cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Romanishtja baltike
Fjalori
Ekziston një prani e madhe indo-ariane në këtë gjuhë që shfaqet kryesisht në lidhje me pjesët dhe funksionet e trupit. Së bashku me pjesët dhe funksionet trupore, prania indo-ariane qëndron edhe në fjalë që referojnë kohën, natyrën, peizazhin, numrat, kafshët dhe bimët. Ekziston një leksik para-evropian që është i përzier në këtë gjuhë që u referohet kryesisht ideve, mjeteve dhe artefakteve shpirtërore dhe fetare. Banesat dhe Vendet nuk përfaqësohen më së miri në leksikun e trashëguar të kësaj gjuhe.
Shembuj
Duke përdorur fjalën "sap" që do të thotë gjarpër në gjuhën rome baltike dhe është gjithashtu një emër, fjalia në të cilën përdoret do të ndryshojë siç ndryshon emri.
"Sap" (gjarpër, si kryefjalë) Një gjarpër është në degë.
“Sapes” (gjarpër, si kundrinor) Pashë një gjarpër.
"Sapeske" për një gjarpër.
Sayabec
Sayabec është një qytet në La Matapédia, provinca Kebek, në Kanada. Qyteti ka një sipërfaqe 130.29 km² dhe popullsi 1854 banorë.
Surja el-Infitar
është surja 82 në Kur'an, ka 19 ajete. Mekase.
Gjarpri dhe heronj të tjerë
Gjarpri dhe heronj të tjerë roman, Autori: Bashkim Shehu. Botuesi: Toena. Faqet e librit 296.
Është një rrëfenjë e vuajtjeve, që mbush fletën e bardhë duke u zmadhuar nga shkrimi pashmangësisht i dendur, ashtu si dendësimi i territ të botës në një pyllishte të humbur jashtë njëmendësisë së botës, duke u dendësuar si për të fshehur diçka, Gjarprin e Madh, ose atë tjetrin, dyzimin e tij të zvogëluar, gjarprin që shfaqet në tri ëndrra ëndrra të njëpasnjëshme, trilogji ëndrrash, tri ëndrra në një. Gjarpri i Madh është i gjithëgjindshëm. Ai është Krijuesi i Gjithësisë dhe vetë Gjithësia, të çon në Ferr dhe është vetë Ferri. Gjarpri i Madh është i shumëfishuar te të gjithë personazhet dhe te të gjitha ngjarjet. Shumëfishimi i tij bëhet në formën e pasqyrave të njëpasnjëshme duke arritur në pafundësi.?
Haarlem
Haarlem është një bashki në provincën Hollanda e Veriut në Holandë me sipërfaqe 32.12 km² dhe popullsi 149516 banorë. Haarlem është kryeqendra e bashkisë.
Emblema shqiptare: gjurmime heraldike
Emblema shqiptare: gjurmime heraldike me autor: Jaho Brahaj. Botuar në Lezhë : Lisitan, 1997. Faqet e librit 141.
Autori Jaho Brahaj na paraqitet me një punë tepër serioze dhe dinjitet në fushën e studimit të simbolikës historike kombëtare shqiptare. Aty do të gjejmë një informacion të pasur mbi aspektet kryesore të heraldikës sonë historike, ai i ka shqyrtuar në detaje format konkrete të ekzistencës së tyre gjatë shekujve, po ashtu edhe përkatësive simbolike sipas segmenteve kryesore të shoqërisë së atëhershme shqiptare. Autori ka kombinuar drejt paraqitjen e një heraldike të ndriçuar në kuadrin historik përkatës, duke e bërë kështu më të kuptueshme materialin që paraqet punimi. Sigurisht pas një pune këmbëngulëse, autori arrin për të parën herë të paraqes në këtë histori të heraldikës shqiptare, vlera të veçanta për kombin dhe shtetin shqiptar, duke e filluar me simbole si flamuri kombëtar shqiptar, emblemat e shtetit shqiptar, simbolet historike të qyteteve të familjeve të shquara shqiptare, bile edhe ndryshimet që kanë pasur ato në kohë të ndryshme.
Asnjë nuk mund të dalë në përfundim se autori i ka thënë të gjitha përkundrazi vetë autori shprehet :... "në këtë punim është paraqitur vetëm një pjesë e pasurisë heraldike historike shqiptare dhe shpresoj se do të jetë nxitje e bazë për hulumtime e studime të mëtejshme."...
Toy Story
thumb|Posteri i Toy Story Toy Story është një film animuar amerikan të vitit dhe është i pari film kinema që komplet në kompjuter u krijua. Filmi u prodhua nga Pixar në bashkëpunim me Disney.
Skenari
Një herë e një kohë, është një djalosh i vogël i quajtur Andi, i cili ndër shumë lojëra që i ka, më të preferuarin e tij e ka kaubojin Woody (Tom Hanks), i cili e shijon kohën e tij duke qenë gjithmonë i argëtueshëm për Andin. Por, gjithë kjo kohë e mirë për të, merr fund në ditëlindjen e Andit, kur mamaja e tij i blen një lodër të re, të quajtur Baz Lazer, i cili rrjedhimisht bëhet lodra e preferuar e Andit. Woody, duke ndjerë injorim dhe menjanim nga Andi, bëhet xheloz dhe vendos ta hedhë Bazin nga dritarja e dhomës së Andit, dhe mos ta pranoj fajin kur lodrat e tjera si Kokëpatatja i kërkojnë shpjegim. Po atë natë, Andi, bashkë me të ëmën dhe motrën e tij të vogël vendosin të shkojnë në marketin e lodrave të quajtur "Planeti Pica". Kur Andi e sheh se i ka humbur Bazi, ai vendos ta marrë me vete vetëm Woodyn, por Bazi, tashmë i hedhur nga dritarja, megjithatë arrin të kapet disi në makinën e tyre. Në gjysmë të rrugës ata ndalojnë në një mini-market afër pompës së gazit, dalin nga makina, duke mbetur i vetëm kauboji Woody, I cili mendon se si të arsyetohet për atë që I ka bërë Bazit. Papritmas, sheh Bazin që hyn në makinë dhe kërkon nga ai që kur të kthehen në shtëpi, të thotë se gjithçka ishte vetëm aksident. Bazi nuk pranon, dhe i vërsulet Woodit si hakmarrje për atë që I kishte bërë Woody. Kjo përplasje fizike në mes tyre tek pompa e gazit rezulton fatale sepse atyre i'u ik makina e Andit dhe mamasë së tij. E keqja nuk mbaron me kaq, sepse përveq humbjes së tyre në një vend të panjohur në mesin e natës, Woody gjithashtu vëren se Bazi nuk i'a ka idenë që është lodër, dhe mendon se është një hero jashtëtokësor që ka për mision shpëtimin e tokës nga perandori i errët Zurg. Me gjithë vështirësitë që hasin në komunikim mes vete, Woody i thotë Bazit se e sheh një makinë afër pompës që shkruan "Planeti Pica" dhe që është e duhura për ta kthyer Bazin në planetin e tij, që në fakt është vetëm plan i Woodyt që të shkojnë në dyqanin që ndodhet Andi, në mënyrë që të bashkohen me të e të kthehen në shtëpinë e Andit.
Ata ngecin në shtëpinë e Sidit, dhe Andi të nesërmen do shpërngulet në një shtëpi turistike për të kaluar krishtlindjet, por është i palumtur sepse nuk i ka lodrat e preferuara, Woodyn e Bazin, që ndodhen padashje në shtëpinë e të çmendurit Sid. Sidi blen një raketë shpërthyese dhe të rrezikshme të cilën e lidh në Bazin, për qëllim të shpërthimit të tij në qiell. Gjatë natës, Woody shpreh empatinë e tij ndaj Bazit, duke i thënë se më mirë është të jetosh si lodër, sesa të shpërthesh në hapsirë. Kur bëhet mëngjesi, Bazi e pranon vetën si lodër, tenton së bashku me Woodyn ikjen nga Sidi, por pasuksesshem sepse Sidi zgjohet nga gjumi dhe vendos ta ndezë raketën e cila ndodhet e lidhur tek Bazi. Woody, tani ndodhet në siklet sepse ka shumë pak kohë për të vepruar që ta shpëtoj Bazin. Woody bën një mision për të dalë nga shtëpia pa hasur në qenin e egër të Sidit. Pasi arrin të dal në oborrin e shtëpisë së Sidit, sheh se Sidi po bëhet gati për ta eksploduar raketën ku ndodhet Bazi, dhe aty ndodh e papritura e filmit. Woody bashkë me lodrat e tjerat fillojnë të flasin dhe thuajse e çmendin Sidin kur i sheh lodrat e gjalla (duhet cekur se Sidi është personazhi i vetëm në të katër filmat e Toy Story që është i vedijshëm se lodrat janë të gjalla).
Woody arrin të shpëtoj Bazin nga shpërthimi, duke tentuar që të dytë të arrijnë makinën e Andit që po shpërngulet, por i'u bëhet pak vonë. Megjithatë, Woody e Bazi e ndjekin kamionin i cili transporton lodrat e Andit, por problemet për ta nuk kanë mbaruar. Qeni i Sidit i sheh në rrugë duke vrapuar dhe versulet tek ta, duke e kapur Bazin dhe duke e lënë në rrugë të pasigurt. Kur Woody hip në kamion, nxiton për të marrë makinën lodër të Andit me telekomandë, Honkey Donkey. Woody e drejton makinën me telekomandë dhe provon përmes saj ta shpëtoj Bazin, por lodrat e tjera të Andit e hedhin atë nga kamioni, duke menduar se e ka vrarë Bazin. Woody bashkë me Bazin hipin në makinën lodër për të arritur kamionin, e kësaj radhe lodrat e tjera fillojnë të besojnë që Woody po tregonte të vërtetën, por makinës lodër i mbarojnë bateritë. Të ngecur në rrugë, Woody vëren se rrezatimi i djellit mund të jetë i dobishëm për ta ndezur raketën me rrezatim, dhe këtë i'a arrijnë. Fluturojnë me raketë, e lejojnë të shpërthejë raketa, dhe shijojnë aventurën e tyre në ato momente gjatë rënies me still në makinën e Andit, duke arritur të bashkohen më në fund me të, dhe duke i pranuar ndyshimet jetësore që i kanë pësuar.
Ëndrra e sandaleve me gurë "Swarovski"
Ëndrra e sandaleve me gurë "Swarovski" roman, Autori: Met Dervishi. Botuesi: Toena. Faqet e librit 360.
"... vetëm sandalet kishte, sandalet me gurë "Swarovski", që i kish veshur vetëm një herë, në mbrëmjen e maturës. Kishin tre gurë blu, ngjanin si për koncertet e Vjenës, për aristokracinë. Jona i shihte gjithnjë koncertet e Vjenës, koncertet e Vitit të Ri, shihte dhe gjerdanët e grave aristokrate, dukeshin si kristale bore, vetëtinin... Pa orën, ishte një e pesë; e shtypi butonin e ziles si me frikë, s’ishte e sigurt në e dëgjoi zilen dhe vetë. Kish veshur fundin xhins dhe bluzën, që kish pasur dje, kur kish shkuar te hoteli. S’donte t’i keqkuptohej vizita, kishte qenë mëdyshas, po sandalet me gurë "Swarovski" s’i kish veshur. S’donte t’i jepte vizitës kuptime të tjera që s’i kishte, s’e njihte këtë njeri..."
Tujetsch
është një komunë në kantonin Graubünden të Zvicrës.
Hyjnitë
parapamje|[[Krishti Pantokrator i Manastirit të Shën Katerinës në Sinai, një ikonë encaustike e shekullit të 6-të.]] Hyjnitë janë qenie të mbinatyrshme, të cilat konsiderohen hyjnore ose të shenjta. Hyjnitë përshkruhen zakonisht si "perëndi apo perëndeshë (në një fe politeiste)", ose diçka që respektohet si hyjnore. C. Scott Littleton përkufizon një hyjni si "një qenie me fuqi më të madhe se ato të njerëzve të zakonshëm, por që ndërvepron me njerëzit, pozitivisht apo negativisht, në mënyra që i çojnë njerëzit në nivele të reja të vetëdijes, përtej preokupimeve të bazuara të jetës së zakonshme". Në gjuhën shqipe, në rastin e gjinisë mashkullore quhet hyjni, ndërsa në rastin e gjinisë femërore, quhet hyjneshë.
Fetë mund të kategorizohen nga sa hyjnitë ata adhurojnë. Fetë monoteiste pranojnë vetëm një hyjni (kryesisht të referuar si Perëndi), fetë politeiste pranojnë hyjnitë e shumta. Fetë henotheiste pranojnë një hyjni supreme pa u mohuar hyjnitë e tjera, duke i konsideruar ato si aspekte të të njëjtit parim hyjnor; dhe fetë jo teiste mohojnë çdo hyjni të lartë krijues të përjetshëm, por pranojnë një panteon të hyjnive që jetojnë, vdesin dhe mund të rilinden si çdo qenie tjetër.
Megjithëse shumica e feve monoteiste tradicionalisht e parashikojnë Perëndinë e tyre si të gjithëfuqishëm, të gjithëpranishëm, të gjithëdijshëm, të gjithëpranishëm dhe të përjetshëm,  asnjë nga këto cilësi nuk janë thelbësore për përcaktimin e "hyjnisë" politeiste   dhe kulturat e ndryshme konceptuan hyjnitë e tyre ndryshe. Fetë monoteiste zakonisht i referohen Perëndisë në terma mashkullor, ndërsa fetë e tjera u referohen hyjnive të tyre në mënyra të ndryshme - mashkullore, femërore, androgjene dhe pa gjini.
Historikisht, shumë kultura të lashta - duke përfshirë mesopotamët e lashtë, egjiptianët e lashtë, grekët e lashtë, romakët, njerëzit e veriut - personifikonin fenomenet natyrore ndryshe si shkaqe apo efekte të qëllimshme. Disa hyjne Avestane dhe Vedike u konsideruan si koncepte etike. Në fetë indiane, hyjnitë u parashikuan si manifestim brenda tempullit të trupit të çdo qenieje të gjallë, si organe shqisore dhe mendje. Hyjnitë u parashikuan si një formë ekzistence (Sawsar) pas rilindjes, për qeniet njerëzore që fitojnë meritë përmes një jete etike, ku bëhen hyjnitë kujdestare dhe jetojnë me lumturi në qiell, por gjithashtu i nënshtrohen vdekjes kur meritat e tyre janë të humbura.
Forrest Gump
Posteri i filmit Forrest Gump|thumb|250px Forrest Gump është film amerikan i vitit. Ngjarja në film u zhvillua sipas romanit me emrin të njëjtë nga autori Winston Groom, kurse këtë tekst në formë skenari e përgatitit Eric Roth në anën tjetër regjinë e realizoi regjisori amerikan Robert Zemeckis. Tom Hanks aktroi rolin kryesor i cili rol i solli Oskarin e dytë në karrierën e tij, këtë herë fitues ishte si Academy Awards - Aktori më i mirë në rolin kryesorë. Filmi u nominua për 13 Academy Awards nga të cilët 6 i fitoi (shiko Çmime). Prodhues i filmit ishte kompania filmike amerikane Paramount Pictures.
Academy Awards - 1995
Nominime:
Golden Globes 1995
Nominime:
Mandy Patinkin
Mandel Bruce "Mandy" Patinkin lindi më 1952. Është një aktor dhe komedian.
Kantoni Mormant
Kantoni Mormant (frëngjisht: Canton de Mormant) është një kanton në departamentin Seine-et-Marne, rajonin Île-de-France në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Mormant. Ka sipërfaqe 240.71km2 dhe popullsi 22613 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Mormant aktualisht përbëhet nga 22 komuna.
Toplista
Toplista (angl. Charts ~ kartat) është një meny tabelare, e pregatitur me emra të produkteve aktuale të kërkuara në tregje të ndryshme të argëtimit si b.f. muzikë, lojëra etj.
Toplistat e muzikore
Toplistat muzikore të njohura në vende të ndryshme të botës dallohen kryesish si toplista të këngëve dhe të albumeve. Varësisht nga cila shtëpi përzgjedhëse përpunohen këto lloj toplistave edhe emërtohen sipas përpunuesve ashtu që në përgjithësi lënë të kuptohet se bëhet fjal për këtë apo atë lloje të toplistës. Futja e llojit të till të tabelizimit në tregun shqiptar ka filluar që nga vitet e hershme të 1980-ës. Ku veçohet toplistat e emisioneve si b.f. të programit të pasditës argëtuese "Studio e Hapur" në Radio Prishtin, si dhe toplistat e radiostacioneve lokale të Kosovës. Me ndryshimet e sistemeve në lindje dhe ndryshimet e pas heqjes së kufijve kulturor ndërshqiptar fillojnë të krijohen edhe toplistat në anë të tjera të trojeve shqiptare. Ndërkoh dallohen disa nga sosht të bazuara nga shtetet në të cilat janë me seli shtëpitë e ndryshme muzikore dhe argëtues. Në ndër kohë si toplista të njohura merren toplista e RTK-së, e publikuar nëpërmjet një emisioni të njohur me titullin "Top RTK". Ashtu edhe RTV 21 Plus Në internet dallohen dy adresa, "Teksteshqip" dhe një addres e ngjashme me të të për nga emërtimi. Në kohët e fundit vërehet një lëvizje e aty këtueshëme e përmbledhjeve të tilla dhe në gazetat elektronike. Si do që të jetë, adresa më aktuale duket të mbetet ajo në "teksteshqip". Nga bota e jashtme në tregun shqiptar kanë hyrë disa emërtime të toplistave si përfaqësuese të shteteve. Ndër to dallohen toplistat e njohura në :
Toplista Toploj
Toplistat e lojërave janë tabela të sporteve të ndryshme, por kryesisht kanë të bëjnë me lojërat vizuale. Kështu janë të njohura toplistat "Zholpot", një tabel e adresave të lojës së pokerit në internet.
Fibroza kistike
Fibroza kistike (apo Fibroza Cistike) ose lat.: Mukoviscidoza është një sëmundje e lindur, pra e trashëguar gjenetikisht. Ajo përçohet nga prindi tek fëmija si tipar autozomal recesiv. Kur të dy prindërit janë bartës të gjenit (por jo të sëmure) ka 25% mundësi që fëmija i lindur të preket nga patologjia.
Fibroza kistike është një çrregullim i trashëguar multisistemik, që karakterizohet nga një bllokim dhe infeksion i rrugëve të frymëmarrjes, mangësi në tretje dhe nga pasojat e tyre.
Gjeni përgjegjës, ndodhet në krahun e gjatë të kromozomit 7, kromozom autosomik, dhe kodon një proteinë rregulluese të përcjellshmërisë membranoze, e cila rregullon funksionet jonike të qelizave epiteliale të rrugëve të frymëmarrjes, të traktit tretës, rrugët biliare, gjëndrat e djersës, pështymës, tubulat renale dhe sistemin gjenito-urinar. Janë zbuluar rreth 700 tipe të ndryshme mutacioni të këtij gjeni. Në Shqipëri mutacioni më i shpeshtë është numri ΔF508.
Trakti respirator
Mungesa e kësaj proteine çon në mos-hidratim të mukusit, i cili bëhet ngjitës (nga ku vjen edhe emri mukoviscidozë) dhe elastik, i vështire për tu larguar nga rrugët e frymëmarrjes. Si rrjedhim sekrecionet mbetëse në mushkëri, bllokojnë rrugët e frymëmarrjes... duke nisur nga më të voglat, brokiolet. Ky bllokim favorizon mbivendosjen e infeksioneve të ndryshme kronike të rrugëve të frymëmarrjes. Infeksionet bakterore favorizohen pikërisht për "faj" të hipersekrecionit të mukusit. Ka ambient është mjaft i favorshëm për zhvillimin bakteror, i cili fuqizohet edhe nga krijimi i biofilmit. Ne këtë mënyrë instaurohet bronkioliti, fillimisht, dhe bronkiti më pas. Zgjatja e infeksioneve për kohë të gjata, çon në krijimin e bronkiolektazive dhe bronkektazive, që prekin kryesisht lobet e sipërme të mushkërive.
Trakti tretës
Në lëkurë gjëndrat e djersës eliminojnë sasi të mëdha kripe. Gjëndrat e pështymës prodhojnë pështymë të trashë që me kalimin e kohës bllokojnë kanalet dhe si rrjedhim çon në pakësimin e pështymës dhe vështirësinë e përpunimit të ushqimit në gojë. Pankreasi është më i vogël me kiste. Bllokimi i kanaleve të tij sjell mungesën e sekretimit të enzimave pankreatike dhe si rrjedhojë mostretjen e ushqimit në zorrë.
Shenjat klinike janë të shumëllojshme dhe interesojnë kryesisht sistemin e frymëmarrjes dhe atë tretës.
Sistemi i frymëmarrjes
Prekja e këtij sistemi është shkaku kryesor i sëmundshmërisë dhe vdekjes nga fibroza kistike. Shenja më e qëndrueshme është kolla e thatë e cila mund të kthehet edhe në kolle të njomë dhe shpeshherë mund të mos vihet re fillimisht. Zakonisht kolla fillon në vitin e parë te jetës, dhe në disa fëmijë që në moshën neonatale. Tek fëmijet e rritur kolla është më e shpeshtë në mëngjes dhe pas aktiviteteve fizike. Sputumi është purulent dhe ngjitës. Gradualisht gjoksi shtrembërohet dhe gishtat marrin pamjen e shkopinjve të tamburit. Fëmija mbetet prapa në zhvillimin fizik. Vdekja mund të vije nga përparimi i shenjave, nga ndërlikimet (atelektazat, hemoptizia, pneumotoraksi, zemra mushkërore) dhe sidomos nga infeksionet.
Sistemi tretës
Që në ditët e para të jetës mund të shfaqet një ileus mekonial në 10-15% te rasteve. Shenjat shfaqen në 24-48 e para me fryrje barku, të vjella dhe pamundësi eliminimi të mekoniumit. Rrallë mund të ndodhë peritonit nga çarja e zorrëve. Pjesa më e madhe e fëmijëve ka keqtretje si rrjedhojë e insuficiencës pankreatike. Fecet janë të bollshme, yndyrore, të shpeshta, me erë të rendë. Barku është i fryrë, masa muskulore e pakët, pesha trupore e vogël, ka hipoproteinemi.
Diagnoza
Diagnoza vendoset nëpërmjet testit të djersës, i cili mat sasinë e klorit në djersë. Niveli i klorit mbi 60 mEq/l jep diagnozën e fibrozës kistike.
Terapia
Një pikë e rëndësishme e terapisë të prekurve është edhe kineziterapia, të cilës duhet ti nënshtrohen të tërë fëmijët me fibroze kistike, e cila ka një rëndësi të veçante në lëvizjen e sekrecioneve. Kineziterapia mbështetet në perkutimin e gjoksit të kombinuar me drenimin postural. Fillimisht ajo bëhet nga specialistë, por teknikën mund ta mësojnë edhe prindërit. 1-4 seanca kineziterapie në ditë ndikojnë mirë në ecurinë e sëmundjes. Tek fëmijët e rritur këshillohen lëvizje aktive, aktivitete sportive etj.
Majdeva
Majdevë është një vendbanim në komunën e Albanikut, Kosovë.
Kisha
parapamje|200px|[[Katedralja e Shën Palit|Katedralja e Shën Palit, Tiranë.]] parapamje|200px|Bazilika e Zemrësë Shenjtë. [[Parisi|Paris.]] parapamje|200px|Katedralja e Shën Adalbert në [[Hungaria|Hungari.]] Kishë është një fjalë e huazuar nga fjala italiane chiesa (që nga ana e saj rrjedh nga fjala greke εκκλησια, ekklisìa - bashkësi) dhe përcakton:
Historia
Faza e dytë e kishës është ajo e etërve, d.m.th. formimit të një trupi shtjelluesish (shpjeguesish) të shkrimeve, zënkat me heretikët dhe shmangiet në lidhje me "paganizmin" dhe judaizmin, të përbërë nga shkrimtarë, shpesh kishtarë, që janë të detyruar t´i rishqyrtojnë mësimet e krishterimit në fushën kulturore të kohës. Në këtë kohë nis të ndihet nevoja për një ligj shkrimesh veçanërisht të krishtere për ta afruar me atë hebraik, që gjer në atë kohë mendohej si i vetmi i duhur, në formën para shkatërrimit të Tempullit të Jeruzalemit nga romakët.
Duke nisur nga qindvjeçari i IV vendoset edhe problemi i ndërsjelljes me shtetin, në veçanti Perandorinë Romake, ku edhe ndryshohet gjendja ligjore, më parë si fe e paligjëshme (deri në kohën e Konstantinit), më pas me Konstantinin bëhet fe e lejuar dhe më në fund me Teodosin, fe shtetërore. Nis edhe përparimi i dallimsisë në mendësinë e Kishës latine në krahasim me atë greken, dhe me këshillet ekumenike ndihmohet në një përcaktim të rreptë të ortodoksisë dhe në formimin e një gjuhësie teologjike veçanërisht të krishterë, të ndryshuara nga filozofia greke. Kjo sjell edhe largimin e disa kishave "kombëtare" nga gjiri i Kishës së Madhe (shiko Kishat e lashta të Lindjes), që tashmë tregohet edhe si Kishë katolike dhe ortodokse.
Migena Kraja
Migena Kraja është artiste, prezantuese e Radio Televizionit Shqiptar. Ka lindur ne Tirane ne qershor te vitit 76 dhe eshte pasardhese e nje familje artistesh.Njihet me emisionin e saj Kafeja e Mëngjesit, emision debativ me të ftuar në studio.E ka drejtuar kete emision per me shume se 5 vjet dhe tashme eshte drejtuese e emisionit te perditshem per te rinjte Zig Zag i cili transmetohet nga ora 13 30 deri ne oren 15 50.Prej disa vitesh ajo eshte nje nga figurat kryesore te TVSH me pranine e saj cdo dite ne ekranin e stacionit televiziv te gjithe shqiptareve brenda dhe jashte Shqipërise.
Surja el-Mutaffifinë
është surja e 83 e radhitur në Kur'an dhe ka 36 ajete. Mekase.
Joey Mazzarino
Joseph "Joey" Mazzarino lindi më 1968. Është një aktor dhe komedian.
Dosja e tmerrit
Dosja e tmerrit roman, Autori: Fran Camaj. Botuesi: Toena. Faqet e librit 288.
Sikundër edhe në romanet e tjerë Fran Camaj në qendër të romanit "Dosja e tmerrit" ka fatin e malësorit. Ngjarjet e tij zhvillohen në periudhën e Luftës së Dytë Botërore, gjatë pushtimit nazifashist, në Mal të Zi. Paksa gotik në stil, romani fillon me një thes të bardhë. Ndeshim kështu një antitezë midis thesit të bardhë dhe gjëmës së zezë që ai fsheh. Gjetje e veçantë e Fran Camajt është zgjedhja e personazheve të cilët bartin një forcë të jashtëzakonshme. E, veçojmë këtu, figurën e Stanës, nëpërmjet së cilës kalojnë të gjithë personazhet e ngjarjet e tjera. Romani fillon me Stanën grua dhe mbyllet me Stanën plakë që ndahet nga kjo botë. Me një stil të veçantë, trajtesë të imtësishme të ngjarjeve e karaktereve, me një simbolikë domethënëse "Dosja e tmerrit" i sjell lexuesit shqiptar një roman interesant dhe cilësisht të mirëzgjedhur.
Pesha e pushtetit
Pesha e pushtetit është një libër nga Milena Harito i botuar nga Toena.
Semir Osmanagiq
parapamje Semir Osmanagiq (Lindur më 1 qershor 1960 në Zenicë, Bosnja dhe Hercegovina, RSFJ) i njohur edhe si Sam Osmanagiq, ose edhe si Samir Osmanagiq , është hulumtuesi më i njohur i Piramidave Boshnjake afër qytetit Visoko. Është autor, studiues, specialist arkeolog.
Arsimimi
Samir Osmanagiq me gradën akademike Ph.D: Civilizimi Maja; Master i Shkencave në Ekonomi Ndërkombëtare; RS. në Shkenca Politike (4 vjet); RS. në Ekonomi (4 vjet), Trajnim në Sociologji (2 vjet), të gjitha të marra nga Universiteti i Sarajevës. Dr. Osmanagiq ka qënë autor dhe ka transmetuar dokumentarin me 12 episode "Në kërkim të Civilizimeve të humbura" për Televizionin Kombëtar boshnjak FTVBiH (2007) i cili ishte i bazuar në librin e tij "Qytetërimet para historisë zyrtare "(2005) dhe i filmuar në Peru, ishullin e Pashkëve, Kosta Rika, Meksikë, Britani të Madhe, Francë, Gjermani, Maltë, Egjipt, Jordani dhe Liban. Ai ka mbajtur referime intensive rreth botës si në Egjipt, Jordani, Malajzi, Kanada, SHBA, Kinë, Britania e Madhe, Zvicra, Austria, Norvegjia, Suedia, Kroacia, Mali i Zi, Serbia, Danimarka, Gjermania dhe vende të tjera. Osmanagiq mes tjerash njihet si: Zbulues i Piramidave të Bosnjës, Anëtar i jashtëm i Akademisë Ruse të Shkencave të Natyrës si dhe Drejtor i Qendrës Arkeologjike dhe Antropologjike të Universitetit Amerikan në Bosnje-Hercegovinë.
Nata e Sofie Kondilit
Nata e Sofie Kondilit është roman nga Koço Kosta, i botuar në Tiranë në vitin 2007 nga Sh.B. Dudaj.
Ura e Goricës
parapamje|Ura e Beratit Ura turke e Goricës ndodhet në qytetin e Beratit në Shqipëri. Ura e Goricës është një nga më të vjetrat në vend, njëkohësisht llogaritet dhe monument kulturë. Ura është ndërtuar që në shekullin XVIII. Ajo ka qenë fillimisht prej druri. Më pas, në vitin 1780, në kohën e Ahmet Kurt Pashës ajo u ribë me gurë. Sipas dokumentacioneve të shkruara arkivore, Ura pati një rindërtim thuajse të plotë gjatë viteve 1920-1930. Ajo ka një gjatësi 129.3 metra dhe gjerësi 5.3 metra. Përbëhet nga 7 harqe të cilat kanë hapësira që lëvizin nga 9 deri në 16.7 metra. Siç mund ta dini, lidh lagjen Goricë me pjesët e tjera të Beratit dhe rrugën e Këlcyrës. Është i lartë deri në 10 metra mbi shtratin e Osumit.
Më 1927 ndërtimi i urës iu besua nga qeveria e asaj kohe një ndërtuesi të ri nga Italia i cili pasi kreu punimet vetëm për njërën këmbë të urës, nga mungesa e eksperiencës nuk po vazhdonte më tej në ngritjen e harqeve të urës.Në këtë kohë këtij inxhinieri i shkoi në ndihmë mjeshtri oparak Hamza Molla nga fshati Gjonbabas (Korçë) për ndërtimin e harkut të parë të urës.I befasuar nga zotësia e mjeshtrit, inxhinieri kërkoi që t'ia besonte ndërtimin e urës dhe vetë të largohej në Itali. Ai i rekomandoi që kjo punë t'i besohej kryemjeshtrit Mahmut Belul Lekasi, i cili së bashku me Hamzain dhe mjeshtër të tjerë nga Opari e përfunduan ndërtimin e urës brenda vitit 1927.
Kantoni Heiltz-le-Maurupt
Kantoni Heiltz-le-Maurupt (frëngjisht: Canton d'Heiltz-le-Maurupt) është një kanton në departamentin Marne, rajonin Champagne-Ardenne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Heiltz-le-Maurupt. Ka sipërfaqe 281.13km2 dhe popullsi 3517 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Heiltz-le-Maurupt aktualisht përbëhet nga 22 komuna.
Stadiumi Peqin
Stadiumi Peqin ose Stadiumi i Qytetit është një stadium shumë-përdorimësh në Peqin, Shqipëri. Ai është përdorur aktualisht për ndeshje futbolli dhe është stadiumi i KS Shkumbini Peqin. Stadiumi ka një kapacitet prej 6,000 vendesh.
Ari - Princesha e ëndrrave
Ari - Princesha e ëndrrave Autori: Nadir Mura. Botuesi: Toena. Faqet e librit 168.
Në qoftë se mendoni se e dini se si është krijuar gjithësia e njerëzimi; në qoftë se besoni në Zot apo në shkencë; në qoftë se tashmë jeni të bindur se asgjë nuk është më e panjohur për ju, atëherë në qoftë se jeni guximtarë dhe mendoni ndryshe: lexoni ketë libër. Mes personazheve surrealë, mes situatave absurde e dinamikës së ngjarjeve, ky libër do të zbulojë para jush një botë krejt të veçantë. Do të hapen horizonte të reja e të paeksloruara më parë të cilat do t’ju çojnë në dimensione të panjohura. Iluzionisti me famë botërore bën një përpjekje serioze për të përçuar para lexuesit shqiptar këtë botim dygjuhësh. I ndërgjegjshëm që do të ngjallë diskutime, kundërshtime, debate ai i mëshon idesë së vet për krijimin e njerëzimit në një mënyrë që ne nuk e kemi ndeshur më parë. Ai e ka trajtuar veprën e tij si një përrallë, me personazhe fantastike: Princesha e Ëndrrave, Plaku i Urtë, Hairami, Ani etj., me anë të simbolikave domethënëse, i përçojnë një mesazh të fuqishëm atyre që ende kanë dilema për sa i përket ekzistencës së sotme.
Schermer
Schermer është një komunë në provincën Holanda e Veriut në Holandë me sipërfaqe 64.44 km² dhe popullsi 5361 banorë. Stompetoren është kryeqendra e komunës.
Ndërgjegjja e humbur
Ndërgjegjja e humbur Autori: Mëhill Tanushi. Botuesi: Toena. Faqet e librit 336.
... Në ç’vit, pra, isha sot në bulevardin qendror të Tiranës?! Në 1991, në 1997 apo në 1998? Në të gjitha protestat e këtyre viteve në këtë bulevard dhe në sheshe të tjera kisha qenë prezent në detyrën e gazetarit, po tani jemi në 2011, jemi 20 vjet larg ’91-shit dhe unë kisha ardhur i përmallur për vendin dhe njerëzit. Isha sinqerisht i shokuar dhe i tronditur, ndaj s’qëndrova gjatë aty. Me sytë përdhe dhe me çadrën që e trokisja herë-herë nëpër pllakat e trotuarit nga moskuptimi dhe mospërqendrimi, u largova. Rrugës në ikje kuptova qartas një gjë: që vendi dhe politika, janë futur dhe po përsërisin veten dhe kohën në një rreth vicioz
Zwolle
Zwolle është një bashki në provincën Overijssel në Holandë me sipërfaqe 119.28 km² dhe popullsi 118943 banorë. Zwolle është kryeqendra e bashkisë.
Frrok Haxhia
Frrok Haxhia ka lindur në fshatin Gjegjan - Mirditë (pas çlirimit rrethi Puke) me 15 prill 1934 në një familje të varfër fshatare me traditë atdhetare. Nderron jete me 28 prill 2013 ne Lezhe. U rrit mes bejtarëve dhe rapsodëvë të krahinës dhe mrekullohej prej tyre. Filloi ti binte me mjeshtëri çiftelisë dhe sharkisë. Shumë shpejt, duke kënduar këngët për kreshnikët e luftrat dhe trimëritë shqiptarë në vitin 1950 filloi të shkruante dhe të këndontë vargjet e tija të para. Ishin rapsodet e vjetër të krahinës që mësuan dhe e edukuan me këngët e rapsodite burimore dhe interpretimin e tyre që i shërbyen Frrokut të fitonte dhe trashëgonte mënyrën e interpretimit, si te vajeve shqiptare të trevës veriore e më gjërë. Sot shumë krijime dhe vargje të tijë i gjen të përhapura që nga Shkodra, Kosovë, Maqedoni e më gjërë, deri atje ku jetojne dhe emigrantët shqiptarë. Frrok Haxhia, për më shumë se 45 vite ka bërë një jetë aktive në shërbim të artit dhe folklorit në veçanti. Gjatë kësaj karriere ka qënë dhe një mësues dhe përkrahës i mrekullueshëm për brezat e ardhshëm. Një nga arsyet që talentet e reja gjenin gjithnjë mbeshtetje tek ai ishte thjeshtësia, dashuria për njerzit dhe humori që e karakterizonte. Shquhej për aftësi improvizuese të çastit dhe bejte. Ai ka marrë pjesë në të gjitha festivalet folklorike që janë zhvilluar në Shqipëri dhe është vlerësuar "Laureat Festivali" çmimi më i lartë i festivalit që jepej aso kohe. Anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve deri ne fund te jetes se tij. Është vlersuar me çmime e medalje, vlerësime të tjera të larta si artist ndër vite si dhe urdhrin Naim Frasheri. Ka titullin e lartë "Artist i Merituar". Për merita të tjera të shquar shoqërore e artistike është urdhëruar "Qytetar Nderi" Fushë-Arrëz & "Qytetar Nderi" Puke si dhe "Krenaria Komunës Gjegjan" vëndlindjes së tijë. Prej vitesh ishte antar nderi i "Shoqatës së Emigrantëve Shqiptarë" në Athinë. Për Frrok Haxhinë kanë shkruar shume studiues e hulumtues në botimet e Akademisë së Shkencave dhe Institutit të Kulturës Popullore dhe ish "Shtepise Qendrore te Krijmtarise Popullore" ku janë përfshirë dhe shumë nga krijime të tij në botime të veçanta shkencore.
Shumë nga krijimet e tija rapsodike dhe të interpretuara prej tij janë regjistruar ndër vite nga Radio Tirana, Shkodra, Korça, Kukësi dhe Televizioni Shqiptar, ku disa prej tyre ruhen sot në arkivat e tyre. Mbi 400 këngë të ngritura e të kënduara nga rapsodi F.H kanë lënë gjurmët e veta në jetën folkforike e artistike shqiptare ku disa prej tyre kane humbur dhe autorsine e tije duke u e emërtuar si këngë të popullit. Në vitin 1995 Shoqata Kulturore "Ismail Qemali" në Vlorë në shënjë respekti për artistin Frrok Haxhia i cili kishte filluar karrieren e tij ne qytetin e Pavarsise, i ka botuar një vëllim me krijime të F.H me titull "Gjaku i Arbërit Rrodhi si Krojet" nen kujdesin e kryetarit te saj zotit Bardhosh Gaqe.
Vic Fuentes
Vic Fuentes (* 10 shkurt 1983 në San Diego, Kaliforni), ishte këngën dhë Pierce the Veil dhe Isles & Glaciers.
Eduard Selami
Eduard Selami është politikan shqiptar, deputet i Partisë Demokratike në Kuvendin e Shqipërisë. 270px|thumb|left|Eduard Selami me [[Gramoz Pashkon, Sali Berishën, dhe Preç Zogajn në vitin 1991]]
Sherif Merdani
Njihet si këngëtar i madh shqiptar i muzikës së lehtë shqipe. Ka kënduar sidomos këngë të kompozuara nga Kastriot Gjini.
Pas Festivalit shumë të bukur të 11-të ai,si edhe disa kolegë të tij, përfundoi në burg. Bëri 16 vjet burgim.
Në vitet '90 ka punuar edhe si diplomat në ambasadën shqiptare në Romë. Ndahet nga jeta më 29 gusht 2021 në moshën 81 vjeçare.
Eduard Selami
Shiko edhe
Lista e deputetëve të Legjislaturës VIII të Kuvendit të Shqipërisë
Sherif Merdani
Diskografia
Disa nga këngët e tij të asaj kohe janë:
Këngë të tjera të Sherif Merdanit
Përroi i Lanës
Lana është një përrua që përshkon Tiranën tejpërtej nga lindja në perëndim. Lana është kolektor i ujërave të zeza.
Morfologjia
Në lagjen Kashar të Shkozës hyn në periferinë urbane të qytetit të Tiranës. Në afërsi të Uzinës së Autotraktorëve, poshtë rrugës Ali Shefqeti, uji i Lanës kanalizohet në një shtrat betoni. Kanali ka një gjatësi prej 6,75 km dhe përfundon poshtë rrugës së Kavajës. Prej aty shtrati i Lanës është natyral.
Urbanistika dhe ndotja
Sipas Agjencisë Kombëtare të Mjedisit, Lana është lumi i dytë më të ndotur në Shqipëri, pas Gjanicës së Fierit.
Në hyrje të Tiranës, Lana rrjedh në një kanal te sistemuar betoni dhe pastaj bashkohet me lumin e Tiranës në verilindje të Bërxullës nga ku formohet lumi i Ishmit.
Pas viteve 1990 brigjet e Lanës u mbushën plot e përplot me kiosqe e ndërtime pa leje të cilat u prishën në vitin 2001 kur kryetar bashkie erdhi Edi Rama. Skarpatat e saj u rregulluan dhe u pejsazhuan.
Era
Duke qenë kolektor në qiell të hapur, Lanës i vjen një erë të rëndë. Era vazhdon të rëndohet gjithnjë pas shiut dhe në muzg kur ulen temperaturat por toka është ende e nxehtë. Afshet e mbeturinave në Lanë bëhen më të forta dhe më të ndjeshme.
Përmbytjet
Kur ka reshje të forta, Lana del nga shtrati vet në disa vende, si te "Pallati me Shigjeta".
Moshnica
Moshnicë është një vendbanim në komunën e Albanikut, Kosovë.
Donbasi
parapamje|Harta e rajonit historik të Donbasit, brenda Ukrainës moderne dhe Rajonit të Rostovit të Rusisë. Donbasi ose Donbass është një rajon historik, kulturor dhe ekonomik në Ukrainën lindore. Pjesë të Donbasit janë pushtuar nga Rusia si rezultat i Luftës Ruso-Ukrainase.
Fjala Donbas është një portmanto e formuar nga "Donets Basin", një shkurtim i "Donets Coal Basin" (ukrainisht: Donetskyi vuhilnyi basein; rusisht: Donetskii ugolnyi bassein). Emri i pellgut të qymyrit është një referencë për Ridge Donets; ky i fundit lidhet me lumin Donets.
Ka shumë përkufizime të shtrirjes së rajonit. Tani përkufizohet më së shpeshti si rajonet Donetsk dhe Luhansk të Ukrainës. Rajoni historik i minierave të qymyrit përjashtoi pjesë të këtyre rajoneve dhe përfshinte zona në Rajonin e Dnipropetrovsk dhe Rusinë Jugore. Një eurorajon me të njëjtin emër përbëhet nga rajonet e Donetskut dhe Luhanskut në Ukrainë dhe nga Rajoni i Rostovit në Rusi.
Donbas formoi kufirin historik midis Sichit Zaporizhian dhe Pritësit të Don Kozakëve. Ka qenë një zonë e rëndësishme e minierave të qymyrit që nga fundi i shekullit të 19-të, kur u bë një territor shumë i industrializuar.
Në mars 2014, pas lëvizjes së protestës Euromaidan dhe Revolucionit të Dinjitetit që rezultoi, pjesë të mëdha të Donbasit u mbërthyen nga trazirat pro-ruse dhe antiqeveritare. Kjo trazirë më vonë u shndërrua në një luftë midis forcave të qeverisë ukrainase dhe forcave ruse së bashku me milicitë ruse, të cilët u mbështetën nga Rusia si pjesë e Luftës më të gjerë Ruso-Ukrainase. Konflikti ndau Donbasin, që ndau territorin e kontrolluar nga Ukraina, që përbën rreth dy të tretat e rajonit, dhe territorin separatist/rus, që përbën rreth një të tretën. Rajoni mbeti i tillë për vite me radhë derisa Rusia nisi një pushtim të plotë të Ukrainës. Më 30 shtator 2022, Rusia shpalli në mënyrë të njëanshme aneksimin e saj të Donbasit së bashku me dy rajone të tjera ukrainase, Kherson dhe Zaporizhzhia.
Qyteti i Donetsk (qyteti i pestë më i madh në Ukrainë) konsiderohet kryeqyteti jozyrtar i Donbasit. Qytete të tjera të mëdha (mbi 100,000 banorë) përfshijnë Luhansk, Makiivka, Horlivka, Kramatorsk, Mariupol, Alchevsk, Lysychansk dhe Sievierodonetsk.
Bedinja
Bedinjë, (Бедиње/Bedinje) ёshtё fshat nё komunën e Kumanovës, Maqedoni.
Gjeografia
Bedinje është një vendbanim në veri të Republikës së Maqedonisë, në komunën e Kumanovës.
Demografia
Fshati Bedinjë është një venbanim i madh me një popullsi prej 2327 banorësh, sipas vitit 2002. Shumicën e Bedinjës e përbëjnë maqedonasit dhe shqiptarët, pastaj serbët dhe romët.
Kulla e vrojtimit në Durrës
Kulla e vrojtimit në Durrës ose Kulla e kapitenarisë shërben për të ndjekur të gjitha situatat detare, për të monitoruar lundrimin e anijeve si dhe për të drejtuar operacione detare në raste të jashtëzakonshme. Në kullë funksionojnë disa salla komandimi dhe vrojtimi të pajisura me aparatura moderne optike dhe dëgjimi. Sistemi i kamerave të vëzhgimit mundëson vrojtimin e objekteve deri në distancën 10 milje detare larg dhe është i aftë që të identifikojë edhe njollat e ndotjeve detare të cilat mund të shkaktohen nga anije të ndryshme. Në sallën e madhe të kullës ndiqet i gjithë aktiviteti i kapitenarive të porteve të vendit tonë. Kulla e vrojtimit në Durrës është ndërtuar në vitin 2007.
Enver Imamoviq
Enver Imamoviq (U lind më 29 tetor 1940, në Fojnica, Bosnja dhe Hercegovina, RSFJ). Është profesor, historian dhe arkeolog boshnjakë. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, Gjimnazin në Sarajevë, studimet për arkeologji në Fakultetin e Filozofisë në Zagreb kurse doktoraturën e kreu në Fakultetin e Filozofisë në Beograd, me temën "Përmendoret antike të kultit dhe ato votive në rajonin e Bosnjës dhe Hercegovinës," (Antički kultni i votivni spomenici na području Bosne i Hercegovine).
Saint-Éloi (Kanada)
Saint-Éloi është një qytet në Les Basques, provinca Kebek, në Kanada. Qyteti ka një sipërfaqe 65.03 km² dhe popullsi 338 banorë.
Neritan Liçaj
Neritan Licaj. është një aktor i mirënjohur shqiptar. Lindur me 28 prill 1969. Neritan Liçaj është një nga aktoret shqipetar më prodhimtar dhe i angazhuar si në teatër dhe në film.
Teatër
info you tube foto foto
Film
Bar Kafe: Hallet e Viktorit Bar Kafe - Fjalekalimi i Viktorit Un Ti dhe Kasandra part 3 / 7 Une, ti dhe Kasandra part 5 / 7 You tube
Asistent regjisor "Muzeu" Kasem Trebeshina, Teatri Kombëtar, 1998. Asistent regjisor " Kopshti me dallëndyshe " Babis Cikliropulos, regji Kiço Londo, Teatri Kombëtar, 1998.
Fitues i çmimit "Aleksandër Moisiu" në Festivalin e Teatrit Kombëtar, me shfaqjen "Quo vadis", 1997 Fitues i Çmimit "Aleksandër Moisiu" si aktor deputues në Festivalin e Teatrit Shqiptar, 1995
Pjesëmarrje ne festivalet: Festivali Ndërkombëtar i Teatrit Mesdhetar në Butrint, Festivali Mesdhetar të Madridit – Spanjë, Festivali Ndërkombëtar i Teatrove Alternative Kajro, Egjipt, Festivali i Skomrahi, Quizoola workshop –International Festival Theaterformen, Hannover, 1998.
Sheriati
Sheriati (arabisht شريعة = šariʿa, shari’a, me kuptimin ‚rrugë për në lug‘, ‚rrugë e çarë, e qartë‘; edhe ‚ligj fetar‘, ‚rit‘; e rrjedhur nga folja شرع = shara’a = šaraʿa = udhëheq rrugën, urdhëroj, caktoj (edhe ligjin); forma në shqip është marrë nga ajo turqisht şerîat) është kodi ligjor i legjitimuar fetarisht, i pandryshueshëm i fesë islame. Forma në shumës (شرائع = shara’i’ = šaraʾiʿ) cilëson tërësinë e të gjitha rregullave përmbajtës në të. Me fikh nënkuptohet jurisprudenca në fenë islame. Ajo shtrihet në të gjitha marrëdhëniet e jetës fetare, civile dhe shtetërore dhe kërkon që çdo marrëdhënie e jetës publike apo private të rregullohet sipas këtij kodi fetar.
Kuptimi
Termi sheriat ose shari’a e ka origjinën në kuran. Ai përmendet vetëm në një vend të vetëm në kuran: Sure 45, vargu 18, ku ai nënkupton shtegun në shkretëtirë që çon në burimin e ujit, nga ku për myslimanët vjen origjina hyjnore e sheriatit.
(Fjala „rit“ nënkupton sheriatin)
Forma e foljes së përmendur më lart gjendet në tekstin e kuranit në këtë kuptim:
— Sure 42, vargu 13.
Sheriati është për myslimanët udhërrëfyesi i detyrueshëm, për të çuar njeriun tek burimi i tij zoti dhe (tërësia e rregullave të allahut që kanë të bëjnë me veprimet e njeriut.) (Në kulturën islamike sheriati cilëson ligjin në kuptimin më të gjerë, dmth. të gjitha normat fetare, morale, shoqërore dhe ligjore, të cilat përfshihen në kuran dhe në traditën profetike.)
Termi sheriat cilëson të drejtën islamike; ai përmban tërësinë e rregullave të zotit që kanë të bëjnë me veprimet e njeriut. Ligjet e sheriatit janë të detyrueshme për të gjithë njerëzit në një shoqëri islamike, edhe për jo-myslimanët. Vetëm disa pak detyrime, si psh. të falurit pesë herë në ditë ose agjërimi gjatë ramazanit, janë obligatore vetëm për myslimanët. E drejta islamike rregullon të gjitha marrëdhëniet dhe detyrimet e jashtme (forum externum) të njeriut me zotin dhe me njerëzit e tjerë. Ky ligj mbikëqyr përmbushjen e detyrimeve fetare të individit ndaj zotit, dmth. që të plotësohen (العبادات = al-’ibadat = al-ʿibādāt = veprimet e shërbesave fetare) dhe të gjitha marrëdhëniet e individit me njerëzit e tjerë, dmth. që (المعاملات = al-mu’amalat = al-muʿāmalāt = marrëdhëniet e ndërsjellëta) të përputhen me ligjin. Në lidhje me çështjet e besimit në kuptimin e ngushtë të tij, sheriati nuk merret. Sipas tij, njeriut i duhet ta pranojë të drejtën islamike me kufizimet dhe kontradiktat e saj pa bërë kritikë. Kërkimi për të zbuluar kuptimin dhe logjikën inherente (të brendëshme) të ligjeve hyjnore është i lejueshëm deri aty ku zoti e tregon vetë rrugën për atje.
Si instruksion i pagabueshëm detyrimesh, ai përfshin të tërë jetën fetare, politike, shoqërore, shtëpiake dhe individuale si të myslimanëve ashtu edhe të atyre me besim tjetër (dhimmi) në atë masë që mënyra e jetës së tyre publike mos t'i bëhet në asnjë mënyrë pengesë as fesë islame dhe as myslimanëve. Unifikimi i fesë me jurisprudencën në një sistem shtetëror sjell me vete edhe unfikimin e fesë me shtetin, i cili vihet re në mënyrë të ndryshme në shtetet arabo-islamike të sotme (në të cilat feja shtetërore është ajo islame).
— O. Spies dhe E. Pritsch
Zoti vlen në këtë sistem ligjor si ligjvënësi suprem (شارع = shāri’ = šariʿ); ligji i tij është pjesë e zbulesës hyjnore të kuranit. Kurani vlen në mënyrë të padiskutueshme në islamin sunnit si burim primar i ligjit. Ky është një ligj i kërkuar nga zoti, i përcaktuar prej tij, sipas botëkuptimit islamik, i zbuluar nëpërmjet të dërguarit të tij Muhametit. Por kurani përmban vetëm udhëzime të veçanta që mund të vlejnë vetëm si bazë për një ligjvënie të përgjithshme e të gjerë. Prandaj, që herët në historinë e fesë islame, doli në plan të parë përkrah kuranit si burim ligjesh edhe sunna (veprat dhe fjalët shembull të profetit Muhamet) duke u bërë qendra e interesimit për juridiksionin, për t'iu përgjigjur në mënyrë interpretuese çështjeve juridike që nuk trajtohen nga kurani duke marrë për ndihmë shprehjet e profetit të trashëguara gojarisht. Tregimet mbi sjelljen dhe fjalët e Muhametit janë mbledhur në të ashtuquajturin hadith. Më vonë teologët filtruan nga një mori e madhe e ngatërruar e këtyre haditheve, sipas rregullash të caktuara, gojëdhënat që mund të pranoheshin si origjinale, duke krijuar kështu përmbledhjet e haditheve që njihen më së shumti edhe sot.
Në tafsir, përkthimi në arabisht i biblës nga Saadia Gaon-i, të shekullit të 10-të, termi shari’a (sheriat) ose forma e shumësit shara’i’ përdoret në shumë vende në tekst për të përkthyer termin hebre torah, megjithëse për të në disa vende përdoret edhe fjala përkatëse arabe taurat. Me kuptimin ligj përdoret shari’a për shembull në bibël, eksodi 13,9: (sharī’atu ’llāh për ‚ligjin e zotit‘) dhe në bibël, deuteronomiumi 4,44 (libri i pestë i Mozesit ose Ligji i Përtërirë): (va-hadhihi ’sh-sheriatitu ’llati: „dhe ky është ligji që…“).
Statusi juridik për njerëz dhe popuj të ndryshëm
Sheriati i klasifikon njerëzit dhe popujt sipas besimit që kanë dhe sipas marrëdhënieve me shtetin islamik në kategori të ndryshme ligjore që përcaktojnë statusin juridik të tyre.
Përveç këtyre klasifikimeve ka edhe ndryshime brenda një grupi; kështu, në të drejtën e trashëgimisë dhe atë familjare, femrat nuk kanë të njëtat të drejta si meshkujt. Në të drejtën trashëgimuese psh. ato janë të disfavorizuara por nga ana tjetër nuk kanë as detyrime për mjete jetese kundrejt pjesëtarëve të familjes. E drejta ndërkombëtare islamike (sijeri) përcakton pozitën juridike të femrave jo-myslimane madje në mënyrë më të favorshme se atë të meshkujve jo-myslimanë.
Ndryshime ndërmjet vendeve
Sheriati përbëhet nga burimet e ndryshme të përmendura më lart. Kjo sjell që sipas vendeve të aplikohen versione me ndryshime të vogla nga njëri-tjetri. Regullat për zbatimin konkret dalin vetëm duke interpretuar këto burime. Traditat lokale që janë të integruara tek sheriati nuk shkojnë deri aty sa të bien në kontradiktë të hapur me rregullat e njohura të sheriatit. Prandaj edhe në Afganistan nën talibanët e drejta tradicionale fisnore pashtune ka ndikuar tek sheriati, gjë që psh. nuk ngjet në Arabinë Saudite, Iran ose Jordani.
shih edhe artikullin Fëkëhu
Pesë kategoritë
Sheriati, si shuma e instruksioneve islamike të detyrimeve, i grupon veprimet e njeriut në pesë kategori duke i vlerësuar ato si më poshtë:
Veprimet e ndaluara ndëshkohen në botën e këtejme me anë të dënimeve që parashikohen nga kurani (hudud ose hadd): konsumimi i alkoolit, imoraliteti, akuzimi i rremë për imoralitet, vjedhja, marrëdhëniet seksuale mes meshkujve dhe apostazia (ndërrimi i fesë); kjo e fundit ndëshkohet sidomos nëpërmjet sunna-s së profetit Muhamet dhe jo nëpërmjet përcaktimeve dënuese të kuranit.
Elementet përbërës të një veprimi
Në kryerjen e një veprimi sipas të drejtës islamike bëjnë pjesë elemente të ndryshëm, ku ndër të tjera bëjnë pjesë shtyllat bazë (اركان arkān), në mungesë të të cilave anulohet i gjithë veprimi. Një nga këto shtylla është qëllimi (نية nīya): një veprim, të cilit i mungon qëllimi, është i pavlefshëm. Gjithashtu veprimet vlerësohen gjithmonë sipas qëllimit që është i lidhur me to kështu që njerëzit duhet të heqin dorë nga gjykimi i njerëzve të tjerë pasi, sipas botëkuptimit islamik, vetëm zoti është në gjendje për këtë.
Duke konstatuar ekzistencën e këtyre elementeve të veprimit juristi islamik dallon nëse ai është i vlefshëm për t'u gykuar (صحيح sahīh) apo jo (باطل bātil).
Vlefshmëria
Për shumë myslimanë dhe teologë islamikë sheriati ka një vlefshmëri universale. Në disa vende islamike ai është baza për legjislativën (ligjvënësin). Rregullat relativisht të pakëta në lidhje me kultin vlejnë vetëm për myslimanët; anëtarë të feve të tjera (shih dhimmi dhe harbi) nuk preken nga to, megjithatë në disa vende ku sheriati formon tërësisht ose pjesërisht bazën për legjislativën, për ta vlejnë rregulla të veçanta që kufizojnë lirinë e fesë.
Në rastin kur nuk bëhet fjalë për ndalime por për raste të veçanta të ralla kur veprime të caktuara janë të detyrueshme (مكلف mukallaf), kjo shënohet në veçanti. Zakonisht duhet që autori të jetë në zotërim të plotë të fuqisë mendore (عاقل `ākil) dhe në moshë madhore (بالغ bāligh).
Shtetet me karakter të theksuar islamik të kohës së sotme
Në vitin 1990 në konferencën e 19-të ministrave të jashtëm të Organizatës së Konferencës Islamike (OIC) u ratifikua Deklarata e Kairos për të drejtat e njeriut në islam, e cila ka për qëllim të bëhet si linjë udhëzuese për ndërkohë 57 shtetet islamike anëtare të saj në fushën e të drejtave të njeriut. Në nenet e fundit 24 dhe 25 të saj përcaktohet e drejta islamike e legjitimuar fetarisht, sheriati, si e vetmja bazë për interpretimin e kësaj deklarate.
Kjo deklaratë konsiderohet nga apologjetët (komentues, shpjegues të fesë) si kundërpërgjigje e Deklaratës së Përgjithëshme të të Drejtave të Njeriut të OKB-së, nga e cila ajo devijon konsiderueshëm duke bërë sheriatin si bazë për të drejtat e njeriut.
Zbatimi në praktikë i të drejtës islamike është shumë i ndryshëm mes vendeve islamike. Në disa shtete ekziston një identifikim (barazim) teokratik i drejtësisë zyrtare shtetërore dhe sheriatit, në të tjera ai është abroguar (hequr), në disa të tjera ai është (në frymën e pluralizmit ligjor) i vlefshëm vetëm për një pjesë të popullsisë.
Surja el-Inshikak
është surja e 84-ta e radhitur në Kuran, ka 25 ajete. Mekase.