cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shpellat Ajanta
Shpellat e periudhës së parë (Satavahana)
Grupi më i hershëm i shpellave konsiston në shpellat 9, 10, 12, 13 dhe 15A. Sipas Walter Spink, ato u ndërtuan gjatë periudhës nga viti 100 p.e.s. deri në vitin 100 të e.s., me gjasa nën patronazhin e dinastisë Satavahana (230 p.e.s. – rreth 220 të e.s.) që sunduan rajonin. Të tjerë parapëlqejnë ta datojnë në periudhën midis vitit 300 p.e.s. deri në vitin 100 p.e.s., megjithëse për grupin e shpellave të hershme përgjithësisht bihet dakord. Shpellat më të hershme mund të jenë shkatërruar nga gërmimet e mëvonshme. Nga këto, Shpella 9 dhe 10 janë holle stupash në formën e chaitya-griha-s dhe shpellat 12, 13 dhe 15A janë vihāra. Faza e parë quhet akoma faza Hinayāna, pasi u krijuan kur, duke përdorur terminologjinë tradicionale, Hinayāna ose mjete më të vogla tradicionale të budizmit ishin mbizotëruese, kur Buda nderohej simbolikisht. Gjithësesi përdorimi i termit Hinayana për të këtë periudhë të budizmit tashmë është hedhur poshtë nga historianët; ashtu si dhe shpellat e periudhës së dytë tashmë janë datuar kryesisht shumë më herët për tu quajtur saktësisht Mahayana dhe nuk tregojnë akoma kastën plotësisht të zgjeruar të qenieve të mbinatyrshme, karakteristike të asaj faze të artit budist. Shpellat e periudhës së parë Satavahana nuk kanë skulptura figurative, duke vënë në dukje stupat në vend të tyre dhe në shpellat e periudhës së dytë shumica mbizotëruese e imazheve e paraqesin Budën vetëm, ose paraqesin skena të jetës së tij. Spink beson se disa kohë pasi shpellat e periudhës Satavahana u realizuan, siti u braktis për një periudhë të konsiderueshme deri në mes të shekullit të V, me gjasa për shkak se rajoni ishte kthyer kryesisht në Hindu
Giverny
Giverny është komunë në departamentin Eure në veri të Francës. Ndodhet në lumin Sena ku lumi Epte dhe Sena takohen me njëri-tjetrin.
Shpellat Ajanta
Shpellat e periudhës së dytë ose Vākāṭaka
Faza e dytë filloi në shekullin e V. Për një kohë të gjatë mendohej se shpellat e vona ishin bërë gjatë një periudhe të gjatë nga shekulli i IV deri në shekullin e VII, por në dekadat e fundit një seri studimesh nga ekspertët të shpellave, kryesuar nga Walter M. Spink, kanë argumentuar se shumica e punimeve mori udhë përgjatë një periudhe të shkurtër nga viti 460 deri në vitin 480 të e.s., gjatë mbretërimit të perandorit Harishena të dinastisë Vākāṭaka. Kjo pikpamje është kritikuar nga disa studiues, por tani është pranuar gjerësisht nga shumica e autorëve të librave të përgjithshëm mbi artin indian, si për shembull nga Huntington dhe Harle. Periudha e dytë është akoma e quajtur Mahāyāna ose periudha e mjeteve të mëdha, por studiuesit tashmë priren ta shmangin këtë nomenklaturë për shkak të problemeve që janë shfaqur rreth kuptimit tonë të Mahāyāna-s. Rreth 20 tempuj shpellorë u krijuan njëkohësisht, në pjesën më të madhe vihara me një qelë të shënjtë mbrapa. Shpellat më të rafinuara u realizuan në këtë periudhë, që përfshinë disa "modernizime" të shpellave të hershme. Spink pohon se është e mundur të vendosësh një datim për këtë periudhë me një nivel të lartë saktësie. Megjithëse debatet vazhdojnë akoma, idetë e Spink-ut bëhen gjithmonë e më gjerësisht të pranuara, të paktën në përfundimet e tyre të gjera. Websiti i Archaeological Survey of India paraqet akoma datimin tradicional: "Faza e dytë e pikturave filloi rreth shekujve të V dhe të VI të e.s. dhe vazhdoi për dy shekujt e ardhshëm". Shpellat e periudhës së dytë janë shpellat nga 1–8, shpella 11 dhe shpellat nga 14–29, disa prej të cilave me gjasa zgjerime të shpellave të mëparshme. Shpellat 19, 26 dhe 29 janë chaitya-griha, pjesa tjetër vihara. Sipas Spink, Shpellat Ajanta duket se u braktisën nga padronët e pasur pak pas rënies së Harishena-s, rreth vitit 480 të e.s.. Ato më pas u braktisën gradualisht dhe u harruan. Gjatë shekujve të ndërmjetëm, xhungla u rikthye dhe shpellat u fshehën, të pavizituara dhe të pashqetësuara, megjithëse popullsia vendore ishin në dijeni të të paktën disa prej tyre.
Kronologjia e detajuar e Spink-ut
Walter M. Spink në dekadat e fundit zhvilloi një kronoligji shumë të përpiktë dhe rrethanore për periudhën e dytë të punimeve në sit, që ndryshe nga studiuesit më të hershëm, ai e vendos tërësisht në shekullin e V të e.s.. Kjo është bazuar në dëshmi si mbishkrimet dhe stili artistik, kombinuar me shumë elemente të papërfunduara të shpellave. Ai beson se grupi më i hershëm i shpellave, që si studiuesit e tjerë i daton afërsisht në periudhën "midis vitit 100 p.e.s. – 100 të e.s.", në një pikë të mëvonshme kohore u braktisën plotësisht dhe mbetën kështu "për më shumë se tre shekuj", pasi popullsia vendore ishte kthyer kryesisht në Hindu. Ky ndryshim me ngjitjen e perandorit Harishena të dinastisë Vakataka, i cili mbretëroi nga viti 460 deri në vdekjen e tij në vitin 477. Harisena e zgjeroi perandorinë Vakataka të Indisë qendrore duke përfshirë një rrip të ngusht të bregut lindor të Indisë; Perandoria Gupta sundoi Indinë veriore në të njëjtën periudhë dhe Dinastia Pallava një pjesë të madhe të jugut. Sipas Spink-ut, Harisena inkurajoi një grupim, duke përfshirë kryeministrin e tij Varahadeva dhe Upendragupta, nënmbretin territori i të cilit ishte Ajanta, të gërmonte shpella të reja, që u porositën individualisht, disa përmbajnë mbishkrime që regjistrojnë dhurimin. Ky aktivitet filloi në vitin 462, por më së shumti u pezullua në vitin 468 për shkak të kërcënimit nga mbretërit fqinjë Asmaka. Puna vazhdoi vetëm në shpellën 1, porosi e vetë Harisena-s dhe shpellat 17–20, të porositura nga Upendragupta. Në vitin 472 situata ishte e tillë që puna u braktis plotësisht, në një periudhë që Spink-u e quan "Hiatusi", që zgjati deri rreth vitit 475, kohë në të cilën Asmaka-t kishin zëvendësuar Upendragupta-n si sundues vendorë.
Puna u rinis, por përsëri u ndërpre nga vdekja e Harisena-s në vitin 477, menjëherë më pas gërmimet e rëndësishme u ndalën, përveç shpellës 26, që ishte sponsorizuar nga vetë Asmakat. Asmakat nisën një revolt kundër djalit të Harisena-s, që solli fundin e Dinastisë Vakataka. Në vitet 478–480 gërmime të rëndësishme nga padronë të rëndësishëm u zëvendësuan nga një numër "intruzionesh" – statuja të shtuara në shpellat ekzistuese dhe një numër faltoresh ku kishte hapësirë midis tyre. Këto ishin të financuara nga individë më pak të fuqishëm, disa murgjër, që më parë nuk kishin qenë të aftë të bënin shtesa në gërmimet e mëdha të sunduesve dhe oborrtarëve. Ato u shtuan në façata, krahët e anësorë të hyrjes dhe në muret brenda shpellave. Sipas Spink-ut, "Pas vitit 480, asnjë imazh i vetëm nuk u bë përsëri në sit", dhe pasi hinduizmi e mbizotëroi përsëri rajonin, siti u braktis përsëri, këtë herë për më shumë se një mijëvjeçar. Spink-u nuk përdor termin "circa" (rreth) në datimin e tij, por thotë se "duhet të lejohet një marzh gabimi me një vit ose ndoshta deri në dy vite në çdo rast".
Pikturat
Piktura murale kanë mbijetuar si nga grupi i periudhës së parë ashtu dhe nga i dyti. Mjaftë fragmente pikturash murale të ruajtura nga shpellat e hershme (Shpellat 9 dhe 11) janë shembuj unik të mbijetuar të pikturave oborrtare në Indi nga kjo periudhë dhe "tregojnë se periudha Sātavāhana, nëse jo më herët, piktorët indianë kishin përvetësuar një stil të lehtë dhe të rrjedhshëm natyror, duke u përballur me grupe të mëdha njerëzish në një mënyrë të krahasueshme me relievet e shtyllave horizontale Sāñcī toraņa". Katër nga shpellat e vona kanë piktura të mëdha dhe relativisht të mirë-ruajtura murale që ndahen në dy grupe stilistike, me shpellat më të famshem 16 dhe 17 dhe dukshëm pikturat e vona në shpellat 1 dhe 2. Grupi i dytë mendohej se ishin një shekull ose më i vonë se të tjerat, por kronologjia e rishikuar e propozuar nga Walter Spink do ti vendoste ato më afër se grupi më i hershëm, ndoshta bashkëkohëse me to në një stil më progresiv, ose duke pasqyruar një skuadër nga një rajon i ndryshëm. Pikturat janë në realizuar në të thatë, të pikturuara mbi sipërfaqen e një stukoje të thatë në vend të një stukoje të njomë. Të gjitha pikturat duket se janë punime të piktorëve të paktën të përdorur për të dekoruar pallatet dhe tempujt dhe tregojnë familjaritet me intersimin për detajet e jetës së një oborri të pasur. E dimë nga burimet e shkruara se piktura ishte e praktikuar gjerësisht dhe e vlerësuar në oborret e periudhës Gupta. Ndryshme nga shumë piktura indiane, kompozimet nuk janë vendosur në ndarje horizontale si friza, por tregojnë skena të mëdha të shtrira në të gjitha drejtimet nga një figurë e vetme ose grup në qendër. Tavanet janë gjithashtu të pikturuara me motive të sofistikuara dhe rafinuara dekorimesh, shumë të marra nga skulptura. Pikturat në shpellën 1, që sipas Walter Spink u porositën nga vetë Harisena, përqendrohen në rrëfenjat Jataka që tregojnë jetën e mëparshme të Budës si mbret, në vend të një kafshe apo njeriu të zakonshëm dhe në këtë mënyrë tregojnë pamje nga jeta bashkëkohore e pallatit. Në përgjithësi shpellat e vona duket se kanë qenë pikturuar në zonat e përfunduara si puna gërmuese vazhdonte diku tjetër në shpellë, siç duket në shpellat 2 dhe 16 në veçanti. Sipas mendimit të Spink-ut për kronologjinë e shpellave, braktisja e punimeve në vitin 478 pas një periudhe të shkurtër të banuar llogaritë për mungesën e pikturave në vende duke përfshirë shpellën 4 dhe faltoren shpellës 17, kjo e fundit e pregatitur me stuko për pikturat që nuk u realizuan kurr.
Arkitektura
Shumica e shpellave janë vihara me holle lutjesh dhe banimi, që janë në tipikisht drejtëkëndore me qeli të vogla fjetinash katrore të skalitura në mure dhe nga periudha e dytë një faltore ose qelë e shenjtë në pjesën e mbrapme e përqëndruar në një statujë të madhe të Budës, gjithashtu e skalitur drejtëpërdrejtë në shkëmb. Ky ndryshim pasqyron lëvizjen nga budizmi Hinayana në budizmin Mahayana. Këto shpella shpesh quhen manastire. Tipi tjetër i hollit kryesor është holli më i ngushtë dhe më i lartë i chaitya-s me një stupa si fokus në skajin fundor dhe një korridor i ngusht rreth mureve, mbrapa një radhe shtyllash të vendosura pranë njëra tjetrës. Dhomat e tjera më të thjeshta ishin për të fjetur dhe aktivitete të tjera. Disa nga këto shpella kanë hyrje me gdhendje të rafinuara, disa me dritare të mëdha mbi derën për të lejuar dritën. Shpesh gjendet një verandë kolonadash, me një tjetër hapësirë brenda dyerve që shtrihen në gjerësinë e shpellës. Hapësira qendrore katrore e brendësisë së viharas është e përcaktuar nga kolona katrore që formojnë hapësirë pak a shumë katrore. Jashtë kësaj gjenden korridorë të gjatë drejtëkëndorë në secilin krahë. Përgjatë mureve anësorë dhe të mbrapëm janë një numër kthinash të vogla ku hyet nga një derë e ngushtë; këto janë afërsisht katrore dhe kanë nike të vogla në muret e tyre të mbrapme. Fillimisht ato kishin dyer prej druri. Qendra e murit të mbrapëm ka një dhomë-faltore më të madhe mbrapa, që përmban një statujë të madhe të Budës. Viharat e periudhës së hershme janë shumë më të thjeshta dhe nuk kanë faltore. Në fakt Spink-u e vendos ndryshimin e dizajnit me një faltore në mes të periudhës së dytë, me shumë shpella të përshtatura për të shtuar një faltore në mes të gërmimit, ose pas fazës zanafillore. Planimetria e Shpellës (djathtas) tregon një nga viharat më të mëdhaja, por është tipike e grupit të vonë. Shumë të tjera, si Shpella 16, nuk kanë vestibul për te faltorja, i cili të çon drejtë hollit kryesor. Shpella 6 përbëhet nga dy vihara, njëra sipër tjetrës, të lidhura nga shkallë të brendshme, me qela të shenjta në të dy nivelet.
Bazalti i përbytur vullkanik i rrëpirës shkëmbore, pjesë e rrafshnaltës së Dekanit e formuar nga shpërthimet vullkanike në fund të erës së kretacit, është i shtresëzuar horizontalisht dhe disi i ndryshueshëm në cilësi, kështu që gërmimet kishin për ti modifikuar planet e tyre sipas terrenit dhe vendet kanë qenë shembur në shekujt e ndërmjetëm, si me portikun e humbur të shpellës 1. Gërmimet filluan duke gërmuar një tunel të ngusht në nivelin e çatisë, që u zgjerua; vihara gjysëm e ndërtuar e shpellës 24 e tregon metodën. Spink-u beson se për shpellat e para të periudhës së dytë gërmuesit kishin për ti rimësuar aftësitë dhe teknikat që kishin qenë humbur në shekujt që nga periudha e parë, që ishin transmetuar për tu përdorur në sitet e mëvonshme shkëmbore në rajon, siç është Ellora dhe Shpellat Elephanta, Shpellat Bagh, Shpellat Badami dhe Shpellat Aurangabad. Shpellat nga periudha e parë duket se kanë qenë financuar nga një numë padronësh, me mjaft mbishkrime që regjistrojnë dhurimin e porcioneve të veçanta të një shpelle të vetme, por sipas Spink shpellat më të vona ishin të porositur secila si një njësi e plotë nga një padron i vetëm nga drejtuesit vendorë ose elitat e oborrit të tyre. Pas vdekjes së Harisena-s dhurues të vegjël kapën shansin për të shtuar faltorthe të vogla midis shpellave ose të shtonin statuja në shpellat ekzistuese dhe rreth dy qint nga këto shtesa "intruzive" u bënë në skulptura, me një numër të mëtejshëm pikturash intruzive, deri në tre qint vetëm në shpellën 10. Një portë e madhe në sit, në majë të grykës si patkua midis shpellave 15 dhe 16, u hap nga lumi dhe është dekoruar me elefantë në të dyja anët dhe një nāga, ose hyjni gjarpër mbrojtëse.
Ikonografia e shpellave
Në periudhën para erës sonë, Buda paraqitej simbolikisht, në formën e stupës. Kështu, hollet bëheshin me stupa për të nderuar Budën. Në periudhat e mëvonshme imazhet e Budës filluan të bëheshin në monedha, kuti relikesh, relieve ose në forma skulpturore, etj. Megjithatë, kërkoi kohë për paraqitjen njerëzore të Budës në artin budist. Një nga dëshmitë më të hershme të paraqitjes njerëzore të Budës gjenden në sitet arkeologjike budiste si Goli, Nagarjunakonda dhe Amaravati. Manastiret e këtyre siteve u ndërtuan në materiale më pak rezistente, si druri, tulla dhe guri. Përsa i përket gjinisë së arkitekturës shkëmbore u deshën disa shekuj që të pikturoheshin imazhe të Budës. Askush nuk e di me siguri në cilën shpellë shkëmbore u pikturua imazhi i parë i Budës. Kërkimi aktual dëshmon se imazhet e Budës në një formë të bartshme, të bëra prej druri ose prej guri, u futën për herë të parë në Kanheri, për tu ndjekur së shpejti nga Shpella 8 në Ajanta (Dhavalikar, Jadhav, Spink, Singh). Ndërkohë që shembulli i Kanherit daton në shekullin e IV ose të V të e.s., shembulli i Ajanta-s është datuar rreth viteve 462–478 të e.s. (Spink). Asnjë manastir shkëmbor para këtyre datave nuk paraqet ndonjë imazh të Budës megjithëse u krijuan qindra shpella shkëmbore përgjatë Indisë gjatë shekujve të parë të e.s.. Dhe, në ato shpella, është stupa që është objekt nderimi, dhe jo imazhi i Budës. Imazhet e Budës nuk gjenden në sailagrhat (komplekset shkëmbore) budiste deri në kohën e Shpellave Kanheri (shekulli i IV–V i e.s.) dhe në shembujt e Ajantas (rreth viteve 462–478 të e.s.).
Shpellat e periudhës së dytë, tashmë janë datuar të gjitha në shekullin e V, ishin përshkruar tipikisht si "Mahayana", por nuk tregojnë veçori të lidhura me budizmin e mëvonshëm Mahayana. Megjithëse fillimet e mësimeve Mahāyāna arrijnë deri në shekullin e I ka pak dëshmi artistike dhe arkeologjike që të sugjerojnë se u bë një kult mbizotërues për mjaft shekuj. Në budizmin Mahayana nuk është Gautama Buda, por Bodhisattva që është i rëndësishëm, duke përfshirë "hyjni" Bodhisattva si Manjushri dhe Tara, ashtu si dhe aspekte të Budës si Aksobhya dhe Amitabha. Përveç pak Bodhisattva-sh, këto nuk janë pikturuar në Ajanta, ku Buda mbetet figura mbizotëruese. Madje edhe imazhet e Bodhisattva-s së Ajanta-s nuk janë asnjëherë objekte qendrore adhurimi, por janë paraqitur gjithmonë si ndihmës të Budës në faltore. Nëse një Bodhisattva paraqitet i veçuar, si në skenat Astabhaya, u realizuan në vitet më të vona të aktivitetit në Ajanta dhe janë kryesisht me natyrë 'intruzive', dmth. që nuk ishin projektuar nga padronët fillestar dhe u shtuan nga dhuruesit e rinjë pasi padronët fillestarë e kishin braktisur befasisht rajonin pas vdekjes së perandorit Harisena. Kontrasti midis paraqitjeve ikonike dhe jo-ikonike, dmth. stupa nga një anë dhe imazhi i Budës nga ana tjetër, tashmë shihet si një konstrukt i studiuesve modernë më shumë se një realitet i të shkuarës. Faza e dytë e Ajantas tregon se stupa dhe imazhi përputheshin së bashku. Nëse i gjithë korpusi i artit të Ajantas duke përfshirë skulpturat, ikonografinë, arkitekturën, epigrafinë dhe pikturat do të analizohen rishtas do të bëhet e qartë se nuk kishte dualitet midis formave simbolike dhe njerëzore të Budës, për sa i përket fazës së shekullit të V të Ajantas. Kjo është pse shumica e studiuesve aktualë priren ta shmangin termin 'Hinayana' dhe 'Mahayana' në kontekstin e Ajantas. Tashmë ata parapëlqejnë ta quajnë fazën e dytë nëpërmjet dinastisë sunduese, si faza Vakataka.
Shpella 1
Shpella 1 u ndërtua në skajin lindor të rrëpirës në formë patkoi dhe tashmë është shpella e parë që hasin vizitorët. Sipas Spink-ut, është një nga shpellat më të vona që është krijuar, kur vendet më të mira ishin zënë dhe nuk u inaugurua për adhurimin nga dedikimi i imazhit të Budës në faltoren qendrore. Kjo duket nga mungesa e depozitimit të blozës apo tymit nga llambat prej gjalpi në fund të imazhit të faltores dhe mungesa e dëmtimit të pikturave që do të kishte ndodhur nëse varëset rreth faltores do të ishin përdorur për një periudhë kohe. Megjithëse nuk ka dëshmi epigrafike, Spink beson se perandori Vākāţaka, Harishena ishte financuesi i punimeve dhe kjo është pasqyruar në theksimin e imazheve mbretërore në shpellë, me ato të rrëfenjave Jakata të përzgjedhura për të treguar jetët e mëparshme të Budës në të cilat ai ishte mbret. Rrëpira shkëmbore këtu ka një faqe më të pjerrët se në shpellat e tjera, kështu që për të arritur një façatë të lartë madhështore ishte e nevojshme të gërmohej thellë në rrëpirë, duke i dhënë një oborr të madh përball façatës. Fillimisht kishte një portik me kolona përball façatës aktuale, që mund të shihet "gjysëm e pa prekur në pikturat e viteve 1880" të sitit, por kjo u rrëzua plotësisht dhe mbetjet, megjithëse përmbanin skalitje të mrekullueshme, u hodhën pa kujdes në lum, nga ku humbën, me gjasa të marra nga vërshimet e mosuneve.
Shpella 2
Shpella 2, pranë Shpellës 1, është e njohur për pikturat që janë ruajtur në muret, tavanet dhe shtyllat e saj. Duket e ngjashme me Shpellën 1 dhe është në një gjendje më të mirë konservimi. Shpella 2 ka një verand mjaft të ndryshëm nga Shpella 1. Edhe skalitjet e façatës duken të ndryshme. Shpella mbahet nga shtylla të fuqishme, me zbukurime. Pjesa ballore e verandës konsiston në kthina në vestibulet me kolona në të dy skajet. Kthinat në hapësirat e mëparshme "të pashfrytëzuar" nevojiteshin për të plotësuar kërkesat më të mëdha për bujtje në vitet e vona. Kthinat e skajit të verandës u bënë një trend në të gjitha ndërtimet e mëvonshme Vakataka. Kthinat e thjeshta të veçanta në skajet e verandës u shndërruan në dhoma të planifikuara, që i jepnin simetri dhe bukuri. Pikturat në tavanet dhe muret e kësaj verande janë publikuar gjerësisht. Ato paraqesin rrëfenjat Jataka që janë histori të jetës së Budës në ekzistencat e mëparshme si Bodhisattva. Ashtu si historitë që ilustrojnë shpellën 1 theksojnë natyrën mbretërore, ato në Shpellën 2 tregojnë shumë gra "fisnike dhe të fuqishme" në role të shquara, duke bërë të hamendësohet se padroni ishte një grua e panjohur. Muri i mbrapëm i verandës ka një derë në qendër, e cila lejon hyrjen në holl. Në të dy krahët e derës është një dritare katrore që ndriçon pjesën e brendshme.
Holli ka katër kolonada që mbajnë tavanin dhe formojnë një katror në qendër të hollit. Çdo krahë ose kolonadë e katrorit është paralel me muret përkatës të hollit, duke krijuar një kalim midis tyre. Kolonadat kanë trarë shkëmborë sipër dhe poshtë tyre. Kapitelet janë të skalitur dhe pikturuar me tema të larmishme dekoruese që përfshijnë zbukurime, njerëz, kafshë, bimë dhe formë gjysëm-hyjnore. Pikturat duken pothuajse në çdo sipërfaqe të shpellës përveç dyshemesë. Në vende të ndryshme punimi artistik është gërryer për shkak të degradimit natyror dhe ndërhyrjes njerëzore. Në këtë mënyrë, shumë zona të mureve, tavaneve dhe shtyllave të pikturuara janë fragmentare. Tregimet pikturore të rrëfenjave Jataka janë paraqitur vetëm në mure, që kërkonin vëmendjen e veçantë të besimtarëve. Ato kanë natyrë didaktike, që synonin të informonin komunitetin rreth mësimeve dhe jetës së Budës nëpërmjet rimishërimeve të njëpasnjëshme. Vendosja e tyre në mure kërkonte që besimtari të ecte nëpër kalime dhe të 'lexonte' rrëfimet e pikturuara në episode të ndryshme. Episodet narrative janë pikturuar njëri pas tjetrit megjithëse jo në rend linear. Identifikimi i tyre ka qenë një temë qendrore e kërkimit që kur siti u rizbulua në vitin 1819. Identifikimet e Dieter Schlingloff kanë përditësuar njohurinë tonë mbi subjektin.
Shpella 4
Tabela e Archaeological Survey of India jashtë shpellave jep këto detaje rreth shpellës 4: "Kjo është manastiri më i madh i planifikuar në një shkallë madhështore por i pa përfunduar. Një mbishkrim në piedestalin e imazhit të Budës përmend se ishte dhuratë nga një person i quajtur Mathura dhe paleografikisht i përket shekullit të VI të e.s.. Ajo konsiston në një verand, një holl hipostil (me kolonadë), një qelë të shenjtë me një paradhomë dhe një seri kthinash të pambaruara. Muri i mbrapëm i verandës përmban panelin e Litanive të Avalokiteśvara-s".
Qela e shenjtë bujt një imazh kolosal të Budës në një pozë predimiki padmasana i rrethuar nga bodhisattvat dhe nimfat qiellore që rrinë pezull mbi të.
Shpellat 9–10
Shpellat 9 dhe 10 janë dy holle chaitya nga periudha e parë e ndërtimit, megjithëse të dyja pësuan rindërtime të papërfunduara në fund të periudhës së dytë. Shpella 10 ishte ndoshta e ndërtuar fillimisht në shekullin e I p.e.s. dhe Shpella 9 rreth një qint vjet më vonë. Faltorthet e vogla që quajtura Shpellat 9A deri në 9D dhe 10A datojnë gjithasthu nga periudha e dytë dhe janë porositur nga individë. Pikturat në Shpellën 10 përfshijnë disa imazhe të mbijetuara nga periudha e hershme, shumë nga një program i pa përfunduar modernizimi në periudhën e dytë dhe një numër shumë të madh imazhesh më të vogla intruzive të vona, pothuajse të gjitha Buda dhe shumë me mbishkrimin e dhuruesve individualë. Këto më së shumti e shmangën programin "zyrtar" të tej-pikturuar dhe pasi pozicionet më të mira ishin përdorur janë futur në pozicione më pak të shquara akoma të papikturuara; tërësia e tyre (duke përfshirë edhe ato që tani kanë humbur) ishte me gjasa mbi 300 dhe janë të dukshme duarët e shumë artistëve të ndryshëm.
Shpella 17
Shpella 17 përmban disa nga pikturat e ruajtura më mirë dhe më të njohura të të gjitha shpellave. Ajo përfshinë një panel që tregon për ekspeditën e Princit Simhala në Sri Lanka. Kjo përfshinë detaje të një mbytjeje anije dhe largimin me shpejtësi nga anija vigane nëpërmjet një kali fluturues. Piktura të tjera të famshme përfshijnë një princeshë duke bërë tualet dhe një princ duke joshur një të dashur me verë.
Shpellat e tjera
Shpella 3 është mjerisht në gjendjen e fillimit të punimeve; sipas Walter M. Spink-ut u fillua menjëherë në fund të periudhës së dytë të punimeve dhe së shpejti u braktis. Shpellat 5 dhe 6 janë vihara, e dyta në dy kate, që janë punime të mëvonshme nga të cilat vetëm kati i poshtëm i shpellës 6 u përfundua. Kati i sipërm i Shpellës 6 ka shumë skulptura përkushtimore private dhe një faltore të Budës, por që është e pambaruar. Shpella 7 ka një façatë madhështore me dy portikë por, ndoshta për shkak të difekteve në shkëmb, që shfaqën probleme në shumë shpella, nuk u realizua asnjëherë shumë në thellësi të shkëmbit dhe konsiston vetëm në dy portikë dhe një dhomë faltoreje me paradhomë, pa holl qendror. Në të gjenden disa kthina. Shpella 8 ishte e gjatë megjithëse daton nga periudha e parë e ndërtimit, por W. Spink e shikon atë ndoshta si shpellën më të hershme nga periudha e dytë, faltorja e saj është një "rimendim". Statuja mund të ketë qenë e skalitur drejtëpërdrejtë nga shkëmbi, ndërsa tashmë është shkatërruar. Shpella u pikturua, por nga pikturat kanë mbetur vetëm disa gjurmë. Shpella 9 është realizuar midis Shpellës 15 dhe 16 gjatë pastrimit të mbeturinave. Është një vihara e vogël me një derë të ngushtë në oborr që ka tre kthina në secilin mur.
Impakti në pikturën moderne
Pikturat e Ajantas, ose më saktë stili i përgjithshëm nga i cili ato janë realizuar, ndikuan shumë në Tibet dhe në Sri Lanka. Rizbulimi i pikturave të lashta të Ajantas i pajisën artistët indianë me shembuj për tu ndjekur nga India e lashtë. Nandalal Bose eksperimentoi me teknikat për të ndjekur stilin e lashtë që i lejoi atij të zhvillonte stilin e tij unik. Abanindranath Tagore dhe Syed Thajudeen i përdorën gjithasthu pikturat e Ajantas si burim frymëzimi.
Llukomiri
Llukomir (serbisht: Лукомир/Lukomir) është fshat në komunën e Zhitoragjës, Serbi.
Mbrojtja civile
parapamje|Shenja dalluese ndërkombëtare e mbrojtjes civile, e përcaktuar nga rregullat e së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe që përdoret si shenjë mbrojtëse. Mbrojtja civile është një përpjekje për të mbrojtur qytetarët e një shteti (përgjithësisht jo-luftëtarë) nga fatkeqësitë e shkaktuara nga njeriu dhe fatkeqësitë natyrore. Ai përdor parimet e operacioneve emergjente: parandalimin, zbutjen, përgatitjen, reagimin ose evakuimin dhe rimëkëmbjen emergjente. Programet e këtij lloji u diskutuan fillimisht të paktën që në vitet 1920 dhe u zbatuan në disa vende gjatë viteve 1930 me rritjen e kërcënimit të luftës dhe bombardimeve ajrore. Strukturat e mbrojtjes civile u përhapën pasi autoritetet njohën kërcënimet që vijnë nga armët bërthamore.
Që nga fundi i Luftës së Ftohtë, fokusi i mbrojtjes civile është zhvendosur kryesisht nga reagimi ndaj sulmeve ushtarake në trajtimin e emergjencave dhe fatkeqësive në përgjithësi. Koncepti i ri karakterizohet nga një sërë termash, secila prej të cilave ka hijen e vet specifike të kuptimit, si menaxhimi i krizave, menaxhimi i emergjencave, gatishmëria për emergjenca, planifikimi i emergjencës, kontigjenca civile, ndihma civile dhe mbrojtja civile.
Disa vende e trajtojnë mbrojtjen civile si një pjesë kyçe të mbrojtjes në përgjithësi. Për shembull, fjala totalförsvar në gjuhën suedeze ("mbrojtje totale") i referohet angazhimit të një game të gjerë burimesh kombëtare për mbrojtjen, duke përfshirë mbrojtjen e të gjitha aspekteve të jetës civile. Disa vende kanë organizuar mbrojtjen civile përgjatë linjave paraushtarake, ose e kanë përfshirë atë brenda forcave të armatosura, siç janë Forcat e Mbrojtjes Civile Sovjetike.
Mitsugu Nomura
Kombëtarja
Për reprezentacionin japonez ka luajtur 12 ndeshje.
Arraute-Charritte
Arraute-Charritte është një komunë në Francë. Arraute-Charritte bën pjesë në departamentin Pyrénées-Atlantiques të rajonit Nouvelle-Aquitaine. Komuna ka një popullsi prej 365 banorë dhe sipërfaqe 22.81 km².
Pedagogjia ushtarake
Pedagogjia ushtarake është një lëndë përkatësisht disiplinë shkencore që merret me studimin e arsimit ushtarak (si me mësimdhënien bazë të aftësive themelore ushtarake, ashtu edhe me zhvillimin e parimeve arsimore dhe edukative në mbrojtjen ushtarake në tërësi).
Përmbledhje
Lënda e pedagogjisë ushtarake shtrihet në aplikimet praktike të të nxënit dhe të mësimdhënies, si dhe në planifikimin e trajnimit të njësive bazë. Në disa vende të botës, pedagogjia ushtarake mund të studiohet në institucione përkatëse arsimore dhe edukative (akademi ushtarake). Si një disiplinë shkencore është zhvilluar sidomos pas Luftës së Dytë Botërore. Çështjet tjera me të cilat merret kjo disiplinë janë ato të cilat lidhen me organizimin dhe hulumtimin e punës arsimore dhe edukative të ushtarëve dhe të kuadrit komandues ushtarak e gjithashtu edhe për përgatitjen e masave të gjëra popullore për mbrojtje dhe vetëmbrojtje.
Bankers Petroleum
Bankers Petroleum Ltd, është një kompani kineze e kërkimit dhe prodhimit të naftës me aktivitetin e saj kryesor në Shqipëri, ku ajo vepron si Bankers Petroleum Albania Ltd.
Historia e blerjes
Në Mars 2016, Geo-Jade Petroleum propozoi një ofertë parash të thata 2.2 CAD për aksion për të blerë kompaninë në një marrëveshje që rezultoi 575 milionë CAD (të konvertuara në 425 milionë dollarë amerikanë). Geo-Jade Petroleum është një kompani kineze e cila tashmë zotëron Bankers Petroleum.
Rëndësia në tregun shqiptar
Pas një investimi që i tejkalon 2.5 miliardë USD në fushën vajgurore te Patos-Marinzës, Bankers prodhon 95% të naftës së papërpunuar në Shqipëri.
Evazion fiskal
Në Qershor 2019, Bankers Petroleum u gjobua me 120 milionë EUR për arsye të shmangies së taksave. Gjoba erdhi si pasojë e një hetimi dy-vjeçar të Drejtorisë së Përgjithshme të Doganave. Nga 2014 deri në 2018, Bankers Petroleum ka shmangur 30 milionëë EUR taksë për lëndët e para, të cilat përdoren për prodhimin e naftës së papërpunuar. Kjo ka të bëjë me naftën gjysëm të përpunuar, të quajtur 'solar', e cila përdoret për të proçesuar naftën krudo.
Hetime penale
Në Tetor 2019, Autoriteti i Konkurrencës në Shqipëri filloi një hetim të thellë ndaj Bankers Petroleum kundrejt abuzimit të dominancës që ajo zotëron në tregun shqiptar. Kompania i tha organizatës ndërkombëtare të lajmeve Reuters se "Bankers kurrë nuk ka shkelur rregullat e tregut të lirë dhe të konkurrencës dhe për më tepër ka abuzuar pozicionin e saj dominues". Sipas Reuters, Bankers është duke reaguar ndaj një hetimi gjashtëmujor të nisur nga Autoriteti i Konkurrencës në biznesin e saj nga 1 janar 2016 deri në tetor 2019 për të parë nëse ajo ka abuzuar ankesat e rafinuesit lokal TOSK ENERGJI SH.A. Kjo e fundit u ankua se Bankers ka refuzuar ta furnizojë atë ose ka vendosur kushte për furnizimet e saj, duke shkaktuar kosto financiare, veçanërisht të lidhura me nevojën për mbylljen dhe rifillimin e rafinerisë në Ballsh.
Vetëmbrojtja
parapamje|Një oficer i lartë i garancisë së pushkëve të Bangladeshit (i lënë me veshje të verdhë/jeshile) zbaton një kontroll/mbajtje mekanike të avantazhit për një marinar të Shteteve të Bashkuara gjatë një demonstrimi. Vetëmbrojtja është një kundërmasë që përfshin mbrojtjen e shëndetit dhe mirëqenies së vetes nga dëmtimi. Përdorimi i së drejtës së vetëmbrojtjes si një justifikim ligjor për përdorimin e forcës në kohë rreziku është i disponueshëm në shumë juridiksione.
Mathura
Mathura është një qytet në shtetin verior të Indisë, Uttar Pradesh. Është i vendosur afërsisht 50 km në veri të Agras dhe 145 km në jug-lindje të Delhit; rreth 11 km nga qyteza e Vrindavanit dhe 22 km nga Govardhani. Është qendra administrative e Distriktit të Mathuras. Gjatë kohës së lashtë, Mathura ishte një qendër ekonomike, e vendosur në pikëtakimin e rëndësishëm të itinerareve të karvaneve. Censusi i vitit 2011 tregonte se popullsia e Mathuras ishte 441 894 banorë.
Mathura është vendlindja e perëndisë Krishna, që është e vendosur në qendrën e Braxhit ose Brixh-bumit, të quajtur Shri Krishna Xhanma-Bumi, që do të thotë: 'vendlindja e perëndisë Krishna'. Është një nga shtatë qytetet e konsideruara të shenjta nga hindutë (Sapta Puri). Tempulli Kesava Deo u ndërtua në kohën e lashtë në vendin e lindjes së Krishnas (një burg nëntokësor). Mathura ishte kryeqyteti i Mbretërisë Surasena, të sunduar nga daja i Krishnas, Kansa.
Mathura ka qenë zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën HRIDAY (Heritage City Development and Augmentation Yojana) të Qeverisë së Indisë.
Historia
Mathura ka një histori të lashtë dhe është gjithashtu vendlindja dhe atdheu i Krishnas, që ishte pjesëtar i Dinastisë Jadu. Sipas tabelës së Archaeological Survey of India në Muzeun e Mathuras, qyteti është përmendur në eposin më të vjetër indian, Ramajana. Në epos, princi Ikshwaku, Shatrughna vret një demon të quajtur Lavanasura dhe pretendon vendin. Pastaj, vendi u bë i njohur si Madhuvan, pasi ishte i mbushur me pyje të dendur, pastaj Madhupura dhe në fund Mathura.
Në shekullin e VI p.e.s. Mathura u bë kryeqyteti i mahaxhanapadas Surasena. Më vonë qyteti u sundua nga Perandoria Maurya (shekujt e IV deri në të II p.e.s.). Megasthenes-i, duke shkruar në fillim të shekullit të III p.e.s., e përmend Mathuran si një qytet të madh me emrin Μέθορα (Méthora). Duke se nuk qe ndonjëherë nën kontrollin e Dinastisë pasuese Shunga (shekulli II p.e.s.) pasi në Mathura nuk është gjetur as edhe një mbetje arkeologjike e pranisë Shunga. Ajo mund të ketë qenë nën kontrollin e tërthortë të Indo-Grekëve disa kohë midis viteve 180 dhe 100 p.e.s. dhe ka qëndruar e tillë deri në vitin 70 p.e.s. sipas Mbishkrimit Javanaraxhja; që u gjet në Maghera, një qytezë 17 km larg Mathuras, fillimi i tre rreshtave të parë të këtij mbishkrimi janë në shkrimin Brahmi dhe të përkthyer thonë: "Në vitin e 116-të të mbretërve Javana..." Megjithatë, ky përputhet me praninë e Dinastisë vendase Mitra në Mathura, në të njëjtën kohë (vitet 150—50 p.e.s.).
Pas një kohe të sundimit vendor, Mathura u pushtua nga Indo-Skithët gjatë shekullit të I p.e.s.. Satrapët Indo-Skithë të Mathuras ndonjëherë janë quajtur "Satrapët Veriorë", në dallim nga "Satrapët Perëndimorë" që sundonin në Guxharat dhe Malwa. Pas Rajuvulas, njihen mjaft sundues pasues si vasalë të Kushanëve, si "Satrapi i Madh" Kharapallana dhe "Satrapi" Vanaspara, që njihen nga një mbishkrim i zbuluar në Sarnath dhe të datuar në vitin e tretë të Kanishkas (rreth vitit 130 të e.s.), në të cilin ata i betoheshin për besnikëri Kushanëve. Arti dhe kultura mathurase arritën kulmin nën Dinastinë Kushane që e kishte Mathuran një nga kryeqytetet e tyre, ndërsa tjetri ishte Purushapura (Peshavari).
Udhëtari kinez Fahsian e përmend qytetin si një qendër të Budizmi rreth vitit 400 të e.s., ndërsa pasuesi i tij Hsuan Zangu, që e vizitoi qytetin në vitin 634 të e.s., e përmend atë si Mot'ulo, duke e përshkruar se përmbante njëzetë manastire budiste dhe pesë tempuj brahmanikë. Më vonë, ai shkoi në lindje në Thanesar dhe Jalandhar në Panxhabin lindor, përpara se të ngjitej për të vizituar manastiret mbizotëruese Theravada në Luginën Kulu dhe të kthehej në jug përsëri në Bairat dhe pastaj në Mathura, përgjatë lumit Yamuna.
Qyteti u plaçkit dhe shumë tempuj u shkatërruan nga Mahmudi i Gaznit në vitin 1018 dhe përsëri nga Sikandar Lodi, që sundonte Sulltanatin e Delhit nga viti 1489 deri në vitin 1517. Sikander Lodi fitoi epitetin 'Butt Shikan', 'Shkatërruesi i perëndive hindu'. Perandori mogul Aurangzeb ndërtoi Xhami Masxhidin (Xhamia e të Premtes) e qytetit gjatë sundimit të tij, që besohet se më parë ishte një tempull hindu.
Në vitin 2016, 24 persona duke përfshirë 2 oficerë policie u vranë në Përleshjen Jawahar Bagh, kur policia u përpoq të shpërndante një numër të madh zaptuesish të parkut publik.
Xhamia Neshat Pashaj
parapamje|Xhamia Neshat Pashaj Xhamia Neshat Pashaj, e njohur ndryshe Xhamia e Kuqe, është një nga objektet e kultit më të vjetra e më të njohura në qytetin e Vlorës. Këtë xhami e ka rindërtuar axha i Ismail Qemalit në themelet e xhamisë që ka ndërtuar Perandoria Osmane. Ajo gjithashtu është një nga dy objektet më të njohura të këtij lloji në qytetin e Vlorës, krahas Xhamisë së Muradies.
Tempujt shpellorë në Badami
Historia
Tempujt shpellorë, të numëruar nga 1 deri në 4 në rendin e krijimit të tyre, që qytetin e Badamit, (i njohur edhe si kryeqyteti i hershëm i dinastisë Chalukya ) janë datuar nga shekulli i VI e tëhu. Datimi i saktë njihet vetëm për shpellën 3, që është një tempull kushtuar Vishnu-së. Një mbishkrim i gjetur aty regjistron krijimin e faltores nga Mangalesha në datën Saka 500 (kalendari hënor, viti 578/579 i e.s.). Mbishkrimi, i shkruar në gjuhën kanada, ka lejuar datimin e këtyre tempujve shkëmboro-shpellorë në shekullin e VI. Kompleksi i shpellave në Badami është përcaktuar si kandidaturë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s nën titullin "Evolucioni i arkitekturës tempullore Aihole-Badami-Pattadakal" në luginën e lumit Malaprabha, e konsideruar si djepi i arkitekturës tempullore që krijoi modelin e tempujve hindu në rajon. Punimet artistike në shpellat 1 dhe 2 paraqesin stilin verior të Dekanit të shekujve të VI dhe të VII, ndërsa ato në shpellën 3 përfaqësojnë njëkohësisht dy tradita artistike të lashta të Indisë; stilin verior të arkitekturës Nagara dhe atë jugor të arkitekturës dravida. Shpella 3 tregon edhe ikona dhe relieve në stilin Vesara, një shkrirje krijuese e ideve nga të dy stilet, ashtu si dhe disa nga shembujt historik më të hershëm të mbijetuar në Karnataka të motifeve yantra-chakra (simbolizëm gjeometrik) dhe piktura me ngjyra. Tre shpellat e para kanë skulptura të ikonave dhe legjendave hindu që kanë të bëjnë me Shivan dhe Vishnunë, ndërsa shpella 4 ka ikona dhe motive xhainiste.
Mathura
Gjeografia
Mathura është e vendosur në koordinatat 27.28°N, 77.41°W. Ajo ka një ngritje mesatare prej 174 metrash (570 këmbë).
Demografia
Censusi indian i vitit 2011 numëroi 441 894 banorë në Mathura, me një rritje prej 22.53 % gjatë dhjetëvjeçarit që nga censusi i vitit 2001. Meshkujt llogariteshin 54% (268 445 persona), ndërsa femrat for 46% (173 449 persona) të popullsisë. Raporti seksual i Mathuras është 858 femra për 1000 meshkuj, nga 840 femra për 1000 meshkuj që ishte në vitin 2001. Megjithatë, raporti seksual kombëtar është 940 femra për 1000 meshkuj. Dendësia e popullsisë në vitin u rrit nga 621 persona për km2 në 2001, në 761 persona për km2 në 2011. Mathura ka një raprot mesatar të alfabetizmit prej 72.65 %, që është rritur nga 61.46 % në 2001, por akoma më i ulët sesa mesatarja kombëtare prej 74.04 %. Nivelet e alfabetizmit mashkullor dhe femëror janë përkatësisht 84.39 % dhe 58.93 %. 15.61 % e popullsisë së Mathuras është nën moshën 6 vjeçare. Kjo shifër në censusin e vitit 2001 ishte 19.56. Mathura ka popullsi të madhe xhate dhe jadave në zonat rurale dhe brahminësh dhe Banijasë në zonat urbane.
Tempujt shpellorë në Badami
Shpella 1
Shpella 1 është rreth 18 metra mbi nivelin e terrenit në pjesën veri-perëndimore të kodrës. Hyrja arrihet nëpërmjet një serie shkallësh që paraqesin relieve ganash xhushe (me koka gjedhi dhe kuajsh) në postura të ndryshme. Veranda, me përmasa të brendshme 21 m me 20 m, ka katër kolona të skalitura me relieve të zotit Shiva të paraqitur duke kërcyer dhe mishërime. Gardianët dwarapala (portierë) në hyrje të shpellës janë 1.879 metra.
Mathura
Demografia
Qyteza dhe fshatra të njohur të distriktit të Mathuras janë si vijon: Vrindavani, Baldeo, Nandgaoni, Barsana, Goverdhani, Gokuli, Chaumuhani dhe Kosi Kalani.
Tempujt shpellorë në Badami
Shpella 1
Portretet shpellore e Shivës duke kërcyer Tandava si Nataraja. Imazhi, 1.5 metra i lartë ka 18 krahë në një formë që shpreh pozicione kërcimi të renditura në një formë gjeometrike, që Alice Boner, historian arti dhe indianolog zvicerian, thotë se është një ndarje e kohës që simbolizon rrotën kozmike. Ndërsa shumica e krahëve shprehin mudra (gjeste simbolike të duarve), disa nga krahët mbajnë objekte si tambure, një triden dhe një sëpatë; disa madje kanë gjarpërinj të përdredhur rreth tyre. Shiva ka në krahë djalin e tij Ganesha dhe demin Nandi. Duke u bashkuar në Nataraja, një mur paraqet hyjneshën Durga, që është paraqitur duke vrarë demonin-buall Mahishasura. Diku tjetër, djemtë e Shivas, Ganesha dhe Kartikkeya, zoti i luftës dhe hyjnia e familjes së dinastisë Chalukya, shihen në një nga skulpturat e skalitura në muret e shpellës, me Kartikkeya-n duke qëndruar mbi një pallua. Shpella ka gjithashtu skulptura të hyjneshave Lakshmi dhe Parvati të shoqëruara nga Harihara, një skulpturë 2.36 metra e lartë e një imazhi të shkrirë që është gjysëm-Shiva dhe gjysëm-Vishnu. Në të djathtë, drejt fundit të murit, është një reliev skulpturor i Ardhanarishvara-s, një formë e përbërë androgjine e Shiva-s dhe bashkëshortes së tij Parvati. Të gjitha figurat janë të zbukuruara me skalitje dhe të rrethuara nga borde me relieve kafshësh dhe shpendësh. Dizajni i zambakut është një temë e zakonshme. Në tavan gjenden imazhet e çifteve Vidyadhara. Përmes një të çare në murin e mbrapëm të shpëllës është një faltore e shenjtë katrore me shumë imazhe të skalitura. Imazhe të tjera të shquara në shpellë janë Nandi, demi në formën skulpturore të Dharmadeva-s; zotit të drejtësisë; Bhringi, një besimtar i Shiva-s; një hyjneshë e zbukuruar duke mbajtur një objekt të sheshtë në dorën e saj të majtë, të gjitha këto pjesë e Ardhanarishvara. Çatia e shpellës ka pesë panele të skalitura me panelin qendror që paraqet gjarpërin Shesha. Koka dhe busti janë të formuara mirë dhe të projektuara nga qendra e përdredhjes. Në një tjetër ndarje tjetër një baso-reliev me diametër 0.76 metra ka skalitje të një mashkulli dhe femre; mashkulli është Yaksha duke mbajtur një shpatë dhe femra është Apsara me një vel fluturues. Paneli në vazhdim ka skalitje të dy figurave të vogla dhe paneli në fund është skalitur me zambakë.
Mathura
Hekurudhor
Mathura është e lidhur mirë me trena me qytetet kryesore të Indisë si New Delhi, Bombeji, Kalkuta, Chennai, Bangalore, Hyderabadi, Indore, Alwari, Jaipuri, Bhopali, Gwaliori, Jabalpuri, Ujjaini, Rewa, Laknau, Kanpuri, Varanasi etj.
Qyteti shërbehet nga katër stacione hekurudhore, Nyja e Mathuras që është më i madhi që le lidh me Indinë Perëndimore, Veriore dhe Jugore. Kantoni i Mathuras e lidh me Uttar Pradeshin lindor. Bhuteshwari shërben për trenat për në Delhi, Delhi NCR, Agra, Bharatpur dhe Alwar. Një tjetër stacion, Krishnaxhanmabumi e lidh me Vrindavanin nëpërmjet autobusëve hekurudhorë.
Rrugor
Mathura është e lidhur mirë me rrugë me pjesën tjetër të Uttar Pradeshit dhe Indisë. Përmes qytetit kalojnë Autostrada Kombëtare 19 (Delhi-Howrah) dhe Autostrada Kombëtare 44 (Srinagar - Kanyakumari). UP SH 33 (Bareilly - Mathura nëpërmjet Badaunit, Ujhanit, Kasganxhit, Soronit, Sikandra Raos dhe Hathras) është një arterie e rëndësishme autostradale. ‘Yamuna Expressway’ lidhet gjithashtu me Mathuran dhe në fakt është mënyra më e shkurtër për të shkuar në Mathura me makinë.
Qyteti shërbehet kompanitë e shërmbimit të autobusëve të Uttar Pradeshit, Raxhastanit, Harjanas, Madja Pradeshit, Delhit, Çandigarit dhe Panxhabit. Pika e grumbullimit të Mathuras, e menaxhuar nga kompania e autobusave të shtetit të Uttar Pradeshit – ofron 120 autobusa. Janë të disponueshëm autobusa të drejtpërdrejtë për në Alwar, Agra, Aligarh, Khair, Indore, Bhopal, Gwalior, Jabalpur, Jaipur, Udaipur, Ajmer, Delhi, Chandigarh, Laknau, Kanpur, Meerut, Haridwar, Rohtak dhe qytete të tjera indiane. Ekziston gjithashtu edhe një shërbim autobusash ndërqytetas i ‘Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission’ (JNNURM).
Ajror
Deri tani qyteti nuk ka një aeroport, por në vitin 2012 u propozua aeroport ndërkombëtar për Mathuran. Ministri i aviacionit civil Ajit Singh sugjeroi emrin e Mathuras për vendin e aeroportit të ri ndërkombëtar kryeministrit të Uttar Pradeshit Akhilesh Yadav. Emri i Mathuras doli në skenë kur grupi i ministrave përfundoi planifikimin e ndërtimit të ‘Taj International Airport’ në Noidan e Madhe. Terreni është shënuar dhe është në vijim puna për ndërtimin pranë ‘Yamuna Expressway’, që planifikon të hapet së shpejti me fluturime të rregullta për në Delhi, Bombeji, Ujjain dhe Varanasi dhe në të ardhmen, në disa itinerare ndërkombëtare.
Rëndësia strategjike
Mathura është vendi i Korparmatës së I Indiane (Formacion Goditjeje) brenda Komandës Qendrore të Ushtrisë Indiane, që bujt qendrën e Korparmatës së I Goditëse në një zonë të madhe të klasifikuar në rrethinat e qytetit, të njohur si Kazermat e Mathuras (vetë Komanda Qendrore e ka qendrën e saj në Laknau). Ajo bujt njësi të këmbësorisë goditëse, njësi të mbrojtjes ajrore, bivizione të blinduara, brigadat e xhenios, njësi të artilierisë dhe njësi të klasifikuara të komandës strategjike bërthamore. Korparmata e I është përgjegjëse më së pari për kufijtë perëndimorë të Indisë. Në vitin 2007 gjatë Stërvitjes Ashwamedha, të gjitha divizionet e blinduara, të artilierisë dhe këmbësorisë kryen një stimulim të një sulmi në një mjedis të përgjithshëm bërthamor, kimik dhe biologjik. Synimi ishte të tregonte aftësinë operacionale në intensitet të lartë, në beteja të shkurtra dhe të 'befasishme'.
Industritë
Rafineria e Mathuras e vendosur në qytet është një nga rafineritë më të mëdha të naftës në Azi me një kapacitet rafinimi prej 8.0 MMTPA (Million Metric Tones per Annum). Ajo është një rafineri nafte e Indian Oil Corporation tepër e përparuar teknologjikisht. Rafineria e Mathuras është e para në Azi dhe e treta në botë që ka marrë certifikatën e lakmuar ISO-14001 për sistemin e menaxhimit të mjedisit në vitin 1996.
Industria tekstile që përfshin si stampimin e sarit ashtu dhe ngjyrosjen dhe manifakturimi i zbukurimeve prej argjendi janë kontribuesit kryesorë induistrialë në rajon.
Politika
Në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2014 z. Hema Malini i ‘BJP-së’ u bë anëtar i parlamentit nëpërmjet zonës elektorale të Mathurës. Kryebashkiaku i qytetit është z. Manisha Gupta po i ‘BJP-së’.
Kultura
Mathura ka kontribuar mjaft në kulturën indiane nëpërmjet trashëgimisë së saj të pasur. Etosi i Mathuras dhe në fakt i gjithë Braxh mandali është i përqendruar ndaj Krishnas dhe rrëfenjave të tij. Gjatë festave kryesore kushtaur Krishnas Mathura ka një veprimtari të rritur kulturore.
Tempujt shpellorë në Badami
Shpella 2
Relievi më i madh në shpellën 2 paraqet Vishnu-n si Trivikrama, me një këmbë në Tokë dhe tjetrën të drejtuar në veri. Portretizime të tjera të Vishnu-së në shpellën e tij përfshijnë Varaha-n (një derr) i treguar duke shpëtuar Bhudevi-n (simbol i Tokës) nga thellësitë e oqeanit; dhe avatarët e Krishnas, legjenda që gjenden në tekstet hindu purana siç është Bhagavata Purana. Si murti-t (format) e tjera madhore kjo dhe shpellat e tjera Badami, skulptura Varaha është vendosur në një rreth; sipas Alice Boner, paneli është një drejtëkëndësh vertikal "lartësia e të cilit është e barabartë me rrethin e ndarë me tetë pjesë dhe anët janë të pozicionuara sipas raporteve esenciale gjeometrike, në këtë rast në pjesën e dytë vertikale të rrethit". Porta është e kornizuar nga shtylla që mbajnë një trabeacion me tre blloqe të zbukuruara me gavaksha. Hyrja e shpellës ka gjithashtu dy gardianë që mbajnë lule në vend të armëve. Fundi i mureve të verandës së jashtme janë të zbukuruar me panele skulpturore: në të djathtë, Trivikrama dhe në të majtë, Varaha duke shpëtuar Bhudevin, me një gjarpër pendestar me shumë koka (Nāga) poshtë. Muret e afërta anësore dhe tavani kanë gjurmë të pikturave me ngjyra, duke sugjeruar se shpella kishte piktura murale. Kolonat tregojnë zota dhe skena betejash; tundja e oqeanit kozmik (Samudra Manthan); Gajalakshmi dhe figura; Brahma; Vishnu në gjumë mbi Shesha; ilustrime të lindjes së Krishnas; rinia e Krishna-s; Krishna me gopit; dhe lopët. Tavani i shpellës 2 tregon një rrotë me gjashtëmbëdhjetë peshq shkopinj ndarës në një kornizë katrore së bashku me svastika dhe çifte duke fluturuar. Ndarjet e fundit kanë një çift duke fluturuar dhe Vishnu-në mbi Garuda. Holli kryesor në shpellë është 10.16 m i gjerë, 7.188 m i thellë dhe 3.45 m i lartë dhe është i mbajtur nga tetë shtylla në dy radhë. Çatia e këtij holli ka panele të mbushura me basorelieve. Në pjesët e sipërme të murit, një frizë shtrihet përgjatë gjithë murit me skalitje nga episodet e legjendave të Krishna-s ose Vishnu-së. Skulpturat e shpellës 2, si dhe të shpellës 1, janë në stilin verior të Dekanit të shekullit të VI dhe të VII të ngjashme me ato të gjetura në Shpellat Ellora.
Mathura
Kultura
Kultura Braxh shprehet gjerësisht nëpërmjet praktikash të larmishme. Sanxhhi është arti plotë ngjyra i dekorimit te terreinit me lule.
Rasija është një traditë që pjesë integrale e kulturës së Mathuras. Përshkrimi i dashurisë së çiftit hyjnor të Radhas dhe Krishnaxhit është një traditë e këngëve folklorike. Është pjesë e pandashme e festimeve të Holit dhe festave të tjera në Mathura. Dhulendi – Holi shoqëruar me tamburë (dholak), ngjyra, etj., ka lindur nga rajoni i Braxhit mijëra vjet më parë.
‘’Rasa lila’’ e Mathuras është bërë pjesë integrale e Folklorit Indian. Krshnaxhi ka kërcyer Rasën me gopit në brigjet e lumit Jamuna.
Charkula është një kërcim tradicional folklorik i Braxhit. Në këtë kërcim, një grua mban në ekuilibër një kolonë ‘deepika’ në kokën e saj dhe kërcen e shoqëruar nga këngë folklorike burrash ‘rasija’.