Pemët_frutore
Sistemi rrënjor
Sistemi rrënjor shërben për të                                             mbajtur trupin e pemëve frutore të ngulur në tokë dhe për të ushqyer bimën me ujë dhe lëndët e ushqimore të tretura në të. Të gjithë pjesët përbërëse të rrënjës formojnë atë që quhet Sistemi Rrënjor. Mënyra e zhvillimit të sistemit rrënjor varet nga mënyra e shtimit të bimëve dhe nga specia bimore. Ndryshe zhvillohet kur bimët shtohen me anë të copave dhe ndryshe kur ato shtohen me anë të farës. Rrënja embrionale e mbirë direkt nga fara, shkon në thellësi të tokës në drejtim vertikal. Më pas ajo fillon degëzimet e para që zakonisht ato rriten në drejtimin horizontal. Nga degëzimet e para fillojnë të zhvillohen degëzimet e dyta, më pas ato të tretat e kështu me radhë, duke formuar një sistem degëzimesh e cila në varësi të species dhe nënshartesës, shtrihet dhe “pushton” një volum të caktuar dheu. Sipas studimeve të bëra për këtë qëllim, gjërësia e shtrirjes së sistemit rrënjor të pemëve frutore është në varësi të trashësisë së shtresës aktive të tokës. Në toka të thella dhe të përshkueshme sistemi rrënjor zhvillohet si në thellësi ashtu edhe në gjërësi. Në tokat me pjellori normale, gjërësia e sistemit rrënjor zhvillohet horizontalisht në rreth 30-40% më shumë se sa gjërësia e vetë kurorës, ndërsa pjesa më e madhe e tyre zhvillohen në thellësinë 20–80 cm. Sa më larg qafës së rrënjës të ndodhet sistemi rrënjor aq më shumë aktive është aftësia thithëse dhe asimiluese e saj. Në thellësinë deri në 1,5 – 2 m nga sipërfaqja e tokës, është shtrirë rreth 75-85% e totalit të sistemit rrënjor. Kjo ka rëndësi praktike sepse sipërfaqja e një pemëtoreje me pemë të rritura, është plotësisht e pushtuar nga sistemi rrënjor, gjë që ka rëndësi të dihet për aplikimin e një sistemi plehrimi në të gjithë sipërfaqen e tokës. Pikërisht për këtë arsye të gjithë plehrat organike dhe ujitjet nuk duhet të hidhen në afërsi të qafës së rrënjëve, por duhet të shpërndahen në të gjithë sipërfaqen e tokës që mbulon kurora e pemës. Nga studime të kryera për këtë qëllim, është vërtetuar se sistemi rrënjor kur mbillet me farë si, arra, gështenja, mani, etj, vetëm në fund të vitit të parë pas mbjelljes, shkon nga 1,5 – 2 m thellësi. Ndërsa në fundin e vitit të pestë apo të gjashtë pas mbjelljes, thellësia e tij mund të ketë shkuar edhe në rreth 3 - 5m. Mundësia e depërtimit në thellësi të tokës dhe aftësia e rritjes/ zhvillimit në drejtim horizontal të sistemin rrënjor, varet shumë nga kushtet klimaterike-tokësore dhe niveli i shërbimeve agroteknike gjatë kultivimit. Kështu psh., në tokat e pasura dhe me ujrat nëntokësore të thella, thellësia e sistemit rrënjor te pemet e rritura shkon deri në 8 - 10m. Largësia e rrënjëve anësore shkon në rreth 4–8 m nga qëndra e boshtit rrënjor. Ndërsa pemët e shartuara mbi nënshartesa, pasi shkulen nga vendi i mbjelljes së farës dhe dërgohen për në vëndin e përhershëm, rrënja embrionale e cila ka drejtim boshtor, shkatërrohet/ pritet duke i’a lënë vëndin zhvillimit të një sistemi rrënjor horizontal. Në rastet kur niveli i ujrave nëntokësore është poshtë sipërfaqes sipërfaqes së tokës (nën 1,5m) dhe toka ka një strukture të shkrifët, e të përshkueshme nga uji dhe ajri, atëhere sistemi rrënjor tenton të rritet/zhvillohet si në thellësi ashtu edhe në gjërësi, duke formuar një sistem rrënjor xhufkor mjaft të zhvilluar dhe të aftë për të siguruar një furnizim sa më të mirë të bimës me ujë dhe me lëndë ushqimore. Ndërsa kur niveli i ujrave nëntoksore është afër sipërfaqes së tokës, atëhere sistemi rrënjor tenton të rritet/zhvillohet afër sajë dhe në drejtimin sa më horizontal. Gjithashtu, kur shtresa e horizontit punues është e cekët dhe shtresa vijuese është me formacione shkëmbore, ranore apo konglomerate/gurishtore, atëhere edhe në këtë rast sistemi rrënjor tenton të shkojë sa më horizontalisht. Praktikisht këto lloje tokash kanë ndikime negative sepse volumi i sistemit rrënjor kufizohet vetëm në një pjesë më të vogël volumi toke. Gjithashtu në thellësinë e sistemit rrënjor ndikon edhe dendësia e mbjelljeve të bimëve. Në rastin kur bimët mbillen në një dendësi më të madhe, me qëllim që ato të sigurojne sa më shumë ujë dhe lëndë ushqimore, atëhere sistemi rrënjor i tyre tenton të shkojë sa më thellë. Këtu një rëndësi vendimtare merr realizimi i një sistemi plehrimi të kombinuar me plehrat minerale dhe ato organike, si ujitjet sistematike, veçanerisht ajo me pika. Bimët që shtohen me anë të copave, përpanjave, këmbëzave, etj, duke qënë se nuk janë me origjinë nga fara, ato nuk zhvillojnë rrënjë embrionale, por zhvillojnë rrënjë mitake. Këto rrënjë më tej rriten dhe zhvillohen si në drejtim horizontal ashtu edhe në drejtim vertikal, duke zhvilluar një sistem rrënjor të aftë për t’i siguruar bimës një furnizim sa më normal të ujit dhe me lëndë ushqimore. Pavarësisht nga origjina rrënjës, embrionale apo mitake, rrënjët e sistemit rrënjor ndahen në 3 kategori që janë: Rrenjet gjysëm skeletore janë rrënjët më të vjetra dhe më të trasha të sistemit rrënjor dhe lidhen direkt me qafën e rrënjës e cila ndodhet në fundin e trungut Këto rrënjë i japin bimës një qëndrueshmëri të lartë kundrejt peshës së vetë bimës (sëbashku me frutat) dhe të përballimit të forcave e të faktorëve të tjerë fizik dhe klimaterik, si; erës, reshjeve, ngarkesës se borës, etj. Rrënjët veshëse kanë një gjatësi ne 1–5 cm dhe shërbejnë për të thithur ujin dhe lëndët ushqimore. Rrënjët veshëse përbëhen nga: Pjesa rritëse, është maja më e re e rrënjës dhe gjatësia e sajë është nga 0,1 - 1,5 mm dhe gjërësi nga 0,3 - 1mm. Zona e qimeve thithëse është pjesa më e rëndësishmë e sistemit rrënjor. Ne 1 mm2 të zonës së qimeve thithëse ndodhen rreth 300-600 qime thithëse. Një qime thithëse praktikisht jeton pak, rreth 15 - 20 ditë dhe zevëndesimi i tyre bëhet në mënyrë periodike në funksion të rritjes. Nëpërmjet tyre bëhet realizimi i absorbimit të ujit dhe të lëndëve ushqimore që janë të tretura në të. Për një zhvillim sa më normal të sistemit rrënjor, rëndësi të dorës së parë (përveç kushteve si; lagështira optimale, prania e lëndëve ushqimore, etj), merr punimi i sipërfaqes së tokës. Ajrimi i dobët i sistemit rrënjor, ngjeshja e sipërfaqes së tokës, qëndrimi për një kohë të gjatë të ujit në trashësinë e sistemit rrënjorë, bën që bimët të vuajnë nga asfiksia (mungesa e ajrit). Përveç kullimit nga ujrat e tepërta, rëndësi të madhe merr punimi/shkrifterimi i sipërfaqes së tokës në thellësinë jo më pak dhe jo më shumë se 15–20 cm. Më në thellësi nuk duhet të aplikohet, sepse dëmtohen rrënjët skeletore dhe ½ skeletore, që zakonisht janë afër sipërfaqes së tokës.