Sale_Markja
=
Mesazhet (porositë) e Salë Markes -Mos shtini pushkë në vllazni ! -Mos zini nusen në gjak ! -Mos bëni shpenzime të tepruara ! -Mos jepni para me interes ! -Mos ia zëni tjetrit udhën kot ! -Kur të hyni në valle, hyni me mend e e dilni me vesh ! -Nëse e nxen kundërshtarin gjatë bisedës, je fitimtar ! -Miku kënaqet më shumë me një bisedë të mirë se sa me i dhënë një ka (tarrak) apo dash. -Mos e rëndo tjetrin në valle burrash ! -Gruaj, fëmia dhe qeni zënë gjithnjë fesatin (grindjen). -Mikun mos e lusni shumë që të rrinë, sepse e fusni borxh ! -Gratë i shihni në mëngjes, i dëgjoni në drekë dhe, jepuni të drejtë në darkë (mbrëmje) ! -Mos i vëni në be jetimët ! -Djalin e gruas së ve, mos e vëni përpora ! -Gruan e ve dëgjoheni një herë në vjet ! -Në qoftë se ai që të dëgjon e mban dorën tek veshi, fjalët nuk të kanë shkuar kot ! -Mos çoni krushq ata që mbajnë kësulat (plisat) me një anë ! -Lësho zë një herë, dy herë, tri herë dhe, poqe se nuk të përgjigjet askush, atëherë, bërtitu qenëve ! -Mos e pini kafen shpejt se u shkon xherime ! -Mos i rrini kalit me një anë, sepse, do t’ju thyhet qafa duke shikuar shtremët ! Fjalë të mençura të Salë Markes -Hasmin çmoje më shumë kur thotë se është i dobët. -I varfëri nuk ngopet me bukë, kurse i pasuri me flori. -Qyqja këndon në list ë thatë e çukon në list ë njomë. -Kali flen ë këmbë, kurse dembeli në byth. -Oxhaku i asaj shtëpie që qet tym shumë, nuk ka nuse brenda. -Bujku i mirë duket në vjeshtë, gruaja e keqe në krua. -Nuk ka të hecme në shtëpi poqe se njerëzit nuk kanë arna në raçe (tesha). -Njeriu lind si zog, rritet si qëngj, i zgjidh punët si dash,punon si ka (tarrak),rron si lepur dhe vdes si peshk. -Hasmin e ke vrarë 100 herë në ditë kur nuk e zë në gojë asnjëherë. -Fëmia, kur është i vogël thotë:-babai im! -Kur bëhet 10 vjeç mburret: - Babi im ka bërë këtë e ka bërë atë! -Kur bëhet 20 vjeç, mburret: -Edhe babai im e dijë këtë punë! -Tridhjetë vjeç: - Pyetni njëherë mos e dijë babai im këtë punë! -Tridhjetë e pesë vjeç: - Mos ia vëni veshin babait tim, sepse dhe ju do të plakeni si ai ! -Dyzetvjeç: - Babai im i ka ngjarë gjyshit, ndaj do të rrojë shumë ! Nga biseda e zhvilluar me nipin e Salë Markes-Xha Demirin Në fillim i njohtoj lexuesit e nderuar se, mixha Demir ishte bashkëshorti i Tezes Zare, pra, i motrës së Nënës sime të ndjerë, -Hamides dhe kishte tipare të ngjajshme të trashëguara sipas gjenetikës së gjyshit të tij-Salë Markes. Siç më kujtohet, ishte muaji gusht i vitit 1967. Në shtator e kisha provimin e fundit para diplomimit. U gjenda në dyqan të babait tim - Arifit dhe, si zakonisht gjitmonë e e merrja me vedi literaturën për të lexuar. Një ditë erdhi Xha Demiri në dyqan dhe, pas përshëndetjes, më vërejti mua me vemendje, m’u drejtua e më pyeti: -Djali i Arifit,, siç e shoh, Ti je duke lexuar shumë libra, ndaj dhe dua të të pyes diçka, Demir Markja-nipi i Salës që ndofta e ke lexuar diku ?! -Urdhëro mixha Demir, nëqoftë se e dij do t’ju përgjigjem! -Cila mende eshtë më e hollë, mendja mashkull apo men dja femër ? -Unë, rreth kësaj pyetje dija si të përgjigjem, duke qenë se e pata dëgjuar edhe më parë nga Nuni im mentar-Jonuz Majtara dhe, drejtpësëdrejti iu përgjigja: - Mendja femër mixha Demir, mendja femër ! -Ai, në atë kohë ishte i moshës 78-80 vjeçe, ashtu siç ishte i ulur në stol, me çubuk në gojë, duke u mbështetur në kërlukun (shkopin) e tij - ia brofi në këmbë, m’u drejtua e tha: - Mos vallë këtë përgjgjijge e ke lexuar diku në librat e tu ? - Jo, mixha Demir, por për këtë pyetje më ka bërë me dije Nuni im-Jonuz Majtara. -I mençur është Nuzi, i mençur ! -Po mir atëherë, më trego për ç’arsye mendja femër është më e hollë se mendja mashkull ? -Po mixha Demir të tregoj: -Së pari edhe meshkujt edhe femrat, pa marrë parasysh gjininë, por që janë të mençur-të arsimuar e që mendja e tyre u pjellë e kanë mendjen femër. Të gjithë shkencëtarët e kanë këtë mendje, sepse kjo mende vepron dhe shpikën diçka mixha Demir. Dhe Ti e ke menden femër, sepse i përngjasish gjyshit tënd - Salë Markes ! Ti Brahim do të thuash se :- ”Peni i përngjet gëzofit” dhe unë ngjaj me gjyshin tim-Salën. -Po xha Demiri, ashtu është ! Xha Demiri: -Të falëminderit o Brahim për këto fjalë që m’i thua dhe Zoti i bekoftë të gjithë njerëzit e dtur e me shkollë! Dhe Kurani e thotë se, njerëzimit i duhet shkollimi,njerëzit pa shkollë janë si xhoja (shtaza). Unë me nënën time të ndjerë, të dashur dhe të zgjuar, shkonim shpesh herë në vizitë tek tezja Zare në Bohmovë, fshat i bukur e pitoresk, që shrihet buzë Drinit të Zi, në kufi me shtetin amë. Tezja Zare, një plakë e dashur, e mençur dhe tepër komike, na mbante gjallë me shaka dhe, shpesh herë xha Demirit i drejtohej duke i thënë: O njeri, nëse Ti je nipi i Salë Markes, unë dhe motra ime Hamidja jemi bijat e humanistit të vegjelisë-Xheladin Strazimirit. Në qoftë se na kanë rënë vathët-veshët i kemi, që do të thotë se dhe ne jemi soj, pra, të familjes së mirë. - Kurse xha Demiri qeshte dhe vetëm qeshte me të madhe. Anekdotë e vërtetë humoristike: Rreth viteve të 60-ta shkuam së bashku me Cankon, i cili kishte farefisin e vet në Bohmovë dhe, porsa arritëm tek oborri i shtëpisë së tezes Zare, u ndalëm dhe në ato çaste, ai, pra Cankoja, i cili fliste me pengesa dhe nën hundë dhe, duke e vërejtë lumin Dri, që rrëpishëm kalon rreth këtij fshati, i drejtohet tezes Zare dhe e pyeti: Oj tezja Zare, të lutem më trego, kah shkon ky lumi Dri, termaj (përpjetë) apo teposht ?! Ajo, duke u qeshur iu përgjigj: -Termaj (përpjetë) Canko- termaj (përpjetë) ! -U qeshëm sa s’deshëm me tezen Zare !