cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kognicioni
Cfarë kuptojmë me ngarkesë konjitive dhe si ndikon ajo në përpunimin e informacionit?
Ngarkesa konjitive e brëndshme.Burimet që nevoiten për vetë natyrën e punës,pavarësisht ngacmuesve të tjerë.
Ngrkesa konjitive e jashtme. Burimet që nevoiten për përpunimin e ngacmuesve që nuk kanë lidhgje me detyrën.
Ngarkesa konjitive relevante. Përpunimi I thellë I informacionit që lidhet me detyrën,duke përfshirë edhe zbatimin e njohurive të mëparshme për zgjidhjen e një detyre apo të një problem të ri.
Strukturat konjitive Vëmëndja,Perceptimin,Kujtesa
Vëmendja, si anë e vecantë e funksionit të trurit e të vetëdijes është një dukuri që ka të bëj me përpjekjet e kontrolluara të subjekteve për të kapur dhe përpunuar në mënyrë aktive një sasi të kufizuar të informacionit, duke e vecuar prej sasisë së pa matshme të tij.
Funskionet praktike të vëmëndjes. Familjarizimi mbështet sistemin tonë të vetëdijes, por ky sistem kryen shumë funksione të tjera që kanë të bëjne me akordimin e stimujve të huaj ose të pa njohur, pa lënë jashtë stimujt familjarë. Në këtë vështrim, psikologët kognitvë kanë qënë tepër të interesuar në studimin e vëmëndjes, të funsioneve të saj, duke përcaktuar e analizuar vecanërisht 4 funksione të saj që lidhen me vëmëndjen selektive, vigjilencën, kërkimin dhe vëmëndjen e shpërndarë.
1Vëmëndja selektive, sipas të ciës, ne zgjedhin për të ndjekur disa stimuj, duke nënvlersuar të tjerët.
2 Vigjilenca, me të cilën ne, me gadishmëri të plotë , presim të zbulojmë daljen e stimujve të vecantë, që na interesojnë.
3 Kërkimi, me të cilin ne kërkojmë në realitin e jashtëm ne mënyrë aktive stimuj të vecantë, të cilët janë bërë objekt i vëmëndjes dhe interesave tona.
4 Vëmëndja e shpërndarë, në bazë të së cilës ne, me kujdes, përzgjedhim burimet tona më të përshatshme të vëmëndjes për të koordinuar kryerjen e më shumë se një detyrë në të njëjtën kohë.
Kujtesa është një proces psiqik mjaftë i ndërlikuar. Ajo është jo vetëm proces i ndërlikuar psikis, por edhe tepër enigmatik. Kujtesa është një proces psikik tepër aktiv dhe dinamik. Kujtesa dhe të kujtuarti në përgjithësi synojnë të orientojnë adoptojnë individin me realitet të caktuar ,me rritjen e individit kujtesa rrit gradualisht kapacitetin e saj dhe mund të bëhet tepër produktive, pasi ajo vë në lëvizje përvojat njohëse dhe realizonë rinjohje të tjera.
Strukurat e kujtesës si proces psikik. Si proces psikik tepër aktiv, kujtesa u referohet mekanizmave dinamik të saj duke lidhur vazhdimisht informacionet e mëparshme të ruajtuara me informacionet e reja, duke i përpunuara ato. Psikologët kanë identifikuar tri operacipne si përbërëse të kujtesës: koodimi, depozitimi dhe riprodhimi. Kodimi, si hap i parë ka të bëjë me futjen e informacionit në sistemin tonë të kujtesës. Depozitimi shënon hapin e dytë. Ka të bëj me grumbullimin e të dhënave të fituara gjatë jetës. Baza e saj janë gjurmët që lenë në tru ndijimet dhe preceptimet. Riprodhimi, si hapi i tretë i procesit të kujtesës, ka të bëjë me nxjerrjen e informacionit nga sistemi i kujtesës dhe përdorimin e tij.
Perceptimi përmbledh në vetvete një sërë procesesh përmes te cilëve ne arrijmë të njohim, organizojmë dhe kuptojmë sensacionet, ngacmimet apo informatat që marrim nga stimulimi i mjedist, i cili tërheq për një kohë vëmëndjen tonë.
Llojet e preceptimeve. Njihen lloje të ndryshme preceptimesh, sepse e tillë është edhe larmia e realitetit që preceptohet. Preceptimi i hapsirës. Me këtë kuptojm pasqyrimin në vetëdije të formës, madhësis, raportet dhe mardhëniet e vendosjes së sendeve apo dukurive të realiteti objektiv. Preceptimi i formës. Kjo realizohet me anë të analizatorëve pamorë, dëgjimorë, të prekjes dhe të lëvizjes. Preceptimi i madhësië. Ky lloj ka të bëjë me vetëdijen e subjektit për të kapur përmasat e një sendi apo objekti dhe te gjitha ndryshimet e dukshme që këto pasojnë për shkak të largësië, ndryshimit të vëndit apo ndikimeve të dritës. Perceptimi i largësisë dhe thellësisë. Ky llojë perceptimi realizohet natyrshëm dhe mund te kuptohet më qartë në situata të tilla psh ; kur ne i thërrasim dikujt nga poshtë një pallati. Perceptimi i kohës. Ky lloj ka të bëjë me zgjatjen në njësi kohe të ngjarjes apo ndodhisë që perceptohet drejt për drejt prej shqisave tona. Perceptimi vetes dhe perceptimi i të tjerve. Në këtë lloj objekt njohjeje është vet qënia njerzore. ==
Psikologjia njohëse
Psikologjia njohëse është studimi shkencor i proceseve mendore si "vëmendja", përdorimi i gjuhës, kujtesa, perceptimi, zgjidhja e problemeve, krijimi dhe mendimi". Pjesa më e madhe e punës që rrjedh nga psikologjia kognitive është integruar në disiplina të tjera të tjera moderne si Shkenca Njohëse dhe Studimi Psikologjik, duke përfshirë psikologjinë arsimore, psikologjinë sociale, psikologjinë e personalitetit, psikologjinë jonormale, psikologjinë zhvillimore, linguistikën dhe ekonominë.Filozofikisht, ruminations e mendjes njerëzore dhe proceset e saj kanë qenë rreth e rrotull që nga kohët e grekëve të lashtë. Në vitin 387 pes, Platoni dihet se ka sugjeruar se truri ishte vendi i proceseve mendore. Në vitin 1637 René Descartes tregoi se njerëzit lindin me ide të lindura dhe e përcollën idenë e dualizmit të trupit mendor, i cili do të njihej si dualizmi i substancës (në thelb ideja që mendja dhe trupi janë dy substanca të veçanta. Që nga ajo kohë, gjatë shekullit të 19-të, filluan debate të mëdha në lidhje me mendimin njerëzor vetëm përvoja (empirizmi) ose përfshirja e njohurive të lindura (nativizëm). Disa nga ata që përfshiheshin në këtë debat përfshinin George Berkeley dhe John Locke në anën e empirizmit, dhe Immanuel Kant në anën e nativizmit. Me vazhdimin e debatit filozofik, mesi i shekullit të 19-të ishte një kohë kritike në zhvillimin e psikologjisë si një disiplinë shkencore. Dy zbulime që më vonë do të luanin rol thelbësor në psikologjinë kognitive ishin zbulimi i zonës së trurit, i Paul Broca, i cili ishte kryesisht përgjegjës për prodhimin e gjuhës, dhe zbulimi i Carl Wernicke për një zonë që mendohet të jetë kryesisht përgjegjëse për kuptimin e gjuhës. Të dyja këto zona u emëruan zyrtarisht për themeluesit e tyre dhe ndërprerjet e prodhimit ose kuptimit të gjuhës individuale të një individi për shkak të traumave ose keqformimeve në këto zona kanë ardhur për t'u njohur zakonisht si afasia e Broca dhe afazia e Wernicke.Nga vitet 1920 deri në vitet 1950, qasja kryesore ndaj psikologjisë ishte behaviorizmi. Fillimisht, ithtarët e tij i shihnin ngjarjet mendore si mendimet, idetë, vëmendjen dhe ndërgjegjen si të paarritshëm, prandaj jashtë sferës së një shkence të psikologjisë. Një pionier i psikologjisë njohëse, që punoi jashtë kufijve (si intelektualë ashtu edhe gjeografikë) të sjelljes ishte Jean Piaget. Nga 1926 deri 1950 dhe në vitet 1980, ai studioi mendimet, gjuhën dhe inteligjencën e fëmijëve dhe të rriturve.
Në mesin e shekullit të 20-të, u krijuan tre ndikime kryesore që do të frymëzonin dhe formonin psikologjinë njohëse si një shkollë formale të mendimit: 1.Me zhvillimin e teknologjisë së re të luftës gjatë Luftës së Dytë Botërore, nevojja për një kuptim më të mirë të performancës njerëzore erdhi në pah. Problemet si mënyra për të trajnuar më mirë ushtarët për të përdorur teknologjinë e re dhe si të merren me çështjet e vëmendjes ndërsa janë nën detyrim, u bënë fusha e nevojës për personelin ushtarak. Behaviorism siguroi pak në qoftë se ndonjë pasqyrë në këto çështje dhe kjo ishte puna e Donald Broadbent, duke integruar koncepte nga hulumtimi i performancës njerëzore dhe teoria e informacionit të zhvilluar kohët e fundit, që krijuan rrugën në këtë fushë. 2.Zhvillimet në shkenca kompjuterike do të çonin në paralele duke u tërhequr mes mendimit njerëzor dhe funksionalitetit kompjuterik të kompjuterave, duke hapur fusha krejtësisht të reja të mendimit psikologjik. Allen Newell dhe Herbert Simon kanë kaluar vite duke zhvilluar konceptin e inteligjencës artificiale (AI) dhe më vonë kanë punuar me psikologët njohës në lidhje me implikimet e AI. Kjo inkurajoi një konceptualizim të funksioneve mendore të modeluara në mënyrën se si kompjuteri i trajtoi gjëra të tilla si ruajtja dhe rikthimi i kujtesës dhe hapi një portë të rëndësishme për cognitivizëm. 3.Kritika e Noam Chomsky 1959 e behaviorism, dhe empiricism në përgjithësi, inicioi atë që do të njihej si "revolucioni njohës". Në vitin 1960, GA Miller, E. Galanter dhe K. Pribram shkroi planet e tyre të famshme "Planet dhe Struktura e Sjelljes". Në vitin 1960, JR Brunner, JJ Goodnow &. Në të njëjtin vit, Bruner dhe Miller themeluan Qendrën e Harvardit për Studimet Kognitive, të cilat institucionalizuan revolucionin dhe filluan fushën e shkencës njohëse. 4.Njohja formale e fushës përfshinte krijimin e institucioneve kërkimore si Qendra e George Mandler për përpunimin e informacionit njerëzor në vitin 1964. Mandler përshkroi origjinën e psikologjisë njohëse në një artikull të vitit 2002 në Journal of History of the Behavioral Sciences. Ulric Neisser vuri termin "psikologji njohëse" në përdorim të përbashkët përmes librit të tij Psikologji Kognitive, botuar në vitin 1967. Përkufizimi i Neisser i "njohjes" ilustron konceptin e atëhershëm-progresiv të proceseve njohëse:
Kantoni Montélimar-2
Kantoni Montélimar-2 (frëngjisht: Canton de Montélimar-2) është një kanton në departamentin Drôme, rajonin Rhône-Alpes në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Montélimar. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 25195 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Montélimar-2 aktualisht përbëhet nga 10 komuna.
Higjiena anale
Hyrje
Në kultura të tjera (si në shumë vende perëndimore), pastrimi pas defekimit zakonisht bëhet me letër higjienike, megjithëse disa njerëz mund të përdorin gjithashtu ujë ose peceta të lagura.
Në vendet në zhvillim me të ardhura të ulëta, materiale të tilla si lëndë bimore, baltë, borë, gurë, shkopinj dhe gjethe përdoren ndonjëherë.
Prania e një mjeti higjienik për pastrimin anal në tualet është i rëndësishëm për shëndetin e përgjithshëm publik. Mungesa e materialit për pastrimin e anusit në familje në disa raste mund të lidhet me numrin e episodeve të diarresë në familje.
Grekët e lashtë njiheshin që përdornin fragmente qeramike të njohura si pessoi për të kryer pastrimin e anusit.
Pastrimi romak anal bëhej me një sfungjer në një shkop të quajtur ksilospongji (tersorium) (xylospongium). Shkopi do të ngjyhet në një kanal uji përpara një tualeti dhe më pas do të ngulitet përmes vrimës përpara tualetit   për pastrimin e anusit. Tersorium ndahej nga njerëz që përdornin banjat publike. Për të pastruar sfungjerin e lanin në një kovë me ujë dhe kripë ose uthull. Kjo u bë një terren pjellor për bakteret, duke shkaktuar përhapjen e sëmundjeve në tualet.
Përdorimi i letrës higjienike për pastrimin pas defekimit filloi për herë të parë në Kinë në shekullin II para Krishtit. Sipas Charlier (2012) romancieri (dhe mjeku) francez François Rabelais kishte debatuar për joefektivitetin e letrës higjienike qysh në shekullin XVI. Letra e parë higjienike e disponueshme në treg u shpik nga një sipërmarrës njujorkez i quajtur Joseph Gayetty në 1857 me agimin e revolucionit të dytë industrial.
Preferencat kulturore
Në vendet kryesisht katolike, ortodokse lindore, kultura hindu, budiste dhe myslimane, dhe në disa vende protestante si Finlanda, si dhe në Azinë Juglindore dhe Evropën Jugore dhe Amerikën Latine, uji zakonisht përdoret për pastrimin anal, duke përdorur një pajisje tualeti (dushi, bidet, lota ose aftabeh), dhe dorën (në disa vende përdoret vetëm dora e majtë). Pastrimi me ujë ndonjëherë pasohet nga tharja e zonës anale dhe e dorës me një peshqir pëlhure ose letër higjienike. Nga ana tjetër, në disa pjesë të vendeve në zhvillim dhe gjatë udhëtimeve në kamping, materiale të tilla si lëndë bimore (gjethe), baltë, borë (ujë), kokrra misri dhe gurë përdoren ndonjëherë për pastrimin e anusit. Të kesh mjete higjienike për pastrimin anal në dispozicion në tualet ose në vendin e defekimit është i rëndësishëm për shëndetin e përgjithshëm publik. Mungesa e materialeve të duhura në familje, në disa rrethana, mund të lidhet me numrin e episodeve të diarresë në familje. Historia e higjienës anale, nga Roma e lashtë dhe Greqia në Kinë dhe Japoni, përfshin edhe sfungjerë dhe shkopinj, si dhe ujë dhe letër.
Përfshirja e objekteve të pastrimit anal shpesh neglizhohet kur projektohen tualete publike ose të përbashkëta në vendet në zhvillim. Në shumicën e rasteve, materialet për pastrimin e anusit nuk janë të disponueshme brenda atyre ambienteve. Sigurimi i asgjësimit të sigurt të materialeve të pastrimit anal shpesh neglizhohet, gjë që mund të çojë në mbeturina johigjienike brenda ose përreth tualeteve publike që kontribuojnë në përhapjen e sëmundjeve.
Objektet pas defekimit evoluan me qytetërimin njerëzor, pra pastrimi pas defekimit. Sipas Fernando ka prova arkeologjike nga Sri Lanka të përdorimit të tualetit që variojnë nga viti 936 pas Krishtit në manastirin Pamsukulika në Ritigala, kompleksi Abhayagiri i shekullit VI në Anuradhapura dhe në kompleksin spitalor Baddhasimapasada dhe Alahana Pirivena në spitalin e shekullit XII në Polonnaruwa. Këto tualete zbuluan se ishin me një sistem të plotë hidraulik dhe ujërash të zeza me impiante trajtimi me shumë shkallë. Sipas Budizmit, etiketat e tualetit (Wachchakutti Wattakkandaka në gjuhën Pali) u numëruan nga vetë Buda në Tripitaka (Tre shporta), i njohur gjithashtu si Pali Canon, koleksioni më i hershëm i mësimeve budiste.
Uji
thumb|[[Bideti]] Uji me ose pa përdorimin e sapunit është mjeti më i zakonshëm si dhe një mënyrë shumë e besueshme dhe higjienike për të hequr mbetjet fekale.
Vendet myslimane
Përdorimi i ujit në vendet muslimane është pjesërisht për shkak të traditës islame të tualetit që inkurajon larjen pas të gjitha rasteve të defekimit. Në Islam ka shumë rregulla strikte lidhur me ekskretimin; në veçanti kërkohet pastrimi ose larja me ujë. Rrjedhimisht në rajonet e Lindjes së Mesme ku Islami është feja mbizotëruese, uji për larjen e anusit sigurohet në shumicën e tualeteve, zakonisht në formën e një "dushi bidet" ose shatafit të mbajtur me dorë. Ekzistojnë dispozita fleksibël kur uji është i pakët: në vend të kësaj mund të përdoren gurë ose letra për pastrim pas defekimit.
Në Turqi, të gjitha tualetet e stilit perëndimor kanë një grykë të vogël në pjesën e pasme qendrore të buzës së tualetit që synon anusin. Kjo grykë quhet taharet musluğu dhe kontrollohet nga një trokitje e lehtë e vendosur në afërsi të tualetit. Përdoret për të larë anusin pas fshirjes dhe tharjes me letër higjienike. Tualetet Squat në Turqi nuk e kanë këtë lloj gryke (përdoret një kovë e vogël me ujë nga një rubinet me dorë ose një dush bideti). Një alternativë tjetër i ngjan një dushi në miniaturë dhe njihet si "rubineti i shëndetit", dushi i bidetit ose "pistoleta". Zakonisht gjendet në të djathtë të tualetit ku është e lehtë për t'u arritur. Këto përdoren zakonisht në botën myslimane. Në nënkontinentin Indian, një enë lota përdoret shpesh për t'u pastruar me ujë, megjithëse dushet janë të zakonshme në mesin e tualeteve të reja.
Azia lindore
Për herë të parë tualeti "pa letër" u shpik në Japoni në vitin 1980. Një sedilje tualeti me spërkatje, e njohur zakonisht me markën tregtare të Totos Washlet, është zakonisht një kombinim i ngrohësit të sediljes, bidetit dhe tharëses, i kontrolluar nga një panel elektronik ose telekomandë pranë sediljes së tualetit. Një hundë e vendosur në pjesën e pasme të tasit të tualetit drejton një rrymë uji në anus dhe i shërben qëllimit të pastrimit. Shumë modele kanë një funksion të veçantë "bidet" të synuar drejt pjesës së përparme për pastrim femëror. Ndenjësja e tualetit me spërkatje është e zakonshme vetëm në tualetet e stilit perëndimor dhe nuk është e përfshirë në tualetet e stilit tradicional. Disa tualete moderne japoneze bidete, veçanërisht në hotele dhe zona publike, janë të etiketuara me piktograme për të shmangur problemet gjuhësore, dhe shumica e modeleve më të reja kanë një sensor që refuzon të aktivizojë bidetin përveç nëse dikush është ulur në tualet.
Evropa dhe Amerika
Përdorimi i ujit në shumë vende të krishtera është pjesërisht për shkak të traditës biblike të tualetit që inkurajon larjen pas të gjitha rasteve të defekimit. Bideti është i zakonshëm në vendet kryesisht katolike ku uji konsiderohet thelbësor për pastrimin anal.
Disa njerëz në Evropë dhe Amerikë përdorin bidete për pastrimin e anusit me ujë. Bidetet janë pajisje të zakonshme të banjës në shumë vende të Evropës Perëndimore dhe Jugore dhe në shumë vende të Amerikës së Jugut, ndërsa dushet me bidet janë më të zakonshëm në Finlandë, dhe Greqi. Bideti përdoret gjerësisht në vendet e Ballkanit Perëndimor si Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Bosnje-Hercegovina, Mali i Zi por edhe në Greqi e Turqi megjithëse përdorimi i bidetëve ndryshon shumë brenda këtij grupi vendesh. Për më tepër, edhe aty ku ka bidete, ato mund të kenë përdorime të tjera përveç larjes anale. Në Itali, vendosja e bideteve në çdo shtëpi dhe hotel u bë i detyrueshëm me ligj më 5 korrik 1975.
Letra higjienike
Në disa kultura - si shumë vende perëndimore - pastrimi pas defekimit zakonisht bëhet vetëm me letër higjienike, derisa personi të mund të lahet ose të bëjë dush. Letra higjienike konsiderohet një mall shumë i rëndësishëm shtëpiak në kulturën perëndimore, siç ilustrohet nga blerja me panik e letrës higjienike në shumë vende perëndimore gjatë pandemisë COVID-19.
Në disa pjesë të botës, veçanërisht përpara se letra higjienike të ishte e disponueshme ose e përballueshme, përdorimi i gazetave, faqeve të drejtorisë telefonike ose produkteve të tjera letre ishte i zakonshëm. Në Amerikën e Veriut, katalogu i shpërndarë gjerësisht i Sears Roebuck ishte gjithashtu një zgjedhje popullore derisa filloi të printohej në letër me shkëlqim (në këtë moment disa njerëz i shkruan kompanisë për t'u ankuar). Me tualete me ujë, përdorimi i gazetës si letër higjienike ka të ngjarë të shkaktojë bllokime.
Personat që vuajnë nga hemorroidet mund ta kenë më të vështirë të mbajnë zonën anale të pastër duke përdorur vetëm letër higjienike dhe mund të preferojnë gjithashtu larjen me ujë.
1167
Mbi vitin 1167.
Sllatina (Besianë)
Sllatinë është një vendbanim në komunën e Besianës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin Mavri.
1168
Mbi vitin 1168.
Coshocton County
Coshocton County është një nga  qarqet në shtetin federal Ohio të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Gjergj Elez Alia
Gjergj Elez Alia (boshnj. Đerzelez Alija) është një hero legjendar i një cikli këngësh epike të kënduara në gjuhën shqip e dhe atë boshnjake, motivi i tij është i njohur në Bosnje, Shqipërinë Veriore si dhe në krahinën e Gorës. Cikli i këngëve të tij nuk ka të bëjnë me atë të Mujit dhe Halilit.
Emri
Emri i tij në shqip ka marrë trajtën treshe Gjergj Elez Alia, sipas Stavro Skendit, për arsye metrike. Në gjuhën boshnjake trajta më e përhapur është Đerzelez Alija, por njihet edhe Đerđelez Alija, ndërsa në turqishte Gürz Ilyas, e në hungarishte Gerz Ilyas. Emri i tij ka prejardhjen nga fjala turke  gürzi''" (topuz) që mëton për një luftëtar me topuz.
Sfondi historik
Hipotezat e bazuara në paralele të shumta midis motiveve të Ciklit Shqiptar të Kreshnikëve dhe Historisë Ballkanike të shekujve VI-VII presupozojnë origjinën e emrit Gjergj Elez Alia / Alija Đerzelez dhe disa të dhëna legjendare për heroin nga emri dhe historia e gjeneralit bizantin Germanus Anici (-550) i cili është i vetmi që ka pasur një vijimësi të gjatë mashkullore prej të gjithë trashëgimtarëve biologjikë dhe të birësuar të dinastisë dardane te justineve. Veçanërisht për shkak të dimensionit gjenealogjik ai dhe pasardhësit e tij, Anicët, janë vendosur në qendër të rrëfimeve mesjetare, të cilat janë transformuar në rrjedhën e kohës në epikën e përbashkët shqiptaro-sllave.
Disa historianë janë të mendimit se personazhi i Gjergj Elez Alisë është frymëzuar prej Ali bej Mihalollit, një ushtarak osman si dhe sanxhakbeu i parë i sanxhakut të Smederevës. Sipas defterëve osmanë të 1485 atij i qe dhënë nahija e Dobrunit pranë Vishegradit si timar. Një tyrbe në fshatin boshnjak të Gerzovës është varri i Ali Beut sipas gojëdhënave.
Dokumentimi i parë mbi figurën mitike të Gjergj Elezit (në formën e "Ali Begut") është një poemë e njohur si bugarštica, Martesa e Vuk Dragoit, radhitur prej Đuro Matei në fund të shekullit të 17 ose në fillim të shekullit të 18. Ndër këngët e radhitura në Dorëshkrimin Erlangen, Gjergj Elezi përmendet me emrin "Plaku turk Balibeg".
Këngët epike që zunë fill në mjedisin e sllavëve të jugut u përçuan nga rapsodë dygjuhësh në mjedisin shqiptar, boshnjaku Đerzelez u bë Gjergj Elez Alija i rapsodive shqiptare. Duke qenë kështu njëri prej shumë heronjve muslimanë të rapsodive të sllavëve të jugut që gjendet po ashtu ndër rapsoditë shqiptare.
Në folklorin shqiptar
Në folklorin shqiptar, Gjergj Elez Alia është një luftëtar i madh. Këngën tij u mblodhën nga fretërit Bernardin Palaj dhe Donat Kurti në Nikaj Mërtur dhe u botuan në Tiranë më 1937. Kënga zakonisht i këndohej prej rapsodit duke u shoqëruar me lahutë, ose me raste me çifteli. Kënga është pjesë e Këngëve të Kreshnikëve që u kristalizuan në shekujt e 17 dhe 18. Megjithëse u bartën nga mjediset sllave në ato shqipfolëse, këngët nuk janë thjesht përkthyer nga gjuha boshnjake, por kanë marrë trajtën e tyre në mënyrë të pavarur në shqipe.
Sipas Qemal Haxhihasani, heroi nuk ka ndonjë lidhje të drejtpërdrejtë me çetën e Mujit e të Halilit, prandaj është marrë edhe si personazh i një nëncikli më vete në kuadrin e eposit.
David Kushner (kengetar)
alt=A man with curly hair playing a guitar and singing into a microphone while standing|djathtas|parapamje| Kushner në shtator 2022 në Denver, Kolorado David Kushner është një kantautor amerikan, i rritur në periferi të Çikagos. Ai u zhvendos në Los Anxhelos dhe filloi të krijonte muzikë. Kënga e Kushner " Miserable Man " (2022) u bë virale në TikTok dhe arriti vendin e 11-të në listat në Norvegji dhe numrin 19 në Irlandë, duke arritur gjithashtu në top 40 në Australi, Mbretërinë e Bashkuar dhe Zelanden e Re. Bashke me këngën "Mr. Forgettable", ai u shfaq në shfaqjen e tij debutuese të zgjeruar Footprints I Found (2022). Ai mori 556 milionë transmetime brenda një viti nga publikimi i kenges. Më 14 Prill 2023 u publikua kënga e tij " Daylight ". Kushner shërbeu si pjese hapës për një nga turnetë e Lauv.
Jeta dhe karriera
David Kushner u rrit në periferi të Çikagos dhe kuptoi se mund të këndonte pasi mbaroi klasën e 12-të. Ai filloi të shkruante këngë me një mik të ngushtë teksa jetonte në Florida. Kushner i binte kitarës dhe mësoi vete muzikë. Më në fund, ai punoi me një instruktor vokal. Këngën " Miserable Man " e publikoi në janar 2022, e cila me pas u bë virale në TikTok. Kënga arriti majat në numrin 11 në listat në Norvegji dhe numrin 19 në Irlandë, duke arritur dhe në top 40 në Australi, Zelandën e Re dhe Mbretërinë e Bashkuar. Manny Patston i Happy komentoi: "Ai me të vërtetë kujdeset për muzikën. Mund ta dalloni nga entuziasmi i tij i madh [. . . ] Jam i sigurt që energjia rinore, magnetizmi dhe ADN-ja e bekuar e Kushnerit do të rezultojnë në tufa adhurimi”.
Besa Morina
Besa Morina e lindur me 04-04-1984 Në Prishtinë është një vajzë e moshës së re, e cila gati dy dekada të jetës se saj ia kushtoi muzikës, duke kultivuar ndjenjat përmes melodisë. Repertuari i këngëve të saja është i njohur për publikun në Kosovë, Maqedoni, Shqipëri dhe kudo që janë shqiptarët. Besa, pasionin e saj krijues e pasuroi edhe me diplomimin në Fakultetin e Muzikës. Megjithatë, edhe perkundër aktiviteteve të shumta në fusha të ndryshme, ajo ka gjetur kohë edhe për studimet pasdiplomike në Prishtinë, në të njëjtin drejtim. Besa shpalos planet e saja, duke paralajmëruar se në muajin shtator pret të lansoj një këngë, bashkë me videoklip. Ajo, krahas studimeve, do të jetë e angazhuar edhe në mbrëmjet e maturës,kurse verës do të jetë në dasma dhe mbrëmje të shumta, duke filluar nga bregdeti shqiptar, deri te ambientet gazmore në Strugë, buzë liqenit. Besa është mirënjohëse ndaj gjithë artdashësve të saj, të cilët kanë treguar admirim për këngën që ajo këndon si në mbrëmejt argëtuese ashtu edhe në ahengjet e ndryshme familjare. Sipas saj secili aheng, apo secila familje ka preferencat e veta të këngëve edhe për të paraqet një kënaqësi të veçantë. Me këtë, ajo njoftohet më për së afërmi me kulturat e ndryshme të trevave shqiptare. Bashkëbiseduesja jonë, profilin e saj prej artisteje përpos muzikës argëtuese, po e plotëson edhe me opus interesant të këngëve të mirëfillta popullore, fatmirësisht pa u infektur me ’virusin’ tallava. Si një artiste që ka një formim solid akademik, duke u ngritur së shpejti në magjistre të muzikologjisë, Besa Morina i ka caktuar vetes detyrë që përvojën e saj profesionale e pedagogjike t’ua transponojë edhe gjeneratave të reja. Ajo po organizon mësim praktik për piano dhe në këtë mënyrë synon që të ndikoj në ruajtjen e muzikës nga ndikimet dhe modelet e këqija.ditët e fundit ka realizuar këngën e saj më të re “Unë n’Prizren e ti n’Prishtinë”, së cilës ia ka bërë edhe videolipin. Këtë këngë, ajo e këndon në duet me këngëtarin nga Prizreni, Masar Sinani.
Tekstin e kësaj kënge, që është e zhanrit popullor, e ka shkruar Gursel Idrizi, muzikën e ka punuar Masar Sinani, ndërsa orkestrimin Istref Krasniqi (Helix).
“Edhe pse është hera e parë që kam kënduar në zhanrin popullor, kam shumë fjalë të mira për këtë këngë. Kjo nuk do të thotë se i jam kthyer përgjithmonë muzikës popullore”, ka thënë Morina, duke i falënderuar të gjithë adhuruesit e saj, të cilët e kanë përkrahur dhe vazhdojnë ta përkrahin.
Ajo ka mbaruar Fakultetin e Muzikës, Dega Teoriko-Pedagogjik, ndërsa përveç këndimit mban edhe orë private të pianos.
Gjatë karrierës së saj muzikore, ajo ka marrë pjesë në shumë festivale. “Kam marr pjesë në disa festivale si në TopFest-Shqipëri, NotaFest-Maqedoni, PoliFest-Kosovë.
Në këta festivale jam shpërblyer me çmime të ndryshme”, ka thënë Morina, duke shtuar se, qysh në moshën fëmijërore ka filluar karrierën në muzikë.
Ajo në fund ka theksuar se kënga “Unë n’Prizren e ti n’Prishtinë” është edituar nga produksionet muzikore “AlbanianMusic” dhe “Arboni” nga Gjilani. ‘Asnjë këngë nuk ka të bëjë me jetën time private, kështu që të gjitha këngët ia kushtoj publikut. Ndërsa për tekstet në moshën e fëmijërisë është përkujdesur Aida Baraku, ndërsa tani jam duke bashkëpunuar me tekstshkrues të ndryshëm’, thotë Besa.ë
Malësia e Madhe siç e njoha unë
Malësia e Madhe siç e njoha unë : monografi me autor Nikolla Spathari, red. Fadil Kraja. Botuar në Shkodër në vitin 2001 nga "Idromeno". Libri ka 358 faqe me ilustrime. ISBN 9992772220
Flucloxacillin
Flucloxacillin ose floxacillin është një antibiotik kundër baktereve Gram-pozitive.
Lista e kombinacioneve me dy shkronja
'''Lista e të gjitha kombinacioneve me dy shkronja. Lista përmban 1352 (2 × 26²) kombinacione.'''
Kombinacionet shkronjë e madhe-shkronjë e vogël
Aa Ab Ac Ad Ae Af Ag Ah Ai Aj Ak Al Am An Ao Ap Aq Ar As At Au Av Aw Ax Ay Az Ba Bb Bc Bd Be Bf Bg Bh Bi Bj Bk Bl Bm Bn Bo Bp Bq Br Bs Bt Bu Bv Bw Bx By Bz Ca Cb Cc Cd Ce Cf Cg Ch Ci Cj Ck Cl Cm Cn Co Cp Cq Cr Cs Ct Cu Cv Cw Cx Cy Cz Da Db Dc Dd De Df Dg Dh Di Dj Dk Dl Dm Dn Do Dp Dq Dr Ds Dt Du Dv Dw Dx Dy Dz Ea Eb Ec Ed Ee Ef Eg Eh Ei Ej Ek El Em En Eo Ep Eq Er Es Et Eu Ev Ew Ex Ey Ez Fa Fb Fc Fd Fe Ff Fg Fh Fi Fj Fk Fl Fm Fn Fo Fp Fq Fr Fs Ft Fu Fv Fw Fx Fy Fz Ga Gb Gc Gd Ge Gf Gg Gh Gi Gj Gk Gl Gm Gn Go Gp Gq Gr Gs Gt Gu Gv Gw Gx Gy Gz Ha Hb Hc Hd He Hf Hg Hh Hi Hj Hk Hl Hm Hn Ho Hp Hq Hr Hs Ht Hu Hv Hw Hx Hy Hz Ia Ib Ic Id Ie If Ig Ih Ii Ij Ik Il Im In Io Ip Iq Ir Is It Iu Iv Iw Ix Iy Iz Ja Jb Jc Jd Je Jf Jg Jh Ji Jj Jk Jl Jm Jn Jo Jp Jq Jr Js Jt Ju Jv Jw Jx Jy Jz Ka Kb Kc Kd Ke Kf Kg Kh Ki Kj Kk Kl Km Kn Ko Kp Kq Kr Ks Kt Ku Kv Kw Kx Ky Kz La Lb Lc Ld Le Lf Lg Lh Li Lj Lk Ll Lm Ln Lo Lp Lq Lr Ls Lt Lu Lv Lw Lx Ly Lz Ma Mb Mc Md Me Mf Mg Mh Mi Mj Mk Ml Mm Mn Mo Mp Mq Mr Ms Mt Mu Mv Mw Mx My Mz Na Nb Nc Nd Ne Nf Ng Nh Ni Nj Nk Nl Nm Nn No Np Nq Nr Ns Nt Nu Nv Nw Nx Ny Nz Oa Ob Oc Od Oe Of Og Oh Oi Oj Ok Ol Om On Oo Op Oq Or Os Ot Ou Ov Ow Ox Oy Oz Pa Pb Pc Pd Pe Pf Pg Ph Pi Pj Pk Pl Pm Pn Po Pp Pq Pr Ps Pt Pu Pv Pw Px Py Pz Qa Qb Qc Qd Qe Qf Qg Qh Qi Qj Qk Ql Qm Qn Qo Qp Qq Qr Qs Qt Qu Qv Qw Qx Qy Qz Ra Rb Rc Rd Re Rf Rg Rh Ri Rj Rk Rl Rm Rn Ro Rp Rq Rr Rs Rt Ru Rv Rw Rx Ry Rz Sa Sb Sc Sd Se Sf Sg Sh Si Sj Sk Sl Sm Sn So Sp Sq Sr Ss St Su Sv Sw Sx Sy Sz Ta Tb Tc Td Te Tf Tg Th Ti Tj Tk Tl Tm Tn To Tp Tq Tr Ts Tt Tu Tv Tw Tx Ty Tz Ua Ub Uc Ud Ue Uf Ug Uh Ui Uj Uk Ul Um Un Uo Up Uq Ur Us Ut Uu Uv Uw Ux Uy Uz Va Vb Vc Vd Ve Vf Vg Vh Vi Vj Vk Vl Vm Vn Vo Vp Vq Vr Vs Vt Vu Vv Vw Vx Vy Vz Wa Wb Wc Wd We Wf Wg Wh Wi Wj Wk Wl Wm Wn Wo Wp Wq Wr Ws Wt Wu Wv Ww Wx Wy Wz Xa Xb Xc Xd Xe Xf Xg Xh Xi Xj Xk Xl Xm Xn Xo Xp Xq Xr Xs Xt Xu Xv Xw Xx Xy Xz Ya Yb Yc Yd Ye Yf Yg Yh Yi Yj Yk Yl Ym Yn Yo Yp Yq Yr Ys Yt Yu Yv Yw Yx Yy Yz Za Zb Zc Zd Ze Zf Zg Zh Zi Zj Zk Zl Zm Zn Zo Zp Zq Zr Zs Zt Zu Zv Zw Zx Zy Zz
Kombinacionet shkronjë e madhe + shkronjë e madhe
AA AB AC AD AE AF AG AH AI AJ AK AL AM AN AO AP AQ AR AS AT AU AV AW AX AY AZ BA BB BC BD BE BF BG BH BI BJ BK BL BM BN BO BP BQ BR BS BT BU BV BW BX BY BZ CA CB CC CD CE CF CG CH CI CJ CK CL CM CN CO CP CQ CR CS CT CU CV CW CX CY CZ DA DB DC DD DE DF DG DH DI DJ DK DL DM DN DO DP DQ DR DS DT DU DV DW DX DY DZ EA EB EC ED EE EF EG EH EI EJ EK EL EM EN EO EP EQ ER ES ET EU EV EW EX EY EZ FA FB FC FD FE FF FG FH FI FJ FK FL FM FN FO FP FQ FR FS FT FU FV FW FX FY FZ GA GB GC GD GE GF GG GH GI GJ GK GL GM GN GO GP GQ GR GS GT GU GV GW GX GY GZ HA HB HC HD HE HF HG HH HI HJ HK HL HM HN HO HP HQ HR HS HT HU HV HW HX HY HZ IA IB IC ID IE IF IG IH II IJ IK IL IM IN IO IP IQ IR IS IT IU IV IW IX IY IZ JA JB JC JD JE JF JG JH JI JJ JK JL JM JN JO JP JQ JR JS JT JU JV JW JX JY JZ KA KB KC KD KE KF KG KH KI KJ KK KL KM KN KO KP KQ KR KS KT KU KV KW KX KY KZ LA LB LC LD LE LF LG LH LI LJ LK LL LM LN LO LP LQ LR LS LT LU LV LW LX LY LZ MA MB MC MD ME MF MG MH MI MJ MK ML MM MN MO MP MQ MR MS MT MU MV MW MX MY MZ NA NB NC ND NE NF NG NH NI NJ NK NL NM NN NO NP NQ NR NS NT NU NV NW NX NY NZ OA OB OC OD OE OF OG OH OI OJ OK OL OM ON OO OP OQ OR OS OT OU OV OW OX OY OZ PA PB PC PD PE PF PG PH PI PJ PK PL PM PN PO PP PQ PR PS PT PU PV PW PX PY PZ QA QB QC QD QE QF QG QH QI QJ QK QL QM QN QO QP QQ QR QS QT QU QV QW QX QY QZ RA RB RC RD RE RF RG RH RI RJ RK RL RM RN RO RP RQ RR RS RT RU RV RW RX RY RZ SA SB SC SD SE SF SG SH SI SJ SK SL SM SN SO SP SQ SR SS ST SU SV SW SX SY SZ TA TB TC TD TE TF TG TH TI TJ TK TL TM TN TO TP TQ TR TS TT TU TV TW TX TY TZ UA UB UC UD UE UF UG UH UI UJ UK UL UM UN UO UP UQ UR US UT UU UV UW UX UY UZ VA VB VC VD VE VF VG VH VI VJ VK VL VM VN VO VP VQ VR VS VT VU VV VW VX VY VZ WA WB WC WD WE WF WG WH WI WJ WK WL WM WN WO WP WQ WR WS WT WU WV WW WX WY WZ XA XB XC XD XE XF XG XH XI XJ XK XL XM XN XO XP XQ XR XS XT XU XV XW XX XY XZ YA YB YC YD YE YF YG YH YI YJ YK YL YM YN YO YP YQ YR YS YT YU YV YW YX YY YZ ZA ZB ZC ZD ZE ZF ZG ZH ZI ZJ ZK ZL ZM ZN ZO ZP ZQ ZR ZS ZT ZU ZV ZW ZX ZY ZZ
Çigalazade Jusuf Sinan Pasha
parapamje|Cigalazade Yusuf Sinan Pascha Çigalazade Yusuf Sinan Pascha (ne turqishten e sotme i njohur edhe me emrin Cağaloğlu Yusuf Sinan Paşa, * 1545, Mesina; † 1605) ka qene nje nepunes, gjeneral dhe admiral osman. I njohur ne hapsirat shqipatre per ndertimin e xhamise kryesore te Prizrenit, xhamise se Sinan Pashait.
I lindur me 1545 ne Messina me emrin Scipione Cicala (lexo: Shipion Cikala), djali i nje visskonti gjenovez, i cili kishte qene pirat ne sherbim te spanjolleve. Ati dhe biri ishin kapur rob nga Osmanet në ose pas Beteja detare e Djerba 1560 ose 1561 dhe ne fillim u mbajt ne Tarabulluz (sot Tripoli, Libi) dhe me pas ne Stamboll. Babai u lirua kundrejt pageses dhe vdiq me 1564 ne Mesina. I biri, qe ngjante te mos ia vlente te behej pagese per lirim per askend, u konvertua ne islam dhe u shkollua ne shkollen e oborrit te sulltanit. Ai u martua më 1573 së pari dhe më pas nipit te Sulejmani I.
Ne 1575–1578 ka qene aga i janicereve dhe Beylerbey i Van. Në të njëjtin vit ai u emërua Vezir. Me 1585 u be serisht bejlerbej i Vanit. Me 1586 u be bejlerbej i Bayazıt dhe Erzurum edhe luftoi me sukses kunder perseve. Ne vitin 1591 u emerua Kapedan Pasha (Komandat i pergjithshem i Marines) ; kete post e mbajti deri ne vitin 1595.
Dita Botërore e ujit
250px|right|[[Uji]] 250px|right|Slapovi na [[Liqenet e Plitvices]] Dita botërore e Ujit shënohet për çdo vit më 22 mars. Kjo ditë është përcaktuar me rezolutën e OKB në dhjetor të vitit 1920 Nga viti 1993 kjo ditë filloi të shënohet dhe sita ditës kjo ditë fillon të ketë rëndësi gjithnjë e më të madhe. Me shënimin e kësaj dite OKB-ja ka [për qëllim të rritë rëndësinë e mbrojtjes së ujërave dhe mungesën e ujit të pijshëm në shum vise të botës. Gjithashtu nga viti 2005 deri 2015 shënohet decenia e ujërave. Kështu shënimi i kësaj dite ka rëndësi më të madh gjatë këtyre viteve. Në Kosovë dhe Shqipëri gjithashtu shënohet kjo ditë me manifestime të ndryshme.
Përmbledhje
Rekomandimet e para të rëndësishme mbi problemet e lidhura me ujin dhe pasurive ujore janë formuluar në Konferencën e Kombeve të Bashkuara për uijin,  e cila u mbajt në vitin 1977 në Mar del Plata (Argjentinë). Pas Konferencës së Kombeve të Bashkuara për Mjedisin dhe Zhvillimin në Rio de Janeiro. Asamblesë së Përgjithshme e OKB me rezolutën e 22 shkurt 1993 të, vendosi që 22 marsi çdo viti të shënohet  Dita Botërore e Ujit, dhe se atë ditë, në tërë  botë, veçanërisht të tërheqet vëmendja  mbi problemet që lidhen me të ujin dhe  pasurive ujore, me kusht që  çdo vit të festohet me moto të ndryshme. Për shembull, në vitin 1995 u shënua me moton: "Gratë dhe uji", 2004: "Uji dhe Fatkeqësitë", në 2007: "Si të merren me mungesën eujit". Çdo ditë, një familje mesatare shpenzon rreth 50 litra ujë për tualet, një në gjashtë njerëz në Tokë nuk i ka 20-50 litra ujë të freskët për pirje, dhe çdo ditë nga pasojat e mungesës së ujit vdesin 3.800 fëmijë. Sipas vlerësimeve, 1.1 miliardë njerëz nuk kanë qasje në ujë të pijshëm dhe 2.4 miliardë jentojnë pa higjenës themelore.
Lugina e Strugës
Lugina e Strugës është një njësi luginore në Maqedoninë jugperëndimore dhe në zonat ndërkufitare në Shqipëri. Më së shumti zë zonën e pellgut të Liqenit të Ohrit. Lugina e predispozuar tektonike kufizohet nga linjat ndarëse ujore përgjatë maleve: Stogovës me Karaormanin, Ilinskën dhe Plakenskën, Galicicën, Mokrën dhe Jabllanicën. Duke përjashtuar sipërfaqen ujore të liqenit, Lugina e Strugës zë një sipërfaqe prej 1.318,3 km. Fushat shtrihen në një lartësi prej 600 deri në 800 m dhe mbulon një sipërfaqe prej 204,9 km, nga të cilat pothuajse gjysma janë në brez nga 690 deri në 700 m.
Stema e Bosnjës dhe Hercegovinës
Stema e re e Bosnjës dhe Hercegovinës është futur në përdorim në vitin 1998 nga ish-parlamenti boshnjakë e më vonë është përdorur për stemë shtetit.
Stema në vete është një pasqyrim i flamurit të Bosnjës dhe Hercegovinës në një mburojë figurative mesjetare. Mburoja është e ndarë pjerrtas në dy pjesë të pabarabarta e të ngjyrosura, njëra në të kaltër tjetra në ngjyrë ari. Përgjatë vijës ndarëse të pjerrtë, në anën e kaltër të saj e cila është më e madhe, janë figuruar shtatë yje pesëcepësh të bardhë. Ylli i fundit dhe i pari janë përgjysmë që lë të kuptohet se është një varg yjesh. Kjo duket të jetë edhe për shkak se në flamur po ashtu figuron vargu i yjeve por ka sy yje më shumë.
Ngjyra e arit duket të simbolizojë "Diellin", si simbol i dhuruesit të dritës së nevojshme për jetën në tokë. Ndërsa prapaskena në të kaltër dhe yjet e bardhë duket të jenë huazuar nga flamuri i Bashkimit Evropian, një lloj shenje e përkatësisë apo shprehje e vullnetit të afërsisë.
1992 - 1998
thumb|120px|majtas|Stema 1992-1998 thumb|150px|Stema gjatë RSFJ-së Emblema e përdorur nga viti 1992 gjerë më 1998 ka ngjyrat dhe elementet që simbolizojnë dinastinë "Kotromaniq". Vija e trashë dhe e pjerrtë ngjyrë të bardhë që figuron në mburojë simbolizon shpatën e drejtësisë së Tvërtkos së parë, i cili thuhet të ketë arritur që nga Banati boshnjakë të ketë arritur të krijojë një mbretëri. Është për tu theksuar se me këtë simbol, pas shpërthimit të luftës së tretë në Ballkan, kanë luftuar patriotët e Bosnjës. Mirëpo pas përfundimit të luftës, edhe pse Tvërtko disi pranohet nga gjitha komunitete që jetojnë në Bosnjë e Hercegovinë, kjo stemë u kritikua si e pa përshtatshme. Kjo kritik si duket ishte kryesisht e nxitur nga elementet nacionaliste të shteteve fqinje. Si do që të jetë, edhe stema e re po ashtu kritikohet si e pa përshtatshme pasi që asnjë komunitet nuk identifikohet me të pos komunitetit të instaluar për rindërtimin e Bosnjës.
Gjatë RSFJ-së
Gjatë periudhës së Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë, edhe Bosnja si shumica e republikave socialiste kishte një stemë republikane të ngjajshme me to.
Ekonomia e lumturisë
Ekonomia e lumturisë është studimi teorik, cilësor dhe sasior i lumturisë dhe cilësisë së jetës, duke përfshirë dhe ndikimet pozitive dhe negative , mirëqenien ,  kënaqësinë nga jeta dhe konceptet e ndërlidhura , zakonisht duke e lidhur ekonominë më ngushtë se zakonisht me të tjerët. Shkencat sociale: si sociologjia dhe psikologjia, si dhe shëndeti fizik. Zakonisht trajton masat subjektive të lidhura me lumturinë, si dhe indekset më objektive të cilësisë së jetës, në vend të pasurisë, të të ardhurave ose fitimit, si diçka për t'u maksimizuar.
Fusha është rritur ndjeshëm që nga fundi i shekullit të 20-të, për shembull nga zhvillimi i metodave, anketave dhe indekseve për të matur lumturinë dhe konceptet e lidhura me to, si dhe cilësinë e jetës. Gjetjet e lumturisë janë përshkruar si një sfidë për teorinë dhe praktikën e ekonomisë.
Reçica (Besianë)
Reçicë është një vendbanim në komunën e Besianës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin Demahmet.
Gjuha frënge
Alfabeti (I shqiptuar)
! style="font-size:smaller"| Shkronja ! style="font-size:smaller"| Emërtimi ! style="font-size:smaller"| Transkriptimi Fonetik (IPA) ! style="font-size:smaller"| Theksime dhe lidhje
Frëngjishtja, përballë "përmbytjes" angleze
'''Ishte një kohë, kur frëngjishtja dominonte botën dhe konsiderohej si gjuha e artit dhe teknikës. Sot, e errësuar nga anglishtja, bota frankofone duket e përfshirë në një luftë të humbur, për ruajtjen e ndikimit të saj.'''
Ne 23 mars, me rastin e një mbledhje të Këshillit Evropian në Bruksel, presidenti i Francës, Zhak Shirak, braktisi sallën në mënyrë demonstrative. Kjo ndodhi pasi Antuan Seijer, president i Bashkimit të Industrive të Komunitetit zgjodhi të shprehej në anglisht. Seijer e përcaktoi këtë gjuhë si gjuhën e industrisë", ndërsa Zoti Shirak u rikthye në sallë vetëm pas përfundimit të fjalimit të Seijer. Shtypi ndërkombëtar ironizoi. "Nuk është një çështje humori, është një çështje politike", deklaroi kabineti i "Champs-Élysées", duke vënë theksin mbi nevojën e mbrojtjes së larmishmërisë gjuhësore brenda gjirit të Bashkimit Evropian.
E vërteta është që sot në botë, frëngjishtja po vuan. Anglishtja është shndërruar në një gjuhë ndërkombëtare, e cila ka depërtuar fuqishëm edhe në vendet me një traditë të fuqishme frëngjishtfolëse. Nga bankat e shkollës, tek etiketat e produkteve në të gjithë botën. Nga muzika dhe kinematografia, anglishtja po përforcon gjithmonë e më shumë „diktaturën“ e saj. Me 175 milion njerëz të përfaqësuar zyrtarisht në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë (OIF), numri i frankofonëve ka pësuar një rritje, por kjo kryesisht për shkak të rritjes natyrore demografike të popullsive frëngjishtfolëse, veçanërisht në Afrikë. Në vende si Kameruni, Maroku apo Gaboni, frëngjishtja ka përforcuar ndikimin e saj, por në krahun tjetër, ajo ka humbur pikë në Kongo dhe vendet e Afrikës Qendrore. Por, më e rënda është reduktimi i vazhdueshëm i njohësve të frëngjishtes, në Evropë. Përballë këtij fati të përcaktuar, frëngjishtja përpiqet të reagojë. Ajo mbështeti me forcë rezolutën që mbronte diversitetin e gjuhëve në tetor 2006 dhe mësimin e njëkohshëm të disa gjuhëve në Evropë.
Beteja e humbur
Burimet diplomatike franceze e pranojnë që frëngjishtja gjendet në pozicionin e saj më delikat të historisë. Në gjirin e OIF-së, të përbërë nga 63 vende anëtare ose vëzhguese, vetëm rreth 20 prej tyre e përdorin frëngjishten si gjuhë të përditshme. Pjesa tjetër, veçanërisht vendet arabe ose të Afrikës së Veriut, favorizojnë gjuhët e tyre kombëtare, ose anglishten. Franca është duke u përpjekur që të ruajë ndikimin e saj gjuhësor edhe në vende të Evropës Lindore ose Qendrore, si Polonia apo Rumania, por përdorimi i anglishtes është bërë më praktik dhe më popullor. Ashtu si pothuajse në çdo vend të Evropës, edhe në këto vende anglishtja është gjuhë e detyruar në shkollë, ndërsa frëngjishtja fakultative. Ruajtja e traditës në dokumentet diplomatike, apo iniciativat për përhapjen e frankofonisë nuk kanë ndihmuar shumë në përhapjen e gjuhës në masë. Zgjerimi i ri i Evropës në 2007-n solli një tkurrje të re të frëngjishtes. Rumania dhe Bullgaria, dy anëtarët e rinj të 27-s së Bashkimit Evropian, vende me traditë të fortë frankofone po „përmbyten“ nga gjuha e tregtisë dhe ekonomisë. Për të mbrojtur frëngjishten, OIF-ja ka lëshuar një nismë që prej 2001-t, një program për formimin gjuhësor të funksionarëve evropianë. Deri më sot, 9 mijë persona kanë përfituar. Një tjetër nismë për mbrojtjen e frëngjishtes në grupin e vendeve Azi-Karaibe-Paqësor synon të ndihmojë këto vende në kuadër të negociatave në gjirin e Organizatës Botërore të Tregtisë. „Buxheti për këtë projekt është në rritje, por beteja mbetet e vështirë. Përdorimi i anglishtes vazhdon të ketë një epërsi të dukshme në Organizatën Botërore të Tregtisë“, shkruhej në një raport të sekretarit të përgjithshëm të OIF-së, në 2004-n.
Sipas shifrave që mund të konsultosh në faqen e Ministrisë së Jashtme të Francës, mësimi i frëngjishtes në bankat e shkollave është rritur. Nga 75 milion nxënës që mësonin frëngjishten në vitin 1994, në 2002-n numri arriti në 96 milion. Shifrat vetëm sa përpiqen të fshehin realitetin e errët. E përditshmja franceze "Le Monde" këmbëngul që kjo rritje është ndërprerë me hyrjen e mijëvjeçarit të ri. Në Afrikë dhe Lindjen e Mesme, që kanë meritën kryesorë për këtë përmirësim, shifra e nxënësve që mësojnë frëngjisht është rritur në 6 % (nga 54 % në 60 %), por kjo jo si pasojë e rritjes së dëshirës për të mësuar këtë gjuhë, por si rrjedhojë e përmirësimit dhe zgjerimit të rrjetit të infrastrukturave arsimore. „Arabizimi i Lindjes së Mesme dhe mësimi në masë i anglishtes në bankat e shkollave po e tkurr gjithmonë e më shumë ndikimin e frëngjishtes“, shkruan „Le Monde“. Në Evropë, gjatë dekadës së fundit, numri i nxënësve „frankofonë“ ka rënë nga 36, në 28 milion. Edhe në vende të konsideruara si frankofone, frëngjishtja është në rënie. Niveli i studentëve frëngjishtfolës në Rumani vazhdon të mbetet tepër i lartë, por kjo sepse sipas sistemit arsimor rumun, nxënësit janë të detyruar të mësojnë përveç anglishtes një gjuhë të dytë me zgjedhje dhe frëngjishtja është një zgjedhje e parapëlqyer. Në Poloni, që prej rënies së regjimit komunist në 1989-n, anglishtja dhe gjermanishtja kanë pësuar një shtrirje të vazhdueshme, në kurriz të frëngjishtes. Arsyet gjeografike dhe ato ekonomike shpjegojnë këtë fenomen.
Mungon një rrugëdalje
Aktualisht, frëngjishtja nuk mund të mburret më as si gjuhë e shkencës. Kjo, sepse zbuluesit dhe shkencëtarët e rinj kanë gjithmonë e më të qartë që reputacioni dhe njohja e gjerë e studimeve të tyre është e lidhur ngushtë me përhapjen e anglishtes. Matematikanët, dikur „elita“ e shkencëtarëve frankofonë vazhdojnë t'i mbeten besnikë gjuhës dikur më të përhapur në botë, por pothuajse të gjithë i botojnë studimet e tyre në dy gjuhë, edhe në atë angleze. Në shkencat njerëzore dhe sociale, depërtimi i anglishtes është më i vogël, por frëngjishtja është në rënie edhe në këtë sektor. Dikur, një „perandori“ ku dielli nuk perëndonte kurrë (analogji me epokën e Luigjit të XIV), sot frëngjishtja po lufton për të mbrojtur vendin e saj në botë. Disa ditë pas ditës ndërkombëtare të frankofonisë, nuk duket se ka arsye konkrete për të festuar, mbi të gjitha sepse në horizont nuk duket se ekziston asnjë zgjidhje, për t'iu kundërpërgjigjur ekspansionit gjithmonë në rritje të anglishtes.
Deli Yurek - Bumerang Cehennemi
Deli Yurek: Bumerang Cehennemi është një film shumë i shikuar në popullin e Turqisë, nga Drejtori i filmit : Osman Sinav. Ky film u realizua në vitin 2001.
Historia e Filmit
Jusuf Miroglu shkon me Zejnepen në Diyarbakir në juglindje të Turqisë për të marrë pjesë me mikun e tij më të mirë në dasmën e Kemalit. Gjatë kryerjes së valles tradicionale në martesën e Kemalit është vrarë nga një vrasës. Gruaja e Kemalit Lejla pranon Jusufin për të gjetur njerëzit që qëndrojnë pas vrasjes dhe sjelljen e tyre para drejtësisë. Miroglu gjen veten të kapur në një luftë kundër PKK-së dhe grupe të tjera terroriste në zonë.
Ivano Doingi
Ivano Doingi lindi me 28 shkurt te vitit 1948 në Pesaro të Italisë është profesor i Gjuhëve të huaja në Universitetin e Bolonjës po ashtu është dhe Rektor ne këtë Universitet, njeherit Ivano është dhe Anëtar i Akademisë së Shkencave në Universitetin e Bolonjës që nga viti 2006-
Lista e gjuhëve
Për gjuhët zyrtare të shteteve sovrane shiko Lista e gjuhëve zyrtare
Iraku
Iraku (arabisht:: العراق‎ al-‘Irāq) zyrtarisht Republika e Irakut është një shtet në Azinë perëndimore që kufizohet nga Turqia në veri, Irani në lindje, Kuvajti në juglindje, Arabia Saudite në jug, Jordania në jugperëndim, dhe Siria në perëndim. Kryeqyteti, Bagdadi, është në qendër të vendit. Rreth 97% e 36.000.000 njerëzve të vendit janë myslimanë, kryesisht shiitë, suni dhe kurdë etnikë.
Iraku ka një seksion të ngushtë bregdeti me përmasa 58 km në veri të Gjirit Persik dhe territori i tij përfshin Fushën e Prurjeve Mesopotamike, skajin veriperëndimor të vargmalit Zagros, dhe pjesën lindore të Shkretëtirës Siriane. Dy lumenj të mëdhenj, Tigri dhe Eufrati, rrjedhin drejt jugut nëpër qendër të Irakut dhe bashkohen në Shatt al-Arab në afërsi të Gjirit Persik. Këta lumenj e sigurojnë Irakun me sasi të konsiderueshme të tokës pjellore.