Zhanica
SFILITJET E KRAHINËS SE PLAVËS DHE TE GUCISË
Nga mëhalla Bu§aj: Kuit Asllani, Syla, Alia, Delia, Sokoli djemtë e Maliqit, Sokol Sejdiu, Brahim Shabani, Brahim Jakupi, Smajl Ibra, Groshi me djalin e vet Delin. Nga mëhalla Mekuli: Metë Smajli, Ali Smajli dhe Hasan Rama. Nga mëhalla Mehaj: Nuro Kurti, Mehmet Haxha, Hysen Sokoli, Adem Rama dhe Adem Neziri. Nga mëhalla Selimaj: Hasan Bardhi, Sadik Selimi dhe Zhuj Muji. Pas këtyre luftërave krahina e Plavës dhe e Gucisë përjetonte sulme te përditshme, është e kuptueshme se se pari ndesheshin me trimat e këtyre fshatrave, per te cilët me e përshtatshme ishte mbrojtja ka9ake, duke mbajtur lidhje me ka§akët e viseve te tjera shqiptare. TERROR ITËRBUAR Gjatë mbrojtjes nga sulmet malazeze në vjeshtë te vitit 1912 merrnin pjesë e tere popullata madhore. Pas disfatës që përjetoi e tere kjo anë, shumë viktima ranë edhe nga këto fshatra. Te gjallët përjetuan djegie, pushkatime, masakra, ndjekje, shpërngulje etj. Këtyre fshatrave "liria austro-hungareze" u solli edhe me shumë varfëri, izolim dhe rnos kthim në trojet e veta. Një gjendje e tillë te shpërndarë nëpër boten shqiptare, një pjesë dhe në Alpet e Kelmendit i ndeshi edhe viti 1919, që ishte edhe me i vrazhdë sesavitet 1912-1916. Në sulmin e vjeshtës te vitit 1918, trimat e këtyre viseve treguan gatishmëri per t'i mbrojtur trojet e veta deri në vdekje, fatkeqësisht u mundën forcat vendëse nga një ushtri e rregullt sulmuese. Te vendosur per mbrojtjen e vatanit, trimat e krahinës se Plavë-Gucië u vunë në pozitën e ka9akut, në mesin e te cilëve ishin edhe shumë nga fshatrat në fjalë. te udhëhequr nga Ujkan Ahmeti. Pjesa me e madhe e popullatës u shpërnda nëpër viset e tjera shqiptare. Gjendja e tillë i shtyri ambasadorët e "Shtat kralive", te kër-kojnë kthirain e tyre nëpër vendbanimet e me pashme, por, prapëse-prapë lufta ka§ake mbeti në qendër te vëmendjes. NOKSHIQI Në VITET 1941-1945 Pjesëmarrja e nokshiqanëve në aktivitetin luftarak vullnetar në vitet 1941- 1945 ishte në nivel kombëtar, si edhe e tere malësorët e kësaj ane. Ishin te inkuadruar në njësitet civilo-vullnetar, merrnin pjesë në kryesitë e nënprefekturës në Plavë dhe në Shtabin civilo-ushtarak. kishin prijësit e vet në vijën e frontit si është cekur me pare. Tere ky aktivitet ishte me i afërm dhe me i përbashkët me fshatrat Zhanicë dhe Pepaj, sig e kishin pasur edhe te kaluarën. Sikur t'i ndiqte vdekja kudo që ishin, ashtu ndodhi edhe në vitin 1944, kur u pushkatuan dhjetë veta, e i kishin rreshtuar per vdekje pesë-mbëdhjetë nokshiqanë. Sipas informatorëve që i shpëtuan vdekjes, (vetëm se kishin qenë te mbuluar me te vdekur), jap këto shënime: "Na moren me dhunë te gjithë ata që i gjetën në fshat, pa mëshirë na lidhën dhe na urdhëruan te nisemi kah Velika. Kur arritëm në qendër te fshatit, ashtu në grumbull drejtuan armët duke zbrazur në ne. Fati na hodhi ne te treve te biem nën atë grumbull, por edhe kur nisën per te kontrolluar, a i rroku vdekja te gjithë. Ngase edhe ne na kishte përfshirë gjaku, nuk mund te dallonin shpirtin tonë te heshtur në ato §aste. Kur u larguan, ne morëm forcë dhe u strehuam në një zabel me te afërm, ku edhe pritme terrin e mbrëmjes per t'u larguar". shprehnin mllefin e atëhershëm Bajrush Haziri, Isa Zymeri dhe Gjykë Alija, te cilët shpëtuan nga ky pushkatim, në Velikë (1944). Te vrarë mbetën: Azem Ibishi (44), Reko Beqi (60), Seko Mani (45). Elez Kasemi (45), Ujkan Zeqi (43). Zade Danja (18). Sutë (Dedushaj) Reku (40). Mehmet Neku (40), Xhemë Alija (40). Në këtë kohë në Murinë u pushkatua Bali Bajrami. Fund vjeshta e vitit 1944 nokshiqanët i gjeti te shpëmdarë nëpër krahinë te Plavës dhe te Gucisë, si dhe në vise me te largëta shqiptare, me qenë se fshatin e kishin te shtruar në flakë dhe zjarr. Te gjithë te aftit per pushkë iu kishin veshur malit dhe bashkuar grupeve kundër §etniko-partizanëve. Pasi përfundoi ndjekja nga forcat e bashkuara partizane (shqiptaro-sllave) si dhe pasi humbi shpresa per mbrojtjen e trojeve etnike shqiptare. një pjesë u detyruan te kthehen në trojet e djegura dhe te vazhdojnë jetën se bashku me skamje dhe mjerimin. Me burg u dënuan Shaqir Zymeri. Zymer Imeri dhe Ukë Dema. Emërtimet e dhëna që kufizojnë fshatin si dhe toponimia në vazhdim përbrenda fshatit janë marre nga Nokshiqanët, ku u linden, ku kishin luajtur si fëmijë. ku kishin ruajtur batinë dhe ku kishin bërë roje nderi vendlindjes, dikur banorët autoktonë e tani mbajnë vetëm kujtime per një fshat tash te fjetur nga shqiptarët. TOPONIMIA E FSHATIT NOKSHIQ Pasi që Nokshiqi i dikurshëm. përjetoi ndryshim te fizionomisë nga administrata e Jugosllavisë komuniste, duke ndërruar shkronjën k. në v. per ta "kryqëzua" Nokën në Novo, u shndërrua në Novshiqin e so-tëm. Sikur te mos merrej e dhëna e vërtetë e toponimisë nga ata që u linden dhe kaluan edhe me dekada në Nokshiq, duke i pasur te freskëta edhe te dhënat brez pas brezi, si do te ndodhë në te ardhmen me toponimin e këtyre viseve, kur emrat nuk do te përsëritën nga gjuha shqipe. Per këtë shfrytëzova rastin te marre shënime nga informatorët, dhe shkrime te publikuara, pastaj te përgatis një pasqyrë sa me te qartë te toponimisë, duke marre pikë-qendër orientimi shkollën në mes te fshatit. Emërtimet në vijim përfundojnë me shenjën orientuese. Besoj se si komplet, mund te shërbej si harte e fshatit, meqë aty nuk gjendet shqiptare (që jeton), per t'ua treguar vizitorëve në mënyrë praktike në n aty re. Nga shkolla, jemi te kthyer me shikim kah lindja, me 5' rast shohirn Livadhet Rrapsh, Pllanat në Teh te Metehut, mbrapa kemi perëndimin. djathtas jugun dhe majtas veriun. Arat: Ara e Ibër Metës. P. Ara e Galit, P. Ara e Lush Zhujit, edhe Gomilla e Hasanagë. PV. Bregu i Ujkashit, dikur djerrinë, tash Ara Bregore. V. Brigjet e Shkieve. J. Darlama (në mes te fshatit). J. Dargurrat, tash ara dhe livadhe. J. Elezag, tash are dhe livadh. PJ. Fusha e Pushter (Poshtme), ara dhe livadhe. P. Gomilla. J. Gropat, ara dhe livadhe. PV. Hasanagat, ara dhe mërë. J. Ivanpal. J. Ledina e Ramë, ara dhe livadhe. P. Ranishta, ara dhe livadhe. J Lugjet e Nokshiqit, ara dhe livadhe. P. Milat, ara dhe livadhe. J. Qarrishta, ara. VL. Rrapshi i Nokshiqit, ara dhe livadhe. P. Sheu i Husë. V.