cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gea
Ishte nëna e çdo gjëje që ekzistonte dhe rritej në tokë. Së pari e ka krijuar prej vetvetes qiellin e yllëzuar të Uranit, pastaj malet e larta e më në fund Pontin, detin e thellë dhe të gjerë. Kur Urani mbizotëroi në botë u bë grua e tij dhe ia lindi dymbëdhjetë trashëgimtarë. Këta ishin Titanët: Oqeani, Koeu, Kriu, Hiperioni, Japeti, Kroni dhe Titaneshat Tea, Rea, Mnemozina, Feba, Temida dhe Tetida. Pastaj ia lindi edhe tre Qiklopë (Katallanjë) vigan me një sy (Brontin, Seropin dhe Argun) dhe tre pesëdhietëkrerësha dhe njëqinddurësh të mëdhenj Hekatonkeirët (Kotin, Briareun dhe Giun ose Gigin).
Nga gjaku i Uranit të gjymtë, i cili pikoi në tokë Gea e lindi brezin e ri të viganëve, Gjigantët e fuqishëm, të ngjashëm me Titanët. Kur më vonë i biri i Kronit, Zeusi, e rrëzoi babain e vet nga pushteti, Gea i ftoi Gjigantët që të çohen kundër tij. Përveç nxitjes për luftë ua jep edhe bimën magjistare, e cila i ka bërë të pacënuar nga armët e zotërave. Zeusi e ftoi Herakliun, djalin e vet të kësaj bote, për t'i ndihmuar prej armëve të të cilit nuk mundi t'i mbrojë Gjigantët as bima e Gesë. Kështu, pas betejës së rëndë me ndihmën e zotërave të tjerë, i mundi. I dënoi, duke i hudhur në errësirën e amshueshme të Tartarit. Gea pastaj u bashkua me zotin Tartar dhe e lindi përbindshin Tifton me njëqind koka të dragojve të tmerrshëm për ta vrarë Zeusin. Por Zeusi edhe ata i mposhti dhe i hudhi në Tartar.
Sipas disa miteve Gea nga pika e gjakut të Uranit të gjymtë, i ka lindur Eriniet, hyjneshat e hakmarrjes, ndërsa sipas të tjerëve i ka lindur me Erebin ose Skotin, zotin e errësirës së amshueshme. Ndërsa sipas versioneve të tjera më pak të përhapura, Eriniet ishin bijat e Niktës, hyjneshës së natës. Gea nuk ka pasur trashëgimtar vetëm me Uranin dhe Erebin. Pontit zotit të thellësirave të detit, ia lindi djemt Nereun, Taumantin edhe Forkiun dhe bijat Ketën dhe Euribiën. Parafytyrimet greke mbi hyjneshën ose nënën tokë, Gea dhe trashëgimtarët e saj veçmas i kemi nga Iliada dhe Odisea e Homerit dhe Lindja e zotërave e Hesiodit.
Nils Gabriel Sefström
Nils Gabriel Sefström lindi më 2 qershor 1787 në Ilsbo Socken, Suedi dhe vdiq më 30 nëntor 1845 në Stockholm. Ishte kimist suedez, në vitin 1831 zbuloi elementin Vanadiumi.
Otto Hahn
thumb|Otto Hahn, 1938
Otto Hahn lindi më 8 mars 1879 në Frankfurt am Main, Gjermani dhe vdiq 28 korrik 1968 në Göttingen. Ishte kimist gjerman. Në vitin 1944 dhe 1951 mori çmimin Nobel në lëmin e kimisë.
Torsken
Torsken është një komunë në qarkun Troms, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 243 km² dhe popullsi 937 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Otto Paul Herrmann Diels
Otto Paul Herrmann Diels lindi më 23 janar 1876 në Hamburg, Gjermani dhe vdiq më 7 mars 1954 në Kiel. Ishte kimist gjerman. Në vitin 1950 së bashku me Kurt Alder mori çmimin Nobel në lëminë e kimisë.
Tønsberg
Tønsberg është një komunë në qarkun Vestfold, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 107 km² dhe popullsi 39270 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Abderi
Abderi ishte (greqisht Abderos, latinisht Abderus) - i biri i zotit Hermes, shok i Herakliut, trimit më të madh të miteve greke.
Me Herakliun mori pjesë në ekspeditën në Traki për t'i ndihmuar në kryerjen e njërës prej dymbëdhjetë detyrave, të cilat Herakliut ia pat ngarkuar Euristeu, mbreti i Mikenës: për t'i sjellë kuajt e egjër të Diomedit, mbretit të Bistonisë, të cilët ushqeheshin me mish njeriu. Herakliu i këput zingjirët e hekurtë me të cilët kuajt ishin të ngujuar dhe me fuqi mbinjerëzore i sjell deri te anija e vet. Kur deshti t'i ngarkojë u paraqit mbreti Diomed me ushtri, për ta penguar në këtë punë. Herakliu ia la në besë kuajt Abderit dhe u lëshua në luftë me Diomedin. Në të e vërtetë, Herakliut i shkoi për dore ta mundë dhe ta vrasë Diomedin, por kur u kthye te anija, i tmerruar. Ai pa se Abderi nuk ishte mbrojtur prej kuajve; e gjeti atë të coptuar. I mbeti vetëm që shokut të vet t'ia bëjë nderimin e fundit: ia organizoi varrimin madheshtor dhe në vendin e vrasjes së tij e themeloi qytetin, të cilin e quajti sipas emrit të tij, Abdera.
Qyteti trakas, Abdera, i cili me mburrje e nxirrte origjinën e vet prej Herakliut në histori u bë i famshëm si vendlindja e filozofëve, Demokritit dhe Protagorës. Mirëpo, zëri edhe me i madh i doli për shkak të mendjeshkurtësisë dhe mikroborgjezisë së qytetarëve të vet. Është plotësisht në frymën e traditës së antikës që komediografët e famshëm çekë Voskoveci dlhe Werichu i vendosin ngjarjet e komedisë së tyre Gomari, Hija (1933) dhe F. Dürrenmatti në veprën e vet Padia. Në letërsinë moderne i pari në kuptimin e tillë poshtërues e futi Ch. M. Wielandi (Vilandi) në veprën e tij Abderitasit (1774).
Otto Wallach
thumb|right|Otto Wallach Otto Wallach lindi më 27 mars 1847 në Königsberg, Gjermani dhe vdiq më 26 shkurt 1931 në Göttingen. Ishte kimist gjerman. Në vitin 1910 mori çmimin Nobel në lëminë e kimisë.
Lista e shoqatave shqiptare të zyrtarizuara në Gjermani
Bashkësitë shqiptare të zyrtarizuara në Gjermani
Træna
Træna është një komunë në qarkun Nordland, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 16 km² dhe popullsi 451 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Tranøy
Tranøy është një komunë në qarkun Troms, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 524 km² dhe popullsi 1662 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Tromsø
Tromsø është një komunë në qarkun Troms, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 2566 km² dhe popullsi 68839 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Krateri Laki
thumb|right|300px|Krateri Laki në Islandë Krateri Laki gjindet në jug të Islandës në parkun nacional Skaftafel. Është pjesë e sistemit vullkanik Grimsvetn. Krater Laki në vitin 934 me rastin e erupcionit vullkanik ka liruar 19.6 km³ llavë. Erupcioni i viti 1783-1784 ka shkaktuar dëme katastrofale në tërë Evropën. Ka liruar 15 km³ llavë dhe re helmuese. Avulli helmues ka shkaktu ngordhjen e 50% të kafshëve dhe ka shkaktuar urinë dhe vdekjen e 21% të popullsisë së Islandës. Konsiderohet se ka shkaktuar edhe ndryshime të mëdha klimatike, e cila ka shkaktuar krizën e urisë dhe Revulucionin francez.
Kriptodepresioni
Kriptodepresioni është thellim (grope) i mbushur me ujë, sipërfaqja e të cilit është mbi nivelin e detit ndërsa fundi nën nivelin e detit. Flala kriptodepresion rrjedh nga fjala greke kripto, çka do të thot i fshehur ose i mbuluar, dhe nga fjala depresion, që në gjeografi ka kuptimin e termit e nën nivelit të detit. Kriptodepresione kryesisht janë liqenet. Kriptodepresioni më i madh në botë është liqeni i Bajkalit në Rusi dhe Liq eni i Shkodrës.
Lui Pastër
Louis Pasteur, lexo Lui Pastër, (Dole, 27 dhjetor 1822 — Marnes-la-Coquette, 28 shtator 1895) ishte një kimist francez i njohur për punën dhe përparimet që solli në mikrobiologji. Eksperimentet e tij konfirmuan teorinë e shkaktimit të sëmundjeve nga mikrobet dhe krijoi vaksinën kundër sëmundjes së tërbimit. Gjithashtu u mor me zbulimin e metodave dizinfektuese nga ku del edhe metoda pasterizuese. Ai është renditur ndër tre më të mirët në fushën e bakteriologjisë bashkë me Ferdinand Cohn dhe Robert Koch dhe njihet gjerësisht si "babai i mikrobiologjisë". Ai bëri disa zbulime edhe në kimi, shumicën prej tyre në asimetrinë e kristaleve dhe racemizimit. Pasteri po ashtu zbuloi jetën anaerobike (mundësinë e disa mikrobeve që të zhvilloheshin pa oksigjen).
Shumë shkencetarë nuk kishin rënë dakord me të për këto eksperimente por që të ishin dakord Lui Pasteri bëri eksperimente për këtë gjë dhe doli fitimtar. Pas kësaj të gjithë u pajtuam me eksperimentin e Lui Pasterit.
Edukimi dhe jeta e hershme
Louis Pasteur lindi më 27 dhjetor 1822 në një familje katolike me një lëkurëpunues të varfër. Ai ishte fëmija i tretë i Jean-Joseph Pasteur dhe Jeanne-Etiennette Roqui. Familja u transferua në Marnoz më 1826 dhe më pas në Arbois më 1827. Pasteur hyri në shkollën fillore në vitin 1831.
Jeta personale
Pasteur u martua me Louise Pasteur (néé Laurent) në vitin 1849. Ajo ishte vajza e rektorit të Universitetit të Strasburgut dhe ishte asistente shkencore të Pasteur. Ata kishin pesë fëmijë së bashku, vetëm tre prej të cilëve mbijetuan deri në moshën e rritur.
Trøgstad
Trøgstad është një komunë në qarkun Østfold, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 204 km² dhe popullsi 4953 banorë.
Lui Pastër
Jeta personale
Ai ishte një student mesatar në vitet e tij të hershme, dhe jo veçanërisht akademik, pasi interesat e tij ishin peshkimi dhe skica. Ai vizatoi shumë pastel dhe portrete të prindërve, miqve dhe fqinjëve të tij. Pasteur ndoqi shkollën e mesme në Collège d'Arbois. Në tetor 1838, ai u nis për në Paris për t'u bashkuar me Barbet e Pensionit, por u dëshpërua dhe u kthye në nëntor.
Trøgstad
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Lui Pastër
Jeta personale
Në vitin 1839, ai hyri në Kolegjin Mbretëror në Besançon për të studiuar filozofi dhe fitoi diplomën Bachelor of Letters më 1840. Ai u emërua një tutor në kolegjin Besançon ndërsa vazhdonte një kurs shkencor me matematika speciale. Ai dështoi në provimin e tij të parë në vitin 1841. Ai arriti të kalonte gradën baccalauréat scienceique (shkencë e përgjithshme) në vitin 1842 nga Dijon por me një notë mediokre në kimi.
Më vonë në vitin 1842, Pasteur mori provimin e hyrjes për École Normale Supérieure. Ai kaloi serinë e parë të testeve, por për shkak se renditja e tij ishte e ulët, Pasteur vendosi të mos vazhdojë dhe të provojë përsëri vitin e ardhshëm. Ai u kthye përsëri në Barbet Pensionale për t'u përgatitur për provën. Ai gjithashtu ndoqi mësimet në Lycée Saint-Louis dhe leksione të Jean-Baptiste Dumas në Sorbonne. Në vitin 1843, ai e kaloi provimin me një renditje të lartë dhe hyri në École Normale Supérieure. Në 1845 ai mori gradën licencié ès Sciences (Master i Shkencave). Në vitin 1846, ai u emërua profesor i fizikës në Collège de Tournon (tani quhet Lycée Gabriel-Faure) në Ardeche, por kimisti Antoine Jérôme Balard e kërkoi atë përsëri në École Normale Supérieure si një asistent i diplomuar i laboratorit (agrégé préparateur). Ai u bashkua me Balard dhe njëkohësisht filloi kërkimet e tij në kristalografi dhe më 1847, ai paraqiti dy tezat e tij, njëra në kimi dhe tjetra në fizikë.
Pasi shërbeu për pak kohë si profesor i fizikës në Dijon Lycée më 1848, ai u bë profesor i kimisë në Universitetin e Strasburgut, ku u takua dhe iu afrua Marie Laurent, vajza e rektorit të universitetit më 1849. Ata u martuan më 29 maj 1849 dhe së bashku kishin pesë fëmijë, vetëm dy prej të cilëve mbijetuan deri në moshën e rritur; tre të tjerët vdiqën nga tifoje.
Vdekja
Në vitin 1868, Pasteur pësoi një goditje të rëndë në tru që paralizoi anën e majtë të trupit të tij, por ai u shërua. Një goditje në tru ose uremi më 1894 dëmtoi rëndë shëndetin e tij. Duke mos u shëruar plotësisht, ai vdiq më 28 shtator 1895, afër Parisit. Atij iu dha një varrim shtetëror dhe u varros në Katedralen e Notre Dame, por eshtrat e tij u rivendosën në Institutin Pasteur në Paris, në një qemer të mbuluar në përshkrimet e arritjeve të tij në mozaikët Bizantinë.
Hadi
thumb|400px|left|Aeneas's journey to Hades through the entrance at Cumae mapped by [[Andrea de Jorio, 1825 ]] thumb|180px|Hades and [[Cerberus|Kerberos, in Meyers Konversationslexikon, 1888]] thumb|left|Persephone and Hades Ploutos (with [[cornucopia): tondo of an Attic red-figured kylix, ca. 440–430 BCE.]]
HADI (ᾍδης, poashtu edhe Πλούτων, lat. Pluto) - i biri i Titanit Kron dhe gruas së tij Resë, zoti i botës nëntokësore.
Ishte djali i madh i Kronit dhe me vëllezërit e vet, Zeusin dhe Poseidonin, formonte trininë e zotërave supremë grekë. Kur lindi i ati ishte sundues suprem i gjithësisë, mirëpo frikësohej pa masë se ndonjëri prej fëmijëve të tij do t'ia rrëmbejë fronin. Prandaj pasardhësit e vet i gëlltiti posa i lindën dhe i burgoste në barkun e vet. Ata jetuan edhe më tutje, për arsye se, si qenie hyjnore, ishin të amshueshëm. Nga ky fat ka shpëtuar vetëm Zeusi, djali i tij më i vogël, të cilin nëna e lindi fshehtazi dhe e strehoi në Kretë. Kur u rrit Zeusi, ndodhi pikërisht ajo prej çka friksohej më së shumti Kroni: u çua kundër babait, e detyroi që fëmijët e burgosur t'i lirojë dhe e ftoi në luftim. Vëllazërit e tij, Hadi dhe Poseidoni, iu bashkuan Zeusit dhe me aleatët e tjerë i ndihmuan që ta mposhtë Kronin dhe t'ia rrëmbejë pushtetin. Pas ngadhënjimit vëllazërit u morën vesh që trashëgimin e Kronit me short ta ndajnë ndërmjet tyre. Zeusi e rregulloi që atij t'i takojë pushteti në qiell dhe tokë, Poseidoni e fiton pushtetin në det, ndërsa Hadi u bë sundues i gjithëpushtetshëm në perandorinë nëntokësore.
Letërsia arbëreshe
Letërsia arbëreshe është një degë e letërsisë së hershme që u zhvillua jashtë Kosovës. Ishte letërsia e arbëreshëve të Italisë Jugore. Ngulmimet e shqiptarëve drejt këtij shteti njihen që nga viti 1272, 1388 dhe 1393, po ato që populluan mbi njëqind qytete e fshatra në Italinë Jugore, lidhen me mesin e e shek. XV, kur shumë shqiptarë u thirrën nga mbreti i Napolit për të mposhtur një kryengritje në Itali. Dhe veçanërisht ngulmime te mëdha ka pasur pas vdekjes se Skënderbeut, kur eksodi (migrimi) u be masiv, për shkakun e pushtimit te Ballkanit nga Perandoria Osmane.
Hadi
Nuk mund të thuhet se Hadit i ka takuar me short pjesa më e mirë, por natyrës së tij të errët dhe të pamëshirëshme sundimi mbi botën nëntokësore i përgjigjej plotësisht. Dhe perandoria e tij nëntokësore ka qenë vërtet e tmerrshme: fshihej në thellësitë e tokës dhe në të kurrë nuk depërtoi rrezja e dritës së diellit. E formonte rrafshin e zymtë përplot me lule të verdha të asfodeles ("lulja e vdekjes") nëpër të cilin rrejdhnin pesë lumenj, të cilët njëherit ishin edhe kufijt e saj: Stiksi, që i mbërthente të gjithë me përqafimin e akullt, Akeronti, lumë i vajtimit, Kokiti, lumi i pikëllimit, Piriflegetoni, lumë i zjarrtë dhe Leta e errët, ujërat e të cilëve bënin që të harrohet çdo gjë ç'është e kësaj bote. Se si ka qenë në të vërtetë e ndarë dhe se si dukej perandoria e Hadit, njerëzit nuk e dinin me siguri, pasi që asnjë i vdekur nuk është kthyer i gjallë nga atje e që do të tregonte se si është atje. Disa heronj (Herakliu dhe Enea), të cilët kanë zbritur në të dhe sërish janë ktheyr nuk kanë mundur ta shohin tërësisht. Mirëpo, supozohej se në perëndim shtrihen fushat e Elizeut, ku jetën e tyre të amshueshme e çonin shpirtërat e të drejtëve. Diku në thellësira gjendej Tartari, ku mëkatarët i vuanin dënimet e amshueshme dhe në pjesën më të errët të kësaj perandorie të zymtë ishte Erebi ku gjendej pallati nga i cili Hadi, së bashku me gruan e vet, Perzefonën, sundonte me zotërat e botës nëntokësore dhe shpirtërat e të vdekurve.
Letërsia arbëreshe
Vepra e pare e Arbëresheve mbahet "E mbësueme e krishterë". Aurori i saj është kryeprifti sicilian Lekë Matrënga (1560-1619) që vlerësohet si shkrimtari me i hershem i letërsisë së arbëresheve te Italisë dhe autori i vjershës se pare te shkruar ne shqip.
Hadi
Veçmas të tmerrshme ishin Eriniet, hyjnitë e pamëshirëshme të mallkimit dhe të hakmarrjes, të cilat në botë i dërgonte Perzefona, bashkëshortja e Hadit.Njerëzit e urrenin perandorinë e Hadit. Kush hynte në të ishte i detyruar të heq dorë nga të gjitha shpresat. Prej kreshnikëve të cilët kanë arritur deri para vetë fronit të Hadit dhe janë kthyer ishte Herakliu. Me urdhër të Euristeut, mbretit të Mikenës, nga atje e ka sjellë Kerberin, i cili me urdhër të Zeusit qe i detyruar t'i shërbejë. Atje ka arritur edhe muzikanti dhe këngëtari Orfe, i cili prej Hadit e fitoi mëshirën për jetën e bashkëshortës së vet të re, Euridikës, pastaj Sizifi, i cili prej atje një kohë të shkurtër ka ikur me dinakëri dhe Tezeu të cilin atje e ka çliruar Herakliu. Në prak të botës nëntokësore ka arritur edhe Odiseu, kur pas pushtimit të Trojes, duke u kthyer në atdhe bredh gjatë nëpër botë dhe atje e sheh Sizifin se si përpjet shpatit e rrokullis gurin e madh. E ka parë edhe Tantalin se si mundohej nga uria dhe etja, Titinë, të cilit dy huta ia lanin mëlqinë. U takua atje me shumë trima të vdekur, në mesin e tyre edhe me Akilin i cili me pikëllim ia përshkruante fatin e mjerë të të vdekurve në perandorinë e Hadit.
Hadi zakonisht nuk e braktiste vendin e vet. Njëherë, deri sa ishte i pamartuar, doli në botë për ta rrëmbyer Perzefonën, të bijën e Zeusit dhe Demetrës të cilën e mori grua. Njëherë shkoi edhe në këshillimin e zotërave, në Olimp. Zotërat nuk e kanë dashur shumë dhe ai ua kthente në tënjëjtën mënyrë. Kur Zeusi kërkonte diçka prej tij, zakonisht e ndëgjonte, por në punët në mes qiellit dhe tokës nuk ndërhynte. Mirë ka ditur "se heret apo vonë secili do të zbresë në perandorinë e Hadit posa ka ardhur njëherë në botë".
Hadi u ka takuar zotërave më të lashtë grekë. Me emrin e tij ndeshemi që në pllakat e shkrimit linaer "B" të shek. XIV-XIII para e.s., të gjetura në Pilos. Parafytyrimet për të të kohës së Homerit, nuk janë ndryshuar gjatë shumë shekujve. Grekët njëherësh e kanë adhuruar edhe si dhurues të pasurisë e cila vinte nga thellesitë e tokës (veçmas të xeheve) por edhe të bujqësisë. Në këtë funksion e kanë quajtur Pluton. Më vonë ndoshta nën ndikimin e kultit të Eleuzinës, ka humbur diçka nga tmerri kërcënues dhe nga pamëshirshmëria e vet. Edhe pse ka qenë i pamëshirshëm, njerëzit i ndërtonin shenjëtore dhe tempuj. Më i njohuri prej tyre u ndërtua në Elidë, hapej vetëm një herë në vit, por në të mund të hynin vetëm priftërinjt e Hadit dhe askush tjetër. Mirëpo, në qoftë se dikush dëshironte t'i lutet Hadit, mjaftonte të gjunëzohej dhe me shuplakë të duarëve ta rrahë tokën. Prej kafshëve që flijoheshin Hadi më së shumti i donte delet e zeza. Kur ai që i bënte flijimin kishte vrarë, ështe dashur që shikimin ta ktheje anash. Prej drunjve grekët ia kushtonin qeperisin, ndërsa prej luleve narcisin.
Artastët antikë Hadin e paraqitnin si edhe vëllaun e tij, Zeusin. Ndërkaq vijat e fytyrës ia jipnin më të zymta dhe më të vrazhdta kurse flokët të shpupurishura. shtatoret e tij më të njohura, kopjet romake të origjinaleve greke, me siguri nga shek. IV-III para e.s., quhen sipas muzeve, ku janë të ekspozuara: Hadi i Vatikanit, Plutoni Borghese, Plutoni Ufizzi (Ufici), Plutoni i Parmës. E dimë nga disa relieve dhe piktura të shumta në vaza. Me pllatin e vet, gruan dhe gati të gjithe shërbëtorët e tij është paraqitur në disa piktura në vaza, prej të cilave më e njohura është Mbretëria nëntokësore e Hadit e cila është e shek. IV para e.s. (sot gjendet në Muzeun Kombëtar të Napolit). Prej përmendoreve të tjera të tij antike meriton kujdes të veçantë një terakotë nga Lokria Hadi dhe Perzefona në Reggio di Calabria). Prej veprave të kohës më të re për më të vlefshmen e konsiderojnë ansamblin e Berninit Plutoni e çon Prozerpinën e viteve 1621-1622, (sot gjendet në Villa Borghese në Romë).
Argonautët
parapamje|Gathering of the Argonauts (?), [[Attica|Attic red-figure krater, 460–450 BC, Louvre (G 341)]] parapamje|The Argo, by [[Lorenzo Costa]]
Marrja e postajës së artë - sipas mendimit të përgjithshëm ka qenë pothuajse e pamundur. Mandej, edhe vet udhëtimi për në Kolhidë (në Kaukaz, në bregun e Detit të Zi) ishte i përcjellë me aso vështirësish, sa që ka qenë shumë pak e besueshme që dikush të ketë guxim ta ndërmarrë, këtë aksion. Por, edhe sikur ndonjërit t'i shkonte përdore që këtë vepër heroike ta kryejë do të ndeshej me ushtrinë e fortë të Ejetit, por edbe sikur këtë ta mposhtë, me siguri nuk do të guxojë të ballafaqohet me dragoin e tmerrshëm. Peliu shpresonte se Jazoni do të frikësohej nga kjo detyrë dhe poqëse nuk do të mashtrohej, atëherë me rastin e përpjekjes së realizimit të tij me siguri do të vritej.
Jazoni e pranoi kushtin e Peliut, por së shpejti kuptoi, se për diç të tillë i mundon fuqia. Megjithatë, atë që nuk mund ta bëjë një njeri, sado që të jetë trim, mund ta arrijnë fuqitë e bashkuara të shumë njerëzve. Prandaj Jazoni shkoi nëpër qytete greke dhe i vizitoi shumë trima të famshëm për t'i lutur për ndihmë. Më në fund, për ndërmarrjen e vet i bëri per vete, madje edhe pesëdhjetë. Në mesin e tyre ishin: Herakliu, i biri i Zeusit, Tezeu, krenaria e Atinës, vëllazërit e famshëm Kastori dhe Polideuku nga Sparta, Piritou, mbreti i lapitëve, Peleu, mbreti i Ftisë, Kaleu dhe Zeti, trimat me fletë, kreshnikët Idasi dhe Linkeu, Telamoni, mbreti i Salaminës, Meleagri i Kaledonisë, trimi Anke, kreshnikët Admeti, Tideu, Eufemi, Eleu, Klitiu, Tifiu, Polifemi, shoku i Herakliut dhe shumë të tjerë. Si muzikant i përcillte Orfeu i famshëm, fallxhi ishte Mopsi, kurse mjek ishte Asklepiu, zoti i mëvonshëm i rnjekësisë. Kur Argu, i biri i Arestorit e përgatiti anijen e shpejtë me pesëdhjetë rema, e cila sipas emrit të tij, quhet Argo (që do të thotë "e shpejtë") trimat i tubuan në Jolkë, zotërave u ofruan flijime gjegjëse dhe u nisën nga limani.
Kuptohet se komandant i anijes ishte Jazoni, kiberneti i saj (siç quhej atëbotë timonieri) ishte Tifiu i fuqishëm, kurse funksionin e radarit e merr mbi vete Linkeu, i cili e ka pasur të parët e kthjellët dhe të mprehtë sa që ka pare jo vetëm nëpër ujë, por edhe nëpër drurë dhe shkëmbinj. Trimat e tjerë lundronin sipas taktit që ua ipte Orfeu me këngën dhe lirën e vet të pavdekshme. Argonautët u nisën nga gjiri tesalik në detin e kaltër, i cili atëherë ende nuk quhej Egje. E drejtuan anijen kah Lemnosi ku sundonte mbretëresha Hipsipila. Atje u pritën me ngazëllim, sepse lemnaset, para pak ,kohe i kishin mbytur të gjithë burrat e tyre (për shkak të pabesisë), kurse përvoja i kish mësuar se jeta me burrat e vërtetë është e vështirë, por pa ta është edhe më e rëndë. Argonautët u bënë objekt i kujdesit të veçantë dhe lemnoset ua plotësonin dëshirat sa që kurrsesi nuk u shkohej më nga ujëdhesa. Sikur mos të ishin fyerjet e Herakliut, ndoshta do të mbeteshin aty përgjithmonë. Pas dy vjetëve (sipas verzionit tjetër menjëherë pas një nate) erdhën në vete dhe përkundër lotëve dhe lutjeve të mikëpritëseve të tyre, të cilat i bënë të lumtura me shumë trashëgimtarë, hynë në anije dhe vazhduan lundrimin.
Kur arritën në Propontidë, sot Deti Mramor, iu afruan siujëdhesës Kizika, ku jetonin dolonët, trashëgimtarët e Poseidonit me të cilët sundonte mbreti Kizik. I përshëndeti miqësisht, ua shtroi një gosti të madhe dhe para largimit i bëri me dije për gjigantët e tmerrshëm me gjashtë duar, të cilët jetonin në anën e kundërt të bregut të detit. Ditën e dytë argonautët me të vërtetë u ndeshën me ta, por Herakliu në krye të një grupi të vogël i vrau të gjithë, kështu që argonautët mundën që në qetësi të vazhdojnë lundri¬min. Mirëpo, era e natës, i çoi mbrapa dhe Argu iu afrua bregut të Kizikës. Kizikasit nuk i njohën natën dhe menduan se janë piratë. Sbpërtheu betejë e ashpër, në të cilën Jazoni e vrau udnëheqësin mbrojtësve, duke mos ditur se ky ishte vetë mbreti Kizik. Luftëtarët i ndau, më në fund, drita e agimit. Tri ditë dhe tri net së bashku vajtonin për mbretin dhe të vrarët e tjerë. Duke e vazhduar lundrimin, argonautët iu afruan brigjeve të Mizisë (e cila shtrihej në bregun e djathtë të Propontidës, e cila nuk ishte, po pra, identike me Mizinë historike), ku i gjet një humbje e madhe. Nimfat e atjeshme ua rrëmbyen Hilasin e ri. Herkaliu dhe Polifemi u nisën për ta kërkuar, duke vendosur që të mos kthehen në anije, para se ta gjenin. Nuk e gjetën dhe nuk u kthyen. Andaj Jazonit iu deshtë të lundrojë pa ta (Herakliu shkoi në Lidi, kurse Polifemi u vendos përherë në vendin e afërt të halibëve, ku e themeloi qytetin Ki). Deri në mbrëmje argonautët arritën deri te brigjet e Bitinës, vend në pjesën më të largët verior të Propontidës, pas të cilit shtrihej deti Jomikëpritës (sot Deti i Zi). Banorët aty nuk i pritën miqësisht. Këta ishin bebrikët e pasjellshëm te të cilët sundonte mbreti Amik mujshar luftarak dhe mburracak. Ai për vete thoshte se është boksjeri më i mirë në botë kështu që çdo të huaj e detyronte që të loftojë për t'ia dëshmuar këtë dhe mandej e vriste. Sipas zakonit të vet i provokon edhe argonautët që në mesin e tyre ta zgjedhin më të fortin, i cili kishte për ta matur fuqinë te të. U lajmërua Polideuku, boksier i famshëm, i cili pas betejës së rëndë ia theu kafkën. Pas kësaj breukët u vërsulën në argonautët që të hakmirren për vdekjen e mbretit. Mirëpo, beteja nuk zgjati shumë. Pas humbjeve të mëdha breukët qenë të detyruar të tërhiqen në male.
Para etapës tjetër të rrugës e cila ishte tejet e vështirë, Jazoni vendosi që të pushojë për një kohë. I urdhëroi Tifiut që ta kthejë drejtimin e anijes kah perëndimi, në Traki. Kur zbarkuan, në bregdet e ndeshën një plak të verbërt, i cili prej molisjes mezi qëndronte në këmbë. Ishte Fineu, mbreti trakas, falltar dhe profet i famshëm. Zotërat e kanë dënuar me uri, sepse me kërkesën e gruas së vet i burgos fëmijët me gruan e parë në një burg të errët. Sa herë që ulej pranë tryezës, vinin Harpiet sulmuese gjymsë gra dhe gjymsë shpend, dhe ia hanin ushqimin dhe atë që nuk mund ta hanin e ndytnin me flliqësira. Argonautëve iu dhimbs Fineu, andaj vendosën që ti ndihmojnë. Nga rradhët e tyre dolën Zeti dhe Keleu, trimat me fletë, i liruan fëmijët e burgosur të Fineut (këta në të vërtetë ishin nipat e tyre, sepse gruaja e pare e Fineut ishte motra e tyre, Kleopatra) dhe hypën në kodër për të pritur Harpiet. Kur Harpiet u paraqitën, u vërsulën në to dhe i ndoqën deri te ujëdhesat e Plotit te Mesenia. Ata do t'i vrisnin por Irida, lajmëtarja e zotërave, i bindi se zotërat, në të ardhmën, nuk do t'u lejonin më Harpieve që ta mundonin Fineun. Fineu mirënjohës i këshilloi argonautët se si do t'i mposhtin vështirësitë në rrugë për në Kolhidë dhe para së gjithash si do ta kalonin ngushticën e afërt që e lidh Propontidën me Detin Jomikëpritës. Këtë ngushticë, e cila sot quhet Bosfor, e ruanin Simplegadët, dy shkëmbij të mëdhenj, të cilët pandërprerje afroheshin dhe largoheshin kështu që në mes tyre nuk ishte e mundur të lundrohej. Argonautët sipas këshillës së Fineut e lëshuan para vetes pëllumbeshën që t'iu ndihmojë me rastin e kalimit. Kur kaloi me sukses duke fluturuar (i humbi vetëm disa pupla nga bishti) besuan se kjo do t'u shkojë për dore edhe atyre. Ngarendën me lopata dhe kur shkëmbinjt u larguan, u nisën përpara. Me ndihmën e hyjneshës Athena e cila e mbajti, njërin prej shkëmbijve u shkoi për dore ta kalojnë ngushticën (me dëmtime të vogla në punën e anijes). Prej atëherë Simplegadët nuk lëvizin më. U plotësu profecia e kahmotshme se përherë do të mbesin të pa-lëvizshëm poqese në mes tyre kalon anija.
Gëzimi i argonautëve për shkak të kryerjes së detyrës me sukses dhe ikjes prej mbretit Ejet nuk zgjati shumë. Së shpejti në deltën e lumit Istër u dukën anijet me ndjekësit që u printe Apsirti i biri i Ejetit. Jazoni mendonte se ka të drejtë pasi që i kishte kryer të gjitha kushtet për fitimin e postajës së artë dhe vendosi që mos ta kthejë. Mirëpo, kur pa se beteja kundër fuqisë së madhe të kolhidasve do të jetë pa shpresë, vendosi që të shërbehet me dinakëri, me të cilën ushtrisë së kolhidasve do t'ia privojë komandantin. Me ndihmën e Medesë e shpie Apsirtin në tempullin e braktisur në ujëdhesën e afërt dhe aty e vret. Trupin e tij e copton dhe copat i hudh në lumë. Ndërsa kolhidasit e tmeruar në ujin e turbulltë të Istrit i zinin gjymtyrët e Apsirtit, Argu, i shtyrë me lugatë të shpejtë, u largua rrjedhës së kundërt të Istrit larg në perëndim. Dihet se prej Danubit asnjë degë nuk çon në detin Adriatik, mirëpo grekët këtë në kohën kur u krijua miti për argonautët nuk e kanë ditur. Kështu Argu pa vështirësi nëpër Istër hyn në Detin Ilir, prej nga nëpër lumin Eridan (sot lumi Po) deri te Rodana (Rhona e stome), dhe pas¬taj në detin Tiren, deri sa, më në fund, nuk ankorohet pranë bregut të ujëdhesës në të cilën jetonte falltorja Kirka, e bija e Heliut, zotit të diellit. Si kushërirë e Medesë e heq nga Jazoni dhe Medea mallkimin e gjakut të derdhur dhe u këshillon se si do t'i përballonin vështirësitë të cilat do t'i përcjellin ata. Me mirësi i kujtonin këshillat e saj, sidomos kur hynë në ngushticën në mes Scillës dhe Haribdes nëpër të cilën kaluan me fat dhe, kur Orfeu me këngën e vet i mposhti zërat ngashnjyse të Sirenave, të cilat i ngashnjenin në humnerë. Pas një lundrimi të gjatë kur i kaluan edhe vorbujt e rrezikshëm në mesin e shkëmbinjve të mëdhenj të Planktave, arritën, më në fund, në ujëdhesën e popullit të përshpirtshëm feakas. Mbreti i feakasve, Alikinou i pranoi argonautët sipas zakonit në mënyrë tejet miqësore dhe ua shtroi një gosti të begatshme. Mirëpo, ditën e dytë iu afrua bregut të ujëdhesës së tij anija e Kolhidës dhe komandanti i saj e luti që t'ua dorëzojë Medenë. Alkinou vendosi që lutjen t'ua pranojë poqe¬se ajo i talkon Ejetit, por në qoftë se është bashkëshortja e Jazonit, babai më nuk ka të drejtë. Të njëjtën ditë Jazoni u kurërëzua me Medenë, kurse kolidasit qenë të detyruar të kthehen pa kryer punë.
Pas pushimit te feakasit argonautët u nësën kah brigjet greke, por kur qenë afruar plotësisht u çua një stuhi e fortë dhe i hudhi në detin e hapët. Linkeu e humbi orientimin, prandaj pas bredhjeve të gjata iu afruan brigjeve të Libisë. Pasi që nuk mund ta gjenin rrugën prej cektinës ku ishin zhytur, vendosën, sipas këshillës së nimfës së detit që anijen ta bartin nëpër shkretëtirë në detin e hapët. Pas vuajtjeve të tmerrshme, të munduar nga nxhetësia dhe etja, arritën deri te kopshtet e hesperideve të cilat ua treguan sipërfaqen e shkëlqyeshme të ujit. Pas lundrimit të shkurtër konstantuan se në të vërtetë, gjendeshin në liqenin e Tritonit. Dolën në breg dhe i banë flijime të pasura zotit të cilit i takonte liqeni. Tritoni, andaj, u prin nëpër ngushticën plot vorbulla deri te deti nëpër të cilin arritën në Kretë. Në Kretë argonautët, i pret pengesa e fundit: Tali, gjiganti prej bakrit, i cili sipas urdhërit të Zeusit e ruante mbretërinë e Minosit, mbretit të Konososit, nuk u lejoi të zbarkojnë. Medea me magjitë e veta e mposht gjigantin kështu që kanë mundur të shlodhen dhe të furnizohen me ujë. Pas kësaj u nisën kah veriu: pranë ujëdhesave në detin shkëlqyes, më në fund, të lumtur u kthyen prapë në Jolkë, në Tesali.
Kështu përfundoi ekspedita e famshme e argonautëve, e famshme jo vetëm për nga ajo që e realizuan qëllimin e vet, por edhe për nga ajo që askush prej pjesëmarrësve nuk u vra. Kreshnikët, pas ofrimeve të flijimeve madhështore zotërave, u kthyen nëpër shtëpitë e veta me premtim që çdo katër vjet do të takohen që në garat ndërmjet veti t'i provojnë a po i mbanin fuqitë dhe shkathtësitë e veta në nivel të duhur, të cilat, poqese kërkon nevoja njëri tjetrit tu vijnë në ndihmë. Organizimin e këtyre garave ia kanë besuar Herakliut. Ai për to e ka zgjedhur vendin në luginën në mes lumenjëve Alfea dhe Penea në Elidë, të cilat ia ka dedikuar Zeusit olimpik. Garat e fituan emrin sipas tij Lojërat Olimpike. Çfarë ka qenë fati i mëtejshëm i Jazonit, Medesë dhe argonautëve të tjerë, do të gjejmë nën emrat e tyre. Këtu po e cekim vetëm se Jazoni nuk e ka fituar pushtetin në Jolkë, por si i përndjekur u vra nën gërmadhat e Argut, anijes së vet të shkatërruar. Postaja e artë u zhduk në mënyrë të pakthyeshme. Pas shumë shekujsh sërish në Evropën Perëndimore u ringjall si rend ekskluziv bujar, i cili më në fund me monankinë habsurge u shkatërrua. Lojërat Olimpike janë luajtur, siç dimë, deri më sot, edhe pse me ndërprerje prej një mijë e pësëqind vjetësh, pasi që në vitin 395 të e.s. Olimpinë e shkatërruan gotët. Duhet të na vijë keq që njerëzimi me rastin e ripërtërirjes se tyre me 1894 nuk i shkon për dore që ta zbatojnë në jetë kërkesën që gjatë kohës së zhvillimit të Lojërave Olimpike të ndërprehen të gji¬tha luftërat dhe të vendoset paqja - kërkesë të cilën kinëse e ka kërkuar dhe zbatuar vetë Herakliu.
Miti për argonautët është jashtëzakonisht i lashtë, madje edhe për mendimin e grekëve. Me disa epizoda të tij ( si aludim për ngjarje plotësisht të njohura) ndeshemi te Homeri. Është ruajtur në shumë verzione. Në ato më të lashtat ende nuk flitet për Kolhidën, por vetëm për qytetin e Ejetit (psh. te poeti Mimnerm kah mbarimi i shek. VII para es.). Në mes secilit verzion ka, gjë që edhe kuptohet, shumë kundërthënie në përshkrimin e procesit të ngjarjeve, në përshkrimin gjeografik dhe në fatin e secilit kreshnik. Poashtu është shumë e vështirë edhe sinkronizimi me mitet e tjera. Ka pasur verzione të cilat nuk janë ruajtur të shkruara. Sipas pikturës në shek. V para e.s. që gjendet në Muzeun Britanik në Londër, Jazoni në Kolhidë ka luftuar me kulshedrën. Në Muzeun e Vatikanit gjendet piktura në kupë përafërsisht e shek. IV - V para e.s. ku koka e Jazonit gjendet në gara të kulshedrës. Përshkrimin e parë të hollësishëm të përjetimeve të orgonautëve e dimë prej Pindarit, poetit grek të shek. V para e.s. Trajtimin e plotë të mitit e gjejmë në gjysmën e dytë të shek. III para e.s. kur Apolloni nga Rodosi e këndon epin Argonautika. Autori i epit të fundit mbi argonautët është poeti romak i "shekullit të argjendtë" (shek. I e.s.) Valer Flaku. Disa motive të këtij miti i gjejmë në veprat e shumë shkrimtarëve antikë dhe modernë. Prej më të rinjëve po e përmendim romanin e amerikanit, Robert Gravesit Postaja e arte. Sa u përket veprave të artit figurativ, piktorët grekë na kanë lënë ilustrimet e mitit mbi argonutët në dhjetra e dhjetra vaza. Të tjera i gjejmë në pikturat etrure dhe relievet romake. Prej artistëve modern poashtu të shumtë, në vend të parë është piktura Argonautët e braktisin Kolhidën e Ercole de Eoberto (Erkole de Roberto), e shek. XV që sot gjendet në Galerinë Kombëtare në Londër dhe seria e goblenëve sipas J.F. de Troyut që paraqesin Jazonin dhe argonautët që është e shekullit XVIII (sot gjendet në sallën e madhe për audienca të kështjellës mbretërore në Vindstor).
Fantazma me sy njeriu
Fantazma me sy njeriu është roman për fëmijë i autores Mira Meksi dhe piktores Lindita Daja, (Koliqi). Romani u botua nga Sh. B. Ideart në vitin 2004. dhe ka 62 faqe.
Përmbajtja
Në guvën e lagësht të një eremite të vjetër ishin mbledhur fantazmat. Fantazmadhja mori një grusht drite dhe e hodhi në një magje guri. Pastaj hodhi edhe një tjetër, edhe një tjetër… Përzjeu dritën me dritë dhe zuri të ngjeshë brumin dritë. Brumi nuk lidhej dhe nuk i bindej Fantazmadhes. Fantazmat e tjera qenë përkulur mbi magje. Grushte të tjera me dritë, hidh e hidh. Nuk kishte ndodhur më parë, të mos ngjizej dot një fantazmë me kaq shumë dritë. Fantazmadhja lëvizi duart dhe më në fund brumi mori formë. Dy sy të vërtetë njeriu mbinë në mes të asaj forme fantazme. Sy njeriu në trup fantazme!
Peter Debye
thumb|Peter Debye
Petrus Josephus Wilhelmus Debye ose Peter Debye lindi më 24 mars 1884 në Mastriht,Holandë dhe vdiq më 2 nëntor 1966 në Ithaca, New York. Ishte kimist dhe fizikan holandez.
Heliu
Helios (greqishte antike: Ἥλιος, Helios, latinisht: Helius) - i biri i titanit Hiperion dhe gruas së tij Thea, ishte hyjnia greke e Diellit dhe vetë Dielli. Në greqishten e sotme ai quhet Ilios. parapamje| Helios mbi kupolën e Muzeut të Vienës (Austri). Heliosi përshkruhet nga mitografët e lashtë grekë si një zot i ndritshëm me flokë të artë dhe kurorë me rreze diellore mbi kokë, ai ka qenë vërtet mishërim i vetë Diellit, prandaj njihet edhe si perëndia Diell. Te romakët ai quhet si Sol ose Sol Invictus (Dielli i Pamposhtur). sipas mitologjisë greke, Heliosi banon në bregun lindor të Oqeanit, në një pallat të artë nga i cili del çdo mëngjes me karrocën e tij të artë të e cila tërhiqet nga katër kuaj të flakët: Aetoni, Eousi, Flegoni dhe Pyroisi. Në tokë ai derdh rrezet të cilat japin dritë, ngrohtësi dhe jetë. Në mbrëmje, në perëndim sërish zbret në ujërat e Oqeanit. Atje e pret anija prej arit me të cilën kthehet në pallatin e vet, dhe ditën e ardhshme përsërit të njëjtin udhëtim. Heliosi sheh dhe dëgjon gjithçka dhe shpesh është përshkruar si syri i Zeusit dhe nga disa fe monoteiste edhe si syri i Zotit. Atë e kanë dashur të gjithë, vetë perënditë, njerëzit, kafshët dhe bimët. Vetëm në perandorinë nëntokësore të Hadesit nuk ka qenë mysafir i mirëseardhur. Pas shekullit të V pr.e.s Heliosi fillon të identifikohet me apo të zëvendësohet nga një perëndi tjetër dielli, nga vetë Apoloni.
Helios ka pasur disa gra, ku më të njohura janë Klimena, Klitia, Perse, Leukothea dhe Rodos (nga e cila ka marrë emrin ishulli grek Rodos). Në Rodos ai kishte stautjën më të madhe të botës antike të njohur si Kolosi i Rodosit. Ajo njihej si një nga shtatë mrekullitë e botës së lashtë. Prej saj është frymëzuar Statuja e Lirisë në Nju Jork, e cila paraqitet si një hyjneshë femërore diellore me rreze mbi kokë.
Krijuesi i Kolosit të Rodosit ka qenë skulptori i famshëm me emrin Kjaresi i Lindosit. Kolosi ishte punuar prej bakrit dhe hekurit, i lartë 30-35 metra dhe gjendej në hyrje të limanit të Rodosit. Kjo vepër u vendos në vitin 281 pr.e.s e.s., ndërsa në vitin 225 para e.s. u shkatërrua nga tërmeti. Kur në fillim të e.s. Rodosin e vizitoi Straboni, "babai i gjeografisë", ai i ka parë gërmadhat e tij. Më se dymijë vjet shtatorja e Heliosit në Rodos ka qenë më e larta në botë. Vetëm në vitin 1886 këtë e ka tejkaluar Monumenti i lirisë në Nju Jork.
Pasardhësit e Heliosit quhen heliadë dhe tre nga fëmijët më të njohur të tij janë Aieti, Kirke magjistarja dhe Phaitoni. Ky i fundit thuhet se dogji Afrikën me karrocën e të atit kur një ditë e mori dhe nuk diti ta ngiste. Përveç këtyre ka pasur edhe dy vajza me nimfën Niera. Ato quheshin Fateusa e Lampetia dhe në ishullin Trinakia në Siçilinë e sotme të cilat ruanin kopetë e të atit. Kjo kope përbëhej prej shtatë tufë lopësh dhe shtatë tufë qengjash, secila nga pesëdhjetë copë. Ato ishin simbol i treqind e pesëdhjetë ditë dhe treqind e pesëdhjetë net (Viti hënor te grekët ka pasur pesëdhjetë javë nga shtatë ditë). Në Apolloninë e lashtë të Ilirisë gjithashtu Heliosi kishte kopetë e tij të shenjta dhe kjo na tregohet nga Herodoti. majtas|parapamje|320x320px|Metopë me figurën e Heliosit, gjetur në Ilion (Trojë), Muzeu i Berlinit
Heliosi në Greqinë klasike ka pasur relativisht pak tempuj dhe faltore, por është paraqitur në shtatore, relefeve e piktura të shumta. Një ndër më të njohurat është ajo e gjetur në tempullin e hyjneshës Athene në Trojë, me pamjen më interesante të figurës se tij shoqëruar nga katër kuajt e vet. Kjo është zbuluar në gërmadhat e Trojës nga arkeologu gjerman Heinrich Schliemann në vitin 1872 dhe sot gjendet në Muzeun shtetëror të Berlinit Lindor. Një reliev i bukur romak me Heliosin gjendet në Muzeun e Luvrit në Paris (Francë). Një trupore tjetër prej bronzi e Heliosit, e shek. III-II pr. e.s.gjendet në Muzeun Metropolitan në Nju Jork. Gjithashtu, një mozaik i Heliosit në karron e Diellit (përafërsisht e vitit 200 të e.s.) ndodhet në qytetin zviceran Bosceaz. Piktura dhe trupore të shumta nga antika dhe të kohës së re gjenden në koleksione të ndryshme.
Autorët që kanë shkruar për Heliosin janë Homeri te Iliada, Hesiodi te Teogonia, Pindari, Ezopi, Eskili, Herodoti, Platoni, Apollodori, Kalimaku, Straboni, Pausanias, Diodorus Siculus, Higinus, Nonnus, Filostrati, Ovidi, Seneca etj.
Paul Karrer
Paul Karrer lindi më 21 prill të vitit 1889 në Moskë, Rusi dhe vdiq më 18 qërshor të vitit 1971 në Zürich (sq.Cyrih), Zvicër ishte kimist ruso-zviceran. Në vitin 1937 fitoi çmimin Nobel në lëmin e kimisë.
Augeu
Augeu (Ἀυγείας Augeas ose Augeias) - mbreti i Elidës, biri i zotit Heliu dhe i Hirminës, e bija e mbretit Nele.
Augeu nuk ka hyrë në mit (dhe nga ky edhe në proverb i cili jeton edhe sot) për shkak të pasurisë që e donte më së shumti, por për shkak të papastërtisë në shtallat e tij për të cilat aspak nuk kujdesej. Për t'i pastruar këto shtalla kërkonte fuqi mbinjerëzore. Pikërisht për këtë Herakliu, kreshniku më i madh i miteve greke, e merr detyrën për t'i pastruar. Urdhërin për këtë e merr prej Euristeut mbretit të Mikenës, te i cili Herakliu ka qenë i detyruar të shërbejë sipas urdhërit të Zeusit, zotit suprem. Ishte ky njëri prej dymbdhjetë kushteve që Herakliu sërish ta fitojë lirinë. Mirëpo, Herakliu në këtë punë ka dashur diçka edhe të fitojë, andaj si kompenzim kërkoi dhjetë për qind të kafshëve. Augeu pranoi këtë dhe Herakliu i përvishet punës. E shpie bagëtinë në livadh, gjithsej ,ka pasur rreth 3000 gjedhë, i gropon kanalet e lumenjve Alfeut dhe Pineut që ishin afër dhe lëshon ujin nëpër shtalla, i cili e çon tërë plehun, kurse në mbrëmje e kthen tufën e kafshëve. Ndërkaq, Augeu ishte tepër lakmues dhe në vend që t'ia paguajë kompenzimin, filloi të bëjë pazarllëk me Herakliun. Mirëpo, kur mësoi nga biseda se pastrimi i shtallave ka qenë në të vërtetë detyrë e Herakliut ia mohon çfarëdo të drejte për kompenzim dhe e largon me fyerje. Kjo i ka kushtuar shumë. Herakliu posa doli në liri pas kryerjes së detyrës, vjen me ushtri të madhe në Elidë, e pushton dhe e vret Augeun.
Ngadhënjimin e Herakliut mbi Augeun na e përkujtojnë jo vetëm shumë përmendore antike (p.sh. metopa në tempullin e Zeusit në Olimp nga mesi i shek. V. para e.s., skulpturat e ndërmarrjeve të Herakliut në Museo Capitolino (Muzeo Kapitolino) të Romës dhe shumë të tjera, dhe për piktura në vaza por edhe Lojërat Olimpike që i themelon Herakliu në shenjë të kësaj fitoreje.
Sipas versionit të dytë Lojërat Olimpike i themelon në kthim të argonautëve nga Kolhida me qëllim që trimat grekë të kenë mundësi për t'u takuar dhe të bëjnë gara në shkathtësi. Sipas miteve të tjera Lojërat Olimpike nuk i ka themeluar Herakliu, por trimi Pelops. Këto janë, ndër të tjera, vetëm verzione të ndryshme të tregimeve mitike. E vërteta është, ndërkaq, se lojërat Olimpike mbahen prej vitit 776 para e.s. (me ndërprerje prej njëmijë e pësqind vjetësh) deri më sot. Por poashtu është e vërtetë se edhe sot mund të ndeshemi me "Shtallat e Augeut".
Trysil
Trysil është një komunë në qarkun Hedmark, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 3014 km² dhe popullsi 6955 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Trondheim
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Pierre Curie
thumb|Pierre Curiek
Pierre Curie lindi më 15 maj 1859 në Paris dhe vdiq më 19 prill 1906 në Paris. Ishte fizikan dhe kimist françez. Në vitin 1903 së bashku më bashkëshorten e tij Marie Curie mori çmimin Nobel në sferën e fizikës.
Pierre Curie per bashkëshorten e tij Marie, të dy kimistë që kanë fituar çmime Nobel
E dashur Marie!
Nga gjithë këto, ajo e fundit besoj se është më arsyeshmja. Me këtë dua të them se ne jemi të pafuqishëm të ndërrojmë rendin social dhe, edhe nëse nuk do ishim ne nuk do dinim se çfarë të bënim. Nga këndvështrimi shkencor në të kundërt ne mund të shpresojmë të bëjmë diçka, toka në të cilën shkelim këtu është më solide dhe çdo zbulim që bëjmë, sado i vogël qoftë, do të mbetet dituri e përftuar. E sheh se si funksionin: Kemi rënë dakord që do jemi shokë të mirë, por nëse ti largohesh nga Franca për një vit, do të kthehej në një Miqteësi platonike, atë të dy krijesave të cilat s'do ta shohin më njëra-tjetrën. A nuk do ishte më mirë sikur të qëndroje këtu me mua? E di se kjo pyetje të zemëron dhe se ti nuk do të flasësh më për këtë gjë, por gjithashtu unë ndihem aq i pavlerë para teje. Mendova të kërkoj lejen tënde për të të takuar, kështu si rastësisht në Fribourg. Por ti po qëndron atje nëse nuk jam gabuar, vetëm për një ditë dhe atë ditë ti sigurisht që do jesh në dispozicion të miqve tanë, Kovalskis-ëve. Më beso, besniku yt Pierre Curie
Marshmallou
parapamje|240px|Duke pjekur marshmallou Marshmallou është një ëmbëlsirë tradicionale amerikane që prodhohet zakonisht nga sheqeri, uji dhe xhelatina i rrahur në një konsistencë të butë. Përdoret si një mbushje në pjekje, ose e formuar zakonisht në forma dhe e veshur me amidon misri. Ky është versioni modern i një ëmbëlsire medicinale të bërë nga Althaea officinalis, bima e marshmallou.
Përbërësit
Marshmallou përbëhet nga katër përbërës: sheqer, ujë, ajër dhe një agjent fshikëzues / aerator (zakonisht një proteinë). Lloji i sheqerit dhe agjentit fshikëzues ndryshon në varësi të karakteristikave të dëshiruara. Çdo markë e marshmallou ka formulën e vet specifike se si të prodhohet marshmallou 'e përkryer'. Pavarësisht se si ato janë bërë, çdo përbërës luan një rol specifik në produktin përfundimtar.
Marshmallou është një shkumë, e përbërë nga një fazë ujore e vazhdueshme dhe një fazë e gaztë e shpërndarë (me fjalë të tjera, një lëng me flluska gazi përhapet në të gjithë). Përveç që është një shkumë, kjo gjithashtu bën marshmallou një konfeksion "të gazuar" sepse është i përbërë nga 50% ajër. Qëllimi i një konfeksioni të gazuar si marmelatë është përfshirja e gazit në një përzierje sheqeri, dhe stabilizimi i produktit të gazuar para se gazi të shpëtojë. Kur gazi futet në sistem, krijohen flluska të vogla ajri. Kjo është ajo që kontribuon në vetitë unike të tekstit dhe ndjenjën e gojës së këtij produkti.
Proteina
Në marshmallou, proteinat janë agjentët kryesorë sipërfaqësorë që janë përgjegjës për formimin dhe stabilizimin e ajrit të shpërndarë. Për shkak të strukturës së tyre, molekulat me sipërfaqe aktive mblidhen në sipërfaqen e një pjese të lëngut (të bazuar në ujë). Një pjesë e secilës molekulë proteine është hidrofile, me një ngarkesë polare, dhe një pjesë tjetër është hidrofobike dhe jo polare. Seksioni jo polar ka pak ose aspak prirje për ujin, dhe kështu që kjo pjesë ka sa më shumë larg nga uji të jetë e mundur. Sidoqoftë, seksioni polar tërhiqet nga uji dhe ka pak ose aspak afshi për ajrin. Prandaj, molekula prodhon me seksionin polar në ujë, me seksionin jo polar në ajër. Dy proteina kryesore që zakonisht përdoren si aeratorë në marshmallou janë albumina (të bardhat e vezëve) dhe xhelatina..
Albumen (vezët e bardha)
Albumen është një përzierje e proteinave që gjendet në të bardhat e vezëve, dhe përdoret për aftësinë e tij për të krijuar shkume. Në një mjedis të komercializuar, albumina e tharë përdoret në krahasim me të bardhat e vezëve. Përveç komoditetit, avantazhet e përdorimit të albumenit të tharë janë një rritje në sigurinë e ushqimit, dhe ulja e përmbajtjes së ujit në marshmallou. Të bardhat e vezëve të freskëta kanë një rrezik më të madh të Salmonelës dhe janë afërsisht 90% ujë. Kjo është e padëshirueshme për jetën e raftit dhe qëndrueshmërinë e produktit. Për marshmallou e llojit artizan, të përgatitur nga një prodhues karamele, zakonisht përdoren të bardhat e vezëve. Albumen rrallë përdoren më vete kur përfshihen në marshmallou moderne, dhe përkundrazi përdoret në lidhje me xhelatinë.
Xhelatina
Xhelatina është aeratori që përdoret më shpesh në prodhimin e marshmallou. Ajo është e përbërë nga kolagjeni, një proteinë strukturore që rrjedh nga lëkura e kafshëve, indi lidhës dhe kockat. Jo vetëm që mund të stabilizojë shkume, si albumen, por kur kombinohet me ujë ajo formon një xhel të kthyeshëm termikisht. Kjo do të thotë që xhelatina mund të shkrihet, pastaj rivendoset për shkak të ndjeshmërisë së saj ndaj temperaturës. Pika e shkrirjes së xhelatinës është rreth 35 ° C, që është pak nën temperaturën normale të trupit (rreth 36 ° C). Kjo është ajo që kontribuon në ndjesinë "të shkrirë-në gojën tënde" kur harxhon një marshmallou - në të vërtetë fillon të shkrihet kur prek gjuhën.
Gjatë përgatitjes, temperatura duhet të jetë pak mbi pikën e shkrirjes së xhelatinës, në mënyrë që sa më shpejt që të formohet të ftohet shpejt, dhe xhelatina të vendoset, duke ruajtur formën e dëshiruar. Nëse përzierja e litarit të marshmallou që del nga ekstruderi gjatë përpunimit është shumë e ngrohtë, marshmallou fillon të rrjedhë para se të vendos xhelatinë. Në vend të një marshmallou të rrumbullakët, do të marrë një formë më ovale. Nxehtësia e tepërt gjithashtu mund të degradojë ose prishë vetë xhelatinën. Prandaj, kur marshmallou janë duke u prodhuar në shtëpi ose nga prodhuesit e ëmbëlsirave artizanale, xhelatinë shtohet pasi shurupi është ngrohur dhe është ftohur.