cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Donatello
Pulpiti i Prato-s dhe udhëtimi në Romë
Në këtë periudhë të gjatë, dy artistët e zënë edhe nga detyra të tjera të shumta gjetën edhe kohën për të realizuar një udhëtim të gjatë në Romë. Në vjeshtën e vitit 1432 Donatello-ja qe me siguri në qytetin papal, kur iu dërgua një lëtër për ta bindur të kthehej nga porositësist pratez. Në Romë Donatello-ja dhe Michelozzo-ja punuan me siguri të paktën dy vepra të tjera: pllakën e varrit të Giovanni Crivelli-t në Santa Maria in Aracoeli (1432) dhe Tabernakullin e Sakramentit (1432-1433) sot në skrestinë e Beneficiati në Shën Pjetër në Vatikan. Së fundmi (2005) është zbulimi dhe prezantimi i një vepre tjetër të periudhës romane, Madona me dy kurora dhe kerubinë, që duhet të jetë fragmenti i një lunete nga varri i Shën Katerinës së Sienës në bazilikën e Santa Maria sopra Minerva, ku punuan shumë artist.
Shpejtësia e dritës
Vlera numerike, simboli, dhe njësite
Ndonjëherë simboli c është përdorur për shpejtësinë e valëve në materiale. Ky simbol i nënshkruar, i cili është miratuar në letërsinë zyrtare SI, ka të njëjtën forme konstante të lidhur me përshkueshmërinë në vakum ose konstantin magnetik. Në degën e fizikës shpejtësia e dritës luan një rol të rëndësishëm, dhe është e zakonshme për përdorimin e sistemeve të njësive natyrore të matjes, në c=1.
Donatello
Pulpiti i Prato-s dhe udhëtimi në Romë
I kërcënuar me vendosjen e një gjobe, Donatello-ja u rikthye në Firence në majin e vitit 1433, duke iu përkushtuar punimeve të shumta të lëna pa mbaruar, mes të cilave Profetët e Kambanores.
Shpejtësia e dritës
Roli themelore ne fizike
Shpejtësia me të cilën vepron drita në vakum është e pavarur. Teoria e relativitetit special shqyrton ekzistencën në simbolin c. Një teori është se simboli c është shpejtësia me të cilën duhet të udhëtojnë të gjitha grimcat dhe valët duke përfshire edhe dritën. Relativiteti special ka shumë implikime kundërintuitive, të cilat janë vërtetuar në shumë eksperimente. Këto përfshijnë ekuivalencën mes masës dhe energjisë (E = mc²), tkurrje gjatësie, dhe përhapje kohë. Faktori y, i njohur si faktori i Lorencit ka dhëne disa shpjegime si, γ = (1 - v2/c2) -1/2, ku c është shpejtësia e objektit.
Donatello
Pulpiti i Prato-s dhe udhëtimi në Romë
Relievet e pulpitit i përkasin periudhës pas udhëtimit (një kontratë e re firmoset posaçërisht në 1434) dhe paraqesin elemente të traditës paleokristiane dhe romanike, si sfondi në mozaik. Skenat frenetike të fëmijëve duke kërcyer frymëzohen me gjasa nga sarcofagët antik me skena dionisiake (dy fragmente ndoshta të studiuar nga Donatello-ja janë sot në Uffizi), por ata kishin edhe një valencë biblike duke ilustruar psalmet 148-150 ku ftohej të lëvdohej Zoti nëpërmjet korit dhe kërcimit të fëmijve. Relievet u montuan në verën e vitit 1438 dhe në shtator u krye pagesa ndaj Donatello-s.
Shpejtësia e dritës
Roli themelore ne fizike
Rezultatet e relativitetit special mund të përmblidhen me trajtimin e hapësirës dhe kohës, si një strukturë të unifikuar e njohur si spacetime = kohë hapësinore. Faktori Lorencit është bërë një supozim thuajse universal për teoritë moderne të fizikës, të tilla si elektrodinamika kuantike, modeli standard i grimcave, dhe e relativitetit të përgjithshëm. Në korniza jo inerciale të referimit, shpejtësia lokale e dritës është konstante dhe e barabarte me c, por Shpejtësia e Dritës së bashku me trajektoren e gjatësisë së caktuar mund të ndryshojnë nga simboli c. Eksperimenti Michelson-Morely vendosi një kufi mbi anisotropi me rreth 10-4. Megjithatë, vëzhgimet më të fundit të emisioneve nga nivelet e energjisë bërthamore ka ulur këtë kufi në 10-21. Testet kanë krijuar një limit mbi anisotropi prej rreth 10-10.
Donatello
Pulpiti i Prato-s dhe udhëtimi në Romë
Pas përfundimit të pulpitit gjurmët e bashkëpunimit midis dy artistëve humbasin: Michelozzo nisi ti përkushtohej në masë gjithmonë e më të madhe arkitekturës, duke u bërë në harkun e viteve dyzet arkitekti i Cosimo il Vecchio; ndërsa për Donatello-s hapej pa pengesa, periudha e gjatë e apoteozës së karrierës së tij artistike.
Cantoria
Sapo u kthye nga Roma, Donatello-ja firmosi një kontratë të re (të datuar më 10 korrik 1433) me Opera-n e Duomo-s, për projektimin e njërës prej dy kantoreve (Cantoria e Luca della Robbia-s (e para) ishte sistemuar në 1431 në Luca della Robbia). Kjo ballkonad për organo, që gjendej mbi portën e Sagrestisë së Kanonikëve në këndin jug-lindor të kroçerës, u kompletua vetëm në vitin 1438 dhe paraqet një kryevepër të re.
Shpejtësia e dritës
Kufiri i sipërm në shpejtësi
Sipas relativitetit special, energjia e një objekt me mase m dhe shpejtësi v është dhëne nga γmc², ku γ është faktori i Lorencit. Kur v është zero, γ është e barabarte me E = mc2, formule e dhëne për një objekt në lidhje me Shpejtësinë e Dritës. Shpejtësia e dritës është kufiri i sipërm për shpejtësi të objekteve me mase tjetër pozitive. Me në përgjithësi, është normalisht e pamundur për çdo informacion të energjisë për të udhëtuar me shpejt së c. Një argument për këtë rezultat është njohur si relativiteti i njëkohshmërisë. Nëse distanca hapësinore në mes të dy ngjarjeve A dhe B është më e madhe se intervali kohor midis tyre shumëzuar me c, atëherë ka termat e referencës në A B e cila i paraprin, dhe tjetra në të cilën B paraprin A. Si rezultat i kësaj, në qoftë se diçka udhëton me shpejt se c, do të udhëtonte prapa në kohë në lidhje me një tjetër kornize, dhe shkaqet do te shkelen. Faktikisht nuk eshte regjistruar asnjë shkelje e tille.
Vëzhgimet dhe eksperimentet
Ka situata në të cilat energjia, ose informacioni udhëto me shpejtësi më të madhe se c. Për shembull, nëse një rreze laser përfshi shpejt një objekt të largët, vendi i dritës mund të lëvize më shpejt se simboli c, edhe pse lëvizja e parë do të vonohet për shkak të kohës që duhet për të shkuar në një objekt të largët me shpejtësinë c.  Në mënyre të ngjashme, një hije e projektuar mbi një objekt të largët mund të eci më shpejt se simboli c, pas një vonese në kohë. Disa efekte kuantike mund të transmetohen menjëherë dhe më shpejt se cimboli c. Një shembull përfshin shtetet kuantike te dy grimcave që mund të jenë të ngatërruar. Një tjetër efekt kuantik që parashikon paraqitjen me shpejtësi më të shpejtë-se-drita është quajtur efekti Hartman. Megjithatë, asnjë informacion mund të dërgohet duke përdorur këtë efekt. Siç është diskutuar në përhapjen e dritës në një seksion të mesëm, shpejtësia e valëve mund ta kaloj c. Për shembull, faza e shpejtësisë të rrezeve-X në syze, mund ta kaloje shpejtësinë c, por valët e tilla nuk mund të përcjellin asnjë informacion. Lëvizjet e ashtuquajtura superluminal janë parë në disa objekte astronomike, të tilla si Radio-Aktivitetet e Galaktikave dhe Quasars. Në modelin e zgjerimit të Universit, sa më larg të jenë Galaksite me njëra tjetrën, aq më shpejt shpërndahen.
Donatello
Cantoria
Vaska mbahet nga pesë mbështetëse të cilave u korrespondon në vaskë një çift kolonash të vogla që mbajnë një arkitra; kjo ndërthurje arkitektonike është shkëputur nga fundi, ku gjendet një frizë e vazhduar me fëmijë frenetikisht të prirur për kërcimin në sfondin e mozaikuar (një referim nga façata e Arnolfo di Cambio-s të vetë Duomo-s). Kompozimi i frizës është ndërtuar në linja diagonale, në kontrast me linjat vertikale të strukturës, duke i dhënë kompleksit një ndjesi të fortë lëvizjeje. Figurat e fëmijve janë paraqitur në pozicionet më të ndryshme, sipas teorisë së varietas së Leon Battista Alberti-t. Rezultati është ai i një dinamizmi të jashtëzakonshëm të dal nga këto kontraste, që vë në pah lëvizjen si një çlirim i gëzueshëm i energjive fizike. Fëmijët duken sikur hidhen në një garë që as ndarja arkitektonike nuk e ndal (si në pulpitin e Duomo-s së Prato-s), por përkundrazi e vë më në pah. Përveç shkëlqimit të pastave qelqore të sfondit, më të pasura dhe të ngjyrosura se ato prateze, thekson ndjesinë e lëvizjes dhe larminë fantazioze të elementeve dekorative, edhe në parapet, në bazë dhe te mbështetëset. Asgjë më të ndryshme nga kompostimi i qetë klasik i veprës simotër të Luca della Robbia-s.
Në kompleks vepra frymëzohej nga sarkofagët antik që kofanot e fildishta bizantine, në veçanti pozicionimi i kollonave të kujton sarkofagët paleokristian, ndërsa dekorimi i tyre dhe ai fondal të kujtojnë veprat toskane të dyqintës. Kurorëzonin me gjasa kantorian dy fëmijët qirimbajtës të Museo Jacquemart-André, në bronx.
Shpejtësia e dritës
Funksionimi i mesëm
Llojet e ndryshme të valës së dritës udhëtojnë me shpejtësi të ndryshme. Shpejtësia me te cilën kreshta individuale e një vale përhapet, quhet faza e shpejtësisë vp. Shpejtësia faze është e rëndësishme në përcaktimin se sa udhëton një vale drite përmes një material, ose nga një material në një tjetër. Ajo është e përfaqësuar shpesh në drejtim të një indeksi thyes. Indeksi thyes i një material është i definuar si raporti i c me shpejtësi vp në fazën materiale. Indekset më të mëdha të thyerjes tregojnë shpejtësi më të ulet. Indeksi thyes i një material mund të varet nga frekuenca e dritës, intensiteti, ose polarizimi, edhe pse, ajo mund të trajtohet si një material konstant i varur. Indeksi thyes i ajrit është rreth 1,0003. Materialet e tilla si uji, qelqi, dhe diamanti, kanë indeks thyes, 1,3, 1,5 dhe 2,4 respektivisht në dritën e dukshme.
Donatello
Cantoria
Në vitin 1434, papritmas, fiton edhe një konkurs për një vetratë të tamburit të kupolës së Santa Maria del Fiore-s, që paraqiste Kurorëzimin e Virgjëreshës.
Lajmërimi Cavalcanti
Në vitin 1435 afërsisht realizon Lajmërimin Cavalcanti për altarin Cavalcanti të Santa Croce-s. Vepra shënon një devijim nga stili i pazakontë solemn dhe dinamik i Donatello-s, që këtu krijoi një skenë me ëmbëlsi të madhe si dhe bukuri të matur.
Zbukurimi i pasur me ar i qoshkut nuk ndikon aspak në përqëndrimin e qetë të takimit të shenjtë. Dy protagonistët, Engjëlli dhe Virgjëresha, janë në altoreliev dhe janë paraqitur në çastin e menjëherëshëm pasues të shfaqjes engjëllore. Virgjëresha është kapur në një befasi të moderuar dhe ka një reaksion të kontrolluar. Figura e saj është modeluar sipas idealeve anatomike të antikitetit, por e tejkalon artin antik nga ekspresiviteti i emocioneve më të thella: Wirtz flet për "brëndësinë e gjallëruar dhe spiritualitetin e përhumbur", që antikët nuk e njihnin. Engjëlli, i gjunjëzuar në praninë e saj, e shikon me drojë dhe me ëmbëlsi, duke stabilizuar një dialog të ngjeshur viziv që e bën skenën jashtëzakonisht të lehtë dhe të gjallë.
Sagrestia e Vjetër
Sagrestia Vecchia ishte kishëza funebre private e familjes Medici në shekullin e XV, e ndërtuar nga Filippo Brunelleschi midis vitit 1421 dhe vitit 1428 dhe të dekoruar nga Donatello-ja duke nisur nga vitet 1428-1429. Të parët, Donatello skaliti ndoshta tondot e Historive të shën Gjon Ungjillorit. Vetëm në 1434, pas vdekjes së Giovanni di Bicci-t dhe rikthimit të Donatello-s nga Roma dhe të Cosimo de' Medici-t nga ekzili në Padova, skulptori rinisi veprën, që duhet të përfundonte në vitin 1439, kur kishëza qe seli e ceremonive të rëndësishme fetare, dhe në çdo rast ishin të gjitha të përfunduara në vitin 1443, viti i nisjes së Donatello-s për në Padova.
Shpejtësia e dritës
Funksionimi i mesëm
Në materiale transparente, indeksi thyes në përgjithesi është më i madh se 1, që do të thotë se shpejtësia e fazës është më pak se c. Në materiale të tjera, është e mundur që indeksi thyes të bëhet më i vogël se 1 për disa frekuenca. Në terma praktike, kjo do të thotë se në një material me indeks thyes më pak se 1, thithja e valëve është aq e shpejtë sa që asnjë sinjal mund të dërgohen më shpejt se c. Materialet e caktuara kanë një ritëm jashtëzakonisht të ulet, (ose madje edhe zero). Asnjë nga këto opsione, nuk mund të lejoje informacione që të transmetohet më shpejt se c. është e mundur që një grimce të udhëtoje neper një kategori të mesëm të shpejtësisë.
Efektet praktike
Shpejtësia e dritës është me rendësi për komunikimin. Për shembull, duke pasur parasysh që perimetri ekuatorial i Tokës është rreth 40.075 km dhe shpejtësia e c rreth 300.000 km/s, pjesa e informacionit për të udhëtuar në gjysmën e globit përgjatë sipërfaqes është rreth 67 milisekonda. Kur drita është duke udhëtuar rreth globit në një fibër optike, koha aktuale transit është më e gjatë, pjesërisht për shkak se Shpejtësia e Dritës është e ngadalshme me rreth 35 % në një fibër optike në varësi nga indeksi i saj thyes.
Donatello
Sagrestia e Vjetër
Veprat me siguri të Donatello-s, në Sagresti, ishin tetë medalionet monumentale në stuko polikrome (diametri prej 215 cm, në këtë epokë e krahasueshme vetëm me vetratat e mëdha të bazilikave), me Historitë e shën Gjon Ungjillorit, padron i kishëzës (Ringjallja e Drusianës, Martirizimi i Shën Gjon Ungjillorit, Shën Gjon Ungjillori në Patmos dhe Ngjitja e Shën Gjon Ungjillorit) dhe katër tondo me Ungjillorët (Tondo-ja e Shën Gjon Ungjillorit, Tondo-ja e Shën Markut, Tondo-ja e Shën Mateut e Tondo-ja e Shën Lukës), dy mbi portëshe gjithmonë në stuko (Shenjtët Stefan dhe Lorenzo, Shenjtët Kozma dhe Damian) dhe dy porta bronxi me formela (Porta e Martirëve dhe Porta e Apostujve).
Shpejtësia e dritës
Efektet praktike
Një tjetër pasoje e Shpejtësisë së Dritës është se komunikimi në mes Tokës dhe Anijes-Kozmike nuk është i menjëhershëm. Ka një vonese të shkurtër nga burimi deri tek pranuesit, e cila bëhet më e dukshme sa herë që distanca rritet. Kjo vonese ishte e rëndësishme për komunikimin në mes të kontrollit të Tokës dhe Apollo 8, që u bë Anija e parë të rrotullohej rreth Hënës. Për çdo komunikim ose pytje stacioni i Nasës në Huston duhet të priste 3 sekonda për të marë përgjigjen nga Apollo 8. Vonesa e komunikimit midis Tokës dhe Marsit zgjat rreth disa dhjetëra minuta. Si pasoje e kësaj, në qoftë se një robot në sipërfaqen e Marsit do ndeshte ndonjë problem, kontrolloret e robotit nga Toka nuk do ishin në dijeni menjëherë, por mbas disa minutave, dhe e njëjta gjë do të ndodhte kur kontrolloret të jepnin komandat e tyre për të komanduar robotin.
Rrezja e Dritës merr rreth 1,2 sekonda për të arritur nga sipërfaqa e Tokës tek e ajo e Hënës.
Donatello
Sagrestia e Vjetër
Brunelleschi nuk qe i kënaqur me punimet e Donatello-s në Sagrestinë e tij: ato ishin në kontrast me atë esencialitet dekorues për të cilin ishte bërë promotor, për më tepër nuk i kishte pëlqyer që nuk e kishte pyetur as për një mendim: qe fundi i miqësisë dhe bashkëpunimit midis dy gjenive të Rilindjes së hershme. Vepra e Donatello-s u kritikua për ekspresivitetin e tepruar edhe nga Filarete, që në një pasazh të Trattato di Architettura (1461-1464) nuk këshillonte të bëheshin figura apostujsh si ato të Donatello-s në portën e sagrestisë së San Lorenzo-s, "që duken si skermist".
Shpejtësia e dritës
Astronomi
Shpejtësia e dritës është e rëndësishme në astronomi. Për shkak të distancave të mëdha, ajo mund të marrë një kohë shumë të gjatë për të udhëtuar nga burimi i saj në Tokë. Për shembull, shpeshtësia e dritës ka marrë 13 miliardë vite për të udhëtuar në Tokë nga Galaktikat e largëta, të shikuara në imazhet Ultra Deep Field Hubble. Fakti që me larg-objekteve ato duken më të vegjël në moshe (për shkak të shpejtësisë fundme të dritës), kjo lejon astronomët të tregojnë evolucionin e Yjeve, të Galaktikave, dhe vete Universit. Distancat astronomike janë të shprehura ndonjëherë në vite dritë, sidomos në botimet shkencore popullore dhe mediat e ngjashme. Një vit-dritë është distanca e dritës që udhëton në një vit, rreth 9461000000000 kilometra ose 0,3066 parsecs. Proksima Centauri, Ylli më të afërt me Tokën pas Diellit, është rreth 4,2-vite dritë larg.
Donatello
Kryevepra në bronx
Davidi prej bronxi i Museo nazionale del Bargello është afërsisht i vitit 1440. Kjo vepër ndoshta u realizua për oborrin e palazzo Medici-t me porosi të Cosimo de' Medici-t (i kthyer në Firence në vitin 1434), dhe dëshironte të paraqiste si heroin biblik simbol të virtytit qytetar, ashtu dhe zotin Merkur që sodiste kokën e mbështetur të Argo Panoptes-it. Donatello-ja këtu dha një interpretim intelektual dhe të rafinuar të figurës njerëzore, friza me fëmijë e helmetës së Golia-s rridhte nga një kameo e koleksioneve mediçease. Statuja e Davidit u projektua për tu parë nga disa kënde dhe është trupi i parë i paraqitur plotësisht nudo dhe pa iu nënshtruar një elementi arkitektonik pas kohës klasike.
Shpejtësia e dritës
Matjet Astronomike
Hapësira e jashtme është një mjedis natyrore për matjen e shpejtësisë së dritës, për shkak të shkallës së madhe në vakum. Historikisht, matje të tilla mund të bëhen mjaft të sakta në krahasim me njësite e Tokës, dhe është e zakonshme për të shprehur rezultatet në njësite astronomike. Një njësi astronomike është përafërsisht distanca mesatare në mes Tokës dhe Diellit, por nuk është e bazuar në Sistemin Ndërkombëtarë të Njësive, për shkak se AU përcakton një gjatësi aktuale, dhe nuk është bazuar mbi fluturimit e kohës. Matjet moderne të Shpejtësisë së Dritës në njësite astronomike krahasohet me vlerat e përcaktuara të c në Sistemin Ndërkombëtar të Njësive.
Ole Kristensen Romer përdori një matje astronomike për të bërë vlerësimin e parë të shpejtësisë së dritës. Periudha e orbitës së Hënave me një planet të largët, është më e shkurtër kur Toka i afrohet Planetit, se sa kur Toka largohet nga ai. Distanca që udhëto drita nga planeti ose Hëna në Toke, është më e shkurtër kur Toka është në pikën e orbitës së saj. Romer e vuri re këtë efekt në hënën e brendshme të Jupiterit, Io, dhe konkludoi se drita merr 22 minuta për të kaluar diametrin e orbitës së Tokës.
Donatello
Kryevepra në bronx
Në këtë periudhë Donatello-ja shfaqi një parapëlqim për bronxin që do të bëhej gjithmonë e më i spikatur në vazhdim, mbi të gjitha në periudhën padovane. Ndoshta qe pikërisht mundësia tunduese për të punuar me këtë material stimulues dhe të kushtueshëm që shtyu skulptorin të linte Firencen.
Vepra të tjera
Vepra të ndryshme janë vendosur në periudhën menjëherë para nisjes në Padova. Midis këtyre Shën Gjon Pagëzori për kishën e Santa Maria Gloriosa dei Frari në Venedik është e vetmja e datuar me njëfarë sigurie për shkak të gjetjes së datës 1438 gjatë restaurimit, por stili është shumë i pazakonshëm për këtë periudhë, me një ekspresivitet të fortë që është lidhur me veprat e pleqërisë si Magdalena e penduar.
Në këtë periudhë konsiderohen busti i Niccolò da Uzzano-s në terrakotë (Bargello), Madona me fëmijën dhe Madona Piot, dy vepra në terrakotë në Luvër.
Një dekadë në Padova (1443-1453)
Në vitin 1443 Donatello-ja u nis për në Padova, ku do të rrinte një dhjetëvjeçar të tërë, duke krijuar disa nga kryeveprat e tij absolute. Vasari tregon se si skulptori u nis me ftesën për të krijkuar një statujë të prijësit Gattamelata të vdekur atë vit, edhe pse kritika moderne priret ta vendosi porosinë e statujës së famshme kalëruese në një periudhë lehtësisht më të vonshme, afër vitit 1446.
Shpejtësia e dritës
Matjet Astronomike
Koha Dritës në distancën njësi është : 499,004783836 (10) s c = 0,00200398880410 (4) BA / s = 173,144632674 BA/dite.
Donatello
Një dekadë në Padova (1443-1453)
Padova, nga këndvështrimi artistik, ishte për epokën, sigurisht më provinciale se Firencia, por ishte seli e një universiteti të madh, që që në fund të shekullit të XV kishte zhvilluar një modernitet të jashtëzakonshëm, që mirëpriti menjëherë instancat e humanizmit fiorentinas. Që një shekull më parë Giotto-ja, një tjetër fiorentinas, kishte lënë në qytet kryeveprën e tij, Cappella degli Scrovegni-n dhe, duke parë epokën më të afërt me Donatello-n, ishin të shumtë artistët toskanë aktiv në qytetin venecian midis viteve tridhjetë dhe dyzetë të katërqintës: Filippo Lippi (1434-1437), Paolo Uccello (1445) dhe skulptori Niccolò Baroncelli (1434-1443).
Shpejtësia e dritës
Matjet Astronomike
Pasiguria relative në këto matje është 0,02 pjese për miliard (2 × 10-11), në matjet baze të gjatësisë nga Toka.
Koha e teknikave të fluturimit
Një metodë e matjes së shpejtësisë së dritës është matja e kohës se dritës duke udhëtuar në një pasqyre me një distancë të njohur dhe kthimi i saje mbrapa. Ky është parimi i aparatit Fizeau-Foucault zhvilluar nga Hippolyte Fizeau dhe Léon Foucault. Projekti i përdorur nga Fizeau përbehet nga një rreze dritë e drejtuar te një pasqyre 8 km. Në rrugën nga burimi në pasqyre, rrezja kalon neper një ingranazh rrotullues. Në një norme të caktuar të rrotullimit, rrezja kalon në një hendek në rrugën jashtë, dhe një tjetër në rrugën prapa, por në përqindje pak më të larta ose të ulëta, rrezja e godet një dhemb dhe nuk kalon neper timon. Duke ditur distancën në mes timonit dhe pasqyrës, numrin e dhëmbëve në timon, dhe shkallën e rrotullimit, mund të llogaritet shpejtësia e dritës.
Donatello
Kryqëzimi prej bronxi
Vepra e parë e dokumentuar me siguri e Donatello-s në Padova është Kryqëzimi i bazilikës së Shenjtit, një vepër monumentale në bronx që sot bën pjesë në altarin e Shenjtit në bazilikën e Shën Antonit të Padovës, por që në atë kohë duhet të ketë lindur si një vepër e pavarur. Në vitin 1444 u ble dylli për modelin dhe në vitin 1449 u vendos pagesa përkatëse e veprës. Figura e Krishtit është modeluar me saktësi të madhe në përvijimin anatomik, në përmasa dhe në intensitetin ekspresiv, të mprehur nga një prerje e thatë e muskulaturës abdominale. Këka është një kryevepër për përvijimin në hollësi të detajeve, me qimet e mjekrrës dhe flokët imtësisht të modeluar dhe për emotivitetin prekës por të lidhur të vuajtjes në çastin pranë largimit nga Toka.Ndërkohë që Donatello-ja punonte edhe në rrethimin e korit.
Altari i Shenjtit
Ndoshta falë rezultatit pozitiv të Kryqëzimit, afër vitit 1446 mori një porosi akoma më të rëndësishme dhe prestigjoze, ndërtimin e gjithë altarit të Shën Antonit të Padovës, vepër e përbërë nga gati njëzet relieve dhe shtatë statuja bronxi në tërësi, te i cili punoi deri në lardimin nga qyteti. Nga kompleksi i rëndësishëm është humbur struktura arkitektonike zanafillore, e ndarë në vitin 1579, dhe duke njohur vëmendjen e skajshme me të cilën Donatello-ja përcaktonte raportet midis figurave, hapësira dhe këndvështrimi i shikuesit, është e qartë se bëhet fjalë për një humbje të rëndësishme.
Gjithë statujat janë Madona me fëmijën, Shenjtët Françesk, Anton i Padovës, Justina, Danieli, Ludoviku dhe Prosdocimo. Këtyre u shtohen katër relieve me Episode nga jeta e shën Antonit (ndihmat Bartolomeo Bellano dhe Andrea Briosco (Riccio)) dhe disa relieve më të vegjël, si formelat e katër simboleve të Ugjillorëve dhe dymbëdhjetë fëmijët.
Shpejtësia e dritës
Koha e teknikave të fluturimit
Metoda e Foucault zëvendëson ingranazhin nga një pasqyre e radhës. Nga ky ndryshim në kënd, shpejtësia e rrotullimit duke njohur dhe distancën në pasqyrën e largët, sjell llogaritjen kryesore të shpejtësisë së dritës. Në ditët e sotme, duke përdorur oscilloscope me rezolutat kohë me më pak se një nanosecond, shpejtësia e dritës mund të matet drejtpërdrejt nga koha në vonesën e një impulsi dritë nga një laser apo një LED reflektues nga një pasqyre.
Historia
Deri në periudhën e hershme moderne, shpejtësia e dritës nuk ishte e njohur, nëse drita udhëton menjëherë, ose me një shpejtësi shumë të shpejte. Supozimet e para të teorive rreth shpejtësisë së dritës u bënë nga Greket e lashte. Empedocles ishte i pari që pretendoje se drita ka një shpejtësi të kufizuar. Ai pohoi se drita ishte diçka në levizje, dhe prandaj duhet të marrë disa kohe për të udhëtuar. Aristoteli argumentoi, në të kundërtën, se "drita është për shkak të pranisë se diçkase, por kjo nuk është një levizje. Euklidi dhe Ptolemeut avancuan teorinë në emetimin e vizionit, ku drita është emetuar nga sytë.  Bazuar në këtë teori, Heron i Aleksandrisë argumentoi se shpejtësia e dritës duhet të jetë e pafundme sepse objektet e largëta, si yjet, shfaqen menjëherë pas hapjes se syve.
Donatello
Altari i Shenjtit
Altari, i shpërbërë në 1591 për risistemimin e presbiterit, u riformuar në mënyrë arbitrare nga Camillo Boito në vitin 1895;
aseti zanafillor dluhet të dukej si një Sacra Conversazione në të cilën Virgjëresha me fëmijën dhe gjashtë shenjtët ishin vendosur në një baldakin pak të thellë, i vendosur në një bazament të zbukuruar përball dhe nga mbrapa me relieve midis të cilëve katër relievet me skena nga jeta e shën Antonit. Madona me fëmijën, qendra e skenës, është kapur në çastin në të cilin po ngrihet dhe tu tregoi fëmijën besimtarëve. Statujat e tjera janë të gjitha të vulosura nga një staticitet solemn, me një ekonomi gjestesh dhe shprehjesh që eviton tensionet ekspresive shumë të forta.
Shpejtësia e dritës
Historia
Filozofet e hershem islamik fillimisht u pajtuan me pikëpamjet e Aristoteliane se drita nuk kishte shpejtësi të udhëtimit. Në 1021, Alhazen (Ibn al-Haytham) botoi Librin e Optika, në të cilën ai paraqiti një seri të argumenteve duke hedhur poshtë teorinë në të cilën drita lëviz nga një objekt në sy. Kjo udhëzoi Alhazen të propozoje se drita duhet të ketë një shpejtësi të caktuar, dhe se shpejtësia e dritës është e ndryshueshme, me rënie në objekte. Ai argumentoi se drita është çështje thelbësore, përhapja e cila kërkon kohë, edhe nëse kjo është e fshehur nga shqisat tona.
Edhe në shekullin e 11, Ebu Rayhān al-Biruni u pajtua me teorinë se drita ka një shpejtësi të caktuar, dhe vërejti se shpejtësia e dritës është shumë më e shpejt se sa shpejtësia e zërit. Roger Bacon argumentoi se shpejtësia e dritës në ajër nuk është e pafund, duke përdorur argumente filozofike mbështetur nga të shkruarit e Alhazen dhe Aristotelit. Në 1270, Witelo konsideroi mundësinë e udhëtimit të dritës me shpejtësi të pafund në vakum, por e ngadalësuar në objektet e dendura.
Donatello
Altari i Shenjtit
Ndërsa relievet janë më të artikuluar dhe kalohet nga poza e qetë e fëmijëve, te gjestet e moderuara të Krishtit të vdekur, deri në reagimin e dëshpëruar të grave te Zbritja e Krishtit. Katër panele të mëdha ilustrojnë Mrekullitë e Shën Antonit dhe janë formuar me skena të tejpopulluara, ku ndodhia e mrekullibërëse është përzier me jetën e përditshme. Në qendër, zakonisht, është vendosur episodi i mrekullisë, ndërsa në sfond hapen themelet madhështore të arkitekturave jashtëzakonisht të thella, megjithë relievin e lehtë stiacciato. Tema të shumta janë mar nga monumentet antike, por ajo që godet më shumë është turma, që për herë të parë bëhet pjesë integrale e paraqitjes. Mrekullia e gomarit ndahet nga tre harqe të përvijuara, jo të proporcionuar me përmasat e grupeve të figurave, që forcojnë solemnitetin e momentit. Mrekullia e birit të penduar është ambientuar në një lloj cirku, me linjat e pjerrëta të shkallëve që e drejtojnë shikimin e shikuesit drejtë qendrës. Mrekullia e zemrës së kursyer mban një rrëfim të shtrënguar që tregon në të njëjtën kohë ngjarjet kyçe të historisë duke e bërë syrin e shikuesit të përmbush një lëvizje rrethore nga krahët e figurave. Te Mrekullia e të sapolindurit që flet, në fund, disa figura në planin më të parë, të vendosura para shtyllave, janë me përmasa më të mëdha pasi janë përkulur në mënyrë iluzive drejt spektatorit.Te Zbritja në gur, ndoshta për krahun e mbrapëm të altarit, Donatello-ja përpunoi modelin antik të vdekjes së Melagro-s; hapësira anullohet dhe nga kompozimi mbeten vetëm sarkofagu dhe një pame unitare figurash vajtuese, të tronditura në linja falë mimikës façale dhe gjesteve të dëshpëruara, me një dinamizëm të theksuar nga kontrastet e linjave që gjenerojnë mbi të gjitha këndet e mprehta.
Shpejtësia e dritës
Përpjekjet e Para të Matjes
Në 1629, Isaac Beeckman propozoi një eksperiment në të cilin, një person mund të vëzhgoi një flash, reflektuar nga një pasqyre rreth 1,6 km larg. Në 1638, Galileo Galilei propozoi një eksperiment, me një kërkese të qarte për atë që kishte kryer disa vjet më parë, për të matur shpejtësinë e dritës, duke respektuar vonesën në mes të fenerit të zbuluar dhe një perceptimi në distancë. Ai nuk ishte në gjendje të dallojë nëse udhëtimi i dritës ishte i menjëhershëm ose jo, por arriti në përfundimin se, edhe po të mos ishte, ajo duhet të jetë jashtëzakonisht e shpejte. Eksperimenti Galileos ishte kryer nga Cimento del Accademia të Firences, Itali, në 1667, me fenerë të ndara me rreth një milje, por nuk u vrenjt ndonjë vonës e dritës në reflektim. Bazuar në vlerën moderne të shpejtësisë së dritës, vonesa aktuale në këtë eksperiment është rreth 11 mikrosekonda.
Donatello
Monumenti kalërues i Gattamelata-s
Me gjasa i përket vitit 1446 porosia nga ana e trashëgimtarëve të kapitenit të ushtrisë Erasmo da Narni, i quajtur Gattamelata (i vdekur në 1443), për realizimin e Monumentit kalërues të Gattamelata-s të prijësit në sheshin përball bazilikës së Shenjtit. Vepra në bronx u përfundua në vitin 1453. Para nisjes kërkoi një aprovim mirëdashës nga Senati venet, pasi u konceptua si një cenotaf, dmth. si një monument funebër, që nuk mbante eshtrat e prijësit, i caktuar për përkujtuar famën e të vdekurit. Nuk kishte pararendës për këtë lloj monumenti: statujat kalëruese të treqintës, asnjë në bronx, qëndronin zakonisht mbi varre; kishte pararendje në pikturë, midis të cilëve Guidoriccio da Fogliano i Simone Martini-t dhe Giovanni Acuto i Paolo Uccello-s, por Donatello-ja me gjasa më shumë se nga këta u frymëzua nga modelet klasikë: statua kalëruese e Mark Aurelit në Romë, Regisole-ja, nga i cili u frymëzua për staticitetin dhe Kuajt e Shën Markut, nga i cili mori mënyrën si ecën kali me turirin të drejtuar poshtë.Në vepër, të vendosur në një bazament të lart, figura e burrit është idealizuar, në fakt nuk është një portret i vërtetë i burrit të moshuar dhe të sëmurë para vdekjes, por një rindërtim ideal, i frymëzuar nga portretet romake, por me një individualizim të hollësishëm të fizionomisë, me siguri jo i rastësishëm. Prijësi, me këmbët e shtrënguara te stafat (yzengjitë), fikson një pikë të largët dhe mban në dorë skeptrin e komandës në pozicion të pjerrët që me një shpatë në mill, përsëri në pozicion të pjerrët, veprojnë si kundërpesha të linjave horizontale të kalit dhe vertikales së prijësit duke vënë në pah lëvizjen përpara. Monumenti shërbeu si prototip për gjithë monumentet pasuese kalëruese të ngritur në Itali, pastaj në Evropën perëndimore dhe gjithë botën, deri në nëntëqintën.
Vitet e fundit (1453-1466)
I nisur nga Padova në fund të vitit 1453, në vitin 1454 Donatello-ja ishte kthyer në Firence. Më 15 nëntor të atij viti mori me qera një shtëpi me punishte të vendosur pranë magazinave të piazza del Duomo, kënd i via de' Servi ku sot gjendet një përmendore.
Rikthimi në Firence nuk qe i lehtë, pasi gjatë mungesës së tij shija mbizotëruese kishte evoluar dhe ishte tashmë pak e prirur përkundrejt artit të tij. Donatello-ja ishte një artist jashtë modave të kohës dhe vazhdoi të lëvizte jashtë shtigjeve të konvencionit stilistik. Forca krijuese nuk e braktisi as në pleqëri, sicc dëshmojnë kryeveprat si Judita dhe pulpitet e San Lorenzo-s, të krijuara në moshën mbi shtatëdhjetë vjeçare, megjithëse me ndihma nga asistent të shumtë.
Shpejtësia e dritës
Përpjekjet e Para të Matjes
Në 1704 në librin e tij, Isaac Newton raportoi llogaritjet e Romer's për shpejtësinë e fundme të dritës dhe i dha një vlere prej "shtate apo tetë minuta" për kohën që drita merr për të udhëtuar nga Dielli në Tokë (vlera moderne është 8 minuta 19 sekonda). Në 1729, James Bradley zbuloi shmangie të dritës. Nga ky efekt ai konstatoi se drita duhet të udhëtoje 10.210 herë më shpejt se Toka në orbitën e saj, (konstatimi modern është 10.066 here), ose, në mënyre ekuivalente, ajo do të marrë 8 minuta 12 sekonda për të udhëtuar nga Dielli në Tokë.
Shekulli 19 dhe Fillimi i 20`s
Në shekullin e 19 Hippolyte Fizeau zhvilloi një metodë për të përcaktuar shpejtësinë e dritës bazuar në kohën e-fluturimit dhe matjet në Tokë, dhe raportoi një vlere prej 315.000 km/s. Metoda e tij u përmirësua më pas nga Léon Foucault në 1862, që i dha një vlere prej 298.000 km/s. Në vitin 1856, Wilhelm Weber Eduard dhe Rudolf Kohlrausch matën raportet e njësive elektromagnetike dhe elektrostatike të ngarkuara, 1/√ε0μ0, nga shkarkimi, dhe gjetën se vlera e saj numerike ishte shumë e afërt me shpejtësinë e dritës, ashtu si matjet e bëra drejtpërdrejte nga Fizeau.
Donatello
Magdalena
Midis viteve 1453 dhe 1455 realizoi Magdalenën pendimtare, vepër prej druri në Museo dell'Opera të Duomo-s, që thjeshtëzon përsosmërisht thatanikësinë e formave të periudhës së fundit të Donatello-s, afër një tejkalimi ekspresionist të
klasicizmit për të cilin Donatello kishte qenë përfaqësuesi kryesor në rini. Në këtë vepër bukuria fizike është mohuar, duke parapëlqyer vlerat dramatike dhe patetike; trupi skeletor është përvijuar i paformë nga masa e flokëve; nga fytyra e ngulitur shfaqej mundimi, dhimbja dhe shpirti i lodhur. Mbi të gjitha në moshë të thyer, ai la çdo model të paracaktuar për të përfaqësuar ndjenjat më të thella të shpirtit njerëzor.
Shpejtësia e dritës
Shekulli 19 dhe Fillimi i 20`s
Në atë kohë ishte menduar, se hapësira bosh ishte e mbushur me një sfond të mesëm të quajtur aether luminiferous në të cilën ekzistonte fusha elektromagnetike. Duke filluar në disa eksperimente në 1880, u kryen përpjekje për të zbuluar fenomenet e lëvizjes, e cila ishte eksperiment i kryer nga Albert Michelson dhe Edward Morley në 1887. Eksperimentet Moderne tregojnë se shpejtësia e dritës me dy kalime është isotropic = e njëjte në çdo drejtim brenda 6 nanometrave për sekonde. Bazuar në teorinë e Lorencit, Poincare theksoi në 1904 se shpejtësia e dritës është një faktor kufizues me dinamiken. Në 1905 Ajnshtajni propozoi, se shpejtësia e dritës në vakum, e matur nga një vëzhgues, është e pavarur nga lëvizja, burimi apo vëzhguesi. Duke përdorur këtë, rrjedhoi teoria speciale e relativitetit, në të cilën shpejtësia e dritës në vakum c paraqitet si një parametër themelor, dhe që shfaqet kontekste.
Donatello
Judita dhe Holoferni
Afërsisht i viteve 1453-1457 është grupi me Juditën dhe Holofernin. Grupo prej bronxi përfaqëson Juditët e mbuluar, që pasi e ka dehur, afrohet për ti prerë kokën Holofernit; në bazament ka tre basorelieve me fëmijë shitës dhe skena dehjeje. Ndoshta grupi skulpturor ishte përdorur si depozituese vere: në fakt te këndet e nënkresë gjenden katër të çara. Statuja, e nisur për Katedralen e Sienës, u vendos në kopështin e Palazzo Medici-Riccardi-t në via Larga, në fund e sistemuar në palazzo Vecchio, pas plaçkitjes së pallatit si pasojë e përzënies së dytë të Mediçve. Ndoshta e realizuar me porosi të Piero de' Medici i quajtur Gottoso-ja, në kujtim të Cosimo il Vecchio-s. Vepra është firmosur OPUS DONATELLI FLO te nënkresa, e rrotulluar përkundrejt bazamentit në mënyrë që këndet e tyre të mos përputheshin, duke krijuar një efekt lëvizjeje. Struktura e veprës është piramidale, me në krye fytyrën hieratike të Juditës dhe tehun e shpatës së mbajtur nga krahu i djathtë i heroinës së përkulur me nëntëdhjetë gradë, ku pikë tjetër vëmendjeje është koka e Holofernit ku konvergojnë diagonalet e grupit. Vepra përshkohet nga vlera të ndryshme simbolike: si simboli fetar (përmbajtja që mposht epshin), si lartësim i fuqisë së Mediçve dhe në fund si emblem komunale (republika që mposht tiranët).
Kryqëzimi dhe vepra të tjera
Kësaj periudhe ndoshta i përkete edhe sarkofagu i Niccolò dhe Fioretta Martelli-t në San Lorenzo, në Firence. Para vitit 1456 është Madona Chellini, e lindur si basoreliev dhe stampë në të njëjtën kohë.
Qëndrimi në Sienë
Në 1457 Donatello-ja u trasferua në Sienë, me gjasa me idenë të vendosej përfundimisht për të kaluar vitet e pleqërisë.
Këtu solli me vete Shën Gjon Pagëzorin, i shkrirë ndoshta në vitin 1455: artisti ua shiti punëtorëve të Duomo-s, por pa parakrahun e majtë, fakt që bën të mendosh për probleme kompensimi.
Këtu me gjasa i besohet detyra e krijimit të portave prej bronxi për Duomo-n (nga të cilat një provë është ndoshta Vajtimi i Krishtit të Victoria and Albert Museum), por edhe në këtë rast akordi duhet ti ketë shpëtuar dhe skulptori u rikthye, i zhgënjyer ose i lodhur, për në Firence në vitin 1459. Për të mos fyer sienezët la megjithatë një tondo me paraqitjen e një Madone me fëmijën (tashmë e identifikuar me Madonën e faljes).
Dy pulpitet
Porosia e fundit fiorentinase qenë dy pulpitet prej bronxi për kishën e San Lorenzo-s, vepër e realizuar me pjesëmarrjen e ndihmësve (Bartolomeo Bellano dhe Bertoldo di Giovanni), por nga ai të projektuar në të gjitha pjesët e saj. Në këtë vepër theksohet ngarkesa fetare që i shtyn figurat drejt një dramaticiteti të skajshëm, të realizuar nëpërmjet teknikës së pa-mbaruarës, ku disa pjesë figurash vetëm sa janë skicuar. Nuk dihet se në çmasë është veprim i ndërgjegjshëm i Donatello-s, por faktohet edhe në disa vepra të tjera të atribuara mjeshtrit (si Vajtimi i Krishtit të Londrës) dhe përshtatet përsosmërisht me emocionet e gjalla dhe ekspresiviteti i skenave të fazës së fundit të artistit. Në fakt shpesh duket sikur je përball një skicimi, në një paraqitje e një shkrirjeje të pambaruar.
Hapësira është mar me lirshmëri kompozitive: figurat zhduken pas një bordi, pushtojnë kornizën si të sipërme ashtu edhe të poshtme, ecin midis elementeve ndarëse që kufizojnë skenat, duke u paraqitur drejt spektatorit me iluzionitet të madh.
Vdekja
Rrëfehet se, në përputhje me arketipin e jetës së artistit, se Donatello-ja i kaloi ditët e tij të fundit vetëm, i braktisur nga fama artistike dhe i lodhur nga pleqëria dhe sëmundja. Vasari tregon se Donatello-ja në vitet e fundit të jetës qe i paaftë të punonte dhe i palëvizur nga shtrati.
Vdiq në Firence në vitin 1466. U varros në bodrumin e bazilikës së San Lorenzo-s, afër Cosimo il Vecchio-s, në vendosjen e veçantë dhe prestigjoze poshtë altarit. Midis njerëzve që mbajtën arkmortin ishte dhe Andrea della Robbia.
Me vdekjen i mbetën pa paguar 34 fiorinë të qerasë dhe kjo ka nxitur reflektime rreth gjendjes së tij efektive të varfërisë, por çështja duket mjaft e ndërlidhur me mosinteresimin e tij tërësor rreth çështjeve financiare, ndaj të cilës i kushtoi gjatë gjithë jetës vetëm minimumin e pashmangshëm. Shumë rrëfenja e dëshmojnë këtë sjellje të tijën, si ajo sipas të cilës, në kohën e lulëzimit të punishtes së tij, ndoshta e zakonshme të varje një shportë plot me para, të cilën asistentët e tij mund ta përdornin sipas nevojave të tyre. Kompensimet që merte për veprat e tij lënë të hamendësosh se në jetë pati siguruar fitime të majme dhe për më tepër që Cosimo de' Medici i kishte akorduar në fund të jetës një pagesë javore.
Donatello dhe relievi
Teknikat dhe modaliteti i relievit kishin mbetur thelbësisht të njëjtat që nga koha e Andrea Pisano-s dhe portës së tij të Pagëzimores së Firences (1330-1336) dhe në vitet e para të katërqintës ishte Lorenzo Ghiberti mjeshtri i padiskutueshëm i këtij arti. Por në harkun e dekadës së dytë Donatello-ja zhvilloi risi që revolucionarizuan teknikën e relievit dhe që u dukën të mahnitshme për bashkohësit. Bëhet fjalë për relievin stiacciato, për të cilin thuri lëvdata edhe Vasari, që bazohej në sheshtësinë dhe variacionin e pafundëm të thellësive, që të kujtonin veprat grafike. Nëpërmjet lojërave të holla të dritës dhe hijeve figurat mundnin të pozicionoheshin në një thellësi iluzore, ku grupe figurash, peizazhi dhe elementet arkitektonike mbivendoseshin njëri pas tjetrit në mbivendosje të panumërta, të pa mundura me teknikat tradicionale.Në relievet e Donatello-s gjendet edhe zbatimi i parë koherent i prespektivës qendrore, zbulimi i të cilës i atribuohet Filippo Brunelleschi-t (rreth vitit 1416), por te e cila mund të ketë kontribuar edhe Donatello-ja. Sipas biografit të Brunelleschi-t, Antonio Manetti, dy artistët vizituan Romën së bashku dhe regjistruan në letra të vijëzuara arkitektura të panumurta, në vizatime që fillimisht ishin të kuptueshme vetëm nga Filippo Brunelleschi. Por përvetësimi i shpejt i Donatello-s është dëshmuar nga relievi rinor te Shën Gjergji liron princeshën (rreth vitit 1417), që tregon për herë të parë, shumë më parë se veprat e Masaccio-s dhe Paolo Uccello-s, risitë e perspektivës lineare me një pikë fuge qendrore. Vetë Brunelleschi duket se i zbatoi në një përvijim fillesta teoritë e tija vetëm në vitin 1420.
Një diferencë me artistët e tjerë të "obsesionuar" nga perspektiva si Paolo Uccello, qe se Donatello-ja ishte i aftë të përmbahej dhe ti zgjidhte sipas rastit mjetet e tija ekspresive, sipas detyrës që duhetj të përballonte. Nga kjo rrjedh larmia e jashtëzakonshme në veprat e Donatello-s, ku mungojnë plotësisht përsëritjet dhe variacionet e thjeshta të skemave të sukseshme. Asnjë kopje në formelat e Portës së Martirëve apo Porta e Apostujve nuk i ngjan një tjetre edhe në skenat më të populluara, si te Mrekullitë e Altarit të Shën Antonit Padovës, qindrat e personave të paraqitur janë gjithmonë të ndryshëm dhe shpesh pa asnjë model paraardhës.
Në rrugëtimin e tij artistik është i dukshëm thellimi i vazhdueshëm dhe evoluimi i repertorit, me një studim të rëndësishëm paraprirës për çdo punim dhe vlerësimi i kërkesave specifike dhe efekteve të dëshiruara.
Vasari kështu nuk ka dyshime në pohimin se Donatello-ja e ngriti artin e relievit në një nivel të ri dhe ky gjykim është mbajtur nga historiografia artistike moderne edhe sot e kësaj dite i vlefshëm.
Donatello dhe Mediçët
Donatello qe bashkëkohës i Cosimo il Vecchio-s që, si ai, arriti një moshë madhe duke vdekur në vitin 1464, vetëm dy vjet para skulptorit të madh. Vasari dëshmon njohjen mes të dyve, që duhet të zgjaste për më shumë se pesëdhjetë vite, duke evoluar me kohën në një miqësi dhe vlerësim reciprok. Nëse Donatello-ja, biri i një leshpunuesi, arriti të hynte në miqësinë e një burri kaq të pasur dhe të fuqishëm si Cosimo është një provë e qartë e prestigjit të lartë social që mund të arrinte një artist i afirmuar në Firencen e katërqintës.
Por, në mënyrë kureshtare nuk është konservuar asnjë dokument i drejtpërdrejt porositje të Donatello-s nga ana Cosimo-s ose familjarët e tij, por vepra të tija të shumta skulpturore janë me siguri fryt i mecenatizmit të Derës së Mediçve. Midis tyre, me siguri janë disa tablo në reliev, dekorimet e Sagrestia Vecchia-s, Davidi, Judita dhe Holoferni, pulpitet e San Lorenzo-s.
Duket se në shtratin e vdekjes Cosimo-s iu kujtua Donatello-ja, duke i dhuruar një pronë fshati pranë Cafaggiolo-s. Por ai ishte pak i prirur për jetën e fshatit i kërkoi Piero de' Medici-t ta rimerte dhuratën, gjë që, me shaka, u pranua dhe ndërrua në një pagesë javore.
Vlerësimet e kritikës
Donatello-ja qe i njohur që nga teoricienët e parë si një nga etërit e "Rilindjes" së arteve në shekullin e XV, i pari që kishte arritur të barazohej me skulptorët e mëdhenj të antikitetit, sipas skemës historike (në modë për shumë shekuj) që e shikonte Mesjetën si një periudhë dekadence artistike. Që në vitin 1481 Cristoforo Landino te Apologjia e vendoste Donatello-n në të njëjtin nivel me artistët antikë dhe Giorgio Vasari, në dy botimet e tij të Jetëve (1550 dhe 1568) nënvizonte se si vepra e tij qe më e ngjashme me artistët romak se sa me mjeshtrat e tjerë periudhës së mëparshme.
Por nuk munguan zërat kritikë mbi veprën e tij, midis të cilëve për shembull ai i mikut të tij Filippo Brunelleschi. Veprat e periudhës së vonë, me stil krudo dhe ekspresiv, u kritikuan në shekullin e XVI, për tu rivlerësuar gradualisht vetëm në shekullin e XX. Në vitet e fundit punime të shumta të tija, tashmë të vendosura jashtë Italisë, janë zëvendësuar me kopje dhe rekuperime të muzeumeve.Por që te Vasari në shkrimin e biografisë së Donatello-s dhe katalogut të veprave të tija hasën në gabime të ndryshme, që me kalimin e kohës u shtresëzuan. Gjykimet e pasakta qenë lehtësuar nga shpërbërja apo nxjerrja nga konteksti i vendit fillestar të skulpturave të veçanta, si cantoria apo altari i Shenjtit. Kjo solli vështirësinë gjithmonë e më të madhe të krijimit të një ideje rreth veprës së tijë. Në vitin 1886, për shembull, përgjatë celebrimeve në Firence për pesëqindvjetorin e lindjes, kryevepra të mirëfillta dhe të dokumentuara u shkëmbyen me punime të artistëve të tjerë, duke arritur në një nivel të tillë moskuptimi që tashmë ishte e mundur ti atribuoje çdo lloj materiali.
Që nga atëherë historiografia artistike ka nisur një punë përzgjedhjeje dhe rikonsiderimi të katalogut, duke e pastruar fushën nga gabime të vjetra. Akoma edhe sot studimet mund të quhen të papërmbyllura, mbi të gjitha për periudhat e gjera ku dokumentimi i njohur është veçanërisht i dobët.
Portreti i Donatello-s
Ekzistojnë disa portrete të Donatello-s që i referohen thelbësisht pikturës në tablo të pesë Etërit e Perspektivës (rreth vitit 1470), tashmë të atribuar Paolo Uccello-s dhe e konservuar në Luvër të Parisit. Donatello, pranë Giotto-s, Paolo Uccello, Antonio Manetti dhe Filippo Brunelleschi, është portretizuar me një mjekërr më të gjatë në piceto dhe me një turban që rimeret në inçizionet për botimin e vitit 1568 të Jetëve të Vasari-t, dhe në portretin e shekullit të XVII për Serie Gioviana-n. Ekziston edhe një portret i mundshëm rinor i Donatello-s në Cappella Brancacci, në veçanti në afreskun mazaçesk të Shën Pjetri që shëron me hijen (1425-1427), ku duhet të jetë personazhi mjekrrosh me duartë e mbledhura në të majtë të Pjetrit. Në të njëjtin afresk një personazh me mjekërr të bardhë pas Pjetrit i ngja portretit postum të Donatello-s, por nuk është koherente me moshën që mjeshtri duhet të kishte në atë kohë.
Arben Isaraj
Ditёlindja: 21.04.1966
Vendlindja: Vlorё
Statusi: I Martuar
Bashkshortja: Elona Dilo
Fёmijё: Fionёn dhe Flavion (2)
1988-1998  Fakulteti i Drejtёsisё, Universiteti i Tiranёs. Pedagog, nё lёndёt “Histori e Doktrinёs politike-juridike” dhe “Filozofi e sё Drejtёs”; 1998-2002 Fakulteti i Drejtёsisё, Universiteti i Tiranёs. Pedagog (lektor i jashtёm) nё lёndёn “Filozofi e sё Drejtёs”;
1993-1994 Fakulteti i Drejtёsisё, Universiteti i Tiranёs. Zёvendёsdekan i Fakultetit; 1998-1999 Kёshilli i Ministrave, Kёshilltar Juridik i Kryeministrit dhe Inspektor i Pёrgjithshёm i Shёrbimit Informativ Shtetёror; 2000-2001 Avokat; 2001-2002 Ministria e Mbrojtjes, Kёshilltar Juridik i Ministrit; 2002-2004 Kёshilli i Ministrave, Kёshilltar Juridik i Kryeministrit; 2004-2005 Ministria e Rendit Publik, Zёvendёsministёr; 2005-2013 Kuvendi i Shqipёrisё. Deputet i Partisё Socialiste (Legjislatura e VI dhe e VII). Anёtar i Komisionit tё Ligjeve, tё Sigurisё si dhe Kryetar e anëtar komisionesh hetimore kuvendore; 2013-2017 Ministria e Drejtësisë, Zëvendësministër. Pedagog dhe anёtar i Kёshillit Drejtues sё Shkollës së Magjistraturës; 2014-2017 Dhoma Kombëtare Avokatisë, Shkolla e Avokatisë, pjesë e stafit akademik dhe e Komisionit të Provimit të Kualifikimit për fitimin e titullit Avokat. 2017-2018 Ministria e Energjitikës dhe Industrisë, Drejtor i Përgjithshëm i DPSHTRR-së; 2018 - sot Avokat, pedagog i Shkollës së Magjistraturës.
1972-1980 Arsimi i Ulёt, Vlorё; 1980-1984 Arsimi i Mesёm i Pёrgjithshёm Vlorё dhe Tiranё; 1984-1988 Arsimi i Lartё, Fakulteti i Drejtёsisë, Universiteti i Tiranёs, diplomuar nё degёn Drejtёsi, titulluar Jurist nё datё 13/6/1988.
•	Specializime e kualifikime akademike, licensime, certifikime si dhe angazhime politike.
1991 Specializim nё Athinё (Greqi), mbi mendimin politiko-juridik nё botёn antike; 1993 Specializim nё Universitetin e Londrёs (Angli) nё fushёn e teorisё sё politikёs; 1993 Specializim pёr njohjen e organizatave ndёrkombёtare (NATO, Bruksel); 1994 Specializim nё Trento (Itali) për mendimin modern mbi tё drejtёn; 1998 Specializim nё Universitetin Bordeaux IV (Francё), mbi historinё e mendimit politik dhe sё drejtёs publike; 1997 Çerifikatё pёr ushtrimin e profesionit te Avokatit, lёshuar nga Ministria e Drejtёsisё (17.06.1997); 2000 Çerifikatё e fitimit tё titullit Avokat, lёshuar nga Dhoma Kombёtare e Avokatisё (28.12.2000); 2016 Çertifikatё sigurie “Pёr njohjen me informacionin e klasifikuar Sekret Shtetёror” nr. A/3115/2016, kategoria “B”, e vlefshme deri nё 23/03/2021; 1999-2013 Anёtar i organizatёs, anёtar i Asamblesё Kombёtare, anёtar i Kryesisё, si dhe sekretar e nёnkryetar i Grupit Kuvendor tё Partisё Socialiste;