cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bosanski Petrovac
Lidhje të jashtme
Koordinatat: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Bosanski_Petrovac&params=44_33_N_16_22_E_region:BA_type:city <span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"> 44°33'N 16°22'  / <span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">44.550°N 16.367°D / 44.550; 16.367   ]
Harper Lee
Vitet e Mesme
Pas kompletimit të Të vrasësh zogun Përqeshës, Lee shoqëroi Capote në Holcomb, Kansas, për të ndihmuar atë në hulumtimin e asaj që ata mendonin se do të ishte një artikull në përgjigjen e një qyteti të vogël për vrasjen e një fermeri dhe familjes së tij. Capote e zgjeroi materialin në librin e tij më të shitur, Në gjakun e ftohtë, botuar në vitin 1966.
Që nga koha e publikimit të "Të vrasësh zogun Përqeshës" deri në vdekjen e saj në vitin 2016, Lee nuk dha pothuajse asnjë kërkesë për intervista ose shfaqje publike dhe, me përjashtim të disa eseve të shkurtra, nuk publikoi asgjë më tej, deri në vitin 2015. romani i ndjekur-The Long Goodbye-por përfundimisht e paraqiti atë papërfunduar. Gjatë mesit të viteve 1980, ajo nisi një libër faktik rreth një vrasësi serial të Alabamës, por e hodhi mënjanë edhe kur ajo nuk ishte e kënaqur. Tërheqja e saj nga jeta publike nxiti spekulime të pabaza se botimet e reja ishin në punë.
Lee tha për adaptimin e filmit "To Kill a Mockingbird" nga Horton Foote në vitin 1962: "Mendoj se është një nga përkthimet më të mira të një libri të filmuar ndonjëherë." ] Ajo u bë mikeshë e Gregory Peck, dhe pas vdekjes së tij mbeti afër familjes së aktorit; Nipi i Peck, Harper Peck Voll, është emëruar pas saj.
Peck fitoi një Oskar për portretizimin e Atticus Finch, babait të transmetuesit të romanit, Scout.
Në Janar të vitit 1966, Presidenti Lyndon B. Johnson emëroi Lee në Këshillin Kombëtar për Artet.
Në vitin 1966, Lee i shkroi një letër redaktorit në përgjigje të përpjekjeve të një bordi shkollor në Richmond të Virxhinias për të ndaluar Të vrasësh zogun Përqeshës si letërsi imorale":
"Kohët e fundit kam marrë jehonë poshtë kësaj mënyre të aktiviteteve të Bordit të Shkollës së Qarkut Hanover dhe ajo që kam dëgjuar më bën të pyes veten nëse ndonjë nga anëtarët e saj mund të lexojë.
S'ka dyshim se është e qartë për inteligjencën më të thjeshtë se To kill the Mocingbird shprehet me fjalë të rrallë më shumë se dy rrokje një kod nderi dhe sjelljeje, i krishterë në etikën e saj, që është trashëgimia e të gjithë Jugut. Të dëgjosh se romani është 'imoral' më ka bërë që të numëroj vitet midis viteve 1984 dhe 1984, sepse ende nuk kam gjetur një shembull më të mirë të dyfishimit.
Ndjej, megjithatë, se problemi është nga analfabetizmi, jo marksizmi. Për këtë arsye unë jap një kontribut të vogël në Fondin Bumble Beadle që unë shpresoj se do të përdoren për të regjistruar në Shkollën e Shkollës të Qarkut Hanover në çdo klasë të parë të zgjedhjes së tij."
Julianges
Julianges (Ocitanisht: Julhanjas ; Shqip: Julhanxhasi ) është një komunë në departamentin Lozerrë në Francën jugore.
Plaçkovica
Plaçkovicë (serbisht: Пљачковица/Pljačkovica) është fshat në komunën e Vranjës, Serbi.
Sinqeriteti
Sinqeriteti është baza e çdo njeriu të mirë. Shumë njerëz gënjejnë kohë pas kohe për t’iu shmangur situatave të vështira dhe për t’i fshehur ndjenjat apo qëllimet. Sidoqoftë, gënjeshtrat kanë çmimin e tyre, përderisa e vërteta është e paçmueshme.Pra ne jemi te sinqert disa here
Shtëpia e Dhimitër Nikës
Shtëpia e Dhimiter Nika është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekturë", i miratuar më "17.04.2015".
Sagama
Sagama (Sàgama) është një komunë në Itali në provincën Oristanos, në rajonin Sardenja. Ka sipërfaqe prej 11.72 km², dhe gjendet në lartësi mbidetare 333 m. Deri më 2016, kishte një popullsi prej 200 banorë.
Shkolla e mesme Raqi Qirinxhi
Shkolla e mesme Raqi Qirinxhi është një shkollë e mesme publike trevjeçare në qytetin e Korçës, Shqipëri. Është nga të paktat shkolla në Shqipëri ku në disa nga klasat nxënësit mësojnë frëngjisht si gjuhë të parë dhe në disa të tjera nxënësit mësojnë italisht. Në vitin 2015 një fushë e re futbolli, basketbolli, volejbolli dhe tenisi iu shtua shkollës si pjesë e Projektit të Shkollave Komunitare. Nga viti 1917 deri në vitin 1939 u quajt Liceu Kombëtar Shqiptar.
Historia
Historia e Liceut Raqi Qirinxhi nis me Liceun e Korçës. Liceu hapi dyert e tij më 25 tetor 1917 si Liceu Francez me vendim të qeverisë së Rajonit Autonom të Korçës. Në vitin 1921 u riemërua në Liceun Kombëtar. Ishte një shkollë laike ku të gjitha lëndët ishin në gjuhën frënge me përjashtim të gjuhës shqipe.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, shumë nxënës të shkollës iu bashkuan radhëve të të rinjve të Partisë Komuniste të Shqipërisë. Pas këtij aktiviteti regjimi fashist mbylli shkollën. Si rezultat i këtij vendimi, të cilin shumë studentë e gjetën të padrejtë, 150 prej tyre u bashkuan në radhët e lëvizjes çlirimtare shqiptare pas një mbledhjeje në Voskopojë. Në total, 384 nxënës të shkollës iu bashkuan lëvizjes çlirimtare, nga të cilët 54 vdiqën duke luftuar kundër armiqve fashistë dhe nazistë. Tre prej tyre janë shpallur Heronjtë e Popullit të Shqipërisë nga qeveria shqiptare për akte të jashtëzakonshme trimërie. Pas vitit 1944, shkolla e rihapur mori emrin e ish-studentit dhe mësuesit Raqi Qirinxhi, Mësues i Popullit i Shqipërisë.
Sot, shkolla e mesme Raqi Qirinxhi është një nga gjimnazet më të larta të Shqipërisë. Në vitin 2015 kishte koeficientin 1.4. Është nga të paktat shkolla në Shqipëri ku në disa nga klasat nxënësit mësojnë frëngjisht si gjuhë të parë.
Atletikë
parapamje| Fushat e atletikës së shkollës së mesme Raqi Qirinxhi. Në vitin 2015 një fushë e re futbolli, basketbolli, volejbolli dhe tenisi iu shtua shkollës si pjesë e Projektit të Shkollës Komunitare. Shkolla ka edhe një fushë futbolli të brendshme e cila përdoret në dimër. Përdoret edhe për numërimin e votave në vitet e zgjedhjeve.
Arkitektura
Është një ndërtesë katërkatëshe me muze, bibliotekë, fushë futbolli etj.
Jak Bushati
Jak Bushati (Shkodër, 8 gusht 1890 - Lezhë, 12 shkurt 1949) qe klerik dhe shenjtor shqiptar, pjese e 40 martirëve shqiptarë. Hapja e procesit dioqezan sipas Radio Vatikanit, për lumnimin e tij, u shpall më 10 nëntor të viti 2002, nga prefekti i asokohshëm i Kongregatës për Ungjillëzimin e Popujve, kardinali Kreshencio Sepe, gjatë kremtimit të Eukaristisë, në katedralen e Shkodrës. U lumnua dhe u pranua shenjtor i kishës katolike më 5 nëntor 2016, në sheshin para katedrales së Shën Shtjefnit në Shkodër.
Jeta
U lind në Shkodër më 20 korrik 1890, i biri i Kolës dhe Tone Nikoliqit. Mësimet e para i mori në shkollën françeskane, kurse të mesmet në Seminarin Papnor të Shkodrës.
Jak Bushati kremtoi meshën e parë, në Shkodër, më 29 maj 1915. Ishte famulltar i Ndërfanës, e pastaj, i Gëziqit. Për 26 vjet shërbeu si meshtar në Abacinë e Mirditës. Më 1946 u transferua famullitar në Kallmet. Ne 1949 regjimi komunist e arrestoi dhe e akuzoi se ndihmonte diversantët, se bënte agjitacion e propagandë: pretekste të cilat e çuan në pushkatimin pa gjyq më 12 shkurt 1949. Trupi i tij i pajetë u hodh në një kënetë në afërsi të qytetit të Lezhës.
Flammekueche
parapamje|347x347px|Një Flammekueche tradicionale Flammekueche ( alzasisht ; gjermanishte standarde : Flammkuchen ), ose tarte flambée ( frëngjisht), është një specialitet i rajonit të Alzasës, Moselës gjermano-folëse, Badenit dhe Palatinatës. Përbëhet nga brumi i bukës i mbështjellë shumë hollë në formën e një drejtkëndëshi ose rrethi, i cili mbulohet me djathë të bardhë ose krem të freskët (crème frâiche), qepë të prera hollë dhe lardon. parapamje| Tarte flambée – e sapodalë nga furra Emri i pjatës ndryshon në dialektet vendore; quhet Flàmmeküeche, ose Flàmmaküacha në alsasisht, ose Flammkuche në Frankonishten Lorrenase - krahaso me gjermanishten Flammkuchen. Të gjithë këta emra përkthehen si "byrek i pjekur në flakë". Ndryshe nga sa sugjeron përkthimi i drejtpërdrejtë, tarte flambée nuk piqet në flakë, por gatuhet në furrë me dru.
Llojet
Ka shumë lloje të recetës origjinale për sa i përket garniturës. Ndryshimet standarde janë:
Historia
Pjata u krijua nga fermerë gjermanikë nga Alzasa, Badeni dhe Palatinata të cilët piqnin bukë një herë në javë. Flammekueche ishte fillimisht një pjatë e bërë vetë, e cila nuk filloi të gatuhej në restorantet e qyteteve deri në "maninë e picave" të viteve 1960. Një Flammekueche do të përdorej për të testuar nxehtësinë e furrave të tyre me dru. Në kulmin e temperaturës së saj, furra do të kishte gjithashtu kushtet ideale për të pjekur një Flammekueche. Prushi do të shtyhej mënjanë për t'i lënë vend tortës në mes të furrës dhe nxehtësia e fortë do të mund ta piqte për 1 ose 2 minuta. Korja që formon kufirin e Flammekueche pothuajse digjej nga flakët. Rezultati i ngjan një pice të hollë. Pas aneksimit të Alzasës nga Franca, Flammekueche mori rrugën e saj si tarte flambée në kuzhinën franceze.
Kështu ecën njeriu : jeta dhe vepra e akademikut Ali Aliu
Kështu ecën njeriu : jeta dhe vepra e akademikut Ali Aliu. Libër me autor Kim Mehmeti, red. Faruk Myrtaj. Botuar në Tiranë në vitin 2007 nga "Toena". Libri ka 251 faqe. ISBN 9789994312337
Shtëpia e Dhimitraq Bojaxhiut
Shtëpia e Dhimitraq Bojaxhiut është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "", i miratuar më "17.04.2015".
Letërsia dhe gjuha shqipe 4 : drejtimi natyror
Letërsia dhe gjuha shqipe 4 : drejtimi natyror me autorë Sabri Hamiti, Ardian Marashi, Xhevat Lloshi, Shaban Sinani, Ali Aliu, red. Rita Petro, red. Rudina Çupi. Botuar Tiranë, Prishtinë, Shkup në vitin 2007 nga "Albas". Libri ka 215 faqe dhe me ilustrime. ISBN 9789994354115
Shënime: Letërsia shqipe, letërsia botërore, gjuha shqipe, tekst për shkollat e mesme.
Ranutoci
Ranutoc (serbisht: Ранутовац/Ranutovac) është fshat në komunën e Vranjës, Serbi.
Hipertermia
Hipertermia (nga greqishtja ὑπέρ, hiper, që do të thotë "sipër" ose "mbi", dhe θέρμος, termos, që do të thotë "nxehtë") është një gjendje ku temperatura e trupit të një individi ngrihet përtej normales për shkak të termorregullimit të dështuar. Trupi i personit prodhon ose thith më shumë nxehtësi sesa shpërndahet. Kur ndodh ngritje ekstreme e temperaturës, bëhet urgjencë mjekësore që kërkon trajtim të menjëhershëm për të parandaluar paaftësinë ose vdekjen. Pothuajse gjysmë milioni vdekje regjistrohen çdo vit nga hipertermia, dhjetë herë më shumë vdekje sesa nga hipotermia.
Shkaqet më të zakonshme përfshijnë goditjen e nxehtësisë dhe reagimet e kundërta ndaj ilaçeve. Goditja e nxehtësisë është një ngritje akute e temperaturës e shkaktuar nga ekspozimi ndaj nxehtësisë së tepërt, ose kombinimi i nxehtësisë dhe lagështisë, që mposht mekanizmat rregullues të nxehtësisë në trup. Kjo e fundit është një efekt anësor relativisht i rrallë i shumë ilaçeve, veçanërisht atyre që prekin sistemin nervor qendror. Hipertermia malinje është një ndërlikim i rrallë i disa llojeve të anestezisë së përgjithshme. E kundërta është hipotermia, e cila ndodh kur temperatura bie poshtë asaj që kërkohet për të ruajtur metabolizmin normal.
Klasifikimi
Tek njerëzit, hipertermia përcaktohet si një temperaturë më e madhe se 37,5–38,3 ° C, në varësi të referencës së përdorur, që ndodh pa ndryshim në pikën e caktuar të temperaturës së trupit.
Shenjat dhe simptomat
Një fazë e hershme e hipertermisë mund të jetë lodhja e nxehtësisë, simptomat e së cilës mund të përfshijnë djersitje të rëndë, frymëmarrje të shpejtë dhe një puls të shpejtë, të dobët. Nëse gjendja përparon në goditje të nxehtit, atëherë lëkura e nxehtë dhe e thatë është tipike pasi enët e gjakut hollohen në përpjekje për të rritur humbjen e nxehtësisë. Një paaftësi për të ftohur trupin përmes djersitjes mund të bëjë që lëkura të ndihet e thatë. Hipertermia nga sëmundja neurologjike mund të përfshijë pak ose aspak djersitje, mungesë të ndryshimit të rrahjeve të zemrës dhe konfuzion ose delirium.
Shenjat dhe simptomat e tjera ndryshojnë. Dehidratimi shoqërues mund të prodhojë nauze, të vjella, dhimbje koke dhe shtypje të ulët të gjakut dhe kjo e fundit mund të çojë në zbehje ose marramendje, veçanërisht nëse pozicioni në këmbë supozohet shpejt.
Në goditje të rëndë të nxehtit, ato mund të jenë të hutuar, sjellje armiqësore ose në dukje dehëse. Ritmi i zemrës dhe shkalla e frymëmarrjes do të rritet ndërsa shtypja e gjakut bie dhe zemra përpiqet të ruajë qarkullimin e duhur. Ulja e shtypjes së gjakut më pas mund të bëjë që enët e gjakut të kontraktohen në mënyrë refleksive, duke rezultuar në një ngjyrë të zbehtë ose kaltërosh të lëkurës në raste të avancuara. Në veçanti, fëmijët e vegjël mund të kenë konfiskime. Përfundimisht, dështimi i organeve, pavetëdija dhe vdekja do të rezultojnë.
Shkaqet
Goditja e nxehtësisë ndodh kur termorregullimi mbingarkohet nga një kombinim i prodhimit të tepërt metabolik të nxehtësisë (ushtrimi), nxehtësia e tepërt mjedisore dhe humbja e pamjaftueshme ose e dëmtuar e nxehtësisë, duke rezultuar në një temperaturë anormalisht të lartë të trupit. Në raste të rënda, temperaturat mund të kalojnë 40 ° C.
Maçkoci (Vranjë)
Maçkoc (serbisht: Мечковац/Mečkovac) është fshat në komunën e Vranjës, Serbi.
Samassi
Samassi (Samàssi) është një komunë në Itali në provincën Sud Sardenjas, në rajonin Sardenja. Ka sipërfaqe prej 42.04 km², dhe gjendet në lartësi mbidetare 56 m. Deri më 2016, kishte një popullsi prej 5.196 banorë.
Shtëpia e Dhimo Sqepa
Shtëpia e Dhimo Sqepa është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekturë", i miratuar më "17.04.2015".
Snowdrop
Snowdrop është një serial televiziv i Koresë së Jugut me Jung Hae-in, Jisoo, Yoo In-na, Jang Seung-jo, Yoon Se-ah, Kim Hye-yoon dhe Jung Yoo-jin. U shfaq premierë në JTBC më 18 dhjetor 2021.
Arkitektura e Qytetërimit të Luginës së Indusit
Arkitektura Harapase ose Arkitektura e Qytetërimit të Luginës së Indusit është arkitektura e popullit të lashtë që jetoi në Luginën e Indusit afërsisht nga viti 3300 p.e.s. deri në vitin 1300 p.e.s.. Harapasit ishin të mjaft të përparuar për kohën e tyre, veçanërisht në arkitekturë. Qytetërimi i Luginës së Indusit (Q.L.I.) ishte një qytetërim i Epokës së Bronxit (3300–1300 p.e.s.; periudha e maturisë 2600–1900 p.e.s.) kryesisht në pjesën veri-perëndimore të Azisë së Jugut, duke u shtrirë nga ajo që sot është Afganistani veri-lindor deri në Pakistan dhe Indinë veri-perëndimore. Së bashku me Egjiptin e Lashtë dhe Mesopotaminë ishte një nga tre qytetërimet e hershme të Botës së Vjetër dhe një nga tre më të përhapurit. Shkretëtirizimi i këtij rajoni gjatë mijëvjeçarit të III p.e.s. mund të ketë qenë nxitja fillestare për urbanizimin e lidhur me qytetërimin, por gjithashtu e zvogëloi furnizimin me ujë mjaft për të shkaktuar zhvendosjen e popullsisë së tij drejt lindjes. Në kulmin e tij, Qytetërimi i Luginës së Indusit mund të ketë pasur një popullsi prej mbi pesë milionë banorësh. Banorët e lashtë të lunginës së Indusit zhvilluan tekonologji të reja në zejtari (produkte karneliane, vula të gdhendura) dhe metalurgji (bakri, bronxi, plumbi dhe kallai). Qytetet e Indusit janë të njohur për planifikimin e tyre urban, shtëpitë me tulla të pjekura, sisteme të përpunuara dranazhimi, sisteme furnizimi me ujë dhe grumbujt e mëdhenj të ndërtesave jo-rezidenciale. Qytetërimi i Luginës së Indusit është i njohur gjithashtu si Qytetërimi Harapas, sipas Harapas, siti i parë i gërmuar nga sitet e këtij qytetërimi në vitet 1920, në atë që më pas u njoh si provinca e Punjabit Indinë Britanike dhe që tashmë gjendet në Pakistan. Zbulimi i Harapa-s dhe së shpejti pas saj, Mohenjo-daros, ishte ishte kurorëzimi i punës së filluar në vitin 1861 me themelimin e Archaeological Survey of India në Indinë Britanike. Gërmimi i siteve të Harapa-s kanë vazhduar që nga viti 1920, me zbulime të rëndësishme deri në vitin 1999. Kishte kultura më të hershme dhe më të vona, shpesh të quajtura kultura e hershme harapase dhe kultura e vonë harapase, në të njëjtën zonë të Qytetërimit Harapas. Qytetërimi Harapas ndonjëherë është quajtur Kultura e Maturisë Harapase për ta dalluar atë nga këto kultura. Deri në vitin 1999, jan gërmuar mbi 1,056 qytete dhe vendbanime, kryesisht në rajonin e përgjithshëm të lumenjve Indusit dhe Ghaggar-Hakra dhe degëve të tyre më të vogla. Midis vendbanimeve ishin qendrat madhore urbane të Harapas, Mohenjo-daros (Site të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s), Dholavira, Ganeriwala në Cholistan dhe Rakhigarhi. Gjuha harapase nuk është dëshmuar drejtëpërdrejtë dhe lidhja e saj familjare është e paqartë pasi shkrimi i Indusit është akoma i padeshifruar. Një pjesë e studiuesve favorizojnë një lidhje me familjen e gjuhëve dravidiane ose elamo-dravidiane.
Kronologjia
Faza e maturisë së Qytetërimit Harapas zgjati afërsisht nga viti 2600-1900 p.e.s. Me përfshirjen e kulturave pararendëse dhe pasuese — kultura e Hershme dhe e Vonë Harapase, përkatësisht — gjithë Qytetërimi i Luginës së Indusit mund të konsiderohet se zgjati nga shekulli i XXXIII deri në atë të XIV p.e.s.. Kulturat e hershme Harapase janë të paraprira nga kultura Mehrgarh (rreth 7000-3300 p.e.s.) në Balukistanin pakistanez. Për periodizimin e Q.L.I. (Qytetërimi i Luginës së Indusit) janë përdorur dy terma: Faza dhe Epoka. Fazat e Hershme, e Maturisë dhe e Vonë Harapase quhen gjithashtu Epokat e Rajonalizimit, Integrimit dhe Lokalizimit, përkatësisht, me epokën e Rajonalizimit që arrin deri në Periudhën e II Neolitike të Mehrgarh.
Qytetërimi i Hershëm Harapas
Faza e Hershme Harapase Ravi, e emërtuar sipas lumit të afërt Ravi, zgjati nga rreth 3300 p.e.s. deri në 2800 p.e.s.. Është e lidhur me Fazën Hakra, e identifikuar me luginën e Lumit Ghaggar-Hakra në perëndim dhe më e hershme se Faza Kot Diji (2800–2600 p.e.s., Harapas 2), e emërtuar sipas një siti në Sindhin verior në Pakistan, afër Mohenjo Daro-s. Shembujt më të hershëm të shkrimit indus datojnë nga mijëvjeçari i III p.e.s. Faza e maturisë së kulturës së hershme fshatare është përfaqësuar nga Rehman Dheri dhe Amri në Pakistan. Kot Diji përfaqëson fazën që çon në Periudhën e Maturisë Harapase, me fortesën që përfaqëson autoritetin e centralizuar dhe një rritje të cilësisë së jetës. Një tjetër qytet i kësaj faze u gjet në Kalibangan në Indi në Lumin Hakra. Rrjeti i tregëtisë e lidhte këtë kulturë me kulturat e afërta rajonale dhe burimet e largëta të lëndës së parë, duke përfshirë lapis lazuli dhe materiale të tjera për bërjen e rruazave. Nga kjo kohë, fshatarët përdornin prodhime të shumta bimore, duke përfshirë dardhë, fara sesami, fruta palme dhe pambuk, ashtu si dhe kafshë, duke përfshirë buallin e ujit. Komunitetet e Hershme Harapase u kthyen në qendra të mëdha urbane rreth vitit 2600 p.e.s., nga ku filloi faza e Maturisë Harapase. Kërkimet e fundit tregojnë se populli i Luginës së Indusit u zhvendosën nga fshatrat në qytete.
Inxhinieria hidraulike e Q. L. së Indusit
Qytetërimi i Lashtë i Luginës së Indusit në Azinë e jugut, duke përfshirë Pakistanin dhe Indinë veri-perëndimore, ishte i shquar në inxhinierinë hidraulike dhe furnizimin me ujë si dhe kanalizimet e mjetet e higjenës që ishin të parat e llojit të tyre. Midis gjërave të tjera, ata kanë sistemin e parë të njohur në botë të banjave me ujë të rrjedhshëm. Këto ekzistonin në shumë shtëpi dhe ishin të lidhura me një kanalizim të përbashkët të shkarkimit të ujërave të zeza. Shumica e shtëpive kishte gjithashtu puse private uji. Muret e qytetit funksiononin si një barrierë kundër vërshimit të ujërave. Zonat urbane të Qyt të Lug së Indusit ofronin banja publike dhe private, kanalet e shkarkimit ishin të vendosura nëpër tubacione nëntokësore të ndërtuar me tulla të shtruara dhe një sistem të sofistikuar menaxhimi të ujit me rezervuarë të shumtë. Në sistemin e kullimit, kanalizimet nga shtëpitë ishin të lidhura me kanalizime më të mëdha publike. Lothal-i ishte një port në Detin Arabik që kishte kantier detar.
Tregëtia dhe transporti
Ekonomia e Qyt. të Lug. së Indusit duket se varej në mënyrë domethënëse nga tregtia, e cila lehtësohej nga përparimet madhore në teknologjinë e transportit. Q.L.I. mund të ketë qenë qytetërimi i parë që përdori transportin e mjeteve me rrota. Këto përparime mund të kenë përfshirë karro të tërhequara nga qe, ashtu dhe varka. Shumica e këtyre varkave ishin me gjasa të vogla, me fund të sheshtë, ndoshta të lëvizura nga velat; gjithësesi, ka dëshmi dytësore për mjete det-lundruese. Arkeologët kanë zbuluar një kanal masiv të gërmuar dhe çfarë ata konsiderojnë si një lehtësi në formën e një kantieri detar në qytetin bregdetar të Lothal-it në Indinë perëndimore (shteti i Guxharatit). Një rrjet i gjatë kanalesh, i përdorur për vaditje, është gjetur nga H.-P. Francfort. Gjatë viteve 4300–3200 p.e.s. të periudhës së kalkolitit (Epoka e Bakrit), Qyt. i Lug. së Indusit tregon ngjashmëri në qeramikë me Turkmenistanin jugor dhe Iranin verior gjë që sugjeron zhvendosshmëri dhe tregti të konsiderueshme. Gjatë Periudhës së Hershme Harapase (rreth 3200–2600 p.e.s.), ngjashmëritë në qeramikë, vula, figurina, zbukurime etj. Dokumentojnë karvane intensive tregtare me Azinë Qendrore dhe pllajën iraniane. Duke gjykuar nga shpërndarja e artefakteve të Q.L.I., rrjetet e tregtisë, ekonomikisht të integruar në një zonë të pamatë, duke përfshirë pjesë të Afganistanit, rajonet bregdetare të Persisë, Indinë veriore dhe perëndimore si dhe Mesopotaminë. Studimi i zmalti dentar nga individë të varrosur në Harapa sugjerojnë se disa rezidentë kishin migruar në qytet nga përtej luginës së Indusit. Ka të dhëna se kontaktet tregtare shtriheshin deri në Kretë dhe me gjasa në Egjipt. Kishte një rrjet të gjerë të tregtisë detare që vepronte midis Qytetërimeve të Indusit dhe të Mesopotamisë që nga faza e mesme harapase, me një pjesë të madhe të tregëtisë të zotëruar nga "tregëtarët e mesëm nga Dilmuni" (Bahreini dhe Failaka moderne të gjendura në gjirin persik). Kjo tregëti me distancë të largët detare u bë e mundur me zhvillimin inovativ të mjeteve lundruese të ndërtuara me dërrasa, të pajisura me një direk të vetëm qendror që mbante një velë të endur ose rrobë. Mjaft vendbanime bregdetare si Sotkagen-dor (lumi Dasht, në veri të Jiwanit), Sokhta Koh (lumi Shadi, në veri të qytetit të Pasnit) dhe Balakot-i (afër Sonmiani-t) në Pakistan së bashku me Lothal-in në Indinë perëndimore, dëshmojnë për rolin e tyre si avanposte të tregtisë së Q.L.I. Brigjet e cekta të gjendura në deltat e lumenjve lejonin tregti të gjallë detare me qytetet mesopotamike.
Qytetet
Një kulturë e sofistikuar dhe teknologjikisht e përparuar është e dukshme në Qyt e Lug së Indus duke i bërë ato qendrat e para urbane në rajon. Cilësia e planifikimit urban të qyteteve sugjeron zotërimin e planifikimit urban dhe qeverive efiçente qetetase që vendosnin një përparësi të lartë në higjenën, ose aksesibilitetin e ritualeve fetare. Siç shihet në Harapa, Mohenjo-Daro dhe në Rakhigarhi-n pjesërisht të gërmuar së fundmi, ky planifikim urban përfshinte sistemet e para botërore të kanalizimeve për higjenën publike. Brenda qytetit, shtëpitë e veçanta ose grupet e shtëpive merrnin ujë nga puset. Nga një dhomë që duket se vendosur anash për larjen, uji i harxhuar drejtohej për në kanalet kullues të mbuluar, që shtriheshin në rrugët kryesore. Shtëpitë hapeshin vetëm ndaj oborreve të brendshëm dhe rrugicave më të vogla. Ndërtimi i shtëpive në disa fshatra në rajon përngjasojnë akoma në disa aspekte me ato Harapase. Sistemet e lashta të shkarkimit të ujërave të zeza dhe kullimit që u zhvilluan dhe u përdorën në qytetet përgjatë rajonit të Indusit ishin më të përparuar se ndonjë tjetër i gjetur në sitet urbane bashkëkohore në Lindjen e Mesme. Arkitektura e përparuar e qyteteve Harapase është treguar nga kantieret detare, hambarët, depot, platformat prej tulle dhe muret mbrojtës. Muret masive të qyteteve të Indusit me shumë gjasa i mbronin harapanët nga vërshimet e ujërave dhe mund të kenë shmangur konfliktet ushtarake. Qëllimi i fortesave mbetet i debatuar. Në ndryshim të thellë me qytetërimet bashkëkohore, si ai i Mesopotamisë dhe Egjiptit të lashtë, nuk u ndërtuan struktura të mëdha monumentale. Nuk ka të dhëna përfundimtare për praninë e pallateve ose tempujve—apo mbretër, ushtri dhe priftërinj. Disa struktura mendohet se kanë qenë hambarë. Në një qytet është gjetur një banjë e stërmadhe e mirë-ndërtuar ("Banja e Madhe e Mohenjo-daro-s"), e cila mund të ketë qenë një banjë publike. Megjithëse fortesat e qytetit ishin të rrethuara me mure, nuk është arritur të sqarohet nëse këto struktura ishin mbrojtëse apo jo. Ato mund të kenë qenë ndërtuar për të shmangur vërshimet e ujërave. Shumica e banorëve të qytetit duket se kanë qenë tregëtarë ose artizanë, që jetonin me të tjerët duke ndjekur të njëjtin profesion në lagjet e mirë-përcaktuara. Materialet nga rajonet e largëta përdoreshin për krijimin e vulave, rruazave dhe objekteve të tjera. Megjithëse disa shtëpi ishin më të mëdha se të tjerat, qytetet e Q.L.I. ishin të shquara për barazitizmin e tyre të dukshëm megjithëse relativ. Të gjitha shtëpitë kishin akses te uji dhe lehtësitë e kanalizimeve dhe kullimit. Kjo jep përshtypjen e një shoqërie relativisht me pak përqëndrim pasurie, megjithëse shihen zbukurime personale me nivele të ndryshme. Para-historia e rajoneve kufitare Indo-Iraniane tregojnë një rritje të qëndrueshme përgjatë kohës të numrit dhe dendësisë së vendbanimeve. Popullsia u rrit në rrafshirat e Indusit për shkak të gjuetisë dhe mbledhjes së frutave dhe bimëve.
Mohenjo-daro
Mohenjo-daro (sindhi: موئن جو دڙو, urdu: موئن جو دڑو), fjalë për fjalë Kodra e njerëzve të vdekur; është një sti arkeologjik në provincën e Sindhit të Pakistanit. I ndërtuar rreth vitit 2500 p.e.s., ishte një nga vendbanimet më të mëdha të Qyt. të Lug. së Indusit dhe një nga vendbanimet urbane madhore më të hershme të botës, bashkëkohës me qytetërimet e Egjiptit të Lashtë, Mesopotamisë, Qytetërimin Minoik të Kretës dhe Qyt. Norte Chico. Mohenjo-daro u braktis në shek. e XIX p.e.s. pas rënies së Qyt. të Lug. së Indusit dhe siti nuk u zbulua deri në vitet 1920. Gërmime domethënëse janë kryer që atëherë dhe siti i qytetit është shpallur trashëgimi botërore nga UNESCO në vitin 1980. Aktualisht siti është i kërcënuar nga erozioni dhe restaurimet e papërshtashme. Siti i Mohenjo-daro është paraqitur në kartmonedhën pakistaneze prej 20 rupishë. Mohenjo-daro, emri modern i sitit, ka qenë interpretuar në mënyra të ndryshme si "Pirgu i të vdekurve" në gjuhën sindhi dhe si "Pirgu i Mohanit" (ku Mohan është Krishna). Emri zanafillës është i panjohur. Bazuar në analizën e një vule të Mohenjo-daro-s, Iravatham Mahadevan hamendësoi se emri i vjetër i qytetit mund të ketë qenë Kukkutarma ("qyteti [-rma] i gjelave [kukkuta]"). Lufta e gjelave mund të ketë pasur domethënie rituale dhe fetare për qytetin, me rraca të zbutura pulash për qëllime të shenjta, më shumë se sa si burim ushqimi. Mohenjo-daro mund të ketë qenë një pikë shpërndarjeje për zbutjen e përgjithshme të pulave.
Konteksti historik
Mohenjo-daro u ndërtua në shek. e XXVI p.e.s.. Ishte një nga qytetet më të mëdhenj të Qyt. të Lug. së Indusit, i njohur edhe si Qytetërimi Harapas, që u zhvillua rreth vitit 3000 p.e.s. nga Kultura para-historike e Indusit. Në kulmin e tij, Qyt. i Lug. së Indusit u shtri shumë në atë që sot është Pakistani dhe India veriore, duke u shtrirë në perëndim deri në kufijtë e Iranit, në jug deri në Gujarat dhe në veri deri në avanpostin e Baktrias, me qendrat më të mëdha urbane në Harapa, Mohenjo-daro, Lothali, Kalibangani, Dholavira dhe Rakhigarhi. Mohenjo-daro ishte qyteti më i përparuar i kohës së tij, i shquar për inxhinierinë civile të sofistikuar dhe planifikimin urban. Kur Qyt. i Lug. së Indusit pësoi një rënie të papritur rreth vitit 1900 p.e.s., Mohenjo-daro u braktis.
Banja e Madhe e Mohenjo-daro-s
Banja e Madhe e Mohenjo-daro-s mund të jetë e para e llojit të saj në periudhën para-historike. Ky qytet para-historik kishte më shumë se 700 puse dhe shumica e shtëpive të tij kishin të paktën një pus privat. Banja e Madhe në Mohenjo-daro është një nga strukturat më të njohura midis rrënojave të Qyt. Lug. së Indusit në Mohenjo-daro në Sindhi të Pakistanit. Dëshmitë arkeologjike tregojnë se Banja e Madhe u ndërtua në mijëvjeçarin e III p.e.s., vetëm pak kohë pas ngritjes së bregut të akropolit ku gjendet. U zbulua gjatë gërmimeve arkeologjike të vitit 1926.
Veçoritë
Banja e Madhe në Mohenjo-daro është konsideruar si "ujëmbedhësi më i hershëm publik në botën e lashtë". Ajo është 11.88 metra x 7.01 metra ka një thellësi maksimale prej 2.43 metrash. Dy shkallë të gjera, njëra në veri dhe tjetra në jug, shërbenin si hyrje për në strukturë. Një pirg 1 metër i gjerë dhe 40 centimetra është i pranishëm në fund të këtyre shkallëve. U gjet gjithashtu një vrimë në njërin fund të Banjës që mund të ketë qenë përdorur për ta prurë ujin në të. Dyshemeja e ujëmbledhësit ishte e papërshkueshme nga uji për shkak të tullave të vendosura ngjitur me stuko gipsi dhe muret anësorë ishin të ndërtuar në po këtë mënyrë. Për ta bërë ujëmbledhësin edhe më të papërshkueshëm nga uji, ishte vendosur një shtresë e trashë bitumi përgjatë anëve dhe me gjasa edhe në dysheme. Kolonadat prej tulle u zbuluan në krahët lindor, verior dhe jugor. Kolonat e konservuara kanë cepa me shkallë që mund të ketë mbajtur tabela druri ose korniza. Dy dyer të mëdha të çojnë në kompleks nga jugu dhe hyrjet e tjera ishin nga veriu dhe lindja. Një seri dhomash janë gjetur përgjatë krahut lindor të ndërtesës dhe në një dhomë është një pus që mund të ketë furnizuar një pjesë të ujit të nevojshëm për mbushjen e ujëmbledhësit. Uji i shiut mund të jetë grumbulluar për këtë qëllim, por nuk janë gjetur gryka kanalesh prurëse. Ka një pellg të gjatë larës të ndërtuar me tulla të papërshkrueshme nga uji. Shumica e studiuesve bien dakord se ky ujëmbledhës duhet të ketë qenë përdorur për funksione të veçanta fetare ku uji përdorej për të purifikuar dhe rinovuar mirë-qenien e larësve. Përmes rrugës së Banjës së Madhe, ishte një ndërtesë e madhe që kishte mjaft dhoma dhe veranda, me dy palë shkallë që të çonin në katin e sipër dhe në çati; dhe duke konsideruar madhësinë dhe afërsinë me Banjën e Madhe, kjo ndërtesë është përpjekur të emërtohet si shtëpia e priftit/mjaft priftërinjve dhe të etiketohet si "kolegji i priftërinjve".
Harapa
Harapa (shqiptimi panjabi: ɦəɽəppaː; urdu: ہڑپّہا) është një sit arkeologjik në Punjab, në Pakistan, rreth 24 km në perëndim të Sahiwalit. Siti e ka marë emrin nga fshati modern i gjendur pranë ish rrjedhës së Lumit Ravi. Fshati aktual i Harapa-s është 6 km nga siti i lashtë. Megjithëse Harapa moderne ka një stacion hekurudhor të trashëguar nga periudha e sundimit britanik, sot është veç një qytet i vogël në kryqëzm të rrugëve me 15,000 banorë. Siti i qytetit të lashtë përmban rrënoja të një qyteti të fortifikuar të Epokës së Bronxit, që ishte pjesë e Kulturës së Varrezës H dhe Qyt. të Lug. së Indusit, i përqëndruar në në rajonin e Sindhit dhe të Punjabit. Qyteti besohet se ka pasur deri në 23,500 rezidentë dhe zinte rreth 150 ha me shtëpi të bëra me baltë në shtrirjen e tij më të madhe gjatë fazës së Maturisë Harapase (2600–1900 p.e.s.), që është konsideruar i madh për kohën e tij. Si konvencion arkeologjik të emërtimit të një qytetërimi të hershëm të panjohur nga siti i tij i parë i gërmuar, Qytetërimi i Luginës së Indusit quhet gjithashtu Qytetërimi Harapas. Qyteti i lashtë i Harapa-s ishte dëmtuar rëndë gjatë sundimit britanik, kur tullat nga rrënojat u përdorën si çakull për ndërtimin e Hekurudhës Lahore-Multan. Në vitin 2005, një skemë kontroverse parku lojrash në sit u braktis kur ndërtuesit nxorën në sipërfaqe shumë artifakte arkeologjike gjatë fazave të hershme të punimeve. Një lutje nga arkeologu pakistanez Ahmad Hasan Dani drejtuar Ministrisë së Kulturës së Pakistanit çoi në resturimin e sitit.
Historia
Qytetërimi i Luginës së Indusit (i njohur gjithashtu edhe si Kultura Harapase) i ka rrënjët e tij më të hershme në kultura si ajo e Mehrgarh, afërsisht në vitin 6000 p.e.s.. Dy qytetet më të mëdha, Mohenjo-daro and Harapa, u shfaqën rreth vitit 2600 p.e.s. përgjatë luginës së Lumit Indus në rajonin e Punjabit dhe Sindhit. Qytetërimi, me një sistem të mundshëm shkrimi, qendra urbane dhe struktura të ndryshme shoqërore dhe sistem ekonomik, u rizbulua në vitet 1920 pas gërmimeve në Mohenjo-daro në Sindh afër Larkanas dhe Harapa, në perëndim të Punjabit në jug të Lahores. Një numër sitesh të tjerë që shtriheshin nga kodrat në këmbët e Himalajave në lindje të Punjabit, në Indi në veri, deri në Guxharat në jug dhe lindje si dhe deri në Balukistanin pakistanez në perëndim janë zbuluar gjithashtu si dhe studiuar. Megjithëse siti arkeologjik në Harapa u dëmtua në vitin 1857 kur inxhinierët e ndërtimit të hekurudhës Lahore-Multan (si pjesë rrjetit hekurudhor të Sindit dhe Punjabit), përdorën tullat nga rrënojat e Harapa-s shtrimin e çakull, gjithësesi u gjentën një shumësi artifaktesh. Tullat e zbuluara ishin të bëra me rërë të kuqe, baltë, gure dhe ishin të pjekura në temperatura shumë të larta. Studimet gjenetike i kanë kategorizuar harapasit në Haplogrupin L-M20. Gërmuesit e sitit kanë propozuar kronologjinë në vazhdim për banimin e Harapa-s:
Dholavira
Dholavira është një sit arkeologjik në Khadirbet në Bhachau Taluka të distriktit Kutch, në shtetin e Guxharatit në Indinë perëndimore, që e ka marr emrin e tij nga fshati modern 1 km në jug të tij. Ky fshat është 165 km nga Radhanpuri. I njohur gjithashtu nga vendasit si Kotada timba, siti përbëhet nga rrënoja të qyteti të lashtë të Qytetërimit të Luginës së Indusit. Është një nga pesë sitet më të mëdha të këtij qytetërimi dhe siti arkeologjik më i shquar në Indi që i përketë Qyt. të Lug. së Indusit. Konsiderohet gjithashtu se ishte qyteti më i madh i kohës së tij. Gjendet në ishullin Khadir bet në strehën e kafshëve të egra në Shkretëtirën Kutch në Rann-in e Madh të Kutch-it. Zona e sitit të plotë është më shumë se 100 ha. Siti ka qenë i banuar afërsisht nga viti 2650 p.e.s., duke rënë ngadalësisht afërsisht pas vitit 2100 p.e.s.. U braktis shkurtimisht për tu ribanuar afërsisht deri në vitin 1450 p.e.s.. Dholavira gjendet në Guxharat të Indisë dhe ka një seri ujëmbledhësish dhe puse me shkallë si dhe sistemin e tij të menaxhimit të ujit është quajtur "unik". Dholavira kishte të paktën pesë banja, madhësia e njërës prej tyre është e krahasueshme me Banjën e Madhe të Mohenjo-daro-s. Siti u zbulua në vitet 1967-1968 nga J. P. Joshi, ishte drejtori i përgjithshëm i Archaeological Survey of India dhe është i pesti i tetë siteve më të mëdha të Q.L. së Indusit. Ka qenë nën gërmime që nga viti 1990 nga Archaeological Survey of India, e cila mendon se "Dholavira në fakt i ka shtuar përmasa të reja personaliteti Qytetërimit të Luginës së Indusit". Sitet e tjera madhore të Qyt. të Lug. së Indusit të zbuluara deri tani janë: Harapa, Mohenjo-daro, Ganeriwala, Rakhigarhi, Kalibangani, Rupnagari dhe Lothali.
Gërmimet
Gërmimet u nisën në vitin 1989 nga Archaeological Survey of India nën drejtimin e R. S. Bisht-it dhe kishte 13 vendgërmime midis viteve 1990 dhe 2005. Gërmimet sollën në dritë planimetrinë urbane dhe arkitekturën si dhe zbuloi një numër të madh antikash si emblemat ose vulat, rruaza, kocka kafshësh, ar, argjend, zbukurime terrakote, vazo qeramike dhe bronxi. Arkeologët besojnë se Dholavira ishte një qendër e rëndësishme e tregëtisë midis vendbanimeve në jug të Guxharatit, Sindhit dhe Punjabit si dhe Azinë perëndimore.
Arkitektura dhe kultura materiale
Disa studiues e vlerësojnë më të hershëm se qyteti-port i Lothalit, qyteti i Dholavira-s ka një formë dhe organizimi drejtkëndor dhe është i shtrirë në mbi 22 ha. Zona është 771.1 m e gjatë dhe 616.85 me gjerë. Ndryshe nga Harapa dhe Mohenjo-daro, qyteti u ndërtua në një plan të mëhershëm gjeometrik që konsistonte në tre ndarje – akropoli, qyteti i mesëm dhe qyteti i poshtëm. Akropoli dhe qyteti i mesëm ishin të pajisur me veprat e tyre mbrojtës, kalimet, zonat e ndërtuara, sistemin e rrugëve, puset dhe hapësira të mëdha të hapura. Akropoli është tërësisht i fortifikuar dhe zona komplekse e qytetit, nga i cili ai zë pjesën më të madhe zonës jug-perëndimore. "Kështjella" e lartësuar është e mbrojtur nga ledhe të dyfishta. Pranë saj qëndron një vend i quajtur 'oborr i ruajtur' ku jetonin zyrtarë të rëndësishëm. Qyteti brenda fortifikimit të përgjithshëm është 48 ha. Ka zona të gjera me struktura që janë jashtë megjithëse pjesë e vendbanimit të fortifikuar. Përtej mureve, është gjetur një tjetër vendbanim. Veçoria më befasuese e qytetit është se gjithë ndërtesat e tij, të paktën në gjendjen e tyre aktuale të konservimit, janë të ndërtuara me gurë, ndryshe nga shumica e siteve të tjera harapase, duke përfshirë vetë Harapan dhe Mohenjo-daron, që janë të ndërtuara pothuajse ekskluzivisht me tulla. Dholavira ka anash dy kanale uji; Mansari në veri dhe Manhari në jug.
Ujëmbledhësit
"Tipi i sistemit efiçent të harapasve të Dholavira-s, u zhvillua për konservimin, të mbjellat dhe depozitimin e ujit flet qartësisht rreth inxhinierisë së tyre të përparuar hidraulike, duke llogaritur gjendjen e teknologjisë në mijëvjeçarin e III" thotë R.S.Bist, bashkë-drejtori i i përgjithshëm i Archaeological Survey of India. Një nga veçoritë unike të Dholavira-s është sistemi i sofistikuar i konservimit të ujit të kanaleve dhe ujëmbledhësve, më të hershmit të gjetur në botë, ndërtuar tërësisht me gurë. Qyteti kishte rezervuarë masiv, tre nga të cilët janë të ekspozuar. Ata përdoreshin për depozituar ujë të pijshëm të sjellë nga shirat ose për të ruajtur ujin e devijuar të dy kanaleve të afërt. Kjo erdhi si rezultat i kushteve klimatike shkretëtirore, ku mund të kalojnë mjaft vite pa rënë shi. Një rrjedhë stinore e cila rrjedh në një drejtim veri-jug afër sitit kishte penda në mjaft pika për të mbledhur ujë. Banorët e Dholavira-s krijuan gjashtëmbëdhjetë ose më tepër ujëmbledhës me madhësi të ndryshme gjatë Etapës III. Disa nga këta kishin avantazhin e terrenit të pjerrët mbrenda vendbanimit të pjerrët, Një rënie prej 13 m nga veri-lindja në veri-perëndim. Ujëmbledhës të tjerë ishin të gërmuar, disa madje në shkëmb. Studimet e fundit kanë treguar dy rezervuarë të mëdhenj, njëri në lindje të kështjellës dhe tjetri në jug. Rezervuarët janë gërmuar në shkëmb vertikalisht dhe janë rreth 7 metra të thellë dhe 79 metra të gjatë. Ata gjenden në rrethinat e qytetit, ndërsa akropoli dhe banja ndodhen në qendër të qytetit në terren të ngritur. Ka gjithashtu edhe një pus të madh me një zgavër prej guri të prerë që lidh atë me një kana që e drejtonte ujin në një depozitë. Depozita larëse kishte shkallë zbritëse brenda saj. Në tetor 2014 gërmimet filluan në një pus me shkallë drejtkëndor që ishte 73.4 m i gjatë, 29.3 m i gjerë dhe 10 m i thellë, duke e bërë atë tre herë më të madh se Banja e Madhe në Mohenjo-daro-s.
Struktura dhe objekte të tjera
Një strukturë rrethore e stërmadhe në sit besohet se është një varr ose një përmendore, megjithëse ajo nuk përmban skelete ose mbetje njerëzore. Struktura konsiston në dhjetë mure tulle radial në formën e një rrote. Një gurë i butë i një mashkulli me fallus erectus por koka dhe këmbët të prera poshtë qafës së këmbëve u gjetën në një kalim në portën lindore. Janë gjetur shumë struktura mortore (megjithëse të gjitha përveç njërës ishin pa skelete), ashtu si pjesë qeramike, emblema terrakote, byzylykë, rrathë, rruaza dhe gravura të gdhendura. Shtatë konstruksione gjysëm-sferike u gjetën në Dholavira, nga të cilat dy u gërmuan në hollësi, të cilat ishin bërë mbi dhoma të mëdha të gërmuara në shkëmb. Duke patur një projekt të rrumbullakët, këto ishin konstruksione të mëdha gjysëm-sferike të ngritura me tulla. Një nga strukturat e gërmuara ishte skicuar në formën e një rrote me ristela radiale. Tjetra ishte gjithashtu e skicuar në të njëjtën mënyrë, por si një rrot pa ristela radiale. Megjithëse ato përmbanin objekte mortore prej qeramike, nuk u gjetën skelete përveç një varri, ku u gjetën një skelet dhe një pasqyrë bakri. U gjentën gjithashtu një varëse prej rruazash steatiti të lidhura me një tel bakri me çengela në të dy anët, një byzylyk ari, rruaza ari dhe të tjera në një strukturë gjysëm-sferike. Strukturat gjysëm-sferike kanë ngjashmëri me stupat e hershme budiste. The Archaeological Survey of India, e cila drejtoi gërmimet, mendon se "lloji i dizajnit që është si rrotë me ristela radiale dhe pa të tilla të sjell në mendje një nga Sararata-chakra-citi dhe sapradhi-rata-chakra-citi të përmendur në "Satapatha Brahmana" dhe "Sulba-sutra-t".
Lothali
Lothali është një nga qytetet më të shquara të Qytetërimit të Luginës së Indusit, i gjendur në rajonin e Bhal-it të shtetit aktual të Gujaratit dhe që daton që nga 3700 p.e.s.. I zbuluar në vitin 1954, Lothali u gërmua nga 13 shkurti 1955 deri më 19 Maj 1960 nga Archaeological Survey of India (ASI), agjensia zyrtare e qeverisë indiane për ruajtjen e monumenteve të lashta. Kantieri detar i Lothalit—më i hershmi i njohur në gjithë botën—lidhte qytetin me një rrjedhë të lashtë të lumit Sabarmati në rrugën tregëtare midis qyteteve harapase në Sindhi dhe gadishullin e Saurashtra-s kur shkretëtira e sotme rrethuese e Kutch-it ishte pjesë e Detit Arabik. Ishte një qendër vitale dhe e lulëzuar e tregëtisë në kohët e lashta, me tregëtinë e rruazave, gurëve të çmuar dhe stoli të çmuara që arrinin skajet e largëta të Azisë Perëndimore dhe Afrikës. Teknikat dhe veglat që ata përdorën për herë të parë për bërjen e rruazave dhe në metalurgji i kanë qëndruar provës së kohës për mbi 4000 vjetë. Lothali gjendet afër fshatit të Saragwala-s në Dholka Taluka të distriktit Ahmedabad. Është gjashtë kilometra në jug-lindje të stacionit hekurudhor Lothal-Bhurkhi në linjën hekurudhore Ahmedabad-Bhavnagar. Është gjithashtu i lidhur me rrugë me qytetet e Ahmedabadit (85 km), Bhavnagar-it, Rajkot-it dhe Dholka-s. Qytetet më të afërta janë Dholka dhe Bagodara. Duke rinisur gërmimet në vitin 1961, arkeologët nxorën në dritë hendeqe të fundosur në krahun verior, lindor dhe perëndimor të kodrinës, duke sjellë në jetë kanalet hyrës dhe nullah-ët që lidhnin kantierin detar me lumin. Gjetjet konsistojnë në një tumul, një qytezë, një treg dhe kantieri detar. Pranë zonave të gërmimeve qëndron Muzeu Arkeologjik, ku shfaqen disa nga koleksionet më të shquara të antikave të periudhës së Qyt. të Lug. së Indusit.
Historia
Përpara mbërritjes së popullit harapas (rreth vitit 3000 p.e.s.), Lothali ishte një fshat i vogël pranë lumit duke siguruar akses në tokën kryesore nga Gjiri i Khambhat-it. Banorët vendas mbajtën një ekonomi të begatë, të dëshmuar nga zbulimi i objekteve prej bakri, rruazat dhe gurë gjysëm-të çmuar. Enët e qeramikës ishin prej balte të mirë dhe të lëmuar, me sipërmaqe mikore të kuqe. Një teknikë e re pjekjes së qeramikës pjesërisht nën kushte oksiduese dhe tkurrëse u përmirësua nga ata—enë të dizajnuara kuq e zi, në qeramika të kuqe mikore. Harapasit u tërhoqën në Lothal për limanin e tij të mbrojtur, mjedisin pjellor për pambukun dhe orizin si dhe industrinë e prodhimit të rruazave. Rruazat dhe stolit e Lothalit ishin shumë të kërkuara në perëndim. Të ardhurit jetuan paqësisht me popullin e Enëve të Qeramikës së Kuqe, që adoptuan stilin e tyre të jetesës, të dëshmuar nga lulëzimi i tregëtisë dhe ndryshimi i teknikave të punimit. Harapasit filluan të prodhojnë objekte qeramike vendore, duke e adoptuar mënyrën nga vendasit.
Kultura e Vonë Harapase
Dëshmitë arkeologjike tregojnë se siti vazhdoi të ishte i banuar, megjithëse me një popullsi më të vogël pa ndikime urbane. Pak banorët që u rikthyen në Lothal mund të mos e kenë rindërtuar dhe riparuar qytetin e tyre, por në mënyrë befasuese vazhduan të qëndrojnë dhe të ruajnë traditat fetare, duke jetuar në shtëpitë e ndërtuara keq dhe kasolle me kallama. Që ata ishin harapas dëshmohet nga analizat e mbetjeve të tyre në varrezë. Ndërsa tregëtia dhe burimet e qytetit ishin shkatërruar pothuajse plotësisht, banorët ruajtën mjaft mënyra të ndryshme harapase në shkrim, qeramikë dhe enëbërje. Rrjeth kësaj kohe arkeologët e ASI-t regjistruan një lëvizje në masë të refugjatëve nga Punjabi dhe Sindhi në Saurashtra dhe luginën e Sarasvatit (1900–1700 p.e.s.). Qindra ngulime të keq-pajisura i janë atribuar këtij populli si Kultura e Varrezës H (ose Kultura e Vonë Harapase) një kulturë tërësisht e çurbanizuar e karakterizuar nga humbja e shkrimit, ekonomi më pak komplekse, administrim dhe qeramikë më pak të sofistikuar. Megjithëse emblemat Induse dolën jashtë përdorimit, sistemi i peshave me një njësi prej 8.573 gramësh u mbajt. Midis viteve 1700 dhe 1600 p.e.s., tregëtia do të rigjallërohej përsëri. Në Lothal, punime qeramike harapase të bauleve, pjatave dhe qypave prodhoheshin në masë. Tregëtarët përdornin materiale vendore si kalcedoni në vend të kertit për presat prej guri. Peshat e prera prej guri ranor zëvendësuan peshat hekzadronike prej kerti. Stili i sofistikuar i pikturës u reduktuan në linja të valëzuara, rrathë dhe gjethe. Lothali ishte veçanërisht i famshëm për mikro-rruazat e tij. Këto bëheshin nga materiale të bluara, duke i vërtitur ato në në një rrip, duke pjekur. Më në fund rrotullat e pjekura priteshin në format dhe madhësitë e kërkuara.