhej përsëri romak pas kthimit nga robëria).
Romakët e perandorisë së hershme
Në Perandorinë e hershme Romake, popullsia përbëhej nga disa grupe me pozitë të veçantë juridike, duke përfshirë vetë qytetarët romakë ( cives romani ), provincialët ( provinciales ), të huajt ( peregrini ) dhe joqytetarët e lirë si të liruarit (skllevërit e liruar). dhe skllevër. Qytetarët romakë i nënshtroheshin sistemit juridik romak, ndërsa provincialët i nënshtroheshin çfarëdo ligjesh dhe sistemesh juridike që ishin vendosur në zonën e tyre në kohën kur u aneksua nga romakët. Me kalimin e kohës, shtetësia romake u zgjerua gradualisht gjithnjë e më shumë dhe pati një "sifonim" të rregullt të njerëzve nga grupe juridike më pak të privilegjuara në grupe më të privilegjuara, duke rritur përqindjen totale të subjekteve të njohur si romakë përmes inkorporimit të provincialeve dhe peregrinëve. Aftësia e Perandorisë Romake për të integruar popujt e huaj ishte një nga elementët kyç që siguroi suksesin e saj. Në antikitet, ishte shumë më e lehtë si i huaj të bëheshe romak sesa të bëheshe anëtar apo qytetar i ndonjë shteti tjetër bashkëkohor. Ky aspekt i shtetit romak u pa si i rëndësishëm edhe nga disa prej perandorëve. Për shembull, perandori Claudius ( r. 41–54) e vuri në dukje kur u pyet nga senati për pranimin e Galëve për t'u bashkuar me senatin:
Antikiteti i vonë
majtas|parapamje| Portreti i shekullit të 4-të i një gruaje nga Egjipti Romak Dikur thelbi i romanizmit të lashtë, qyteti i Romës gradualisht humbi statusin e tij të jashtëzakonshëm brenda perandorisë në antikitetin e vonë. Nga fundi i shekullit të tretë, rëndësia e qytetit ishte pothuajse tërësisht ideologjike dhe disa perandorë dhe uzurpatorë kishin filluar të mbretëronin nga qytete të tjera më afër kufirit perandorak. Humbja e statusit të Romës u pasqyrua edhe në perceptimet e qytetit nga popullsia romake. Në shkrimet e ushtarit dhe autorit romak greqishtfolës të shekullit të 4-të Ammianus Marcellinus, Roma përshkruhet pothuajse si një qytet i huaj, me komente përçmuese për korrupsionin dhe papastërtinë e tij. Pak romakë në antikitetin e vonë mishëruan të gjitha aspektet e romanizmit tradicional. Shumë prej tyre do të kishin ardhur nga provinca të largëta ose më pak prestigjioze dhe do të praktikonin fe dhe kulte të padëgjuara në vetë Romë. Shumë prej tyre do të kishin folur gjithashtu 'gjuhë barbare' ose greqisht në vend të latinishtes. Pak mbishkrime nga antikiteti i vonë identifikojnë në mënyrë eksplicite individët si 'qytetarë romakë' ose 'romakë'. Para Kushtetutës Antonine, të qenit romak kishte qenë një shenjë dallimi dhe shpesh e theksuar, por pas shekullit të III statusi romak ishte i vetëkuptueshëm. Kjo heshtje nuk do të thotë se romanizmi nuk kishte më rëndësi në Perandorinë Romake të vonë, por përkundrazi se ishte bërë më pak e dallueshme se shenjat e tjera më specifike të identitetit (si identitetet lokale) dhe duhej të theksohej ose të theksohej vetëm nëse një person kishte kohët e fundit bëhu romak, ose nëse statusi romak i një personi ishte në dyshim. Pikëpamja mbizotëruese e vetë romakëve ishte se populus Romanus, ose populli romak, ishte një "popull sipas kushtetutës", në krahasim me popujt barbarë që ishin gjini, "populus nga prejardhja" (dmth. etnitë).
Feja ka qenë gjithmonë një shënues i rëndësishëm i romanizmit. Ndërsa krishterimi u bë gradualisht feja mbizotëruese në Perandorinë Romake gjatë antikitetit të vonë dhe përfundimisht u bë besimi i vetëm ligjor, aristokracisë romake të krishterizuar iu desh të ripërcaktonte identitetin e saj romak në terma të krishterë. Rritja e krishterimit nuk kaloi pa u vënë re apo pa sfiduar nga elementët konservatorë të elitës pagane romake, të cilët u ndërgjegjësuan se pushteti po rrëshqiste nga duart e tyre. Shumë prej tyre, të nën presion nga të krishterët gjithnjë e më shumë antipaganë dhe militantë, u kthyen për të theksuar se ata ishin të vetmit 'romakë të vërtetë' pasi ruanin fenë tradicionale romake dhe kulturën letrare. Sipas burrështetit dhe oratorit romak Quintus Aurelius Symmachus ( 345–402), romakët e vërtetë ishin ata që ndoqën mënyrën tradicionale romake të jetesës, duke përfshirë fetë e saj të lashta, dhe ishte aderimi në ato fe që në fund do ta mbronte perandorinë nga armiqtë e saj, si në shekujt e mëparshëm. Për Symmachus dhe mbështetësit e tij, romanizmi nuk kishte të bënte fare me krishterimin, por varej nga e kaluara pagane e Romës dhe statusi i saj si zemra e një perandorie të madhe dhe politeiste. Idetë e Symmachus nuk ishin të njohura në mesin e të krishterëve. Disa udhëheqës të kishës, si Ambrose, Kryepeshkopi i Mediolanumit, filluan sulme formale dhe të egra ndaj paganizmit dhe atyre anëtarëve të elitës që e mbrojtën atë. Ashtu si Simmaku, Ambrozi e pa Romën si qytetin më të madh të Perandorisë Romake, por jo për shkak të së kaluarës së saj pagane, por për shkak të së tashmes së saj të krishterë. Gjatë gjithë antikitetit të vonë, romanizmi u përcaktua gjithnjë e më shumë nga besimi i krishterë, i cili përfundimisht do të bëhej standard. Statusi i Krishterimit u rrit shumë përmes adoptimit të fesë nga perandorët romakë. Përgjatë antikitetit të vonë, perandorët dhe gjykatat e tyre shiheshin si romakë par excellence.
Ndërsa Perandoria Romake humbi ose ua dorëzoi territoret sundimtarëve të ndryshëm barbarë, statusi i qytetarëve romakë në ato provinca ndonjëherë vihej në pikëpyetje. Njerëzit e lindur si qytetarë romakë në rajone që më pas ranë nën kontrollin barbar mund t'i nënshtroheshin të njëjtit paragjykim si barbarët. Gjatë rrjedhës së Perandorisë Romake, burra nga pothuajse të gjitha provincat e saj kishin ardhur për të sunduar si perandorë. Si i tillë, identiteti romak mbeti politik, dhe jo etnik, dhe i hapur për njerëzit me origjinë të ndryshme. Kjo natyrë e identitetit romak siguroi që të mos kishte kurrë një konsolidim të fortë të një 'identiteti thelbësor' të romakëve në Itali, por gjithashtu ka të ngjarë të kontribuojë në qëndrueshmërinë dhe suksesin afatgjatë të shtetit romak. Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore përkoi me herën e parë që romakët përjashtuan në mënyrë aktive një grup të huaj me ndikim brenda perandorisë, gjeneralët barbarë dhe me origjinë barbare të shekullit të 5-të, nga identiteti romak dhe aksesi në fronin perandorak romak.
Qëndrimi i hershëm i identitetit romak
parapamje| Diptiku konsullor i Rufius Gennadius Probus Orestes, një konsull romak i emëruar gjatë kohës që Roma ishte nën sundimin ostrogotik Nga kolapsi i Perandorisë Romake Perëndimore në fund të shekullit të 5-të deri në luftërat e perandorit Justinian I në shekullin e 6-të, struktura mbizotëruese e shoqërive në perëndim ishte një ushtri pothuajse plotësisht barbare, por edhe një administratë civile pothuajse plotësisht romake dhe aristokracia. Sundimtarët e rinj barbarë ndërmorën hapa për ta paraqitur veten si sundimtarë legjitimë brenda kornizës romake, me pretendimin e legjitimitetit që ishte veçanërisht i fortë midis sundimtarëve të Italisë. Mbretërit e hershëm të Italisë, së pari Odoacer dhe më pas Teoderiku i Madh, ishin ligjërisht dhe në dukje nënmbretër të perandorit lindor dhe kështu u integruan në qeverinë romake. Ashtu si perandorët perëndimorë para tyre, ata vazhduan të emëronin konsuj perëndimorë, të cilët u pranuan në lindje dhe nga mbretërit e tjerë barbarë. Oborri perandorak në lindje u jepte nderime të ndryshme sunduesve të fuqishëm barbarë në perëndim, gjë që u interpretua nga barbarët si rritja e legjitimitetit të tyre; diçka që ata përdorën për të justifikuar zgjerimin territorial. Në fillim të shekullit të 6-të, Clovis I i Frankëve dhe Theoderiku i Madh i Ostrogotëve pothuajse shkuan në luftë me njëri-tjetrin, një konflikt që mund të kishte rezultuar në rivendosjen e perandorisë perëndimore nën cilindo mbret. I shqetësuar për një perspektivë të tillë, oborri lindor nuk u dha më kurrë nderime të ngjashme sunduesve perëndimorë, në vend të kësaj filloi të theksonte legjitimitetin e tij ekskluziv romak, të cilin do të vazhdonte ta bënte për pjesën tjetër të historisë së tij.
Kulturorisht dhe ligjërisht, identiteti romak mbeti i spikatur në perëndim për shekuj me radhë, duke siguruar ende një ndjenjë uniteti në të gjithë Mesdheun. Mbretëria Ostrogotike e Italisë ruajti Senatin Romak, i cili shpesh dominonte politikën në Romë, duke ilustruar mbijetesën dhe respektin e vazhdueshëm për institucionet dhe identitetin romak. Mbretërit barbarë vazhduan të përdorin ligjin romak gjatë Mesjetës së hershme, shpesh duke nxjerrë koleksionet e tyre të ligjit. Në koleksionet e ligjit të shekullit të 6-të të nxjerra nga vizigotët në Spanjë dhe frankët në Gali, është e qartë se kishte ende popullsi të mëdha që identifikoheshin si romakë në këto rajone duke pasur parasysh se koleksionet e ligjeve bëjnë dallimin midis barbarëve që jetojnë sipas ligjeve të tyre dhe romakëve që. jetojnë sipas ligjit romak. Edhe pasi Italia u pushtua nga Lombardët në fund të shekullit të 6-të, administrimi dhe urbanizimi i vazhdueshëm i Italisë veriore dëshmojnë për një mbijetesë të vazhdueshme të institucioneve dhe vlerave romake. Ishte ende e mundur që jo-qytetarët (si barbarët) në perëndim të bëheshin qytetarë romakë në shekujt VII dhe 8; disa dokumente të mbijetuara vizigotike dhe franke shpjegojnë përfitimet e të bërit qytetar romak dhe ka të dhëna të sundimtarëve dhe fisnikëve që lironin skllevër dhe i kthenin në qytetarë. Pavarësisht nga kjo, identiteti romak ishte në një rënie të madhe në shekujt VII dhe VIII.
Zhdukjet e identitetit romak
majtas|parapamje| Ripushtimet e perandorit [[Justiniani I|Justinian I në shekullin e 6-të (në të verdhë)]] Pika e madhe e kthesës në historinë e romakëve të ditëve të mëvonshme të perëndimit ishin luftërat e Justinianit I (533–555), që synonin ripushtimin e provincave të humbura të Perandorisë Romake Perëndimore. Gjatë mbretërimit të hershëm të Justinianit, autorët lindorë rishkruan historinë e shekullit të 5-të për të portretizuar perëndimin si "të humbur" nga pushtimet barbare, në vend që të përpiqeshin të integronin më tej sundimtarët barbarë në botën romake. Nga fundi i luftërave të Justinianit, kontrolli perandorak ishte rikthyer në Afrikën veriore dhe në Itali, por luftërat e bazuara në idenë se çdo gjë jashtë kontrollit të drejtpërdrejtë të perandorisë lindore nuk ishte më pjesë e Perandorisë Romake do të thoshte se mund të mos ki më asnjë dyshim se tokat përtej kufirit perandorak nuk ishin më romake dhe në vend të kësaj mbetën "të humbura nga barbarët". Si rezultat, identiteti romak në rajonet ende të sunduara nga barbarët (d.m.th Galia, Spanja dhe Britania) ranë në mënyrë dramatike. Gjatë ripushtimit të Italisë, Senati Romak u zhduk dhe shumica e anëtarëve të tij u zhvendosën në Kostandinopojë. Megjithëse senati arriti një trashëgimi të caktuar në perëndim, fundi i institucionit hoqi një grup që kishte vendosur gjithmonë standardin e asaj që duhej të thoshte romanizmi. Lufta në Itali ndau gjithashtu elitën romake atje midis atyre që gëzonin sundimin barbar dhe atyre që mbështetën perandorinë dhe më vonë u tërhoqën në territorin perandorak, që do të thotë se identiteti romak pushoi së ofruari një ndjenjë kohezioni shoqëror dhe politik.
Beteja e Pollogut
Beteja e Pollogut ishte rezultat i një inkursioni arbëror në territorin osman. I ndihmuar nga Alfonsi V, udhëheqësi arbëror Skënderbeu bëri plane për të rimarrë Svetigradin, i cili ishte humbur në 1448. Strategjia e tij përfshinte fillimin e një pushtimi në Maqedoni për të shkatërruar vendin përreth Svetigradit dhe për të tërhequr garnizonin në një kurth. Ndërsa po bënte këtë, ai u ndalua në fushat e Pollogut afër Tetovës nga një forcë e cila po planifikonte të pushtonte Arbërinë e udhëhequr nga shoku i tij i vjetër Ibrahim Pasha. Ushtria u shkatërrua shpejt dhe ushtria e Skënderbeut vazhdoi plaçkitjen përpara se të kthehej në Dibër.
Sfondi
Skënderbeu e humbi Svetigradin në 1448 pas një rrethimi dy-mujor. Kalaja ishte jetike për mbrojtjen e tij strategjike të Arbërisë pasi ruante një nga kalimet kryesore malore në vend nga Maqedonia. Prandaj, ai bëri përpjekje për ta rimarrë atë me ndihmën e Alfonso V të Aragonit; në Traktatin e Gaetës të nënshkruar në 1451, Skënderbeu u bë një vasal i Alfonsos në këmbim të ndihmës financiare dhe ushtarake për luftën e tij të vazhdueshme me Turqit. Në dimrin e vitit 1452, Skënderbeu bëri plane për ofensivën e tij dhe kështu mori nga Alfonso artileri dhe arkebuse shumë të nevojshme.
Romakët
Zhdukjet e identitetit romak
Zhdukja e romakëve pasqyrohet në koleksionet e ligjit barbar. Në ligjin Salik të Clovis I (nga rreth 500), romakët dhe frankët janë dy popullsitë kryesore paralele të mbretërisë dhe të dy kanë statuse ligjore të mirëpërcaktuara. Një shekull më vonë në Lex Ripuaria, romakët janë vetëm një nga shumë popullsi më të vogla gjysmë të lira, të kufizuar në kapacitetin e tyre ligjor, me shumë nga avantazhet e tyre të mëparshme të lidhura tani me identitetin frank. Marrëveshje të tilla ligjore do të ishin të paimagjinueshme nën Perandorinë Romake dhe nën dekadat e para të sundimit barbar. Me kurorëzimin perandorak të Karlit të Madh në vitin 800, identiteti romak u zhduk kryesisht në Evropën Perëndimore dhe ra në status të ulët shoqëror. Situata ishte disi paradoksale: romakët e gjallë, në Romë dhe gjetkë, kishin një reputacion të dobët, me regjistrime të sulmeve antiromake dhe përdorimin e 'romakut' si fyerje, por emri i Romës u përdor gjithashtu një burim i fuqisë dhe prestigjit të madh dhe të pandërprerë politik, i përdorur nga shumë familje aristokratike (ndonjëherë duke shpallur me krenari origjinën e shpikur romake) dhe sundimtarë gjatë historisë. Nëpërmjet shtypjes së identitetit romak në tokat që ata sundonin dhe zbritjes së perandorisë së mbetur në lindje si "greke", shteti frank shpresonte të shmangte mundësinë që populli romak të shpallte një perandor romak në të njëjtën mënyrë që Frankët shpallën një Mbret frank.
Beteja e Pollogut
Preludi
Në pranverën e vitit 1453, Skënderbeu u fut në Maqedoni. Gjatë natës, ushtria e Skënderbeut marshoi nëpër një stuhi të fortë, duke shpresuar të surprizonte turqit. Pranë Tetovës ushtria e Skënderbeut takoi një ushtri kundërshtare osmane prej 14,000 burrash të udhëhequr nga Ibrahim Pasha, një nga miqtë e vjetër të Skënderbeut gjatë shërbimit të tij në ushtrinë osmane. Skënderbeu urdhëroi ndërprerjen e marshit dhe bëri plane të tërhiqej në luginën e Mokrës, duke shpresuar të joshte kundërshtarin e tij në një kurth. Por Ibrahimi nuk e ndoqi dhe në vend të kësaj u vendos në fushën e Pollogut. Kjo manovër bllokoi inkursionet e mëtejshme në Maqedoni.
Mileshi i Poshtëm
Milesh i Poshtëm, (malazezisht:Доњи Миљеш/Donji Milješ) është vendbanim në  komunën e Tuzit në Mal të Zi.
Beteja e Pollogut
Preludi
Në kampin arbëror, planet e betejës po bëheshin ndërsa kampi turk qëndroi i qetë. Moisi Arianit Golemi propozoi të bënte një sulm natën, por Skënderbeu ngurroi duke qenë se një stuhi e fuqishme po kalonte, duke e bërë të vështirë fillimin e një sulmi; Hamza Kastrioti mbështeti Moisiun.
Romakët
Rikthimi në Romë
parapamje| Personifikimi i (nga e majta në të djathtë) të popujve [[Sllavët|sllavë, gjermanë, galikë (francezë) dhe romakë, të përshkruara si i sjellin dhurata Perandorit të Shenjtë Romak Otto III]] Popullsia e qytetit të Romës vazhdoi të identifikohej dhe u identifikua si romakë nga perëndimorët. Edhe pse historia e Romës nuk u harrua, rëndësia e qytetit në Mesjetë buronte kryesisht nga të qenit selia e Papës, një pikëpamje e përbashkët si nga perëndimorët ashtu edhe nga perandoria lindore.Gjatë shekujve pas ripushtimit të Justinianit, kur qyteti ishte ende nën kontrollin perandorak, popullsia nuk administrohej posaçërisht dhe nuk kishte asnjë pjesëmarrje politike në çështjet më të gjera perandorake. Kur u përplasën me perandorët, papët përdorën ndonjëherë faktin se ata kishin mbështetjen e populus Romanus ("popullit të Romës") si një faktor legjitimues, që do të thotë se qyteti ende duronte njëfarë rëndësie ideologjike për sa i përket romanizmit. Autorët dhe intelektualët e Evropës Perëndimore e lidhën gjithnjë e më shumë romancitetin vetëm me vetë qytetin. Nga gjysma e dytë e shekullit të 8-të, perëndimorët pothuajse ekskluzivisht përdorën termin për t'iu referuar popullsisë së qytetit. Kur pushteti i përkohshëm i papatit u vendos nëpërmjet themelimit të Shteteve Papale në shekullin e 8-të, papët përdorën faktin që ata shoqëroheshin dhe mbështeteshin nga populli Romanus si diçka që legjitimonte sovranitetin e tyre.
Beteja e Pollogut
Beteja
Dyshimet e Skënderbeut shpejt u zbehën dhe ai bëri plane për një sulm në kampin e armikut. Më 22 Prill, megjithë stuhitë, Skënderbeu nisi një sulm të shpejtë kalorësie i cili hyri në kampin e armikut duke shkaktuar çrregullim dhe kaos. Skënderbeu u përball me Ibrahimin dhe e sfidoi atë në një duel personal. Skënderbeu doli fitimtar dhe i preu kokën kundërshtarit të tij. Koka e tij u vendos në një heshtë në një mënyrë të ngjashme me ekzekutimin e Władysław III të Polonisë dhe pasi u informuan, trupat turke u larguan shpejt.
Susan Cullen-Ward
Suzana Cullen formalisht Mbretnesha e Shqiptareve Suzana, lindi më 28 janar 1941 në Sidnei të Australisë — 17 korrik 2004 Tiranë. Mbretëresha Suzanë pati një djalë me Leka Zogu I, Princin Leka.
Mileshi i Poshtëm
Grafiku
Lëvizja e popullsisë gjatë shek. XX
Susan Cullen-Ward
Origjina
Mbretëresha e Shqiptarëve Susan është vajza e Alan Robert Cullen–Ward dhe e Phylis Dorothea Murray Prior. Familja e Mbretëreshës ka qenë e para familje që është vendosur në Australi, qysh në momentet e para të zbulimit te këtij kontinenti. Ishte familja e Saj, që solli nga Irlanda kuajt e parë në Australi, dhe parakët e Saj ishin gjithashtu të parët ndër banorët që kalëruan në këto toka. Familja e Saj ishte e vendosur në Queens Land, ku zotëronin 1/3 e tokave dhe pronave të kësaj zone. Të parët e Saj ishin ndër pinjollët më të shquar të fisnikërisë së Irlandës dhe kishin lidhje gjaku me Mbretin Eduard të Anglisë.