cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tempujt shpellorë në Badami
Shpella 4
E gjendur në lindje të shpellës 3, shpella 4 është e vendosur më lartë se shpellat e tjera. I është kushtuar figurave të xhainizmit dhe është shpella e ndërtuar më vonë. Si shpellat e tjera, ka skalitje të detajuara dhe një gamë të larmishme motivesh. Shpella ka një hyrje me pesë ndarje me katër kolona katrore, secila me kllapa dhe kapitele. Mbrapa kësaj verande është një holl me dy shylla të veçuara dhe dy të bashkuara. Kalimi i parë është një verandë 9.4 metra e gjatë me 2 metra gjerësi, duke u shtyrë në 4.9 metra thellësi. Nga holli, shkallët të çojnë te sanctum sanctorum-i, i cili është 7.8 metra i gjerë i shtrirë në një thellësi prej 1.8 metrash. Në pjesën e saj të mbrapme, Mahavira është portretizuar i ulur mbi një fron luani; kjo figurë është e shoqëruar nga basorelieve të ndihmësve me chauri (freskore), sardula dhe kokë makarash. Muret fundore kanë Parshvanath rreth 2.3 metra të lartë kokën e dekoruar me një kobra me shumë kokë që përfaqëson mbrojtjen dhe nderimin. Skalitjet përfshijnë Indrabhuti Gautama-n të mbuluar nga katër gjarpërinj dhe Bahubali i shfaqur në të majtë të Gautama-s me këmbët e tij të poshtme të rrethuara nga gjarprinj, bashkë me vajzat e tij Brahmi dhe Sundari. Në shenjtore është një imazh i Mahavira-s duke qëndruar mbi një piedestal që përmban një mbishkrim të shekullit të XII në gjuhën kanada që shënon vdekjen e një Jakkave. Shumë imazhe të tirthankarave xhaine kanë qenë skalitur në shyllat dhe muret e brendshme. Për më tepër gjenden idhujt e Yaksha-ve, Yakshi-ve, Padmavati dhe Tirthankara të tjerë. Shumica e studiuesve besojnë se shpella 4 u krijua në mesin e shekullit të VII, por disa e vendosin krijimin e saj në shekullin e VIII.
Mathura
Kultura
Gjuha e folur në mandalin Braxh është kryesisht hindi që flitet në një dialekt të ndryshëm. Ky dialekt është karakteristik për rajonin Braxh dhe është i njohur si Braxhbasha. Duke qenë afër Harjanas dhe Uttar Pradeshit flitet edhe harjanvi, ndërsa pak persona flasin panxhabi. Përpara hindit dhe deri pak shekuj më parë, Braxhbasha ishte gjuha mbizotëruese letrare.
Tempujt shpellorë në Badami
Shpella 5
Shpella 5 është një shpellë natyrore e padatuar me përmasa të vogla që hyhet duke u zvarritur për shkak të hapjes së ngushtë. Brenda, gjendet një statujë e skalitur ulur mbi një fron po të skalitur me relieve që tregon njerëz duke mbajtur chauris (freskore), një pemë, elefantë dhe luanë në një pozë sulmuese. Fytyra e kësaj statuje ishte relativisht e paprekur deri rreth vitit 1995, por tani është e dëmtuar dhe i mungojnë pjesë. Ka mjaft teori se kë përfaqëson statuja. Një teori mbështet idenë se është një reliev i Budës në një posturë të ulur. Sipas kësaj teorie, ata që mbajnë chauris janë Bodhisattvat përkrahë Budës. Në shekujt e ndërmjetëm, shpella u konvertua në një faltore hindu e Vishnu-s, siç shihet nga shenjat e bardha fetare të pikturuara në fytyrën e Budës si mishërimi i nëntë i Vishnu-s. Sipas B.V. Shetti-t, arkeolog dhe kurator i Prince of Wales Museum of Western India, shpella nuk u konvertua por që nga fillimi përfaqësonte një tribut ndaj Mayamoha-s si puranave hindu, ose Buddhavatara Vishnu-n, stili i saj sugjeron se u skalit në ose përpara shekullit të VIII. Një teori tjetër, e gjendur në tekstet e periudhës koloniale siç është një i John Murray, një misionar në Indinë britanike dhe studiues i xhainizmit, thotë se imazhi kryesor i skalitur në shpellën 5 është ai i një figure xhaine. Sipas një teorie të tretë, nga Henry Cousens dhe A. Sundara, arkeologë që mbështetëtur në legjendat vendore, mendojnë se statja është e një mbreti të lashtë; në një fotografi të statujës të marr para se fytyra e saj të dëmtohej, figura nuk e kishte xhungën Ushnisha që gjendet zakonisht në imazhin e Budës. Statuja ka mjaft zbukurime të pazakonta jo të Budës si unazat për gishtat, një varëse dhe një fashë kraharore; ajo vesh një Yajnopavita hindu dhe koka e tij ësthë stilistikisht më afër me një kokë Jina sesa me një kokë Bude. Këto veçori sugjerojnë se statuja mund të jetë e një mbreti të përfaqësuar me karakteristika të traditave të ndryshme. Sipas Carol Radcliffe Bolon, asistent kuratore në Smithsonian Freer Gallery of Art, data dhe identiteti i statujës kryesore në shpellën 5 mbetet enigmatik.
Mathura
Kultura
Mathura është një nga shtatë qytetet më të shenjta për hindutë në Indi, të njohur bashkarisht si ‘’Sapta Puri’’.
Tempujt shpellorë në Badami
Shpellat e tjera
Në vitin 2013, Manjunath Sullolli, asistent drejtor i distriktit Bagalkot duke punuar për qeverinë e shtetit të Karnataka-s, raportoi zbulimin e një tjetër shpelle me 27 skalitje shkëmbore, rreth 500 m nga shpellat krysore. Në shpellën e sapozbuluar rrjedh ujë. Ajo paraqet Vishnu-n dhe hyjni të tjera hindu si dhe ka disa mbishkrime në shkrimin devanagari. Datimi i këtyre skalitjeve është i panjohur.
Agra
Agra (आगरा, gjuha urdu: آگرہ) është një qytet në brigjet e lumit Yamuna në Uttar Pradeshin verior, në Indi. Ndodhet 378 km në perëndim të kryeqytetit të Uttar Pradeshit, Laknau, 206 km në jug të kryeqytetit të Indisë, New Delhi dhe 125 km në veri të Gwaliorit. Me një popullsi prej 1,686,993 banorësht (vlerësim i 2013-ës), është një nga qytetet më të populluara në Uttar Pradesh dhe i 19-ti në Indi. Agra është gjithashtu qendra administrative e distriktit me të njëjtin emër. Është një nga destinacionet kryesore turistike për shkak të ndërtesave të mrekullueshme të Periudhës Mogule, si Taxh Mahali, Fortesa e Agras dhe Fatehpur Sikri, të treja monumente të trashëgimisë botërore të UNESCO-s.
Mathura
Kultura
Një kshetra është një terren i shenjtë, një fushë e fuqisë aktive, një vend ku arrihet çlirimi përfundimtar moksha. Garuda Purana liston shtatë qytetet si dhënës të mokshas, që janë Ayodhya, Mathura, Haridwari, Kashi, Kanchipurami, Avantika, Puri dhe Dvaravati.
Agra
Agra është përfshirë në Trekëndëshin e Artë të itinerarit turistike të Indisë bashkë me Delhin dhe Jaipurin; dhe Harkun e Trashëgimisë së Uttar Pradeshit, bashkë me Laknaun, kryeqytetin e tij dhe Varanasin. Agra bën pjesë në rajonin kulturor Braj.
Mathura
Kultura
‘All India Radio’ ka një stacion vendor në Mathura, që transmeton programe të ndryshme të interesit të përgjithshëm.
Pecoranët
Historia evolucionare
Pjestarët e parë fosilë u shfaqën në mes të Eocenit dhe ishin banorë të pyjeve. Artiodaktilët me brirë kraniale ndodhen së pari në Miocenin e hershëm. Paraqitja e Pecora gjatë Miocenit sugjeron që diversifikimi i tij i shpejtë mund të korrespondojë me ngjarjet e ndryshimit të klimës së asaj epoke.
Agra
Origjina
Megjithëse historia e Agrës është e lidhur kryesisht me Perandorinë Mogule, vendi u krijua përpara kësaj periudhe dhe përmendet te eposi i Mahabaratës, Mahirshi Angira në vitin 1000 p.e.s. Përgjithësisht pranohet se Agra u themelua nga sunduesi mysliman i Sulltanatit të Delhit, Sikandar Lodi në vitin 1504. Pas vdekjes së sulltanit, qyteti i kaloi të birit, Ibrahim Lodit. Ai e sundoi Sulltanatin nga Agra deri në rrëzimin nga Baburi, themeluesi i Dinastisë Mogule, në Betejën e Parë të Panipatit në vitin 1526.
Mathura
Institucionet arsimore
Në Mathura gjenden Universiteti GLA, Instituti i Teknologjisë Sachdeva, R.K. Group of Institutions (duke përfshirë Akademinë Rajiv për Teknologjinë dhe Menaxhimin, Akademinë Rajiv për Arsimimin e Mësuesve, për Farmacinë, Kolegjin Dental dhe spitalin K.D. etj.) dhe Universitetin Sanskriti.
Pecoranët
Taksonomia
Infrarendi Pecora (ripërtypësit me brirë)
Agra
Periudha Mogule
Periudha e artë e qytetit fillon me Mogulët. Në atë kohë njohej si Akbarabad dhe qe kryeqyteti i Perandorisë Mogule nën padishahët (perandorët) Akbar, Jahangir dhe Shah Jahan. Akbari e bëri atë simbolin e një nga dymbëdhjetë subahët e tij (provinca të nivelit kryesor), që kufizohej me subahët e Delhit, Awadhit (Oudhi), Allahabadit, Malwas dhe Ajmerit. Shah Jahani, më vonë e zhvendosi kryeqytetin e tij në Shahjahanabad, në vitin 1649.
Mathura
Institucionet arsimore
Mathura është atdheu i Universitetit Veterinar Uttar Pradesh Pandit Deen Dayal Upadhyaya, i pari i llojit të tillë në shtet dhe i katërti në nivel kombëtar që u bë i pavarur. Kolegji u krijua në vitin 1947 nga Qeveria e Uttar Pradeshit dhe është kolegji i parë veterinar në Azi që jep diploma të veterinarisë. Universiteti është i vendosur në rrugën Mathura-Agra, rreth 5 km nga Nyja e Mathurës. Kampusi kryesor i universitetit është i shtrirë në një sipërfaqe prej 3.1659 km2 në Kazermat e Mathurës dhe rreth 6 km2 në Madhurikund, rreth 20 km nga kampusi kryesor.
Pecoranët
Anatomia
Pecoranët ndajnë karakteristikat me artiodaktilët e tjerë, duke përfshirë një stomak me katër dhoma dhe një këmbë paraksonike, që do të thotë se mbështet peshën në shifrat e treta dhe të katërt. Disa karakteristika dallojnë Pecorënt nga taksoni i saj motër, Tragulina.
Karakteristikat dalluese të shumicës së familjeve pecorane janë brirët në kokë. Shumica e pecoranëve moderne (me përjashtim të Moshidae ) kanë katër lloje brirësh:
Katunishtë (kodër)
Katunishtë quhet një kodër në Mal të Zi. Ajo ndodhet në pjesën veriore të vendit, 100 km në veri të kryeqytetit Podgoricë.
Lartësia mbidetare e Katunishtës është 1.475 metra mbi nivelin e detit, ose 61 metra mbi terrenin përreth. Gjerësia e bazës është 1.0 km. Terreni përreth Katunishtës është kryesisht kodrinor. Pika më e lartë mbidetare është 1,492 metra mbi nivelin e detit, 1,2 km në veri të Katunishtës. Zona përreth Katunishtës është mjaft populluar, me 52 banorë për kilometër katror. Qyteti më i afërt është Pljevlja, 15.3 km në perëndim të Katunishtës. Klima është kryesisht kontinentale. Temperaturat mesatare vjetore sillen rreth 7 ° C. Korriku është muaji më i ngrohtë, me 18 ° C, gjersa dhjetori më i ftohti, me -4 ° C. Reshjet mesatare vjetore janë 1,500 milimetra në vit. Muaji maj, me 166 milimetra, derisa gushti, me 59 milimetra.
Agra
Periudha Mogule
Meqë Akbarabadi ishte një nga qytetet më të rëndësishme të Indisë Mogule, ai pati një aktivitet mjaft të madh ndërtimor. Baburi, themeluesi i Dinastisë Mogle, krijoi kopshtin e parë persian në brigjet e lumit Yamuna. Kopshti quhet Aram Bagh ose Kopshti i Prehjes. Nipi i tij, Akbari i Madh ngriti ledhet e larta të Fortesës Madhështore të Kuqe, përveç bërjes së Agrës një qendër mësimi, arti, tregëtie dhe fetare. Akbari ndërtoi edhe një qytet të ri në rrethinat e Akbarabadit të quajtur Fatehpur Sikri. Ky qytet u ndërtua në formën e një fortifikimi ushtarak mogul.
Djali i tij, Jahangiri ishte i dhënë pas kopshteve, florës dhe faunës, dhe krijoi shumë kopshte brenda Fortesës së Kuqe ose Lal Qil'as. Shah Jahani, i njohur për interesin e tij zjarrtë për arkitekturën, i dha Akbarabadit monumentin e tij më të vlerësuar, Taxh Mahalin. I ndërtuar në kujtim të dashurisë për gruan e tij Mumtaz Mahal, mauzoleu u përfundua në vitin 1653.
Më vonë, gjatë mbretërimit të tij, Shah Jahani e zhvendosi kryeqytetin në Delhi, por djali i tij, Aurangzebi e ktheu përsëri atë në Akbarabad, duke e uzurpuar fronin dhe burgosur të atin në fortesë. Akbarabadi mbeti kryeqyteti i Indisë, gjatë sundimit të Aurangzebit, deri sa ai e zhvendosi atë në Aurangabad në rajonin e Dekanit në vitin 1653.
Trashëgimia
Agra ka lidhje historike me Shauripurin e Xhainizmit dhe Runuktan e Hinduizmit të vitit 1000 p.e.s. Ajo është vendlindja e besimit të njohur si Din-i-Ilahi, që lulëzoi gjatë sundimit të Akbarit dhe besimi Radha Swami, që ka rreth 2 milionë ndjekës. Taxh Mahali, Fortesa e Agras dhe Fatehpur Sikri janë monumente të trashëgimisë botërore të UNESCO-s.
Klima
Agra karakterizohet nga një klimë gjysëm e thatë që kufizohet me një klimë të lagësht subtropikale. Qyteti karakterizohet nga dimra të butë, vera të thata dhe të nxehta si dhe një stinë musonesh. Megjithatë musonet, megjithëse thelbësorë në Agra, nuk janë mjaft të fortë sa musonet në pjesët e tjera të Indisë. Ky është faktori kryesor i klimës gjysëm aride në Agra në dallim nga klima e lagësht subtropikale.
Demografia
Sipas censusit indian të vitit 2011, qyteti i Agrës ka një popullsi prej 1,585,704 banorësh, ndërsa popullsia e kantonit të Agrës është 53,053. Aglomerati urban i Agrës ka një popullsi prej 1,760,285 banorësh. Meshkujt përbëjnë 53% të popullsisë ndërsa femrat 47%. Qyteti i Agrës ka një përqindje mesatare të alfabetizmit prej 73.11%, më e ulët se mesatarja kombëtare prej 74%. Përqindja e alfabetizmit të meshkujve është mjaft më e lartë se ajo e femrave. Raporti seksual në qytet është 875 femra për njëmijë meshkuj, ndërsa raporti seksual fëminor është 857 për mijë. Raporti i alfabetizmit në distriktin e Agrës është 62.56%.
Sipas censusit të vitit 2011, distrikti i Agrës ka një popullsi prej 4,380,793 banorësh, pak a shumë sa popullsia e shtetit të Moldavisë ose shteti amerikan i Kentuckyt. Agra renditet si distrikti i 41-të nga 640 distrike në Indi për popullsi. Distrikti ka një dendësi popullsie prej 1084 /km2. 52.5% e popullsisë së Agrës i përketë moshës 15–59 vjeç. Rreth 11% e popullsisë është nën moshën 6 vjeç. Agra mbizohërohet nga yadavët dhe jatët.
Në qytet hindutë përbëjnë 88.77% të popullsisë, ndërsa myslimanët 9.30%. Hinduizmi, Islami dhe Xhainizmi janë tre besimet kryesore në distriktin e Agrës me një përqindje prej 80.68% hindush, 15.37% myslimanësh dhe 1.04% xhainistë. Besimet e tjera përbëjnë 1.5% të popullsisë.
Ajror
Air India fluturon në sektorët në vijim në Aeroportin e Agras: Delhi - Varanasi - Agra (të hënën, të mërkurën dhe të shtunën) Agra - Khajuraho - Varanasi - Delhi (të hënën, të mërkurën dhe të shtunën)
Bombeji - Agra - Bombeji (të martën dhe të enjten)
Air India e lidh Agran me pjesën tjetër të botës nëpërmjet Bombejit dhe Delhit 5 ditë në javë. Këto fluturime zakonisht zhvillohen në kohë dhe me ngarkesë të plotë. Agra ka akoma nevojë për më shumë fluturime të përditshme për në Kalkutë, Jaipur, Goa, Kochi, Delhi, Bombej, Laknau, Varanasi dhe destinacione të tjera turistike brenda vendit. Shumë linja ajrore janë duke treguar interes për të nisur shërbimet nga Agra në të ardhmen e afërt.
Aeroporti Ndërkombëtar Taxh
Për Agran është propozuar një aeroport i ri ndërkombëtar për ti dhënë një nxitje turizmit në Uttar Pradesh. Projekti i "Aeroportit Ndërkombëtar Taxh" në Agra do të zbatohet në marrëveshje me qeverinë e shtetit sipas prioriteti kryesor të këtij projekti, Taxh Mahali, që është vendi më i vizituar turistik në botë.
Consortium of Rites Ltd dhe KPMG Advisory Services Pvt Ltd, këshilluesit e zgjedhur për këtë projekt, bënë një prezantim të detajuar të Komiasioneri i Infrastrukturës dhe Zhvillimit Industrial, Anil Kumar Gupta mbi hapat e mëtejshëm të projektit. Këshilluesve ju kërkua të identifikoheshin vendet më të përshtatshëm në fundin e këtij viti buxhetor.
Vendi i projektit do të zgjidhet në mënyrë që të mundësoi projektimin dhe aprovimin e menjtëhershëm të zbatimit pa pengesa. Për ta zhvilluar nëpërmjet partneritetit publik privat, në mënyrë që të siguroi zbatimin në afat të projektit, qeveria ka siguruar bashkëpunimin e plotë në të gjitha nivelet e administratës. Zhivllimi i një aeroporti ndërkombëtar pranë Taxh Mahalit do të rrisi numrin e turistëve, aeroporti i ri do të plotësoi kështu nevojat e fluturimeve të shpeshta, të sipërmarrjeve dhe eksporteve nga rajoni. Nëse gjithçka shkon sipas planit, Agra do të ketë një aeroport ndërkombëtar në vitin 2021 ose 2022.
Hekurudhor
Agra gjendet në linjën qendrore hekurudhore midis Delhit dhe Bombajit, midis Delhit dhe Madrasit dhe shumë trena si Bhopal Shatabdi, Taj Express, Bhopal Express, Malwa Express, Gondwana Express, Jabalpur - Jammutawi Express, Shreedham Express, Garib Rath, Tamil Nadu Express, Chennai Rajdhani, Allahabad Mathura Express etj. e lidhin atë me të gjithë qytetet kryesore indiane si New Delhi, Bombaji, Kalkuta, Madrasi, Visakhapatnami, Hyderabadi, Bengaluru, Pune, Bhopali, Indore, Kochi, Gwaliori, Jabalpuri, Ujjaini, Jaipuri, Aligarh, Mathura, Alwari, Laknau, Thiruvananthapurami etj. Përmes Agras udhëtojnë edhe disa trena lindorë nga Delhi, në lidhje të drejtpërdrejtë me pika në Indinë Lindore, duke përfshirë edhe Kalkutën, janë të disponueshme. Janë afërsisht 20 trena për në New Delhi dhe Nyjen e Gwaliorit çdo ditë dhe të paktën tre ose katër për në Bhopal, Indore, Nagpur, Bombej dhe Madras. Në Agra ndodhen tre stacione hekurodhore kryesore.
Stacionet hekurudhore
Stacionet hekurudhore të disponueshëm nga Rrjeti Hekurudhor Indian në Agra janë:
Treni me shpejtësi gjysëm të lartë Agra-Delhi
Në korrik 2014, një provë udhëtoi një "tren të shpejtësisë gjysëm të lartë" me 10 vagona dhe 2 gjeneratorë midis New Delhi dhe Agras arriti shpejtësinë 160 km/h. Hekurudhat po planifikojnë që nga nëntori 2014 ti fusin këta trena në shërbim. New Delhi Agra Shatabdi Express është një tren i të njëjtit tip, që merr rreth 2 orë për ta përfunduar udhëtimin e tij. Një tren i ri i shpejtësisë gjysëm të lartë, Gatimaan Express, që redukton kohën e udhëtimit midis Delhit dhe Agras në 100 minuta ka filluar më 5 prill 2016.
Rrugor
Vendqëndrimi i Autobuzave Idgah, Taj Depot, Ford Depot dhe Terminali i Autobuzave Ndërshtetëror janë vendqëndrimet kryesore të autobuzave në Agra, që e lidhin atë me shumicën e qyteteve të mëdha në Indinë Veriore. Është një nyje e rëndësishme e autostradave me tre 3 autostrada kombëtare dhe 2 autostrada të shpejta (Autostrada e Shpejtë Yamuna dhe Autostrada e Shpejtë Agra-Laknau) nisin nga Agra. Një tjetër autostradë kombëtare kalon përmes qytetit duke e çuar në 7 numrin e autostradave.
Metroja
Taxh Mahali, Fortesa e Agras dhe Varri i Akbarit, përveç monumenteve të tjera të qytetit tani do të kenë një lidhje me metro. Raporti i fizibilitetit i hartuar nga Rail India Technical and Economic Service (RITES) ka propozuar 30 stacione, 11 nëntokësorë dhe 19 mbi tokë, për dy korridore të tranzitit të shpejtë në qytet në fazën e parë. Dy itineraret janë nga Sikandra në Portën Lindore të Taxh Mahalit nëpërmjet Fortesës së Agras dhe nga Kantoni i Agras për në Kalindi Vihar.
Taxh Mahali
Taxh Mahali ताजमहल është një mauzole monumental në bregun jugor të lumit Yamuna në qytetin indian të Agras 27.175°N, 78.04194°W emri i të cilit do të thotë ‘’Kurora e Pallatit’’ ). Ai u porosit në vitin 1632 nga perandori mogul Shah Jahan (mbretërimi 1628–1658), për të bujtur varrin e gruas së tij të parapëlqyer, Mumtaz Mahal. Varri është pjesa qendrore e një kompleksi 17 hektarë, që përfshin një xhami dhe një shtëpi mysafirësh dhe është i vendosur në kopshte formale, të kufizuar nga tre krahë me mure me bedena.
Taxhi Mahali është monumenti më i bukur i ndërtuar prej Mogulëve, sunduesve muslimanë të Indisë. Taxh Mahali u ndwrtua nga perandori Mogul Shah Jahan si vendi i prehjes pwrfundimtare i gruas sw tij tw dashur, Mumtaz Mahal. Ndërtimi i mauzoleut përfundoi thelbësisht në vitin 1643, por punimet vijuan në fazat e tjera të projektit për 10 vjet të tjerë. Kompleksi besohet se është përfunduar tërësisht në vitin 1653 me një kosto të vlerësuar rreth 32 milionë rupi, që mund barazohet afërsisht me vlerën e 52.8 miliardë rupive të sotme (827 milionë dollarë). Projekti i ndërtimit përfshiu rreth 20 000 artizanë nën drejtimin e një bordi arkitektësh të udhëhequr nga arkitekti i borrit të perandorit, Usta Ahmad Lahauri. Megjithatë Ramadan Sokoli, në veprën e tij studimore "16 Shekuj" shkruan se arkitekti është shqiptari Mehmet Isai nga Opari i Korçës.
I veshur me mermer, ai është ndoshta monumenti më i bukur në Indi. Mund të vëzhgohet që nga Fortesa e Agras nga ku perandori Shah Jahan e sodiste gjatë 8 viteve të fundit të jetës së tij, si i burgosur nga djali i tij, Aurangzeb. Konsiderohet si një kryevepër e simetrisë. Në të janë skalitur vargje të Kuranit dhe në krye të portës ndodhen 22 kupola të vogla, që simbolizojnë numrin e viteve që u deshën për ndërtimin e monumentit. Taxh Mahali u ndërtua mbi një platformë mermeri sipër një platforme guri ranor. Kupola më elegante e Taxh Mahalit ka një diametër prej 18 metrash në lartësinë 24 m; drejtpërdrejtë nën këtë kupolë ndodhet varri i Mumtaz Mahalit. Varri i Shah Jahanit u vendos pranë varrit të saj nga djali i tij, Aurangzebi. Interioret janë dekoruar me punime të rafinuara zbukurimi, që përfshin gurë gjysëm të çmuar.
Taxh Mahali është shpallur Monument i Trashëgimisë Botërore i UNESCO-s në vitin 1983 si një "xhevahir i artit mysliman në Indi dhe një nga kryeveprat e admiruara universalisht të trashëgimisë botërore". I përshkruar nga laureati i Çmimit Nobel në letërsi Rabindranath Tagore si "pikë loti në faqen e kohës", ai vlerësohet nga shumë si shembulli më i mirë i Arkitekturës Mogule dhe një simbol i historisë së pasur të Indisë. Agra zakonisht identifikohet si "Qyteti i Taxhit". Taxh Mahali tërheq 7–8 milionë vizitorë në vit. Në vitin 2007, u përfshi në iniciativën e Shtatë Mrekullive të Reja të Botës (2000–2007).
Frymëzimi
Taxh Mahali u porosit nga perandori Shah Jahan në vitin 1631, për tu ndërtuar në kujtim të gruas së tij Mumtaz Mahal, një princeshë persiane, që vdiq duke lindur fëmijën e tyre të 14-të, vajzën Gauhara Begum. Ndërtimi i Taxh Mahalit filloi në vitin 1632. Oborri perandorak që dokumentoi pikëllimin e Shah Jahanit pas vdekjes së Mumtaz Mahalit, ilustron historinë e dashurisë si frymëzuese të ndërtimit të Taxh Mahalit. Mauzoleu kryesor u përfundua në vitin 1643, ndërtesat përreth dhe kopshti u përfunduan rreth dhjetë vjet më vonë.
Arkitektura dhe dizajni
Taxh Mahali përfshin dhe vijon traditat e dizajnit të Arkitekturës Perse dhe asaj më të hershme Mogule. Frymëzimi specifik erdhi nga ndërtesat timuride dhe mogule duke përfshirë Gur-e Amir-in (varri i Timurit, pararendësi i Dinastisë Mogule, në Samarkandë), Varri i Humayunit, Varri i Itmad-ud-Daulah-ut (ndonjëherë i quajtur Taxhi Foshnje), dhe Xhama Masxhidi i vetë Shah Jahanit në Delhi. Ndërsa ndërtesat e mëparshme mogule ndërtoheshin kryesisht me gurë të kuq ranorë, Shah Jahani promovoi përdorimin e mermerit të bardhë të zbukuruar me gurë gjysëm të çmuar. Ndërimet nën patronazhin e tij arritën nivele të reja rafinimi.
Varri
Varri është epiqendra e të gjithë kompleksit të Taxh Mahalit. Është një strukturë e madhe prej mermeri të bardhë, që qëndron mbi një plintë katrore dhe konsiston në një ndërtesë simetrike me një iwan (portë në formë harku), e kryesuar nga një kuplë e madhe me majëz. Si shumica e varreve mogule, elementet bazë janë me origjinë perse.
Veçoria më spektakolare e mauzoleut është kupola prej mermeri që kurorëzon varrin. Kupola është afërsisht 35 m e lartë, afërsisht e njëjtë me gjatësinë e bazës dhe e theksuar nga "tamburi" cilindrik që është afërsisht 7 m i lartë. Për shkak të formës së saj, kupola quhet shpesh një ‘’kupolë qepë’’ ose amrud (kupolë guava). Kreu është dekoruar me një dizajn zambaku që shërben edhe për të theksuar lartësinë e saj. Forma e kupolës theksohet nga katër kupola më të vogla çhatri të vendosura në këndet e saj, që kopjojnë formën e qepës së kupolës kryesore. Kupola është lehtësisht asimetrike. Bazat e tyre me kolona hapen mbi çatinë e varit duke e lejuar dritën në brendësi. Majëzat e larta dekorative (guldasta) zgjaten nga skaji i mureve bazë dhe mundësojnë një përforcim pamor të lartësisë së kupolës. Motivi i zambakut përsëritet si te çhatrit ashtu dhe te guldastat. Kubeja dhe çhatrit janë të kryesuar nga një majëz e artë që përzien elementet dekorative tradicionale perse dhe hindu.
Minaret, që janë secila mbi 40 m e lartë, paraqesin prirjen e dizenjuesit ndaj simetrisë. Ato janë dizenjuar si minare funksionuese—një element i xhamive, i përdorur nga muezinët për ti thirrur myslimanët në lutje. Secila minare është e ndarë efektivisht në tre pjesë të barabarta nga dy ballkone që rrethojnë trungun. Në krye të kullës ndodhet një ballkon përfundimtar i kurorëzuar nga një çhatri që pasqyron dizajnin e atyre të varrit. Çhatrit ndajnë të gjitha të njëjtët elemente dekorative të një dizajni zambaku të kurorëzuar nga një majëz e artë. Minaret u ndërtuan pak jashtë plintës në mënyrë që në rast rrëzimi, një incident i shpeshtë me shumë ndërtime të larta të periudhës, materialet e kullave të prireshin të binin larg nga varri.
Dekorimet e jashtme
Dekorimet e jashtme të Taxh Mahalit janë ndër më të rafinuarat e Arkitekturës Mogule. Me ndryshimin e zonës së sipërfaqes, dekorimet përpunohen në mënyrë proporcionale. Elementet dekorative u krijuan duke vendosur bojë, stuko, zbukurime gurësh ose skalitje. Në përputhje me ndalimin islamik kundër përdorimit të formave antropomorfike, elementet dekorative mund të klasifikohen në kaligrafi, forma abstrakte dhe motive bimore. Përgjatë gjithë kompleksit ndodhen syre nga Kurani që përfshijnë si elemente zbukuruese. Studimet e fundit sugjerojnë se pasazhet u zgjodhën nga Amanat Khan-i.
Kaligrafia u krijua nga një kaligraf i quajtur Abdul Haq, të cilit Shah Jahani i dha titullin "Amanat Khan" si shpërblim për "virtuozitetin e tij verbues". Pranë rreshtave nga Kurani në bazën e brendshme të kupolës është shkruar: "Shkruar nga qenia e parëndësishme, Amanat Khan Shirazi". Një pjesë e madhe e kaligrafisë është hartuar në shkrimin e ekstravagant ‘thuluth’ të bërë me gdhendje kuarci të kuq ose mermeri të zi në panele mermeri të bardhë. Panelet më të lartë janë shkruar pak më të mëdhenjë për të pakësuar efektin pjerrësisë kur shihet nga poshtë. Kaligrafia në cenotafet prej mermeri në varr është veçanërisht e hollësishme dhe delikate.
Format abstrakte janë përdorur në të gjithë kompleksin, veçanërisht te plintat, minaret, portiku, xhamia, xhavabi dhe, në një masë më të vogël, në sipërfaqen e varrit. Kupolat dhe qemeret e ndërtesave në gurë ranorë janë punuar me vizatime zbukuruese em hulliza për të krijuar forma të stërholluara gjeometrike. Zbukurime në ‘’opus spicatum’’ përcaktojnë hapsirën midis shumë elementeve bashkuese. Zbukurimet e bardha janë përdorur në ndërtesat me gurë ranorë, ndërsa zbukurimet e errëta ose të zeza në ato me mermer të bardhë. Zonat me llaç të ndërtesave prej mermeri janë ngjyrosur me një ngjyrë kontrastuese që krijon një grupim kompleks modelesh gjeometrike. Dyshemetë dhe shëtitoret përdorin pllaka kontrastuese ose blloqe me modele mozaikësh.
Mbi muret e ulëta të varrit janë vendosur dado mermeri të bardhë të skalitura me basorelieve realiste lulesh dhe bimësh kacavjerrëse. Mermeri është lëmuar për të përforcuar hollësitë elegante të skalitjeve. Strukturat e dadove dhe hapsira midis harqeve është dekoruar me gdhendje në ‘’pietra dura’’ tepër të stilizuara, përgjithësisht bimë gjeometrike, lule dhe fruta. Gurët zbukurues janë prej mermeri të verdhë, kuarci të kuq dhe xhade, të lëmuar dhe niveluar në sipërfaqen e mureve.
Dekorimi i brendshëm
Dhoma e brendshme e Taxh Mahalit shkon përtej elementeve dekorative tradicionale. Punimet zbukuruese gdhendëse nuk janë në ‘pietra dura’, por gurë të çmuar dhe gjysëm të çmuar. Dhoma e brendshme është një tetëkëndësh me dizajnin që lejon hyrjen nga çdo faqe, megjithëse vetëm dera e drejtuar nga kopshti në jug përdoret. Muret e brendshëm janë rreth 25 m të lartë dhe të kurorëzuar nga një brendësi "false" kubeje e dekoruar me një motiv diellor. Hapsirën e përcaktojnë tetë harqe pishtakë në nivelin e tokës dhe, si për jashtë, çdo pishtak i ulët është i kurorëzuar nga një i dytë në mes të murit. Katër hareqet e sipërm qëndrorë formojnë ballkone ose zona shikimi, ku çdo dritare e jashtme ballkoni ka ekrane të stërholluar xhali të skalitur në mermer. Përveç dritareve të ballkoneve, drita hyn nëpërmjet hapjeve të mbuluara me çhatri në kënde. Xhalit që kufizone me cenotafet janë të përbërë nga tetë panele të skalitur me punim të stërholluar çpues. Sipërfaqet e mbetura janë zbukuruar në hollësi elegante me gurë gjysëm të çmuar që formojnë bimë të gërshetuara kacavjerrëse, fruta dhe lule. Çdo mur i dhomës është dekoruar mjeshtërisht me basorelieve dadosh, gdhendje të stërholluar guri dhe panele të rafinuara kaligrafike që pasqyrojnë, në hollësi, elementet e dizajnit që shihen përgjatë pjesës së jashtme të kompleksit.
Tradita myslimane e ndalon dekorimin e rafinuar të varreve. Kështu, trupat e Mumtazit dhe Shah Jahanit u vendosën në një kriptë relativisht të thjeshtë poshtë dhomës kryesore me fytyra të kthyera djathtas në drejtim të Mekës. Cenotafi i Mumtaz Mahalit është vendosur në qendrën e saktë të dhomës kryesore mbi një bazë drejtkëndore mermeri 1.5 me 2.5 m. Si baza ashtu dhe varroshi janë zbukuruar në mënyrë të stërholluar me gurë të çmuar dhe gjysëm të çmuar. Mbishkrimet kaligrafike mbi varrosh identifikojnë dhe lavdërojnë Mumtazin. Mbi kapakun e varroshit ndodhet një tabletë e ngritur drejtkëndore që sugjeron një tabelë shkrimi. Cenotafi i Shah Jahanit ndodhet përkrahë të Mumtazit në anën perëndimore, që është i vetmi element asimetrik në të gjithë kompleksin. Cenotafi i tij është më i madh sesa i gruas, por pasqyron të njëjtët elemente: një varrosh më i madh mbi një bazë pak më të lartë i dekoruar mjeshtërisht me gurë të gdhendur dhe kaligrafia që e identifikon atë. Mbi kapakun e varroshit është skalitur një kuti e vogël pene.
Kopshti
Kompleksi është i vendosur përreth një charbaghu të madh katror 300 m. Kopshti përdor rrugica të ngritura që ndajnë secilën nga katër zonat e kopshtit në 16 parcela të fundosura me shtrate lulesh. Në mes të rrugës midis varrit dhe portikut në qendër të kopshtit ndodhet një depozitë e ngritur mermeri me një pellg pasqyrues të vendosur në aksin veri-jug për të pasqyruar pamjen e mauzoleut. Depozita e ngritur prej mermeri quhet Al Hawd al-Kawthar që do të thotë "Ujëmbledhësi i Teprisë" premtuar Muhametit.
Gjetiu, kopshti planifikohet me shëtitore pemësh dhe çesma. Kopshti ‘’charbagh’’, një dizajn i frymëzuar nga Kopshtet Perse, u fut në Indi nga Baburi, perandori i parë mogul. Ai simbolizon katër lumenjtë që rrjedhin në Xhenet dhe imitojnë Kopshtin e Parajsës të rrjedhur nga paridaeza persian, që do të thotë 'kopësht i rrethuar me mur'. Në tekstet mistike islamike të Periudhës Mogule, Parajsa përshkruhet si një kopësht ideal teprie me katër lumenj që rrjedhin nga një burim ose mal qendror, që e ndan kopshtin në veri, perëndim, jug dhe lindje.
Ndërtesat periferike
Kompleksi i Taxh Mahalit është i kufizuar në tre krahë nga mure me bedena, me gurë të kuq ranorë; ndërsa krahu tjetër i drejtuar nga lumi është i hapur. Jashtë mureve ndodhen mjaft mauzoleumë shtesë, duke përfshirë ata të grave të tjera të Shah Jahanit dhe një varr më i madh për shërbëtorin e parapëlqyer të Mumtazit.
Porta kryesore (darwaza) është një strukturë monumentale e ndërtuar kryesisht prej mermeri dhe përkujtuese e Arkitekturës Mogule të perandorëve më të hershëm. Harkadat e saj pasqyrojnë formën e harkadave të varrit dhe harqet e tij pishtakë përfshijnë kaligrafinë që zbukuron varrin. Tavanet sferikë kanë dizajne të stërholluar gjeometrike si ata që gjenden në ndërtesat e tjera prej guri ranor në kompleks.
Në skajin e largët të kompleksit ndodhen dy ndërtesa të mëdha prej guri të kuq ranor që pasqyrojnë njëra-tjetrën. Pjesa e mbrapme e ndërtesave paralelizojnë muret perëndimore dhe lindore. Ndërtesa perëndimore është një xhami, ndërsa tjetra është xhavabi, megjithëse u ndërtua për balancim arkitekturor mund të ketë shërbyer si shtëpi mysafirësh. Dallimet mes dy ndërtesave përfshijnë mungesën e mihrabit të xhavabit dhe dizajni gjeometrik i dyshemeve, ku dyshemeja e xhamisë është projektuar me skicimin e 569 qilimave të lutjeve në mermer të zi. Dizajni bazë i një salle të gjatë të xhamisë të kurorëzuar nga tre kube të ngjashme është i ngjashëm me të tjerët e realizuar nga Shah Jahani, veçanërisht Masxhid-i Xhahan-Numa, ose Xhama Masxhidi i Delhit. Xhamitë mogule të kësaj periudhe e ndajnë sallën e shenjtërores në tre zona duke përfshirë një shenjtërore kryesore dhe shenjtërore pak më të vogla në anët e tjera. Te Taxh Mahali, secila shenjtërore hapet drejt një kubeje të gjerë sferike.
Ndërtimi
Taxh Mahali është ndërtuar mbi një parcelë toke në jug të qytetit të rrethuar me mure të Agras. Shah Jahani i ofroi Maharaxha Jai Singh-ut një pallat të madh në qendër të Agras në shkëmbim të terrenit. Një sipërfaqe prej pak a shumë 1.2 hektarësh u gërmua, u mbush për të pakësuar depërtimin e ujit dhe u nivelua 50 m mbi bregun e lumit. Në zonën e varrit, u gërmuan puse dhe u mbushën me gurë dhe çakull për të formuar themelet e mauzoleut. Në vend të kallamave të bambusë, punëtorët ndërtuan një skeleri kolosale prej tullash që pasqyronte varrin. Skeleria ishte e stërmadhe sa përgjegjësit e punëtorëve e vlerësuan se do të merrte vite për tu çmontuar.
Taxh Mahali u ndërtua duke përdorur materiale nga e gjithë India dhe Azia. Besohet se për të transportuar materialet u përdorën më shumë se 1000 elefantë. Mermeri i bardhë i tejdukshëm u soll nga Makrana në Raxhastan, kuarci i kuq nga Panxhabi, xhada dhe kristali nga Kina. Bruzi u soll nga Tibeti, ‘lapis lazuli’ nga Afganistani, safiri nga Sri Lanka, ndërsa karneliani nga Arabia. Në tërësi, u gdhendën për zbukurime njëzet e tetë tipe gurësh të çmuar dhe gjysëm të çmuar mbi mermer të bardhë.
Plinta dhe varri morën pak a shumë 12 vjet për tu përfunduar. Pjesët e tjera të kompleksit morën edhe 10 vjet shtesë dhe u përfunduan në radhën minaret, xhamia dhe xhavabi dhe portiku. Duke qenë se kompleksi u ndërtua në faza, ekzistojnë mospërputhje në datat e përfundimit, për shkak të opinionit të ndryshëm mbi "përfundimin". Ndërtimi i vetë mauzoleut u përfundua thelbësisht në vitin 1643, ndërsa puna vijoi me ndërtesat e tjera dytësore. Vlerësimet e kostos së ndërtimit variojnë për shkak të vështirësive në vlerësimin e kostove sipas kohës. Kosoja e përgjithshme është vlerësuar rreth 32 milionë rupi, që është rreth 52.8 miliardë rupi të tanishëm indianë (rreth 827 milionë dollarë).
Fortesa e Agras
Një pllakatë guri në portën e fortesës pohon se ajo u ndërtua përpara vitit 1000 por u rindërtua më vonë nga Akbari. Fortesa prej guri të kuq ranor u shndërrua në një pallat gjatë kohës së Shah Jahanit dhe u ripunua gjerësisht me zbukurime mermeri dhe ‘pietra dura’. Ndërtesa të shquara në fortesë përfshijnë Xhaminë e Perlës ose Motī Masjid, Diwan-e-Am-in dhe Diwan-e-Khas-in (sallat e pritjeve publike dhe private), Pallatin e Jahangirit, Khas Mahalin, Shish Mahalin (pallati i pasqyruar) dhe Musamman Burj-an.
Historia
Struktura e tanishme u ndërtua nga Mogulët, megjithëse fortesa ishte ndërtuar që të paktën nga shekulli i XI. Fortesa e Agras ishte fillimisht një fortesë me tulla e njohur si Badalgarh, e zotëruar nga Raxha Badal Singh, mbreti hindu Sikarwar raxhput (rreth vitit 1475). Ajo përmendet për herë të parë në 1080, kur e pushtoi një forcë Ghaznavide. Sikandar Lodi (1488–1517) ishte sulltani i parë i Delhit që u zhvendos në Agra dhe jetoi në fortesë. Ai e qeverisi vendin nga aty dhe Agra mori statusin e kryeqytetit të dytë. Ai vdiq në vitin 1517 dhe djali i tij, Ibrahim Lodi, e mbajti atë për nëntë vjet deri sa u mund dhe vra në betejën e Panipatit në vitin 1526. Gjatë sundimit të tij ai ndërtoi mjaft pallate, puse dhe xhami në fortesë.
Pas betejës së parë të Panipatit në vitin 1526, Baburi fitimtar qëndroi në fortesë, në pallatin e Ibrahim Lodit. Më vonë ai ndërtoi një baoli (pus të shkallëzuar) në të. Perandori Humayun u kurorëzua në fortesë në vitin 1530. Ai u mund në Bilgram në vitin 1540 nga Sher Shah Suri. Fortesa mbeti me Surin deri në vitin 1555, kur Humanyuni e rimori atë. Gjenerali i Adil Shah Surit, Hemu, e ripushtoi Agran në vitin 1556 dhe e ndoqi guvernatorin e mëparshëm deri në Delhi ku u ndesh me Mogulët në Betejën e Tughlaqabadit.
Duke e kuptuar rëndësinë e pozicionimit të saj qendror, Akbari e bëri atë kryeqytetin e tij dhe mbërriti në Agra në vitin 1558. Historiani i tij, Abu'l-Fazl, tregon se ajo ishte një fortesë me tulla e njohur si 'Badalgarh'. Ajo ishte në gjendje të rrënuar dhe Akbarit iu desh ta rindërtonte me gurë të kuq ranorë nga zona Barauli në Raxhastan. Arkitektët i vendosën themelet dhe e ndërtuan me tulla në pjesën e brendshme dhe me gurë ranorë në sipërfaqet e jashtme. Në të punuan rreth 4 000 ndërtues përditë për tetë vjet duke e përfundluar në vitin 1573.
Formën e saj përfundimtare e mori vetëm gjatë sundimit të nipit të Akbarit, Shah Jahanit. Sips legjendës Shah Jahani ndërtoi Taxh Mahalin e bukur në kujtim të gruas së tij të parapëlqyer, Mumtaz Mahal. Ndryshe nga gjyshi i tij, Shah Jahani parapëlqente mermerin e bardhë si material ndërtues. Ai shkatërroi disa ndërtesa të mëparshme brenda fortesës për të bërë të reja.
Në fundin e jetës së tij, Shah Jahani u rrëzua nga froni dhe u burgos nga djali i tij, Aurangzebi, në fortesë. Thuhet se Shah Jahani vdiq në Muasamman Burxh, një kullë me një ballkon mermeri me pamje nga Taxh Mahali.
Chhatrapati Shivaji e vizitoi Forteswn e Agras, si pasojë e kushteve të Traktatit të Purandarit të hyrë me Mirza Raja Jaisingh-un për të takuar Aurangzebin te Diwan-i-Khas-i (salla e pritjeve të veçanta). Në takim ai u vendos qëllimisht mbrapa njerëzve të rangut të ulët. Shivaji i fyer doli me tërbim nga takimi perandorak dhe u mbyll në zonën e Jai Sing-ut më 12 maj 1666. Duke patur frikë nga burgu, ai u arratis më 17 gusht 1666.
Fortesa u pushtua dhe zotërua nga Perandoria Maratha në fillim të shekullit të XVIII. Pas kësaj, ai ndryshoi duar midis Marathas dhe armiqve të tyre shumë herë. Pas mundjes së tyre katastrofike në Betejën e Tretë të Panipatit nga Ahmad Shah Abdali në vitin 1761, Maratha mbeti jashtë rajonit për dhjetëvjeçarin tjetër. Më në fund Mahadji Shinde e mori fortesën në vitin 1785. Gjatë luftës së dytë Anglo-Maratha në 1803 ajo i kaloi East India Company.
Fortesa ishte vendi i një beteje gjatë Kryengritjes Indiane të vitit 1857, që shkaktoi fundin e sundimit të East India Company në Indi dhe çoi në sundimin e drejtpërdrejtë të Indisë nga Britania.
Planimetria
Fortesa është një shembull tipik i Arkitekturës Mogule, duke paraqitur efektivisht dallimin mes Stilit Indiano-Verior të ndërtimit të fortesave nga atij të Jugut. Në jug, shumica e fortesave u ndërtuan në shtratin e detit, si ajo në Bekal të Keralas.
Fortesa 380 000 m2 ka një plan gjysëm rrethor, korda e saj qëndron paralel me lumin dhe muret e saj janë 21.34 m të lartë. Ledhe të dyfishta kanë kulla masive të rrumbullakta në intervale, me bedena, frëngji, vrima goditjeje dhe fasha horizontale. Në katër faqet e saj gjenden katër porta, ku Porta Khizri hapet drejt lumit.
Mjediset e jashtme të ndaluara të kësaj ndërtese fshehin një parajsë të brendshme. Fortesa është ndërtuar në formë gjysmë-hëne, e rrafshët në lindje, me një mur të gjatë pothuajse të drejtë nga ana e lumit. Perimetri i përgjithshëm i saj është 2.4 km dhe është e rrethuar nga ledhe të dyfishtë me bedena prej guri të kuq ranor, të ndërprera në intervale të rregullta nga kulla mbrojtëse. Muri i jashtëm është i rrethuar nga një hendek 9 m i gjerë dhe 10 m i thellë. Dy nga portat e fortesës janë të rëndësishme: "Porta e Delhit" dhe "Porta e Lahores". Porta e Lahores është e njohur në popull edhe si "Porta e Amar Singh-ut", për Amar Singh Rathoren.
Porta monumentale e Delhit, që drejtohet nga qyteti në anën perëndimore të fortesës, konsiderohet se më madhështorja nga katër portat dhe një kryevepër e kohës së Akbarit. Ajo u ndërtua rreth vitit 1568 si për të përforcuar sigurinë ashtu dhe si porta formale e perandorit dhe përfshin karakteristika të të dyjave. Ajo është zbukuruar me punime në gdhendje të mermerit të bardhë. Një urë e lëvizshme përdorej për të kapërcyer hendekun dhe të për arritur portën nga toka; brenda, ndodhet një portë e brendshme e quajtur ‘Hathi Pol’ ("Porta e Elefantit") – e ruajtur nga dy elefantë në madhësi reale prej guri me kalëruesit e tyre – i shtonte një tjetër shtresë sigurie. Ura e lëvizshme, pak e ngritur dhe me kthim 90 gradë midis portave të brendshme dhe të jashtme e bënë hyrjen të papushtueshme. Gjatë një rrethimi, sulmuesit do të përdornin elefantë për të thyer portat e fortesës. Pa një nivel, morën vrull, por megjithatë diçka nga kjo planimetri i bënte elefantët inefektivë.
Për shkak se Ushtria Indiane (në veçanti Brigada Parashytiste) është duke e përdorur pjesën veriore të Fortesës së Agras, Porta e Delhit nuk mund të përdoret nga publiku. Turistët hyjnë nëpërmjet Portës së Amar Singh-ut.
Siti është shumë i rëndësishëm në aspektin e historisë arkitekturore. Abul Fazali tregon se në fortesë u ndërtuan pesëqind ndërtesa në dizajnin e bukur të Bengalit dhe Guxharatit. Disa prej tyre u shkatërruan nga Shah Jahani për ti hapur rrugë pallateve të tij me mermer të bardhë. Shumica e ndërtesave të tjera u shkatërruan nga britanikët midis viteve 1803 dhe 1862 për të ngritur barakat. Pothuajse tridhjetë ngrehina mogule kanë mbijetuar në anën jug-lindore, përballë lumit. Nga këto, Porta e Delhit dhe Porta e Akbarit dhe një pallat – "Bengali Mahali" – janë përfaqësues të ndërtimtarisë së Akbarit. Bengali Mahali është ndërtuar gjithashtu me gurë të kuq ranorë dhe tani është e ndarë në Akbari Mahal dhe Jahangiri mahal.
Akbar Darwaza (Porta e Akbarit) u riemërtuar nga britanikët Porta e Amar Singh-ut. Ajo është e ngjashme në dizajn me Portën e Delhit. Të dyja janë ndërtuar me gurë të kuq ranorë.
Fatehpur Sikri
Fatehpur Sikri (फ़तेहपुर सीकरी, është një qytet në Distriktin e Agras në Uttar Pradesh të Indisë në koordinatat 27.091°N, 77.661°W. Qyteti u themelua në vitin 1569 nga perandori mogul Akbar dhe shërbeu si kryeqyteti i Perandorisë Mogule nga viti 1571 deri në vitin 1585, kur u braktis. Pas fitoreve të tij ushtarake mbi Chittor-in dhe Ranthamboren, Akbari vendosi ta zhvendoste kryeqytetin e tij nga Agra në vendndodhjen e re 37 km në drejtimin perëndim jug-perëndim mbi kreshtën Sikri, në nder të shenjtit sufi Salim Chishti. Këtu ai filloi ndërtimin e një qyteti të rrethuar me mure, që mori pesëmbëdhjetë vitet në vijim për tu planifikuar dhe ndërtuar, me një sërë pallatesh perandorakë, haremesh, oborreth, një xhami, lagje private dhe ndërtesa të tjera shërbimi. Ai e emërtoi atë Fatehabad, ku fjala perse me origjinë arabe fateh do të thotë "fitimtar". Më vonë u quajt Fatehpur Sikri. Në Fatehpur Sikri sipas legjendës lindën dhe oborrtarët e famshëm të Akbarit, nëntë xhevahiret ose Navaratnat. Fatehpur Sikri është një nga shembujt e ruajtur më mirë të Arkitekturës Mogule në Indi.
Sipas historianëve bashkëkohorë, Akbari pati një interes të madh në ndërtimin e Fatehpur Sikrit dhe me gjasa diktoi dhe stilin e tij arkitekturor. Duke u përpjekur të ripërtërinte shkëlqimin e oborrit persian të bërë të famshëm nga paraardhësi i tij, Timuri, Akbari e planifikoi kompleksin mbi parimet perse. Por u ndikua edhe nga stilet vendase nëpërmjet zbukurimeve tipike indiane. Gjetja e lehtë e gurit të kuq ranor në zonat e afërta të Fatehpur Sikrit bënë gjithashtu që të gjitha ndërtesat e tij të ndërtoheshin nga ky gur i kuq. Kompleksi perandorak i pallateve përbëhet nga një numër pavijonesh të pavarura të orgnizuara në formë gjeometrike mbi një terren të një niveli, një model i rrjedhur nga tendat e fushimit arabe dhe aziatiko-qendrore. Në tërësi, në këtë mënyrë monumentet në Fatehpur Sikri pasqyrojnë gjeniun e Akbarit në përshtatjen e ndikimeve të ndryshme rajonale arkitekturore brenda një stili unik të vetin.
Kompleksi perandorak u braktis në vitin 1585, pak pas përfundimit të tij, për shkak të shterjes së liqenit të vogël të ushqyer nga burimi që furnizonte qytetin me ujë dhe afërsia me Rajputanan, me të cilën Perandoria Mogule ishte në shpesh në luftë. Kështu kryeqyteti u zhvendos në Lahore në mënyrë që Akbari mund të kishte një bazë në pjesët pak të qëndrueshme të perandorisë, përpara se të vendosej përsëri në Agra në vitin 1598, ku e kishte nisur sundimin e tij pasi e zhvendosi vëmendjen e tij në rajonin e Dekanit. Në fakt, ai nuk u kthye kurr në qytet përveç një kohe të shkurtër në vitin 1601. Në historinë e mëvonshme mogule u zu për një kohë të shkurtër nga perandori mogul Muhammad Shah (mbr. 1719 -1748) dhe regjenti i tij, Sayyid Hussain Ali Khan Barha. Një nga vëllezërit e Syed u vra këtu në vitin 1720. Pallatet u zunë nga sunduesit marathas pas pushtimit të Delhit, pastaj u vendos nën ushtrinë britanike, që përdori kompleksin e fortifikuar si një qendër administrative dhe barraka. Nën drejtimin e Lord Curzon sitit filluan ti bëheshin restaurime.
Për shkak se zona e pallatit kishte qenë pothuajse vazhdimisht në përdorim, shumë nga kompleksi perandorak që shtrihet gati 2 milje gjatësi dhe 1 milje gjerësi zona është përgjithësisht e paprekur. Ajo është akoma e rrethuar nga një mur pesë mije i gjatë, i ndërtuar gjatë fillimisht në tre krahët e qytetit. Megjithatë përveç kompleksit të ndërtesave perandorake dhe xhamisë madhështore, që vijon të përdoret, nga qyteti ka mbijetuar pak. Siti i mëparshëm i qytetit është kryesisht shterp, përveç rrënojave të pazareve të qytetit të vjetër pranë Naubat Khanas, hyrja për në Rrugën e Agras. Qyteza moderne gjendet në skajin perëndimor të kompleksit, që midis viteve 1865 to 1904, ishte një bashki dhe më vonë u bë një zonë nagar panchayat (vendbanim i ndërmjetëm midis qytetit dhe fshatit) që në vitin 1901 kishte një popullsi prej 7 147 banorësh. Për një kohë të gjatë vijoi të ishte e njohur për muratorët dhe skalitësit e gurëve, megjithëse në kohën e Akbarit ishte e njohur si edhe si 'fabrika e leshit' dhe 'tjerrjes së mëndafshit'. Në afërsi të tij ekziston akoma fshati i Sikrit.
Duke i bazuar argumentet e tij te gërmimet nga Archaeological Survey of India në vitet 1999-2000 në Chabeli Tila, gazetari i vjetër i Agras Bhanu Pratap Singh tha se objeket e vjetra, statujat dhe strukturat i përkasin një kulture dhe qendre fetare të braktisur më shumë se 1000 vjet më parë. “Gërmimet dhanë një sasi statujash xhainiste, qindra prej tyre, duke përfshirë themelet e një tempulli. Statujat ishte një mijë vjeçare të Bhagwan Adi Nath-it, Bhagwan Rishabh Nath-it, Bhagwan Mahavirës dhe Yakshinëve xhainistë" – tha Swarup Chandra Jain, lideri i vjetër i bashkësisë Xhainiste.  Një kodrinë 400 m2 u hap pranë fshatit Nagari, rreth gjysëm kilometri nga ledhet e fortesës së shekullit të XVI, u gjet një dhomë prej guri ranor, e mbushur me idhuj pa koka dhe të shkatërruar të tirthankarëve xhainistë.
Arkitektura
Fatehpur Sikri qëndron mbi një kurriz shkëmbor, 3 km të gjatë dhe 1 km të gjerë, ku qyteti pallat është i rrethuar nga një mur 6 km nga tre krahë, ndërsa në të katërtin kufizohet me një liqen. Arkitektët e tij ishin Tuhir Das dhe Dhruv Chawla që e ndërtuan duke përdorur parime indiane. Ndërtesat e Fatehpur Sikrit tregojnë një sintezë të shkollave të ndryshme rajonale artizanale arkitekture si ajo e Guxharatit dhe Bengalit. Kjo pasi për ndërtimin u përdorën artizanë nga këto rajone. Ndikimet nga Arkitektura hindu dhe xhainiste shihen krahë për krahë me elementet islamike. Materiali ndërtimor i përdorur në të gjitha ndërtesat në Fatehpur Sikri, kompleksi i pallatit qytet, është guri i kuq ranor i nxjerr në vend, i njohur si 'gurë ranor Sikri'. Ai hyhet nëpërmjet portave përgjatë murit fortifikues 8 km të gjatë, përkatësisht Porta e Delhit, Porta e Lal-it, Porta e Agras, Porta e Birbalit, Porta e Chandanpal-it, Porta e Gwalior-it, Porta Tehra, Porta Chor dhe Porta e Ajmerit.
Gërmimet e fundit të bëra nga ASI në vitin 2000 çuan në zbulimin e një qyteti të lashtë xhainist shumë afër kompleksit të fortesës. Ndërtesa të tjera përfshinin Taksali (vendi i prerjes së parave), Daftar Khana (Zyrat e Regjistrave), Karkhana (Punishtja mbretërore), Khazana (Thesari), Hamami (Banjat Turke), Lagjet e Daroghas, stallat, Karvan sarai, Lagjja e Hakimit etj.
Varri i Itimad-Ud-Daulah-ut
Varri i Itmad-ud-Daulah-ut (në gjuhën urdu: اعتماد الدولہ کا مقبرہ, I'timād-ud-Daulah kā Maqbara) është një mauzoleum i Periudhës Mogule në qytetin e Agras, në shtetin indian të Uttar Pradeshit. Shpesh i përshkruar si një "kuti stolish", ndonjëherë i quajtur "Taxhi foshnje", Varri i I'timād-ud-Daulah-ut shpesh konsiderohet si një projekt paraprak i Taxh Mahalit.