cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HIV/AIDS
Pas-ekspozimit
Trajtimi PEP rekomandohet pas një sulmi seksual kur autori dihet se është HIV pozitiv, por është i diskutueshëm kur statusi i tij HIV nuk dihet. Kohëzgjatja e trajtimit është zakonisht katër javë dhe shpesh shoqërohet me efekte anësore - aty ku përdoret zidovudina, rreth 70% e rasteve rezultojnë në efekte të padëshiruara si nauze (24%), lodhje (22%), shqetësim emocional (13%). dhe dhimbje koke (9%).
Vaksinimi
Aktualisht nuk ka asnjë vaksinë të licencuar për HIV ose AIDS. Prova më efektive e vaksinës deri më sot, RV 144, u botua në 2009; ai gjeti një reduktim të pjesshëm të rrezikut të transmetimit prej afërsisht 30%, duke stimuluar disa shpresa në komunitetin e kërkimit për zhvillimin e një vaksine vërtet efektive. Provat e mëtejshme të vaksinës RV 144 janë në vazhdim.
Mjekimi
Aktualisht nuk ka asnjë kurë, as një vaksinë efektive kundër HIV. Trajtimi konsiston në terapi antiretrovirale shumë aktive (HAART), e cila ngadalëson përparimin e sëmundjes. Që nga viti 2010, më shumë se 6.6 milionë njerëz merrnin HAART në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Trajtimi përfshin gjithashtu trajtimin parandalues dhe aktiv të infeksioneve oportuniste. Që nga korriku 2022, katër persona janë pastruar me sukses nga HIV. Fillimi i shpejtë i terapisë antiretrovirale brenda një jave nga diagnoza duket se përmirëson rezultatet e trajtimit në mjedise me të ardhura të ulëta dhe të mesme.
Terapia Antivirale
Opsionet aktuale të HAART janë kombinime (ose "kokteje") që përbëhen nga të paktën tre medikamente që i përkasin të paktën dy llojeve, ose "klasave" të agjentëve antiretroviralë. Fillimisht, trajtimi është zakonisht një frenues i transkriptazës së kundërt jo-nukleozid (NNRTI) plus dy frenues analogë nukleozidë të transkriptazës së kundërt (NRTIs). NRTI-të tipike përfshijnë: zidovudine (AZT) ose tenofovir (TDF) dhe lamivudine (3TC) ose emtricitabine (FTC). Që nga viti 2019, dolutegravir/lamivudine/tenofovir është renditur nga Organizata Botërore e Shëndetësisë si trajtimi i linjës së parë për të rriturit, me tenofovir/lamivudine/efavirenz si një alternativë. Kombinimet e agjentëve që përfshijnë frenuesit e proteazës (PI) përdoren nëse regjimi i mësipërm humbet efektivitetin.
Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe Shtetet e Bashkuara rekomandojnë antiretrovirale tek njerëzit e të gjitha moshave (duke përfshirë gratë shtatzëna) sapo të vendoset diagnoza, pavarësisht nga numri i CD4. Me fillimin e trajtimit, rekomandohet të vazhdohet pa pushime apo “pushime”. Shumë njerëz diagnostikohen vetëm pasi trajtimi idealisht duhet të kishte filluar. Rezultati i dëshiruar i trajtimit është një numërim afatgjatë i HIV-ARN në plazmë nën 50 kopje/mL. Nivelet për të përcaktuar nëse trajtimi është efektiv rekomandohen fillimisht pas katër javësh dhe pasi nivelet bien nën 50 kopje/mL, kontrollet çdo tre deri në gjashtë muaj janë zakonisht adekuate. Kontrolli joadekuat konsiderohet të jetë më i madh se 400 kopje/mL. Bazuar në këto kritere trajtimi është efektiv në më shumë se 95% të njerëzve gjatë vitit të parë.
Përfitimet e trajtimit përfshijnë zvogëlimin e rrezikut të përparimit në SIDA dhe uljen e rrezikut të vdekjes. Në botën në zhvillim, trajtimi përmirëson gjithashtu shëndetin fizik dhe mendor. Me trajtim, rreziku i tuberkulozit zvogëlohet me 70%. Përfitimet shtesë përfshijnë një ulje të rrezikut të transmetimit të sëmundjes te partnerët seksualë dhe një ulje të transmetimit nga nëna te fëmija. Efektiviteti i trajtimit varet në një pjesë të madhe nga pajtueshmëria. Arsyet për mosrespektimin e trajtimit përfshijnë aksesin e dobët në kujdesin mjekësor, mbështetjen e pamjaftueshme sociale, sëmundjet mendore dhe abuzimin me drogën. Kompleksiteti i regjimeve të trajtimit (për shkak të numrit të pilulave dhe shpeshtësisë së dozimit) dhe efektet anësore mund të zvogëlojnë respektimin. Edhe pse kostoja është një çështje e rëndësishme për disa medikamente, 47% e atyre që kishin nevojë për to i merrnin ato në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme që nga viti 2010, dhe shkalla e aderimit është e ngjashme në vendet me të ardhura të ulëta dhe me të ardhura të larta.
Ngjarje të veçanta anësore lidhen me agjentin antiretroviral të marrë. Disa nga efektet anësore relativisht të zakonshme përfshijnë: sindromën e lipodistrofisë, dislipideminë dhe diabetin mellitus, veçanërisht me frenuesit e proteazës. Simptoma të tjera të zakonshme përfshijnë diarrenë dhe një rrezik të shtuar të sëmundjeve kardiovaskulare. Trajtimet më të reja të rekomanduara shoqërohen me më pak efekte anësore. Disa ilaçe mund të shoqërohen me defekte të lindjes dhe për këtë arsye mund të jenë të papërshtatshme për gratë që shpresojnë të kenë fëmijë.
Rekomandimet e trajtimit për fëmijët janë disi të ndryshme nga ato për të rriturit. Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon trajtimin e të gjithë fëmijëve nën moshën pesë vjeç; fëmijët mbi pesë vjeç trajtohen si të rritur. Udhëzimet e Shteteve të Bashkuara rekomandojnë trajtimin e të gjithë fëmijëve nën moshën 12 muajsh dhe të gjithë atyre me numërimin e ARN-së së HIV-it mbi 100,000 kopje/mL midis moshës një vjeç dhe pesë vjeç.
Agjencia Evropiane e Barnave (EMA) ka rekomanduar dhënien e autorizimeve të marketingut për dy ilaçe të reja antiretrovirale (ARV), rilpivirin (Rekambys) dhe kabotegravir (Vocabria), që do të përdoren së bashku për trajtimin e njerëzve me virusin e mungesës së imunitetit njerëzor tip 1 (HIV). -1) infeksion. Të dy ilaçet janë ARV-të e parë që vijnë në një formulim injektues me veprim të gjatë. Kjo do të thotë se në vend të pilulave ditore, njerëzit marrin injeksione intramuskulare çdo muaj ose çdo dy muaj.
Kombinimi i injektimit Rekambys dhe Vocabria është menduar për trajtimin mirëmbajtës të të rriturve që kanë nivele të pazbulueshme të HIV-it në gjak (ngarkesa virale më pak se 50 kopje/ml) me trajtimin e tyre aktual ARV, dhe kur virusi nuk ka zhvilluar rezistencë ndaj një klase të caktuar. i barnave anti-HIV të quajtur frenues të transkriptazës së kundërt jo-nukleozide (NNRTIs) dhe frenues të transferimit të vargut të integrazës (INIs).
Kabotegravir i kombinuar me rilpivirinë (Cabenuva) është një regjim i plotë për trajtimin e infeksionit të virusit të mungesës së imunitetit të tipit 1 (HIV-1) tek të rriturit për të zëvendësuar një regjim aktual antiretroviral tek ata që janë të shtypur virologjikisht në një regjim të qëndrueshëm antiretroviral pa histori trajtimi. dështim dhe pa rezistencë të njohur ose të dyshuar ndaj kabotegravirit ose rilpivirinës.
Infeksionet Oportuniste
Të rriturit dhe adoleshentët që jetojnë me HIV (madje edhe me terapi anti-retrovirale) pa prova të tuberkulozit aktiv në mjedise me ngarkesë të lartë tuberkulozi duhet të marrin terapi parandaluese izoniazide (IPT); testi i lëkurës së tuberkulinës mund të përdoret për të ndihmuar në vendosjen nëse nevojitet IPT. Fëmijët me HIV mund të përfitojnë nga kontrolli për tuberkuloz. Vaksinimi kundër hepatitit A dhe B këshillohet për të gjithë njerëzit në rrezik të HIV-it përpara se të infektohen; megjithatë mund të jepet edhe pas infektimit.
Profilaksia me trimethoprim/sulfametoksazol ndërmjet moshës katër dhe gjashtë javëshe dhe ndërprerja e ushqyerjes me gji të foshnjave të lindura nga nëna HIV-pozitive rekomandohet në mjedise me burime të kufizuara. Gjithashtu rekomandohet parandalimi i PCP-së kur numri i CD4 i një personi është nën 200 qeliza/uL dhe tek ata që kanë ose kanë pasur më parë PCP. Njerëzit me imunosupresion të konsiderueshëm gjithashtu këshillohen të marrin terapi profilaktike për toksoplazmozën dhe MAC. Masat e duhura parandaluese reduktuan shkallën e këtyre infeksioneve me 50% midis 1992 dhe 1997. Vaksinimi i gripit dhe vaksina e polisaharideve pneumokokale shpesh rekomandohen te njerëzit me HIV/AIDS me disa dëshmi përfitimi.
Dieta
Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka lëshuar rekomandime në lidhje me kërkesat për lëndë ushqyese në HIV/AIDS. Promovohet një dietë përgjithësisht e shëndetshme. Marrja dietike e mikronutrientëve në nivele RDA nga të rriturit e infektuar me HIV rekomandohet nga OBSH; Marrja më e lartë e vitaminës A, zinkut dhe hekurit mund të prodhojë efekte negative tek të rriturit HIV pozitiv dhe nuk rekomandohet nëse nuk ka mungesë të dokumentuar. Suplementet dietike për njerëzit që janë të infektuar me HIV dhe që kanë ushqim të pamjaftueshëm ose mangësi dietike mund të forcojnë sistemin e tyre imunitar ose t'i ndihmojnë ata të shërohen nga infeksionet; megjithatë, dëshmitë që tregojnë një përfitim të përgjithshëm në sëmundshmëri ose ulje të vdekshmërisë nuk janë të qëndrueshme.
Mjekimi Alternativ
Në SHBA, afërsisht 60% e njerëzve me HIV përdorin forma të ndryshme të mjekësisë plotësuese ose alternative, efektiviteti i të cilave nuk është vërtetuar. Nuk ka prova të mjaftueshme për të mbështetur përdorimin e barnave bimore. Nuk ka prova të mjaftueshme për të rekomanduar ose mbështetur përdorimin e kanabisit mjekësor në përpjekje për të rritur oreksin ose shtimin në peshë.
Prognoza
HIV/AIDS është bërë një sëmundje kronike dhe jo një sëmundje akute fatale në shumë zona të botës. Prognoza ndryshon midis njerëzve dhe si numri i CD4 ashtu edhe ngarkesa virale janë të dobishme për rezultatet e parashikuara. Pa trajtim, koha mesatare e mbijetesës pas infektimit me HIV vlerësohet të jetë 9 deri në 11 vjet, në varësi të nëntipit të HIV. Pas diagnostikimit të SIDA-s, nëse trajtimi nuk është i disponueshëm, mbijetesa varion nga 6 deri në 19 muaj. HAART dhe parandalimi i duhur i infeksioneve oportuniste redukton shkallën e vdekshmërisë me 80% dhe rrit jetëgjatësinë për një të rritur të ri të sapo diagnostikuar në 20-50 vjet. Kjo është midis dy të tretave dhe pothuajse ajo e popullsisë së përgjithshme. Nëse trajtimi fillon vonë në infeksion, prognoza nuk është aq e mirë: për shembull, nëse trajtimi fillon pas diagnostikimit të SIDA-s, jetëgjatësia është ~10-40 vjet. Gjysma e foshnjave të lindura me HIV vdesin para moshës dy vjeçare pa trajtim.
Shkaktarët kryesorë të vdekjes nga HIV/AIDS janë infeksionet oportuniste dhe kanceri, që të dyja janë shpesh rezultat i dështimit progresiv të sistemit imunitar. Rreziku i kancerit duket se rritet kur numri i CD4 është nën 500/μL. Shkalla e progresionit klinik të sëmundjes ndryshon gjerësisht ndërmjet individëve dhe është treguar se ndikohet nga një sërë faktorësh si ndjeshmëria e një personi dhe funksioni imunitar; aksesi i tyre në kujdesin shëndetësor, prania e bashkëinfeksioneve; dhe shtamet (ose shtamet) e veçantë të virusit të përfshirë.
Bashkë-infeksioni i tuberkulozit është një nga shkaqet kryesore të sëmundjeve dhe vdekjeve tek ata me HIV/AIDS, duke qenë i pranishëm në një të tretën e të gjithë personave të infektuar me HIV dhe duke shkaktuar 25% të vdekjeve të lidhura me HIV. HIV është gjithashtu një nga faktorët më të rëndësishëm të rrezikut për tuberkulozin. Hepatiti C është një tjetër bashkëinfeksion shumë i zakonshëm ku secila sëmundje rrit përparimin e tjetrës. Dy kanceret më të zakonshme të lidhura me HIV/AIDS janë sarkoma e Kaposit dhe limfoma jo-Hodgkin e lidhur me AIDS-in. Kancere të tjera që janë më të shpeshta përfshijnë kancerin anal, limfomën e Burkitt, limfomën parësore të sistemit nervor qendror dhe kancerin e qafës së mitrës.
Edhe me trajtimin anti-retroviral, për një kohë të gjatë, njerëzit e infektuar me HIV mund të përjetojnë çrregullime neurokognitive, osteoporozë, neuropati, kancere, nefropati dhe sëmundje kardiovaskulare. Disa gjendje, si lipodistrofia, mund të shkaktohen si nga HIV ashtu edhe nga trajtimi i tij.
Epidemiologjia
Disa autorë e konsiderojnë HIV/AIDS një pandemi globale. Që nga viti 2016 rreth 36.7 milionë njerëz në mbarë botën kanë HIV, numri i infeksioneve të reja atë vit ishte rreth 1.8 milionë. Kjo është më pak nga 3.1 milion infeksione të reja në 2001. Pak më shumë se gjysma e popullsisë së infektuar janë gra dhe 2.1 milion janë fëmijë. Ajo rezultoi në rreth 1 milion vdekje në 2016, nga një kulm prej 1.9 milion në 2005.
Afrika Sub-Sahariane është rajoni më i prekur. Në vitin 2010, rreth 68% (22.9 milionë) e të gjitha rasteve me HIV dhe 66% e të gjitha vdekjeve (1.2 milionë) kanë ndodhur në këtë rajon. Kjo do të thotë se rreth 5% e popullsisë së rritur është e infektuar dhe besohet se është shkaku i 10% të të gjitha vdekjeve te fëmijët. Këtu, ndryshe nga rajonet e tjera, gratë përbëjnë afro 60% të rasteve. Afrika e Jugut ka popullsinë më të madhe të njerëzve me HIV nga çdo vend në botë me 5.9 milionë. Jetëgjatësia ka rënë në vendet më të prekura nga HIV/AIDS; për shembull, në vitin 2006 u vlerësua se kishte rënë nga 65 në 35 vjet në Botsvanë. Transmetimi nga nëna tek fëmija në Botsvana dhe Afrika e Jugut, që nga viti 2013, është ulur në më pak se 5%, me përmirësim në shumë vende të tjera afrikane për shkak të aksesit të përmirësuar në terapinë antiretrovirale.
Azia Jugore dhe Juglindore është e dyta më e prekura; në vitin 2010 ky rajon përmbante rreth 4 milionë raste ose 12% të të gjithë njerëzve që jetonin me HIV që rezultuan në afërsisht 250,000 vdekje. Përafërsisht 2.4 milionë nga këto raste janë në Indi.
Gjatë vitit 2008 në Shtetet e Bashkuara rreth 1.2 milionë njerëz jetonin me HIV, duke rezultuar në rreth 17,500 vdekje. Qendrat e SHBA për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve vlerësuan se në atë vit, 20% e amerikanëve të infektuar nuk ishin në dijeni të infeksionit të tyre. Që nga viti 2016, rreth 675,000 njerëz kanë vdekur nga HIV/AIDS në SHBA që nga fillimi i epidemisë së HIV-it. Në Mbretërinë e Bashkuar që nga viti 2015, kishte rreth 101,200 raste që rezultuan në 594 vdekje.[234] Në Kanada që nga viti 2008, kishte rreth 65,000 raste që shkaktuan 53 vdekje. Midis njohjes së parë të SIDA-s (në 1981) dhe 2009, ajo ka çuar në afro 30 milionë vdekje. Normat e HIV janë më të ulëta në Afrikën e Veriut dhe Lindjen e Mesme (0.1% ose më pak), Azinë Lindore (0.1%) dhe Evropën Perëndimore dhe Qendrore (0.2%). Vendet evropiane më të prekura, sipas vlerësimeve të 2009 dhe 2012, janë Rusia, Ukraina, Letonia, Moldavia, Portugalia dhe Bjellorusia, sipas renditjes në rënie të prevalencës.
Zbulimi
Lajmi i parë mbi sëmundjen u shfaq më 18 maj 1981, në gazetën homoseksuale New York Native. SIDA u raportua për herë të parë klinikisht më 5 qershor 1981, me pesë raste në Shtetet e Bashkuara. Rastet fillestare ishin një grup përdoruesish droge me injeksion dhe meshkuj homoseksualë pa ndonjë shkak të njohur të imunitetit të dëmtuar, të cilët shfaqën simptoma të pneumonisë Pneumocystis carinii (PCP), një infeksion i rrallë oportunist që dihej se ndodhte te njerëzit me sistem imunitar shumë të komprometuar. Menjëherë pas kësaj, një numër i madh burrash homoseksualë zhvilluan një kancer përgjithësisht të rrallë të lëkurës të quajtur sarkoma e Kaposit (KS). U shfaqën shumë raste të tjera të PCP dhe KS, duke paralajmëruar Qendrat Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) dhe u formua një task forcë CDC për të monitoruar shpërthimin.
Në ditët e para, CDC nuk kishte një emër zyrtar për sëmundjen, shpesh duke iu referuar asaj me anë të sëmundjeve të lidhura me të, si limfadenopatia, sëmundja pas së cilës zbuluesit e HIV-it fillimisht e quajtën virusin. Ata përdorën gjithashtu sarkomën e Kaposit dhe infeksionet oportuniste, emri me të cilin ishte krijuar një grup pune në vitin 1981. Në një moment CDC e quajti atë si "sëmundja 4H", pasi sindroma dukej se prek përdoruesit e heroinës, homoseksualët, hemofilët. , dhe Haitians. Termi GRID, i cili qëndronte për mungesën e imunitetit të lidhur me homoseksualët, ishte shpikur gjithashtu. Megjithatë, pasi u përcaktua se SIDA nuk ishte e izoluar për komunitetin homoseksual, u kuptua se termi GRID ishte mashtrues dhe termi AIDS u prezantua në një takim në korrik 1982. Nga shtatori 1982 CDC filloi t'i referohej sëmundjes si SIDA.
Origjina
Origjina e HIV/AIDS dhe rrethanat që çuan në shfaqjen e tij mbeten të pazgjidhura.
Si HIV-1 ashtu edhe HIV-2 besohet se kanë origjinën nga primatët jo-njerëzor në Afrikën Qendrore Perëndimore dhe u transferuan te njerëzit në fillim të shekullit të 20-të. HIV-1 duket se e ka origjinën në Kamerunin jugor përmes evolucionit të SIV(cpz), një virus i mungesës së imunitetit simian (SIV) që infekton shimpanzetë e egra (HIV-1 rrjedh nga SIVcpz endemik në nënspeciin e shimpanzeve Pan troglodytes troglodytes). I afërmi më i afërt i HIV-2 është SIV (smm), një virus i blozës mangabey (Cercocebus atys atys), një majmun i Botës së Vjetër që jeton në Afrikën Perëndimore bregdetare (nga Senegali jugor në Bregun perëndimor të Fildishtë). Majmunët e Botës së Re si majmuni buf janë rezistent ndaj infeksionit HIV-1, ndoshta për shkak të një bashkimi gjenomik të dy gjeneve të rezistencës virale. HIV-1 mendohet të ketë kapërcyer pengesën e specieve në të paktën tre raste të veçanta, duke krijuar tre grupet e virusit, M, N dhe O.
Ka prova që njerëzit që marrin pjesë në aktivitetet e mishit të shkurreve, qoftë si gjuetarë ose si shitës të mishit të shkurreve, zakonisht fitojnë SIV. Megjithatë, SIV është një virus i dobët i cili zakonisht shtypet nga sistemi imunitar i njeriut brenda javësh pas infektimit. Mendohet se disa transmetime të virusit nga individi në individ në vazhdimësi të shpejtë janë të nevojshme për t'i dhënë atij kohë të mjaftueshme për t'u mutuar në HIV. Për më tepër, për shkak të shkallës së tij relativisht të ulët të transmetimit nga personi në person, SIV mund të përhapet në të gjithë popullsinë vetëm në prani të një ose më shumë kanaleve të transmetimit me rrezik të lartë, të cilat mendohet se kanë munguar në Afrikë përpara shekullit të 20-të.
Kanalet specifike të propozuara të transmetimit me rrezik të lartë, që lejojnë virusin të përshtatet me njerëzit dhe të përhapet në të gjithë shoqërinë, varen nga koha e propozuar e kalimit nga kafsha te njeriu. Studimet gjenetike të virusit sugjerojnë se paraardhësi më i fundit i përbashkët i grupit HIV-1 M daton në shek. 1910. Përkrahësit e këtij takimi e lidhin epideminë e HIV-it me shfaqjen e kolonializmit dhe rritjen e qyteteve të mëdha koloniale afrikane, duke çuar në ndryshime sociale, duke përfshirë një shkallë më të lartë të shthurjes seksuale, përhapjen e prostitucionit dhe frekuencën e lartë shoqëruese të sëmundjeve të ulçerës gjenitale. (si sifilizi) në qytetet e sapolindura koloniale. Ndërsa shkalla e transmetimit të HIV-it gjatë marrëdhënieve vaginale është e ulët në rrethana të rregullta, ato rriten shumëfish nëse njëri prej partnerëve ka një infeksion seksualisht të transmetueshëm që shkakton ulçera gjenitale. Qytetet koloniale të fillimit të viteve 1900 ishin të dukshme për përhapjen e tyre të lartë të prostitucionit dhe ulcerave gjenitale, në atë shkallë që, që nga viti 1928, deri në 45% e banorëve femra të Kinshasës lindore mendohej se kishin qenë prostituta, dhe që nga viti 1933, rreth 15% e të gjithë banorëve të të njëjtit qytet kishin sifiliz.
Një pikëpamje alternative thotë se praktikat e pasigurta mjekësore në Afrikë pas Luftës së Dytë Botërore, të tilla si ripërdorimi josteril i shiringave me përdorim të vetëm gjatë vaksinimit masiv, fushatat e trajtimit me antibiotikë dhe kundër malaries, ishin vektori fillestar që lejoi virusin të përshtatej me njerëzit dhe të përhapej. .
Rasti më i hershëm i mirë-dokumentuar i HIV-it në një njeri daton në vitin 1959 në Kongo. Virusi mund të ketë qenë i pranishëm në SHBA që nga mesi deri në fund të viteve 1950, pasi një mashkull gjashtëmbëdhjetë vjeçar i quajtur Robert Rayford u paraqit me simptoma në vitin 1966 dhe vdiq në vitin 1969. Në vitet 1970, pati raste të marrjes së parazitëve dhe të sëmuren me atë që quhej "sëmundja e zorrëve homoseksuale", por ajo që tani dyshohet se ishte SIDA.
Rasti më i hershëm i SIDA-s i përshkruar në mënyrë retrospektive besohet të ketë qenë në Norvegji duke filluar nga viti 1966. Në korrik 1960, në prag të pavarësisë së Kongos, Kombet e Bashkuara rekrutuan ekspertë dhe teknikë frankofonë nga e gjithë bota për të ndihmuar në plotësimin e boshllëqeve administrative të lëna nga Belgjika, e cila nuk la pas një elitë afrikane për të drejtuar vendin. Në vitin 1962, Haitianët përbënin grupin e dytë më të madh të ekspertëve të mirëarsimuar (nga 48 grupet kombëtare të rekrutuara), që arrinte në rreth 4500 në vend. Dr. Jacques Pépin, një autor kanadez i Origjinës së AIDS-it, përcakton se Haiti ishte një nga pikat hyrëse të HIV-it në SHBA dhe se një Haitian mund ta ketë bartur HIV-in përtej Atlantikut në vitet 1960. Megjithëse dihej se kishte të paktën një rast të SIDA-s në SHBA që nga viti 1966, shumica dërrmuese e infeksioneve që ndodhin jashtë Afrikës Sub-Sahariane (përfshirë SHBA-në) mund të gjurmohen tek një individ i vetëm i panjohur i cili u infektua me HIV në Haiti dhe më pas e solli infeksionin në SHBA në një kohë rreth vitit 1969. Më pas epidemia u përhap me shpejtësi midis grupeve me rrezik të lartë (fillimisht, burrat seksualisht të shthurur që kryejnë marrëdhënie seksuale me burra). Deri në vitin 1978, prevalenca e HIV-1 në mesin e banorëve meshkuj homoseksualë të qytetit të Nju Jorkut dhe San Franciskos u vlerësua në 5%, duke sugjeruar se disa mijëra individë në vend ishin infektuar.
Stigma
Stigma e SIDA-s ekziston në mbarë botën në mënyra të ndryshme, duke përfshirë ostracizmin, refuzimin, diskriminimin dhe shmangien e njerëzve të infektuar me HIV; testimi i detyrueshëm për HIV pa pëlqimin paraprak ose mbrojtjen e konfidencialitetit; dhuna ndaj individëve të infektuar me HIV ose personave që perceptohen si të infektuar me HIV; dhe karantinimi i individëve të infektuar me HIV. Dhuna e lidhur me stigmën ose frika nga dhuna i pengon shumë njerëz të kërkojnë testimin e HIV-it, të kthehen për rezultatet e tyre ose të sigurojnë trajtim, ndoshta duke e kthyer atë që mund të jetë një sëmundje kronike e menaxhueshme në një dënim me vdekje dhe duke përjetësuar përhapjen e HIV-it.
Stigma e SIDA-s është ndarë më tej në tre kategoritë e mëposhtme:
Shpesh, stigma e SIDA-s shprehet në lidhje me një ose më shumë stigma të tjera, veçanërisht ato që lidhen me homoseksualitetin, biseksualitetin, shthurjen, prostitucionin dhe përdorimin intravenoz të drogës.
Në shumë vende të zhvilluara, ekziston një lidhje midis SIDA-s dhe homoseksualitetit ose biseksualitetit, dhe kjo lidhje lidhet me nivele më të larta të paragjykimeve seksuale, siç janë qëndrimet antihomoseksuale ose antibiseksuale. Ekziston gjithashtu një lidhje e perceptuar midis SIDA-s dhe të gjitha sjelljeve seksuale mashkull-mashkull, duke përfshirë seksin midis burrave të pa infektuar. Megjithatë, mënyra dominuese e përhapjes në mbarë botën për HIV mbetet transmetimi heteroseksual. Për të kuptuar më mirë qëndrimet anti-homoseksuale rreth SIDA-s, muzika Rent e eksploron këtë.
Në vitin 2003, si pjesë e një reforme të përgjithshme të legjislacionit për martesën dhe popullsinë, u bë e ligjshme që ata të diagnostikuar me AIDS të martoheshin në Kinë.
Në vitin 2013, Biblioteka Kombëtare e Mjekësisë e SHBA-së zhvilloi një ekspozitë udhëtuese të titulluar Të mbijetosh dhe të lulëzosh: SIDA, Politika dhe Kultura; kjo përfshinte kërkimet mjekësore, përgjigjen e qeverisë amerikane dhe histori personale nga njerëz me SIDA, kujdestarë dhe aktivistë.
Ndikimi Ekonomik
Rikthimi në punë pas fillimit të trajtimit për HIV/AIDS është i vështirë dhe njerëzit e prekur shpesh punojnë më pak se punëtori mesatar. Papunësia tek personat me HIV/AIDS shoqërohet gjithashtu me ide vetëvrasëse, probleme me kujtesën dhe izolim social. Punësimi rrit vetëvlerësimin, ndjenjën e dinjitetit, besimin dhe cilësinë e jetës për personat me HIV/AIDS. Trajtimi anti-retroviral mund t'i ndihmojë njerëzit me HIV/AIDS të punojnë më shumë dhe mund të rrisë mundësinë që një person me HIV/AIDS të punësohet (prova me cilësi të ulët).
Duke prekur kryesisht të rinjtë, SIDA redukton popullsinë e tatueshme, duke reduktuar burimet e disponueshme për shpenzimet publike si arsimi dhe shërbimet shëndetësore që nuk lidhen me SIDA-n, duke rezultuar në rritjen e presionit mbi financat e shtetit dhe rritjen më të ngadaltë të ekonomisë. Kjo shkakton një rritje më të ngadaltë të bazës tatimore, një efekt që përforcohet nëse ka shpenzime në rritje për trajtimin e të sëmurëve, trajnimin (për zëvendësimin e punëtorëve të sëmurë), pagesën e sëmundjes dhe kujdesin për jetimët me AIDS. Kjo është veçanërisht e vërtetë nëse rritja e mprehtë e vdekshmërisë së të rriturve e zhvendos përgjegjësinë nga familja te qeveria për t'u kujdesur për këta jetimë.
Në nivel familjar, SIDA shkakton humbje të të ardhurave dhe rritje të shpenzimeve për kujdesin shëndetësor. Një studim në Bregun e Fildishtë tregoi se familjet që kishin një person me HIV/AIDS shpenzonin dy herë më shumë për shpenzimet mjekësore sesa familjet e tjera. Ky shpenzim shtesë lë gjithashtu më pak të ardhura për t'u shpenzuar në arsim dhe investime të tjera personale ose familjare.
Feja dhe SIDA
Tema e fesë dhe SIDA-s është bërë shumë e diskutueshme, kryesisht për shkak se disa autoritete fetare kanë deklaruar publikisht kundërshtimin e tyre ndaj përdorimit të prezervativëve. Qasja fetare për të parandaluar përhapjen e SIDA-s, sipas një raporti nga eksperti amerikan i shëndetit Matthew Hanley të titulluar Kisha Katolike dhe Kriza Globale e AIDS-it, argumenton se nevojiten ndryshime kulturore, duke përfshirë një ritheksim te besnikëria brenda martesës dhe abstinenca seksuale jashtë të saj.
Disa organizata fetare kanë pohuar se lutja mund të shërojë HIV/AIDS-in. Në vitin 2011, BBC raportoi se disa kisha në Londër po pretendonin se lutja do të shëronte SIDA-n dhe Qendra për Studimin e Shëndetit Seksual dhe HIV me seli në Hackney raportoi se disa njerëz ndaluan marrjen e ilaçeve, ndonjëherë me këshillën e drejtpërdrejtë të pastorit të tyre. , duke çuar në shumë vdekje. Kisha e Sinagogës së të Gjithë Kombeve reklamoi një "ujë vajosjeje" për të promovuar shërimin e Zotit, megjithëse grupi mohon t'i këshillojë njerëzit të ndalojnë marrjen e ilaçeve.
Zoran Ilioski
Zoran Iliosski (Зоран Илиоски; i lindur më 28.10.1962, në Manastir) është një politikan maqedonas nga Maqedonia e Veriut. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Zoran Iliosski kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut.
HIV/AIDS
Portretizimi Mediatik
Një nga rastet e para të profilit të lartë të SIDA-s ishte aktori homoseksual amerikan Rock Hudson. Ai ishte diagnostikuar gjatë vitit 1984, njoftoi se kishte virusin më 25 korrik 1985 dhe vdiq disa muaj më vonë më 2 tetor 1985. Një tjetër viktimë e shquar britanike e SIDA-s atë vit ishte Nicholas Eden, një politikan homoseksual dhe djali i kryeministri i ndjerë Anthony Eden. Më 24 nëntor 1991, virusi i mori jetën yllit britanik të rokut Freddie Mercury, këngëtarit kryesor të grupit Queen, i cili vdiq nga një sëmundje e lidhur me SIDA-n, pasi kishte zbuluar diagnozën vetëm një ditë më parë.
Një nga rastet e para të profilit të lartë heteroseksual të virusit ishte tenisti amerikan Arthur Ashe. Ai u diagnostikua si HIV pozitiv më 31 gusht 1988, pasi u kontraktua me virusin nga transfuzionet e gjakut gjatë operacionit në zemër më herët në vitet 1980. Analizat e mëtejshme brenda 24 orëve nga diagnoza fillestare zbuluan se Ashe kishte SIDA, por ai nuk i tregoi publikut për diagnozën e tij deri në prill 1992. Ai vdiq si pasojë më 6 shkurt 1993, në moshën 49-vjeçare.
Fotografia e Therese Frare e aktivistit homoseksual David Kirby, teksa ai po vdiste nga SIDA ndërsa ishte i rrethuar nga familja, është bërë në prill 1990. Revista Life tha se fotografia u bë imazhi i vetëm "i identifikuar më së shumti me epideminë e HIV/AIDS". Fotografia u shfaq në Life, ishte fituesja e World Press Photo dhe fitoi famë botërore pasi u përdor në një fushatë reklamuese United Colors of Benetton në 1992.
Transmetimi Kriminal
Transmetimi kriminal i HIV-it është infektimi i qëllimshëm ose i pamatur i një personi me virusin e imunitetit të njeriut (HIV). Disa vende ose juridiksione, duke përfshirë disa zona të Shteteve të Bashkuara, kanë ligje që kriminalizojnë transmetimin ose ekspozimin e HIV-it. Të tjerët mund ta akuzojnë të akuzuarin sipas ligjeve të miratuara përpara pandemisë HIV.
Në vitin 1996, kanadezi Johnson Aziga me origjinë nga Uganda u diagnostikua me HIV; ai më pas bëri seks të pambrojtur me njëmbëdhjetë gra pa e bërë të ditur diagnozën e tij. Deri në vitin 2003, shtatë ishin infektuar me HIV; dy vdiqën nga komplikimet e lidhura me SIDA-n. Aziga u dënua për vrasje të shkallës së parë dhe u dënua me burgim të përjetshëm.
Keqkuptimet
Ka shumë keqkuptime për HIV dhe AIDS. Tre keqkuptime janë se SIDA mund të përhapet përmes kontaktit të rastësishëm, se marrëdhëniet seksuale me një të virgjër do ta kurojnë SIDA-n dhe se HIV mund të infektojë vetëm meshkujt homoseksualë dhe përdoruesit e drogës. Në vitin 2014, disa nga publiku britanik gabimisht menduan se njeriu mund të infektohej me HIV nga puthja (16%), ndarja e një gote (5%), pështyrja (16%), ulësja e tualetit publik (4%) dhe kollitja ose teshtitja (5). %). Keqkuptime të tjera janë se çdo akt i marrëdhënieve anale midis dy homoseksualëve të painfektuar mund të çojë në infeksion me HIV dhe se diskutimi i hapur i HIV-it dhe homoseksualitetit në shkolla do të çojë në rritjen e shkallës së SIDA-s.
Një grup i vogël individësh vazhdojnë të kundërshtojnë lidhjen midis HIV dhe AIDS-it, ekzistencën e vetë HIV-it ose vlefshmërinë e metodave të testimit dhe trajtimit të HIV-it. Këto pretendime, të njohura si mohimi i AIDS-it, janë shqyrtuar dhe hedhur poshtë nga komuniteti shkencor. Megjithatë, ato kanë pasur një ndikim të rëndësishëm politik, veçanërisht në Afrikën e Jugut, ku përqafimi zyrtar i qeverisë për mohimin e SIDA-s (1999–2005) ishte përgjegjës për reagimin e saj joefektiv ndaj epidemisë së AIDS-it të atij vendi dhe është fajësuar për qindra mijëra raste të shmangshme. vdekjet dhe infeksionet me HIV.
Disa teori konspirative të diskredituara kanë thënë se HIV është krijuar nga shkencëtarët, pa dashje ose qëllimisht. Operacioni INFEKTION ishte një operacion masash aktive sovjetike në mbarë botën për të përhapur pretendimin se Shtetet e Bashkuara kishin krijuar HIV/AIDS. Sondazhet tregojnë se një numër i konsiderueshëm njerëzish besuan—dhe vazhdojnë të besojnë—në pretendime të tilla.
Në kulmin e shpërthimit të HIV/AIDS-it, pati edhe dezinformata të përhapura nga disa institucione qeveritare. Për shembull, Anthony Fauci, kreu i Institutit Kombëtar të Alergjisë dhe Sëmundjeve Infektive gjatë shpërthimit të SIDA-s, deklaroi në kontekstin e një bisede për infeksionet e fëmijërisë, “nëse kontakti i ngushtë i një fëmije është një kontakt familjar, ndoshta do të ketë një një numër i caktuar rastesh të individëve që sapo jetojnë dhe janë në kontakt të ngushtë me dikë me SIDA, ose në rrezik të SIDA-s, i cili nuk duhet domosdoshmërisht të ketë kontakt seksual intim ose të ndajë një gjilpërë, por vetëm kontaktin e zakonshëm të ngushtë që dikush sheh në marrëdhëniet normale ndërpersonale”. Kjo dhe deklarata të ngjashme të bëra nga agjencitë qeveritare potencialisht nxitën frikën e pabazë që kishte publiku se SIDA mund të përhapej nga kontakti i zakonshëm i ngushtë dhe jo nëpërmjet transmetimit seksual ose lëngjeve siç ndodh më së shpeshti.
Hulumtimet
Hulumtimi për HIV/AIDS përfshin të gjitha kërkimet mjekësore që tentojnë të parandalojnë, trajtojnë ose kurojnë HIV/AIDS-in, së bashku me kërkimet themelore rreth natyrës së HIV/AIDS-it si agjent infektiv dhe rreth AIDS-it si sëmundje e shkaktuar nga HIV.
Shumë qeveri dhe institucione kërkimore marrin pjesë në kërkimin për HIV/AIDS. Ky hulumtim përfshin ndërhyrje shëndetësore të sjelljes si edukimi seksual dhe zhvillimi i barnave, të tilla si kërkimi për mikrobicidet për sëmundjet seksualisht të transmetueshme, vaksinat e HIV-it dhe barnat antiretrovirale. Fushat e tjera kërkimore mjekësore përfshijnë temat e profilaksisë para ekspozimit, profilaksisë pas ekspozimit dhe rrethprerjes dhe HIV-it. Zyrtarët e shëndetit publik, studiuesit dhe programet mund të fitojnë një pamje më gjithëpërfshirëse të barrierave me të cilat përballen, dhe efikasitetin e qasjeve aktuale për trajtimin dhe parandalimin e HIV-it, duke ndjekur treguesit standardë të HIV-it. Përdorimi i treguesve të përbashkët është një fokus në rritje i organizatave të zhvillimit dhe studiuesve.
Zoran Gjorgjievski
Zoran Gjorgjievski (Зоран Ѓорѓиевски; i lindur më 18.11.1958, në Kumanovë) është një politikan maqedonas nga Maqedonia e Veriut. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Zoran Gjorgjievski kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut.
Cesare Lombroso
parapamje Cesare Lombroso ( italisht:  <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈtʃeːzare lomˈbroːzo; -oːso] ; lindur si Ezechia Marco Lombroso; 6 nëntor 1835 -19 tetor 1909), ishte një kriminologjist dhe mjek italian, themelues i Shkollës italiane të kriminologjisë pozitiviste, i njohur shpesh si babai i kriminologjisë. Lombroso deklaronte se kriminaliteti është veti e trashëguar, dhe se dikush "i lindur kriminel" mund të identifikohet nga defektet fizike, të cilat konfirmojnë një kriminel të egër ose atavistik.
Altin Kocaqi
Altin Kocaqi historian shqiptar. Ishte një studiues i njohur i historisë së gjuhës shqipe. U nda nga jeta më 2 shkurt 2017.
Maja Kësula e Priftit
Maja Kësula e Priftit është një majë mali në Kosovë në afërsi të kufirit me Shqipërinë. Ndodhet në pjesën jugore të vendit, 100 km në jugperëndim të Prishtinës, kryeqytetit të vendit. Maja e Kësulës së Priftit ndodhet 2,092 metra mbi nivelin e detit, ose 214 metra mbi terrenin rrethues. Rrëzët e saj janë rreth 2.1 kilometra të gjera.
Përmbledhje
Toka përreth Majës së Ksulës së Priftit është kryesisht kodrinore, por në jug është malore. Zona më e lartë në zonë ka një lartësi prej 2,694 metrash dhe është 9.5 km në jugperëndim të Majës së Ksulës së Priftit. Rreth Majës së Ksulës së Priftit, e cila është mjaft e dendur, ka rreth 80 njerëz për kilometër katror. Qyteti më i afërt më i madh është Dragashi, 17.2 km në veri të Majës së Ksulës së Priftit. Zona përreth Majës së Ksulës së Priftit është pothuajse e mbuluar me ara. Në rajonin përreth Majës së Ksulës së Priftit, malet janë tepër të zakonshme.
Rajoni përreth ka një klimë kontinentale. Temperatura mesatare 3 °C. Muaji më i nxehtë është gushti, më 16 °C, dhe janari më i ftohtë, në −10 °C. Reshjet mesatare 1,160 milimetra në vit. Muaji më i lagësht është nëntori me 133 milimetra shi dhe më i thati është gushti me 34 milimetra.
Kampi i refugjatëve "Zaatari"
Kampi i refugjatëve "Zaatari" (مخيم الزعتري) është një kamp refugjatësh në Jordani, i cili gjendet 10 km në lindje të Mafrakut. I hapur më 28 korrik 2012 për refugjatë sirianë, të zhvendosur nga Lufta civile në Siri, kampi dita ditës po bëhet një vendbanim i përheshëm. Më 26 mars 2015, në kamp jetonin rreth 83,000 refugjatë.
Oppenheimer (film)
Oppenheimer është një film thriller epik biografik i vitit 2023, shkruar dhe drejtuar nga Christopher Nolan. Bazuar në biografinë "American Prometheus" të vitit 2005 nga autorët Kai Bird dhe Martin J. Sherwin, filmi tregon jetën e J. Robert Oppenheimer, një fizikan teorik i cili ishte vendimtar në zhvillimin e armëve bërthamore si pjesë e Projektit Manhattan, që në këtë mënyrë i dha shtysë epokës atomike. Cillian Murphy luan personazhin kryesor, me Emily Blunt gruan e Oppenheimerit, Katherine "Kitty" Oppenheimer, Matt Damon gjeneralin Leslie Groves, drejtuesi ushtarak i Oppenheimerit dhe Robert Downey Jr. si Lewis Strauss, një anëtar i lartë i Komisionit të Shteteve të Bashkuara të Energjisë Atomike. Anëtarë të tjerë të kastit mbështetës përfshijnë Florence Pugh, Josh Hartnett, Casey Affleck, Rami Malek dhe Kenneth Branagh.
Projekti u njoftua në shtator 2021 pasi Universal Pictures fitoi një luftë ofertash për skenarin e Nolanit. Murphy nënshkroi për të portretizuar Oppenheimerin në tetor, me të tjerët në kastin kryesor që u bashkuan midis nëntorit 2021 dhe prillit 2022. Paraprodhimi ishte duke u zhvilluar në janar 2022, me xhirimet që u mbajtën nga shkurti në maj. Oppenheimer u filmua në një kombinim të filmit me format të madh IMAX 65 mm dhe 65 mm - duke përfshirë, për herë të parë, seksione në fotografinë analoge bardh e zi IMAX. Ashtu si me veprat e tij të mëparshme, Nolan përdori efekte praktike të gjera dhe minimalisht imazhe të krijuara nga kompjuteri.
Oppenheimer u shfaq premierë në Le Grand Rex në Paris më 11 korrik 2023 dhe do të shfaqet në kinematë e Mbretërisë së Bashkuar dhe Shteteve të Bashkuara më 21 korrik 2023, nga Universal Pictures. Është filmi i parë i Nolanit që nuk shpërndahet nga Warner Bros. Pictures brenda ose jashtë vendit që nga Memento (2000), si dhe e para që mori një vlerësim R që nga Insomnia (2002). Filmi u vlerësua nga kritikët, me vlerësime të veçanta për aktorët, skenarin dhe pamjet e tij.
Zhvillimi
Pas botimit të biografisë American Prometheus në vitin 2005, shkruar nga Kai Bird dhe Martin J. Sherwin, regjisori Sam Mendes ishte i interesuar ta përshtaste librin për një film. Megjithatë, projekti nuk u realizua kurrë dhe autorët u bënë pesimistë mbi perspektivat e përshtatjes së librit në ekran. Deri në vitin 2015, J. David Wargo, i cili zotëronte të drejtat e filmit për librin, kaloi nëpër skenarë të ndryshëm me qëllimin e një përshtatje filmike. Wargo më vonë do të fluturonte për në Hollywood dhe do të takonte James Woods, i cili kishte caktuar gjithashtu një takim me Charles Roven, i cili më parë kishte punuar si producent në filma të ndryshëm të Christopher Nolanit. Në vitin 2019, në fund të prodhimit të filmit të Nolanit Tenet (2020), ylli Robert Pattinson i dha regjisorit një libër që përmbante fjalimet e Oppenheimer si një dhuratë mbështjellëse. Ai kishte ndjerë se meqenëse dideja kryesore ' Tenet ishte "Po sikur të mund të shpikje një teknologji të tmerrshme? Po sikur pasta e dhëmbëve të vendosej përsëri në tub?", bërja e filmit do të kishte qenë një vijimësi logjike dhe gjithashtu ishte magjepsur me idenë e eksplorimit të realitetit historik të situatës në vend që ta përdorte atë si një analogji në një kontekst fantashkence.
Në dhjetor 2020, Warner Bros. Pictures njoftoi planet për t'i dhënë filmave të saj të vitit 2021 shfaqje të njëkohshme në kinema dhe në HBO Max, duke përmendur ndikimin e pandemisë COVID-19 në industrinë e filmave (kinema). Nolan, i cili kishte bashkëpunuar me studion në secilin prej filmave të tij duke filluar me Insomnia (2002), ishte i indinjuar me vendimin pasi kishte qenë një ithtar i kinemave fizike. Në janar 2021, raportet e mediave përmendën mundësinë që filmi i ardhshëm i Nolanit mund të jetë i pari që nuk financohet apo shpërndahet nga Warner Bros. Nga mesi i vitit 2021, regjisori ishte larguar tashmë nga Warner Bros dhe ishte takuar me studio të tjera për të zhvilluar projektin e tij të ri. Nolan kishte mbështetur më parë vendimin e studios për t'i dhënë Wonder Woman 1984 (2020) një publikim të njëkohshëm.
Në shtator 2021, u njoftua se Nolan do të shkruante dhe do të drejtonte një film biografik të vendosur në kohë gjatë Luftës së Dytë Botërore për J. Robert Oppenheimer, krijuesin e bombës atomike, me Cillian Murphy në negociata për të luajtur. Regjisori do të lexonte përfundimisht Prometeun Amerikan më vonë atë vit dhe vendosi ta bazonte skenarin e tij rreth librit. Nolan iu afrua studiove të shumta për projektin, duke përfshirë Sony Pictures, Universal Pictures, Paramount Pictures dhe Apple Studios për shkak të marrëdhënieve të tij të tensionuara me Warner Bros. Nolan kishte lidhje me Donna Langley, kryetaren dhe shefen e përmbajtjes së grupit të studios NBCUniversal, i cili ishte dakord me qëndrimin e regjisorit në industrinë e filmave. Si e tillë, Universal ra dakord të financonte dhe shpërndante filmin, me prodhimin që do të fillonte në tremujorin e parë të vitit 2022. Studio gjithashtu ra dakord me përcaktimet e Nolanit, të cilat përfshinin një buxhet prodhimi prej 100 milionë dollarësh, një buxhet të barabartë marketingu, një dritare ekskluzive teatrale që nga 90 deri në 120 ditë, njëzet për qind e fitimit të dollarit të parë bruto të filmit dhe një periudhë tre javore para dhe pas publikimit të filmit në të cilën Universal nuk do të mund të publikonte një film tjetër. alt=Christopher Nolan at the 2018 Cannes Film Festival.|parapamje| Shkrimtari, regjisori dhe producenti [[Christopher Nolan]]
Shkrimi
Oppenheimer është skenari i parë i shkruar nga Christopher Nolan në vetën e parë, pasi ai donte që rrëfimi të përçohej nga këndvështrimi i Oppenheimerit. Ai gjithashtu kishte zgjedhur qëllimisht të alternonte skenat me ngjyra dhe bardh e zi, duke shpjeguar se donte që filmi të përcillej si nga një perspektivë objektive po ashtu dhe subjektive. Duke elaboruar mbi dikotominë e ngjyrës dhe bardh-e-zi, ai shtjelloi se pjesa më e madhe e filmit do të ishte korniza kohore me ngjyra e përvojave vetjake të Oppenheimerit, ndërsa një "vështrim më objektiv i historisë së tij nga këndvështrimi i një personazhi tjetër" do të ishte i pranishëm në afatin kohor bardh e zi. Duke dashur ta bënte filmin sa më subjektiv, ekipi i prodhimit vendosi të vizualizonte konceptimet e Oppenheimerit për botën kuantike dhe valët e energjisë. Ai kishte filluar duke u përpjekur të gjente "fijen që lidhte botën kuantike, dridhjet e energjisë dhe udhëtimin personal të Oppenheimerit" dhe kishte kërkuar të portretizonte vështirësitë në jetën e tij, veçanërisht në lidhje me jetën e tij seksuale.
Kasti
Procesi i casting-ut ishte aq i fshehtë sa disa prej aktorëve nuk e dinin se cilin rol do të luanin derisa nënshkruan. Robert Downey Jr., Matt Damon dhe Emily Blunt morën paga të shkurtuara për të punuar në film, duke fituar 4 milionë dollarë secili në vend të pagave të tyre të zakonshme 10-20 milionë dollarë. Nolan ka kastuar në film shkrimtarin-regjisorin Benny Safdie pasi pyeti Paul Thomas Anderson për përvojat e tij me regjinë e Safdie në Licorice Pizza (2021). Downey Jr. e konsideroi Oppenheimer "filmin më të mirë" në të cilin ai është shfaqur ndonjëherë.
Xhirimet
Paraprodhimi ishte duke u zhvilluar deri në janar 2022 në New Mexico, ku u zhvillua një thirrje dy-ditore për kastin në Santa Fe dhe Los Alamos në mënyrë që njerëzit e interesuar të bënin audicion për të luajtur banorët vendas, personeli ushtarak dhe shkencëtarët. Një tjetër thirrje për casting u mbajt në shkurt. Xhirimet filluan në fund të shkurtit 2022, me Hoyte van Hoytema që shërbente si kinematograf. Gary Oldman tha se do të ishte në xhirime për një ditë në maj për "një skenë, një faqe e gjysmë". Vajza e madhe e Nolan, Flora, kishte filmuar gjithashtu një skenë në të cilën ajo luante një grua të re në një shpërthim si pjesë e një vegimi nga Oppenheimeri. Synimi i tij për të përfshirë skenën ishte të përcillte se "çështja është se nëse krijoni fuqinë përfundimtare shkatërruese, ajo gjithashtu do të shkatërrojë ata që janë afër dhe të dashur për ju" dhe mendoi se duke bërë këtë ishte mënyra më e mirë për ta shprehur atë.
Filmi përdori një kombinim të IMAX 65 mm dhe 65 mm film me format të madh. Është gjithashtu filmi i parë që ka xhiruar seksione në filmin fotografik bardh e zi IMAX. Në javën e dytë të prillit, xhirimet u zhvilluan në Institutin për Studime të Avancuara në Princeton, New Jersey. Xhirimet u zhvilluan gjithashtu në Kaliforni, kryesisht rreth kampusit të Universitetit të Kalifornisë, Berkeley. Ekipi i prodhimit kishte filmuar skena në Belen, Nju Meshiko, me Murphy duke u ngjitur në një kullë çeliku 100 këmbë, një kopje e vendit origjinal të përdorur në Projektin Trinity, në mot të ashpër. Xhirimet përfunduan në maj 2022.
Xhirimet përfshinë përdorimin e eksplozivëve të vërtetë për të rikrijuar testin bërthamor të Trinity, duke hequr dorë nga përdorimi i grafikave të gjeneruara nga kompjuteri. Një grup i veçantë u krijua duke përdorur benzinë, propan, pluhur alumini dhe magnez. Një qytet i stilit të viteve 1940 u ndërtua gjithashtu nga e para për filmin. Skenat u filmuan gjithashtu edhe në kabinën origjinale të Oppenheimerit, e cila u restaurua. Kai Bird kishte qenë gjithashtu në xhirime dhe ishte impresionuar duke parë performancën e Murphy si Oppenheimer gjatë xhirimeve.
Vlladimir Gjorçev
Vlladimir Gjorçev (Владимир Ѓорчев; i lindur më 31.8.1978, në Shkup) është një politikan maqedonas nga Maqedonia e Veriut. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Vlladimir Gjorçev kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut.
Oppenheimer (film)
Pas prodhimit
Gjatë post-produksionit, redaktimi u përfundua nga Jennifer Lame, e cila më parë ka redaktuar Tenet. Efektet vizuale u trajtuan nga DNEG, duke shënuar bashkëpunimin e tyre të tetë me Nolanin. Andrew Jackson ishte mbikëqyrësi i efekteve vizuale.
Filmi mori një vlerësim R nga Shoqata e Filmave për "seksualitet, lakuriqësi dhe sharje", duke e bërë atë filmin e parë të Nolanit që merr atë vlerësim që nga Insomnia (2002).
Muzika
Ludwig Göransson kompozoi partiturën për filmin, pasi e bëri këtë edhe për filmin e mëparshëm të Nolanit, Tenet. Partitura e Göransson u shfaq në një trailer për filmin më 8 maj 2023. Ajo u shfaq gjithashtu në pesë-minutëshin Opening Look të Universal Pictures më 13 korrik.
Lançimi
Oppenheimer pati premierën botërore në Le Grand Rex në Paris, Francë më 11 korrik 2023, e ndjekur nga premiera britanike në Odeon Luxe Leicester Square në Londër, Angli, Mbretëri e Bashkuar më 13 korrik, dhe pati një premierë amerikane në AMC Loews Lincoln Square në New York City më 17 korrik Të dy premierat e Londrës dhe të Nju Jorkut u prekën nga greva e vazhdueshme e SAG-AFTRA, pasi disa aktorë u larguan herët nga premiera në Londër, dhe Universal Pictures anuloi ngjarjen në tapetin e kuq për premierën e Nju Jorkut. Është planifikuar ta ketë nxjerrjen teatrale më 21 korrik 2023, nga Universal Pictures. Përveç kinemave standarde, ai do të dalë edhe në formate të ndryshme filmash duke përfshirë IMAX 70mm (30 printime), standarde 70mm (113 printime) dhe 35mm (rreth 80 printime).
Filmi u publikua në të njëjtën ditë me Barbie, një film komedi fantazi i drejtuar nga Greta Gerwig, pjesë e kukullave të modës Barbie të Mattel dhe ekskluzivitetit mediatik, dhe i shpërndarë nga Warner Bros. Për shkak të kontrastit tonal dhe të zhanrit midis dy filmave, shumë përdorues të mediave sociale kanë krijuar meme për mënyrën se si të dy filmat përfaqësojnë audienca të ndryshme, dhe se si duhet të shihen si një tipar i dyfishtë. Trendi është quajtur "Barbenheimer". Në një intervistë me La Vanguardia, Cillian Murphy miratoi fenomenin, duke thënë: "Këshilla ime do të ishte që njerëzit të shkojnë t'i shohin të dyja, në të njëjtën ditë. Nëse janë filma të mirë, atëherë ky është fitimi i kinemasë.”
Marketingu
Traileri i filmit u publikua më 28 korrik 2022, duke shfaqur një numërim të drejtpërdrejtë deri në orën 5:29 të mëngjesit (MST) më 16 korrik 2023, në 78 vjetorin e shpërthimit të parë të një arme atomike ; ai u shfaq premierë në shfaqjet e Nope përpara se të postohej në internet në profilet e mediave sociale të Universal. Empire komentoi se, "Duket si gjëra marramendëse, me një ndjenjë të vërtetë peshe - një film i Christopher Nolan, me fjalë të tjera." Në maj 2023, një trailer zyrtar debutoi gjatë shfaqjeve paraprake të Guardians of the Galaxy Vol. 3. Ai u publikua më pas për publikun më 8 maj 2023, së bashku me një poster të shfaqjes teatrale.