cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arkitektura e lashtë kineze prej druri
Strukturat prej druri
Një arritje themelore e arkitekturës kineze prej druri është struktura prej druri peshë-mbajtës, një rrjet mbështetjesh druri të ndërlidhura që formojnë skeletin e ndërtesës. Ky konsiderohet si kontributi madhor i Kinës në teknologjinë mbarëbotërore të arkitekturës. Ndryshe nga arkitektura perëndimore, në arkitekturën e lashtë kineze prej druri, muri vetëm kufizonte një mbyllje dhe nuk ishte një element peshë-mbajtës. Ndërtesat në Kinë mbaheshin nga strukturat prej druri për shtatë mijëvjeçarë. Shfaqja e strukturës së artikuluar karakteristike kineze ndodhi gjatë Neolitit. Shtatë mijë vjet më parë bashkimi kllapë kunjë (mortise and tenon në anglisht) përdorej për të ndërtuar shtëpi me strukturë druri (Më të vjetrat janë në sitin Hemudu në Zhejiang). Janë identifikuar mbi njëmijë site të tilla, zakonisht në ndërtesa me forma rrethore, katrore ose drejtkëndore të zgjatura. Gjatë Kulturës Yangshao në Neolitin e Mesëm, janë gjetur struktura rrethore dhe drejtkëndore gjysëm nëntokësore me trarë dhe kolona druri. Trarët prej druri ose çatitë e mbështetura nga dheu që ishin shumë të ngjashme me ato prej kashte. Pasi fshatrat dhe qytetet u zmadhuan ata u rregulluan në forma simetrike. Simetria ishte gjithmonë e rëndësishme në planifikimin e shtëpive, altarëve dhe fshatrave.
Hekurudha e Birmanisë
Punëtorët
Numri i punëtorëve të Azisë Juglindore të rekrutuar ose të bërë përshtypje për të punuar në hekurudhën e Birmanisë është vlerësuar të ketë qenë më shumë se 180,000 punëtorë civilë të Azisë Juglindore (rōmusha). Ata, të detyruar të punonin nga Ushtria Perandorake Japoneze, vdiqën gjatë ndërtimit. Gjatë fazave fillestare të ndërtimit të hekurudhës, birmanezët dhe tajlandezët ishin të punësuar në vendet e tyre përkatëse, por punëtorët tajlandeze, në veçanti, ka të ngjarë të zhduken nga projekti dhe numri i punëtorëve birmanë të rekrutuar ishte i pamjaftueshëm. Birmanët kishin mirëpritur pushtimin nga Japonia për t'i dhënë fund sundimit britanik dhe bashkëpunuan me Japoninë në rekrutimin e punëtorëve.
Arkitektura e lashtë kineze prej druri
Strukturat prej druri
Në arkitekturën tradicionale kineze, çdo tipar i një ndërtese ishte i dekoruar duke përdorur materiale dhe teknika të larmishme. Zbukurimet e thjeshta të tavanit në ndërtesat e zakonshme bëheshin me ristela druri dhe mbuloheshin me letër. Më të dekoruara ishin tavanet me rrjeta thurimash, të ndërtuar prej thupra druri të thurura ose kallame melëkuqe të lidhura në trarë. Dougong është një element unik strukturor kllapave ndërtlidhëse prej druri, një nga elementet më të rëndësishëm të arkitekturës tradicionale kineze. Së pari u shfaq në ndërtesat e shekujve të fundit p.e.s. dhe evoluoi në një rrjet strukturor që lidhte shtyllat dhe kolonat me strukturën e çatisë. Dougong ishte i përdorur gjerësisht në Periudhën e Pranverës dhe Vjeshtës (770-476 p.e.s.) dhe u zhvilluan në një set kompleks pjesësh të ndërlidhura në kulmine saj gjatë Dinastisë Tang dhe Song. Që nga kohët e lashta kur kur kinezët filluan të përdorin drurin për të ndërtuar, bashkimi me kllapa druri ka qenë një fokus madhor dhe artizanët e prisnin drurin në pjesë për tu përshtatur aq përsosmërisht sa asnjë ngjitës ose shtrëngues nuk ishte i nevojshëm.
Kashaloti
Përhapja
Kashalotët janë ndër speciet më kozmopolite. Ata preferojnë ujërat pa akull mbi 1,000 metra të thellë. Edhe pse të dy gjinitë janë të përhapur nëpër oqeane dhe dete të butë dhe tropikalë, vetëm meshkujt e rritur popullojnë gjërësitë gjeografike më të larta.
Hekurudha e Birmanisë
Rob lufte
Robërit e luftës, 3000 australianë, që shkuan në Birmani u larguan nga burgu Changi në Singapor më 14 maj 1942 dhe udhëtuan me det në drejtim të Thanbyuzayat, terminali verior i hekurudhës. Ata punuan në fushat ajrore dhe infrastrukturën tjetër fillimisht para fillimit të ndërtimit të hekurudhës në tetor 1942. Të burgosurit e parë të luftës për të punuar në Tajlandë, 3,000 ushtarë britanikë, u larguan nga Changi me tren në qershor 1942 në Ban Pong, terminali jugor i hekurudhës. Më shumë robër lufte u importuan nga Singapori dhe India Lindore Hollandeze ndërsa ndërtimet përparuan. Kampet e ndërtimit që strehojnë të paktën 1.000 punëtorë secili u krijuan çdo 5-10 milje (8-17 km) të rrugës. Punëtorët u zhvendosën lart e poshtë vijës hekurudhore sipas nevojës.
Gurdvara
parapamje|Gurdwara Panja Sahib, Hasan Abdal, Pakistan Një gurdvara (në gjuhën panxhabi: ਗੁਰਦੁਆਰਾ, Gurduārā ose ਗੁਰਦਵਾਰਾ, gurdvārā; që do të thotë 'dera për te Guruja') është vendi i adhurimit të Sikizmit; megjithatë, në gurdvarat sikhe janë të mirëpritur njerëz nga të gjitha besimet si dhe ata që nuk ushtrojnë ndonjë të tillë. Gurdvara ka një Darbar Sahib ku është vendosur Guruja e tanishëm dhe i përhershëm i sikëve, shkrimi i shenjtë Guru Granth Sahibi mbi një Takhat (një fron i ngritur) në një pozicion të shquar qendror. Raagit (që këndojnë Raga) recitojnë, këndojnë dhe shpjegojnë, vargje nga Guru Granth Sahibi, në praninë e mbledhjes së shenjtë.
parapamje|236px|Flamurët Nishan Sahib mbi shtizat sikhe te [[Harmandir Sahibit, Amritsar]] Të gjitha gurdvarat kanë sallë Langar, ku njerëzit mund të hanë ushqim vegjetarian falas. Një gurdvarë mund të ketë gjithashtu edhe një bibliotekë, çerdhe dhe dhomë mësimi. Gurdvara mund të identifikohet nga largësia nda shtizat e flamurëve të larta që mbajnë Nishan Sahibin, flamurin Sikh. Gurdvara më e njohur është Harmandir Sahibi (në mënyrë popullore i njohur si Tempulli i Artë) në Amritsar, Punjab të Indisë.
Historia
327px|parapamje|majtas|Shri Hazoor Sahibi, një gurdvare në Nanded, Indi Gurdvara e parë u ndërtua në Kartarpur, në brigjet e lumit Ravi në rajonin e Punjabit në Pakistanin e sotëm nga guruja e parë sikhist, Guru Nanak Devi në vitin 1521. Ai tani qëndron në distriktin Narowal Panxhabit perëndimor të Pakistanit. Qendrat e adhurimit u ndërtuan si një vend ku sikët mund të mblidheshin për të dëgjuar gurunë të jap mësime shpirtërore dhe të këndoi hymne fetare në adhurim të Wahegurusë. Pasi popullsia sikiste vazhdoi të rritej, Guru Hargobindi, guruja e gjashtë sikist, futi fjalën gurdvara. Etimologjia e termit 'gurdvara' rrjedh nga fjalët 'gur (ਗੁਰ)' (një referencë ndaj guruve Sikhë) dhe 'dvara (ਦੁਆਰਾ)' (porta në Gurmukhi), që së bashku duan të thonë 'porta nëpër të cilën mund të arrihet guruja'. Pas kësaj të gjitha vendet e adhurimit Sikhë filluan të njihen si gurdvara.
327px|parapamje|[[Harmandir Sahibi, një gurdvarë Sikhe në Amritsar të Indisë]] Disa nga faltoret më të shquara Sikhe të vendosura nga gurutë Sikhë janë: Nga fillimi i shekullit të XX, një numër gurdvarash Sikhe në Indinë Britanike ishin nën kontrollin e Udasi mahantëve (klerikë). Lëvizja Reformuese e Gurdwarave e viteve 1920 rezultoi në Komitetin Shiromani Gurdvara Parbandhak që mori kontrollin e këtyre gurdvarave.
Përshkrimi
Jo çdo vend ku është vendosur Guru Granth Sahibi dhe trajtohet me respektin e duhur sipas Sikh Rehat Maryadas (kodi Sikh i sjelljeve dhe zakoneve) mund të konsiderohet si një 'gurdvara'. Funksionet kryesore që zhvillohen në gjithë gurdvarat kryesore në mënyrë të përditshme përfshijnë: Bashkë me këto funksione, gurdvarat përreth botës shërbejnë si qendra të komunitetit Sikh në shumë mënyra të tjera duke përfshirë funksionimin si biblioteka të literaturës Sikhe dhe shkolla për të mësua fëmijët Gurmukhi, bujtja e shkrimeve Sikhe dhe organizimi i veprimtarive bamirëse në një bashkësi më të gjerë nga sikhët. Në gurdwara nuk ka imazhe, statuja ose piktura fetare. Veçoria thelbësore e një gurdware është prania e librit të shenjtë dhe guruja i përjetshëm Sikh, Granth Sahibi. Sikhët kanë respekt të lartë për mësimet dhe urdhëresat e pranishme te Granth Sahibi. Një gurdvara ka një sallë kryesore darbar, një kuzhinë falas për komunitetin e quajtur langar, dhe disa shërbime të tjera. Një gurdwara identifikohet nga shtizat e larta që mbjanë Nishan Sahibin, flamurin Sikh. Shumë prej gurdvarave historike të lidhura me jetët e guruve Sikhë kanë një sarovar (pellg ekologjik) të pranishëm për larje. Ceremonia e martesës Sikhe, e quajtur Anand Karaj kryhet brenda një gurdvare. Sikhët kryejnë gjithashtu disa prej riteve të tyre të ceremonive mortore (Antam Sanskar) brenda gurdvarës. Është gjithashtu pika qendrore e festave të rëndësishme Sikhe, me përjashtim të Nagar Kirtanit, që është një këndim procesional Sikh i hymneve të shenjta nga gjithë komuniteti. Këto procesione fillojnë dhe përmbyllen në një gurdvara.
Hekurudha e Birmanisë
Rob lufte
Kampet e ndërtimit përbëheshin nga kazerma të njëanshme të ndërtuara me shufra bambuje me çati të thatë. Kazermat ishin të gjata rreth gjashtëdhjetë metra me platforma gjumi të ngritura sipër tokës në secilën anë të një dyshemenë prej balte. Dyqind burra ishin vendosur në secilën kazermë, duke i dhënë secilit njeri një hapësirë ​​të gjerë me dy këmbë, në të cilën të jetonte dhe të flinte. Kampet zakonisht emëroheshin pas kilometrit ku ndodheshin.
Gurdvara
Arkitetkura e Gurdvarës
parapamje|majtas|upright=1.39|Guru Nanak Gurdvara Smethwick Sandwell, West Midlands, një nga gurdvarat e para dhe më të mëdha në [[Britania|Britani.]] Ndryshe nga vendet e adhurimit në disa sisteme të tjera fetare, ndërtesat e gurdvarave nuk kanë për të ndjekur ndonjë set dizajnesh arkitekturorë. Kërkesat e vetme të kërkuara janë: vendosja e Granth Sahibit, nën një tendë ose në një fron me tendë, zakonisht një platformë më e lartë se dyshemeja mbi të cilën rrinë besimtarët dhe një flamur i lartë i varur në krye të ndërtesës. Më vonë, gjithmonë e më shumë gurdvara (veçanërisht brenda Indisë) kanë imituar pak a shumë modelin e Harmandir Sahibit, një sinteze e Arkitekturës Indo-Persiane dhe asaj Sikhe. Shumica e tyre kanë salla katrore, qëndrojnë mbi një plintë më të lartë, kanë hyrje në të katër krahët kanë shenjtërore me kube katrore ose tetëkëndore zakonisht në mes. Gjatë dekadave të fundit, për të plotësuar kërkesat e grumbullimeve më të mëdha, salla grumbullim më të mëdha me të ajrosura më mirë, me shenjtëroren në fund kanë filluar të bëhen një stil i përgjithshëm. Vendndodhja e shenjtëores, më së shumti është në një vend që lejon një hapësirë për cirkumambulacion (ecje rituale rreth shenjtërores). Ndonjëherë, për të rritur hapësirën, në skajin e sallës ndërtohen veranda. Një model popullor për kubenë është zambaku i hullizuar, i kurorëzuar nga një majëz zbukuruese. Ballore me harqe, kioska dhe kubeza përdoren për dekorimet e jashtme.
Arkitektura e lashtë kineze prej druri
Çatia dhe tavani
Për shkak të ndërlikimit të zbukurimeve të saj, kupolat e rafinuara shërbenin për tavanet e strukturave më të rëndësishme si varret dhe altaret, megjithëse nuk është e qartë se çfarë besimi spiritual i kinezëve të hershëm ishin, pasi altarët duket se shërbenin si site varrimi. Në arkitekturën tradicionale kineze, pjesët e shtresëzuara të tavanit mbaheshin së bashku nga setet ndërlidhëse të kllapave (斗拱 dǒugǒng). Kutiza të rafinuara druri (藻井 zǎojǐng) të kufizuara nga një kornizë rrethore, katrore ose poligonale me kllapat e saj të projektuara së brendshmi dhe në ngjitje që nga baza përdoreshin rreth Shek. të VII. Panele të futura thellë në formën e një pusi (katror në bazë me një majë të rrumbullakët) vendoseshin në strukturën prej druri të tavanit. Paneli qendror i tavanit ishte i dekoruar me zambak uji ose bimë të tjera uji. Marrdhënia e emrit të ujit ka qenë e lidhur me një frikë të hershme se ndërtesat prej druri do të shkatërroheshin nga zjarri dhe që uji nga zǎojǐng do të parandalonte ose shuante flakët. Varri i perandoreshës Dowager Wenming i Dinastisë Veriore Wei kishte një kutizë në tavanin me kupolë në formë voze në dhomën e mbrapme të varrit të saj. Tempulli Baoguo në Yuyao në Zhejiang ka tre kupola në tavane, duke e bërë unike midis shembujve të mbijetuar të Arkitekturës së Dinastisë Song. Holli Sanqing (Holli i Tre Pastërtive) është struktura e vetme e Dinastisë Yuan me tre kupola në tavanin e saj.
Gurdvara
Darbar Sahibi
parapamje|333px|Pamje e Darbar Sahibit ose sallës së lutjeve që paraqet bujtësen Palki të Guru Granth Sahibit Darbar Sahibi i referohet sallës kryesore brenda një gurdvare Sikhe. Kjo sallë ku qëndron shkrimi i shenjtë, Guru Granth Sahibi (udhërrëfyesi i tanishëm dhei përjetshëm i sikhëve), i vendosur mbi një takhat ose fron në një pozicion të shquar qendror. Adhurimi në Darbar Sahib merr udhë në sallën e Divanit ose sallën e lutjeve. Në sallën e divanit, gjenden njerëz duke u kënduar hymne adhurimi nga Granth Sahibi. Guru Granth Sahibi është udhëzuesi më i lartë shpirtëror Sikh dhe trajtohet sikur të ishte një guru i gjallë. Njerëzit që vizitojnë Gurdvarën ulen në dysheme, shpesh me këmbë të kryqëzuara, sikur ti drejtojnë këmbët e tyre drejt një objekti ose personi, në këtë rast Guru Granth Sahibi, mund të ngatërrohet ose si mos respektim sipas normave kulturore. Është gjithasthu e zakonshme dhe posturë opsionale për meditim të thellë. Për më tepër, të ulesh në dysheme shihet si një simbol i barazisë midis të gjithë njerëzve. Në vend të qëndrimit në këmbë, në karrike çdokush ulet në dysheme në mënyrë që askush të mos jetë më lartë se të tjerët. Tradicionalisht, gratë dhe fëmijët si dhe burrat ulen në krahë të ndryshëm të sallës së divanit. Megjithatë, të ulesh në një model të përzier përballë Guru Granth Sahibit nuk është e ndaluar. Guru Granth Sahib vendoset mbi jastëkë, që kanë 'coha të bukura' të vendosura sipër tyre, që janë mbi një platformë të ngritur që ka një tendë. Cohat, e quajtura Romalla, mbulojnë Guru Granth Sahibin kur ai nuk është duke u lexuar. Ky ndodhet përballë sallës së divanit, ku gjendet gjithashtu një tjetër platformë e ngritur ku ulen dhe luajnë instrumentet e tyre muzikantët (të quajtur Ragi) ndërsa kongregacioni këndon hymne. Muzika është një pjesë e rëndësishme e adhurimit Sikh pasi ajo ndihmon kur njerëzit janë duke kënduar hymne që janë të shkruar te Guru Granth Sahibi. Hymnet që janë shkruar te Guru Granth Sahibi quhen Gurbani, që do të thotë: fjalët e gurusë.
Hekurudha e Birmanisë
Vdekja dhe shkaqet
Përveç kequshqyerjes dhe abuzimit fizik, malaria, kolera, dizenteria dhe ulçerat tropikale ishin faktorë të zakonshëm që kontribuojnë në vdekjen e punëtorëve në Hekurudhat e Birmanisë.
Gurdvara
Harmandir Sahibi
parapamje|majtas|333px|Harmandir Sahibi (Banesa e Zotit), i njohur si Tempulli i Artë Sri Harmandir Sahibi (Banesa e Zotit) (në gjuhën panxhabe: ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ), i quajtur edhe Sri Darbar Sahibi (në gjuhën panxhabe: ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, dəɾbɑɾ sɑhɪb) dhe në mënyrë informale i konsideruar si "Tempulli i Artë", është Gurdvara më e shenjtë e Sikizmit, e vendosur në qytetin e Amritsarit, në Punxhabin indian. Amritsari (fjalë për fjalë do të thotë depozita e nektarit të përjetësisë) u themeluan në vitin 1577 nga guruja i katërt Sikh, Guru Ram Dasi. Guruja i pestë Sikh, Guru Arjani, e projektoi Harmandir Sahibin për tu ndërtuan në qendër të depozitës së shenjtë dhe deri në ndërtimin e tij, vendosi Adi Granthin, shkrimin e shenjtë Sikist, brenda Harmandir Sahibit. Kompleksi i Harmandir Sahibit është gjithashtu shtëpia e Akal Takhtit (froni i të pakohshmit), i ndërtuar nga guruja i gjashtë, Guru Hargobindi. Ndërsa Harmandir Sahibi vlerësohet si shtëpia e atributit shpirtëror të Zotit, Akal Takhti është vendi i autoritetit tokësor të Zotit.
parapamje|327px|Hyrja e Tempullit të Artë në vitin 1947 Ndërtimi i Harmandir Sahibit ishte planifikuar në një vend adhurimi për burrat dhe gratë nga të gjitha prejardhjet jetësore dhe shoqërore, madje edhe besimtarë të feve të tjera do ishin të mirëpritur dhe të adhuronin në mënyrë të njëllojtë Zotin. Në këtë mënyrë, si një gjest i këtij përbotshmërie jo sektare të Sikizmit, Guru Arjani ftoi në mënyrë të veçantë shenjtin mysliman sufi, Sai Mian Mirin të vendoste gurin e themelit të Harmandir Sahibit. Katër hyrjet (që përfaqësojnë katër drejtimet) për tu futur në Harmandir Sahib simbolizojnë gjithashtu hapjen e sikhëve drejt gjithë njerëzve dhe besimeve. Mbi 100,000 njerëz vizitojnë faltoren e shenjtë çdo ditë për adhurim dhe gjithashtu për të marrë pjesë bashkarisht në vaktin dhe kuzhinën bashkësore falas (Langari) pavarsisht dallimeve, një traditë që është veçoria dalluese e të gjitha Gurudvarave Sikhe. Gurdvara e tanishme u rindërtuan në vitin 1764 nga Jassa Singh Ahluwalia me ndihmën e mislive të tjerë Sikhë. Në fillim të shekullit të XIX, Maharaxha Ranjit Singhu e siguroi rajonin e Punjabit nga sulmi i jashtëm dhe e mbuloi katin e sipërm të gurdvarës me ar, që i jep asaj pamjen e veçantë dhe emrin e saj popullor.
Historia
parapamje|majtas|333px|Maharaxha Ranjit Singhu duke dëgjuar Guru Granth Sahibin pranë Harmindir Sahibit Harmandir Sahib do të thotë Tempulli i Zotit. Guru Amar Dasi urdhëroi Guru Ram Dasin të krijonte një depozitë nektari si një vend adhurimi për besimin Sikh. Guru Ram Dasi udhëzoi të gjithë sikhët ti bashkoheshin punimeve, nën mbikqyrjen e Bhai Budhas dhe të angazhoi punëtorë për ti ndihmuar ata. Ati tha se depozita e nektarit duhet të jetë shtëpia e Zotit çdokush mund që lahej në të duhet të siguronte të gjitha përparësit shpirtërore dhe mondane. Gjatë përparimit të punimeve, kasollja në të cilën qëndronte vetë guruja i parë u zgjerua si rezidenca e tij; tani njihet si mahali ose pallati i gurusë. Në vitin 1578 Guru Ram Dasi gërmoi një depozitë, që në vazhdim u bë e njohur si Amritsari (pellgu i Nektarit të Përjetësisë), duke i dhënë emrin e tij qytetit që u zhvillua përreth tij. Përgjatë kohës, Harmandir Sahibi, u ndërtua në me të kësaj depozite dhe u bë qendra kryesore e Sikhizmit. Shenjtërorja e tij u bë për të bujtur Adi Granthin, që përfshin kompozime të guruve Sikhë dhe shenjtëve të tjerë të konsideruar se kishin vlera dhe parime të Sikhizmit, si psh.: Baba Faridi dhe Kabiri. Hartimi i Adi Granthit u fillua nga guruja i pestë i Sikhizmit, Guru Arjani.
parapamje|333px|Harmandir Sahibi natën
Hekurudha e Birmanisë
Vdekja dhe shkaqet
Një shkallë më e ulët e vdekjes në mesin e Fuqive Hollandeze dhe të internuarve, në krahasim me ata nga Britania e Madhe dhe Australia, ka qenë e lidhur me faktin se shumë personel dhe civilë të burgosur në Inditë Lindore Holandeze kishin lindur atje, ishin banorë afatgjatë dhe / ose kishte prejardhjen euroaziane; ata priren kështu të ishin më rezistent ndaj sëmundjeve tropikale dhe të aklimatizohen më mirë se personeli tjetër i Aleatëve Perëndimor.
Gurdvara
Ndërtimi
Guru Arjani konceptoi idenë e krijimit të një vendi qendror të adhurimit për sikhët dhe dizenjoi arkitekturën e Harmandir Sahibit. Planet më të hershme për të gërmuar depozitën e shenjtë (Amritsari ose Amrit Sarovari) u shënua nga Guru Amar Dasi, guruja i tretë Sikh, por u zbatua nga Guru Ram Dasi nën mbikqyrjen e Baba Budhas. Toka për vendin e ndërtimit u sigurua nga Guru Sahibët e mëparshëm me pagesë ose falas nga Zamindarët (pronarët e tokave) të fshatrave vendore. Plani për të ndërtuar një vendbanim qytetar ishte gjithashtu i bërë dhe puna për ndërtimin e Sarovarit (depozita) dhe qytezës nisi njëkohësisht në vitin 1570. Punimet në të dy projektet u përfundua në vitin 1577. Në dhjetor të vitit 1588, Guru Arjani nisi ndërtimin e gurdvarës dhe guri i themelit u vendos nga Hazret Mian Miri më 28 dhjetor 1588. Gurdvara u përfundua në vitin 1604. Guru Arjani vendosi Guru Granth Sahibin në të dhe caktoi Baba Buddhan si granthin (lexuesin) e parë të tij në gusht të vitit 1604. Në mes të shekullit të XVIII ai u sulmua nga afganët, nga një nga gjeneralët e Ahmed Shah Abdalit, Jahan Khani dhe u desh të rindërtohej thelbësisht në vitet 1760. Megjithatë, në përgjigje të kësaj një ushtri Sikhe u dërgua për të ndjekur forcën afgane. Forcat u takuan pesë milje jashtë Amritsarit ku ushtria e Jahan Khanit u shkatërrua.
Hekurudha e Birmanisë
Vdekja dhe shkaqet
Cilësia e kujdesit mjekësor të marrë nga grupe të ndryshme të të burgosurve ndryshonte jashtëzakonisht shumë. Një faktor ishte se shumë mjekë evropianë dhe amerikanë kishin pak përvojë me sëmundjet tropikale. Për shembull, një grup prej 400 të burgosurish Hollandezë, që përfshinin tre mjekë me përvojë të gjerë të mjekësisë tropikale, nuk pësuan vdekje fare. Një tjetër grup, që numëronte 190 personel amerikan, të cilit Luitenant Henri Hekking, një oficer mjekësor Hollandez me përvojë në tropikët ishte caktuar, pësoi vetëm nëntë vdekje. Një grup tjetër prej 450 personash amerikanë pësuan 100 vdekje.
Gurdvara
Veçoritë arkitekturore
parapamje|majtas|327px|Tavani i Harminder Sahibit, i bërë me flori dhe gurë të çmuar Disa nga veçoritë arkitekturore të Harmandir Sahibit ishin krijuar si simbole të botëkuptimit Sikh. Në vend të zakonit normal të ndërtimit të një gurdvare mbi një vend të lartë, ai u ndërtua në një nivel më të ulët se terreni rrethues në këtë mënyrë besimtarët duhet të zbresin nëpërmjet shkallëve për tu futur në të. Për më tepër, në vend të një hyrjeje, Sri Harmandir Sahibi ka katër hyrje. Gurdvara është e rrethuar nga Sarovari, një liqen i madh ose depozitë e shenjtë, që konsiston në Amrit ("uji i shenjtë" ose "nektari i përjetshëm") dhe furnizohet nga lumi Ravi. Për në gurdwara ka katër hyrje, që simbolizojnë rëndësinë e pranimit dhe hapjes. Në kompleks ndodhen tre pemë të shenjta (berë), secila duke simbolizuar një ngjarje historike ose një shenjt Sikh. Brenda gurdvarës ka shumë pllaka përkujtimore që përkujtojnë ngjarje të shkuara historike Sikhe, shenjtë dhe dëshmorë, duke përfshirë mbishkrime përkujtuese të të gjithë ushtarëve Sikhë të vdekur duke luftuar në Luftën e I dhe të II Botërore.
Hekurudha e Birmanisë
Vdekja dhe shkaqet
Humbja e peshës midis oficerëve aleatë që punuan në ndërtim ishte, mesatarisht, 9-14 kg më pak se ajo e personelit të regjistruar.
Gurdvara
Veçoritë arkitekturore
parapamje|327px|Harku Darshani Deorhi, hyrja në kompleksin Harmandir Sahib Shumë nga prarimi dekorues i tanishëm dhe punimet mermerore datojnë nga fillimi i shekullit të XIX. I gjithë punimi në arë dhe mermer u zhvilluan nën patronazhin e Hukam Singh Chimnit dhe perandorit Ranjit Singh, Maharaxhai i perandorisë Sikhe të Panxhabit. Harku Darshani Deorhi qëndron në fillim të kalldrëmit për te Harmandir Sahibi; ai është 6.2 m i lartë dhe 6 m i gjerë. Veshja me arë e Harmandir Sahibit u fillua nga Ranjit Singhu dhe u përfundua në vitin 1830. Maharaxhai Ranjit Singh ishte një dhurues i rëndësishëm për faltoren. Kompleksi i Harmandir Sahibit përfshin gjithashtu edhe Akal Takhtin (froni i të pakohëshmit), i ndërtuar nga guruja i gjashtë Sikh, Guru Hargobindi si një autoritet për administrimin e drejtësisë dhe konsiderim i çështjeve tokësore. Brenda kompleksit, Akal Takhti përbën një kundërpikë me faltoren e shenjtë, në atë që Harmandir Sahibi është banesa e atributit shpirtëror të Zotit dhe Akal Takhti është selia e autoritetit tokësor të Zotit.
Hekurudha e Birmanisë
Vdekja dhe shkaqet
Punëtorët në zona më të izoluara pësuan një normë shumë më të lartë të vdekjes sesa të tjerët.
Gurdvara
Zakonet
parapamje|majtas|333px|Gurudwara Paonta Sahibi, pamje e brendshme e një gurdvare tipike Shumë gurdvara janë dizajnuar për uljen e burrave në një krahë dhe grave në tjetrin, megjithëse dizajnet varjojnë dhe ndarja e ndenjëseve nuk është e detyrueshme. Ata përgjithësisht ulen së bashku por në krahë të shkëputur të sallës, të dy në largësi të njëllojtë nga Guru Granth Sahibi, si shenjë barazie. Besimtarëve u ofrohet Karah Parshad (pluhur i ëmbël dhe ushqim me ghije të ofruar si prashad) në sallë, që zakonisht jepet në duar të mbledhura nga një sewadar (vullnetar i gurdvarës). Në dhomën e langarit, ushqimi gatuhet dhe shërbehet në komunitet nga vullnetarët. Në sallën e langarit shërbehet vetëm ushqim vegjetarian, për tiu përshtatur vizitorëve nga sfonde të ndryshme traditash në mënyrë që asnjë të mos mbetet i ofenduar. Të gjithë njerëzit i përkasin besimeve të ndryshme ulen së bashku për të ndarë një vakt të përbashkët, pavarësisht ndonjë kufizimi dietor. Filozofia kryesore mbrapa Langarit është e dyfishtë: për të ofruar mësim për tu angazhuar në Seva dhe si një mundësi për ti shërbyer komunitetit nga të gjitha prej të gjitha prejardhjeve dhe të ndihmoi në heqjen e të gjitha dallimeve midis të pasurve dhe të varvërve ose shtresave të larta dhe të ulëtave.
Hekurudha e Birmanisë
Në kulturën popullore
Ndërtimi i hekurudhës ka qenë objekt i një romani dhe një filmi fitues të çmimeve, Ura në lumin Kwai (një adaptim i romanit në gjuhën frënge Ura mbi Lumin Kwai); një roman, Rruga e Ngushtë në Veri të Thellë nga Richard Flanagan, si dhe një numër i madh i llogarive personale të përvojave të robërve të luftës. Kohët e fundit, fotografia lëvizëse The Railway Man (bazuar në librin me të njëjtin emër) gjithashtu jep pasqyrë në kushtet barbare dhe vuajtjet që u janë shkaktuar punëtorëve që ndërtuan hekurudhën. Libri i Flanagan për vitin 2013 Rruga e Ngushtë në Veri të Thellë përqendrohet në një grup robërish lufte asutralian dhe përvojat e tyre në ndërtimin e hekurudhës si punë skllevër, dhe iu dha Çmimi Man Booker 2014.
Kashaloti
Në Shqipëri
Prania e kashalotit u konfirmua për herë të parë në ujrat shqiptare në qershor të vitit 1956. Tetë individe të kashalotit gjetën pranë cektirës së grykës së lumit të Matit, nga të cilët 5 ishin femra të rritura dhe 3 ishin të vegjël, ndërkohë që pak ditë më vonë një i vogël balene i ndordhur u gjet pranë gjirit të Vlorës.
Hekurudha e Birmanisë
Në kulturën popullore
Hekurudha e Birmanisë përdoret si frymëzim e Tequila Wolf, një vend fiktiv në East Blue në serialin e animuar One Piece. Të dy janë ndërtuar nga punët e skllevërve dhe të burgjeve dhe të dy panë një humbje të rëndë të jetës nga ndërtimi i tyre. Ashtu siç ka shumë gërmadha nga kampet përgjatë urës së Tequila Wolf, vetë Hekurudha e Birmanisë ka shumë seksione që kanë mbetur të bien në gërmadha dhe të rikuperohen nga rritja e afërt e xhunglës.
Gurdvara
Meditimi mbi Guru Granth Sahibin
parapamje|327px|[[Darbar Sahibi i një gurdvare]] Është detyrë e të gjithë sikëve të angazhohen në meditim komunitar, Kirtan dhe studimin e shkrimeve të shenjta. Meditimi dhe përvetësimi i teksteve nga Granth Sahibi është e rëndësishme për moralin vetjak dhe zhvillimin shpirtëror të një siku. Një sik duhet të studjoi shkrimin Gurmukhi dhe të jetë i aftë të lexoi Gurbanin të përvetësoi kuptimin e tekstit. Një sik, gjithashtu duhet të referohet Granth Sahibit për gjithë udhëzimet shpirtërore në jetën e tij.
Kongregacioni i shenjtë (Sadh Sangati) dhe reflektimi mbi Gurbanin
Besohet se një sikh është më lehtësisht dhe thellësisht i zhytshëm në leximin e Gurbanit kur angazhohet në grumbullimet kongregacionale. Për këtë arsye, për një sik është e nevojshme të vizitoi gurdvarën. Gjatë bashkimit në kongregacionin e shenjtë, sikët duhet të marrin pjesë dhe të përfitime nga studimi i kombinuar i shkrimeve të shenjta. Asnjë nuk është i ndaluar të hyjë në një gurdarë pavarësisht besimit ose dallimeve të tjera të tyre, por janë përkundrazi të mirëseardhur.
Shërbimi vullnetar (Seva)
Seva është një pjesë e rëndësishme dhe e shquar e besimit Sik. Dasvandi formon një pjesë qëndrore të besimit Sikh (të Vand Chhakos) dhe fjalë për fjalë do të thotë të dhurosh dhjetë përqind të të ardhurave të dikujt, si financiare ashtu dhe në formën e kohës dhe shërbimit siç është seva nëpër gurdvara dhe kudo ku nevojitet ndihmë. Të gjithë sikët në këtë mënyrë përfshihen në këtë shërbim komunitar kurdo që nevojitet. Kjo në format e saj të thjeshta mund të jetë: pastrimi dhe larja e dyshemeve të gurdvarës, shërbimi i ujit dhe ushqimit (Langari) për komunitetin, furnizimi ose pregatitja e ushqimit dhe bërja e punëve të tjera 'shtëpiake'.
Harmandir Sahibi
Operacioni Blue Star
Blue Star ishte një operacion ushtarak i ndërmarrë midis 3 dhe 6 qershorit të vitit 1984. Kryeministrja indiane Indira Gandi urdhëroi ushtrinë të niste operacioni, ku ushtria e drejtuar nga gjenerali Kuldip Singh Brari, solli këmbësorinë, artilerinë dhe tanqen në Harmandir Sahib për të ndaluar Dharam Yudh Morchan e drejtuar nga Jarnail Singh Bhindranwale. Gjatë Dharam Yudh Morchas u arrsestuan shumë sikë. Luftimet e egra që u zhvilluan midis sikëve dhe ushtrisë patën të vrarë të shumtë nga të dy krahët. Kompleksi Harmandir Sahib pësoi gjithashtu shumë dëmtime gjatë sulmit, veçanërisht Akal Takhti i shenjtë. Brenda gjashtë muajve, më 31 tetor 1984, badigari sikh i Indira Gandit e vrau atë si hakmarrje për operacionin. Ky sulm u akuzua nga sikhët dhe komuniteti ndërkombëtar i të drejtave të njeriut, si një përdhosje e faltores më të shenjtë të Sikhizmit dhe persekutim kundër një pakice fatare në Indi. Në vitin 1986, riparimet e kryera te Akal Takht Sahibi pas sulmit, që qeveria e Rajiv Gandi kishte ndërmarrë pa këshillim, u hoqën. Një Akal Takht Sahib i ri u përfundua në vitin 1999 nga Kar Sevakët (vullnetarët).
Veçoritë arkitekturore
parapamje|majtas|327px|Tavani i Harminder Sahibit, i bërë me flori dhe gurë të çmuar Disa nga veçoritë arkitekturore të Harmandir Sahibit ishin krijuar si simbole të botëkuptimit Sikh. Në vend të zakonit normal të ndërtimit të një gurdvara mbi një vend të lartë, ai u ndërtua në një nivel më të ulët se terreni rrethues në këtë mënyrë besimtarët duhet të zbresin nëpërmjet shkallëve për tu futur në të. Për më tepër, në vend të një hyrjeje, Sri Harmandir Sahibi ka katër hyrje. Gurdvara është e rrethuar nga Sarovari, një liqen i madh ose depozitë e shenjtë, që konsiston në Amrit ("uji i shenjtë" ose "nektari i përjetshëm") dhe furnizohet nga lumi Ravi. Për në gurdwara ka katër hyrje, që simbolizojnë rëndësinë e pranimit dhe hapjes. Në kompleks ndodhen tre pemë të shenjta (berë), secila duke simbolizuar një ngjarje historike ose një shenjt Sikh. Brenda gurdvaras ka shumë pllaka përkujtimore që përkujtojnë ngjarje të shkuara historike Sikhe, shenjtë dhe dëshmorë, duke përfshirë mbishkrime përkujtuese të të gjithë ushtarëve Sikhë të vdekur duke luftuar në Luftën e I dhe të II Botërore.
parapamje|327px|Harku Darshani Deorhi, hyrja në kompleksin Harmandir Sahib Shumë nga prarimi dekorues i tanishëm dhe punimet mermerore datojnë nga fillimi i shekullit të XIX. I gjithë punimi në arë dhe mermer u zhvilluan nën patronazhin e Hukam Singh Chimnit dhe perandorit Ranjit Singh, Maharaxhai i perandorisë Sikhe të Panxhabit. Harku Darshani Deorhi qëndron në fillim të kalldrëmit për te Harmandir Sahibi; ai është 6.2 m i lartë dhe 6 m i gjerë. Veshja me arë e Harmandir Sahibit u fillua nga Ranjit Singhu dhe u përfundua në vitin 1830. Maharaxhai Ranjit Singh ishte një dhurues i rëndësishëm për faltoren. Kompleksi i Harmandir Sahibit përfshin gjithashtu edhe Akal Takhtin (froni i të pakohëshmit), i ndërtuar nga guruja i gjashtë Sikh, Guru Hargobindi si një autoritet për administrimin e drejtësisë dhe konsiderim i çështjeve tokësore. Brenda kompleksit, Akal Takhti përbën një kundërpikë me faltoren e shenjtë, në atë që Harmandir Sahibi është banesa e atributit shpirtëror të Zotit dhe Akal Takhti është selia e autoritetit tokësor të Zotit.
Udhëzime për vizitimin
Në përputhje me rregullat e ndjekura në të gjitha gurdwarat Sikhe gjatë gjithë botës, Harmandir Sahibi është i hapur për të gjithë personat pavarësisht besimit, ngjyrës, prejardhjes ose gjinisë. Kufizimet e vetme mbi vizitimin e Harmandir Sahibit kanë të bëjnë me sjelljen e tyre kur hyjnë dhe ndërsa e vizitojnë:
parapamje|327px|Ramgarhia bunga e Shri Harmandir Sahibit Vizitorët për herë të parë këshillohen ta fillojnë vizitën e tyre në zyrën e informacionit dhe pastaj të vazhdojnë në Muzeun Qendror Sikh pranë hyrjes kryesore dhe kullës së orës. Harimandir Sahibi ka një nga kuzhinat më të mëdha falas në botë, që shërben mesatarisht 100,000 njerëz në ditë. Ushqimi konsiston në bukë dhe supë thjerrëzash.
Festimet
Një nga festat më të rëndësishme është Vaisakhi, që festohet në javën e dytë të prillit (zakonisht në 13). Sikhët festojnë themelimin e Khalsas në këtë ditë dhe festohet me entuziazëm në Harmandir Sahib. Me përkushtim fetar festohen gjithashtu edhe ditë të tjera të rëndësishme fetare Sikhe si lindja e Guru Ram Dasit, dita e martirizimit të Guru Teg Bahadurit, ditëlindja e themeluesit të Sikhizmit, Guru Nanakut etj. Në mënyrë të ngjashme Diwali është një nga festat në të cilat Harmandir Sahibi shihet i ndriçuar në mënyrë të mrekullueshme me Diya (llampa); drita shpërthime fishekëzjarresh. Shumica e sikhëve vizitojnë Amritsarin dhe Harmandir Sahibin të paktën një herë në jetën e tyre, veçanërisht dhe kryesisht gjatë rasteve të veçanta në jetën e tyre si ditëlindjet, martesat, lindja e fëmijëve etj.
Gurdvara
Jeta bashkësore dhe çështje të tjera
Sikizmi ofron përkrahje të fortë për një jetë të shëndetshme komunitare dhe një sikh duhet të përpiqet të mbështesi të gjitha projektet e leverdishme që do të përfitonte bashkësia më e madhe dhe të promovoi parimet Sikhe. I jepet rëndësi dialogut ndërfetar, përkrahja e të varfrit dhe të dobtit; kuptimi dhe bashkëpunimi më i mirë në bashkësi.
Ceremonitë Sikhe brenda gurdvarës
parapamje|333px|Parimet Khalsa të Degut për të organizuar vakte langarë në sasi të mëdha
Mësimi dhe shërbime të tjera
Shumë gurdvara ofrojnë gjithashtu shërbime të tjera për sikhët për të mësuar rreth besimit të tyre, si bibliotekat, komplekset për kurse në Gurmukhi, Sikhizëm dhe shkrime Sikhe, dhoma takimi dhe shërbime ushqimi dhe strehimi për ata që kanë nevojë. Gurdvarat janë të hapura për të gjithë njerëzit – pavarsisht gjinisë, moshës, seksulitetit ose besimit – dhe përgjithësisht janë të hapura gjatë gjithë orëve të ditës. Disa gurdvara ofrojnë edhe strehime të përkohëshme (serais) për vizitorët ose besimtarët. Gurdvara shërben gjithashtu edhe si një qendër bashkësore dhe bujtinë mysafirësh për udhëtarët, me raste si një klinikë dhe një bazë për veprimtaritë vendore të bamirësisë. Përveç shërbimeve të mëngjesit dhe mbrëmjes, gurdvarat mbajnë kongregacione të veçanta për të shënuar përvjetoret e kalendarit Sikh. Ato bëhen skenat e shumë festimeve në përkujtim të lindjes dhe vdekjes (Joythi Joyth Samaey) të guruve dhe vaisakhive.
Partia Popullore e Vërtetë
Historia
Partia u themelua në vitin 1907 nga Princi Nikolla I për shkak të bojkotit të Partisë Popullore gjatë zgjedhjeve të asaj kohe, si shenjë proteste kundër marrëdhënieve të këqija që qeveria malazeze kishte me Serbinë. Pravashi mbështeti sundimin e Nikollës dhe e shpalli atë Mbret në 1910. Në zgjedhjet e vitit 1914, të dyja partitë malazeze konkurruan dhe Partia Popullore mundi Partinë e Vërtetë Popullore, duke fituar shumicën e vendeve parlamentare. Në vazhdën e Luftës së Madhe të ardhshme, disa anëtarë të Partisë Popullore të Vërtetë u ribashkuan me Partinë Popullore dhe më pas ndryshuan programin e partisë për të përfshirë bashkimin e Malit të Zi dhe Serbisë. Partia u shpërbë zyrtarisht në vitin 1918 pasi Kuvendi i Podgoricës shpalli bashkimin e Malit të Zi me Serbinë.
Klitori
djathtas|parapamje|258x258px| paraqitje e vulvas, me shënime mbi pjesët përbërëse, ku spkat  klitorisi djathtas|parapamje|235x235px|koka e ekspozuar e klitorisit Klitorisi është një organ gjenital i femrës, i pranishëm tek gjitarët, strucët dhe një numër i kufizuar i kafshëve të tjera. Tek njerëzit, ai përbëhet nga një pjesë e dukshme, e ngjashme me një buton, e cila ndodhet në pikën frontale të bashkimit të labia minora (buzët e brendshme të vulvës), mbi hapjen e uretrës. Ndryshe nga penisi, ekuivalenti mashkullor i klitorisit, ky i fundit nuk përmban hapjen e uretrës dhe për këtë arsye nuk përdoret për urinim.
Klitorisi është zona erogjene më e ndjeshme e femrës dhe dhe përgjithësisht burimi primar anatomik i kënaqësisë seksuale tek femrat. Tek njerëzit dhe gjitarë të tjerë, ajo zhvillohet nga një rritje embrionale, që quhet tuberkle gjenitale. Në fillimet e embrionit, kjo masë është e padiferencuar, dhe ajo do zhvillohet në një penis ose një klitoris, në varësi të pranisë ose të mungesës së proteinave tdf, e cila kodifikohet nga një gjen i vetëm në kromozomin Y. Klitorisi është një strukturë komplekse, dhe madhësia e ndjeshmëria e saj mund të ndryshojnë. Koka e klitorisit është përllogaritur të ketë më shumë se 8000 mbaresa nervore shqisore.
Debate të gjera sociologjike, seksologjike dhe mjekësore kanë trajtuar klitorisin, kryesisht në lidhje me saktësinë anatomike, faktorët që shpien në orgazëm, apo mbi ekzistencën dhe vendndodhjen e zonës G-spot. .
Shkëlqim i përkohshëm
Filmi "Shkëlqim i përkohshëm" prodhim i vitit 1988. Përmet, Tepelenë, Tiranë
Regjia: Albert Xholi, Skenari: Vangjush Saro, Producent: Shqipëria e Re, Muzika: Ferdinand Murati.
AKTORET
Xhevahir Zeneli...Ramadan Ferra
Rita Gjeka... Moza
Birce Hasko...Malo, babai i Danes.
Hatiqet Bendo...Mamaja
Agim Shuke...Lelo, trajneri Stavri Shkurti...Babai i Mozës
Piro Qirjo...Nuredini
Fadil Kujovska...Caci, trajneri
Karafil Shena...Berberi
Gjergj Doçi...Kamerieri
Arben Dervishi...Beni
Vërtollomi
Vërtollom (greqisht: Βαρθολομαίος/Vartholomaíos) është një fshat në qarkun e Follorinës, Greqi. Përpara vitit 1926, fshati është njohur me emrin e vjetër në formën greke Βαρθολώμ/Vartholóm.
Dëshmi (kthjellim)
Me këtë fjalë identifikohen disa artikuj:
Kompleks banimi - Familja Dervisholli
Kompleksi i banimit i Familjes Dervisholli është një monument i trashëgimisë kulturore në Gradicë, Drenas, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor", i miratuar me numër.
Xhamia në Dunav
Xhamia në Dunav është një monument i trashëgimisë kulturore në Dunav, Gjilan, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor", i miratuar me numër.
Sofia Bekatorou
Sofia Bekatorou (Σοφία Μπεκατώρου; lindur më 26 dhjetor 1977 në Athinë), është një kampione lundrimi Greke.
Ajo ka marrë pjesë në më shumë se 470 ngjarje të klasit kryesore, duke përfshirë Olimpiada Verore 2004 në konkursin me vela, ku ajo fitoi medaljen e artë në ngjarje e lundrimit me du duar në një barkë të vogël, për femra në 470 me shoqen e saj Emilia Tsoulfa (Greqi). Pas një dëmtimi të rëndë prapa ajo fitoi një medalje bronzi në Yngling klasës Keelboat në Olimpiadën Verore 2008.
Rashqela
thumb|Rashtjell druri Rrashqela, rashtjelli ose dhëmbësi është një vegël e thjeshtë bujqësore me dhëmbë të drunjët ose metalikë dhe me një bisht (dorëz) e që shërben për përdorim në kopshtari, hortikulturë e punë të tjera bujqësore, me qëllim të mbledhjes ose grumbullimit të barit, sanës, kashtës dhe/ose gjetheve, kur punohet në livadhe, kullosa, fusha, kopshtije dhe lulishte. Ato përbëhen prej një dorëze ose bishti të gjatë prej druri dhe prej një pjese tjetër me dhëmbë prej druri, metali ose plastike. Bishti ose dorëza e drurit futet në pjesën tjetër të dhëmbëzuar, duke formuar kështu shkronjën T. Dikur punoheshin tërësisht prej druri ndërsa tani këto vegla punohen prej kombinimit të materialeve të ndryshme, material druri, metali ose plastike, dhe në varësi të qëllimit të tyre mund të kenë një dorëz ose bisht më të gjatë ose më të shkurtër.
Partia Federaliste Malazeze
parapamje|Flamuri i partisë Partia Federaliste Malazeze (malazezisht: Crnogorska federaljisticka partija - CFS, serbokroatisht: Црногорска федералистичка странка Crnogorska federalistička stranka), e njohur ndonjëherë thjesht si Partia Malazeze, ishte një parti politike malazeze në Mbretërinë e Jugosllavisë e cila qëndronte për ruajtjen e autonomisë malazeze dhe një Jugosllavi të decentralizuar të federalizuar. Ajo ndoqi ideologjinë e të Gjelbërve që humbën Kryengritjen e Krishtlindjeve, por në një mënyrë paqësore dhe demokratike. Udhëheqësi i saj më i njohur ishte Sekula Drljevic.
Ideologjia
Fraksioni i dytë, i udhëhequr nga Mihailo Ivanoviq dhe Savo Vuletiq, pranoi bashkimin e sllavëve të jugut, por ishin kundër centralizimit dhe mbrojtën federalizmin. Ky fraksion federalist përfshinte grupin e udhëhequr nga Sekula Drljevic, i cili më vonë u nda në fraksionin e tretë dhe gradualisht u bë më ekstrem, gjë që më në fund çoi në bashkëpunimin e tij me ustashët.
Kalaja më e rëndësishme e partisë federaliste malazeze ishte në Katunska nahija, një rajon malor i Malit të Zi, duke përfshirë Cetinjen, Njegushin, Qekliqin, Bjelicen, Cuce, Ozriniqi, Rudine, Grahovo, Pjeshivci, Zagaraç dhe Komani. Ky rajon kishte përqindjen më të madhe të separatistëve malazezë dhe kundërshtarëve të aneksimit të Malit të Zi në Jugosllavi dhe ishte subjekt i shtypjes nga qeveria mbretërore. Partia ka pasur mbështetje të dukshme edhe në Crmnicë dhe në Rijeçka nahija.
1923 - 1929
Pas shfuqizimit të entiteteve historike divizionare në vitin 1922, kur pjesa më e madhe e Malit të Zi u bë pjesë e Oblastit Zeta, Sekula Drljeviq dhe mbështetës të tjerë të shquar të mbretit malazez në mërgim Nikolla I u mblodhën dhe organizuan një parti politike për të ndjekur qëllimet e tyre. një autonomi të veçantë malazeze për ruajtjen e saj brenda monarkisë jugosllave, me qendër federalizimin e shtetit. Partia kërkonte një mënyrë paqësore për të zgjidhur çështjen kombëtare malazeze, në kundërshtim me të Gjelbrit më radikalë, të cilët përdorën taktikat guerile pas Kryengritjes së Krishtlindjes.
Partia Federaliste Malazeze gradualisht shprehu mbështetjen e saj për Ushtrinë e vetëquajtur malazeze në mërgim dhe anëtarët e saj mbushën radhët e partisë pasi të Gjelbërit u shpërbë zyrtarisht në 1926. Partia Federaliste Malazeze mori pjesë në zgjedhjet e vitit 1923 me një fushatë për promovimin e interesave malazeze brenda shtetit të ri. Federalistët dolën të dytët në zgjedhje, me vetëm 228 vota më pak se Partia Radikale Popullore. Në zgjedhjet e radhës të mbajtura më 1925 Partia Federaliste Malazeze doli e para. Partia u krijua zyrtarisht në kongresin e mbajtur më 4 tetor 1925, kur u miratua edhe programi i partisë. Gjatë viteve të para të saj, federalistët malazezë bashkëpunuan me Partinë Komuniste të Jugosllavisë, me synime të përbashkëta për federalizimin dhe marrjen e autonomisë për Malin e Zi. Të dy partitë garuan në koalicion në zgjedhjet lokale të vitit 1926. Në vitin 1927, Partia Federaliste Malazeze ra dakord për një koalicion me Partinë Fshatare Kroate. Më pas, partia iu bashkua Partisë Fshatare Kroate dhe Partisë Demokratike të Pavarur në Koalicionin Fshatar-Demokratik dhe u bë një anëtare e vogël e koalicionit.
1929 - 1939
Në vitin 1929, Mbreti Aleksandër vendosi një diktaturë, duke ndryshuar zyrtarisht emrin e vendit në Mbretëria e Jugosllavisë. Të gjitha partitë politike u ndaluan, dhe federalistët malazezë bashkëpunuan me komunistët, madje komplotuan një kryengritje të armatosur kundër regjimit.
Megjithatë, pas vrasjes së mbretit në Marsejë në 1934, qeveria e re donte qetësimin, kështu që ata rehabilituan dhe liruan ish-rebelin e gjelbër të burgosur Novica Radoviq, i cili u bë ideologu kryesor i Partisë Federaliste Malazeze. Partia vuri në dukje se Mali i Zi humbi padrejtësisht pavarësinë e tij për shkak të Serbisë dhe Aleatëve, dhe pretendoi se Mali i Zi dhe jo Serbia ishte lideri mes jugosllavëve dhe i bëri thirrje shtetësisë historike malazeze. Në vitin 1938, partia iu bashkua Opozitës së Bashkuar, e lidhur ngushtë me Vladko Maçek, e cila bashkoi të gjithë opozitën jugosllave të vendosur për krijimin e një shoqërie më demokratike. Gradualisht Partia Federaliste Malazeze u bë më radikale dhe u distancua nga pikëpamjet e saj origjinale, duke u bërë një mbështetëse e një Mali të Zi të pavarur dhe një promovuese e nacionalizmit ekstrem malazez. Më pas ajo u bë shumë më radikale në ndjekjet e saj dhe u shoqërua kryesisht me Partinë Kroate të të Drejtave, dhe shumë më rrallë me opozitën serbe. Partia malazeze mbeti në opozitë me çdo forcë tjetër jugosllave pas Marrëveshjes Cvetkoviq-Maçek në vitin 1939 dhe parashikoi Luftën e Dytë Botërore si një mënyrë për të fituar pushtetin.
1939-1945
Pas Luftës së Prillit dhe pushtimit të Jugosllavisë nga forcat e Boshtit, Partia Federaliste Malazeze ofroi bashkëpunim me fashistët italianë, duke kërkuar "Malin e Zi të Madh" nga lumi Neretva në Hercegovinë deri në Mata në Shqipëri; do të përfshinte gjithashtu Metohinë dhe Sanxhakun. Një "Mbretëria e Malit të Zi" shumë më e vogël u shpall në Asamblenë e Ditës së Shën Pjetrit më 12 korrik 1941, me pretendimet territoriale të ustashëve dhe shqiptarëve që favorizoheshin relativisht më shumë nga nazistët. Nipi dhe pasardhësi i Nikollës si trashëgimtar i fronit, Princi Mihael i Malit të Zi, u ftua të ishte Mbreti dhe kreu i shtetit të tij, por ai refuzoi me forcë duke pretenduar se nuk do të bashkëpunonte me nazistët. Mali i Zi i rivendosur humbi Metohinë dhe trojet e tij lindore ndaj Shqipërisë së Madhe, por arriti të fitojë pjesën serbe të Sanxhakut. Të gjitha partitë e tjera politike u shpallën të jashtëligjshme dhe u shpall një diktaturë nën sundimin e Sekula Drljeviqit nën mbrojtjen italiane. Një numër i anëtarëve të partisë, me në krye Novica Radoviqin, e kundërshtuan këtë vendim, sepse nuk u pranuan pretendimet territoriale dhe nuk arriti të rivendoste dinastinë Petroviq-Njegosh.
Partia u nda në dy grupe,  me një më ekstremist që kundërshton kufijtë e rinj shtetërorë të Malit të Zi, veçanërisht përballë Shqipërisë, dhe pretendon territorin e Gjirit të Kotorrit. Ky krah kishte lidhje në një masë me partizanët komunistë, për të ndihmuar një rebelim kundër italianëve dhe ustashëve në Gjirin e Kotorrit, si dhe kur nevojitej ndihma për të shmangur çetnikët kolaboracionistë mbretërorë, të cilët arritën të merrnin më shumë kontroll, në Mal të Zi dhe me të cilët partizanët ishin në luftë civile.
Vetëm një ditë pasi u shpall shteti kukull i Malit të Zi, partizanët organizuan Kryengritjen e 13 korrikut dhe Ushtria Federaliste Malazeze shkoi në mërgim. Ai u riorganizua në Zagreb, kryeqyteti i Shtetit të Pavarur të Kroacisë, pasi Këshilli Shtetëror i Malit të Zi synonte të krijonte përfundimisht një shtet të pavarur dhe të madh kombëtar të popullit malazez. Ajo u lidh me ustashët dhe ndihmoi regjimin e tyre.
Në vitin 1945, Partia Federaliste Malazeze formoi Ushtrinë e saj Popullore Malazeze nga ish çetnikët e udhëhequr nga Pavle Gjurishiq, i cili theu besnikërinë e tij ndaj Drazha Mihailoviqit dhe donte të tërhiqej në Slloveni në këmbim të njohjes nominale të lëvizjes së Drljeviq-it. Megjithatë, kjo aleancë midis Drljeviq-it dhe Gjurishiq-it ishte jetëshkurtër dhe përfundoi me Betejën e Fushës së Lijevçes midis trupave ustash dhe Gjurishiq. Me fitoren e afërt të Aleatëve në 1945, partia u shpërnda, duke u tërhequr me bashkëpunëtorët e tjerë të Boshtit në fund të vitit 1945 pasi ushtria e saj malazeze u kthye kundër saj.
Nogent-sur-Oise
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Nogent-sur-Oise (, fjalë për fjalë Nogent në Oise ; Pikardisht: Nogint-su-Oése ; Shqip: Nogu mbi Uazë) është një komunë në departamentin francez Oise, rajoni administrativ i Hauts-de-France. Shtrihet ngjitur në veri të qytetit më të madh Creil.
Marrëdhëniet ndërkombëtare
Nogu mbi Uazë është binjakëzuar me:
Në shkurt 2020, Nogu mbi Uazë pezulloi partneritetin e saj me qytetin polak Kraśnik si reagim ndaj miratimit të një rezolute anti-LGBT nga autoritetet vendore të Kraśnikut. Në prill 2021, rezoluta e diskutueshme u shfuqizua nga këshilli i qytetit.
Allen Newell
Inteligjenca artificiale
Në shtator 1954, Newell u regjistrua në një seminar ku Oliver Selfridge "përshkroi një program kompjuterik drejtimin që mësoi të pranonte letra dhe modele të tjera" (Simon). Kjo ndodhi kur Allen arriti të besonte se sistemet mund të krijoheshin dhe të përmbanin inteligjencë dhe të kishin aftësinë për t'u përshtatur. Me këtë në mendje, Allen, pas disa muajsh, shkroi në vitin 1955 Shahu: Një shembull i trajtimit të një detyre komplekse sipas përshtatjes, e cila "përshkroi një dizajn imagjinativ për një program kompjuterik për të luajtur shah në modën humanoide".