cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Radio Tirana
Historiku i Radio Tiranës
janari i vitit 1947 do të sillte ndryshime të tjera në programet e Radio Tiranës. Pjesët muzikore, fjalimet e madje reportazhet deri atëhere regjistroheshin në disqe të buta(deciliter). Përgjatë gjithë vitit 1950 programet e Radio Tiranës nuk patën ndonjë ndryshim të ndjeshëm.
Ndryshimet në programin e Radio Tiranës janë të vogla gjatë periudhës mars 1949-mars 1951.
15 qershor 1952 Radio Tirana bëri një hap të dukshëm cilësor. Nisi të transmetonte katër emisione në javë për fëmijë.
Ngjarje me rëndësi gjatë vitit 1957 ishte dhe fillimi i programit të dytë të Radio Tiranës, një nevojë e domosdoshme për ti dhënë më shumë hapesirë dëgjuesit. Në vitet 50-60 sipas një relacioni që ndodhet në Arkivin e RTSH raporti ishte 40% programe e emisione të folura e 60% muzikë. Muzika shqiptare e kultivuar e regjistruar nga Radio Tirana ishte ende në hapat e saj të parë.
Në vitin 1962 një ngjarje tjeter e rëndësishme për Radio Tiranën ishte krijimi i Orkestres Sinfonike. Qëllimi i krijimit të saj ishte të siguronte dhe të mbulonte me orë transmetimi muzikore duke bërë të mundur realizimin e shumë aktiviteteve artistike që ideonte dhe realizonte ky institucion. dhjetori i këtij viti do të shënonte një ngjarje të madhe jo vetëm për Radio Tiranën por në përgjithësi për jetën artistike në vendin tonë. Nga 24-26 dhjetor u zhvillua Festivali i parë i këngës në Radio, i cili vijon edhe sot. Nismëtarët e këtij festivali ishin përgjegjësi i redaksisë së muzikës, Abdulla Grimci dhe redaktori i po kësaj redaksie Vath Çangu,në të njëjten kohë kompozitor dhe autor këngësh.
U vunë në lëvizje shumë kompozitorë të cilët paraqitën 48 këngë.
Më 6.12.1965 Radio Tirana nis emisionet në godinën e re. Gjatë kësaj periudhe Radio Tirana kishte marrë në të vërtetë pamjen e një radioje moderne në kuptimin e plotë të fjalës.
Në përgjithësi emisionet e Radios të kësaj periudhe ashtu si dhe i gjithë shtypi ynë i shërbente propagandës së Partisë së Punës, duke lartësuar arritjet e shkëlqyera të popullit në shoqërinë e re socialiste, megjithse nga ana profesionale po i përshtateshin natyrës së radios ku duhet të tingëllojë sa më natyrshëm fjala e gjallë, e lirë dhe e zhdërvjellët.
Gjatë vitit 1966 në Radio Tirana nisën të punonin dy gazetarë të rinj të cilët i dhanë një hov të dukshëm radiokronikës. Këta ishin, Alfons Gurashi e Agron Çobani të cilët filluan si radiokronistë për probleme politike, ekonomike e sociale në redaksinë e informacionit.Kështu më 1966,falë këtyre dy gazetarëve, u krijua shkolla e radiokronikës shqiptare.
Në vitin 1972, me fillimin e liberalizimit të jetës në vend, në kohën kur dukej se po frynte një fllad ndryshimesh, Radio Tirana filloi Anketën muzikore si dhe provoi futjen e muzikës së huaj, siç ishin përshëmbull Beatles. Ishte koha e pas Festivalit të 11-të, prandaj edhe kontestimet, reagimet dhe kundërshtimet ishin të ndjeshme. Ne vitet 80 filloi transmetimet kanali i dyte. Ai mbahet mend per kenget e bukura te Hulio Iglesias apo Modern Talking, Mireille Matie, Demis Rusos e shume yje te muzikes, qe transmetonte ne ditet e veres. Ne plazhin e famshem te Durresit qytetaret shumica nga Tirana kishin en sfond keto kenge te bukura gjate diteve te plazhit.
Koha e ndryshimeve
Era e ndryshimeve, solli më shumë liri për gazetarët, por edhe më shumë hapësirë dhe vërtetësi për dëgjuesit, të cilët e shihnin RTSH, si të vetmin mjet informimi për ngjarjet e vrullshme që shoqëronin Shqipërinë.Për dëgjuesit e Radio Tiranës, ka mbetur i pashlyer edhe komenti i gazetarit Alfons Gurashi, në ditën e rrëzimit të monumentit të Enver Hoxhës.
Vitet ’90, e gjetën Radio Tiranën pothuajse me të njëjtin personel. Megjithatë, përmbysja e komunizmit, nuk u përjetua njëlloj nga të gjithë ata që punuan aty. Nisën transmetimet e drejtperdrejta fillimisht me emisinin DIAPAZON në mesditë e më pas në emisionet e mengjesit ku u eksplorua premierë komenti i shtypit,lidhjet telefonike me qytetarët, Oroskopi satirik. Gazetarët krijues të Radio Tiranës nga Redaksia e Kulturës si Valdete Antoni, Jani Duri, Vangjel Kozma, Rezarta Reçi dhe Syzheta Malaj nga Fono Arkiva e Radios, e cila ridimensionoi akademinë muzikore; ishin të parët që ditën me dashuri të përcjellin vlera në të gjitha ndryshimet demokratike që ndodhën në Shqipërine e asaj kohe dhe kanë ditur të mbajnë publikun pas tyre, duke synuar të jenë mbi të gjitha profesionistë.
Kjo gjeneratë kolegësh vizionarë e ndodhur në kapërcyell mes dy epokave; hapi dyert edhe për të rinjtë e gjeneratës të mëvonshme duke i afruar pa egoizëm, pranuar e moderuar mendimin Ndryshe në një tjetër kualitet; pasi diti njëkohsisht të njohë dhe vijojë vlerat e traditës të përshtatura ndaj modernitetit.
Madje një tjetër meritë e kësaj plejade gazetarësh të Radio Tiranës (dhe jo nga televizionit siç u shfaqën pasi gjendja ishte qetsuar), ishte se ndërhyri në moment dhe ndali dhunën e ushtarve që ruanin RTSH me armët drejtuar ndaj njerzve në turmat e popullatës së revoltuar ndaj diktaturës dhe nga rënia e bujshme e Çausheskut në Rumani në vitin 1991. Çdo reformë e bërë në Shqipëri, çdo moment historik, çdo konflikt social apo çdo ngjarje artistike, është përcjellë pikësëpari nga Radio Tirana, radio e cila mbulon me sinjal të gjithë vendin. Një tjetër forcë demokratike në këtë institucion ishte dhe lëvizja sindikale e cila u shua gradualisht me kalimin e erës së ndryshimeve.
Radio Tirana sot është një kompleks i organizuar që trasmeton programe për dy kanale, si dhe bën mbulim ndërkombëtar në valë të mesme dhe të shkurtëra. Radio Tirana prodhon tërësisht programet që ajo transmeton, si lajmet, kulturën, shkencën, ekonominë, muzikën, dramatizimet për të rritur dhe fëmijë, sportin, etj. Kesaj periudhë i takon emisioni i parë i gjatë i radios Heshtje Jo nga qershori gusht 1994. Kjo qe sfida e transmetimit 24 orësh të Radios dhe sprova qe 10 ore transmetim ti besohej nje grupi të rinjsh prej 5 gazetaresh t rinj Adrian Krasta, Enkel Demi, Alma Sulaj, Ermenita Stafa, Mimoza Picari. Ai ishte strukturuar në permbajtje te vet ndryshe nga gjithshka tjetër në Radio. Kishte përballje të rinjsh në perpjekje per te zbuluar shpirtin binjak; kroniken rozë, kronikën e zezë, kripë dhe muzikë dhe poezi. Ne vitin '94 në strukturën programore të radios nisën edhe emisionet blloqe të mëdha të tipit Antologji Social Kulturore: Radio Panorama, Diapazon.
Risjellja
Prej tri vitesh jo me sens nostalgjikesh, por profesionalizem ne vleresim, eshte tentuar risjellja e programeve qe i rezistuan kohes si: Anketa Muzikore ne Maratona e kenges se muzikes se lehte shqiptare, Radio Posta ne Tinguj per ju, apo se fundi regjistrimet e Radio Perralles aq te dashur per degjuesin e vogel sjell nga e mirenjohura Vera Zheji. Ne kohe eshte rikthyer po keshtu pas nje pauze edhe regjistrimi i teatrit, dikur Teatri ne Mikrofon sot Mikrofoni i teatrit te Radio Tiranes. Radiodramatizimi po keshtu i kerkuar nga degjuesit pati nje sprove ne rikthim me te sukseshmin Rrno vetem per me tregue te At Zef Pllumit. Te gjithe keto cikle te rikthyera dhe te mirepritura tentojne vijimsine.
Radio Tirana është dëshmitare, por edhe protagoniste e historisë shqiptare. Janë punonjësit e saj, të gjithë të apasionuar, njerëz kurajozë e profesionistë, të gjithë të dashuruar pas radios dhe magjepsjes së saj, ata që sot bejne Radio Tiranën, tempullin e kulturës dhe të emancipimit njerëzor.
Radio Tirana vijon ne nje pjese te madhe te emisioneve te saj ta shoh degjuesin si protagonist...c\'ka do te thote, jo vetem te jete prane gjithckaje ka lidhje me interesat e tij, por ta bej pjese aktive, duke kerkuar nga ai bashkepunimin, ne studiot e hapura, bashkebisedimin, si dhe ne hapesirat e komunikimit per te plotesuar preferencat e mberritura direkt prej tij...
Beteja e Legnicës
300px|parapamje|Tablloja Beteja e Legnicës Beteja e Legnicës (pol.: Bitwa pod Legnicą / gjer.: Schlacht von Liegnitz) thirret beteja që ndodhi afër qytetit Legnica në Silesi më 9 prill 1241.
Në këtë betejë të luftës së armatosur u ballafaquan ushtria e Perandorisë Mongole me ushtrinë evropiane të kombinuar nga trupat polake dhe gjermane të komanduara nga duka polak Henri II Pios i Silesisë i ndihmuar nga feudalët vendas dhe kalorësit e Urdhrave ushtarake krishtere të dërguara nga Papa. Evropianët në këtë betejë tentonin të ndalonin marshimin e trupave mongole në pjesën veriore të Evropës. Përkundër fitores së mongolëve në këtë betejë shtrirja e tyre në veri të Evropës nuk ndodhi.
Campora San Giovanni
parapamje|350px|Campora San Giovanni
505
Mbi vitin 505.
Campora San Giovanni
Campora San Giovanni ('Campura San Giuvanni' ose 'Campura Santu Janni', në dialektin arkaik Camporan) është një fshat italian pjesë e komunës Amantea, në provincën e Kozencës, në Kalabri, i vendosur afër kufirit me provincën e Katancaros. Fshati ka rreth 7.200 banorë.
Gjeografia
Campora shtrihet në brigjet e Tirenit në një rrafshinë të vogël, pranë një kodre në të cilën rritet rrushi dhe ulliri. Prej aty duket një panoramë impresive:
Beteja e Legnicës
Para betejes
Pas rënies së Kievit më 1240 në duar të mongolëve, I pari i tyre Kani Batu me një armatë të madhe të përbërë nga numër i vogël i mongolëve, vazhdojë marshimin pushtues në lindjen e afërt dhe në drejtim të Polonisë. Gjatë marshimin të Kanit Batu, trupat e tij përdhosën Sadomirin dhe Krakaun dhe në vitin 1240/41 e ai ndau ushtrinë. Një degë e ushtrisë, nën princin Paidar dhe Orda marshoi në veriperëndim të Evropës, ndërsa Batu me degën kryesore marshoi në jug.
Campora San Giovanni
Ekonomia
Sektorët ekonomikë më të rëndësishëm në Campora janë Bujqësia dhe Turizmi. Që nga mesi i shekullit të 20. kultivohet qepa Tropea e kuqe, që eksportohet edhe jashtë fshatit. Në Campora gjendet edhe një fshat turizmi. Porti që u ndërtua në 2003-shën e lidh Camporën me Ishujt Ajole.
Beteja e Legnicës
Rrjedha e luftimeve
Në lëndinat juglindore të qytetit të quajtur Legnicë, Henri II-të pozicionoi trupat e tij përballë Aurës së artë mongole të cilët depërtonin nga Krakau dhe Bresau në drejtim të veriperëndimit për të siguruar marshimin e Kanit Batu në Hungari (Beteja e Muhit). Trupat e Henrit II-të përbëheshin nga kalorësit polak dhe gjerman si dhe kalorësit templarët e ndoshta edhe nga misionarët Johanitas. Përpos tyre, Henri II-të priste edhe përforcime nga Mbreti Wenzel I-rë i Bohemisë, i cili donte të merrte pjesë në betejë. Mirëpo në ditën e betejës ai ishte larg vendngjarjes dhe vetëm një para-trup bohemase arriti në betejë. Trupat nën komandën e ‘’Henrit II-të’’, u asgjësuan plotësisht së bashku me ta edhe ai. Koka e tij u vu mbi një shtizë si trofe, dhe mongolët parakalonin me të para portës së qytetit Legnicë. Mirëpo edhe për kundër fitores, mongolët nuk vazhduan depërtimin në veri.
Campora San Giovanni
Qarkullimi
Campora San Giovanni gjendet në rrugën shtetërore SS 18 dhe është e lidhur me hekurudhën. Autostrada A3, që lidh Salerno-n me Reggio Calabria-n, të lidh edhe me Aeroportin Lamezia Terme, që është rreth 25 kilometra larg.
Festat
Çdo vit festohet me fishekzjarre nga 1. deri 3. shtator festa e Patronatit në nder të Franc i Paolës.
Horry County
Horry County është një nga  qarqet në shtetin federal South Carolina të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Lista e integraleve të funksioneve logaritmike
Lista e meposhtme është një listë e integraleve të funksioneve logaritmike. Për një listë të plotë shihni lista e integraleve.
Vini re: merret parasysh se x>0 në gjithë artikullin, dhe C është konstantja e integrimit.
Skuadrat futbollistike nga Anglia
{| border="1" width=100% cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%"
"Studime për artin" 11/2005
"Studime për artin" 11/2005 revistë letrare në gjuhën shqipe
"Studime për artin" numri i parë i së ciles doli në Tiranë më 00 === 199=   u botua nën kujdesin e një grupi studiuesish  shqiptarë te Qendres për studimin e Artit,: kryeredaktorJosif Papagjoni, Jakup Mato, Abdurrhaman Myfti,
Tematika
"Studime për artin" 11/2005 permban : 4. Prof. Dr.Josif Papagjoni Prof Dr. Jakup Mato "Arti shqiptar ne periudhën e pavarësise"
506
Mbi vitin 506.
Republika Socialiste e Bosnjës dhe Hercegovinës
Republika Socialiste e Bosnjës dhe Hercegovinës (Serbo-Kroate: Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina, Социјалистичка Pепублика Босна и Херцеговина) ishte një shtet Socialist apo Federativ në Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë.
Bosnja dhe Hercegovina (Tani-e sotshmja) u bë pjesë në Jugosllavi nga 31 janar, 1946 deri më 1 Mars, 1992. Përkatësisht sikurse edhe sot që është kryeqytet i Bosnjës Sarajeva në ato kohë Sarajeva ishte gjithashtu edhe si kryeqytet i Republikës Socialiste të Bosnjës dhe Hercegovinës. Bosnja Socialiste në atë kohë ishte shteti i 3-të më i madh me 51.129 km². Popullsia në Bosnjën Socialiste ishte 4.377.053 (Rreth 5 milion), i njohur gjithashtu si shteti i 3-të me popullatë më të madhe. Valuta apo Paraja ndërkohore në Bosnjën Socialiste ishte Dinari Jugosllav apo Dinar, ndërsa zona kohore UTC +1.
507
Mbi vitin 507.
Vuça (Rozhajë)
Vuça është një fshat në Komunën e Rozhajës, Mali i Zi. Ndodhet në kufirin me Serbinë.
Sipas regjistrimit të vitit 2011, popullsia e tij ishte 418.
508
Mbi vitin 508.
Lista e integraleve të funksioneve hiperbolike inverse
Lista e meposhtme eshte nje liste e integraleve te funksioneve hiperbolike inverse. Per nje liste te plote shihni lista e integraleve.
Ne te gjitha formulat konstantja a merret te jete jo-zero, dhe C është konstantja e integrimit.
Bolonja
Bolonja (italisht Bologna, ose Bulåggna në dialektin bolonjez) është qytet në Italinë veriore, kryeqendër e Qytetit Metropolitan të Bolonjës dhe e rajonit Emilja-Romanja me 386 298 banorë (2015), të cilët jetojnë në një sipërfaqe prej 140,73 km², me një dendësi 2.742,43 banorë/km².
Faton Mehmeti
Faton Mehmeti ka lindur në Ferizaj me 12.09.1982. Ka mbaruar fakultetin e filologjisë, dega Letërsi dhe Gjuhë shqipe, dhe vazhdon masterin po në këtë drejtim.
Merret me shkrime të ndryshme: poezi, recensione, vështrime letrare si dhe shkrime (opinione) të ndryshme në gazetat ditore. Hobi ka futbollin, dhe i pëlqen të vizitojë dhe të njohi kultura dhe njerëz të huaj. Punon si mësimdhënës në shkollë fillore, dhe ligjëron lëndën gjuhë dhe letërsi shqipe
Skënderbeu, heroi i Shqipërisë
Skënderbeu, heroi i Shqipërisë me Autor; Cuk Simoni. Përkthyesi: Bardhyl Selimi. Shtëpia Botuese "SHBLSH e Re " Tiranë, 2010. Faqet e librit 154.
509
Mbi vitin 509.
Kantoni Pont-de-Veyle
Përbërja aktuale
Kantoni Pont-de-Veyle aktualisht përbëhet nga 12 komuna.
Georgetown County
Georgetown County është një nga  qarqet në shtetin federal South Carolina të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
News Corporation
News Corporation (lexo: Njuz Korporejshën, shkurt: News Corp lexo: Njuz Korp, sq.: Korporata e Lajmeve) është një nga ndërmarrjet më të madhe mediale të botës. Themeluar nga Rupert Murdoch.
511
Mbi vitin 511.
Greenville County
Greenville County është një nga  qarqet në shtetin federal South Carolina të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Rupert Murdoch
thumb|250px|Rupert Murdoch Keith Rupert Murdoch lindi më 11 mars 1931 në Melbourne. Është një sipërmarrës amerikan-australian mediash dhe themeluesi i News Corporation.
Kantoni Calais-Est
Kantoni Calais-Est (frëngjisht: Canton de Calais-Est) është një kanton në departamentin Pas-de-Calais, rajonin Nord-Pas-de-Calais në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Calais. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 23481 banorë.
York County (South Carolina)
York County është një nga  qarqet në shtetin federal South Carolina të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
American Gangster
American Gangster ështe një film Amerikan i cili është shkruar nga Steven Zaillian dhe regjisor Ridley Scott.
Rolet kryesore të filmit janë Frank Lucas (i interpretuar nga Denzel Washington) dhe Richie Roberts (Russell Crowe).
Frank Lucas prezenton jetën e vërtet të Harlem i cili kontrabandon Heroin në Shtetet E Bashkuara në shërbim të Aeroplanit që kthehej nga Lufta në Vietnam.
Russell Crowe prezenton Richie Roberts,detektiv i cili përpiqet rrëzoj Frank Lucasin.
Incizimi është bërë në disa vende të New Yorkit.American Gangster është realizu në Shba dhe Kanada më 2 nëntor 2007.
Keze Kozeta Zylo
Zonja Keze Kozeta Zylo ka punuar si një mësuese e letërsisë në disa gjimnaze të Tiranës, bashkëpunoi me gazetën “E Ardhmja” të gjimnazit “Cajupi” dhe u përfshi energjikisht në proceset demokratike. Ajo mori pjesë aktive në krijimin e Partisë Demokristiane të Shqipërisë ku u zgjodh sekretare e saj dhe drejtonte gazetën “Ora e Shqipërisë”. Në shkurt në vitin e mbrapshtë të 97-ës  ajo u largua me familjen e saj ku u integrua me dinjitet në botën amerikane.
Vazhdon kualifikimet në kolegj, emërohet Këshilltare e studentëve në BramsonORT College (2000-2004).
Është zgjedhur sekretare për shtypin dhe informacionin në Shoqatën e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë në USA. 2007-2010.
Rreth poezive të saj u zhvillua një orë mësimi e rregullt në shkollën e mesme Susan E. Wagner në Staten Island, New York, udhëhequr nga Prof.Helen Decker.
Gjithashtu poezitë e saj u përzgjodhen dhe u interpretuan në një mjedis amerikan, gjatë një aktiviteti letraro-artistik, në një nga qendrat e mëdha kulturore “Staten Island Greenbelt center, udhëhequr nga znj.Sheree Sobel, shkrimtare dhe psikologe.
Publikon vazhdimisht në gazetën “Illyria” dhe “Dielli” në USA.
Narratore në TV Alba Life në Staten Island, New York, ku së bashku me bashkëshortin e saj z.Qemal Zylo Ph.D kandidate dhe familjen, janë themelues të TV Alba Life New York dhe të shkollës shqipe “Alba Life” Ambasador i Kombit që operon në disa lagje të Nju Jorkut.
Është e martuar me z.Qemal Zylo dhe ka dy vajza, Dr.Valbona Zylo Watkins dhe Klodiana Zylo Halsted.
Ka organizuar për vite radhazi, së bashku me bashkëshortin e saj z.Qemal Zylo, ditën e Flamurit si dhe veprimtari të tjera atdhetare, kulturore dhe patriotike për Shqiperinë, si dhe simpoziume për çështjen e Kosovës.
Çmimet:
Libra të botuar
7.  Bashkautore në librin: “Kur e lë zogu folenë”
8.  Bashkautore në librin: “Itaka e fjalës”
9.  Redaktore në antologjinë “Zemra Prindërore”
10.  Bashkautore në librin: “Antologie de poezie”
11. Bashkautore në librin “Zonjat Shqiptare në New York” 2016
Ka gati për botim dhe dy libra të tjerë.
Shpejtësia këndore
Në fizikë, shpejtësia këndore është një madhësi vektoriale (më saktësisht, një pseudovektor) e cila përcakton shpejtësinë këndore të një objekti përgjatë aksit në të cilin objekti është në rotullim. Në sistemin e njësive SI njësia e shpejtësisë këndore është radian per sekondë, edhe pse kjo mund të jetë e matur në njësi të tjera të tilla si gradë për sekondë, rrotullime për sekondë, gradë për orë, etj. Kur matet në njësi ciklesh apo rotullime për Orë (p.sh rrotullime për minutë), zakonisht ajo është quajtur shpesh, shpejtësisa rrotulluese dhe madhësia e saj moduli i shpejtësise kendore. Shpejtesi këndore përfaqësohet zakonisht nga simboli omega (Ω ose ω). Drejtimi i vektorit të shpejtësisë këndore është pingul me planin e rrotullimit, në një drejtim që është specifikuar zakonisht nga rregulli i dorës së djathtë.
512
Mbi vitin 512.
Shpejtësia këndore
Në dy përmasa
right|256 px|thumb|Shpejtësia këndore e nje therrmije tek P në lidhje me origjinën O është e përcaktuar nga [[komponenti pingul i vektorit të shpejtesise v.]]
Shpejtësia këndore e nje thërrmije në një plan 2-dimensional është e lehtë për tu kuptuar. Siç tregohet në figurën më të djathtë (zakonisht i shprehim përmasat kendore φ dhe θ në radian ), në qoftë se ne heqim një vijë nga origjina (O) për tek thërmija (P ), atëhere vektori i shpejtësisë (v) i thërrmijës do të ketë një komponent përgjatë rrezes (Komponenti rrezor, v∥) dhe një komponent perpendikular me rrezen (komponent rrezor-kryq, v_\perp). Megjithatë, duhet të mbahet mend se vektorit te shpejtesise mund të dekompozohet edhe në komponente tangencialë dhe normalë.
Udhëheqës të shteteve në vitin 1953
janë të radhitur sipas kontinenteve dhe pastaj në kontinente janë të radhitura shtetet sipas shkronjës.
Shpejtësia këndore
Në dy përmasa
Lëvizja rrezore nuk prodhon asnjë ndryshim në distancë të grimcës në lidhje me origjinën, kështu që për të gjetur shpejtesinë këndore komponenti paralel (rrezor) mund të injorohet. Prandaj, rotacioni është prodhuar tërësisht nga lëvizja tangenciale (si ajo e nje thërrmije që lëviz përgjatë një perimetri), dhe shpejtësia këndore është e caktuar plotësisht nga komponenti tangjencial (pingul).
Kjo mund të shihet se shkalla e ndryshimit të pozitës kendore e thërrmije ka të bëjë me ndër-shpejtesinë radiale nga: : Duke perdorur θ, këndi ndërmjet vektoret v∥ dhe v, ose në mënyrë ekuivalente si kendin midis vektorëve r dhe v, jepet nga:
Po të kombinojmë dy ekuacionet e më sipërme dhe përcaktimin shpejtësise kendore si ω = dΦ/dt marrim:
Mësuesi (kthjellim)
Mësuesi është emër i cili përdoret në disa raste:
Shpejtësia këndore
Në dy përmasa
Në dy dimensione shpejtësia kendore është një numër i vetëm që nuk ka asnjë drejtim. Një numër i vetëm i cili nuk ka drejtim është ose një skalar ose një pseudoskalar, ndryshimi është se një skalar nuk ndryshon shenjën e tij, kur boshtet x dhe y  shkëmbehen (apo rrotullohen), ndërsa një pseudoscalar e ndyshon. Këndi si edhe shpejtesia kendore është një pseudoskalar. Drejtim pozitiv i rrotullimit është marrë, me marrëveshje, të jetë në drejtim drejt boshtit y nga boshti x. Në qoftë se akset janë kthyer në anën tjetër, por kahu i rrotullimit nuk ndryshon, atëherë shenja e kendi të rrotullimit, dhe për këtë arsye e shpejtesise kendore si rrjedhim, do të ndryshojë.
Është e rëndësishme të theksohet se shpejtesise kendore pseudoskalare e nje therrmije varet nga zgjedhja e origjinës.
Në tre përmasa
Ashtu si në rastin e dy dimensioneve, një thërrmije do të ketë një komponent të shpejtesisë së saj përgjatë rrezes prej origjinës tek thërrmija, dhe një komponent tjetër pingul me atë të rrezes. Kombinim i pikës së origjinës dhe komponentit pingul të shpejtësisë përcakton një plan rotullimi në të cilën sjellja e thërrmijës (për atë çast) duket ashtu si në rastin dy dimensional. Boshti i rrotullimit është pastaj një linjë normale në këtë plan, dhe ky bosht përcakton drejtimin e pseudovektorit të shpejtësisë kendore, ndërsa madhësia është e njëjtë me vlerën e pseudoskalar të gjetur në rast 2-dimensional. Le të përcaktojmë një një njësi vektoriale \hat{n} që drejtohet në drejtim të pseudovektor të shpejtësise këndore. Shpejtësia këndore mund të jetë e shkruar në një mënyrë të ngjashme me atë për rastin dy dimensional:
cila, nga përkufizimi i produktit kryq, mund të shkruhet:
Kënde reference në lëvizje
Teorema e rrotullimit e Ojlerit pohon që, në një çast, për çdo dt gjithmonë ekziston një aks rrotullimi i çastit. Prandaj, çdo seksion i tërthortë i trupit me një plan pingul në këtë aks duhet të sillet si një rrotullim dy dimensional. Vektori i shpejtësisë këndore do të përcaktohet mbi boshtin e rrotullimit (ajgenvektorin e hartës lineare), dhe si vlera e tij është derivati i këndi ndërruar në lidhje me kohën.
Dimensione më të larta
Në përgjithësi, shpejtësia këndore në një hapësirë n-dimensionale është derivati kohor i tensori të zhvendosjes këndore e cila është një tensor i anuar-simetrike i rendit të dytë. Ky tensor do të ketë n(n-1)/2 komponentë të pavarur dhe ky numër është dimensioni i algjebrës Lie të grupit Lie të rotullimit te një hapësire të produktit të brëndshëm n- dimensional. Nga kjo rezulton se në hapësirën tre dimensionale shpejtësia këndore mund të përfaqësohet nga një vektor për shkak se numri i komponentëve të pavarur është i barabartë me numrin e dimensioneve të hapësirës.
Shpejtësia këndore e trupit të ngurtë
right|256 px|thumb|Pozicioni e një pike P të vendosur në trupin e ngurtë (treguar me blu). Ri është pozicioni në lidhje me këndin e referencës së laboratorit, të përqendruar në O dhe ri  është pozicioni në lidhje me këndin e referncës së trupit të ngurtë, të përqendruar në O. Origjina e këndit të trupit të ngurtë jepet nga vektori i pozicionit R' nga këndi i referencës së laboratorit.
Në mënyrë që të trajtojmë rastin e një trupi të ngurtë, është më mirë të marrim në shqyrtim një sistem kordinativ që është i fiksuar në lidhje me trupin e ngurtë, dhe të studiojme transformimet  koordinative midis kësaj koordinate dhe koordinatave fikse  të "Sistemi të laboratorit". Siç tregohet në figurën më të djathtë, origjina e sistemit të laboratorit është në pikën O, origjina e trupit të ngurtë është në O' dhe distanca nga "O" tek "O" është vektori R'. Një thërrmijë (i) në një trup të ngurtë është vendosur në pikën P dhe vektori i pozicionit i kësaj grimce është Ri në këndin e referencës së laboratorit, dh tek pozicioni ri në këndin e referencës së trupit të ngurtë. Shihet se pozita e grimcë mund të shkruhet si:
Karakteristika kryesore e një trupi të ngurtë është se distanca në mes çdo dy pikave të një trupi të ngurtë është e pandryshueshme në kohë. Kjo do të thotë se gjatesia e vektorit është e pandryshueshme. Nga Teorema e rrotullimi e Ojlerit, ne mund të zëvendësojmë vektorin with  ku \mathcal{R} është një matricë e rrotullimit dhe  është pozicioni i thërrmijës në një pikë të caktuar në kohë, le te themi t = 0. Ky zëvendësim është i dobishm, sepse tani ajo është vetëm matrica rrotullimit \mathcal{R} që po ndryshon në kohë dhe jo vektori i referimit, pergjate kohes qe trup i ngurtë rotullohet rreth pikës O'. Pozicioni i thermijes tani shkruhet si:
Po te marrim derivatin kohor marrim shpejtesine e therrmijes:
Kampionati Botëror i Futbollit 2006/Bregu i Fildishtë
right|thumb|220px| [[Federata e Futbollit e Bregut të Fildishtë]] Skuadra përfaqësuese e Bregut të Fildishtë
Shpejtësia këndore
Shpejtësia këndore e trupit të ngurtë
ku Vi është shpejtësia e therrmijes (në kuadrin laborator) dhe V është shpejtësia e O'(origjina e trupit të ngurtë kuadër ). Meqënese \mathcal{R} është një matricë rrotullimit inversi i saj është transpozimi i saj. Pra, ne zëvendësojme
Tani vazhdojme duke marre derivatin kohor te :
Kampionati Botëror i Futbollit 2006/Bregu i Fildishtë
Lidhje të jashtme
2006 FIFA World Cup squads
Shpejtësia këndore
Shpejtësia këndore e trupit të ngurtë
Ketu aplikojme formulen (AB)T = BTAT:
është negativja e transpozimit e saj. Prandaj ai është një matricë simetrike e anuar 3x3. Prandaj ne mund të dualen e saj për të marrë një vektor 3 dimensional. quhet tensori i shpejtësië këndore. Nëse marrim dualen e këtij tensori, shumëzimi i matricës është zëvendësuar nga produkt vektorial. Dualja e sajequhet pseudovektor i shpejtesise kendore, ω.
Zëvendësuar ω në shprehjen e shpejtësise se mësipërme:
Kjo mund të shihet se shpejtesia e një pike në një trup te ngurtë mund të ndahet në dy komponenete- shpejtesia e nje pike referimi fikse në trupin e ngurtë plus termi i produktit vektorial që përfshin shpejtesine kendore te nje therrmije ne lidhje me nje pikë referimi. Kjo shpejtësi këndore është shpejtësia këndore e "spinit" e trupit të ngurtë në krahasim me shpejtesia kendore  pikes se referimi O' rreth origjinës O.
Nëse pika e referimi është "boshti i menjëhershëm i rrotullimit" shprehja e shpejtësisë së një pike në nje trup të ngurtë do të ketë vetëm termin e shpejtesise kendore. Kjo është për shkak se shpejtësia e çastit e boshti te rrotullimit është zero. Një shembull i menjëhershëm boshti i rrotullimit është boshti rotullues is një dere. Një tjetër shembull është pika e kontaktit për një trupi sferik te ngurtë.
Lidhje të jashtme
A college text-book of physics By Arthur Lalanne Kimball (Angular Velocity of a particle)
Jasper County (South Carolina)
Jasper County është një nga  qarqet në shtetin federal South Carolina të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Adem Mikullovci
[[Skeda:Adem_Mi.jpg|parapamje| Adem Mikullovci në dramën "Duke pritur Godonë", Teatri Kombëtar i Kosovës, 1977]] parapamje|Adem Mikullovci Adem Mikullovci (21 dhjetor 1937, Vushtrri - 15 shtator 2020, Prishtinë) ka qenë aktor dhe humorist shqiptar nga Kosova.
Graviteti
Graviteti (rëndesë, peshë, forcë tërheqëse) është forca që vepron mbi çdo trup në sipërfaqe të trupit qiellor ose afër tij, e drejtuar për në qendër të tij. Graviteti, pra forca me të cilën toka, hëna, planetët dhe trupat e tjerë qiellorë ose sistemet e tyre veprojnë mbi trupat tjerë, teorikisht ushtrohet në çfarëdo largësie, por praktikisht ajo shqyrtohet në sipërfaqe të këtyre trupave si dhe në largësi të vogla. Pra pesha e trupit në ndryshim nga masa e tij (nuk marrim parasysh lëvizjen e trupit me shpejtësi të krahasueshme me shpejtësinë e dritës) është madhësi që ndryshon në vartësi nga trupi që ushtron tërheqjen dhe nga largësia prej tij. Kështu, masa e trupit është proporcionale me peshën e tij në sipërfaqe të tokës.
Adem Mikullovci
Biografia
Adem Mikullovci bënë pjesë në plejadën e aktorëve të ish-Teatrit Popullor Krahinor i Kosovës( tashmë Teatrit Kombëtar i Kosovës ). Pas ndërprerjes së studimeve në Akademinë për Teatër dhe Film në Beograd në vitin 1968 kthehet në Prishtinë dhe fillon punën në teatër. Prej atij viti(1968) e deri në korrik të vitit 1990, Adem Mikullovci bëri një karrierë me 45 role kryesore si dhe rreth 70 role të dyta në shfaqje teatrore. Rolet më të dalluara i realizoi në shfaqjet: "Duke pritur Godonë","Po shkoj për gjah", "Njeriu që pa vdekjen me sy", "Dashuria", "Hotel Kashta" me rekord shikueshmërie(nganjëherë me nga dy shfaqje në ditë), "Fundi i botës", "Miza në vesh", "Erveheja" etj. Mikullovci gjithashtu ishte regjisor i disa shfaqjeve në teatër, si: "Pas vdekjës"(Çajupi), "Mosha e bardhë"(D.Agolli), "Dan Shejtani", "Engjulli i stacionit", monodrama "Bihorasit"(dramatizim i veprës së autorit Q.Sijariq), "Ti mos u përziej", komedia Adem mikullofci vdiq Më "Shtrati", stend up komedia "Përgjuesi" etj.
Kariera politike
Në vitin 2017, zgjedhjet e 11 Qershorit, ai u zgjodh si deputet i Kuvendit të Republikës së Kosovës nga radhët e Lëvizjes Vetëvendosje. Në vitin 1990 ishte në mesin e deputetëve të Kuvendit të Kosovës të cilët shpallën Deklaratën Kushtetuese të 2 korrikut.
Graviteti
Forca e gravitetit ne planetin Toke krahasuar me forcen e gravitetit ne Hene eshte shume here me e larte ndersa ajo ne Hene shume here me e vogel se ajo ne toke.
Ligji i Gravitetit
Të gjithë trupat tërhiqen reciprokisht, d.m.th. të gjithë trupat veorijnë ndërmjet vete me forca tërheqëse. Dukuritë e tilla sikurse janë: Lëvizja e Hënës sipas një orbite të mbyllur rreth Tokës, lëvizja e planetëve rreth Diellit etj., ndodhin nën ndikimin e tërheqjes së përgjithshme të gravitetit. Gjithashtu, forcat e gravitetit veprojnë edhe ndërmjet Tokës dhe të gjithë trupave mbi të. Në këtë mënyrë, çdo trup shkakton ndryshime në hapësirën që e rrethon.
Hilafeti
Fjala hilafet (ose kalifat) rrjedh nga ajo arabe khilāfa. Kalifi quhet në arabisht خليفة رسول الله Ḫalīfa, shumës Ḫulafāʾ (pasardhës në post, mëkëmbës) ose khalīfat allāh ose khalīfat rasūl allāh që do të thotë e përkthyer fjalë për fjalë „mëkëmbës i Zotit“ ose „pasardhës i të dërguarit të Zotit“.
Graviteti
Ligji i Gravitetit
Të gjitha përpjekjet e Njutonit në mekanikë ishin të drejtuara në sqarimin e lëvizjes së planetëve rreth Diellit dhe Hënës rreth tokës. Zbulimi i tij më i madh është në të kuptuarit se forca, e cila shkakton 'rënien e mollës' dhe ajo që mundëson lëvizjen e Hënës rreth Tokës, paraqesin manifestime të ndryshme të një force të njëjtë. Forma e tij është nxjerrë nga një përfundim logjik. Sipas këtij ligji të gjithë trupat reciprokisht tërhiqen.....
Ligji i Njutonit për gravitetin
thumb|Figura tregon dy sfera hënën dhe tokën 150px|thumb|[[Isak Njuton]] Secila grimcë në gjithësi tërheq secilën grimcë tjetër me një forcë, e cila është në përpjesëtim të drejtë me prodhimin e masave të tyre dhe në përpjesëtim të zhdrejtë me katrorin e largësisë ndërmjet tyre, pra:
Hilafeti
Hilafeti paraqet formën e rregjimit islamik, në të cilën udhëheqja shekullare (laike) dhe fetare është vetëm në dorën e kalifit. Sistemi shtetëror i Muhamedit në Medinë ka qenë i bazuar në modelin teokratik: ai ka qenë si prijësi i lëvizjes fetare ashtu edhe sundimtari mbi zonën e influencës, në të cilën ky besim praktikohej. Hilafeti ka qenë kështu jo vetëm posti zyrtar por ai ka qenë po ashtu edhe zona ku ushtronte pushtetin kalifi, zotërimet e tija.
Graviteti
Fusha e gravitetit
Fusha e gravitetit në ndonjë pikë cilësohet me veprimin e saj në ndonjë trup dhe me energjinë që ky trup e ka në pikën e shikuar të fushës. Fusha fizike në mënyrë figurative paraqitet përmes vijave të forcës dhe secila vijë e forcës tregon drejtimin e forcës në fushën fizike. Forca e fushës, përveç intensitetit, përmban drejtimin dhe krahun. Për këtë arsye, fusha e gravitetit shqyrohet si madhësi vektoriale. Prandaj, fusha e gravitetit sipas intensitetit dhe drejtimit është e barabartë me forcën që njësinë e masës. Vijar e forcës së fushës së gravitetit kanë fillimin dhe mbarimin dhe paraqesin rastin e fushave të hapura: vijat e forcës fushës kalojnë prej sipërfaqes së trupit, ndërsa në brendi nuk ka fushë, pro do të shkonin në pambarim, në qoftë se në rrethinë nuk ka trupa të tjerë.
Intensiteti i fushës së gravitetit është herësi i forcës së gravitetit \,F, që vepron mbi trupin me masën \,m:
Hilafeti
parapamje|350px|Hilafeti deri në vitin 750:{{legend|#a1584e|Nën profetin Muhamed, 612-632}}{{legend|#ef9070|Nën tre kalifët e parë, 632-655}}{{legend|#fad07d|Nën kalifët omajjadë, 661-750}} Koncepti i hilafetit është sipas pikëpamjes së shumë myslimanëve në kundërshtim me doktrinën e Muhamedit. Sipas sures 112 (al-ihlās), asnjë njeri nuk mund të krahasohet me allahun, as vetë kreu i të gjithë myslimanëve. Katër kalifët e parë, Abu Bakr-i, Umar ibn al-Khattab-i, Uthman ibn Affan-i dhe ʿAlī ibn Abī Tālib-i nuk pretendonin se e kishin në zotërim këtë titull. Si mëkëmbësi i zotit mbi tokë (arabisht خليفة الله Ḫalīfat allāh)) haset ky titull për herë të parë tek omajjadët që filluan të sundojnë prej vitit 661, të cilët e përdornin këtë titull për vete. Trashëgimia islamike e mëvonshme ka përcaktuar se ky titull fillimisht quhej „pasardhës (ose mëkëmbës) i profetit të allahut“. Kështu edhe e pati marrë Abu Bakr-i titullin khalifat rasul allah, „pasardhës i profetit të allahut“.
Graviteti
Fusha e gravitetit
Në qoftë se në këtë formulë merret \,m=1, atëherë intensiteti i fushës në madhësi dhe në drejtim përputhet me forcën. Pra, intensiteti i fushës së gravitetit në njëfarë pike është numerikisht i barabartë me forcën që vepron në njësinë e masës së vendosur në këtë pikë dhe ka drejtimin e kësaj force. Njësia e intensitetit të fushës së fushës së gravitetit është njuton për kilogram.
Në qoftë se në formulën sipërme zëvenësohet forca e Njutonit, atëherë për intensitetin e fushës së gravitetit gjendet:
Hilafeti
Fillimet
parapamje|Hilafeti i shekujve 7-të – 10-të Muhamedi nuk la pasardhës të drejtpërdrejtë meshkuj. Një ose disa bij të tij kishin vdekur në moshë të mitur ndërsa një bir i adoptuar kishte rënë në një betejë. Vetëm e bija e tij Fatima dhe ndoshta edhe disa të bija të tjera (trashëgimia historike është për këtë e paqartë) mbetën pas vdekjes së të atit të tyre por këto nuk kishin vetë bij në moshë të duhur që të luanin rol prijësi. Profeti nuk kishte caktuar as mëkëmbës dhe as ndonjë procedurë për zgjedhjen e një të tilli. Pas vdekjes së tij më 632 u mblodhën krerët myslimanë të bashkësive islamike. Një pjesë e tyre ishte i mendimit se Muhamedi e kishte caktuar kushëririn e tij Ali ibn Abi Talib-in si mëkëmbësin e vet. Shumica e myslimanëve nuk e besonte këtë dhe përcaktoi rregullat kryesore fillestare për një pasardhje të tillë në post. Sipas tyre një pasardhës i tillë duhet të ishte arab nga fisi i Muhamedit, kuraish-itët, i cili të ishte nga njëra anë përgjegjës për respektimin e rregullave të besimit islam dhe nga ana tjetër për përhapjen e fesë islame. Shumica e krerëve islamike zgjodhën si pasardhës të profetit Abu Bakr-in, të atin e gruas më të afërt të Muhamedit, Aisha-s. Ky morri titullin khalifat rasul allah.
Graviteti
Fusha e gravitetit
Drejtimi dhe krahu i intensitetit të fushës së gravitetit përputhen me ato të forcës, përkatësisht të vijave të forcës. Prandaj, intensiteti i fushës së gravitetit si madhësi fizike cilëson fushën në ndonjë pikë dhu nuk është i kushtëzuar me ekzistencën e masës \,m.
Hilafeti
Fillimet
Më 634 u zgjodh si kalifi i dytë Umar ibn al-Khattab-i. Gjatë periudhës së sundimit të tij nisi ekspansioni islam ku myslimanët arritën të shtrinin zonën e influencës së tyre mbi Sirinë (më 635–636), Irakun (ose Mesopotaminë) (më 636) dhe Egjiptin (639–642). Pas fitores së tyre në Nehavend, në jug të Hamadan-it, Perandoria Sasanide në Iran ra përfundimisht.
Graviteti
Puna në fushë të gravitetit
thumb|Forca e Njutonit Mendohet një trup me masën \,M, në rrethinën e të cilit krijohet një fushë e gravitetit. Do të provohet bartja e trupit me masën \,m në këtë fushë nga pika A, që është e larguar për r_2 deri në pikën B dhe e larguar për r_1 nga trupi me masë \,M. Puna që duhet kryer për bastjen e masës \,m në rrugën me gjatësi \,r_2-r_1 është e barabartë me:
Hilafeti
Fillimet
Uthman ibn Affan-i, një dhëndër i Muhamedit, u zgjodh më 644 si kalifi i tretë. Rëndësi morri periudha e sundimit të tij sidomos nëpërmjet përpilimit përfundimtar të kuranit. Por ai vazhdoi edhe me ekspansionin e paraardhësve të tij në post. Kështu më 647 u pushtuan Tripolitania (Libia e sotme) dhe pjesë të tjera të Iranit si dhe u ndërmorrën ekspedita të para për në Azinë e Vogël. Me kalimin e kohës Uthman-i i krijoi vetes armiq të shumtë sidomos ndër prijësit ushtarakë dhe myslimanët e zonave të pushtuara si pasojë e favorizimit të fisit të tij omajjad gjatë ndarjes së posteve dhe plaçkës së luftës. Më 656 ai u vra në Medinë nga myslimanët kryengritës të Egjiptit dhe Irakut.
Graviteti
Puna në fushë të gravitetit
Dihet forca e Njutonit varet prej katrorit të largësisë, prandaj kjo forcë do të këtë vlera të ndryshme nga pika A deri në pikën B, meqë në mes tyre ndryshon largësia. Meqë këtë punë të zhvenodjes së trupit me masën \,m e kryren forcs e Njutonit, atëherë kësaj duhet t'i merret vlera mesatare në mes të pikave A dhe B. Vlera mesatare e forcës së Njutonit në mes të rruges \,(r_2-r_1) e ka vlerën:
Hilafeti
Fillimet
Kundërshtarët e Uthman-it ishin në radhë të parë përkrahësit e Ali ibn Abi Talib-it, shiitët. Këta bashkë me prijësit e kryengritësve zgjodhën këtë të fundit si kalif. Mirëpo guvernatori i Sirisë Muavija nga fisi i omajjadëve dhe si i tillë i afërmi i Uthman-it, nuk pranoi të bindet gjë që çoi në luftime. Pas betejës së Siffin-it u bë marrëveshje për të bërë bisedime. Një grup myslimanësh, kharixhitët e mëvonshëm, i pa ato si pazarllëk për poste dhe turp të madh duke braktisur kështu kampin e Ali-ut. Më 661 Ali-u u bë viktimë e një atentati të këtij grupi. I biri i tij Hasan-i hoqi dorë nga pretendimi i fronit kur pa epërsinë e omajjadëve.
Muavija themeloi tashmë prej kësaj kohe dinastinë e kalifëve omajjadë. Vëllai i Hasan-it, Husain-i ngriti pretendim për postin e hilafetit pas vdekjes së Muavija-s I. Por ai u mund në betejën e Kerbela-së (më 680).
Graviteti
Puna në fushë të gravitetit
Pasi të zëvenësohet vlera e kësaj force mesatare në shprehjen do të gjendet:
Hilafeti
Fillimet
Ali-u ishte kalifi i fundit i zgjedhur. Muavija gjatë sundimit të tij vendosi me ligj trashëgiminë e fronit. Prej atëherë kalifë të rinj bëheshin pasardhësit e proklamuar (të shpallur publikisht) ose ky titull i kalohej me anë të luftërave sundimtarëve të tjerë.
Graviteti
Puna në fushë të gravitetit
dhe paraqet punën e fushës së gravitetit për bartjen e masës \,m ndërmjet da pikave të fushës së trupit me masën \,M.
Hilafeti
Hilafeti i omajadëve
Pas ardhjes në pushtet të omajjadëve nën sundimin Muavija-s, atyre u duhej më pas të përballonin vazhdimisht lëvizje opozitare të ndryshme. Konflikte shkaktonte legjitimacioni i omajjadëve, të cilët akuzoheshin se në fillimet e fesë islame, ata bënin pjesë në kundërshtarët më fortë të profetit Muhamed. Pas rivendosjes së paqes brenda hilafetit myslimanët mundën të ndërmerrnin përsëri ekspansionin e tyre. Kështu, nën sundimin e Abd al-Malik-ut dhe al-Valid-it u pushtuan në fillim të shekullit të 8-të Magrebi (Afrika Veriore), Andaluzia, Transoksania (sot Uzbekistan) dhe lugina e Indusit. Hilafeti arriti në këtë mënyrë shtrirjen e tij më të madhe. Megjithë këto fitore, opozita e shumë myslimanëve vazhdonte akoma. Dobësimi i sundimit të omajjadëve si pasojë e luftërave të brendshme për pushtet prej vitit 744 u përshpejtua nëpërmjet kryengritjes së Abu Muslim-it. Në vitin 749 erdhi në fuqi dinastia e abbasidëve.
Hilafeti i abasidëve
Pas rrëzimit të omajjadëve nëpërmjet abbasidëve Iraku me kryeqytetein e ri Bagdadin u zhvillua si qendra politike e Hilafetit. Bagdadi u bë njëkohësisht gjithashtu, sidomos nën sundimin e Harun ar-Rashid-it (786–809), siç e kanë përshkruar edhe përrallat e Shehrezades në Njëmijë e një netë, një qytet shumë luksoz dhe i pasur si dhe një qendër e kulturës dhe e shkencave të natyrës. Në shekullin e 9-të hilafeti arriti kulmin e lulëzimit të tij. Por ekspansioni dhe burokracia kërkonin çmimin e tyre: kalifët u lëshuan gjithnjë e më tepër pushtetin politik ministrave, vezirëve dhe funksionarëve zyrtarë.
Graviteti
Potenciali
që quhet potencial i fushës së dhënë të gravitetit. Pra, potenciali është puna e forcës së gravitetit për zhvendosjen e masës provuese m nga largësia në pambarim e madhe deri në një pikë të fushës të ndonjë trupi me masën \,M.
Hilafeti
Hilafeti i abasidëve
Kjo gjë çoi prej fillimit të shekullit të 9-të në lindjen e emirateve të pavaruara (ndër të tjera të aghlabidëve, tulunidëve, tahiridëve dhe samanidëve), të cilat ishin vetëm formalisht në vartësi të sundimit të kalifit në Bagdad. Në fillim të shekullit të 10-të lindën në Magreb dhe Andaluzi hilafetet e pavarura të fatimidëve omajjadëve. Nga mesi i shekullit të 10-të kalifët në Bagdad u shfuqizuan politikisht përfundimisht dhe iu nënshtruan prej asaj kohe kontrollit të bujidëve persianë dhe prej vitit 1055 selxhukëve turq. Kalifët mbetën kështu vetëm si krerë fetarë të myslimanëve. Në fakt kalifët arritën gjatë shekullit të 12-të të shtinin në dorë përsëri pushtetin e tyre politik të paktën në Irak, megjithatë hilafeti i abbasidëve u shkatërrua më 1258 kur Bagdadi u pushtua nga mongolët me në krye Hylegu Khan-in.
Disa abbasidë arritën të arratisen në Egjipt. Më 1261 një princ i abbasidëve u vendos si kalif në Kajro nga sulltani mamluk Bajbars-i. Por pushteti i tij ishte vetëm me karakter spiritual (shpirtëror) dhe pjesërisht vetëm në teori. Këta kalifë mbajtën së shpejti vetëm titullin e zbrazët formal. Pas pushtimit turk të Egjiptit më 1517, abbasidi i fundit u detyrua t'i dorëzonte këtë titull sulltanit turk.
Hilafeti i fatimidëve
Ismailitët, fatimidët shiitë, sipas legjendës pasardhës të Ali ibn Abi Talib-it dhe gruas së tij Fatima-s, e cila i kishte dhënë emrin kësaj dinastie, themeluan hilafetin e tyre më 909 në Ifriqija/Tunizi, zona e sundimit të të cilëve shtrihej nga Algjeria deri në Egjipt, Siri dhe Siçili. Pasi ata arritën më 1059 të shtinin nën kontroll përkohësisht Bagdadin, filloi rënia e tyre si dinasti dhe si përfundim ata u eliminuan më 1171 nga Saladini. Kjo linjë kalifësh ka vazhduar me nizaritët deri tek Aga Khan-i sot.
Hilafeti i omajjadëve në Spanjë
Omajjadi i fundit, i cili kishte mbetur gjallë pas vrasjes në masë të fisit të tij më 750 nëpërmjet abbasidëve, u arratis për në Andaluzi. Atje themeluan më vonë pasardhësit e tij më 929 Hilafetin umajjad të Kordovës. Më 1031 ai u shua duke u copëtuar në disa mbretëri të vogla.
Në shekullin e 12-të dhe të 13-të ngritën pretendime në Maghreb për këtë hilafet almohadët dhe hafsidët.
Kalifët e fatimidëve dhe omajjadëve në Andaluzi nuk arritën dot njohjen në përgjithësi nga ana e sunnitëve ashtu si dhe kalifët almohadë dhe hafsidë.
Hilafeti pas vitit 1924
Kjo ngjarje shkaktoi shumë shqetësime në botën myslimane. Më 1924 ngriti pretendimin për këtë titull mbreti Hussein ibn Ali-u i Hexhas-it, sot pjesë e Arabisë Saudite, meqenëse ai thuhej se rridhte nga fisi i profetit Muhamed nga ana e stërgjyshit të tij Hashim dhe kishte gjithashtu nën sundim edhe Mekkën dhe Medinën. Pretendimi i tij u shua pas pushtimit të mbretërisë së tij nëpërmjet mbretit Abd al-Aziz al Saud të Naxhd-it.
Më 1926 u bënë përpjekje në një kongres islamik në Kajro për të zgjedhur një kalif të ri. Por edhe kjo përpjekje për ta ringjallur përsëri hilafetin dështoi. Sipas mendimit të ekspertëve, që prej atëherë nuk ka pasur më përpjekje serioze për këtë (duke mos llogaritur këtu atë të Metin Kaplan-it dhe „Kalifatit të Këlnit“ të tij. Lëvizja fetare-politike Hizb ut-Tahrir përpiqet gjithashtu të krijojë përsëri hilafetin. Por ajo është e ndaluar në të gjithë vendet islamike dhe më gjerë.
Hilafeti i Ahmadijja-s
Mirza Ghulam Ahmad-i themeloi më 1889 in Kadian lëvizjen Ahmadijja. Pas vdekjes së tij më 1908 pasuan „Khalifat ul-Massih“ („kalifi i mesias“) e quajtur krerët spiritualë të Ahmadijja Muslim Xhamaat (Ahmadijja Muslim Jamaat). Kalifët e AMJ-së zgjidhen nga një komitet zgjedhës për gjithë jetën me selinë prej vitit 1984 në Xhaminë Fazl në Londër. Prej 22 prillit 2003 është Mirza Masrur Ahmad-i si Khalifat ul-Massih V. kreu fetar i AMJ-së.
Hilafeti i Omdurmanit
Pasardhësit e prijësit islamiko-politik Muhammad Ahmad al-Mahdi në Sudan e cilësonin veten po ashtu kalifë. Sidomos Abdallahi ibn Muhammad-i, i cili ishte vendosur më 1891 në krye të kryengritjes së Mahdi-t, është në Sudan edhe sot i njohur nën emrin al-Khalifa. Pallati i dikurshëm i Abdallahi-t është sot një nga objektet kryesore turistike të Omdurmanit. Kryengritja e Mahdi-t vlerësohet si kryengritja e parë e suksesshme e një popullsie afrikane kundra kolonializmit. Hilafeti i Omdurmanit ekzistoi 15 vjet dhe u rrëzua më 1898 nga forcat e armatosura anglo-egjiptiane.
Teoria e hilafetit
Sipas doktrinës ortodokse islamike sundimi i ligjshëm është i mundshëm vetëm në hilafet. Kalifit i besohet si pasardhësi i Muhamedit, udhëheqja politike dhe fetare e umma-s, bashkësisë myslimane. Hilafetin si institucion teologët dhe juristët islamike e bazojnë tek kurani. Në suren 38 thuhet:
Mbi kalifin qëndron vetëm ligji fetar, shari’a, i cili bazohet tek burimet juridike kurani, sunneti, ixhma (konsensi) dhe kijasi (analogjizmi) dhe të cilin ka për detyrë ta respektojë edhe kalifi.