cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gradishta e Shuecit
Histori dhe përshkrim
Lartësia e vogël e ledhit presupozon ekzistencën e një sistemi palisadash mbi të, për të garantuar mbrojtjen. Brenda rrethimit nuk është gjetur qeramikë, që të vërtetojë praninë e jetës së vazhdueshme. Për këtë arsye mendohet që Gradishta të ketë shërbyer si vend strehimi, vetëm në raste rreziku për banorët e vendosur në fushë, në rrëzë të saj, ku gjenden me shumicë fragmente qeramike të periudhës së hershme të hekurit si dhe dy kodërvarre, në njërin prej të cilëve është gjetur një byzylyk bronzi, që datohet në vitet 800-700 p.e.r.
Gradishta e Shuecit (ashtu si dhe fortifikimi i Vëntrokut) shënojnë kufirin më jugor të tipave që përfaqësojnë; shembuj të ngjashëm nuk gjenden në Greqi, ndërsa fortifikimet prej ledhesh, si ato të Gradishtës së Shuecit, kanë një përhapje të gjerë në veri te territoreve veriore të Ilirisë, deri në Angli.
Seppuku
parapamje|240px|Një foto në skenë nga periudha e vonëshme Edo e një ceremonie seppuku. Seppuku (Japonisht: 切腹, "prerja e barkut"), ndonjëherë referuar si harakiri (腹切り), është një formë e vetëvrasjes rituale japoneze. Fillimisht ishte rezervuar për samurai në kodin e tyre të nderit por ishte praktikuar edhe nga njerëz të tjerë japonezë gjatë periudhës Shōwa (veçanërisht oficerë afër fundit të Luftës së Dytë Botërore) për të rivendosur nderin për veten e tyre ose për familjet e tyre. Si një praktikë samurai, seppuku u përdor vullnetarisht nga samurai për të vdekur me nder se sa të binte në duart e armiqve të tyre (dhe me gjasë do të torturoheshin), si një formë e dënimit me vdekje për samurai që kishin kryer shkelje të rënda, ose kishin kryer sepse ata turpëruan veten e tyre. Zhveshja ceremoniale, e cila zakonisht është pjesë e një rituali më të hollësishëm dhe që kryhet para spektatorëve, konsiston në zhytjen e një tehe të shkurtër, tradicionalisht një tantō, në bark dhe tërheqjen e tehut nga e majta në të djathtë, duke prerë barkun hapur. Nëse prerja është mjaft e thellë, ajo mund të shkëputë aortën zbritëse, duke shkaktuar një vdekje të shpejtë nga humbja e gjakut.
Ndonjëherë samurai u urdhëroheshin nga daimyō në kryerjen e seppuku. Ndonjëherë një daimyō thirrej për të kryer seppuku si bazë e një marrëveshje paqeje. Kjo e dobësoi klanin e mundur në mënyrë që rezistenca të pushonte në mënyrë efektive. Toyotomi Hideyoshi përdori vetëvrasjen e një armiku në këtë mënyrë në disa raste, më dramatika e së cilës përfundoi në mënyrë efektive një dinasti të daimyōs. Kur Hōjō u mundën në Odawara në vitin 1590, Hideyoshi këmbënguli në vetëvrasjen e daimyō pensionist Hōjō Ujimasa dhe dëbimin e djalit të tij Ujinao; me këtë akt vetëvrasjeje, familjes më të fuqishme daimyō në Japoninë lindore iu dha fund.
Rituali
parapamje|Një [[Tantō|tantō e përgatitur për seppuku]] Praktika nuk ishte standardizuar deri në shekullin e 17-të. Në shekujt 12 dhe 13, të tilla si me seppuku e Minamoto no Yorimasa, praktika e një kaishakunin nuk kishte dalë ende, kështu që riti u konsiderua shumë më i dhimbshëm. Karakteristika përcaktuese ishte zhytja e tachi (shpatë e gjatë), wakizashi (shpatë e shkurtër) ose tantō (thikë) në zorrë dhe copëtimi i barkut horizontalisht. Në mungesë të një kaishakunin, samurai do të hiqte tehun dhe do të godiste veten në fyt, ose do të binte (nga një pozicion në këmbë) me tehun të vendosur kundër zemrës së tij.
Gjatë periudhës Edo (1600–1867), kryerja e seppuku përfshiu një ritual të hollësishëm. Kjo zakonisht kryhej para spektatorëve nëse do të ishte një seppuku i planifikuar, në krahasim me atë të realizuar në një fushë beteje. Një samurai u la, u vesh me rroba të bardha dhe shërbeu ushqimet e tij të preferuara për herë të fundit. Kur ai mbaroi, thika dhe lecka u vendosën në një tjetër sanbo dhe ia dhanë luftëtarit. I veshur në mënyrë ceremoniale, me shpatën e vendosur para tij dhe nganjëherë ulur në rroba speciale, luftëtari përgatitej për vdekjen duke shkruar një poezi vdekjeje. Ai ndoshta do të konsumonte një pije të rëndësishme ceremoniale të sake. Ai gjithashtu do t'i jepte sake shoqëruesit të tij. Ai do të vishej me shini-shōzoku, një kimono e bardhë e veshur për vdekje.
Me kaishakunin e tij të zgjedhur në këmbë, ai hap kimonon e tij, merrte tantō-n e tij - të cilin samurai e mbante tehu me një leckë të mbështjellë në mënyrë që të mos ia priste dorën dhe ta bënte të humbte kapjen e tij - dhe ta zhytej atë në barku i tij, duke bërë një prerje nga e majta në të djathtë. Më pas kaishakunin do të kryente kaishaku, një prerje në të cilën luftëtari ishte prerë pjesërisht. Për shkak të saktësisë së nevojshme për një manovër të tillë, kaishakunin ishte një shpatar i aftë. Me kalimin e kohës, procesi u ritualizua aq shumë sa që sa më shpejt që samurai zgjati dorën në tehun e tij, kaishakunin do të godiste.
Papagalli rosela kokë-zbehtë
Papagalli rosela kokë-zbehtë (Platycercus adscitus), është një papagall me bisht të gjerë të gjinisë Platycercus me origjinë nga Australia verilindore. Është një papagall me madhësi të moderuar me një kokë të verdhë të zbehtë, faqe kryesisht të bardha, pjesën e prapme të zezë dhe të artë të zbukuruar dhe pjesën e brendshme blu të zbehtë. Njihen dy nënlloje, megjithëse disa autoritete e konsiderojnë atë specifik me rozelën lindore të Australisë juglindore.
Seppuku
Rituali
Disa samurai zgjodhën të kryenin një formë shumë më taksuese të seppukut të njohur si jūmonji giri (十文字切り, "prerje në formë kryqi"), në të cilën nuk ka kaishakunin për t'i dhënë fund të shpejtë vuajtjeve të samurait. Ai përfshin një prerje vertikale të dytë dhe më të dhimbshme në bark. Një samurai që kryente jūmonji giri pritej të mbante vuajtjet e tij në heshtje derisa të gjakosej deri në vdekje, duke ndërruar jetë me duart mbi fytyrë.
Papagalli rosela kokë-zbehtë
Gjendet në pyje të hapura, ushqehet me fara dhe fruta. Ashtu si me roselat e tjera, rosela me kokë të zbehtë i ndërton foletë në zgavrat e pemëve të mëdha. Madje u zbulua se kishte një fole në një zgavër pemësh 50 cm nën tokë dhe jo mbi tokë. Ai përshtatet lehtësisht me avikulturën dhe shitet si zog kafazi.
Seppuku
Si dënim me vdekje
Seppuku u përdorë gjithashtu edhe si dënim me vdekje për samurai që humbën nderin e tyre, veçanërisht për ata që kanë kryer një vepër serioze si përdhunimi, grabitja, korrupsioni, vrasja e pa provokuar ose tradhëtia.
Papagalli rosela kokë-zbehtë
Taksonomia
Papagalli rosela kokë-zbehtë u përshkrua zyrtarisht në 1790 nga ornitologu anglez John Latham dhe iu dha emri binom Psittacus adscitus. Epiteti specifik është nga latinishtja asciscere që do të thotë "të miratosh". Latham nuk specifikoi një lokalitet por në 1912 Gregory Mathews caktoi atë lokalitet si Cooktown, Queensland në Australinë verilindore. Papagalli rosela kokë-zbehtë tani vendoset në gjininë Platycercus që u prezantua në vitin 1925 nga Nicholas Aylward Vigors.
Seppuku
Si dënim me vdekje
Seppuku u konsiderua dënimi me vdekje më i nderuar që u ishte ndarë samurajve. Zanshu (斬首) dhe sarashikubi (晒 し 首), prerja e kokës e ndjekur nga një shfaqje e kokës, u konsiderua më e ashpër dhe ishte e rezervuar për samurai që kryen krime më të mëdha. Dënimet më të ashpra, zakonisht përfshijnë vdekjen me metoda torturuese si kamayude (釜 茹 で), vdekjen me valë, ishin të rezervuara për shkelësit e zakonshëm të ligjit.
Papagalli rosela kokë-zbehtë
Taksonomia
Ekzistojnë dy nënspecie, adcitusi i nominuar (Cape York Gadishulli) dhe pallicepsi më i njohur (Queensland lindor), i njohur si rosela me faqe blu, që u përshkrua në 1832 nga artisti anglez Edward Lear në Ilustrimet e tij të Familjes së Psittacidae, ose Papagallët. Lidhja më e afërt mendohej të ketë qënë rozella lindore, e cila e zëvendëson atë në Australinë juglindore. Hibridet e të dyve ne taksonomi janë regjistruar aty ku vargjet e tyre takohen në verilindje të Uellsit të Ri Jugor dhe Queensland juglindor. Sidoqoftë, një studim mitokondrial i vitit 2017 zbuloi se lidhja më e afërt ishte në fakt rozella veriore dhe se rozella lindore ishte një degë e mëparshme.
Emra të tjerë të zakonshëm që shihen herë pas here përfshijnë roselën e zbehte, rozelën Moreton Bay, roselën blu dhe roselën me faqe blu për nënspeciet veriore. Termi roselë me faqe të bardhë është përdorur për një specie ose superspecie që kombinon format me kokë të zbehtë dhe ato lindore.
Përshkrim
Rozela me kokë të zbehtë është 33 cm (13 in) e gjatë, e cila përfshin gjatësinë 15 cm të bishtit të saj. Pjesa e poshtme e saj është blu e zbehtë, dhe pjesa e sipërme e gjoksit dhe koka janë ngjyrë të verdhë kremoze të zbehtë, bishti është blu ne te zi dhe jeshil. Pendët e shpatullave dhe shpinës janë me tehe të zeza me të verdhë të ndezur, duke krijuar një pamje të gërvishtur. Në këto kufij të racës veriore, e verdha është më e zbehtë me një nuancë blu të zbehtë. Faqet janë tërësisht të bardha në nëngrupin jugor, dhe pjesërisht të skuqura me blu në pjesët e poshtme në nënspecien veriore. Sqepi është i zbehtë blu ne te bardhë dhe këmbët gri të errët. Sytë janë të verdhë-kafe. S Gjinite janë të ngjashme në pamje, megjithëse femra është pak më e vogël dhe më e shurdhër.[13]
Shpërndarja dhe habitati
Nënspeciet e emeruar adscitus gjenden nga Gadishulli Cape York në jug deri në Cardwell në Queensland qendrore-veriore. Ekziston një gamë e gjerë e formave të ndërmjetme, ndërsa nënlloji jugor  palliceps shtrihet nga Townsville dhe tregon në brendësi të jugut në verilindje të Uellsit të Ri Jugor në afërsi të lumit Clarence. Është e zakonshme në të gjithë gamën e saj. Habitati i tij i preferuar është pylli i hapur, por është përshtatur mirë me modifikimin njerëzor të peizazhit rural dhe madje mund të bëhet dëmtues i pemishteve dhe kulturave të drithërave. Lugat e ujitjes ndihmojnë speciet në kufijtë perëndimorë më të thatë të gamës së tij.
Ajo u prezantua gjithashtu në Hawaii në 1877, por ishin zhdukur atje nga fundi i viteve 1920.
Ushqyerja
Ajo ha barin dhe farat dhe frutat e pemëve, duke përfshirë çamçakëzin e kuq të lumit (Eucalyptus camaldulensis), lisin e lumit (Casuarina cunninghamiana), borën në verë (Melaleuca linariifolia) dhe melaleuca të tjera, dhe guaskën e ashpër (Xanthium strumarium). 14] Zogjtë janë të pjesshëm ndaj gjembit skocez të futur (Onopordum acanthium).[16]
Mbarështimi
Sezoni i mbarështimit ndryshon sipas rajonit, me zogjtë jugorë folezojnë nga shtatori në dhjetor dhe ato veriore më vonë nga shkurti në qershor. Vendi i foleve është zakonisht një zgavër mbi 1 m thellë në një trung peme kudo deri në 30 m mbi tokë. Edhe pse u gjet në një fole në trung të zbrazët nën tokë. Një tufë prej pesë ose gjashtë (edhe pse janë regjistruar deri në nëntë) vezë të rrumbullakëta, të bardha dhe pak me shkëlqim, me përmasa 26 x 22 mm, është hedhur.
Blegtori
Lloji është relativisht i guximshëm dhe i lehtë për tu mbajtur në kultivim. Mund të jetë agresive dhe kështu rekomandohet të ndahet nga zogjtë e tjerë në robëri.
Big Boy Restaurants
Boy Big dhe Bob u themelua në vitin 1936 nga Bob Wian në Glendale, California. Marriott bleu zinxhirin në vitin 1967. Selia e Luftës së Madhe të Big Boy në Miçigan është selia. Kompania e ekskluzivitetit ka mbi 455 restorantë Boy Big në Shtetet e Bashkuara dhe Japoni. Frisch, një Cincinnati zgjodhi restorantin, filloi të shërbente në Boy Big Big Boy, dhe kjo ekskluzivitet ka një tjetër 88 nip Big. Zgjedhja është më e njohur për markat e saj të kuq dhe të bardhë me pantallona të gjera dhe dy hamburgerët e saj të pemëve (Mac i parë).
Yu Rongguang
Yu Rongguang (Kinezisht: 于榮光; lindi më 30 gusht 1958) është aktorë dhe artistë marcialë kinezë i cili filloi karrierën e tij në Hong Kong. Ai është i njohur për rolin e tij në filmin Iron Monkey së bashku me Donnie Yen.
Yu është gjithashtu i njohur për rolet e tij në filmat me Jackie Chan, si New Police Story dhe The Myth dhe në Amerikën Veriore Shanghai Noon dhe në filmin The Karate Kid.
Ëndrra e doktorit
Ëndrra e doktorit roman me autor Besnik Mustafaj. Shtëpia botuese "Toena", Viti 2016. Faqet e librit 240.
Romani "Ëndrra e doktorit" përbën një rast të veçantë në letërsinë e sotme shqipe. Besnik Mustafaj ka rishkruar në prozë komedinë e njohur të Çajupit "Pas vdekjes". Doktor Adhamudhi, i lindur për teatër një shekull më parë, vjen si protagonist i një romani bashkëkohor për të mishëruar oportunistin e shtirë në idealist, i cili beson se të gjitha mjetet janë të përligjura për arritjen e qëllimit, që është përvetësimi i historisë kombëtare për t'i dhënë vetes, njëherësh, edhe lavdinë e madhe, edhe pasurinë e madhe.
Përmes groteskut, kësaj here Besnik Mustafaj gjen përsëri rastin të prekë temat e tij të parapëlqyera, të lidhura me marrëdhënien dramatike të individit me Historinë në kontekstin e luhatjes midis Lindjes dhe Perëndimit, që e ka shoqëruar si një ankth qytetërimin shqiptar, ankth ky që e përshkon deri edhe qasjen e këtij individi ndaj dashurisë apo vdekjes.
Paul Molac
Paul Molac (lindur më 21 maj 1962) është një politikan francez i cili ka shërbyer si anëtar i Asamblesë Kombëtare që nga zgjedhjet e vitit 2012, duke përfaqësuar zonën e 4-të zgjedhore të Morbihanit. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2017, ai ishte një nga vetëm katër deputetët që u zgjodhën në raundin e parë.
Karriera politike
Në parlament, Molac ka shërbyer në Komisionin për Çështjet Ligjore që nga viti 2012. Ai ishte gjithashtu anëtar i Komitetit të Mbrojtjes nga viti 2013 deri në 2015). Përveç detyrave të tij në komisione, ai është pjesë e Grupit Parlamentar të Miqësisë Franko-Irlandeze.
Në vitin 2018, Molac ishte një nga anëtarët themelues të grupit parlamentar Liritë dhe Territoret.
Në prill të vitit 2021, Molac arriti të siguronte mbështetje ndërpartiake për një propozim legjislativ që synonte mbrojtjen e trashëgimisë dhe promovimin e gjuhëve rajonale të Francës. Kur ministria e arsimit më pas apeloi të ashtuquajturin "ligj Molac", Këshilli Kushtetues vendosi se ai nuk ishte në përputhje me nenin dy (shtuar në 1994) të Kushtetutës së Francës, i cili përcakton se gjuha e republikës franceze është gjuha frënge.
Pozicionet politike
Në prill 2018, Molac iu bashkua nënshkruesve të tjerë rreth Sébastien Nadot të cilët paraqitën zyrtarisht një kërkesë për komision hetimor mbi ligjshmërinë e shitjes së armëve nga Franca për koalicionin e udhëhequr nga Arabia Saudite që lufton në Jemen, disa ditë përpara një vizite zyrtare të princit saudit të kurorës Mohammed bin Salman në Paris.
Uzhice
Užice (Serbisht: Ужице) është qytet në perëndim të Serbisë. Është qendra administrative e distriktit Zlatibor.
Ana-tsurushi
parapamje|240px|Ilustrimi i Ana-tsurushi Ana-tsurushi (穴吊るし, fjalë për fjalë "Varja e vrimës"), e njohur gjithashtu thjesht si tsurushi (吊 る し, fjalë për fjalë "varja"), ishte një teknikë japoneze e torturës e përdorur në shekullin e 17-të për të detyruar të krishterët ("Kirishitan") të tërhiqeshin besimin e tyre. Viktima u vareshin nga këmbët poshtë kokës. Të dy të krishterët japonezë dhe perëndimorë dihet se janë nënshtruar torturave. Njëri prej duarve të viktimës do të mbahej i ngushtë me një litar, por tjetri do të lihej i lirë në mënyrë që ai të tregonte vullnetin e tij për t'u hequr dorë.
Teknika u tha të ishte e padurueshme për ata që iu nënshtruan asaj, megjithëse disa martirë veçanërisht elastikë si Lorenzo Ruiz nuk u thyen kurrë nën tortura. Trupi shpesh ulej në një vrimë, vetë shpesh mbushej me jashtëqitje në pjesën e poshtme. Në mënyrë tipike, një prerje do të bëhej në ballë në mënyrë që të linte presionin e gjakut të ulet në zonën përreth kokës.
Të krishterët u lanë të lirë pas apostatizimit dhe në këtë mënyrë shogunati praktikisht e pastroi atë nga Japonia.
Një viktimë e dukshme e kësaj metode të torturës ishte Shën Lorenzo Ruiz, martiri i parë filipinas që u shenjtërua nga Kisha Katolike Romake.
Grekët e lashtë
Grekët e lashtë ishin popujt që banonin Greqinë në lashtësi, domethënë nga data e olimpiadës së parë (776 p.e.s.) – megjithëse disa historianë janë të prirur për të vendosur fillimin e lashtësisë greke që nga kohët e errëta (shekujt XII p.e.s. – IX p.e.s.) – deri në datën e vdekjes së Lekës së Madh (323 p.e.s.), ose deri në datën e aneksimit të Greqisë në Republikën Romake (146 p.e.s.).
Prejardhja
Proto-grekët ndoshta mbërritën në zonën e quajtur tani Greqia, në majën jugore të gadishullit ballkanik, në fund të mijëvjeçarit III p.e.s.  Rendi i mërgimit në kontinentin grek gjatë mijëvjeçarit II p.e.s. duhet të rindërtohet në bazë të dialekteve greke të lashta, pasi ato u paraqitën shekuj më vonë dhe prandaj i nënshtrohen disa paqartësive. Kishte të paktën dy mërgime: e para ishte ajo e Jonëve dhe Eolëve, që rezultoi në qytetërimin mikenas të shekullit XVI p.e.s., dhe e dyta, pushtimi nga Dorët, rreth shekullit XI p.e.s., duke zhvendosur dialektet arkado-qipriot, të cilët zbritën nga periudha mikenase. Të dy mërgimet ndodhën në dy periudha të caktuara: ajo mikenase gjatë fundit të Kohës së bronzit dhe ajo dorike në rënien e epokës së bronzit.
Kalaja e Dorëzit
Kalaja e Dorëzit ose Kalaja e Dorzës është një monument i trashëgimisë kulturore afër fshatit te Dorëzit në qarkun e Tiranës, Shqipëri. Ky monument është i miratuar me numër "6 më 15.01.1963".Kjo kala përfaqëson qendrën e vetme urbane të pellgut të Tiranës me vazhdimësi jete shumë të gjatë, e njohur nga vendasit me emrin Qytezë. Gjurmët e para të banimit i takojnë periudhës së bronzit (shek. XIV-XIII p.e.s.). Rrënojat e saj mbulojnë një nga kuotat më të larta në vargun e kodrave të shkëputura nga malet e Krrabës në lartësinë 479 m nga niveli i detit. Kjo kala i takon shekujve IX-IV para Krishtit, ndërsa ekspedita e parë arkeologjike drejt saj është kryer në vitin 1951. Rrënojat e saj mbulojnë një nga kuotat më të larta në vargun e kodrave të shkëputura nga malet e Krrabës në lartësinë 479 m nga niveli i detit. Mendohet që këtu të ketë qenë qyteza e Dimalit antik.Për ndërtimin kalasë është zgjedhur një pllajë e pjerrët ku afro gjysma nuk është e rrethuar me mur por është e mbrojtur nga shkëmbi natyral. Muri rrethues i saj, shtrihet në të gjithë pjesën jugore të një kodre shkëmbore dhe është afërsisht 300 m i gjatë, nga lindja në perëndim. Kalaja e Dorëzit paraqet një interes të veçantë për nga ana e teknikës së ndërtimit ku vihen re tre faza: faza e parë e ndërtuar me gurë të papunuar, faza e dytë me blloqe të gdhendur të vendosur në të thatë (periudha helenistike) dhe e treta që ndjek të njëjtën trase me të dytën ndërtuar me gurë të thyer të lidhur me llaç (antikiteti i vone, shek. IV-VI).
Kjo kala mbart vlera kulturore të mëdha pasi ajo paraqet një interes të veçantë për nga ana e teknikës së ndërtimit,ku vihen re tre faza: -Faza e parë, e ndërtuar me gurë të papunuar -Faza e dytë, e ndërtuar me blloqe të gdhendur të vendosur ne të thatë(periudha Helenistike) – Faza e tretë, e ndërtuar në të njëjten formë si e dyta por me gurë të thyer,të lidhur me llaç (Antikiteti i vone, shek IV-VI) Një gurë i tillë ndodhet në murin e kësaj kalaje pikërisht në oborrin e pijetores “Kalaja”, pranë xhamisë së Durrësit. Por në këtë rast nuk vendosen direkt njëri mbi tjetrin, por lidhen me llaç. Siç duket ky gur është marrë nga ndërtimet e vjetra të Kalasë së Durrësit. Kjo mendoj se hedh dritë në faktin se Kalaja e Durrësit ka qenë më parë ndërtuar nga pellazgët dhe më vonë muret e saj u rindërtuan, duke marrë gurë nga kalaja e vjetër.A – me gurë të pa gdhendur mirë, B – mur me gur si bllok me bazë katërkëndëshi, të latuar mirë, vendosur pa llaç.Gurët në Kalanë e Dorzit vendosen njëri mbi tjetrin pa lidhës ose llaç, siç veprohet në ndërtimet e sotme.Lidhur me kohën e ndërtimit të Kalasë së Dorzit, pra mbi vjetërsinë e saj, janë shprehur mendime të ndryshme. Për këtë kala me vlera të mëdha historike, në Fjalorin Enciklopedik Shqiptar (1985) shkruhet se është ndërtuar rreth shekullit të VI-të para erës sonë nga ilirët. Në Historinë e Popullit Shqiptar, vëllim I, të botuar nga Akademia e Shkencave të RSh, Tiranë, 2002, thuhet gjithashtu se kalaja është ndërtuar nga ilirët. Në këtë vepër nuk përmenden fare pellazgët dhe historia e popullit tonë fillon me ilirët. Në veprën e studiuesit amerikan Edvin Xhak (Jacks, Shqiptarët, Tiranë 1995, f. 28), për Kalanë e Dorzit dhe ndërtimet simotra të saj, si Akropoli i Athinës, kalaja e Leshanit pranë Elbasanit, kalaja e Trenit pranë Korçës, kalaja e Kalivasit pranë Sarandës, kalaja e Antipatreas në Berat etj. sillen të dhëna mjaft interesante dhe datohet të ndërtuar nga pellazgët, të parët tanë, rreth viteve 1500-1000 para erës sonë.
Referime
2. https://kalajaedorezit.wordpress.com/
Loubens, Ariège
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Loubens (Ocitanisht: Lobenç ; Shqip: Lobensa) është një komunë në departamentin Ariezhë në Francën jugperëndimore.
Inteligjencat e shumefishta
parapamje|Ndarjet e inteligjencave te shumefishta Nëntë inteligjencat e shumëfishta sipas Harward Gardnerit:
Gjatë dekadave të fundit ,kërkimi në fushën e të nxënit ka çuar në zbulimin e Teorisë së inteligjencave të shumëfishta. Teoria e inteligjencave te shumefishta diferencon inteligjencen e njeriut ne "modalitete" specifike, ne vend qe ta shikoje inteligjencen te dominuar nga nje aftesi e pergjithshme .Haward Garner e propozoi kete model ne vitin 1983 ne librin e tij Frames of Mind :Theory of multiple intelligencies .Sipas kesaj teorie nje "modalitet" inteligjence duhet te permbushi tete kritere:
Me pak fjalë kjo te thotë se çdo njeri ka mënyra të ndryshme të të nxënit dhe inteligjenca të ndryshme të cilat i përdorin në jetën e tyre të përditshme.Ndërkohë disa mund të mësojnë shumë mirë në një mjedis gjuhësor, disa të tjerë mësojnë më mirë  ndërmjet logjikës matematikore. Për më tepër disa të tjerë performojnë më shumë nga gjuha e trupit. Cdo njeri zotëron një inteligjencë të caktuar por gjithmonë kemi një inteligjencë që mbizotëron mbi të tjerat. Harward Gardner identifikoi nente inteligjenca të ndryshme.Sipas teorise se tij, e cila doli nga kemi konjitiv, shkallën në të cilën studentët zotërojnë lloje të ndryshme perceptimesh dhe për më tepër mësojnë,memorizojnë,performojnë dhe kuptojnë në mënyra të ndryshme.Teoria konfirmon se ne të gjithë jemi të aftë te njohim botën ndërmjet gjuhës,analizës logjiko-matematikore ,prezantimit ne terren , përdorimit të trupit për të zgjidhur problemet ose për të bërë gjëra të ndryshme si dhe nepermjet njohjes se te tjereve dhe vetes. Han Morgan mbështet teorinë e Gardner-it. Kerkimi i Morgan-it tregon se udhëzimet e ndryshuara i sherbejnë të gjithë studentëve,por ama duhet të jetë prezantuar nga eksperienca të pergatitura mirë dhe nga mesues të ditur. Sipas Gardner-it ky diversitet duhet te përkojë me mënyrën që njerëzit janë edukuar. Ai thote se këto ndryshime sfidojnë dhe edukojnë sistemin ku secili mund të mësojë të njëjtat materiale në të njëjtën menyrë dhe një matje e përgjithshme mjafton për të testuar të nxënët e nxënësit. Studentët mesojne në mënyra të cilat janë të ndryshme nga njëra-tjetra. Spektri i gjërë i studentëve ,ndoshta edhe shoqëria si një e tërë, do te ishte servirur më mirë nëse disiplinat do të ishin paraqitur ne mënyra të ndryshme dhe të nxënët do të ishte vlerësuar përmes një shumëllojshmërie mjetesh.
Edukatorët i janë përgjigjur pozitivisht teorisë së Gardner-it. Kjo e fundit është shfrytëzuar nga shumë teoricienë,dhe është aplikuar nga mësues dhe politikanë për sa i përket shkollimit. Shumë shkolla në Amerikën Veriore janë përpjekur të ndërtojnë kurrikulën sipas inteligjencave ,janë munduar të arredojnë klasat, por gjithashtu edhe te gjithe shkollat ne tërësi për të reflektuar mbi njohuritë e reja që Harward-i dhe Gardner-i kanë zbuluar.Të gjitha inteligjencat kanë nevojë të përdoren mirë.
Mësuesit, për më tepër , është e nevojshme te ndjekin të gjitha inteligjencat,jo vetëm dy të parat por edhe atë të gjuhësisë verbale dhe logjikën matematikore, të cilat historikisht kanë marrë përparësi gjithmonë. Inteligjencat e shumëfishta Njeriu është i pajisur me inteligjencë të shumëfishtë, por edukimi mund ta zhvillojë ose mund ta cungojë, këtë dhunti. Njeriu deri më sot ka vlerësuar vetëm inteligjencën e mbijetesës, e cila është fenomen në natyrë dhe janë të pajisura të gjitha gjallesat. Mirëpo njeriu, siç e ka etiketuar Heidegger, është “botëformues” dhe për ta aktivizuar dhe zhvilluar këtë veti atij, nuk i mjafton vetëm inteligjenca natyrale. Njeriut i nevojitet inteligjenca e shumëfishtë me shumë dimensionalitetin e secilës, pikërisht për ta bërë rrutinë të tij të qenit botëformues. Për ta realizuar këtë veti, i duhet vetëdija e të qenurit i pajisur me inteligjencë të shumëfishtë. Është e vërtetë që njeriu për një kohë shumë të gjatë nuk e ka ditur se është i pajisur me këtë dhunti, të inteligjencës së shumëfishtë.
Frymëzuar nga teoria e Filozofit John Dewey,sipas të cilit, të gjithë individët mësojnë sipas mënyrës së tyre dhe secili mund të fitojë inteligjencë vetëm duke nxënë gjatë të vepruarit dhe jo nga ajo që dëgjon në mësim apo përmes provimeve të standardizuara, Haward Gardner, një profesor edukimi ne universitetin e Harvardit, zhvilloi teorinë e tij të inteligjencave të shumëfishta, e cila përshkruante mënyrat nëpërmjet të cilave shumë njerëz interpretojnë informacionin dhe mësojnë. Gardner, H. (2011). Frames of Mind : The theory of multiple intelligences. Teoria sugjeron qe nocioni tradicional i inteligjencës ,bazuar ne testimin e inteligjencës së shumfishtë është e domosdoshme nga mësuesi që të njohe dhe nxise në një hapësirë më të gjërë talentet dhe aftësitë e nxënësve, që do të thotë, se mësuesit krahas njohjes së vështirësive që kanë nxënësit në të nxënët dhe përpjekjet për t’i lehtësuar ato, ata gjithashtu duhet të përqëndrohen tek talentet dhe aftësitë kreative të nxënësve. Origjina e teorisë “ Teoria e Inteligjencave të Shumëfishta” është formuluar nga Howard Gardner profesori i edukimit dhe psikologjisë në Universitetin e Harvardit. Në vitin 1983 Gardner botoi librin “Frames of Mind”, në të cilin vë në dukje qëndrimin e përgjithshmë ndaj inteligjencës që përqëndrohet në testin e IQ-se (inteligjence quotient) formuluar nga Alfred Binet. (Gardner, 2011) Inteligjenca është aftësia për të zgjidhur problemin apo për t’i dhënë formë një produkti, i cili vlerësohet në një apo më shumë mjedise kulturore. (Gardner- Struktura e mendjes, 2003).
Teoria e Gardnerit ishte më shumë për ripërdorimin e inteligjencës sesa për të sugjeruar që ne të mësojmë algjebër me kërcim litari. Ai sugjeroi që 8 ndarje të inteligjencës të zëvendësojnë idetë tona të njëanshme të inteligjencës së përgjithshme.
Para se të kryheshin studimet e fundit, mendimi mbizotërues në arsim ishte se diferencimi sipas teorisë së inteligjencës së shumëfishtë ishte një gjë e mirë.
Më pas, të dhënat nisën të dalin dhe teoritë e Howard Gardner-it të paraqitura më 1983 u vunë në pikëpyetje. Nëse përmendni mendimin e shumëfishtë të inteligjencës (MI) është e sigurtë që njerëzit do të zemërohen duke thënë se është viti 2017 dhe vitet 1980 janë zhdukur dhe nuk ka të dhëna që ekzistojnë dhe që dëshmojnë se MI nuk bën asgjë, por vetëm harxhon kohë.
Teoria e Gardnerit ishte më shumë për ripërdorimin e inteligjencës sesa për të sygjeruar që ne të mësojmë algjebër me kërcim litari. Ai sugjeroi që 8 ndarje të inteligjencës të zëvendësojnë idetë tona të njëanshme të inteligjencës së përgjithshme. Vizual / spiritual – përfshin përceptimin vizual të mjedisit, aftësinë për të krijuar dhe manipuluar imazhet mendore dhe orientimin e trupit në hapsirë. Verbal / linguistik – përfshin leximin, të folurën dhe bisedimin në gjuhën amtare ose të huaj me dikë tjetër. Logjik / matematikor – Përfshin numrat dhe aftësitë përllogaritëse, njohja e formave dhe lidhjeve, shtrirjet kohore e rendin dhe aftësinë për të zgjidhur problemet e ndryshme matematikore nëpërmjet logjikës. Fizik – përfshin koordinimin fizik dhe shkathtësinë. Në këtë mënyë shprehin veten ose mësojnë nëpërmjet aktivitetit fizik. Muzikor – përfshin kuptimin dhe shprehjen e vetes nëpërmjet muzikës dhe lëvizjeve ritmike ose kërcimit, nëpërmjet kompozimit, duke luajtur instrumente ose duke dëgjuar muzikë. Ndërpersonale – Përfshin kuptimin e mënyrës si të komunikosh dhe të kuptosh njerëzit e tjerë dhe si të punosh në grup. Interpersonale – Përfshin të kuptuarin e brendshëm të dikujt, të emocioneve e mendimeve të një personi dhe rritjen e aftësisë për t’i kontrolluar dhe për të punuar vazhdimisht me ta. Natyralist – Përfshin të kuptuarin e botës së natyrës së bimëve e kafshëve, vërejtjen e karekteristikave dhe kategorizimin e tyre. Këto inteligjenca teorike të shumëfishta krijuan idenë e stileve të mësimit që i shërbejnë secilës. Për shkak se truri punon në këtë mënyrë,mund të shqyrtojmë përvetësimin e përvojave të mësimit në atë mënyrë. Për fat të keq, për shumë kjo tingëllon si krijimi i justifikimit të bazuar në hulumtime, ku një nxënës i cili mëson më shpejt nga praktika sesa nga teoria nuk mund të mësoj duke dëgjuar ose lexuar.
Pavarësisht nga ky keqkuptim dhe nga trupi bindës i kërkimit që mbështesin MI-në, përdorimi i kornizës për të planifikuar mund të jetë i dobishëm, sepse ato përfaqësojnë mënyra të të menduarit, marrja e të dhënave, lidhja me përmbajtjen dhe sigurimi i një themeli për përvojën e të nxënit. Mund të ndodhë që lejimi i një fëmije të mësojë përmes reflektimit interpersonal dhe një tjetër përmes lidhjeve ndërpersonale nuk mund të ofrojë një avantazh për asnjërin fëmijë.
lfred Binet besonte se inteligjenca mund të matet, dhe se testet e IQ-se rezultojnë në pikë numerike që janë tregues të besueshëm të inteligjencës së qëndrueshme. Studime të mëtejshme do ta shtynin Gardnerin të propozonte tete inteligjenca të veçanta.
1.Inteligjenca gjuhësore
Përfshin gjuhën dhe ka të bëjë jo vetëm me mësimin e gjuhës por përdorimin e sakte të saj (si psh: poetët dhe shkrimtarët). Njerëzit kanë aftësinë për të kuptuar fjalët dhe thurjen e fjalisë, sintaksën e fjalive, dhe aftësinë për të përdorur gjuhën në mënyra të ndryshme.Njeriu lind me aftesine e perpunimit te tingujve te ndryshem dhe formimin e fjaleve me anen e te cilave ai e shpreh mendimin e tij se paku ne nje gjuhe .Kjo aftesi nuk eshte e aftesuar vetem per zhvillimin e gjuhes, por kjo ka te beje edhe me aftesine e te shprehurit ne matematike ,shkence , muzike ,art dhe ne shume fusha nga veprimtaria e njeriut .Aftesia per te folur eshte nder veprimtarite me te larta te trurit te njeriut dhe eshte e lidhur me zonen e te folurit te hemisferes se majte dhe pjeses ballore te korteksit .Kjo aftesi e lindur duhet ushqyer ,kultivuar edhe nga veprimi specifik i mjedisit , i cili e ben qe kjo potence natyrore e trurit te zberthehet dhe te sendertohet ne nje mjet te perkryer te shprehjes se mendimit dhe te komunikimit nepermjet qenies njerezore.
Karakteristikat e njerezve:
a)pëlqejnë të shkruajnë dhe të lexojnë
c)shpjegojnë çdo gjë në lidhje me gjuhën
d)japin fjali bindëse në debat
Këto aftësi perkojne me profesionet si:
-gazetar
-mësues
2 . Inteligjenca logjike- matematikore:
I referohet të kuptuarit e veprimeve midis objekteve dhe simboleve, të raporteve midis tyre, si dhe aftësinë për zgjidhur problemet dhe per ti sqaruar ato.Perfaqeson aftesine mendore te individit per identifikimin e e gjesendeve te botes reale dhe zbulimin e vecorive dalluese dhe atyre te perbashketa duke krijuar koncepte reale per llojet e ndryshme te tyre ne mendjen e tij. Ne kete fushe kontribut te madh ka Piazhe, i cili aftesine logjike te individit e ndan ne disa faza. Sipas tij fillet e para te marredhenieve logjike fillojne qe ne kohen e foshnjerise, kur femija eshte ne gjendje qe te zbuloje ekzistencen e llojeve te ndryshme te objekteve dhe ajo perforecohet ne moshen e adoleshences kur ai eshte ne gjendje qe ti perdore fjalet dhe simbolet per ti shprehur marredheniet e tyre ne kohe dhe ne hapesire. Nderlidhja e logjikes dhe matematikes eshte e bazuar ne faktin se veprimet me numra apo me shifra si dhe marredhenia e tyre qendron mbi parimet e logjikes .Ne logjike dhe ne matematike procesi dhe rezultati jane te barabarta.
Karakteristikat e tyre:
Njerëzit simbolizojne:
b)kanë shprehi të menduarit rreth ideve abstrakte
d)kanë aftësi në zgjidhjen e llogaritjeve komplekse
Nëse i keni këto karakteristika ju mund të bëheni shkencëtar, inxhinier, llogaritar dhe programues kompjuteri.
3. Inteligjenca hapësinore (vizuale)
Inteligjenca hapësinore është kapaciteti  për të përceptuar botën në mënyrë të saktë, për të performuar transformime vizuale në bazë të perceptimeve, aftësive për të ri-krijuar eksperiencat vizuale pa prezencën e stimulit të jashtëm. I referohet aftësisë për të përcaktuar dhe imagjinuar relacionet hapësinore (psh:arkitektët dhe skulptorët janë mjaft të talentuar për sa i përket imagjinatës në hapësirë). Njerëzit të cilët janë të fortë në inteligjencën vizuale-hapësinore kanë perceptim të mirë të gjërave. Perfshin aftesine e perceptimit te e botes ne menyre te sakte dhe pasqyrimin e saj ne dimensionin hapsinor dhe kohor ne mendjen e njeriut .Pamjet hapsinore jane burimi i pare i ndertimit tone mendor, nepermjet te cilave e njohim dhe ekuptojme  vendin dhe rolin tone ne hapesire .Keshtu krijohet aftesia e te menduarit pamor apo aftesia per , te pare ,manipuluar dhe shnderruar figuren e nje gjesendi ne procese mendore si mjet i fuqishem per nxenie dhe zgjedhjen e problemeve .Femijet me ane te perceptimit e bejne leximin e botes qe i rrethon duke krijuar fotografi ne kujtesen e tyre dhe per ta kjo eshte me e lehte se sa leximi i fjaleve .Kjo lloj inteligjence eshte e rendsishme per te gjithe njerezit e cilit do profesion .Keshtu qendra e te parit ne pjesen zverkore te korteksit eshte e nderlidhur fuksionalisht me te gjitha qendrat e tjera te tij , ne menyre qe te behet pasqyrimi apo reflektimi i sakte mendor dhe sa me i plote i asaj qe e shikojme per rreth nesh.
Njerëzit pëlqejnë:
a)të shkruajnë dhe të lexojnë
b)të luajnë me lojën puzzle
c)të vizatojnë dhe të pikturojnë parapamje
4. Inteligjenca e Kinestikës Trupore
Eshte aftesia e shfrytezimit te shkathtesive te levizjeve trupore te individit per ti shprehur aftesitete mendore te tij .Kjo inteligjence eshte rezultat i zhvillimit te gjate evolutiv, e cila persoset tek njeriu .Me ane te saj synohet te arrihet baraspesha e zhvillimit mendor dhe fizik , e bukura dhe mencuria apo nje harmoni e natyrshme e qenies njerezore mit.Keto aftesi kane te bejne me aktivizimin dhe harmonine levizore te te gjitha pjeseve te trupit dhe qe jen te lidhura me manifestimin e shkathtesive praktike te shprehurit nepermjet shkrimit , pikturimit ,aktrimit ,lojes dhe sportit .Mosha prej 5 -12 vjecare e femijeve eshte koha me e pershtatshme  e krijimit te reflekseve dhe veprimeve te harmonizuara psikofizike te tyre. Keto aftesi jane te lidhura me marrjen e vazhdueshme te informatave apo pervojave te te nxenit.
Elementet baze te inteligjenes kinestike - trupore jane kontrolli i levizjeve trupore dhe kapaciteti te trajtoje sendet me mjeshteri .Gardneri permbledh qe kjo gjithashtu perfshin sensin e kohes, nje qartesi ne nje qellim ne lidhje me nje aktivitet fizik , bashke me aftesine per te mesuar pergjigjet.
Shfaqet te atletët dhe kërcimtarët të cilët janë të aftë të ekzekutojnë modele gati të pabesueshme me trupin e tyre.Karriere qe i pershtaten me mire ketyre njerezve me kete lloj inteligjence jane : sportiste, muzikante , kercimtare ,aktore , ndertues , police dhe ushtarake.
Njerëzit:
a)pëlqejnë sportin dhe kërcimin
b)kanë aftësi për të krijuar me duart e tyre
c)Njerezit qe e kane kete inteligjence jane te mire ne : sporte, kercim ,aktrim dhe ne te berit e gjerave.
5 .Inteligjenca Muzikore
Është e veçantë pasi përfshin vetëm ata njerëz që lindin me një aftësi superiore për sa i përket muzikalitetit.Dhe gjithashtu tek të menduarit e modeleve, ritmeve dhe tingujve. Ata kanë një vlerësim të fortë për muzikën në përbërjen muzikore dhe performancën.Njeriu lind me aftesine per te degjuar tinguj me ngjyre te ndryshme dhe me aftesine e perzgjedhjes se tyre drejt drejt krijimit te nje vije melodike te caktuar .Femija i moshes dy vjecare eshte ne gjendje ti shpike vetea ritmet melodike dhe ti shpreh ne kenge spontane .Te gjithe femijet lindin me kete potencial por nga mosha tre vjecare ajo peson renie.Megjithate intuita apo inteligjnca muzikore mbetet pjese e perberjes se tij mendore gjate gjithe jetes .Inteligjenca muzikore eshte rezultat i bashkeveprimit te nje taleni natyror dhe nxenies sistematike te koncepteve thelbesore nepermjet shenjave dhe vijave te shkrimeve muzikore .Edhe inteligjenca muzikore eshte e lidhur me qendrat perkatese te perpunimit te tingujve ne hemisferen e majte te korteksit .Kjo gjithashtu ka lidhje me lloje te tjera te inteligjencave dhe njekohesisht ndikon ne zhvillimin e tyre. parapamje
Njerëzit:
b)mbajnë mend këngët dhe meloditë
c)kuptojnë ritmet dhe notat muzikore
Nëse i keni këto aftësi ju me shumë gjasa mund të zgjidhni në të ardhmen tuaj një profesion si:
-muzikant
-kompozitor
-këngëtar
-dirigjent
6. Inteligjenca Intra-personale.
I referohet qasjes në ndjenjat tona të brendshme, aftësise për të kuptuar edhe për të udhëhequr sjelljet tona, aftësise për të njohur aspektetet e forta dhe të dobëta të vetes tonë, cfare e ben dike te jete unik dhe te qenurit te afte te parashikojm.reagimet dhe emocionet e dikujt. Nxeniet apo shkembimi i informatve te para nderpersonale shvillohen nepermjet nenes dhe foshnjes, e cila , per foshnjen sherben si mjeti kryesor per zgjerimin e komunikimit dhe me te tjeret. Femija qe nga mosha 20 -25 muajsh eshte nje gejndje eta njohi identitetin e tij .Femija duke njohur veteveten ngadale mesohet qe te njohe dhe ndjenjat dhe shprehjet emocionale te te tjereve .Ai eshte ne gjendje qe te lexoje saktesisht emocionet e te tjereve nepermjet sjelljeve ,shikimit dhe mimikes se fytyres dhe e nderton qendrimin e tij te pershtatur ndaj mjedisit shoqeror perkates .Ndermjet inteligjences personale dhe asaj shoqerore femija e pershtat ndertimin e personalitetit te tij me prirjen per te qene ne qender te vemendjes ndaj te tjereve,ndjenje e cila e percjell individin gjate gjithe jetes dhe ndjenja e mbizoterimit ndaj te tjereve, e cila gjithashtu percillet dhe pershtatet gjate gjithe jetes se tij. Njerëzit:
a)pëlqejnë te analizojnë teori dhe ide
b)kuptojnë ndjenjat dhe motivet që kanë
Nëse i keni këto cilësi mund të zgjidhni këto profesione:
-filozof
-shkrimtar
-teoricient
-shkencëtar
7 .Inteligjenca Inter-personale
I referohet mënyrës se si komunikojmë me njerëzit ( në mënyrë për ti afruar).Keta njerez karakterizohen nga ndjeshmeria ndaj ndjenjave te te tjereve, ,temperamentit ,motivimit ,dhe aftesia per te bashkepunuar qe te punojne si nje pjese e nje grupi .Sipas Gardner ne How are kids smart , kjo inteligjence shpesh ngaterrohet me aftesine te pelqyerit e njerezve .Kjo aftesi e pershtatjes se komunikimit ne nje mjedis shoqeror eshte mjaft e nderlikuar dhe shpesh shkaktohen konflikte si pasoje e mungeses se shkathtesise se nevojshme per ti deshifruar dhe kuptuar sjelljet e te tjereve ne kontekste te caktuara ,ngase nuk ekziston shifer universale per deshifrimin e sjelljeve emotive.
Njerëzit:
a)kanë aftësi në komunikim
b)krijojnë marrëdhënie pozitive me të tjerët
c)janë të aftë të zgjidhin konfliktin e grupit
Këto cilesi qe u permenden më sipër lidhen me profesionet si:
-psikolog
-filozof
-këshilltar
-politikan
8 .Inteligjenca Natyrore
Nuk eshte nje pjese e shtateses orgjinale, inteligjenca natyrale u propozua nga ai ne vitin 1995 .Kjo inteligjence ka te beje me te lidhurin e informacionit me te dhenat e mjedisit rrethues. Shembujt perfshijne klasifikimin e formave natyrale si psh kafsheve, bimeve , shkembinjeve dhe maleve .Kjo aftesi ka qene e vlefshme te te kaluaren tone evolucionare  si gjuetare dhe fermere , dhe vazhdon te jete bazike ne profesione si shef ose botanist ,gjuetare , dekoruesit ,lulishtaret ,ekologjistet.
Kritika e teorisë Teoria e Gardner-it ka ardhur me kritika nga psikologët dhe edukatorët. Ata argumentojnë se përkufizimi i Gardner-it për inteligjencën është shumë i gjërë dhe se tetë inteligjencat e ndryshme thjesht përfaqësojnë talentet, tiparet e personalitetit dhe aftësitë. Teoria e Gardner-it gjithashtu vuan nga mungesa e hulumtimit mbështetës empirik. Kundrejt kësaj teoria e inteligjencës së shumëfishtë gëzon popullaritet të konsiderueshëm. Shumë mësues përdorin inteligjenca të shumëfishta në filozofitë e njohurive të tyre  dhe punojnë për të integruar teorinë e Gardner-it në klasë. Disa karakteristika te ketyre njerezve jane :
9 .Inteligjenca ekzistenciale
Kjo inteligjence perfshin aftesine e individit pee aftr te perdorur vlera kolektive dhe intuite per te kuptuar te tjeret dhe boten qe i rrethon .Njerezit me kete inteligjence jane te afte te shohin boten ne foto te madhe .Filozofet ,teoricienet dhe trajneret e jetes jane midis atyre nejrezve qe Gardneri i shikon me inteligjence te larte ekzistenciale .Disa shembuj te njerezve me kete inteligjence te larte kane qene : Socrati, Buddha , Jezus Christ ,St Augustine
TISH në përdorimin e tij në arsim dhe edukim
Viens(1999) më tej përmend qasjet dhe aktivitetet e mëposhtme të cilat janë zhvilluar për të adresuar qëllimet e paracaktuara: •Sigurimi i një sërë opsionesh kurrikulare, të cilat i japin mundësi mësuesit dhe nxënësit të zbulojë pikat e forta dhe interesat e tyre. •Sigurimi i zgjedhjes midis aktiviteteve ose “pikat e hyrjes” për të zhvilluar aftësitë e të kuptuarit ose të të nxënit. Lejimi i studentëve për të mësuar në mënyrat në të cilat ato janë më të rehatshme rritë mundësinë për të mësuarit substancial, si dhe rritjen e vëtëvleresimit të nxenësit. •Zgjerim i strategjive mësimore dhe mediave bazuar në inteligjencën. Teoria e MI ka qenë një mënyre e dobishme për të analizuar dhe zgjeruar praktikat mësimore dhe mediat e përdorura. •Vlerësimi informal i inteligjencës së studentit drejt zhvillimit të aktiviteteve arsimore. Një vlerësim përfundimtar i inteligjencës së studentit nuk është vetëm i veshtirë, por nuk është i nevojshëm ( Gardner, 1996, sic permendet ne Viens, 1999). Vlerësimet joformale të bazuara në vëzhgimet, listat e kontrollit të studentëve dhe pyetësorët, si dhe aktivitetet e tjera ne klasë sic janë revistat e dialogut dhe intervistat e marrjes së informacionit ofrojnë një kontekst për të mbledhur informacion të vlefshëm rreth fushave të aftësive të nxënësve.
Monitorimi i vazhdueshëm është shumë i rëndësishëm, në mënyrë që fëmijët të shtyhen në zonën e zhvillimit të përafërt në fushat e tjera, jo vetëm në inteligjencën në të cilën ata ndihen rehat. Tre parie duhet të kihen parasysh nëse do konsiderohet seriozisht teria e inteligjencave të shumëfishta në mësimdhënie:
- Individët duhet të nxiten të përdorin inteligjencën e parapëlqyer kur mësojnë
- Vlerësimi i të nxënit duhet të masë forma të shumëfishta të inteligjencave.
Me qëllim që të zbatohen këto parime, shkollat duhet të rimendojnë në mënyrë radikale shumë nga proceset dhe parimet që zbatohen aktualisht. Për shumë mësues kjo paraqet shumë vështirësi. Në shkollat ku qasja e mësimdhënies dhe të nxënët është e vendosur dhe nuk lejon për ndryshime, do jetë shumë e vështirë që mësuesit në mënyrë individuale të zbatojnë teorinë e Gardnerit në praktikë. Megjithatë, mund të bëhen alternime të vogla për ta përfshirë këtë teori në praktikë. Detyrat pas mësimit, për shembull, apo punët në grupe janë mundësi e mirë për këtë qëllim. Projektet kurrikulare gjithashtu janë një mundësi e shkëlqyer që nxënësit të zgjedhin fushën e tyre më të fortë, në mënyrë që puna e grupit të dalë më cilësore. Dhënia e mundësive për zgjedhje është për shumë mësues një risi dhe një sfidë, të cilës mësuesit shpesh i shmangen. Por studimet tregojnë se niveli i përfshirjes dhe cilësia e punës është shumë e mirë nëse nëse nxënësve u jepet mundësia e zgjedhjes. Johnson dhe Kuntz (2007) kryen një studim mënyrat se si mësues të trainuar me inteligjencat e shumëfishta mendonin për zbatimin e tyre në klasë. Ata zbuluan se mësuesit mendonin se zbatimi i inteligjencave të shumëfishta përmirësonte cilësinë e të nxënit. Ja mënyrat si përdorej kjo teori:
Inteligjencat e shumëfishta përdoreshin si bazë ndryshimi në klasë në shumë mënyra:
Planifikim: Mësuesit raportonin se kishin filluar të planifikonin në mënyrë që të përdornin sa më shumë inteligjenca të ishte e mundur në mësimdhënien e tyre
Mësimdhënia: Mësuesit raportuan se kishin filluar të përfshinin më shumë inteligjenca gjatë mësimdhënies.
Individualizmi: Mësuesit kishin filluar ta përshtasnin mësimdhënien sipas profileve të të nxënit të nxënësve individualë.