cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Tukey
Kontribute shkencore
Praktika statistikore Ai gjithashtu kontribuoi në praktikën statistikore dhe artikuloi dallimin e rëndësishëm midis analizës së të dhënave eksploruese dhe analizës së të dhënave konfirmuese, duke besuar se shumë metodologji statistikore i kushtonte një theks të madh kësaj të fundit.
Megjithëse ai besonte në dobinë e ndarjes së dy llojeve të analizave, ai theksoi se ndonjëherë, veçanërisht në shkencën e natyrës, kjo ishte problematike dhe i quajti situata të tilla si shkencë të pakëndshme.
A. D. Gordon ofroi përmbledhjen e mëposhtme të parimeve të Tukey për praktikën statistikore:
...dobinë dhe kufizimin e statistikave matematikore; rëndësinë e të paturit të metodave të analizës statistikore që janë të qëndrueshme ndaj shkeljeve të supozimeve në bazë të përdorimit të tyre; nevoja për të grumbulluar përvojë në sjelljen e metodave specifike të analizës në mënyrë që të ofrohen udhëzime për përdorimin e tyre; rëndësinë e lejimit të mundësisë që të dhënat të ndikojnë në zgjedhjen e metodës me të cilën ato analizohen; nevoja që statisticienët të refuzojnë rolin e "rojtarit të së vërtetës së provuar" dhe t'i rezistojnë përpjekjeve për të ofruar zgjidhje njëherë e përgjithmonë dhe mbi-unifikime të rregullta të temës; natyra përsëritëse e analizës së të dhënave; implikimet e rritjes së fuqisë, disponueshmërisë dhe çmimit të lirë të pajisjeve kompjuterike; trajnimin e statisticienëve.
Termat statistikore Tukey shpiku shumë terma statistikorë që janë bërë pjesë e përdorimit të zakonshëm, por dy monedhat më të famshme që i atribuohen atij ishin të lidhura me shkencën kompjuterike.
Banesa e Qemal Stafës
Banesa e Qemal Stafës është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Elbasanit, në qarkun e Elbasanit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekture / Urbanistike", i miratuar me numër "1886 më 10.06.1973".
John Tukey
Kontribute shkencore
Ndërsa punonte me John von Neumann në dizajnet e hershme kompjuterike, Tukey prezantoi fjalën "bit" si një tkurrje e "shifrës binare". Termi "bit" u përdor për herë të parë në një artikull nga Claude Shannon në 1948.
Në vitin 2000, Fred Shapiro, një bibliotekar në Fakultetin Juridik të Yale, publikoi një letër që zbulonte se punimi i Tukey i vitit 1958 "Mësimi i matematikës konkrete" përmbante përdorimin më të hershëm të njohur të termit "softuer" i gjetur në një kërkim. i arkivave elektronike të JSTOR-it, që paraprijnë citimin e OED-it për dy vjet.
Kjo bëri që shumë t'i besonin Tukey-t për krijimin e termit, veçanërisht në nekrologjitë e botuara po atë vit,[3] edhe pse Tukey nuk pretendoi kurrë kredi për ndonjë monedhë të tillë. Në vitin 1995, Paul Niquette pretendoi se ai fillimisht e kishte shpikur termin në tetor 1953, megjithëse ai nuk mund të gjente asnjë dokument që mbështeste pretendimin e tij. . Publikimi më i hershëm i njohur i termit "software" në një kontekst inxhinierik ishte në gusht 1953 nga Richard R. Carhart, në një memorandum kërkimor të RAND Corporation.
Chorges
Chorges është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. Chorges ka një popullsi prej 2774 banorë dhe sipërfaqe 53.34 km², me një dendësi prej 52 banor/km².
Bouvresse
Bouvresse (Shqip: Buresa) është një komunë në departamentin Oise në Francën veriore.
Śląsk Wrocław
Śląsk Wrocław është një klub futbollit nga Wrocław, Polonia.
Skuadra aktuale (2015/16)
Redaktuar më 28 gusht 2015
Paraqitjet në Kupat e Europës
Redaktuar më 28 gusht 2015
Chauffayer
Chauffayer është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. Chauffayer ka një popullsi prej 389 banorë dhe sipërfaqe 10.9 km², me një dendësi prej 36 banor/km².
Orsa
Orsa është qytet në provincën Dalarna, Suedi. Ndodhet në pjesën veriore të liqenin Siljan, rreth 15 kilometra në veri të Morës.
Ngjarje
Çdo të mërkurë në korrik dhe të mërkurën e parë në gusht, organizohet festivali i muzikës në qendër të qytetit i cili quhet OrsaYran.
Sllovenia Qendrore (rajon)
djathtas|parapamje|300x300px| Pozita e rajonit të Sllovenisë Qendrore në hartën e Sllovenisë Sllovenia Qendrore (Osrednjeslovenska regija) është një nga 12 rajonet statistikore në Slloveni. Selia e rajonit është kryeqyteti i Sllovenisë, Lubjana.
L'Argentière-la-Bessée
L'Argentière-la-Bessée është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. L'Argentière-la-Bessée ka një popullsi prej 2311 banorë dhe sipërfaqe 64.55 km², me një dendësi prej 36 banor/km².
Pisha e Madhe
Pisha e Madhe është një rezervat strikt i natyrës, i shpallur në vitin 1960, dhe gjendet në juglindje të malit Koxha Ballkan, në rajonin e Prizrenit, Kosovë. Pisha e Madhe ka sipërfaqe prej 35 ha.
Banesa e Rahman Bodurit
Banesa e Rahman Bodurit është një monument i trashëgimisë kulturore në Kacivel, rrethi i Elbasanit, në qarkun e Elbasanit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekture", i miratuar me numër "266/1 më 16.02.1979".
Banesa e Ram Karagjozit
Banesa e Ram Karagjozit është një monument i trashëgimisë kulturore në Qeret-shmil, rrethi i Elbasanit, në qarkun e Elbasanit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "", i miratuar me numër "266/1 më 12.021979".
Boursonne
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Boursonne (Shqip: Bursona) është një komunë në departamentin Oise në Francën veriore, afër kufirit me Aisne.
Dramaturgu dhe romancieri francez Armand Durantin vdiq në Bursonë më 30 dhjetor 1891.
Korushka (rajon)
djathtas|parapamje|300x300px| Pozita e rajonit të Korushkës në hartën e Sllovenisë Rajoni i Korushkës (Koruška regija) është një nga 12 rajonet statistikore në Slloveni. Selia e rajonit është qyteti Slovenj Gradec.
Rrugë shkretëtire Kajro-Aleksandria
thumb|Lindja e diellit në rrugën Kajro-Aleksandria Rruga shkretëtire Kajro-Aleksandria është rrugë që lidhë Kajron me Aleksadrinë. Rruga është 220 km e gjatë. Gjatë natës, rruga është e errët dhe nuk ka drita, por ka shumë trafikë shenjë që i ndihmojnë vozitësit për të vozitur.
Pomurska (rajon)
djathtas|parapamje|300x300px| Pozita e rajonit të Pomurskës në hartën e Sllovenisë Rajoni i Pomurskës (Pomurska regija) është një nga 12 rajonet statistikore në Slloveni. Selia e rajonit është Murska Sobota.
Banesa e Refie Mallahollit
Banesa e Refie Mallahollit është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Elbasanit, në qarkun e Elbasanit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "", i miratuar me numër "1886 më 10.011973".
Devanagari
Devanāgarī ose Devanagari ( देवनागरी, IAST: Devanāgarī, shqiptimi sanskritisht:  ), i quajtur edhe Nāgarī (sanskritisht: नागरी), është një abugida e shkruar nga e majta në të djathtë, e bazuar në shkrimin e lashtë Brāhmī, e përdorur në nënkontinentin verior Indian. Është një nga shkrimet zyrtare të Republikës Indiane dhe Nepalit. Ai u zhvillua dhe hyri në përdorim të rregullt në shekullin e VII të erës sonë. Shkrimi Devanagari, i përbërë nga 47 karaktere kryesore, duke përfshirë 14 zanore dhe 33 bashkëtingëllore, është sistemi i katërt më i përhapur i shkrimit në botë, që përdoret prej 120 gjuhësh.
Drejtshkrimi i këtij shkrimi pasqyron shqiptimin e gjuhës. Ndryshe nga alfabeti latin, shkrimi nuk e njeh konceptin e shkronjave. Është shkruar nga e majta në të djathtë, ka një preferencë të fortë për forma simetrike të rrumbullakosura brenda kornizave katrore dhe dallohet nga një vijë horizontale mbi simbole, e njohur si. Në një vështrim të përciptë, shkrimi Devanagari duket i ndryshëm nga shkrimet e tjera indike si bengal-asamez ose gurmukhi, por një shqyrtim më i afërt zbulon se ato janë shumë të ngjashme me përjashtim të këndeve dhe theksit strukturor.
Etimologjia
është një kompozim i (देव) and  (नागरी). do të thotë "hyjnore", "parajsore", ose "hyjni". vjen nga (नगर), një fjalë sanskrite që do të thotë "qytezë" ose "qytet". Kështu që mund të përkthehet si "nga qyteti i zotave".
Përdorimi i emrit u shpërfaq nga termi më i vjetër. Sipas Fischer, Nagarī u shfaq në nënkontinentin indian veriperëndimor rreth vitit 633 er, u zhvillua plotësisht në shekullin e XI-të es, dhe ishte një nga shkrimet kryesore të përdorura për letërsinë sanskrite. Dorëshkrim i krijuar mes shekujëve XVIII dhe XIX.
Shkronjat
Renditja e shkronjave të Devanagari, si pothuajse të gjithë shkrimet brahmike, bazohet në parime fonetike që i organizojnë ato sipas mënyrës dhe vendit të artikulimit të bashkëtingëlloreve dhe zanoreve që ato përfaqësojnë. Kjo renditje zakonisht quhet (" kurorë e shkronjave"). Formati i Devanāgarīt për Sanskritishten shërben si prototip për zbatimin e tij, me ndryshime ose shtesa të vogla, në gjuhë të tjera.
Zanoret
Zanoret dhe renditja e tyre janë:
Bashkëtingëlloret
Tabela më poshtë tregon shkronjat bashkëtingëllore (në kombinim me zanoren e qenësishme ) dhe renditjen e tyre. Në të djathtë të shkronjës Devanāgarī tregohet tejçimi në shkrimin latin duke përdorur Alfabetin Ndërkombëtar të Tejçimit Sanskrit dhe vlerën fonetike ( IPA ) në gjuhën Hindi.
Për një listë të të gjitha 297 (33×9) rrokjeve të mundshme zanore sanskrite bashkëtingëllore-zanore të shkurtra, shihni.
Diakritikat e zanoreve
qendër|parapamje|Diakritikat e zanoreve në क Tabela: Bashkëtingëlloret me diakritika zanoresh. Zanoret në formën e tyre të pavarur në krye dhe në formën e tyre përkatëse të varur (shenja zanore) e kombinuar me bashkëtingëlloren ' k ' në fund. ' ka ' është pa ndonjë shenjë zanore të shtuar, ku zanorja ' a ' është e qenësishme. Një zanore kombinohet me një bashkëtingëllore për të krijuar formën diakritike. Për shembull, zanorja आ kombinohet me bashkëtingëlloren क्  për të formuar shkronjën rrokëshe का ( kā ), me halantën (shenjë anulimi) të hequr dhe një shenjë zanore të shtuar e cila tregohet me diakritikë. Zanorja अ kombinohet me bashkëtingëlloren क्  për të formuar क ( ka ) me halantën të hequr. Por seria diakritike e क ख ग घ (, përkatësisht) është pa ndonjë shenjë zanore të shtuar, sepse zanorja अ është e qenësishme. parapamje| është një koment mbi Bhagavad Gita, i datuar rreth 1290 CE. Është shkruar në Maratisht duke përdorur shkrimin Devanagari.
Bashkëtingëlloret e lidhura
Siç u përmend, bashkëtingëlloret e njëpasnjëshme që nuk kanë një zanore mes tyre mund të bashkohen fizikisht si një bashkëtingëllore lidhëse ose ligaturë. Kur Devanāgarī përdoret për të shkruar gjuhë të tjera përveç sanskritishtes, lidhëzat përdoren kryesisht me fjalë sanskrite dhe fjalë huazimi. Fjalët amtare zakonisht përdorin bashkëtingëlloren bazë dhe folësit vendas dinë ta mbytin zanoren kur është e zakonshme ta bëjnë këtë. Për shembull, fjala indiane shkruhet करना. Qeverisja e këtyre grupimeve varion nga rregullat gjerësisht deri ngushtësisht të zbatueshme, me përjashtime të veçanta. Ndërsa është i standardizuar në pjesën më të madhe, ka disa variacione në grupim, nga të cilat Unicode i përdorur në këtë faqe është vetëm një skemë. Më poshtë janë një sërë rregullash: alt=Complete made by CB|parapamje|Të gjitha format e श
Brenuille
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Guillestre
Guillestre është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. Guillestre ka një popullsi prej 2345 banorë dhe sipërfaqe 51.29 km², me një dendësi prej 46 banor/km².
Interpret europe
"Interpret Europe – European Association for Heritage Interpretation" është një organizatë ndërkombëtare që mbështetet tek anëtarësia, e regjistruar si shoqatë bamirësie në Gjermani që prej vitit 2010.
Anëtarët vijnë nga shoqatat, institucione, kompanitë dhe si individë. Rreth 90% e anëtarëve janë nga Evropa.
Struktura
Interpret Europe funksionon me një sistem me dy nivele, me një Bord Ekzekutiv Drejtuesish dhe një Komitet Mbikëqyrës. Bordi i Drejtuesve menaxhon organizatën dhe ka në përbërje të paktën dy anëtarë, secili i autorizuar për të vepruar si përfaqësues ligjor. Bordi i Drejtuesve emërohet nga një Komitet Mbikëqyrës, i cili përbëhet nga tre deri në nëntë anëtarë. Komiteti Mbikëqyrës zgjidhet nga Asambleja e Përgjithshme, e cila duhet të miratojë aktivitetet e Bordit të Drejtuesve dhe Komitetit Mbikëqyrës.
Qëllimet
Interpret Europe punon për kërkimin dhe praktikën mbi fushën e interpretimit të trashëgimisë.
Interpretimi i trashëgimisë është një qasje jo formale e të mësuarit, që inkurajon njerëzit të kërkojnë më tepër për kuptimet që trashëgimia natyrore dhe kulturore përfaqëson, përmes përvojës së drejtpërdrejtë në vendet me trashëgimi, objekte apo aktivitete. Kjo përfaqëson një qasje mbarë botërore, e cila përdoret në zonat e mbrojtura, monumentet, në muze apo në kopshtet zoologjike dhe botanike.
Zasavska (rajon)
djathtas|parapamje|300x300px| Pozita e rajonit të Zasavskës në hartën e Sllovenisë Rajoni Zasavska (Zasavska regija) është një nga 12 rajonet statistikore në Slloveni. Selia e rajonit është qyteti Trbovlje.
Interpret europe
Qëllimet
Interpret Europe promovon vetveten si një platformë Evropiane për bashkëpunim dhe shkëmbim midis këtyre institucioneve, ashtu si edhe universiteteve në të cilat mësohet për interpretimin e trashëgimisë.
Aktivitetet
Interpret Europe organizon konferenca, merr pjesë në projekte ndërkombëtare dhe organizon aktivitete trajnuese.
Konferencat, zakonisht përfaqësojnë rreth 100 prezantime, workshope dhe vizita studimore, me kontributin e pjesëmarrësve që marrin pjesë në to. Konferencat e Interpret Europe janë organizuar në Gjermani (2011), Itali (2012), Suedi (2013), Kroaci (2014) dhe Poloni (2015). Konferenca e vitit 2016 e Interpret Europe në Belgjikë adresoi temën ‘’Intepretimi i trashëgimisë- për të ardhmen e Evropës’’ dhe iu dedikua pyetjes se si përvoja e të vizituarit të vendeve historike ndihmon në të mësuarin rreth fushave, siç janë të drejtat e njeriut, aktivizmi social dhe paqja.
Projektet ndërkombëtare përqendrohen në një sërë fushash, duke përfshirë zhvillimin e kritereve cilësore Evropiane (Projekti LEADER “Transinterpret”, Projekti Leonardo “TOPAS’’), zhvillimin e kurseve trajnuese (Projekti Leonardo “HeriQ”), të punuarit me target-grupe specifike (Projekti Grundtvig “HISA”) dhe të punuarit me qasjet mbi të mësuarin e bazuar tek aftësitë (Projekti Leonardo “IOEH”, Projekti Grundtvig “InHerit”).
Aktivitetet trajnuese ofrohen në gjuhë të ndryshme dhe aktualisht përfshijnë trajnimin e guidave dhe trajnues të guidave në qendra vizitorësh, siç janë parqet apo muzetë.
Bashkëpunimi
Interpret Europe është pjesë e një aleance globale, duke bashkëpunuar me Shoqatën Kombëtare të Intepretimit (USA), Interpretation Canada, Interpretation Australia dhe partneritete e nisma të tjera. Në Evropë, ka aktualisht projekte të përbashkëta me Shoqatën për Interpretimin e Trashëgimisë (UK) dhe me Sdružení pro interpretaci místního dědictví (Republika Ceke). Interpret Europe është gjithashtu pjesë e një shkëmbimi me Asociación para la Interpretación del Patrimonio (Spanjë) dhe me Associação de Interpretação do Património Natural e Cultural (Portugali). Interpret Europe mbështet zhvillimin e mëtejshëm të shoqatave kombëtare në Europë.
Gazimestani
Gazimestani është një rezervat strikt i natyrës, zonë e mbrojtur e natyrës nga viti 1953, që gjendet në afërsi të Prishtinës, Republika e Kosovës. Rezervati bën pjesë në kategorinë e Rezervateve bimore të njohura si Lulegjaku (bozhuri ose Paeonia peregina), dhe ka një sipërfaqe prej rreth 15 ha.
Përmbledhje
Përveç rëndësisë së madhe për ruajtjen e diversitetit biologjik të Kosovës, Lulegjaku i Kosovës ka një rëndësi simbolike në trashëgiminë kulturore, shpirtërore dhe historike. Miti i Lulegjakut të Kosovës, i cili përshkon poezinë, besimet dhe zakonet popullore, ka një rol të veçantë në ruajtjen e vetëdijes kolektive si pjesë e legjendës për gjakun e heronjve të Kosovës të derdhur në lule, simbol i patriotizmit. dhe vetëflijimit. Përveç Lulegjakut të Kosovës, Gazimestani është shtëpia e llojeve të tjera të rëndësishme bimore. Bëhet fjalë për endemikët e Ballkanit, Hypericum rumelicum, shafrani i verdhë (Crocus moesiacus) dhe elbi i egër (Hordeum leporium), si dhe reliket terciare dhe raritet natyrore, të hidhura (Adonis vernalis) dhe bajame stepë (Prunus tenella).
Rezervati është i banuar nga lloje të shumta kafshësh, më të rëndësishmet prej të cilave janë kafshë të rralla, hardhuca me këmbë të shkurtra (Ablepharus kitaibelii), qukapiku i stepës ( Elaphe longissima ), gjarpëri i bakrit ( Coronella austriaca ), kestrella e zakonshme ( Falco tinnunculus ), pëllumbi i shpellës (Columbia livia), korbi ( Corvus corax ), harrier ( Corvus frugilegus ), pata e egër (Anser anser) dhe nishani i zakonshëm ( Talpa europaea ).
Gazimestani ka një vlerë të paçmueshme si një zonë gjeografike që përfaqëson një vend domethënës historik dhe shpirtëror, ku ndodhet monumenti i Heronjve të Kosovës, varri i tre flamurtarëve, kështu që Gazimestani ka një rëndësi edhe si kompleks memorial-memorial.
Partia Socialiste e Maqedonisë
Partia Socialiste e Maqedonisë (Maqedonisht: Социјалистичка партија на Македонија) është parti politike në Maqedoninë e Veriut. Partia u themelua më 22 shtator 1990. Kryetari i parë i partisë ishte Kiro Popovski dhe kryetari i tanishëm është Ljubislav Ivanov-Dzingo.
Salla e Sporteve Minatori
Salla e Sporteve Minatori është një sallë sportive për përdorim të shumëfishtë e cila gjendet në Mitrovicë, Kosovë. Ajo është selia e dy ekipeve të basketbollit të KB Trepça dhe KH Trepça.
Historiku
Në korrik të vitit 2013, Komuna e Mitrovicës vendosi për rinovimin e Sallës së Sporteve Minatori. Në shtator të vitit 2013, filloi puna për një rinovim të plotë të sallës me fonde nga qeveritë lokale dhe Bashkimi Evropian që arritën vlerën e 1.1 milion €.
Lidhje të jashtme
http://basketbolli.com/uploads/images/minatori_AjfiA.jpg
https://web.archive.org/web/20160927192156/http://basketbolli.com/kombetarja/wp-content/uploads/2016/08/minatori_QTf5s.jpg
Bruis
Bruis është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Hautes-Alpes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. Bruis ka një popullsi prej 78 banorë dhe sipërfaqe 25.15 km², me një dendësi prej 3 banor/km².
Sparksi
https://www.teksteshqip.com/sparks
Sparksi është këngëtar i njohur. Sparksi perndryshe Kastriot Ajeti, Lindur ne Gjermani. Tashmë jeton dhe vepron ne Zvicër. Ka 8 vite qe mirret me Muzik. Gjat ketyre viteve ka pasur shum Pauza rreth Muzikes te cilen ai mirret per shkak te disa problemeve. Por tash Si "Rap Artist" dhe Antar i RedPointRecords, nuk do të ket asnje ndalim dhe tash per tash ne cdo koh te lir punon ne Alboomin e tij te Pare ne Studiot Profesionale te RedPointRecords. Këngët e Tij të para nuk konsiderohen si Këngë. Hapat e para ai ia filloi me disa Shok te tjer por per shkak te Shpernguljes në Zvicer, vet "Sparks" nuk ka kontakt te rregullt me ish shoket e tij. Kshtu që, Sparksi Ne Cdo hap Te Tij Te vogel por me Sukses punon Ne Alboomin e tij te Pare. Kenget qe i ka bere deri tash, jan kenge te perpunuara vetem sa per ne "Youtube" qe te mbetet me aktiv dhe qe te munden Rinia dhe te gjith tjeret t'ia ndegjojn kenget dhe normalisht se edhe talentin, me qellim qe per me von ta kanë me dije se kush eshte ky "SPARKS" kur behen paraqitjet e tij te para profesionale neper Televizionet Shqipetare.
Më datë 22 Janar 2015, Sparks publikon videoklipin "Mu A Lekt".
Më datë 14 Janar 2016, Sparks publikon videoklipin "Ka Shkove". Teksti u shkrua nga Sparksi. Videoklipi u prodhua nga Max Production.
Më datë 20 Qershor 2017, Sparks publikon videoklipin "Kom Harru Qysh O".
Më datë 21 Dhjetor 2017, Sparksi publikon videoklipin "Police". Teksti u shkrua nga vetë Sparksi. Videoklipi u prodhua nga Pinkmoon Creative.
Më datë 17 Maj 2018, Sparksi publikon videoklipin "Mamacita", në bashkëpunim me Fero.
Më datë 21 Korrik 2018, Sparksi publikon videoklipin "Amsterdam".
Më datë 13 Tetor 2019, Sparksi & Escobars publikojnë videoklipin "Mashallah". Teksti i këngës u shkrua nga Sparksi & Escobars. Produksioni audio u realizua nga Sparksi.
Më datë 11 Janar 2020, Sparksi publikon videoklipin "Buzet Me Ishin Thare". Muzika e këngës u punua nga RZON, ndërsa teksti u shkrua nga Sparksi. Produksioni audio u realizua nga RZON.
https://www.teksteshqip.com/sparks/biografia
Politika Libri i Parë (Aristoteli)
Pjesa 1 (Libri i Parë)
Çdo shtet është një komunitet i një lloji, dhe çdo komunitet është themeluar me qëllim të disa të mirave; për njerëzimin gjithmonë veprojnë në mënyrë që të marrin atë që ata mendojnë mirë. Por, nëse të gjitha bashkësitë synojnë ndonjë të mirë, shteti ose bashkësia politike, e cila është më e larta nga të gjitha, dhe që përqafon të gjithë pjesën tjetër, synon të mirën në një shkallë më të madhe se çdo tjetër dhe në të mirën më të lartë.
Disa njerëz mendojnë se kualifikimet e një burri të shtetit, mbretit, pronarit të shtëpisë dhe zotërisë janë të njëjta dhe se ato ndryshojnë, jo për nga lloji, por vetëm për nga numri i subjekteve të tyre. Për shembull, sundimtari mbi disa quhet master; mbi më shumë, menaxheri i një familjeje; mbi një numër akoma më të madh, një burrë shteti ose mbret, sikur të mos kishte ndryshim midis një shtëpie të madhe dhe një shteti të vogël. Dallimi që bëhet midis mbretit dhe burrit të shtetit është si më poshtë: Kur qeveria është personale, sundimtari është një mbret; kur, sipas rregullave të shkencës politike, qytetarët sundojnë dhe qeverisen me radhë, atëherë ai quhet burrë shteti.
Por e gjithë kjo është një gabim; sepse qeveritë ndryshojnë në natyrë, siç do të jetë e dukshme për secilin që e konsideron çështjen sipas metodës që deri tani na ka udhëhequr. Ashtu si në departamentet e tjera të shkencës, ashtu edhe në politikë, përbërësi gjithmonë duhet të zgjidhet në elemente të thjeshta ose në më së paku pjesë të së tërës. Prandaj duhet të shikojmë elementet prej të cilave përbëhet shteti, në mënyrë që të shohim se në çfarë ndryshojnë llojet e ndryshme të sundimit nga njëri-tjetri, dhe nëse mund të arrihet ndonjë rezultat shkencor për secilin prej tyre.
Ai që kështu i konsideron gjërat në rritjen dhe origjinën e tyre të parë, qoftë një shtet apo ndonjë gjë tjetër, do të marrë pamjen më të qartë të tyre. Në radhë të parë duhet të ketë një bashkim të atyre që nuk mund të ekzistojnë pa njëri-tjetrin; domethënë, nga mashkulli dhe femra, që gara të mund të vazhdojë (dhe ky është një bashkim i cili formohet, jo me qëllim të qëllimshëm, por sepse, së bashku me kafshët e tjera dhe me bimët, njerëzimi ka një dëshirë të natyrshme të lërë pas tyre një imazh e tyre), dhe e sundimtarit dhe subjektit natyror, që të dy të ruhen. Sepse ajo që mund të parashikojë nga ushtrimi i mendjes nga natyra synon të jetë zot dhe zot, dhe ajo që mund të japë me trupin e saj një parashikim të tillë është një temë, dhe nga natyra një skllav; prandaj zotëria dhe skllavi kanë të njëjtin interes. Tani natyra ka bërë dallimin midis femrës dhe skllavit. Sepse ajo nuk është dredha-dredha, si smithing që modës thikë Delphian për shumë përdorime; ajo e bën secilën send për një përdorim të vetëm, dhe çdo instrument bëhet më mirë kur është menduar për një dhe jo për shumë përdorime. Por midis barbarëve nuk bëhet asnjë dallim midis grave dhe skllevërve, sepse midis tyre nuk ka asnjë sundimtar natyror: ato janë një bashkësi skllevërish, meshkuj dhe femra. Prandaj, poetët thonë:
Është mirë që Helenët të sundojnë mbi barbarët; "
sikur të mendonin se barbari dhe skllavi ishin nga natyra një.
Nga këto dy marrëdhënie midis burrit dhe gruas, zotit dhe skllavit, gjëja e parë që lind është familja dhe Hesiod ka të drejtë kur thotë,
Shtëpia e parë dhe gruaja dhe një ka për parmendën,
sepse kau është skllav i të varfrit. Familja është shoqata e krijuar nga natyra për furnizimin e nevojave të përditshme të burrave dhe anëtarët e saj quhen nga Charondas 'shoqëruesit e dollapit' dhe nga Epimenides Kretasi, 'shokët e grazhdit'. Por kur disa familje janë bashkuar, dhe shoqata synon diçka më shumë sesa furnizimin e nevojave të përditshme, shoqëria e parë që formohet është fshati. Dhe forma më e natyrshme e fshatit duket të jetë ajo e një kolonie nga familja, e përbërë nga fëmijë dhe nipër e mbesa, për të cilët thuhet se do të ushqehen me "të njëjtin qumësht". Dhe kjo është arsyeja pse shtetet helene fillimisht qeveriseshin nga mbretër; sepse helenët ishin nën sundimin mbretëror përpara se të bashkoheshin, siç janë ende barbarët. Çdo familje drejtohet nga më e madhja, dhe për këtë arsye në kolonitë e familjes mbizotëronte forma mbretërore e qeverisjes sepse ato ishin me të njëjtin gjak. Siç thotë Homeri:
Secili u jep ligj fëmijëve të tij dhe grave të tij.
Sepse ata jetuan shpërndarë, siç ishte mënyra në kohët antike. Prandaj njerëzit thonë se Perënditë kanë një mbret, sepse ata vetë janë ose ishin në kohërat antike nën sundimin e një mbreti. Sepse ata imagjinojnë, jo vetëm format e perëndive, por mënyrat e tyre të jetës të jenë si ato të tyre.
Kur disa fshatra bashkohen në një bashkësi të vetme të plotë, mjaft të madhe për të qenë gati ose mjaft të mjaftueshme për veten, shteti vjen në ekzistencë, me origjinë nga nevojat e zhveshura të jetës dhe duke vazhduar ekzistencën për hir të një jete të mirë. Prandaj, nëse format e mëparshme të shoqërisë janë të natyrshme, po ashtu është edhe shteti, sepse është fundi i tyre dhe natyra e një sendi është fundi i saj. Për atë që është çdo gjë kur zhvillohet plotësisht, ne e quajmë natyrën e saj, pavarësisht nëse flasim për një burrë, një kal ose një familje. Përveç kësaj, shkaku dhe fundi përfundimtar i një gjëje është më e mira, dhe të jesh i vetëmjaftueshëm është fundi dhe më e mira.
Prandaj është e qartë se shteti është një krijim i natyrës, dhe se njeriu është nga natyra një kafshë politike. Dhe ai që nga natyra dhe jo nga një aksident i thjeshtë është pa shtet, është ose një njeri i keq ose mbi njerëzimin; ai është si
Fisnik, i paligjshëm, i pashpirt ",
të cilin Homeri e denoncon - i dëbuari natyror është menjëherë një dashamirës i luftës; ai mund të krahasohet me një pjesë të izoluar në skica.
Tani, që njeriu është më shumë një kafshë politike sesa bletët ose ndonjë kafshë tjetër e pangopur është e dukshme. Natyra, siç themi shpesh, nuk bën asgjë kot, dhe njeriu është e vetmja kafshë të cilën ajo e ka pajisur me dhuratën e fjalës. Dhe ndërsa zëri i thjeshtë nuk është veçse një tregues i kënaqësisë ose dhimbjes, dhe prandaj gjendet tek kafshët e tjera (sepse natyra e tyre arrin në perceptimin e kënaqësisë dhe dhimbjes dhe intimimin e tyre me njëra-tjetrën, dhe jo më tej), fuqia e fjalës ka për qëllim të përcaktojë të përshtatshme dhe të papërshtatshme, dhe për këtë arsye po ashtu të drejtët dhe të padrejtët. Dhe është një karakteristikë e njeriut që ai vetëm ka ndonjë ndjenjë të së mirës dhe së keqes, të së drejtës dhe të padrejtës, dhe të ngjashme, dhe shoqata e qenieve të gjalla që kanë këtë kuptim bën një familje dhe një shtet.
Për më tepër, shteti është nga natyra e tij qartë përpara familjes dhe individit, pasi e tërë është e domosdoshme para pjesës; për shembull, nëse i gjithë trupi shkatërrohet, nuk do të ketë këmbë ose dorë, përveçse në një kuptim të dyshimtë, pasi mund të flasim për një dorë prej guri; sepse kur shkatërrohet, dora nuk do të jetë më mirë se kaq. Por gjërat përcaktohen nga puna dhe fuqia e tyre; dhe nuk duhet të themi se ato janë të njëjtat kur nuk kanë më cilësinë e tyre të duhur, por vetëm se kanë të njëjtin emër. Prova që shteti është një krijim i natyrës dhe para individit është se individi, kur është i izoluar, nuk është i vetëmjaftueshëm; dhe prandaj ai është si një pjesë në lidhje me tërësinë. Por ai që nuk është në gjendje të jetojë në shoqëri, ose që nuk ka nevojë sepse është i mjaftueshëm për veten e tij, duhet të jetë ose një kafshë ose një zot: ai nuk është pjesë e një shteti. Një instikt shoqëror është ngulitur te të gjithë njerëzit nga natyra, dhe megjithatë ai që themeloi për herë të parë shtetin ishte më i madhi i bamirësve. Për njeriun, kur përsoset, është më e mira e kafshëve, por, kur ndahet nga ligji dhe drejtësia, ai është më i keqi nga të gjithë; meqenëse padrejtësia e armatosur është më e rrezikshme, dhe ai është i pajisur që në lindje me armë, të destinuara për t'u përdorur nga inteligjenca dhe virtyti, të cilat mund t'i përdorë për qëllimet më të këqija. Prandaj, nëse nuk ka virtyt, ai është kafsha më e pa shenjtë dhe më e egër, dhe më e mbushura me epsh dhe pangopësi. Por drejtësia është lidhja e njerëzve në shtete, sepse administrimi i drejtësisë, që është përcaktimi i asaj që është e drejtë, është parimi i rendit në shoqërinë politike.
Pjesa 3
Duke parë atëherë që shteti përbëhet nga ekonomitë familjare, para se të flasim për shtetin duhet të flasim për menaxhimin e familjes. Pjesët e menaxhimit të shtëpisë korrespondojnë me personat që përbëjnë shtëpinë, dhe një familje e plotë përbëhet nga skllevër dhe të lirë. Tani duhet të fillojmë duke shqyrtuar gjithçka në elementet e saj më të pakta të mundshme; dhe pjesët e para dhe më të pakta të mundshme të një familje janë zotëria dhe skllavi, burri dhe gruaja, babai dhe fëmijët. Prandaj, ne duhet të marrim parasysh se cila është secila prej këtyre tre marrëdhënieve dhe duhet të jetë: Unë dua të them lidhjen e zotërisë dhe të shërbëtorit, lidhjen e martesës (lidhja e burrit dhe gruas nuk ka asnjë emër të vetin), dhe së treti, lidhja lindore (kjo gjithashtu nuk ka emër të duhur). Dhe ekziston një element tjetër i një familjeje, i ashtuquajturi art i marrjes së pasurisë, i cili, sipas disave, është identik me menaxhimin e shtëpisë, sipas të tjerëve, një pjesë kryesore e saj; natyra e këtij arti gjithashtu do të duhet të konsiderohet nga ne.
Prona është një pjesë e familjes, dhe arti i blerjes së pasurisë është një pjesë e artit të menaxhimit të shtëpisë; sepse askush nuk mund të jetojë mirë, ose në të vërtetë të jetojë fare, nëse nuk i sigurohen gjërat e nevojshme. Dhe si në artet që kanë një sferë të caktuar, punëtorët duhet të kenë instrumentet e tyre të duhur për përmbushjen e punës së tyre, ashtu është edhe në menaxhimin e një shtëpie. Tani instrumentet janë të llojeve të ndryshme; disa janë duke jetuar, të tjerët pa jetë; në timon, piloti i një anijeje ka një njeri të pajetë, tek njeriu që shikon, një instrument të gjallë; sepse në arte shërbëtori është një lloj instrumenti. Kështu, gjithashtu, një posedim është një instrument për ruajtjen e jetës. Dhe kështu, në rregullimin e familjes, një skllav është një pasuri e gjallë, dhe pronë një numër instrumentesh të tilla; dhe shërbëtori është vetë një instrument i cili ka përparësi për të gjithë instrumentet e tjerë. Sepse nëse secili instrument mund të përmbushë punën e vet, duke iu bindur ose duke parashikuar vullnetin e të tjerëve, si statujat e Daedalus, ose trekëmbëshin e Hefestit, i cili, thotë poeti,
me dëshirën e tyre hynë në asamblenë e perëndive; "
nëse, në të njëjtën mënyrë, anija do të endente dhe pektrumja do të prekte lirën pa një dorë për t'i udhëhequr, kryepunëtorët nuk do të donin shërbëtorë, as skllevër zotërinjsh. Sidoqoftë, këtu duhet të bëhet një dallim tjetër; instrumentet që zakonisht quhen ashtu janë instrumente të prodhimit, ndërsa posedimi është një instrument i veprimit. Anija, për shembull, nuk është vetëm e përdorimit; por diçka tjetër është bërë prej saj, ndërsa e një rrobe ose e një shtrati ka vetëm përdorim. Për më tepër, pasi prodhimi dhe veprimi janë të ndryshëm në natyrë, dhe të dy kërkojnë instrumente, instrumentet që ata përdorin gjithashtu duhet të ndryshojnë në natyrë. Por jeta është veprim dhe jo prodhim, dhe për këtë arsye skllavi është ministri i veprimit. Përsëri, flitet për një posedim siç flitet për një pjesë; sepse pjesa nuk është vetëm një pjesë e diçkaje tjetër, por i përket tërësisht asaj; dhe kjo është gjithashtu e vërtetë për një posedim. Zotëria është vetëm pronari i skllavit; ai nuk i përket atij, ndërsa skllavi nuk është vetëm skllav i zotërisë së tij, por i përket tërësisht atij. Prandaj ne shohim se cila është natyra dhe zyra e një skllavi; ai që është për nga natyra jo i tij por i njeriut të tjetrit, nga natyra është skllav; dhe për të mund të thuhet se është njeriu i tjetrit, i cili, duke qenë qenie njerëzore, është gjithashtu një pronë. Dhe një posedim mund të përcaktohet si një instrument veprimi, i ndashëm nga poseduesi.
Pjesa 5
Por a ka ndonjë që synon kështu nga natyra të jetë një skllav, dhe për të cilin një kusht i tillë është i përshtatshëm dhe i drejtë, ose më mirë nuk është e gjithë skllavëria një shkelje e natyrës?
Nuk ka asnjë vështirësi për t'iu përgjigjur kësaj pyetjeje, si nga arsyeja, ashtu edhe nga fakti. Për atë që disa duhet të sundojnë dhe të tjerët të qeverisen është një gjë jo vetëm e nevojshme, por edhe e leverdishme; që nga ora e lindjes së tyre, disa janë shënuar për nënshtrim, të tjerët për rregull.
Kur atëherë ka një ndryshim të tillë si ai midis shpirtit dhe trupit, ose midis njerëzve dhe kafshëve (si në rastin e atyre që kanë biznesin e tyre të përdorin trupin e tyre dhe që nuk mund të bëjnë asgjë më mirë), lloji më i ulët janë nga natyra skllevër, dhe është më mirë për ta si për të gjithë inferiorët që ata të jenë nën sundimin e një mjeshtri. Sepse ai që mund të jetë, dhe për këtë arsye është, i tjetrit dhe ai që merr pjesë në parimin racional sa për të kapur, por jo për të pasur një parim të tillë, është një skllav nga natyra. Ndërsa kafshët e ulëta as nuk mund të kuptojnë një parim; ata i binden instikteve të tyre. Dhe në të vërtetë përdorimi i bërë nga skllevërit dhe kafshët e zbutura nuk është shumë i ndryshëm; për të dy me trupat e tyre ministër për nevojat e jetës. Natyra do të donte të bënte dallimin midis trupave të njerëzve të lirë dhe skllevërve, duke e bërë atë të fortë për punë servile, tjetrin të drejtë, dhe megjithëse të padobishëm për shërbime të tilla, të dobishëm për jetën politike në artet e luftës dhe të paqes. Por shpesh ndodh e kundërta - që disa kanë shpirtra dhe të tjerët kanë trupa të njerëzve të lirë. Dhe pa dyshim nëse njerëzit do të ndryshonin nga njëri-tjetri në format e thjeshta të trupave të tyre aq sa statujat e perëndive bëjnë nga njerëzit, të gjithë do të pranonin se klasa inferiore duhet të ishte skllevër e eprorit. Dhe nëse kjo është e vërtetë për trupin, aq më tepër që një dallim i ngjashëm duhet të ekzistojë në shpirt? por bukuria e trupit shihet, ndërsa bukuria e shpirtit nuk shihet. Shtë e qartë, pra, se disa burra janë nga natyra të lirë, dhe të tjerët skllevër, dhe se për këta të fundit skllavëria është edhe e dobishme dhe e drejtë.
Pjesa 6
Por që ata që marrin qëndrim të kundërt kanë në një mënyrë të caktuar pikërisht në anën e tyre, mund të shihet lehtë. Për fjalët skllavëri dhe skllav përdoren në dy kuptime. Ekziston një skllav ose skllavëri nga ligji, si dhe nga natyra. Ligji për të cilin flas është një lloj konvente - ligji me të cilin çdo gjë që merret në luftë supozohet se u përket fituesve. Por këtë të drejtë shumë juristë e fajësojnë, ashtu si do të bënin një orator që solli një masë antikushtetuese: ata urrejnë idenë se, sepse një njeri ka fuqinë të bëjë dhunë dhe është më i lartë në forcë të egër, një tjetër do të jetë skllavi dhe subjekti i tij. Edhe midis filozofëve ekziston një ndryshim mendimi. Origjina e mosmarrëveshjes dhe ajo që i bën pikëpamjet të pushtojnë territorin e njëra-tjetrës, është si vijon: në një farë kuptimi virtyti, kur është i pajisur me mjete, ka në të vërtetë fuqinë më të madhe të ushtrimit të forcës; dhe pasi fuqia superiore gjendet vetëm atje ku ekziston një përsosmëri superiore e një lloji, fuqia duket se nënkupton virtytin dhe mosmarrëveshja është thjesht një për drejtësinë (sepse kjo është për shkak të një pale që identifikon drejtësinë me vullnet të mirë ndërsa tjetra e identifikon atë me thjesht rregull i më të fortit). Nëse këto pikëpamje përcaktohen kështu veçmas, pikëpamjet e tjera nuk kanë asnjë forcë ose besueshmëri kundër pikëpamjes që eprori në virtyt duhet të sundojë, ose të jetë zotërues. Të tjerët, duke u kapur, siç mendojnë, thjesht në një parim të drejtësisë (sepse ligji dhe zakoni janë një lloj drejtësie), supozojnë se skllavëria në përputhje me zakonin e luftës justifikohet me ligj, por në të njëjtin moment ata e mohojnë këtë. Po sikur shkaku i luftës të jetë i padrejtë? Dhe përsëri, askush nuk do të thoshte kurrë se ai është një skllav që është i padenjë për të qenë një skllav. Po të ishte ky rast, burrat e rangut më të lartë do të ishin skllevër dhe fëmijët e skllevërve nëse ata ose prindërit e tyre kishin mundësi të ishin zënë rob dhe të shitur. Prandaj helenët nuk u pëlqen t'i quajnë helenë skllevër, por e kufizojnë termin tek barbarët. Megjithatë, gjatë përdorimit të kësaj gjuhe, ata me të vërtetë nënkuptojnë skllavin natyror për të cilin folëm në fillim; sepse duhet pranuar që disa janë skllevër kudo, të tjerët askund. I njëjti parim vlen për fisnikërinë. Helenët e konsiderojnë veten e tyre si fisnikë kudo, dhe jo vetëm në vendin e tyre, por ata i konsiderojnë barbarët fisnikë vetëm kur janë në shtëpi, duke nënkuptuar kështu se ekzistojnë dy lloje fisnikërie dhe lirie, njëra absolute, tjetra farefis. Helena e Theodectes thotë:
Kush do të supozonte të më quante shërbëtor që jam në të dy anët, të dalë nga rrjedha e Hyjnive? "
Çfarë do të thotë kjo përveç se ata e dallojnë lirinë dhe skllavërinë, lindjen fisnike dhe të përulur, nga dy parimet e së mirës dhe së keqes? Ata mendojnë se ndërsa burrat dhe kafshët lindin njerëz dhe kafshë, kështu nga burrat e mirë buron një njeri i mirë. Por kjo është ajo që natyra, megjithëse mund ta mendojë, nuk mund ta arrijë gjithmonë.
Pjesa 7
Vërejtjet e mëparshme janë mjaft të mjaftueshme për të treguar se rregulli i një masteri nuk është një rregull kushtetues dhe se të gjitha llojet e ndryshme të rregullit nuk janë, siç pohojnë disa, të njëjtat me njëri-tjetrin. Sepse ekziston një rregull që ushtrohet mbi subjektet që janë nga natyra të lirë, një tjetër mbi subjektet që janë nga natyra skllevër. Sundimi i një familje është një monarki, sepse çdo shtëpi është nën një kokë: ndërsa rregulli kushtetues është një qeveri e lirë dhe e barabartë. Mjeshtri nuk quhet mjeshtër sepse ka shkencë, por sepse është i një karakteri të caktuar dhe e njëjta vërejtje vlen për skllavin dhe njeriun e lirë. Akoma mund të ketë një shkencë për zotërinë dhe shkencë për skllavin. Shkenca e skllavit do të ishte e tillë siç mësoi njeriu i Sirakuzës, i cili fitoi para duke udhëzuar skllevërit në detyrat e tyre të zakonshme. Dhe një njohuri e tillë mund të bartet edhe më tej, në mënyrë që të përfshijë gatime dhe arte të ngjashme maniale. Për disa detyra janë më të domosdoshme, të tjera nga më të ndershme; siç thotë proverbi, 'skllav para skllavit, zotëri përpara zotërisë'. Por të gjitha degët e tilla të dijes janë servile. Po kështu ekziston një shkencë e zotërisë, e cila mëson përdorimin e skllevërve; sepse masteri si i tillë nuk ka të bëjë me blerjen, por me përdorimin e tyre. Megjithatë kjo e ashtuquajtur shkencë nuk është ndonjë gjë e madhe apo e mrekullueshme; sepse zotëria duhet të dijë vetëm të urdhërojë atë që skllavi duhet të dijë ta ekzekutojë. Prandaj ata që janë në një pozicion që i vendos ata mbi mundin kanë administrues që kujdesen për familjet e tyre ndërsa ata merren me filozofinë ose me politikën. Por arti i blerjes së skllevërve, dua të them që i fiton me të drejtë, ndryshon si nga arti i zotërisë ashtu edhe nga arti i skllavit, duke qenë një specie e gjuetisë ose e luftës. Mjafton dallimi midis zotërisë dhe skllavit.
Pjesa 8
Asnjë lidhje me pasuritë nuk është fiksuar për njeriun. "
Por ka një kufi të fiksuar, ashtu siç është në artet e tjera; për instrumentet e çdo arti kurrë nuk janë të pakufizuara, qoftë në numër apo madhësi, dhe pasuritë mund të përcaktohen si një numër instrumentesh që do të përdoren në një familje ose në një shtet. Dhe kështu ne shohim se ekziston një art i natyrshëm i blerjes që praktikohet nga menaxherët e familjeve dhe nga burrat e shtetit, dhe cila është arsyeja e kësaj.
Pjesa 9
Le të fillojmë diskutimin tonë të pyetjes me konsideratat e mëposhtme:
Nga gjithçka që posedojmë ekzistojnë dy përdorime: të dy i përkasin sendit si të tillë, por jo në të njëjtën mënyrë, sepse njëra është përdorimi i duhur, dhe tjetri përdorimi i papërshtatshëm ose dytësor i saj. Për shembull, një këpucë përdoret për konsum, dhe përdoret për shkëmbim; të dyja janë përdorime të këpucëve. Ai që i jep një këpucë në këmbim të parave ose ushqimit atij që dëshiron një, e përdor me të vërtetë këpucën si një këpucë, por ky nuk është qëllimi i tij i duhur ose kryesor, pasi një këpucë nuk bëhet që të jetë objekt shkëmbimi. E njëjta gjë mund të thuhet për të gjitha zotërimet, sepse arti i shkëmbimit shtrihet në të gjitha ato, dhe ajo lind në fillim nga ajo që është e natyrshme, nga rrethana që disa kanë shumë pak, të tjerët shumë. Prandaj mund të konkludojmë se tregtia me pakicë nuk është një pjesë e natyrshme e artit të marrjes së pasurisë; po të kishte qenë kështu, burrat do të kishin pushuar së shkëmbyeri kur të kishin mjaft. Në komunitetin e parë, me të vërtetë, që është familja, ky art është padyshim i padobishëm, por ai fillon të jetë i dobishëm kur shoqëria rritet. Për anëtarët e familjes fillimisht kishin të gjitha gjërat e përbashkëta; më vonë, kur familja u nda në pjesë, pjesët e ndara në shumë gjëra, dhe pjesë të ndryshme në gjëra të ndryshme, të cilat duhej të jepnin në këmbim të asaj që donin, një lloj shkëmbimi që praktikohet akoma midis kombeve barbare që shkëmbejnë me një tjetri nevojat e jetës dhe asgjë më shumë; dhënia dhe marrja e verës, për shembull, në këmbim të monedhës dhe të ngjashme. Ky lloj shkëmbimi nuk është pjesë e artit fitues të pasurisë dhe nuk është në kundërshtim me natyrën, por është i nevojshëm për kënaqësinë e dëshirave natyrore të burrave. Forma tjetër ose më komplekse e shkëmbimit u rrit, siç mund të ishte përfunduar, nga më e thjeshta. Kur banorët e një vendi u bënë më të varur nga ata të një tjetri, dhe ata importuan ato që u duheshin dhe eksportuan ato që kishin shumë, paratë domosdoshmërisht hynë në përdorim. Sepse nevojat e ndryshme të jetës nuk kryhen lehtë, dhe kështu burrat ranë dakord të përdornin në marrëdhëniet e tyre me njëri-tjetrin diçka që ishte thelbësisht e dobishme dhe lehtësisht e zbatueshme për qëllimet e jetës, për shembull, hekur, argjend dhe të ngjashme. Nga kjo vlera në fillim u mat thjesht me madhësinë dhe peshën, por me kalimin e kohës ata i vunë një vulë, për të kursyer mundimin e peshimit dhe për të shënuar vlerën.
Kur një herë ishte zbuluar përdorimi i monedhës, nga shkëmbimi i artikujve të nevojshëm lindi arti tjetër i pasurisë, përkatësisht tregtia me pakicë; e cila në fillim ishte ndoshta një çështje e thjeshtë, por u bë më e komplikuar sapo burrat mësuan nga përvoja nga dhe nga cilat shkëmbime mund të bëhej fitimi më i madh. Me origjinë nga përdorimi i monedhës, arti i marrjes së pasurisë zakonisht mendohet të merret kryesisht me të dhe të jetë arti që prodhon pasuri dhe pasuri; duke pasur parasysh se si ato mund të grumbullohen. Në të vërtetë, pasuria supozohet nga shumë njerëz të jetë vetëm një sasi monedhe, sepse artet e marrjes së pasurisë dhe tregtisë me pakicë kanë të bëjnë me monedhën. Të tjerët pohojnë se paratë e trilluara janë thjesht një mashtrim, një gjë jo e natyrshme, por vetëm konvencionale, sepse, nëse përdoruesit zëvendësojnë një mall tjetër për të, nuk është e vlefshme dhe sepse nuk është e dobishme si mjet për ndonjë nga nevojat e jetës, dhe, me të vërtetë, ai që është i pasur me monedha shpesh mund të ketë mungesë të ushqimit të nevojshëm. Por si mund të jetë kjo pasuri, e cila një njeri mund të ketë një bollëk të madh dhe prapë të vdesë nga uria, si Midasi në fabul, lutja e pangopur e të cilit shndërroi gjithçka që i ishte vënë përpara në ar?
Prandaj njerëzit kërkojnë një nocion më të mirë të pasurisë dhe të artit për të marrë pasuri sesa thjesht marrjen e monedhës, dhe ata kanë të drejtë. Për pasuritë natyrore dhe artin natyror të fitimit të pasurisë janë një gjë tjetër; në formën e tyre të vërtetë ato janë pjesë e menaxhimit të një familjeje; ndërsa tregtia me pakicë është arti i prodhimit të pasurisë, jo në çdo mënyrë, por përmes shkëmbimit. Dhe mendohet se ka të bëjë me monedhën; për monedhën është njësia e këmbimit dhe masa ose kufiri i saj. Dhe nuk ka asnjë lidhje me pasuritë që burojnë nga ky art i pasurisë. Ashtu si në artin e mjekësisë nuk ka asnjë kufizim për të ndjekur shëndetin, dhe ashtu si në artet e tjera nuk ka asnjë kufizim për të ndjekur qëllimet e tyre të ndryshme, sepse ato synojnë të përmbushin qëllimet e tyre në maksimum (por të mjeteve atje) është një kufi, sepse fundi është gjithmonë kufiri), kështu që, gjithashtu, në këtë art të fitimit të pasurisë nuk ka asnjë kufi të fundit, i cili është pasuri e llojit të rremë dhe blerja e pasurisë. Por arti i fitimit të pasurisë, i cili konsiston në menaxhimin e shtëpisë, nga ana tjetër, ka një kufi; blerja e pakufizuar e pasurisë nuk është biznesi i saj. Dhe, prandaj, në një këndvështrim, të gjitha pasuritë duhet të kenë një kufi; megjithatë, si një fakt, ne gjejmë se është e kundërta; sepse të gjithë fituesit e pasurisë rrisin grumbullin e tyre të monedhës pa kufi. Burimi i konfuzionit është lidhja e afërt midis dy llojeve të fitimit të pasurisë; në secilin, instrumenti është i njëjtë, megjithëse përdorimi është i ndryshëm, dhe kështu ata kalojnë në njëri-tjetrin; për secilin është një përdorim i së njëjtës veti, por me një ndryshim: akumulimi është fundi në një rast, por ka një fund i mëtejshëm në tjetrin. Prandaj, disa persona shtyhen të besojnë se marrja e pasurisë është objekt i menaxhimit të shtëpisë dhe e gjithë ideja e jetës së tyre është se ata ose duhet të rrisin paratë e tyre pa kufi, ose në çdo rast të mos i humbin ato. Origjina e kësaj gjendjeje tek burrat është se ata synojnë të jetojnë vetëm, dhe jo të jetojnë mirë; dhe, pasi dëshirat e tyre janë të pakufizuara, ata gjithashtu dëshirojnë që mjetet për t'i kënaqur ato të jenë pa kufi. Ata që synojnë një jetë të mirë kërkojnë mjetet për të marrë kënaqësi trupore; dhe, meqenëse shijimi i këtyre duket se varet nga prona, ato zhyten në marrjen e pasurisë: dhe kështu lind lloji i dytë i fitimit të pasurisë. Sepse, pasi kënaqësia e tyre është e tepërt, ata kërkojnë një art i cili prodhon tepricën e kënaqësisë; dhe, nëse nuk janë në gjendje të sigurojnë kënaqësitë e tyre me artin e marrjes së pasurisë, ata provojnë arte të tjera, duke përdorur nga ana tjetër çdo fakultet në një mënyrë në kundërshtim me natyrën. Cilësia e guximit, për shembull, nuk ka për qëllim të bëjë pasuri, por të frymëzojë besim; as ky nuk është qëllimi i artit të gjeneralit ose të mjekut; por njëra synon fitoren dhe tjetra shëndetin. Sidoqoftë, disa burra e shndërrojnë çdo cilësi ose art në një mjet për të marrë pasuri; këtë ata e konceptojnë se është fundi dhe për promovimin e fundit ata mendojnë se të gjitha gjërat duhet të kontribuojnë.