Lazarati
Vëllazërimi për të gjitha kohrat
Ti japim Çezarit atë që i takon Çezarit. Bijët e Lazaratit si gjithë shqiptarët e tjerë u rreshtuan në frontin kundër pushtuesit, jo për ideale komuniste të anançuara prej PK, as për ideale republikane a monarkiste të anançuara prej BK e Legalitetit, por për ndjenjat atdhetare e liridashëse. Ngjyrat politike u përvijuan dhe thelluan më vonë,pas Marrveshjes së Mukjes, veçanrisht, në fund dhe pas luftës ato u theksuan dhe morën karakter penalizues. Njgjarja e 18 korrikut të vitit 1944 në fshatin Lazarat, është një nga episodet dekonspiruese të veprimeve vëllavrasëse. Cilido shtron pyetjet: Përse, ky fshat u sulmua nga batalioi i II i Brigatës së VIII? - Mos ndofta, kërkohej të ngrihej KANÇL i fshatit? Ky problem ishte i zgjidhur. - Mos kërkohej rrugëkalim? Edhe ky problem kishte marrë zgjidhje, me marrëveshjen për kalim të lirë të forcave partizane, nëpër rugën që të çonte nga Kordhoca nden Lazarat dhe te delej mbi Gjirokastër. - Ka zëra që konfirmojnë se kërkohej të eleminohej çeta e Ballit që funksiononte në fshat nënë komandën e Hysni Pollos. Si argumenta pro kësaj teze rreshtohen: Denoncimi i Marrëveshjes së Mukjes. Lufta e Grehotit shtator 1943. Ngjarja e Libohovës 1944 etj., Në AQSH, gjendet një dokument, i cili pasqyron urdhërin e sulmit, por jo motivacionin. Kryerja e këtij sulmi, natën dhe në fshehtësi,duke shkel marveshjen, dëshmon për ndërgjrgjësimin dhe vendosmërin e FANÇL, për ta goditur me armë këtë fshat. Është jashtë çdo llogjike të luftës, sulmi mbi gjithë fshatin prej forcave partizane shqiptare, me përjashtim të qëllimit për larjen e hesapeve me kundërshtarët politik.(Përkrahësit e BK) Në këtë konkluzion arrijmë po të kemi parasysh se : - Rrugët midis FANÇL dhe BK, tashmë ishin të ndara. Koha e gjuhës së përbashkët veçanrisht në nivelet lokale ishte harruar. Bedri Spahiu njeri prei figiurave kryesore të PKSH në Gjirokastër, më 23 maj të vitit 1943 e vlerësonte pozitivisht bashkpunimin me ballin dhe vijën politike të tij ndaj luftës. Ai nuk shihte ndonjë ndryshim midis BK dhe Frontit. “Ismail Golemi,-shkruante ai-interpreton mirë vijën politike të Ballit Kombëtar, Konformë me vijën politike të luftës nacional çlirimtare”.(M.D. Shqip....AQSH, F. 17, v. 1943, dos. 12) Madje paradoksi qëndron në faktin se: Me forcat partizane, ishin prezent edhe dy djem të Lazaratit, njeri prej të cilëve edhe u plagos. Se në Radhët e FANÇL, ishin rreshtuar disa bijë të fshatit Lazarat, si Sadik Boci, Myfyt Brahimi, Isuf Bobi, Muedin Krishtin, i cili ishte shok me Qemal Stafën dhe e kishte shoqëruar atë për në Gjirokastër etj., Se në këtë periudhë Lazarati kishte dy dëshmor; Muhamet Gjolleshin,varur në shkurt të vitit 1943 në Tiranë dhe Muhedin Krishtin, vrarë në Polis dhjetor 1943. -Pas marrveshjes së Mukjes drejtuesit të Lartë të Frontit Nacionalçlirimtar dhe të PKSh, udhëzonin se “duhet ta pastrojmë popullin nga gjëmbat”, nënkupto nga Balli Kombëtar. U harruan lufta e Gjormit, Selenicës, Mallakastrës, Kolonjës, Skraparit etj., në të cilat focat e çtave të BK luajtën një rol të rëndësishëm për fitoren mbi fashistët. Fronit kishte kryer disa aksione me armë kundër BK dhe përkrahësve të tyre, si në Libohovë gusht 1943, 14 shtator 1943 në Grehit, në fshatrat e Lushnjes tetor 1943, Vlorë, Peqin, Dumre tetor 1943, Pogradec tetor 1943, në Dukagjinë më 30 nëntor 1943. Gjatë vitit 1944 u kryen disa veprime luftarake për të eleminuar kundërshtarët politik; si në Martanesh mars 1944, masakra e Dunicës së Korçës mars 1944, në Buzëmadh të Kuksit shtator 1944, në Kuç të Vlorës pas vrasjes së Memo Metos etj., e vetmja përpjekje ku forcat e Frontit Naçionalçlirimtar dështuan kundër BK dhe përkrahësve të tyre ishte; Lufta e Lazaratit 18 korrik 1944. - Edhe kushtet ndërkombëtare ishin më se të favorshme për FANÇL.Tashma shqiperia ishte lene ne lindje. Të gjitha këto rrethana të mara së bashku, në gjykimin e protagonistëve të luftës deshifroheshin si moment i marrjes së masave për sigurimin e pushtetit, i cili u deklarua një domosdoshëri dhe se: “Të gjitha partitë e tjera reaksionare....synonin vetëm marrjen e pushtetit, -kjo sipas liderëve të PK-ishte antipopullore”.