cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia e Murit të Madh Kinez
Dyndja e mongolëve
Në shekullin e XIII, prijësi mongol, Xhingis Kan, dikur vasal i xhurkenëve, u ngrit kundër Dinastisë Jin. Në pushtimin mongol në ardhje të dinastisë JIn, pushtuesit nomadë i shmangën sulmet e drejtëpërdrejta mbi fortifikimet Jin. Në vend të kësaj, kur ata mundnin, mongolët thjeshtë silleshin rreth mureve; një shembull efektiv i kësaj taktike është në vitin 1211, kur ata rrethuan fortesën thelbësore në Zhangjiakou dhe i shkaktuan një disfatë të tmerrshme ushtrive Jin në Betejën e Yehulingut. Mongolët morën shpagim edhe nga mëria e vazhdueshme kundër Jin-ëve; mbrojtësit khitanë të garnizoneve përgjatë mureve Jin, si ata në Gubeikou, shpesh parapëlqenin tu dorëzoheshin mongolëve në vend që ti luftonin ata. Luftimi i vetëm i rëndësishëm për tu shënuar përgjatë linjës së Murit të Madh ishte në Kalimin tepër të mbrojtur Juyong: në vend të ngrinin rrethimin, gjenerali mongol, Jebe i tërhoqi mbrojtësit në një pusi dhe sulmoi përmes portave të hapura. Në vitin 1215, Xhingis Kan rrethoi, kapi dhe plaçkiti kryeqytetin Jin, Yanjing (Pekini modern). Dinastia Jin u përmbys menjëherë në vazhdim të rrethimit të Caizhou-së në vitin 1234. Dinastia Perëndimore Xia ishte rrëzuar tashmë që në vitin 1227 shteti jugor Song i rezistoi mongolëve deri në vitin 1279. Me të u vendos Dinastia Yuan, e vendosur nga nipi i Xhingis Kanit, Kublai Khani, duke u bërë dinastia e parë e huaj të sundonte të gjithë Kinën. Megjithëse ishte kreu i Perandorisë Mongole, sundimi i Khublai Khanit mbi Kinë nuk ishte i lirë nga kërcënimet e nomadëve të stepës. Dinastia Yuan u përballë me sfidat e pretenduesve të titullit të Kanit të Madh nga mongolët rrebel në veri. Khublai Khani u përballë me këto kërcënime duke përdorur si bllokadat ekonomike ashtu dhe sanksionet ekonomike. Megjithëse ai kishte vendosur garnizone përgjatë kufirit të stepës nga baseni i liqenit Juyan në skajin perëndimor deri në Yingchang në lindje, Khublai Khani perandorët Yuan pas tij nuk e shtuan Murin e Madh (përveç zbukurimit të Platformës së Reve në Kalimin Juyong). Kur udhëtari venecian Marco Polo shkroi për eksperiencat e tij në Kinë gjatë sundimit të Khublai Khanit, ai nuk përmend një Mur të Madh.<ref
Muret Xuanfu–Datong dhe lartësitë perëndimore
Me Ordosin tashmë të fortifikuar në mënyrë të përshtatshme, mongolët i shmangën muret e tij për të pushtuar Datongun dhe Xuanfu-në (宣府; Xuanhua-ja modern, provinca Hebei), që ishin dy garnizone madhore që mbikqyrnin korridorin për në Pekin ku nuk ishin ndërtuar mure. Dy linjat mbrojtëse të Xuanfu-së dhe Datongut të lëna nga shteti Verior Qi dhe ai i hershëm Ming ishin të degraduar në atë pikë dhe për të gjitha synimet dhe qëllimet linja e brendshme ishte linja kryesore mbrojtëse e kryeqytetit. Nga viti 1544 deri në vitin 1549, Weng Wanda (翁萬達; 1498-1552) zbatoi një program ndërtimi mbrojtës në një shkallë të paparë në historinë kineze. Trupat ishin rivendosur përgjatë linjës së jashtme, u ndërtuan mure të reja dhe kulla sinjalizuese si dhe u restauruan fortifikimet dhe u zgjatën të dyja linjat. gjatë kësaj kohe në mure dhe kulla u montuan armë zjarri dhe artileri, si për mbrojtje ashtu dhe për të sinjalizuar synimet. Përfundimi i projektit u shpall në muajin e gjashtë të vitit 1548. Në këtë lartësi, pjesa Xuan–Da e Murit të Madh arrinte në rreth 850 km mur, me disa seksione me linja të dyfishta muresh, madje disa u trefishuan apo edhe katërfishuan. Kufiri i jashtëm tani ishte i mbrojtur nga një mur i quajtur "kufiri i jashtëm" (外邊, wàibiān) që shtrihej 380 km nga kurrizi i Lumit të Verdhë në Kalimin Piantou (偏頭關) përgjatë kufirit të Mongolisë së Brendshme me Shanxinë në provincën Hebei; muri i "kufirit të brendshëm" (nèibiān) shtrihej në jug-lindje nga Kalimi Piantou për rreth 400 km, duke përfunduar në Kalimin Pingxing; një "mur lumor" (河邊, hébiān) që shtrihej po ashtu nga Kalimi Piantou dhe ndiqte Lumin e Verdhë drejt jugut për rreth 70 km. Ashtu si me murin e Yu Zijunit në Ordos, mongolët e spostuan sulmin e tyre nga sektori i sapo përforcuar Xuan–Da në zona muri më pak të mbrojtura. Në perëndim, provinca Shaanxi u bë shënjestra e nomadëve të drejtuar në perëndim nga përdredhja e Lumit të Verdhë. Fortesa më perëndimore e Kinës Ming, Kalimi Jiayu, pa përmirësime thelbësore me mure duke nisur në vitin 1539 dhe nga aty muret kufitare u ndërtuan në mënyrë të pa vazhduar përgjatë Korridorit Gansu deri në Wuwei, ku muri me dhe të ngjeshur ndahej më dysh. Sektori verior kalonte përmes Zhongweit dhe Yinchuanit, ku takohej me shpatin perëndimor të përdredhjes së Lumit të Verdhë përpara se të lidhej me muret e Ordosit, ndërsa sektori jugor kalonte përmes Lanzhou-së dhe vazhdonte në veri-lindje deri në Dingbian. Zanafilla dhe shtrirja e saktë e kësaj pjese të quajtur "lakoria tibetiane" është akoma e paqartë.
Nga Pekini te Kalimi Shanhai
Në vitin 1550, duke ju refuzuar përsëri një kërkesë për tregëti, mongolët Tümed nën Altan Khanin pushtuan rajonin Xuan–Da. Gjithësesi, megjithë disa përpjekje, ai nuk mundi të merrte Xuanfu-në për shkak të linjës së dyfishtë të fortifikimeve të Weng Wandas ndërsa garnizon në Datong e pagoi atë që të mos sulmonte aty. Në vend të vazhdonte të vepronte në këtë zonë, ai rrethoi murin e Weng Wandas në Gubeikou-n relativisht më pak të mbrojtur, në veri-lindje të Pekinit. Nga aty Altan Khani kaloi përmes mbrojtjeve dhe sulmoi rrethinat e Pekinit. Sipas një burimi bashkëkohës, sulmi mori më shumë se 60,000 jetë dhe një popullsi shtesë prej 40,000 vetash u robërua. Si përgjigje ndaj këtij sulmi, fokusi i mbrojtjes veriore Ming u zhvendos nga rajoni Xuan–Da në Komandat Mbrojtëse të Jizhou-së (薊州鎮) dhe Changpingut (昌平鎮) ku ndodhi e çara. Më vonë në të njëjtin vit, muret me gurë të thatë të zonës Jizhou–Changping (të quajtura shkurt "Ji-Chang") u zëvendësuan nga gurë me llaç. Këta ju lejuan kinezëve të ndërtojnë rrëpirat më të pjerrëta që mbroheshin më lehtë dhe duke e lehtësuar ndërtimin nga pajisja me ledhe mbrojtës, frëngjitë dhe vrimat vëzhguese. Efektiviteti i mureve të reja u tregua në sulmin e dështuar mongol të vitit 1554, ku sulmuesit që prisnin një përsëritje të ngjarjeve të vitit 1550 u befasuan nga muri më i lartë si dhe rezistenca më e madhe kineze. Në vitin 1567 Qi Jiguangu dhe Tan Luni, gjeneralët e sukseshëm që smbrapsën piratët e bregut, u ricaktuan për të menaxhuar Komandat Mbrojtëse Ji–Chang dhe mbrojtjen e rajonit të kryeqytetit. Nën menaxhimin e tyre ambicioz dhe energjik, u ndërtuan 1200 kulla vrojtimi prej tullash përgjatë Murit të Madh nga viti 1569 deri në vitin 1571. Këto përfshinë përdorimin e parë në shkallë të gjerë të kullave vrojturese të zbrazëta në mur: deri në këtë pikë, shumica e kullave të mëparshme përgjatë Murit të Madh kishin qenë solide, me një kolibe të vogël në krye për strehimin e një roje nga shigjetat mongole; kullat Ji–Chang të ndërtuara nga viti 1569 e më tej ishin struktura tulle të zbrazëta, duke u lejuar ushtarëve hapësirë të brendshme për të jetuar, të ruanin ushqim dhe ujë, armë rezervë dhe të strehoeshin nga shigjetat monogole.
Altan Khani bëri paqe më Kinën menjëherë pasi ajo i hapi qytetet kufitare për tregëti në vitin 1571, duke e lehtësuar nevojën mongole për inkursione. Kjo, e bashkuar me përpjekjet e Qi-ut dhe Tanit për të siguruar kufirin, solli një periudhë paqeje relative përgjatë kufirit. Megjithatë, sulme të vogla ndodhnin prapë nga koha në kohë kur përfitimet e plaçkitjes i tejkalonin ato të tregëtisë, duke kërkuar që shteti Ming ti mbyllte të gjitha boshllëqet përgjatë kufirit rreth Pekinit. Zonat me terren të vështirë, dikur të konsideruara të pakalueshme u rrethuan gjithashtu me mure, duke çuar në pamjet e mirë-njohura të Murit të Madh që gjarpëron mbi panorama dramatike që turistët e shohin akoma edhe sot. Ndërtimi i mureve vazhdoi deri në përmbysjen e Dinastisë Ming në vitin 1644. Në dekadat që çuan në rënien e Dinastisë Ming, oborri Ming dhe vetë Muri i Madh u përball me rebelime të njëkohshme si dhe me pushtimin mançurian. Përveç pushtimit të Liaodongut, mançurianët sulmuan përmes Murit të Madh për herë të parë në vitin 1629, dhe përsëri në vitin 1634, 1638, dhe 1642. Ndërkohë, rebelët e kryesuar nga komandanti Li Zicheng kishin mbledhur forcat. Në muajt e parë të vitit 1644, Li Zichengu e deklaroi veten e tij themelues të Dinastisë Shun dhe Marshoi drejt kryeqytetit Ming nga Shaanxi. Rrugëtimi i tij ndoqi pak a shumë linjën e Murit të Madh, në mënyrë që të neutralizonte garnizonet e tij të fortifikuara rëndë. Mbrojtjet thelbësore të Datongut, Xuanfu-së dhe Kalimit Juyong u dorëzuan të gjitha pa luftuar dhe perandori Chongzhen vari veten më 25 prill pasi ushtria Shun hyri në Pekin. Në këtë pikë, forca më e madhe luftuese Ming në Kinën e Veriut ishte në Kalimin Shanhai, ku Muri i Madh takohej me Detin Bohai. Mbrojtësi i tij, Wu Sangui, i vendosur midis ushtrisë Shun nga brenda dhe mançut jashtë, vendosi të dorëzohej te mançut dhe u hapi portat për ta. Mançut, duke hyrë në këtë mënyrë përmes Murit të Madh, të mbrojtur nga Li Zichengu në Betejën e Kalimit Shanhai dhe zaptuan Pekinin më 5 qershor. Ata i mundën menjëherë si dinastinë rebele Shun dhe forcat e mbetura rezistuese Ming, duke vendosur sundimin e tyre në të gjithë Kinën si Dinastia Qing. Opinionet rreth rolit të Murit në rrëzimin e dinastisë Ming janë të përzjera. Historianë si Arthur Waldron dhe Julia Lovell janë kritikë për gjithë ndërtimin e mureve të ushtruar nën dritën e dështimit të tij të fundit në mbrojtjen e Kinës; i pari duke e krahasuar Murin e Madh me Linjën Maginot të Francës në Luftën e Dytë Botërore. Megjithatë, studdiuesi i pavarur David Spindler vëren se Muri, duke qenë vetem pjesë e kompleksit të politikës së jashtme, mori "fajësime të shpërpjestuara" për shkak se ishte relikja më e dukshme e asaj politike.
Dinastia Qing (1644–1911)
Përdorimi i Murit të Madh si një linjë mbrojtjeje kundër nomadëve verior u vu në pikëpyetje nën Dinastinë Qing, pasi territori i tyre përfshinte zona të gjera brenda dhe jashtë murit: Kina e mirëfilltë, Mançuria dhe Mongolia ishin të gjitha në kontrollin Qing. Kështu, Muri i Madh u bë mjeti për të penguar kinezët han të lëviznin në stepa. Në rastin e Mançurisë, e konsideruar si atdheu i shenjtë i elitave sunduese mançu, disa pjesë të Murit Ming Liaodong u riparuan në mënyrë që të shërbente për të kontrolluar lëvizjen e kinezëve në Mançuri përgjatë Gadhit Mbrojtë prej Shelgu. Kulturalisht, roli simbolik i murit si një linjë midis shoqërisë së qytetëruar dhe asaj barbare u pushua nga Dinastia Qing, të cilët ishin entuziastë të dobësonin kulturalizmin han që kishte qenë propaganduar nga Dinastia Ming. Si rezultat, Murit të Madh nuk iu kushtua vëmendje e madhe deri në mes të Dinastisë Qing, kur perëndimorët filluan të tregojnë interes për strukturën.
Vlerësimi perëndimor i Murit
Ekzistenca e një muri kolosal në Azi kishte qarkulluar në Lindjen e Mesme dhe në Perëndim edhe përpara mbërritjes së evropianëve të parë në Kinë nëpërmjet detit. Historiani i antikitetit të vonë Ammianus Marcellinus (330?-395?) përmendëte "majat e mureve të lartë" që rrethonin tokën e Seres-it, vendi që romakët besonin se ishte në skajin lindor të Rrugës së Mëndafshit. Në legjendë, tributë e Gogut dhe Magogut thuhej se kishin qenë mbyllur nga Aleksandri i Madh me mure çeliku. Më vonë shkrimtarët dhe udhëtarët arabë, si Rashid-al-Din Hamadani (1248-1318) dhe Ibn Battuta (1304-377), do ta identifikonin gabimisht Murin e Madh në Kinë me muret e Romanit të Aleksandrit. Kjo tregon se arabët mund të kenë dëgjuar rreth Murit të Madh të Kinës gjatë periudhave të mëhershme të historisë së Kinës dhe e lidhnin atë me murine e lgjendës së Gogut dhe Magogut, një rrëfenjë që gjen vend në Kuran. Menjëherë pasi evropianët arritën në Kinën Ming në fillim të shekullit të XVI, filluan të qarkullojnë përshkrime të Murit të Madh në Evropë, megjithëse asnjë evropian nuk do ta shihte atë me sytë e tij për një tjetër shekull. Vepra Një Traktat i Kinës dhe Rajoneve të Afërta nga Gaspar da Cruz (rreth 1520-70) ofronte një diskutim të hershëm të Murit të Madh, në të cilin ai vërente "një mur prej një qind legash i gjatë. Dhe disa do të pohonin se është edhe më shumë se një qind lega". Një tjetër përshkrim i hershëm i shkruar nga peshkopi Juan González de Mendoza (1550-1620) tregonte një mur pesë qint lega të gjatë, por sugjeronte se vetën një qint lega ishin të bëra nga njeriu, me pjesën tjetër të formuar nga formacione shkëmbore natyrore. Prifti jezuit Matteo Ricci (1552-1610) e përmendëte Murin e Madh vetëm një herë në ditarin e tij, duke vërejtur ekzistencën e "një muri të pamatë katër qint e pesë milje të gjatë" që formonte pjesën mbrojtjes veriore të Perandorisë Ming. Evropianët në fillim dëshmuan Murin e Madh në vitet e para 1600. Ndoshta përshkrimi i parë i regjistruar i një evropiani që hynte vërtetë në Kinën nëpërmjet Murit të Madh erdhi në vitin 1605, kur jezuiti portugez Bento de Góis arriti Kalimin veri-perëndimor Jiayu nga India. Raporti i vitit 1619 të Ivan Petlinit për misionin e tij diplomatik rus ofron një përshkrim të hershëm bazuar në një dëshmitar të drejtëpërdrejtë të Murit të Madh ku përmend se përgjatë udhëtimit misioni i tij diplomatik udhëtoi përgjatë Murit të Madh për dhjetë ditë.
Përshkrimet e hershme evropiane ishin kryesisht modeste dhe empirike, duke pasqyruar saktësisht kuptimin bashkëkohës kinez për Murin. Megjithatë, kur Muri i Madh Ming filloi të marrë një formë, akoma të dallueshme edhe sot, përshkrimet e huaja të Murit të Madh Ming kaluan në hiperbola. Te Atlas Sinensis të publikuar në vitin 1665, jezuiti Martino Martini përshkruante zgjatje të stërholluara por atipike të Murit të Madh dhe e pergjithësonte një fortifikim të till përgjatë gjithë kufirit verior. Për më tepër, Martini e identifikonte gabimisht Murin Ming si të njëjtin mur të ndërtuar nga Qin Shi Huangu në shekullin e III p.e.s., duke ekzagjeruar në këtë mënyrë si lashtësinë e murit ashtu dhe përmasat e tij. Kjo ide e gabuar u formua nga China Illustrata e atit Athanasius Kircher (1602-80), i cili ofronte piktura të Murit të Madh siç imagjinoheshin nga një ilustrues evropian. Të gjitha këto dhe përshkrime të tjera nga misionarët në Kinë kontribuan në Orientalizmin e shekullit të tetëmbëdhjetë, në të cilin paraqiteshin në mënyrë të shquar një Kinë mitike dhe Muri i saj i Madh i ekzagjeruar. Filozofi francez Voltaire (1694-1774), për shembull, shkroi shpesh rreth Murit të Madh, megjithëse ndjenjat e tij lëkundeshin midis admirimit pa rezerva dhe dënimit të tij si një "monument frikësimi". Misioni diplomatik britanik i George Macartney në vitin 1793 kaloi nëpër Murin e Madh në Gubeikou në rrugën për të takuar perandorin Qianlong në Chengde, që ishte aty për gjuetinë e përvitshme perandorake. Një nga anëtarët e misionit, Sir John Barrow, më vonë themelues i ‘’Royal Geographical Society’’, kalkuloi në mënyrë të gabuar se sasia e gurëve në mur ishte e barabartë me "gjithë shtëpitë e banimit të Anglisë dhe Skocisë" dhe do të mjaftonte ta rrethonte Tokën në Ekuator dy herë. Ilustrime të Murit të Madh nga lejtnanti Henry William Parish gjatë misionit të tij do të riprodhoheshin në veprat e rëndësishme si ajo e vitit 1845 të Thomas Allomit China, in a series of views. Ekspozimi i veprave të tilla solli shumë vizitorë të huaj në Murin e Madh pasi Kina i hapi kufijt e saj si rezultat i mundjes në Luftërat e Opiumit në mes të shekullit të XIX nga Britania dhe fuqitë e tjera perëndimore. Kalimi Juyong afër Pekinit dhe "Koka e Dragoit të Vjetër", ku Muri i Madh takohej me detin në Kalimin Shanhai, ishin destinacionet më popullore për këta vizitorë. Udhë-përshkrimet e fundit të shekullit të XIX nga ana tjetër kontribuan më tej në përpunimin dhe përhapjen e mitit të Murit të Madh. Shembuj të rritjes së këtij miti janë besimi i gabuar por i përhapur gjerësisht se Muri i Madh i Kinës është i dukshëm nga Hëna ose Marsi.
Kina moderne
Revolucioni Xinhai i vitit 1911 e detyroi perandorin e fundit Qing, Puyi të abdikoi duke i dhënë fund dinastisë së fundit perandorake të Kinës. Revolucionarët, të udhëhequr nga Sun Yat-seni, ishin të shqetësuar nga krijimi i një kuptimi modern të identitetit kombëtar në periudhën kaotike post-perandorake. Në ndryshim nga akademikët kinezë si Liang Qichao, i cili u përpoq të kundërshtonte versionin fantastik perëndimor të Murit të Madh, Sun Yat-seni mbështeste pikëpamjen se muri i Qin Shi Huangut ruajti rracën kineze dhe pa të kultura kineze nuk do të ishte zhvilluar mjaftueshëm të shtrihej në jug dhe të asimilonte pushtuesit e huaj. "Një përkrahje e tillë nga "Babai i Kinës moderne" filloi ta shndërroi Murin e Madh në një simbol kombëtar në ndërgjegjen kineze, megjithëse ky shndërrim ishte i penguar nga pikëpamjet konfliktuale nacionaliste të lidhura me "Kinën e Re" në lindje". Dështimi i Republikës së re të Kinës nxiti zhgënjimin me kulturën tradicionale kineze dhe parapriu Lëvizjen e Re Kulturore dhe Lëvizjen e Katër Majit të mesit të viteve 1910 dhe 1920 që synonin ta shkëpusnin trajektoren e Kinës nga e kaluara e saj. Natyrisht, Muri i Madh i Kinës iu nënshtrua sulmit si një simbol i të kaluarës. Për shembull, një shkrimtar i rëndësishëm i kësaj periudhe, Lu Xun, e kritikonte ashpërsisht "Murin e Madh të fuqishëm dhe të mallkuar" në një ese të shkurtër: "Në realitet, ai nuk ka shërbyer kurr për ndonjë qëllim më shumë sesa për ta bërë punën e punëtorëve të panumërt të vdekur të kotë... [Ai] rrethon gjithëkënd".
Lufta Kino-Japoneze (1931-45) i dha Murit të Madh një konsideratë të re në sytë e kinezëve. Gjatë mbrojtjes së Murit të Madh në vitin 1933, ushtarët e keq-pajisur kinezë i rezistuan dyfishit të numrit të tyre me trupa japoneze për mjaft muaj. Duke përdorur strehimin e Murit të Madh, kinezët – që në ato kohë ishin të armatosur vetëm me shpata – ishin të aftë të ndalnin një përparim japonez që kishte mbështetje nga bombardimi ajror. Me tejkalimin e forcave kineze, armëpushimi pasues Tanggu i firmosur kërkonte që Muri i Madh të bëhej një zonë e çmilitarizuar që ndante Kinën dhe shtetin e sapo-formuar të Manchukuo-s, një shtet-kukull i japonezëve. Në këtë mënyrë, mbrojtja e vendosur e Murit të Madh e bëri atë një simbol të patriotizmit kinez dhe vendosmërisë së popullit kinez. Lideri komunist kinez Mao Ceduni e lartësoi këtë simbol në poezinë e tij "Marshimi i Gjatë" duke ikur nga persekutimi i Kuomintangut. Një tjetër referencë për tu përmendur është ajo në këngën "Marshimi i Vullnetarëve", fjalët e të cilës janë marrë nga një stanza të vitit 1934 në poezinë e Tian Hanit të titulluar "Muri i Madh". Kënga, fillimisht nga filmi anti-japonez Fëmijët e Kohëve të Turbullta, gëzoi popullaritet të vazhdueshëm në Kinë dhe u zgjodh si himni i përkohshëm kombëtar i Republikës Popullore të Kinës me vendosjen e saj në vitin 1949. Në vitin 1952, studiuesi i kthyer në zyrtar Guo Moruo hodhi propozimin e parë modern për ta riparuar Murin e Madh. Pesë vite më vonë, Badalingu i rinovuar u bë seksioni i parë që u hap për publikun që nga vendosja e Republikës Popullore. Muri i Madh në Badaling që atëherë është bërë një ndalesë e vazhdueshme për dinjitarët e huaj që vizitojnë Kinën, duke filluar nga kryeministri nepalez Bishweshwar Prasad Koirala në vitin 1960, dhe më në veçanti presidenti amerikan Richard Nixon në vizitën e tij historike të vitit 1972 në Kinë. Deri tani, Badalingu është akoma sektori më i vizituar i Murit të Madh. Gjatë Revolucionit Kulturor (1966-76), qindra kilometra të Murit të Madh — tashmë të dëmtuara në luftërat e shekullit të fundit dhe të gërryera nga era dhe shiu — u shkatërruan qëllimisht nga gardianët e kuq që e shihnin atë si pjesë të "Katër të Vjetërve" për tu çrrënjosur nga Kina e re. Për të shkatërruar murin u përdorën buldozera dhe madje edhe dinamiti, ndërsa materialet e nxjerra u përdorën për ndërtime të tjera. Pasi Kina u hap në vitet tetëdhjetë, lideri reformist Ten Hsiaopin fushatën "Ta duam Kinën tonë dhe ta restaurojmë Murin tonë të Madh" për të riparuar dhe ruajtur Murin e Madh. Muri i Madh u shpall trashëgimi botërore e UNESCO-s në vitin 1987. Megjithatë, ndërsa turizmi pati një bum gjatë këtyre viteve, metodat e shkujdesuara të restaurimit kishin lënë seksione të Murit të Madh afër Pekinit "të dukeshin si një sheshxhirimi hollivudian" sipas fjalëve të National Geographic News. Shtrirjet më pak të famshme të Murit të Madh nuk morën aq shumë vëmendje. Në vitin 2002 Fondi i Monumenteve Botërore i bazuar në New York e vendosi Murin e Madh në listën e tij të 100 monumenteve më të rrezikuara në botë. Në vitin 2003 qeveria kineze filloi të miratoi ligje për ta mbrojtur Murine e Madh.
Historiografia
Në Kinë, një nga individët e parë që u përpoq të bënte një histori multi-dinastike të Murit të Madh ishte studiuesi i shekullit të XVII Gu Yanwu. Më së fundi, në vitet 1930 dhe 1940, Wang Guoliang (王國良) dhe Shou Pengfei (壽鵬飛) realizuan studime shteruese që përzgjodhën një literaturë të gjerë për të dokumentuar dhe për të gjurmuar hartën e shtrirjeve të mureve të hershme kufitare. Megjithatë, këto përpjekje ishin të bazuara vetëm në të dhënat e shkruara që përmbanin emra vendesh të errëta dhe referenca dokumentare të pakuptueshme. Zhvillimi i arkeologjisë moderne ka kontribuar shumë në studimin e Murit të Madh, si në vërtetimin e kërkimeve ekzistuese ashtu dhe në refuzimin e tyre. Gjithësesi këto përpjekje nuk kanë dhënë akoma një panoramë të plotë të historisë së Murit të Madh, pasi shumë site muri që datojnë nga periudha e Përçarjes (220-589 të e.s.) kanë qenë mbuluar nga shtrirja e Murit të Madh Ming.
Studimi perëndimor i Murit të Madh ishte, deri së fundmi, i infektuar nga keqkuptime të rrjedhura nga përshkrimet tradicionale të Murit. Kur jezuitët sollën përshkrimet e para të Murit në Perëndim, studiuesit evropian ishin të mëdyshur që Marco Polo nuk e kishte përmendur "Murin e Madh" në Udhëtimet e tij. Disa studiues të shekullit të XVII arsyetonin se Muri duhet të ketë qenë ndërtuar nga Dinastia Ming, pas ikjes së Marco Polos. Kjo pikëpamje u zëvendësua shpejt nga një tjetër që argumentonte, kundër përshkrimeve të Polos, që tregëtari venecian kishte shkuar në Kinë nga jugu dhe kështu nuk kishte rënë në kontakt me Murin. Kështu, pohimi i gabuar i abatit Martino Martini se Muri kishte "kishte mbijetuar deri në kohën e tanishme pa dëmtime ose shkatërrime" që nga periudha Qin u pranua si fakt nga ‘’filozofët’’ e shekullit të XVIII. Që atëherë, shumë studiues kanë vepruar nën besimin se Muri i Madh e mbronte vazhdimisht kufirin kinez kundër nomadëve të stepës për dy mijë vjetë. Për shembull, sinologu i shekullit të XVIII Joseph de Guignes i caktonte rëndësi makrohistorike mureve të tilla kur ai paraqiti teorinë ndërtimi i periudhës Qin detyroi popullin Xiongnu të emigronte në perëndim për në Evropë dhe, duke u bërë i njohur si populli Hun, në fund të fundit kontribuoi në rënien e Perandorisë Romake. Disa u pëpoqën të bëjnë vlerësime të përgjithshme rreth shoqërisë kineze dhe politikës së jashtme bazuar në konceptimin e një Muri të Madh të përhershëm: Karl Marksi e konsideronte Murin si përfaqësues të stanjacionit të shoqërisë dhe ekonomisë kineze, Owen Lattimore supozonte se Muri i Madh tregonte një nevojë për të ndarë mënyrën nomade të jetesës nga komunitetet bujqësore të Kinës, dhe John K. Fairbank mendonte se Muri luajti një rol në zhvillimin e rendit botëror sinocentrik. Pavarësisht domethënies që Muri i Madh duket se ka, trajtimi studimor i Murit vetë mbeti i dobët gjatë shekullit të XX. Joseph Needham e vajtonte këtë mungesë kur ai ishte duke hartuar seksionin e mureve për studimin e tij Science and Civilisation in China: "Nuk mungojnë përshkrime udhëtarësh të Murit të Madh, por studime të bazuara në studime moderne janë pak dhe të rrallë, si në gjuhën kineze ashtu dhe ato perëndimore". Në vitin 1990, Arthur Waldron publikoi studimin e rëndësishëm The Great Wall: From History to Myth, ku ai sfidonte nocionin e unitetit të Murit të ruajtur që nga lashtësia, duke e rrëzuar si një mit modern. Përqasja e Waldronit kërkoi një ri-shqyrtim të Murit në studimet perëndimore. Akoma deri në vitin 2008, nuk ka akoma një tekst të plotë autoritativ në ndonjë gjuhë që ti jetë kushtuar Murit të Madh. Arsyeja për këtë, sipas gazetarit të The New Yorker Peter Hessler, është se Muri i Madh nuk i përshtatet as studimit të institucioneve politike (i favorizuar nga historianët kinezë) as gërmimit të varreve (i favorizuar nga arkeologët kinezë). Një pjesë e zbrazëtisë së lënë nga akademikët po mbushet nga kërkimet e pavarura nga entuziastët e Murit të Madh si ish reporteri Xinhuas Cheng Dalin (成大林) dhe studiuesi i vetë-financuar David Spindler.
Festivali Kombëtar i Gjirokastrës 2015
Edicioni i 10-të i Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës u mbajt ne maj të vitit 2015 në qytetin e Gjirokastrës. Duke qënë monumenti më i madh i Trashëgimisë Jomateriale, i cili jo vetëm duhet ruajtur si institucion por duhet të jetë i fortë dhe i gjallë që të mund të përcillet e të trashëgohet,këtë vit ishte më madhështor se kurrë dhe u shndërrua në një nga ndërmarrjet më të mëdha folklorike, kulturore dhe artistike në vend.
AgjiroFestON 2015
7 ditë e 7 netë të këtij Festivali i dhanë jetë dhe ngritën në Qytetin e gurtë kështjellën e Trashëgimisë Jomateriale të cilës Ministria e Kulturës i kushton një rëndësi shumë të madhe jo vetëm si vlerë kombëtare, jo vetëm si pasuri shpirtërore e popullit dhe kombit por edhe si një pjesë shumë e rëndësishme e kulturës universale në rajon dhe Europë.Ky thesar i jashtëzakonshëm me larminë e folklorit në perlat muzikore,poetike,instrumentale,zakonore,pa folur për kostumet e rralla për nga densiteti dhe historia u shpalos si rrallëherë me madhështinë e vet, me origjinalitetin dhe cilësinë më të plotë. Puna për organizimin e Festivalit ka filluar që në krye të vitit 2014, nën kujdesin e Ministrisë së Kulturës.Koordinatori kryesor është Qendra Kombëtare e Vempritarive Folklorike. Në një maratonë të trashëgimisë jomateriale në 12 qarqe,me kontakte,takime,vezhgime,audicione dhe koncerte të Komunave dhe bashkive morën pjesë reth 7230 bartës të folklorit ndër të cilët reth 1600 fëmijë e të rinj, të cilët kaluan në përzgjedhjen e fazës së parë të komisioneve të ngritura pranë qarqeve të cilët i sollën koncerte nga Komunat e Bashkitë në nivel Qarku.
Komisioni Përzgjedhës i Festivalit
Komisioni Përzgjedhës i Festivalit i përbërë nga Qendra e Veprimtarive Folklorike,Ministria e Kulturës,studjuesit e Institutit të Antropologjisë Kulturore dhe Studimeve Të Artit ,si dhe nga Grupi i realizimit artistik, me në krye Drejtorin artistik të Festivalit,Profesor Thoma Gaqi dhe regjisorin Bledar Laco,ndoqën nga afër dhe në terren të 12 koncertet folklorike në rang qarku që u zhvilluan në të gjithë Shqiperinë. Në këtë fazë morën pjesë 1756 bartës të folklorit, nga të cilët rreth 530 fëmijë e të rinj si dhe rreth 400 gra e vajza.
Programi i Festivalit
16:30 -Program artistik me fëmijët e Qendrës Kombëtara Kulturore të Fëmijëve Vendi: Qendra Historike 17:00 -Shfaqje e Cirkut nga Cirku Kombëtar Vendi: Qendra Historike Gjirokastër 17:30 -Koncert i Bandës së Ushtrisë nga Vendi: Qendra Historike Gjirokastër 18:00 -Pritja e Personaliteteve dhe Paradave e Kostumeve Vendi: Qendra Historike Gjirokastër
-Vizitë në Panairin e Produkteve Shqiptare Organizuar nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik, Turizmit Tregtisë dhe Sipërmarrjes, Qendra Kombëtare e Panaireve, në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit,Ministrinë e Bujqësisë Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujrave, Ministrinë e Punëve të Brendshme, Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Mirëqënies Sociale dhe Rinisë Vendi: Odeoni 18:30-20:30 -Përshëndetje nga Autoritetet e Larta Shtetërore
Performanca: Qarku (Fitues i Festivalit 2009) Qarku Gjirokastër Grupi nga Kosova Vendi: Skena e Kalasë
21:15 -Performancë me të ftuar specialë Eda Zari & Band Vendi: Skena e
E hënë, 11 maj
10:00-18:00 -Panairi i Produkteve Shqiptare "ArgjiroFest_ON" Organizuar nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik, Turizmit Tregtisë dhe Sipërmarrjes, Qendra Kombëtare e Panaireve, në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit, Ministria e Bujqësisë Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujrave, Ministrinë e Mirëqenies Sociale dhe Rinisë Vendi: Odeoni
11:00-18:00 -Ekspozitë "Novela Grafike" -Ekspozitë "Edith Durham" Vendi: Shtëpia e Skëndulatëve
-Ekspozitë nga Fototeka Kombëtare Marubi -Ekspozitë "Arti i Felturës" Vendi: Hotel Çajupi
12:00-14:00 - Skena e hapur -Atelie e valleve Vendi: Sheshi "Fantazia"
12:00-24:00 -Panairi i Kulinarisë Organizuar nga Shoqata "Njerëz dhe Ide" Vendi: Qendra Historike Gjirokastër
Vocance
Vocance është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardèche të rajonit Auvernia-Rhône-Alpes. Vocance ka një popullsi prej 576 banorë dhe sipërfaqe 17.17 km², me një dendësi prej 34 banor/km².
Festivali Kombëtar i Gjirokastrës 2015
Programi i Festivalit
19:00-20:30 - Koncert me grupe nga: Mali i Zi Qarku Fier Qarku Dibër Vendi: Kala
21:15 -Koncert me të ftuar specialë Divanhana Bosnia & Hercegovina Mbështetur nga Sigal Vendi: Kala
E martë, 12 maj 10:00-18:00 -Panairi i Produkteve Shqiptare "ArgjiroFest_ON" Organizuar nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik, Turizmit Tregtisë dhe Sipërmarrjes, Qendra Kombëtare e Panaireve, në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit, Ministrinë e Bujqësisë Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujrave, Ministrinë e Punëve të Brendshme, Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Mirëqënies Sociale dhe Rinisë Vendi: Odeoni
11:00-18:00 - Ekspozitë "Novela Grafike" -Ekspozitë "Edith Durham" Vendi: Shtëpia e Skëndulatëve
-Ekspozitë nga -Ekspozitë "Arti i Felturës" Vendi: Hotel Çajupi
-Ekspozitë nga artistë gjirokastritë Mbështetur nga Prefektura, Bashkia dhe Qarku Gjirokastër Vendi: Shtëpia e Babametove
12:00-14:00 - Skena e hapur -Atelie e Valleve Vendi: Sheshi "Fantazia" 12:00-24:00 - Panairi i Kulinarisë Organizuar nga Shoqata "Njerëz dhe Ide" Vendi: Qendra Historike Gjirokastër
18:00 - Projeksione nga Arkivi Qëndror Shqiptar i Filmit Vendi: Kala
18:30 - Grupe përshëndetëse nga diaspora shqiptare në Zvicër "Rapsodët", "Ilirët", "Dardania", "Shota" Vendi: Kala
19:00-20:30 - Koncert me grupe nga: Maqedonia Qarku Durrës Qarku Korçë Vendi: Kala
21:15 - Koncert me të ftuar specialë Grupi Polifonik "Inoro" dhe sazet e Kosta Verdhit nga Janina, Greqi Vendi: Kala
E mërkurë, 13 maj 10:00-18:00 -Panairi i Produkteve Shqiptare "ArgjiroFest_ON" Organizuar nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik, Turizmit Tregtisë dhe Sipërmarrjes, Qendra Kombëtare e Panaireve, në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit, Ministrinë e Bujqësisë Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujrave, Ministrinë e Punëve të Brendshme, Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Mirëqënies Sociale dhe Rinisë Vendi: Odeoni
19:00-20:30 - Koncert me grupe nga: Qarku Durrës Qarku Berat Vendi: Kala
E enjte, 14 maj 10:00-18:00 -Panairi i Produkteve Shqiptare "ArgjiroFest_ON" Organizuar nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik, Turizmit Tregtisë dhe Sipërmarrjes, Qendra Kombëtare e Panaireve, në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit, Ministrinë e Bujqësisë Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujrave, Ministrinë e Punëve të Brendshme, Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Mirëqënies Sociale dhe Rinisë Vendi: Odeoni
-Ekspozitë nga artistë gjirokastritë Mbështetur nga Prefektura, Bashkia dhe Qarku Gjirokastër Vendi: Shtëpia e Babametove -Ekspozitë Folklore & New Media Organizuar nga Tulla Culture Center Vendi: Zona e Pazarit të Vjetër
18:30 - Grupe përshëndetëse "Vjesh" nga Arbëreshët e Italisë mbështetur nga Instituti Italian i Kulturës Vendi: Kala
19:00-20:30 - Koncert me grupe nga: Maqedonia Qarku Tiranë Qarku Lezhë Vendi: Kala
21:15 - Performancë nga: Ansambli kombëtar i Këngëve dhe Valleve Popullore Vikena Kamenica dhe Keli Band Vendi: Kala
E premte, 15 maj 10:00-18:00 -Panairi i Produkteve Shqiptare "ArgjiroFest_ON" Organizuar nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik, Turizmit Tregtisë dhe Sipërmarrjes, Qendra Kombëtare e Panaireve, në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit, Ministrinë e Bujqësisë Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujrave, Ministrinë e Punëve të Brendshme, Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Mirëqënies Sociale dhe Rinisë Vendi: Odeoni
-Ekspozitë "Turqia në UNESCO" Organizuar nga Instituti Junes Emre dhe Qendra Kulturore e Turqisë Vendi: Hotel Çajupi
18:30-20:30 - Koncert me grupe nga: Kosova mbështetur nga Ministria e Kulturës, Kosovë Qarku Elbasan Qarku Vlorë Vendi: Kala
21:15 - Koncert me të ftuar specialë: Fanfara Tirana Vendi: Kala
22:00 - Performancë DJ The Funky Villainz Vendi: Zona e Pazarit të Vjetër
E shtunë, 16 maj
10:00-18:00 -Panairi i Produkteve Shqiptare "ArgjiroFest_ON" Organizuar nga Ministria e Zhvillimit Ekonomik, Turizmit Tregtisë dhe Sipërmarrjes, Qendra Kombëtare e Panaireve, në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit, Ministrinë e Bujqësisë Zhvillimit Rural dhe Administrimit të Ujrave, Ministrinë e Punëve të Brendshme, Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Mirëqënies Sociale dhe Rinisë Vendi: Odeoni
12:00-14:00 - Skena e hapur -Atelie e Valleve Vendi: Sheshi "Fantazia"
12:00-24:00 - Panairi i Kulinarisë Organizuar nga Shoqata "Njerëz dhe Ide" Vendi: Qendra Historike Gjirokastër
19:00 - Mbrëmja Gala dhe Ndarja e Çmimeve -Koncert me të ftuar specialë:, & Albanian Iso-Polyphonic Choir, , dhe mjeshtrat e muzikës popullore Merita Halili & Raif hyseni, Gëzim Nika, , Petrit Lulo Vendi: Skena e Kalasë
23:00 - Performancë DJ The Funky Villainz Vendi: Zona e Pazarit të Vjetër
Hiyori Kozuki
Hiyori Kozuki (光月日和 Kōzuki Hiyori) është personazh fiktiv në anime dhe manga One Piece. Ajo është vajza e Oden Kozuki dhe Toki Kozuki. Ajo është motra e Momonosuke Kozuki, por me frutin e nënës së saj të udhëtoj në të ardhmen, ajo udhëtoi 20 vite përpara në kohë dhe disi ajo u bë më e moshuar se Momonosuke.
Hiyori në Vendin Wano u bë e njohur nën emrin Komurasaki, duke punuar si oiran e dayu. Megjithatë, ajo e humbi këtë status pasi e zemëroi shogunin Kurozumi Orochi dhe supozohej se ishte vrarë nga Kyoshiro.
Personaliteti
Hiyori është një grua shumë krenare, që nuk dëshiron të tërhiqet ose të tregojë prekshmëri para të tjerëve. Ajo pretendon se kjo është për shkak të të qenit bijë e një samurai. Kjo është e vërtetë edhe përballë autoritetit, duke mos qenë të frikësuar të qëndroj dhe madje të sulmoj shogun Kurozumi Orochi pavarësisht se çka do të ndodhte pastaj. Ajo nuk sheh asgjë tërheqëse për t'u bërë gruaja e tij, dhe më mirë do të vritet sesa të jetojë një jetë të nënshtruar. Për shkak të krenarisë së saj, ajo nuk pranon të qajë në mendimin e ribashkimit me vëllain e saj, duke deklaruar se si vajza e një samurai, ajo nuk duhet të qajë. Pavarësisht kësaj, ajo bërtiti në mënyrë të pakontrollueshme kur Yasuie u vra, dhe gjithashtu kur u ribashkua me kujdestarin e saj Kawamatsu.
Në realitet, Hiyori është një femër jashtëzakonisht e sjellshme dhe e dhembshur. Ajo është mirëdashëse me ata me të cilët janë afër, siç është kamuro i saj Toko, dhe u mërzit kur Orochi u përpoq ta sulmonte atë, duke pasur parasysh që është një fëmijë. Ajo është thellësisht simpatike ndaj shumë qytetarëve të Wano të cilët ishin shtypur mizorisht nga Orochi dhe Kaido. Ajo u prish duke qarë në mënyrë të pakontrollueshme pasi Yasuie u ekzekutua. Pavarësisht nga mirësia e saj, Hiyori ka dëshirën për të vrarë Orocin pasi nuk ka frikë t’i marrë duart e ndyra.
Njëqind vjet shkollë shqipe në rrethin e Kukësit
Njëqind vjet shkollë shqipe në rrethin e Kukësit libër me autor Shefqet Hoxha. Botuar në Tiranë, në vitin 2014. Faqe 40.
Mavropulli (Pogon)
Mavropull (greqisht: Μαυρόπουλον/Mavrópoulon) është fshat në qarkun i Janinës, Greqi.
Hiyori Kozuki
Personaliteti
Ndërsa u ndoq nga Kamazo, Hiyori lëshoi qëndrimin e saj krenar, duke u lutur që Zoro ta ndihmonte atë dhe Toko. Ajo është shumë e hirshme, pasi ajo ishte jashtëzakonisht mirënjohëse ndaj Zoro për shpëtimin e saj dhe i bëri mirë ofertës së saj për ta ushqyer si shpërblim. Ajo mund të jetë mjaft e pakujdesshme dhe e ndrojtur.
Renau
Renau është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Tarragonès, të provincës Tarragona, në Katalonia. Renau ka 101 banorë (2010), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 8.3 km2.
Hiyori Kozuki
Personaliteti
Ajo mund të jetë një ngacmuese, duke e pyetur Zoro nëse ai ishte i lumtur të flinte me të.
Renau
Lidhje të jashtme
Renau
Hiyori Kozuki
Aftësitë
Hiyori duket se ka ekuilibër të madh dhe forcë këmbësh për të ecur me sandale geta jashtëzakonisht të larta, pa asnjë tendosje. Ajo gjithashtu zotëronte një sasi të drejtë të forcës së krahut, pasi ajo goditi Orochin jashtëzakonisht të madh me forcë të mjaftueshme për të lënë një shenjë.
Si një geisha, Hiyori është jashtëzakonisht e talentuar në muzikë siç shihet se ajo i bie shamisen, pasi ajo mund të luante një këngë të këndshme që mahniste thellësisht Orochin, të ftuarit e tij dhe kortezanët e saj.
Ajo posedon aftësi mjekësore, pasi ajo ishte në gjendje të trajtonte plagën e madhe të shpatullave të Zoros.
Armë
Hiyori trashëgoi një nga shpatat e babait të saj, Enma, por është ende e panjohur se sa e aftë është ajo.
Historia
20 vjet para ditës së sotme, babai i Hiyorit, Oden, u soll në Flower Capital dhe u ekzekutua nga shogun Kurozumi Orochi pasi u largua në mënyrë të paligjshme nga Vendi Wano. Hiyori ishte në Kalanë e Odenit me nënën e saj Toki dhe vëllanë e tij Momonosuke kur Kaido, i cili ishte duke punuar me Orochin, e vuri në flakë. Toki përdori fuqitë e saj të frutit të detit për të dërguar Momonosuke dhe katër mbajtësit të tyre 20 vjet përpara në kohë, duke e lënë Hiyori të mbetej me të. Kawamatsu më pas e ndihmoi Hiyori të ikte nga Kalaja Oden dhe u kujdes për të derisa ata u ndanë kur Hiyori ishte 13 vjet. Hiyori deklaroi që ajo iku nga Kawamatsu sepse ai ishte i uritur vetë dhe duke shpresuar se ai do të mund të mbijetonte më vete.
Në një moment, Hiyori kishte trashëguar njërën nga dy shpatat e të atit, Enma.
Mërthë-dhe-Moselë
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Meurthe-et-Moselle (Shqip: Mërthë-dhe-Moselë ) është një departament në rajonin Grand Est të Francës, i emërtuar pas lumenjve Mërthë dhe Moselë. Ajo kishte një popullsi prej 733,760 banorësh në 2019.
Hiyori Kozuki
Historia
Hiyori u rrit atëherë nga Kyoshiro për t'u bërë një oiran, dhe ajo adoptoi emrin Komurasaki. Gjatë karrierës së saj, Hiyori provokonte Bingo, Bongo dhe Bungo, duke pretenduar se dëshironte lirinë e saj të blerë përpara se shogun Orochi ta merrte atë dhe duke rënë dakord të shkonte me secilin njeri nëse ata arrinin ta bënin këtë. Burrat hoqën dorë nga gjithçka që u duhej për të mbledhur paratë, të cilat i futën në zotërimin e saj. Sidoqoftë, ajo i kishte mashtruar ata dhe nuk i kishte lënë asgjë, duke i dhënë fund aktiviteteve të tyre kriminale në proces.
Mërthë-dhe-Moselë
Historia
Mërtha-dhe-Mosela u krijua në 1871 në fund të Luftës Franko-Prusiane nga pjesët e ish-departamenteve të Moselës dhe Mërthës që mbetën territor francez.
Kufiri aktual midis Mërthës-dhe-Moselës dhe Moselës ishte kufiri midis Francës dhe Gjermanisë nga vitet 1871 deri në 1919 dhe përsëri midis 1940 dhe 1944. Ndryshimi i vetëm i mëvonshëm ndodhi në vitin 1997 dhe që përfshiu përmbajtjen, për arsye administrative, të komunës së vogël Han-devant-Pierrepont, e cila më parë kishte rënë në departamentin Mëzës.
Gjeografia
Mërtha-dhe-Mosela është pjesë e rajonit administrativ Grand Est dhe rajonit tradicional të Lorrenës/Lothringenit dhe është i rrethuar nga departamentet e Mëzës, Voszhesit, Rinit të Ulët dhe Moselës, dhe nga kombet e Luksemburgut dhe Belgjikës nga të spikaturit e rrethi i Briey. Është një nga dy departamentet në Francë që kufizohen me Luksemburgun. Pjesë të Mërtha-dhe-Mosela i përkasin Parkut Natyror Rajonal të Lorrenës/Lothringenit.
Muzgëtira
Gjysmerrësira menjëherë pas perëndimit të diellit ose pak përpara lindjes së tij; muzgëtira e mbrëmjes dhe e mëngjesit; mugëtira.
Mërthë-dhe-Moselë
Gjeografia
Departamenti shtrihet për 130 km nga veriu në jug dhe është midis 7 dhe 103 km i gjerë.
Lumenjtë e saj kryesorë janë Moselë, Mërthe, Chiers dhe Vezouze.
Demografia
Banorët e departamentit njihen si Meurthe-et-Mosellans. Zona përreth Nanci është bërë shumë e urbanizuar, ndërsa Saintois në jug është mjaft rurale.
Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:
Qytetet kryesore
Komuna më e populluar është Nancy, prefektura. Që nga viti 2019, ka 10 komuna me më shumë se 10,000 banorë:
Hiperglikemia
Hiperglikemia është termi për nivelin e lartë të glukozës në gjak. Nëse persiston një kohë të gjatë, është shenjë e zhvillimit të sëmundjes së sheqerit, gjegjësisht diabetes mellitus. Niveli mbi 6 mmol/L konsiderohet mbi normalen. Reduktimi i sasisë së glukozës në gjak, në radhë të parë arrihet me dietë, ku sasia e karbohidrateve është në nivel të ultë. Ushqimet që përmbajnë përqindje më të madhe të karbohidrateve janë: Sheqeri, drithërat dhe prodhimet përkatëse, orizi, patatet, etj. Për dietë më efikase duhet të shërbehemi me indeksin glikemik (Glycemic Index), që tregon përqindjen e karbohidrateve të secilit ushqim.
Etsuko Tahara
Etsuko Tahara (田原 悦子) është një ish-futbolliste japoneze.
Kombëtarja
Për reprezentacionin japonez ka luajtur 1 ndeshje.
Pasthirmat e gjuhës së sotme shqipe në të folmen e Lumës-Kukësit
Pasthirmat e gjuhës së sotme shqipe në të folmen e Lumës-Kukësit libër me autor Isa Halilaj. Botuar në Tiranë nga "Mirgeeralb", në vitin 2016. Faqe 64.
Kimerianët
Kimerianët janë popull i lashtë, i përmendur për herën e parë në dokumentet asiriane të shek. VIII para.Kr..
Prejardhjen e kanë në stepat e Pontit. Ata do të kenë sulmuar shtetin Urartu më 714. Forcat asirianë nën komandën e Sargonit II i mundën më 705, kur ata u kthyen drejt Anadollisë, ku pushtuan Sardin, kryeqytetin e Lidisë më 696/5. Pak pas ata i mundi më 619 Alyates i Lidisë. Pastaj ata do të jenë shpërngulur në Kapadoki. Ka mundësi që dega e tyre veriore të jetë lidhur me emrat Gomer, Krim si dhe keltët. Ata do të jenë kaluar nëpër stepat e Azisë, por nën presion nga skitët, ata do të kenë depërtuar në Evropë, ku do të kenë themeluar kulturën kelte.
Albens
Albens është një komunë në Francë. Albens bën pjesë në departamentin Savoie të rajonit Auvergne-Rhône-Alpes. Komuna ka një popullsi prej 3525 banorë (regjistrimi 2012) dhe sipërfaqe prej 15.3 km².
Varrezë mesjetare në Vranjak
Varrezë mesjetare në Vranjak është një monument i trashëgimisë kulturore në Vranjak, Rahovec, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Torbeshët e Kukësit : mendësia, krijimtaria artistike, mënyra e jetesës
Torbeshët e Kukësit : mendësia, krijimtaria artistike, mënyra e jetesës libër me autor Nazif Dokle. Botuar në Prizren nga "Siprint", në vitin 2016. Faqet e librit 304.
Cutry
Cutry është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Aisne të rajonit Hauts-de-France. Cutry ka një popullsi prej 125 banorë dhe sipërfaqe 4.79 km², me një dendësi prej 26 banor/km².
Mbledhës të folklorit. Lirikë popullore nga rrethi i Kukësit
'''Mbledhës të folklorit. Lirikë popullore nga rrethi i Kukësit''' libër botuar në Tiranë nga Instituti i Kulturës Popullore, në vitin 1982. V.2, me 446 faqe.
Kae Nishina
Kae Nishina (仁科 賀恵) është një ish-futbolliste japoneze.
Kombëtarja
Për reprezentacionin japonez ka luajtur 46 ndeshje dhe ka shënuar 2 gola.
Lam i Madh
është një fshat në Shqipëri...
Elisabeta Myftari
Elisabeta Mhyftari mësuese shqiptare. Ka lindur në Skrapar në vitin 1958. Ka kryer studimet e larta për gjuhë-letërsi në Universitetin "Aleksandër Xhuvani". Punon si mësuese në shkollën e mesme pedagogjike "Luigj Gurakuqi" në Elbasan.
Ajo është autore e shumë shkrimeve, analizave, eseve e komenteve në fushën e letërsisë artistike e të didaktikës mësimore në organe të ndryshme të shtypit shqiptar, si në gazetat "Mësuesi", "Ndryshe", "Gazeta Shqiptare", "Elbasani", revista "Obelisk", etj.
Rialp
Rialp është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Pallars Sobirà, të provincës Lleida, në Katalonia.
Tëholluesi
Tëholluesi i njohur edhe si Petësi është një mjet i kuzhinës, një shkop druri i hollë e i lëmuar, i gjatë rreth një metër, me të cilin shtrihet e hollohet brumi për ta bërë petë. Tëholluesi përdoret për përgatitjen e ushqimit, më konkretisht përdoret për të formësuar dhe rrafshuar brumin dhe për ta bërë petë të holla. Tëholluesit ndahen në shumë stile dhe lloje por më kryesore janë dy stile të tëholluesëve: Llojet e tëhollusëve përbëhen nga një cilindër i cili zakonisht është pak më trashë në mes dhe me doreza të vogla dhe më të holla në secilin skaj; Tëholluesët e hollë apo kunjat e rrotullimit të tipit shufër janë zakonisht shkopa të hollë me kon. Rrotullat e stileve dhe materialeve të ndryshme ofrojnë përparësi të ndryshme, pasi ato përdoren për detyra të ndryshme për gatim dhe pjekurina në kuzhinë.
Kilikia
parapamje|Kilikia dhe [[Fenikasit|Fenikia]] Në lashtësi Kilikia ishte krahina bregdetare jugore e Anadollisë. Ajo egzistonte si entitet politik qysh nga koha e hitasve dhe pastaj u bë pjesë e mbretërisë armenase. Kilikia ndahej në Kilikia Trachea (malore) dhe Kilikia Pedias (asirianisht Kue, Kilikia e rrafshët). Në lashtësi ky territor ishte mbuluar me pyjej që furnizonin Fenikinë dhe Egjiptin me dru. Kilikia nuk ka qytete të mëdha.