cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Letërsia e Rilindjes Evropiane
Poezia
Lirika baroke pati dy përfaqësues të rëndësishëm: Francisco de Quevedo dhe Luis de Góngora. Luis de Góngora (1551-1627) mund të konsiderohet një pararendës i shkollës seviljane, në virtyt të stilit latinexhant, forca e imazheve dhe përdorimi i shpeshtë i hiperbolave. Poezitë e Góngora-s i dhanë jetë një rryme të re, të quajtur «kulturorizëm» ose «gongorizëm», fortësisht të kundërshtuara nga bashkëkohësit Lope de Vega dhe Francisco de Quevedo, që do të kërkonin ta tallnin me satira dhe kritika. Veprat më të rëndësishme të Góngora-s qenë Fábula de Polifemo y Galatea (1612) dhe Soledades (1613); këto të fundit i dhanë origjinë një «revolucioni estetik» të mirëfilltë, për shkak të përdorimit të fjalëve të pazakonta, thellësisht të frymëzuara nga latinishtja, me rendin e fjalëve shpesh të përmbysur, referimet e shpeshta te mitologjia që kontribuoi në krijimin e një «gjysëm errësire irreale» të paparë ndonjëherë, nga e cila ndonjëherë dalin papritur imazhe të çuditshme. Francisco de Quevedo, i lindur në Madrid në 1580 nga një familje me origjinë fisnike, qe një poet dhe prozator «me mendim të thellë», një nga figurat më të rëndësishme për el Siglo de Oro. Shkroi shumë vepra të pasura me satira dhe kritika ndaj kategorive të veçanta të personave (si për shembull mjekët, avokatët, gratë etj.): Quevedo qe autor i zhdërvjelltë, pasi në jetën e tij shkroi libra teologjie dhe filozofie si Providencia de Dios, politikë si Marco Bruto, i frymëzuar nga stoicizmi, kritike letrare dhe veçanërisht satire humoristike. Historia de la vida del Buscón është një parodi e romanit pikaresk ku figura e pícaro-s është çuar në ekstrem, ashtu si përmbajtja; në të gjitha veprat e Quevedo-s haset një humorizëm i spikatur, i përdorur për të përshkruar gjithëçka, që nga vizionet infernale deri te bujtinarët dhe rojet gjyqësore. Ai qe autori kryesor konceptist dhe në shkrimet e tij poetike mund të identifikohet një mendim i ngjashëm me atë të ekzistencializmit të mëvonshëm.
Midis poetëve që nuk morën pjesë në konvencionet e poezisë baroke, duke parapëlqyer një stil më pak të ndërlikuar dhe formal, më të kthjellët, qenë Lupercio de Argensola (1559-1613) dhe Bartolomé Leonardo de Argensola (1561-1634), dy vëllezër, Alonso Fernández de Andrada dhe Francisco de Rioja (1583-1659). Ndërsa midis të tjerëve, që nuk i përkitën të ashtuquajturës «linja anti-baroke» por u shkëputën megjithatë nga baroku, mund të përmenden Luis Barahona de Soto, Andrés Rey de Artieda, Pedro de Espinoza dhe Juan de Jáuregui; me prirje akoma më të ndryshme qe vepra e dy kontëve: Juan de Tassis y Peralta, kont i Villamediana-s, që shkroi vepra ku tregohet me këmbëngulje pesimizmi, dhe Diego de Silva y Mendoza, kont i Salinas-it, i pajisur me një stil më të gjallë por më pak formal, i pasur me introspeksione psikologjike.
Proza
Zhvillim dhe lartësim të madh pati letërsia fetare, ose «mistike». Ajo arriti pikën e famës kulminante në gjysmën e dytë të Pesëqintës, falë veprave të San Giovanni della Croce (1542-1591), frati Luis de Granada (1504-1588) apo Shën Teresa d'Ávila (1515-1582). Ky rikthim te letërsia fetare ndodhi në vazhdim të lëvizjes rilindase që, ndërsa nga ana letrare solli futjen e shkencës në art, nga ajo fetare solli një kujdes më të madh për individin, që përpiqej të bashkohej me figurën hyjnore nëpërmjet brendësisë së vetë dhe jo më duke ndjekur (dhe madje ndonjëherë kapërcyer) direktivat e kishës. Luis de Granada u vu në dukje për forcën e oratorisë së vetë dhe për vëmendjen ndaj natyrës (prirje kjo që e çoi të dyshohej si iluminist nga Inkuizicioni, që arriti ti ndaloi veprat e tij për pak kohë); Ndërsa Pedro Malón de Chaide qe një agustinian që, ndryshe nga Alonso de Orozco, imitoi letërsinë profane në përpjekje për ta përballte me stilin e vetë. Vepra e Shën Teresa de Ávila, e lindur si Teresa de Cepeda y Ahumada, fillimisht qe e përkushtuar ndaj meditimit, për tu maturuar pastaj, në vazhdim të një vizioni, në një letërsi më aktive dhe të gjallë, të pasur me imazhe të gjalla dhe nga proza spontane dhe tradicionaliste, ku ndonjëherë shfaqen disa popullarizma. Shkrimi më i rëndësishëm i Teresa-s është Vida, ku ofron interpretimin e vetë të disa «çështjeve shpirtërore». San Giovanni della Croce, dishepull i Shën Teresa-s, lindi me emrin Juan de Yepes në Fontiveros; me Cántico espiritual ai përshkroi ekstazat e tij në një gjuhë fortësisht simbolike, e pasur me citime dhe lirizëm.
Ndërsa për sa i përket romanit u regjistrua një gjini e re, romani pastoral, ku personazhet janë pjesëtarë të botës fshatare, zakonisht barinjë. Kjo gjini ka origjinë në shkrimet italiane me ambjentim bukolik si për shembull Ninfale fiesolano i Giovanni Boccaccio-s, ose Carmen Bucolicum i Petrarkës. Ata janë libra me përmbajtje të lehtë, me histori dashurie me portagonistë barinjë dhe fshatarë, të karakterizuar nga një farë shkëputjeje nga realiteti nëpërmjet përshkrimit të peizazheve idilike të jashtme nga shoqëria dhe nga kontaminimet e saj. Shembulli i parë i këtij tipi tekstesh është Diana, vepra në spanjisht e shkrimtarit portugez Jorge de Montemayor (1520-1561); në ndjekje të linjës qe Lope de Vega me Arcadia-n dhe Miguel de Cervantes me Galatea-n, dhe kështu romanet pastorale patën sukses të madh. Një tjetër gjini romani që pa dritën është romani moresk, në të cilin arabi spanjoll merr rolin e personazhit kryesor, duke u idealizuar. Pas veprës së parë të kësaj gjinie, Historia del Abencerraje y la hermosa Jarifa, gjinia u bë e njohur me Guerras de Granada, e shkruar nga Ginés Pérez de Hita (1554-1619).
Miguel de Cervantes (1547-1616) konsiderohet si romancieri më i madh spanjoll i të gjitha kohëve dhe ndikimi i tij mbi letërsinë spanjolle qe i tillë sa spanjishtja është përkufizuar si «gjuha e Cervantes-it» dhe atij i është dedikuar Istituti i gjuhës dhe kulturës spanjolle. Pas La Galatea e vitit 1585, romani Don Kishoti i Mançës (El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha), kryevepra e Cervantes-it u publikua në dy kohë, pjesa e parë në 1605 dhe e dyta në 1615, pas shfaqjes së një vazhdimi 'pirat' me autor Alonso Fernández de Avellaneda. Te Qujote Cervantes zbulon "përmasën e katërt" të shkrimit narrativ, duke inauguruar epokën e gjatë dhe të larmishme të romanit modern. Formimi kulturor i Cervantes-it u zhvillua në fazën e kalimit midis shekullit të XVI në klimën e Rilindjes së plotë dhe kalimit nga Rilindja te baroku gjeti te ai një interpretues thellësisht të rrënjosur në problemet e njeriut të asaj kohe. Në veprën e Cervantes-it vërehet nevoja për të zbuluar ëndrrën, fantazinë, të panjohurën, çmendurinë, instinktin për të sjellë në jetë vetëdijen njerëzore.
Teatri spanjoll i Rilindjes
Teatri spanjoll e nis Rilindjen me një vepër mjeshtërore, La Celestina, e Fernando de Rojas (1499 dhe 1502), një prurje e fortë në favor të realizmit që u vazhdua nga vepra të tjera të gjinisë çelestineske si La lozana andaluza (1528) e Francisco Delicado dhe Segunda Celestina (1534) e Feliciano de Silva mes të tjerave, paraprirëse e fiksioneve të idealizuara të librave kalorsiakë (Amadís de Gaula, 1508, Palmerín de Inglaterra, 1547-1548 dhe Tirante el Blanco, 1511 përkthimin e tij në gjuhën kastiliane); të romanit pastoral (Los siete libros de la Diana (1559) e Jorge de Montemayor); të romanit moresk (Historia del Abencerraje y la hermosa Jarifa, 1565) dhe të romanit sentimental (Cárcel de amor, 1492, i Diego de San Pedro dhe Proceso de cartas de amores, 1548, i Juan de Segura). Vazhdoi teatri i gjysmës së parë të shekullit të XVI me figurat e shquara si dhe muzikantin Juan del Encina dhe Églogas e tij, të Gil Vicente dhe Tragicomedia de Don Duardos e tij, të Bartolomé Torres Naharro me komeditë romane të përfshira në Propalladia-n e tij (1517 dhe 1520) dhe, megjithëse në gjysmën e dytë të shekullit të XVI, Lope de Rueda me Pasos e tij komike (1567) që i parprinte entremés-it, Jerónimo Bermúdez me Nises e tij, tragjedi klasiciste mbi mitin e famshëm të Inés de Castro; Miguel de Cervantes, me po aq klasicisten El cerco de Numancia (1585) dhe komeditë e tij mbi robërit si dhe formula skenike revolucionare të feniksit të gjeniut Lope de Vega (1562-1635), autori më prodhimtar i teatrit botëror dhe dishepujt e tij të parë Guillén de Castro (1569–1631) dhe Juan de la Cueva (1543-1612).
Franca
Franca e gjeti poetin e saj të madh të Rilindjes te Pierre Ronsard, që kryesonte grupin letrar të La Pléiade së bashku me Joachim du Bellay të përbërë nga shtatë rapsodë.
Në prozën romaneske u shqua satira e La vie de Gargantua et de Pantagruel e François Rabelais, ku paraqitet një botë e përmbysur plot humor dhe fantazi, që ka si qëllim kryesor kritikën e zakoneve franceze.
Proza didaktike pati si figurë të madhe Michel de Montaigne, krijuesi i esesë me veprën e tij Essais (1580), që inaugurojnë një gjini që kombinonte reflektimin personal me opinionin subjektiv dhe që i drejtohet një lexuesi të zgjedhur dhe kureshtar, të interesuar për botën bashkëkohore.
Anglia
Rilindja hyn me vonesë në ishujt britanikë. Është në gjysmën e dytë të shekullit të XVI, me periudhën elizabetine (e qujtur kështu nga mbretërimi i Elizabetës së I të Anglisë), kur ndikimi klasik dhe italian arrin kulmin e tij. Është teatri fusha që u shqua më shumë.
Veprat dramatike të zbavitjes (të kundërta me synimet moralizuese) u rikthyen në skenar. William Shakespeare është dramaturgu më i shquar, por pati edhe shumë të tjerë, si Christopher Marlowe dhe Ben Jonson.
Nga shekulli i XVI deri në XVIII zbatuesit e 'commedia dell'arte' improvizonin në rrugët e Italisë dhe Francës, por vetëm disa prej tyre u shkruan. Shakespeare nisi nga teatri popullor dhe nga kultura greko-latine për të krijuar komedi të reja.
Lirika rilindase u vu në dukje nga Thomas Wyatt, që adoptoi sonetin italian me metrikën angleze. E ndoqën Henry Howard, Philip Sidney dhe Edmund Spenser përveç Shakespeare-it, që shkroi gjithashtu sonete të famshme angleze.
Epika u përfaqësua nga The Fairy Queen e Edmund Spenserit (1597) që ndoqi modelin e Ludovico Ariosto-s me poemën narrative romanceske dhe të mbushur me peripeci.
Gjermania
Gjermania i solli Rilindjes teknologjinë që do ta përhapte me shpejtësi: makina e shkrimit, i shpikur nga Johannes Gutenberg. Kjo shpikje, së bashku me letrën, uli koston dhe shumëfishoi numrin e librave duke shkaktuar në të gjithë Evropën një lloj përhapje të madhe të leximit dhe kulturës, duke ndikuar në lindjen e një sensi kritike që do ti jepte jetë Reformimit protestant. Midis viteve 1450 dhe 1600 u përhap në vendet dhe principatat e zonës gjermanike Humanizmi dhe u shfaq, si pasojë, Reformimi protestant. Përfaqësues të shquar qenë Erazmi i Rotterdamit, aktiv në Bazel dhe Johannes Reuchlin, që të dy i shkruan veprat e tyre kryesore në latinisht dhe patën pak ndikimin jasht rretheve erudite. Erazmi kritikoi besimin më sipërfaqësor dhe pushtetin e madh si dhe korrupsionin moral të kishës katolike romane në veprën e tij Colloquia, dialogje të hartuara në mënyrën helenike të Luciano de Samosata. Një këndvështrim më popullor pati Humanizmi i Ulrich von Hutten (1488–1523), me poemat e tij rebeluese, ose i Sebastian Brant (1458–1521), që shkroi me sukses të madh satirën e tij Narrenschiff (Anija e të marrëve)) në gjermanisht. E ilustruar nga Albrecht Dürer, kjo vepër qe, para Vuajtjeve të të riut Werther të Johann Wolfgang Goethe, vepra më popullore e shtypur në gjermanisht.Lëvizja më e suksesshme qe Reformimi protestant i nisur nga Martin Luteri (1483–1546). Luteri i shkroi idetë e tij në gjermanisht dhe përktheu biblën në gjuhën që populli mund ta kuptonte; Bibla e Luterit, e përkthyer midis viteve 1522 dhe 1534, qe një zhvillim themelor në krijimin e një gjuhe letrare të unifikuar të gjermanishtes duke përshpejtuar zhvillimin e gjermanishtes moderne. Nga ana tjetër, meritojnë të përmenden edhe mjeshtrat e poezisë, Schwank dhe Fastnachtsspiel, përfaqësues të gjinisë burleske, mbi të gjitha në formën e përfaqësuesve të saj më të shquar Hans Sachs (1494–1576) dhe Jörg Wickram (rreth vitit 1505 – para vitit 1562). Autor tjetër i rëndësishëm i shekullit të XVI qe satiristi i pamëshirshëm Johann Fischart (1546–1590), me origjinë nga Strasburgu, vepra më e njohur e të cilit është Affentheurlich Naupengeheurliche Geschichtklitterung.
Një gjini e përhapur në këtë epokë qe Volksbuch, një lloj broshure që botohej në formë anonime dhe trajtonte tema popullore. Shembuj të saj janë Historia e D. Johann Georg Fausten, versioni rilindas i mitit të Faustit dhe tregimet rreth mashtruesit Till Eulenspiegel.
Holanda
Shekulli i XVI në Holandë u dominuan nga figura e Erazmit të Rotterdamit dhe Humanizmit latin. Edhe humanizmi zgjodhi me paraqëlqim të shprehej në gjuhën latine, megjithëse në Rilindje nisi të merte formë një gjuhë letrare e përbashkët në Vende të ndryshme të Ulta duke nisur nga përkthimet e para nga protestantët të Biblës; bëhet fjalë për një hollandishte më homogjene dhe më pak dialektore se deri atëherë.Ky proces i gjerë nisi me reagimin e protestantëve kundër katolicizmit këmbëngulës që kërkonte të impononte Filipi i II. Protestantët promovuan përkthime të ndryshme në gjuhën holandeze të Psalmeve, ku veçohet Jan Utenhove, që për më tepër qe i pari që përktheu në gjuhën holandeze Dhiatën e Re. Philips van Marnix shkroi satira kundër kishës katolike. Humanizmi nxori më pas figura si Dirck Volckertszoon Coornhert (1522–1590), autor i një Zedekunst ose "Ética" (1586) dhe më të njohurin Erazmi i Rotterdamit dhe kulminoi me shekullin e XVII, që qe shekulli i artë i letërsisë holandeze, kur u përkthye e gjithë Bibla në holandisht për të farkëtuar një holandishte të përbashkët letrare; kjo është quajtur Bibla e shteteve. Për më tepër u shquan humanistë të tjerë, mbi të gjitha për prurjet dramatike: Willem van de Voldersgraft, i quajtur gjithashtu Willem Gnapheus (1493-1568) që ndikoi në mënyrë të fuqishme teatrin e mëvonshëm me dramën e tij mbi temën e birit plangprishës, Acolastus (1529), ku shpalos si një i ri i shëndetshëm dhe plotë jetë mer lajmin se do të sëmurej dhe do të vdiste dhe që gjendej vetëm, pa dikë që ta shoqëronte në ditët e tij të fundit dhe komedia e tij Morosophus (1531). Joris van Lanckvelt, më i njohur si Georgius Macropedius, (1487-1558), shkroi komedinë Andrisca mbi dy gra tradhëtare dhe drama Hecastus (1539), shumë e vlerësuar dhe përkthyer, mbi të gjitha në gjermanisht, duke përfshirë edhe poetin e madh protestant Hans Sachs. Për më tepër shkroi libra të ndryshëm me tekste që qenë shumë të përdorur, midis të cilëve një udhëzues për të shkruar letra (Epistolica). Si profesor pati një sërë dishepujsh, midis të cilëve edhe gjeografin Gerardus Mercator.
Elozh mbi marrëzinë i Erazmit të Rotterdamit, një satirë mbi abuzimet shoqërore dhe kishtare, ndoshta vepra e humanizmit holandez më e përkthyer në gjuhët e tjera.
Portugalia
Njëlloj si në Spanjë, Shekulli i Artë i letërsisë portugeze fillon në fillim të shekullit të XVI. Futen modelet peotike italiane nga Francisco Saa de Miranda në gjysmën e parë të shekullit. Saa de Miranda qe admirues dhe mik i Garcilaso de la Vega dhe në një nga eglogat e tij vajton vdekjen e poetit toledian. Shkroi, si ai, sonete, këngë petrarkeske, egloga dhe nëngjini të tjera lirike me frymëzim italian.
Por poeti kombëtar portugez par ekselencë është Luis Vaz de Camoens, që shkroi poesi lirike dhe epike, si në portugalisht ashtu dhe në spanjisht dhe u shqua për përsosmërinë e soneteve të tij. Vepra e tij madhore është epopeja Os Lusíadas ('Luzitanët'), që u kthye në epopenë kombëtare dhe u lidh me aventurat e marinarëve bashkëqytetarë, veçanërisht ajo e ekspeditës së Vasco de Gamas në Indi, larminë e peripecive, rrisqeve, mbytjen e anijeve dhe betejat. Në kët narracion të gjatë epik përfshihen legjendat folklorike të Portugalisë, si historia e Inés de Castro dhe kalimi e kepit të stuhive.
Ema Andrea
Ema Andrea u lind më 18 gusht 1971. Aktore në teatër dhe pedagoge në Akademinë e Arteve.
Por gjithashtu është dubluese e filmave vizatimor te ndryshem dhe telenovelash  në Top Channel si :
Jetmira Dusha
Jetmira Dusha, lindi në Fier më 4 prill 1955, është aktore e TK-së. Interpretoi disa role në filma artistike.
Medalja Mësues i Merituar
Medalja Mësues i Merituar është dekoratë shtetërore e Kosovës që u jepet personaliteteve për kontributin e dhënë dhe që po japin në fushën e arsimit në të gjitha nivelet.
Shprehja e mrënjohjes dhe nderimi i indivdëve me këtë medalje bëhet nga Presidenti i Kosovës. Të drejtën për të paraqitur propozim për dekorim para Presidentit të Kosovës e kanë:
Dekorata Qytetar i Merituar i Kosovës
Dekorata Qytetar i Merituar i Kosovës është dekoratë shtetërore e Kosovës që u jepet qytetarëve të Kosovës, që kontribuojnë në të mirë të Kosovës dhe bëjnë vepra të mira për vendin.
Shprehja e mirënjohjes dhe nderimi i indivdëve me këtë dekorat bëhet nga Presidenti i Kosovës. Të drejtën për të paraqitur propozim për dekorim para Presidentit të Kosovës e kanë:
Gollomboç
Glloboçeni është një fshat në bashkinë Pustec në rrethin e Korçës të Shqipërisë.
Ora Verore e Evropës Qendrore
Vendet dhe territoret e mëposhtme përdorin Orën Verore të Evropës Qendrore (CEST) gjatë verës.
CEST është përdorur në vitet 1993-1995 në Portugali dhe 1998-1999 në Lituani.
Kaleniku i Poshtëm
Kalenik i Poshtëm (greqisht: Κάτω Καληνίκη/Káto Kaliníki) është fshat në qarkun i Follorinës, Greqi. Përpara vitit 1926, fshati është njohur me emrin e vjetër në formën greke Κάτω Κάλενικ/Káto Kálenik.
Rozeta Feri
Rozeta Feri Lindi në Vlorë më 29 mars 1961. Aktore e teatrit "Aleksandër Moisiu", pas vitit 1994 u fokusua më shumë në menaxhimin e artit. Në film ka interpretuar disa role të dyta.
Kantoni Fougères-Sud
Kantoni Fougères-Sud (frëngjisht: Canton de Fougères-Sud) është një kanton në departamentin Ille-et-Vilaine, rajonin Région Bretagne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Fougères. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 18278 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Fougères-Sud aktualisht përbëhet nga 9 komuna.
Sistemi informativ GIS
GIS    (Geographic Infrmation System)
Në aspektin gjeografik informatat hapësinore janë të shumëllojshme.Të gjitha aktivitetet që zhvillohen në hapësirë si ato ekonomike, joekonomike, shoqërore apo natyrore, ato duhet të përcillen apo të monitorohen, qofshin ato të dobishme apo të dëmshme për shoqërinë. Monitorimi i këtyre aktiviteteve është i dobishëm në mënyrë që të bëhet planifikimi i hapësirës dhe organizimi i saj sa më i favorshëm për shoqërinë. Objektet dhe proceset natyrore monitorohen në mënyra të ndryshme, por këto kanë kuantitetin e vet që mund të shprehet në vlera numerike që shprehin madhësinë në kohë dhe në hapësirë.Për këtë qëllim janë ndërtuar sistemet informative kompjuterike me qëllim të mbledhjes sa më të shpejtë të informatave gjeografike. Çdo gjë që zhvillohet në kohë dhe në hapësirë merr karakter gjeografik. Zhvillimi i teknologjisë informative tash ka arritur në nivelin e krijimit në Sistemin Informativ  Gjeografik dhe hartografimin kompjuterik. Krahasuar me sistemet tjera informative (në banka etj) GIS-i(Geographic Information System) është zhvilluar më ngadalë.Sistemi i pastër informativ gjeografik ishte Sistemi Gjeografik Kanadez (CGIS),  i cili është zhvilluar për qëllime të planifikimit.Megjithatë, ky sistem edhepse mund të merret si themel apo bazë e formimit të GIS-it në vitet e 60-ta (shek.XX), nuk kishte përhapje të shpejt dhe nuk ishte sistem stimulues. Vetëm në mes viteve te 80-ta (shek .XX) GIS fiton konturat e sistemit bashkëkohor për përpunimin e të dhënave hapësinore. GIS-i ka aplikim të gjerë në institucione dhe kompani të cilat kanë nevojë për të dhëna hapësinore si :agjenci për monitorim të mjedisit, administratë qeveritare lokale dhe regjionale, marketing, kompani për eksploatim të mineraleve, ushtri, energjetikë, telekomunikacion etj.
Përgatitja e të dhënave për GIS
1.Të dhëna të cilat përgatiten të futen në GIS, 2.Të dhëna të cilat janë produkt i GIS-it. Të dhënat të cilat përgatiten të futen në GIS janë të dhëna të cilat janë mbledhjur më parë.Këto të dhëna në GIS futen në dy mënyra : 1.Tabelare(numerike) nëkombinim me ato vektoriale-lineare dhe 2.Rasterike(hartë e skanuar, foto satelitore etj). Rëndësi e veqantë duhet t'i kushtohet burimit të të dhënave.Saktësia dhe besueshmëria e tyre luajnë rol me rëndësi nëGIS, ngase është bazë e përpunimit të mëtutjeshëm.Të dhënat numerike mund të mblidhen drejtpërdrejt ose i ka publikuar ndonjë institucion, kompani e licencuar qëmerret  me mbledhjen dhe përpunimin e tyre etj.Të dhënave rasterike u paraprin  gjeoreferencimi  i burimeve më të hershme hartografike si dhe pjesëmarrja e siperfaqës së tokës për një piksel nëformën rasterike.Bartja e të dhënave rasterike nëGIS bëhet përmes digjitalizimit, i cili mund të jetë manual dhe automatik.Digjitalizimi manual është i lidhur ngushtë me tabelën digjitale apo edhe me digjitalizimin e hartës bazë të shfaqur në ekran.Digjitalizimi automatik nënkupton konvertimin e drejtpërdrejt të rasterit në bazë vektoriale.Pas digjitalizimit nga baza rasterike fitohet baza e re e tëdhenave që quhet bazë vektoriale. Baza vektoriale përbëhet nga tri elemente kryesore : pika, vija dhe poligoni.Baza vektoriale krijon lidhje permanente ,me bazën e të dhënave dhe janë në vartësi të ndërsjellë, ku me modifikimin e njërës  mund të modifikohet tjetra dhe anasjelltas.Baza vektoriale ka rëndësi të madhe sepse mundëson qasje në gjeomatikën e elementeve gjeografike e që është burim i shënimeve të nxjerra nga GIS -i. Nga gjeomatika në mënyrë automatike fitohen të dhënat hapësinore si :lartësia mbidetare, distanca, madhësia e territorit, gjatësia e objekteve gjeografike, shpërndarja hapësinore, koncentrimi i dukurisë e shumë e shumë të tjera.
Përpunimi i të dhënave gjeografike dhe menaxhimi i të dhenave numerike dhe hapësinore
Gjeografia përfshin numër të madh elementesh hapësinore, për këtë arsye edhe të dhënat gjeografike janë të llojllojshme si në hapësirë ashtu edhe në kohë. Llogaritet se 80% e të gjitha shënimeve kanë karakter hapësinor, e menaxhimi i tyre paraqet punë të ndërlikuar. Sistemi Informativ Gjeografik është i përshtatshëm që këto të dhëna ti vë në krahasim mes elementeve dhe proceseve të ndryshme, transformimin e tyre në emërues të përbashkët gjeografik-hapësinor dhe atë nga niveli lokal deri te regjionet më të mëdha. Gjatëpërpunimit të të dhënave duhet t'i kushtohet rëndësi njohjes dhe vërtetimit të tyre, duke pasur kujdes këto elemente : -Lokacioni i te dhënave : sasia, lloji i të dhënave që disponojmë  dhe burimi i tyre; -Shkalla hapësinore e të dhënave : nga ato lokale deri te ato globale ; -Prezantimi i të dhënave : fjalë, karakter, grafike, tabele apo harta. E gjithë baza e të dhënave në GIS ndahet në dy grupe : në bazën e të dhënave hapësinore dhe në bazën e tëdhënave alfanumerike (që mund të jenëveqori kuantitative dhe kualitative-cilësore). Baza e të dhënave hapësinore krijohet dhe menaxhohet përmes Sistemit të Digjitalizimit, Sistemit të Procesimit të ortofoteve apo fotografive satelitore, ndërsa mbajnëlidhje ndërvepruese  me Sistemin e Analizave Gjeografike. Baza e të dhënave alfanumerike krijohet dhe menaxhohet nga Sistemi i Procesimit të ortofotove apo fotografive satelitore, Sistemi i Analizave Statistikore dhe Sistemi i Udhëheqjes së Bazës së Shënimeve. Të dhënat numerike krijohen dhe ruhen në formë tabelare, kryesisht nëformat .DBF, qëme sistemin e kodifikimit lidhen me të dhënat hapësinore të cilat paraqesin objektet gjeografike në formë vektoriale- lineare. Në shumicën e GIS programeve, janë të ndërtuar si baza e të dhënave vektoriale ashtu edhe baza e të dhënave numerike si në : MpInfo, ArcView, Intergraf etj. Disaa programe kane komunikim te drejtperdrejt me ndonje program tjetër si me Excel, Access, Lotus, SPSS etj. Në menaxhimin e mirë të shënimeve në këto programe numerike dhe lidhjen e tyre me programet e GIS-it, ku gjendet baza vektoriale, rol te rëndësishëm ka DBMS(Database Managment System).Ky sistem vazhdimisht kujdeset në cilesinë e tëdhënave numerike dhe cilësinëe lidhjes së tyre me bazën vektoriale.
Medalja Presidenciale e Meritave
Medalja Presidenciale e Meritave është dekoratë shtetërore e Kosovës që u jepet qytetarëve të Kosovës e të huaj që me punë të tyre kanë kontribuar dhe kontribuojnë për Kosovën në fusha të veçanta të jetës.
Shprehja e mirënjohjes dhe nderimi i indivdëve me këtë medalje bëhet nga Presidenti i Kosovës. Të drejtën për të paraqitur propozim për dekorim para Presidentit të Kosovës e kanë:
Sulejman Elezi
Sulejman Selim Elezi lindi në vitin 1926 në Ketë Burrel. Në fillim të vitit 1944 u lidh me lëvizjen Nacional-Çlirimtare, duke marrë pjesë aktive në shumë aksione, duke treguar gjithmonë trimëri dhe guxim. Sulejman Elezi ishte partizan i Brigades së I-rë Sulmuese. Ai mori pjesë në të gjitha luftimet që kreu kjo brigade në zonën e Tiranës dhe për çlirimin e saj. Në nëntor të vitit 1944 u vra në luftën për çlirimin e Tiranës. Eshtrat e dëshmorit Sulejman Selim Elezi prehen në Varrezat e Dëshmorëve në Pezë.
Zaroshkë
Zaroshka është një fshat në komunën Liqenas në rrethin e Korçës të Shqipërisë.
Albert Ajnshtajn dhe Teoria Speciale e Relativitetit
Albert Ajnshtajn (Ulma, 14 mars 1879 - Princeton, 18 pril 1955) ka qene nje fizikant dhe filozof gjerman i nenshtetezuar zvicerian dhe amerikan. Pervecse ka qene nje nder fizkantet me te njohur te historise se shkences, qe ndryshoi ne menyre radikale paradigmen e interpretimit te botes fizike, ishte aktive ne fusha te ndyshme, nga filozofia te politika. Per dispoziten e tij ne kulturen e pergjithshme eshte konsideruar nje nder studjuesit dhe mendimtaret me te rendesishem te shekullit te XX. Në vitin 19 05 veprën e tij më të rëndësishme, dhe një nga dokumentet më të rëndësishme shkencore në histori të titulluar “Teoria e Relativitetit". Dhjetë vjet më pas ai botoi një vëllim të zgjeruar të kësaj vepre me titullin “Teoria e Përgjithshme e Relativitetit”, që përfshin ide themelore që përdoren për të përshkruar fenomene natyrore lidhur me kohën, hapësirën, masën, lëvizjen dhe forcën e rëndesës.
Jeta e Albert Ajnshtajn
Albert Ajnshtajn lindi në Ulmi te Gjermanisë në vitin 1879, në një familje hebrejesh. I ati ishte pronar i një fabrike që prodhonte pajisje elektrike, ndërsa e ëma pëlqente librat dhe muzikën. Vetë Ajnshtajni ishte fëmijë i heshtur e i urte, i cili filloi të fliste vonë dhe kishte vështirësi të mësonte për të lexuar.
Kur mbushi pesë vjeç, i ati i dha një busull, që menjëherë i krijoi djalit një interes të paparë për gjilpërën magnetike dhe fenomenet natyrore që shkaktonin lëvizjen e saj në të njëjtin drejtim. I ati i shpjegoi se kjo shkaktohej nga fusha magnetike dhe forca e rëndesës. Ajnshtajni e kishte të vështirë të kuptonte koncepte të tilla në atë moshë. Kur fliste per jeten e tij ne vitet  e fëmijërisë, Albert Ajnshtajn tregonte se nuk e kishte me qejf shkollimin. Metoda e prerë mësimore, ku nxënësve nuk u lejohej të bënin pyetje e bënte atë të ndjehej si i burgosur.
Por me kalimin e viteve, fizikani i ardhshëm zhvilloi një dashuri të madhe për matematikë, gje qe nuk ndodhte me pare. Ai filloi të mësonte logaritmet dhe pjesë të tjera të vështira të matematikës, ndërkohë që moshatarët e tij ende mësonin aritmetikën e thjeshtë. Albert Ajnshtajn ndoqi më pas Institutin Politeknik në Zurich të Zvicrës, ku studioi fizikë dhe matematikë. Pas diplomimit ai punoi për qeverinë zvicerane si inspektor patentash për shpikjet e reja. Gjatë kësaj periudhe ai filloi punën për teoritë e tij të ardhshme shkencore.
Teoria më e rëndësishme është ajo e relativitetit, ku Ajnshtajni shpjegon se drita lëviz gjithmonë me të njëjtën shpejtësi, pavarësisht nga burimi i saj. Por ai shtoi se koha dhe masa mund të ndryshojnë dhe varen nga vend-ndodhja e një njeriu ne raport me një objekt apo një ngjarje.
Mousa Dembélé
Mousa Sidi Yaya Dembélé (lindur më 16 korrik 1987), njohur zakonisht si Mousa Dembélé, është një futbollist belg i cili luan me klubin anglez Tottenham Hotspur në Premier League dhe me kombëtaren belge si mesfushor qëndror. Dembélé filloi karrierën e tij te skuadra e Jupiler Pro League Germinal Beerschot përpara se të luante me klubet hollandeze Willem II dhe AZ. Pas kësaj, Dembélé u transfrua te klubi i Premier League Fulham në vitin 2010 dhe te Tottenham Hotspur në gusht 2012. Ai ishte renditur në vendin e 91 te lista e 100 futbollist më të mirë në botë publikuar nga The Guardian.
Albert Ajnshtajn dhe Teoria Speciale e Relativitetit
Jeta e Albert Ajnshtajn
Ajnshtajn botoi në vitin 1905 veprën e tij më të rëndësishme, dhe një nga dokumentet më të rëndësishme shkencore në histori të titulluar “Teoria e Relativitetit”. Dhjetë vjet më pas ai botoi një vëllim të zgjeruar të kësaj vepre me titullin “Teoria e Përgjithshme e Relativitetit”, që përfshin ide themelore që përdoren për të përshkruar fenomene natyrore lidhur me kohën, hapësirën, masën, lëvizjen dhe forcën e rëndesës.
Tecknau
është një komunë në kantonin Basel-Landschaft të Zvicrës.
Albert Ajnshtajn dhe Teoria Speciale e Relativitetit
Jeta e Albert Ajnshtajn
Në vitin 1921 Ajnshtajni fitoi Çmimin Nobel në Fizikë për zbulimin e ligjit të efektit fotoelektrik. Ky ligj shkencor shpjegon përse disa metale emetojnë elektrone pasi mbi sipërfaqen e tyre bie drita. Ky zbulim çoi në zhvillimin e elektronikës, përfshirë edhe radios dhe televizionit. Albert Ajnshtajn punoi si pedagog në Zvicër dhe Gjermani. Ai u largua nga Evropa kur në 1933 erdhi në pushtet Adolf Hitleri. Fizikanti u vendos në Shtetet e Bashkuara ku vazhdoi punën e tij shkencore në Institutin për Studime të Avancuara në Princeton, Nju Xhersi. Megjithë famën e tij, Ajnshtajni ishte një njeri i thjeshtë, i veshur me rroba të vjetra dhe me flokë që dukeshin të pakrehur. Studentët e tij tregojnë se ai kishte aftësinë të ilustronte ide shumë të vështira me figura dhe krahasime që i bënin ato shumë të kuptueshme.
Megjithëse ishte kundër luftës, Ajnshtajni i shkroi presidentit amerikan Franklin Ruzvelt në vitin 1939 për ta nxitur që Shtetet e Bashkuara të prodhonin bombën bërthamore para Gjermanisë. Albert Ajnshtajn vdiq në moshën 76 vjeçare më 18 prill 1955.
Më i madhi apo më i vogli!
Në momentet kur ne vëzhgojmë në natyrë, doemos që do të hasim objekte të ndryshme që tërheqin vëmendjen tonë. Gjatë vëzhgimit të atyre objekteve nuk ka rëndësi madhësia, por vetëm këndi në të cilin ne e vëzhgojmë atë. Si pasojë e këtij këndi, nëse jemi më afër objektit (d.m.th. këndi i vrojtimit është më i madh), ndodh që objekti para nesh edhe pse mund të jetë më i vogël se një objekt tjetër i largët, nga afërsia na krijohet përshtypja se duket më i madh.
Prandaj, nuk ka kurrfarë kuptimi të flitet për madhësinë këndore të objektit nëse nuk tregohet pika nga e cila kryhet ai vëzhgim. Si pasojë e kësaj dukurie kemi rastet kur: Shtëpia na duket më e lartë se minarja e xhamisë, një makinë luksoze apo kafshët shtëpiake na duken më të mëdha se shtëpitë, etj.
Konkludim:Madhësitë këndore me të cilat i vëzhgojmë objektet janë relative.
Vendi i njënjtë!
Shpesh na ndodhë që të themi së dy ndodhi kanë ngjarë në të njënjtin vend dhe gjithmonë jemi të gatshëm t’i përshkruajmë në kuptimin absolut.
Konkludim: Ngjarjet të cilat ndodhin në të njënjtin vend, por në kohë të ndryshme në system i cili lëviz, trajtohen nga ana e vëzhguesit i cili pushon si ngjarje në vende të ndryshme, e nëse analizojmë, konkludojmë se “Hapësira është relative”.
Fillimi i TSR-së dhe receta e Ajnshtajnit
Kufizimi i teorisë së relativitetit vetëm në dukuritë mekanike nuk e kënaqte ambicien e gjeniut.Ai filloi të mendonte se karakteri relativ duhet zgjeruar edhe për fushat fizike,mirëpo përveç kësaj Ajnshtajni e dinte se drita nuk pranon të mblidhet me kurrëfarë shpejtësie tjetër për ta zmadhuar vlerën e vet e që paraqiste pikën e dobët të fizikantëve tjerë bashkëkohës.
Nisur nga kjo, pas shumë mendimeve ai arriti që të formulonte dy postulatet e tij e që janë:
Fillimishtë dukej se këto dy parime binin në kundërshtim me njëri-tjetrin, me arsyen se nëse “c” është shpejtësia e dritës në tren lëvizës, atëherë si mund të jetë e njënjta edhe jashtë trenit? Mos duhet të jetë më e madhe në tren lëvizës në drejtim të tij?! Ajnshtajni morri në shqyrtim tri parime:
Ai tha:"Pranone parimin e parë dhe të dytin, ndërsa për të tretin nxirrni përfundime!" Kjo thënie nënkuptonte thirrjen a Ajnshtajnit për ndërtimin e një fizike të re,atë të fizikës relativiste,në pajtim me matje eksperimentale. Me këtë shumica e shkencëtarëve të kohës menduan se Ajnshtajni e hudhi poshtë fizikën e Njutonit... Por në fakt Ajnshtajni vetën sa i vendosi kufinjët e zbatimit të mekanikës së Njutonit.
Relativiteti i kohës
Deri në paraqitjen e Ajnshtajnit, koha mendohej si madhësi absolute, e cila në të gjitha sistemet inerciale rrjedh e njënjtë, pa marrë parasysh lëvizjen e tyre reciproke. Njëri prej problemeve themelore të Ajnshtajnit ishte mundësia e ndërrimit të kuptimit absolut të kohës, e që në fakt paraqet çelësin e TSR.
Vërtetim: Të mendojmë trenin Ajnshtajnian të gjatë 5400 000 km që lëviz me shpejtësi të njëtrajtshme drejtvizore 240 000 km/s. Në mes të trenit le të gjendet burimi i dritës, kurse në skajet e trenit le të gjenden dyert automatike të cilat hapen posa t’i ndriqojë drita. Duam të dime se çfarë shohin njerëzit të cilët gjenden pranë binarëve (jashtë trenit) dhe çfarë shohin njerëzit të cilët gjenden brenda në tren (udhëtarët)? majkelsoni ka vërtetuar se drita në tren përhapet me të njënjtën shpejtësi (300 000 km/s)si në dretjim të lëvizjes ashtu edhe në kah të kundërt.
Nga burimi e gjer në fund treni është i gjatë 5 400 000 : 240 000 = 2 700 000 km, sepse burimi qëndron në mes të tij. Për vëzhguesit në tren drita do të hapë dyert automatike në skaje, në të njënjtën kohë pas 2 700 000 : 300 000=9 s. Mirëpo, vëzhguesit të cilët gjenden jashtë trenit do të vërejnë diqka tjetër. Drita edhe për ta do të përhapet me të njënjtën shpejtësi, 300 000 km/s por pasi që vagoni lëviz në drejtim të burimit, dera e fundit e tij do të hapet pas 2 700 000 : (300 000 + 240 000) = 5 s, kurse dera e pare i duket se do të hapet pas 2 700 000 : (300 000 – 240 000) = 45 s. Vërtetë intriguese!
Kontraksioni (shkurtimi) i gjatësisë në kahun e lëvizjes
Ajnshtajni mbante me vete gjatë ligjeratave thuajse gjithmonë një shkop,mesatarishtë të gjatë. Në njërën nda ditët e ligjeratave ai atë shkop do ta përdorte për një shpjeguar më mire karakterin relativ edhe të një madhësie tjetër e ajo ishte gjatësia. Sipas TSR, trupat të cilët janë në lëvizje shkurtohen në kahun e lëvizjes së vet.
Vërtetim: Supozojmë se njëri skaj i stacionit të trenit është i larguar nga skaji tjetër për 2 400 000 km (stacioni Ajnshtajnian). gjithashtu supozojmë se në të dy skajet e stacionit janë vendosur orët dhe treni Ajnshtajnian lëviz me shpejtësi 240 000 km/s. Treni, nga njëri skaj në tjetrin duhet të arrijë për kohën 2 400 000 km : 240 000 km/s = 10 s. Tani: Udhëtarët në tren i kanë orët e veta, dhe koha brenda në tren rrjedh më ngadalë siq kemi thënë më pare, ndërsa për shikuesin nga jashtë kjo zgjat 10 s, ndërsa për udhëtarin do të jetë sipas TSR vetëm 6 s. Udhëtarët në tren me të drejtë do të mendojnë se skajet e stacionit nuk janë në largësi 2 400 000 km por vetëm 240 000 * 6 = 1 440 000 km. Pra udhëtarët brenda trenit të lëvizshëm do të krijojnë përshtypjen e shkurtimit të gjatësisë së stacionit, ndërsa shikuesit pranë stacionit fitojnë përshtypjen e shkurtimit të trenit (në shembullin tonë 6:10). Tani, pasi që kuptuam se trupat në lëvizje shkurtohen,është e udhës,që të bëjmë edhe një korigjim në shembullin e trenit, dyert e të cilit happen automatikishtë *(Relativiteti i kohës). Gjatë njehsimit të kohës pas së cilës do të hapen dyert ne nuk e kemi marrë parasysh edhe faktin se edhe treni do të shkurtohet gjatë lëvizjes. Kur të marrim këtë në shqyrtim kuptojmë se dyert nuk do të hapen me ndryshim kohe 40 s,por për 0,6 * 40 = 24 s. Nisur nga shembulli paraprak me plot të drejtë mund të konkludojmë se: Përmasat e trupave janë relative.
Një ligj në vend të dy ligjeve
Fizikanët e shekullit të kaluar besoni në dy ligje:
Sipas përfundimeve të Ajnshtajnit, fizikanti relativist e di se energjia nuk është pa peshë, por ka masën e vet të caktuar. Nëse ndërron sasia e nxehtësisë, do të ndërrojë edhe masa,sepse energjia ka masë dhe masa ka energji. Andaj, si pasojë e kësaj, fizikanti relativist mendon se ekziston vetëm një ligj e ai është “ligji mbi ruajtjen e masë-energjisë”.
Vërtetim: Ky ligj është vërtetuar gjatë goditjeve të bërthamave atomike, kur nga bërthamat e para formohen të reja, ashtu që gjatë goditjeve të bërthamave të litiumit me ato të hidrogjenit meqë rast formohen dy bërthama të heliumit, masa ndërron për 1/400 e madhësisë së vet. Siq shihet në jetën e përditshme nuk ka mundur të hetohet ndërrimi i masës gjatë ndërrimit të energjisë, siq ndodh gjatë goditjeve atomike,me qka duhet arsyetuar qëndrimet e fizikantit relativist.
Sipas fizikës klasike trupi në lëvizje disponon me energji kinetike, që është rezultat i kësaj lëvizjeje. Kjo energji si dhe çdo energji tjetër mendohet se nuk ka masë. Kuptohet vetëvetiu se nuk mund të ketë masë përderisa themi se masa nuk ndërron.
Mirëpo, në TSR masa duhet të ndërrojë me shpejtësi, që me fjalë tjera d.m.th. se energjia kinetike duhet të ketë masë pa marrë parasysh se sa e vogël është.
Nga tërë kjo buron shprehja: E=m∙c2
Shtesë
Kur ishte femije, Ajnshtajni fliste rralle. Kur e bente, fliste shume ngadale. E mendonte te gjithe fjaline ne koke dhe e peshperiste para se ta thoshte. Kete e beri rregullisht deri ne moshen 9-vjecare. Prinderit trembeshin mos ishte i vonuar, por sigurisht me vone doli se frika e tyre ishte pa baza. Kjo është quajtur sindroma e Ajnshtajnit.
Nje historian ka krijuar nje barsolete. Prinderit e tij ishin te shqetesuar se nuk fliste fare. Kur nje mbremje foli dhe tha Supa është e nxehte, prinderit e pyeten pse nuk kishte folur me pare. Ai i pergjigjet: Sepse gjithcka ishte ne rregull.
Ne vitin 1895, ne moshen 17-vjecare, Albert Ajnshtajn aplikoi per te hyre ne Shkollen Politeknike Federale Zvicerane (Eidgenössische Technische Hochschule). Ai kaloi provimin e matematikes dhe te shkences tek provimi i hyrjes, por ngeli tek te tjerat. Nder lendet ku nuk shkonte mire ishte historia, gjuhet e huaja, gjeografia dhe te tjera. Ajnshtajni duhet te regjistrohej ne nje shkolle tregtare para se ta ribente provimin dhe me ne fund u pranua tek i njejti universitet nje vit me vone.
Pasi ai dhe Mileva u martuan, paten dy djem, Hans Albert dhe Eduard. Suksesi akademik dhe udhetimet neper bote kishin cmimin e tyre. Ai u distancua nga gruaja e tij dhe per disa kohe cifti u perpoq te merrej me problemet. Ajnshtajni propozoi nje kontrate te cuditshme per te jetuar me Mileven. Kushtet ishin qe rrobat te ishin te pastra dhe te hekurosura, qe t’i conte tre vakte te ngrohta ne dhome, qe dhoma dhe studioja te ishin te pastra, pervec tavolines se punes, qe ajo te pushonte se foluri kur ai t’ia kerkonte. Ajo pranoi dhe ai i premtoi se do ta konsideronte te huaj cdo grua tjeter. Pas divorcit, marredhenia e Ajnshtajnit me djalin e madh u lekund. Hansi fajesonte te atin per ndarjen nga Mileva dhe pasi Ajnshtajni fitoi cmimin Nobel dhe parate. Ai i dha asaj vetem interesat dhe jo shumen e madhe te cmimit. Grindjet mes tyre u shtuan kur Ajnshtajni kundershtoi martesen e djalit me Frieda Knecht, sepse ajo ishte me e madhe dhe e shemtuar. Kur ata u martuan, Ajnshtajni i kerkoi djalit te mos benin femije, pasi kjo do ta bente divorcin edhe me te veshtire. Edhe mamaja e Ajnshtajnit e kishte kundershtuar martesen me Mileven. Kur i biri emigroi ne Amerike, ata mbeten te ndare.
Kur Ajnshtajni u divorcua me Mileven ne vitin 1919 (tradhtia cilesohet si nje nga shkaqet), ai u martua me kusheriren, Elsa Lowenthal. Ne te vertete ai donte te martohej edhe me vajzen e Elses nga nje martese e meparshme, Ilse, 18 vjet me e re se ai, por ajo e kundershtoi. Ndryshe nga Mileva, shqetesimi kryesor i Elses ishte te kujdesej per burrin e saj te famshem. Ajo i dinte dhe i toleronte tradhtite dhe lidhjet dashurore te tij, te cilat zbulohen me vone tek letrat e tij. Fillimisht e tradhtoi me sekretaren, Betty Neumann. Korrespondenca e tij tregon se ishte i lidhur me gjashte gra, mes tyre dhe nje spiune ruse.
Ne vitin 1939, i alarmuar nga shumimi i Gjermanise naziste, Leo Szilard e bindi Ajnshtajnin t’i shkruante nje leter presidentit amerikan, Franklin Roosevelt, ku e paralajmeronte se Gjermania naziste po ndertonte nje bombe atomike dhe i sugjeronte Shteteve te Bashkuara te zhvillonin bomben e tyre. Letra e Ajnshtajnit dhe Szilardit konsiderohet si nje nga arsyet qe Roosevelti filloi Projektin Manhattan per te zhvilluar bomben, edhe pse me vone u zbulua se bombardimi i Pearl Harbor ne vitin 1941 e bindi me shume qeverine se sa letra e tyre. Edhe pse ishte fizikant i shkelqyer, ushtria e konsideronte si rrezik sigurie dhe nuk e ftuan ne projekt.
E kush mund ta mendonte se fizikanti i madh ka shkelur token shqiptare? Dhe jo vetem kaq. Ai u pajis me pasaporte shqiptare nga mbreti Zog, si nje mbrojtje qe ai i dha hebreut me te famshem te shekullit te 20-te. Edhe pse per shume pak kohe, Ajshtajni ne vitin 1931 ka qendruar ne portin e Durresit, ne pritje te anijes.
Pas vdekjes ne vitin 1955, truri i Ajnshtajnit u hoq pa lejen e familjes nga Thomas Harvey qe kreu autopsine. Ai e mori trurin ne shtepi dhe me vone u pushua nga puna per shkak se refuzoi ta dorezonte organin. Shume vite me vone, kur Harvey mori leje nga Hansi ta studionte trurin, i dergoi copeza disa shkencetareve ne te gjithe boten. Njera prej tyre ishte Marian Diamond nga Universiteti Berkeley, e cila zbuloi se ai kishte me shume qeliza ne ate pjese te trurit qe ishte pergjegjese per sintetizimin e informacionit. Neuronet e trurit te tij, qe ishte me i madh se normalja, komunikonin me mire me njeri-tjetrin, per shkak se mungonte nje rrudhe e quajtur prerja silviane. Studime te tjera sugjerojne se truri i Ajnshtajnit ishte i dendur dhe se lobi inferior, qe ka te beje me aftesite per matematike, ishte me i madh se truri normal.
Ne fillim te viteve 1990, shkrimtari Michael Paterniti udhetoi per ne Kaliforni bashke me doktorin Harvey per te takuar stermbesen e Ajnshtajnit. Ata udhetuan nga New Jersey me makine te madhe familjare, nderkohe qe truri i Ajnshtajnit tundej brenda nje kavanozi ne bagazh. Paterniti disa vite me vone shkroi per eksperiencen e tij ne librin Ne makine me zotin Albert: Nje udhetim neper Amerike me trurin e Ajnshtajnit. Ne vitin 1998, 85-vjecari Harvey ia dha trurin doktor Elliot Krauss, patologu i stafit ne universitetin Priceton, pozicioni qe Harvey kishte me pare. Ai thote: Pasi e ruajta trurin per dekada sikur te ishte nje relike e shenjte, dhe per shume ashtu ishte, e lashe me ne fund te lire. Ia dhashe departamentit te patologjise ne qendren mjekesore te Princeton, aty ku Ajnshtajni kaloi 2 dekadat e fundit. U lodha nga pergjegjesia qe kisha. Tani jam me i qete.
Pervec sportit te preferuar, lundrimit (sporti qe kerkon me pak energji), Ajnshtajni i shmangej cdo aktiviteti clodhjeje qe kerkonte shkathtesi mendjeje. Sic tha ai per New York Times, Sapo perfundoj projektet qe kam ne dore, nuk dua te merrem me asgje tjeter qe kerkon pune mendjeje. Kur isha i ri, zbulova se gishti i madh i kembes gjithmone bente nje vrime ne corape, tha ai dikur. Prandaj nuk vesha me corape, vazhdon ai.
Ajnshtajni ishte nje kokeforte fanatik. Ai refuzoi te vishej ashtu sic e keshillonin, kushdo te ishte ai apo ajo. Njerezit ose e njihnin mire, ose nuk e njihnin fare, arsyetonte ai, keshtu qe nuk kishte rendesi ne e shihni me te njejtin kostum nje vit te tere. Edhe pse jetoi per shume vite ne Shtetet e Bashkuara dhe i fliste mire te dyja gjuhet, Ajnshtajni thote se kurre nuk ka mundur te shkruaje ne anglisht, per shkak te shqiptimit te pabese. Kurre nuk e humbi theksin dallues gjerman I vill a little t’ink (I will a little think)
Nje anetar per jete i Klubit te duhanxhinjve me llulle, ne Montreale, Ajnshtajni citohet te kete thene: Duhani me llulle kontribuon ne gjykimin me te qete dhe objektiv te ceshtjeve njerezore. Nje here ra ne uje gjate nje ekspedite me barke, por arriti heroikisht te mos leshoje nga dora llullen e tij.Albert Ajnshtajni ka qene nje shkencetar shume i famshem. Dhe qe te gjithe e njohin shume mire. Albert Ajnshtajni ka vdekur me 23.8.1903
Rabie Hyka
Rabie Hyka lindi në Tiranë më 9 korrik 1958.