Krahina_e_Malziut
Periudha e Perandorisë Turke 1503-1912
Në vitin 1503 të gjitha krahinat shqiptare ranë nën sundimin e perandorisë Turke. Turqit përfshinë në perandorinë e tyre osmane Arnautllekun, emërtimi turk për Shqipërinë. Ata krijuan sistemin e tyre feudal dhe metoden e tyre qeverisëse. Në vitin 1431, tokat e pushtuara Shqiptare u përfshinë në një sanxhak Shqiptar. Nga viti 1503 deri në vitin 1861 trojet shqiptare u përfshinë në 11 sanxhaqe. Me reformën administrative të vitit 1861 krijohen 4 vilajete Shqiptare me 17 sanxhaqe. Sanxhaku përfshinte një varg kazash dhe Nahijesh. Në rregjistrimet kadastrale të fundit të shekullit XVI, Malziu dhe Tejdrinja ishin një nahije e vetme me qendër në Vaspas, në kuadër të Sanxhakut të Dukagjinit. Të dhëna të shumta flasin për kryengritje të vazhdueshme të malësorëve të kësaj ane dhe sulme të karvaneve ushtarake dhe ekonomike që rrugëtonin nga lindja drejt portit të Shëngjinit. Nese flitet për një zonë të Shqiperisë që kurrë nuk i’u nenshtrua osmanëve në kuptimin e vërtetë, ky është Dukagjini ku bën pjesë edhe Malziu. Për këtë mjafton të përmendim faktin se ne Malzi nuk u zbatua asnjëherë sistemi i Timarit. Për krahinën e Malziut na japin njoftime të rëndësishme relatorët katolikë, të cilët e vizituan në gjysmën e parë të shekullit XVII. Edhe pse vizitat e tyre në këtë krahinë kishin si qellim identifikimin e gjendjes së katolicizmit dhe të institucioneve fetare katolike, në relacionet e tyre drejtuar Propagandës Fide në Romë ato jepnin shumë dëshmi për jetën, gjendjen ekonomike dhe zakonet e banorëve Malzias. Relatorë të tjerë të kësaj kohe flasin për mënyren e jetesës, për veshjet, zakonet dhe traditat e veçanta të kësaj krahine. Nga pikëpamja e administrimit të institucioneve kishtare, kishat e nahijes së Spasit vareshin nga dioqeza e Sapës me qendër në Zadrimë. Gjendja e rrenuar e kishave flet për dobësimin e katolicizmit në këto anë si dhe përgatijen e fillimit të islamizimit të sajë. Në fund të shekullit XVII, gjatë dhe pas luftës austro-turke, malësorët e Nahijes Spasit (Malziut dhe Tejdrines), i’u bashkuan frontit anti turk si aleat të austriakëve. Pas kësaj Porta e Lartë për të lehtësuar mobilizimin ushtarak krijoj bajrakët. Bajraku ishte njësi administrative e malësive shqiptare të vetqeverisura. U krijua nga shteti Osman në fund të shekullit XVII për të administruar më shpejt mobilizimin duke shfrytëzuar organizimin fisnor. Si institucion bajraku në fillim mbështetej në lidhjet e gjakut, duke përfshirë njerëzit e një fisi. Udhëheqja i përkiste kreut të fisit, kurse drejtimi i forcave ushtarake njerit prej djemve të tij, i cili si mbajtës flamuri në ekspeditat ushtarake quhej “bajraktar". Reforma e tanzimatit 1839-1856 aplikoj shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Që të mos dobësohej funksioni administrativ, me ligjin e Xhibalit në vitin 1856, Porta e Lartë i dha bajrakut shumë kopetenca në fushën civile. Bajraktari merrte rrogë nga Stambolli. Në shumicën e rasteve funksioni i bajrakut u bë i trashëgueshëm. Malësia e Shkodrës kishte 6 bajrakë, Puka 7 bajrakë, Mirëdita 5 bajrakë, Lezha 4 bajrakë, Kthella 3 bajrakë, Luma 6 bajrakë, Hasi 3 bajrakë, dhe Gora 2 bajrakë. Malziu ishte një nga shtatë bajrakët e Pukës, i cili qendrën e kishte në Vaspas ndërsa bajrakun në Shikaj.