Teatri_profesionist_i_Gjilanit
Historia e themelimit te Teatrit Profesionist te Dramës ne Gjilan
Shtëpia e Kulturës e ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore, ka shërbyer për manifestimet e ndryshme kulturore – shfaqje teatrale, kinema, koncerte dhe manifestime tjera kulturore. Në vitet ‘80 është shndërruar në teatër profesionist. Në kuadër të ndërtesës është edhe biblioteka, e cila më planin rirregullues parashihet të dislokohet në një ndërtesë të re, e cila duhet të ndërtohet në lokacionin, ku dikur ka qenë shtëpia e APJ. Shtëpia e Kulturës ka një arkitekturë tipike të pasluftës, e ndërtuar me tulla dhe kulm të mbuluar me tjegulla. Megjithëse pa ndonjë vlerë të theksuar arkitektonike, ajo mban vlera simbolike të zhvilimit të kultrës së qytetit të Gjilani. Përpara ndërtesës është sheshi ―Agim Ramadani, ndërtesës në qendër të qytetit. Ndërtesa e kinemasë është ndërtuar në vitet ‘80, pasi që Shtëpia e Kulturës është shndërruar në teatër. Ajo është jofunksionale dhe e privatizuar tashmë. Funksionimi i saj në të ardhmen është i paqartë. Arkitektura e ndërtesës i ngjanë ndërtesave industriale, ka një konstruksion të parafabrikuar dhe nuk paraqet ndonjë vlerë. si një veprimtari e parë skenike në qytetin e Gjilanit, është llogaritur nga rrjedhat e më vonshme kulturore dhe artistike si një pikënisje për Teatrin e ardhshëm profesional të Gjilanit. Historia e themelimit te Teatrit Profesionist te Dramës ne Gjilan shënon 1954-55, me rastin e te nentorit ne ketë qytet. Ky eveniment kulturor erdhi si rezultat i lëvizjes se gjere artistike ne vite, duke filluar me veprimtaritë e Klubeve dhe shkollave, tek lëvizjet artistike te viteve ‘50-’60. Në lëvizjen teatrore qyteti i Gjilanit ka një traditë të pasur, të lakmueshme e rrezatuese. Kështu, në hapësirën kohore, deri në themelimin e teatrit profesionist, lindën dhe shfaqën portretin e tyre artistik amator shumë shoqëri, ku sipas publikimeve të deritanishme, kjo datë është shkruar në një raport të botuar në të atëhershme Lidhja e Prizrenitorganin Liria nr. 8, që u botua në vitin 1944, në faqen e 3-të,nga duajeni i gazetarisë shqiptareLimon Staneci, ku pos kësaj shkruan se drejtori i shkollës Xhemal Xhahysa u falenderua për këtë shfaqje.... Në Gjilan, mësues në atë kohë ishin edhe disa mësuesë të ardhur nga pjesa tjetër etnike e trungut shqiptare, si Hasan Dyngjeri, por edhe Selami Hallaçi nga Presheva, por edhe nga Shkupi, Kurtesh Agushi. Sipas publikimeve të më vonshme për buletinin e shkollave arsimore, identifikohet edhe Xhemal Xhahysa, po ashtu mësues edhe drejtor shkolle, sikur edhe [[Hilmi Rexhepi, Halit Isaja, Njazi Fehmiu, Tahsin Sylejmani, Sadije Brestoci, Gjyste Sekuj, të cilët kanë qenë veprimtare të mundshëm, edhe të kësaj komedie. Shfaqja e parë llogaritet të ketë qenë, komedia “Vllazni interes” e Kristoi Floqi, e cila u shfaq me 26 mars të vitit 1944,, etj...; duke e bere ketë teatër një nga me te pasurit artistikisht ne shkalle kombëtare. Ne aktivitetet kombëtare teatrale te zhvilluara, trupa teatrale e Gjilanit ka marre pjese gjithnjë me nivel te larte artistik, duke marre shpesh here çmime për interpretimin e aktoreve dhe për regjine e skenografinë me te mire. Trupa teatrale ka dhënë shfaqje te ndryshme ne Kosove (ish- jugosllavi,) por edhe në territorin e ish Jugosllavisë. Ato vite renditet edhe vendet e para në festivale të Kullës e të Trebinjes.