cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krionika
Premisat e krionikës
Premisa kryesore e krionikës është se kujtesa, personaliteti dhe identiteti ruhen në struktura qelizore, kryesisht në tru. Ndërkohë që kjo pranohet gjerësisht në mjekësi dhe aktiviteti i trurit dihet që mund të ndalë dhe të vazhdojë përsëri në kushte të caktuara, përgjithësisht nuk janë të pranueshme metodat e sotme e ruajnë trurin aq mirë sa të lejojë ringjalljen në të ardhmen. Mbështetësit e krionikës bazohen mbi studimet që tregojnë se përqendrime të larta të krioruajtësit të qarkulluara në tru mund të ndalin dëmtimin strukturor nga akulli, duke ruajtur strukturën e qelizave të trurit në të cilat kujtesa dhe identiteti ruhen.
Për kundërshtuesit, justifikimi për praktikimin aktual të krionikës është i paqartë, duke pasur parasysh kufizimet në teknologjinë e prezervimit. Momentalisht qelizat, indet, enët e gjakut dhe disa organe të vogla kafshësh mund të kthehen nga krioprezervimi. Disa kafshë shumë të vogla, si Tardigradi, mund t’i mbijetojnë prezervimit në temperatura kriogjenike (poshtë 150 °C). Bretkosat e drurit mund të mbijetojnë për disa muaj në një gjendje pjesërisht të ngrirë disa gradë poshtë ngrirjes, por ky nuk është një krioprezervim i vërtetë. Mbështetësit e krionikës kundërshtojnë duke thënë se prezervimi i kthyeshëm nuk është qëllimi i tashëm i krionikës, por është ruajtja e informacionit bazë të trurit që përmban kujtesën dhe identitetin personal. Ka arsye të besohet se proçedura e tanishme e krionikës mund ta ruajnë bazën anatomike të mendjes. Mbështetësit deklarojnë se ruajtja e këtij informacioni është i mjaftueshëm për të parandaluar vdekjen teorike të informacionit (shkatërrimi i trurit të njeriut) deri kur riparimet mund të jenë të mundura në të ardhmen.
BobSfungjeri Pantallon-Katrori
BobSfungjeri Pantallon-Katrori (angleze SpongeBob SquarePants) është një seri e animuar, e famshme amerikane e shfaqur në Nickelodeon, dhe Nicktoons. Seria u krijua nga Stephen Hillenburg. Në Shqipëri transmetohet nga Top Channel, Bang Bang dhe Çufo.
Rreth serisë
Filmi i parë i BobSfungjeri-it me titull "SfungjerBob - Vjedhja e Kurorës" u lirua më 19 nëntor 2004 në kinematë amerikane. Ne fillim te vitit 2015 pritet qe te del edhe nje film tjeter me titull "SpongeBob SquarePants 2" gjithashtu i producuar nga Nickelodeon dhe Paramount Animation.
Në Nickelodeon gjithashtu shpesh një degë e SpongeBob SquarePants vrapoi gjatë pauzave komerciale: horoskop juaj me Squidward (Astrologjia me Squidward). Ka shenja karaktere të ndryshme zodiakut dhe lexoni horoskop para.
Më 21 korrik 2012, kjo seri ishte ripërtërirë dhe transmetoi sezonin e tij të nëntë, duke filluar me episodin "Pika të skajshme" (ang. Extreme Spots).
SfungjerBobi
SfungjerBobi është një sfungjer deti i cili jeton me kërmillin tij Gary, në një ananas të mobiluar plotësisht, me dy dhoma gjumi në qytetin e Bikini Bottom. SfungjerBob-i është aq optimist dhe i sinqertë, por ai zakonisht e merr veten e tij dhe te gjithe te tjeret rreth tij ne telashe.
Hobet e Sfungjerbob-it janë peshkimi i kandilit të detit, flluskat dhe karateja. Ai punon në restorant fast-food "Krusty Krab" si një kuzhinier jashtëzakonisht i motivuar dhe i talentuar dhe është votuar rregullisht punonjës i muajit. Në testin praktik për ngarje të barkës ai bie çdoherë. Ai është gjithashtu shumë e artistik, ka një imagjinatë të gjallë dhe është i prirur për naivitetin e tij. Ai është i butë dhe i dashur me të gjithë. Të tjerët janë të mërzitur nga sjellja e tij ndonjëherë, sidomos Skuduardi.
Skuiduardi
Është një kallamar ngjyrë gri-jeshile, pothuajse gjithmonë i nevrikosur i cili nuk mund ta duroj Sfungjerbob-in. Ai jeton në të njëjtën lagje me Sfungjerbob-in dhe Patrikun. Skuiduardi është ters, sarkastik dhe vetë-tolerues. Ai punon në Krusty Krab dhe urren punën e tij. Zbavitjet e tij ai i gjen në klarinetin e tij, duke pikturuar vetë-portrete, vallëzim modern ose të pushojnë në mbrëmje dhe në fundjavë. Skuiduardi dëshiron të jetë i pasur, i famshëm dhe të ketë flokë mbi kokën e tij, gjithashtu edhe të jetojnë pranë fqinjëve të tjerë jo si SpongeBob dhe Patrick. Armiku i tij është Squilliam Fancyson, por ai është duke u përpjekur me të gjitha mjetet për të bërë përshtypje, pasi që ky ka arritur gjithçka qe Skuiduardi ëndërron.
Edhepse Skuiduardi është shumë i egër dhe jo i dashur, Sfungjerbob-i mendon se thellë në zemrën e tij ai është i mirë dhe ka dëshirë të argëtohet.
Z. Krabs
Z. Krabs është shefi i Sfungjerbob-it dhe pronari i "Krusty Krab", shtëpisë së shijshme të "Krabby Patty". Askush nuk është më krenarë për të se ai. Gjëja e tij e preferuar për të thënë është, "Unë i dua paratë!" Krabs ende ka qindarkën e tij të parë qe e fituar njëherë e një kohë dhe të gjitha kursimet i ka të fshehura në dyshekun të tij. Z. Krabs e adhuron Sfungjerbob-in për shkak se ai është i gatshëm të punojnë me orë të gjata pak pagesë.
Krabs ka një rivalitet të vazhdueshëm me Planktonin, pronar i "The Chum Bucket". Krabs është i fiksuar për ta mbajtur formulën e tij sekrete të "Krabby Patty" sigurt nga Planktoni. E vetmja gjë që ka më shumë kontroll mbi Z. Krabs se paratë është vajza e tij adoleshente, Pearl, e cila ndodh që të jetë një balenë.
Bikini Botom
Pothuajse të gjitha skenat e serisë janë zhvilluar në fshatin e Bikini Bottom, në të cilën personazhet e serisë të çojë jetën e tyre. Qyteti përbëhet nga disa rrethe dhe territore, numri i banorëve ndryshon nga episodi në episod, 500-50.000 banorë. Qyteti është i vendosur në këmbët e Bikini Atoll - në sipërfaqe mund te shihet vetëm një ishull i vogël,i cili tregohet për shembull kur ndryshon kohën e ditës.
Paradoksi është natyra dhe klima në Bikini Bottom. Edhe pse qyteti është nën ujë, ka plazhe me ujë (Goo Laguna), re (në formën e luleve), zjarri, shi dhe madje edhe borë.
Fidel Ylli
Fidel Ylli është deputet i Partisë Socialiste në Kuvendin e Shqipërisë. Ka lindur më 1 shtator 1962 ne Tiranë me origjinë nga Skrapari, Fidel Ylli është një bisnesmen dhe sipermarrës i suksesshëm. Prej dy legjislaturash (VII dhe VIII) është deputet i Kuvendit të Shqipërisë për Qarkun e Beratit. Gjithashtu anëtar i Partisë Socialiste të Shqipërisë që nga viti 2006.
Ai është i martuar, ka një vajzë dhe një djal që momentalisht ndodhen ne Shtetet e Bashkuara të Amerikës ku janë shperngulur që në vitin 1997. Fidel Ylli mban titullin "Mjeshtër i Sportit" dhe përveç biznesit dhe politikës ai është angazhuar plotësisht në botën e sportit në vend.
1165
Mbi vitin 1165.
Menaxhimi i karrierës
Menaxhimi i karrierës është kombinimi i planifikimit të strukturuar dhe zgjedhjes aktive të menaxhimit të karrierës së tij profesionale. Menaxhimi i karrierës është një term që mbulon: planifikimin dhe zhvillimin e karrierës në nivel individual ose organizativ. Menaxhimi i karrierës mbulon gjithashtu menaxhimin e talenteve, si pjesë e një strategjie të mbajtjes së talenteve. Menaxhimi i karrierës u përkufizua fillimisht në një tezë doktorature të punës sociale nga Mary Valentich si zbatimi i një strategjie karriere përmes aplikimit të taktikave të karrierës në lidhje me orientimin e zgjedhur të karrierës (Valentich & Gripton, 1978). Orientimi në karrierë i referohet modelit të përgjithshëm ose modelit të karrierës së dikujt, i formuar nga qëllime dhe interesa të veçanta dhe i identifikueshëm nga pozicione të veçanta që mishërojnë këto qëllime dhe interesa. Strategjia e karrierës i përket qasjes së përgjithshme të individit për realizimin e qëllimeve të karrierës, dhe specifikës së vetë qëllimeve. Dy qasje të strategjisë së përgjithshme janë adaptive dhe të planifikuara. Taktikat e karrierës janë veprime për të mbajtur veten në një situatë të kënaqshme punësimi. Taktikat mund të jenë pak a shumë bindëse, me këmbëngulje në situatën e punës që i referohet veprimeve të ndërmarra për të avancuar interesat e karrierës ose për të ushtruar të drejtat e tij legjitime duke respektuar të drejtat e të tjerëve.
Valentich dhe Gripton e përkufizuan suksesin si menaxhim efektiv të karrierës përmes arritjes së pozicioneve të dëshiruara dhe shpërblimeve të tjera. Rezultati i menaxhimit të suksesshëm të karrierës duhet të përfshijë përmbushjen personale, ekuilibrin punë-jetë, arritjen e qëllimeve dhe sigurinë financiare.
Një karrierë përfshin të gjitha llojet e punësimit, duke filluar nga gjysmë i kualifikuar deri në të aftë, dhe gjysmë-profesionist deri tek ai profesional. Karriera shpesh ka qenë e kufizuar në një angazhim punësimi për një aftësi të vetme tregtare, profesion ose firmë biznesi për të gjithë jetën e punës së një personi. Megjithatë, vitet e fundit, një karrierë tani përfshin ndryshime ose modifikime në punësim gjatë të ardhmes së parashikueshme.
Sistemi i mëposhtëm i klasifikimit me ndryshime të vogla përdoret gjerësisht:
-Zhvillimi i qëllimeve dhe objektivave të përgjithshme,
Gjeografia e Ishujve Sao Tome dhe Principe
Gjeografia e Ishujve Shën Tomës dhe Principe
Menaxhimi i karrierës
-Zhvillimi i një strategjie (një mjet i përgjithshëm për të përmbushur qëllimet/objektivat e zgjedhura),
-Zhvillimi i mjeteve specifike (politikave, rregullave, procedurave dhe aktiviteteve) për zbatimin e strategjisë dhe
Gjeografia e Ishujve Sao Tome dhe Principe
Ishujt Sao Tome dhe Principe ndodhet në kontinentin Afrikanë, në gjirin e Guinesë, në perëndim të Gambisë. Sipas OKB-së këta ishuj hynë në rajonin e Afrikës qendrore mirëpo disa organizate e institute e fusin në Afrikën perëndimore.
Menaxhimi i karrierës
-Vlerësimi sistematik i progresit drejt arritjes së qëllimeve/objektivave të përzgjedhura për të modifikuar strategjinë, nëse është e nevojshme.
Procesi i menaxhimit të karrierës fillon me vendosjen e qëllimeve/objektivave. Duhet të formulohet një qëllim/objektiv relativisht specifik. Kjo detyrë mund të jetë mjaft e vështirë kur individit nuk ka njohuri për mundësitë e karrierës dhe/ose nuk është plotësisht i vetëdijshëm për talentet dhe aftësitë e tij. Megjithatë, i gjithë procesi i menaxhimit të karrierës bazohet në vendosjen e qëllimeve/objektivave të përcaktuara qofshin të natyrës specifike apo të përgjithshme. Përdorimi i vlerësimeve të karrierës mund të jetë një hap kritik në identifikimin e mundësive dhe shtigjeve të karrierës që rezonojnë më shumë me dikë. Vlerësimet e karrierës mund të variojnë nga të shpejta dhe joformale deri në më të thelluara. Pavarësisht nga ato që përdorni, do t'ju duhet t'i vlerësoni ato. Shumica e vlerësimeve që gjenden sot falas (megjithëse të mira) nuk ofrojnë një vlerësim të thelluar.
Horizonti kohor për arritjen e qëllimeve ose objektivave të përzgjedhura - afatshkurtër, afatmesëm ose afatgjatë - do të ketë një ndikim të madh në formulimin e tyre.
Gjeografia e Ishujve Sao Tome dhe Principe
Ishujt Shën Toma dhe Principe kanë një vijë bregdetare 209 km dhe nuk ndajnë ndonjë pjesë të tyer me fqinjët.
Menaxhimi i karrierës
2-Qëllimet e ndërmjetme (3 deri në 20 vjet) priren të jenë më pak specifike dhe më të hapura sesa qëllimet afatshkurtra. Qëllimet e ndërmjetme dhe ato afatgjata janë më të vështira për t'u formuluar sesa qëllimet afatshkurtra, sepse ka kaq shumë të panjohura për të ardhmen.
Gjeografia e Ishujve Sao Tome dhe Principe
Klima në Ishujt Shën Toma dhe Principe është tropikale e nxehtë me vapë dhe një sezon reshjesh shiu që fillonë në tetor dhe zgjatë deri në maj.
Menaxhimi i karrierës
3-Qëllimet afatgjata (mbi 20 vjet), natyrisht, janë më të rrjedhshëm nga të gjithë. Mungesa e përvojës jetësore dhe njohurive për mundësitë dhe kurthet e mundshme e bëjnë shumë të vështirë formulimin e qëllimeve/objektivave afatgjata. Megjithatë, synimet/objektivat afatgjata mund të modifikohen lehtësisht pasi informacioni shtesë merret pa humbje të mëdha të përpjekjeve për karrierë për shkak të transferimit të përvojës/dijes nga një karrierë në tjetrën.
4-Marrja e zgjedhjeve dhe vendimeve të karrierës – fokusi tradicional i ndërhyrjeve në karrierë. Natyra e ndryshuar e punës do të thotë që individëve mund t'u duhet ta rishikojnë këtë proces më shpesh tani sesa në të kaluarën.
Gjeografia e Ishujve Sao Tome dhe Principe
Relievi i Ishujve Shën Toma dhe Principe është vullkanik dhe malorë. Pika më e ultë e relievit 0 m është përgjatë bregdetit në oqeanini Atlantik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2,024 metrave në vendin e quajtur Pika e Shën Tomës (ang.: Pico de Sao Tome ).
Menaxhimi i karrierës
5-Menaxhimi i karrierës organizative – ka të bëjë me detyrat e menaxhimit të karrierës së individëve brenda vendit të punës, si vendimmarrja, tranzicioni i fazës së jetës, përballja me stresin etj.
6-Menaxhimi i karrierave 'pa kufij' - i referohet aftësive të nevojshme nga punëtorët, punësimi i të cilëve është përtej kufijve të një organizate të vetme, një mënyrë pune e zakonshme midis, për shembull, artistëve dhe stilistëve.
Gjeografia e Ishujve Sao Tome dhe Principe
Si pasurit natyrore të Ishujve Shën Toma dhe Principe sipas CIA-Factboock llogariten të jenë : Peshkimi dhe Prurja e ujit. Si tokë e punueshme llogaritet të jetë diku 6.25 % e sipërfaqes së vendit.
Menaxhimi i karrierës
7-Marrja e kontrollit të zhvillimit personal – pasi punëdhënësit marrin më pak përgjegjësi, punonjësit duhet të marrin kontrollin e zhvillimit të tyre në mënyrë që të ruajnë dhe përmirësojnë punësueshmërinë e tyre.
Murat Güloğlu
Murat Güloğlu (lindur më 6 prill 1975 në Sivasi) është një gazetar dhe shkrimtar turk.
Menaxhimi i karrierës
Hapat për planifikim e karrierës
Hapi 1: Eksploroni opsionet e karrierës
Murat Güloğlu
Biografia
Güloğlu filloi jetën e tij profesionale si gazetar i ATV në 2001.
Menaxhimi i karrierës
Hapat për planifikim e karrierës
Përdorni mjetet e vlerësimit të karrierës për të eksploruar më tej profesionet, në mënyrë që të mund të përdorni më mirë udhëzimet nga profesionistët e karrierës. Kjo fazë ju ndihmon të ndërgjegjësoheni për shumë mundësi që ekzistojnë. Përveç titujve të të mësuarit të pozicioneve, do të zbuloni gjithashtu aftësitë, kërkesat arsimore dhe atributet personale të nevojshme për të qenë të suksesshëm në fusha të ndryshme. Mbledhja e këtij informacioni ndihmon në identifikimin e vendeve të punës dhe karrierave që do të përputheshin me aftësitë, aftësitë dhe personalitetin tuaj të interesave.
Murat Güloğlu
Biografia
Güloğlu u diplomua në prodhimin e programeve televizive në Universitetin e Stambollit në 1998. Ai shkroi një libër dhe drejtoi programin Çalar Saat Hafta Sonu në Fox nga 2011 deri në 2017. Güloğlu drejtoi gazetat e mëngjesit në Kanal D dhe Show Radyo.
Shaban Cakolli
Shaban Cakolli, lindur më 1958 në fshatin Krilevë të komunës Kamenicë. Nga fëmijëria është aktivizuar në aktivitete të lira dhe letërsi. Shkollën e mesme kimiko-teknologjike e kreu në Dardanë, kurse studimet i ndoqi në Universitetin e Prishtinës. Ishte veprimtar aktiv në vendlindje, por pasi emigroi në Gjermani aktivitetin dhe veprimtarinë kombëtare nuk e la për asnjë çast.
Shkrimet
Ka shkruar publicistikë duke bashkëpunuar në revistat dhe gazetat shqiptare, si dhe ka botuar këto përmbledhje poetike:
Shabani ka në pregatitje e sipër edhe një mori përmbledhjesh poetike, si dhe është përfshirë në antologji poetike në gjuhën shqipe dhe gjermane. Ka bashkëpunuar me gazetat: "Zëri i Kosovës", "Bota Sot", "Rilindja", "[[Emigranti (gazetë)|Emigranti", "Kosova e Re" si dhe revistat "ZËRI", "REPUBLIKA", "FJALA", "RRUGA E JONË", "DORUNTINA", etj.
Jeta
Shaban Cakolli u lind në Krilevë në Kamenicë. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, të mesmen në Dardanë, kurse studimet në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Prishtinës. Me shkrime ka filluar të merret qysh si nxënës. Shkruan poezi, prozë dhe publicistikë. Shkrimet e tij janë botuar në gazeta dhe revista që botohen në Kosovë dhe diasporë. Jetoi dhe krijoi në Gladbeck të Gjermanisë. Vdiç në vitin 2014.
1166
Mbi vitin 1166.
Uji i Pijshëm
Uji përbën në përgjithësi rreth 80% të trupit të njeriut, rreth 85% të trurit tonë, 80% të gjakut, dhe 70%  të muskujve. Trupi njerëzor, si të gjithë organizmat e gjalla, mbijeton me anë të një qarkullimi të vazhdueshëm energjie. Ne jemi si një mekanizëm motorik, dhe uji është benzina, ftohësi dhe lubrifikanti. Ne funksionojmë me anë të ujit. Jemi një koloni prej triliona qelizash, secila prej të cilave funksionon si një fabrikë e vogël që merr oksigjen, nutrientë dhe hormone; që përpunon mbeturinat dhe dioksisin e karbonit; që akumulon toksinën (helmet); dhe herë pas here që gjallërohet për të parandaluar bakteriet apo viruset që shkaktojnë sëmundjet. Uji është transportues që shpërndan dhe heq produktet e nevojshme prej secilës qelizë. Ai arrin ta bëjë këtë me anë të dy fuqive pothuaj magjike – ai mund të trans-jetësojë një varg të gjerë substancash dhe mund ti ndërfusë e mund ti nxjerrë prej qelizave sipas nevojës së saj.
Vendose një katror sheqeri në një enë me benzine dhe thjesht do të rrijë aty. Vendose një katror sheqeri në një enë me ujë dhe ai do të zhduket. Sheqeri shpërndahet, shkrihet, bëhet njësh me ujin. Sheqeri është akoma aty; thjesht është shpërbërë. Ky veprim tretës ndodh në mënyrë të vazhdueshme në trupin tonë sikurse uji – “tretësi universal” – që tret nutrientët, vitaminat, toksinat dhe produktet e tjera të cilat qelizat ose i kanë të nevojshme ose jo. Uji pastaj e bart këtë sasi të grumbulluar tek membranat e qelizave, si hija e diellit në mur.
Uji i pastër dhe i freskët bën motorin njerëzor të funksionojë. Urtësia tradicionale na tregon të pijmë tetë gota normale* uji në ditë, por hulumtimet mjekësore të kohëve të fundit sugjerojnë që dhjetë deri në njëmbëdhjetë gota në ditë rrisin përfitimet shëndetsore prej ujit.
Fuqitë e ujit janë rezultat i strukturës së tij: një atom oksigjen mbërthen dy atome hidrogjeni, një aleancë karizmatike kimike. Si një trio zilesh përkujtuese, këto atome sinjalizues të ndërthurur – me ngarkesa positive dhe negative që në thelb funksionojnë si magnet – përqafojnë përgjithmonë disa grumbuj të parezistueshëm atomesh.
Njeriu nuk është shumë i vetëdijshëm për nevojën e madhe që ka për ujë – ajo është si një dëshirë e pandërgjegjshme, ndryshe nga të tjerat që ne i shprehim hapur. Prandaj, shumica prej nesh thjesht harron të pijë ujë gjatë gjithë ditës. (Sa gota uji ke pirë ti sot?). Një hulumtim i kryer prej Cornell Medical Center’s Nutrition Information Center në 1998 sugjeron që më tepër sesa 50% e popullsisë amerikane, dhe një përqindje më e lartë e asaj botërore, nuk pijnë ujë të mjaftueshëm edhe pse e dinë që duhet. Andrew Weil, autor i librit Të Ushqehemi Mirë për Shëndet Optimal, përdor një akronim për dembelët e ujit – ai i referohet atyre si JASD-ë, pasi kur pyeten ata thonë, “Jo Aq Sa Duhet”.
Idealisht, pirja e ujit duhet të jetë një akt parandalues. Trupi ynë prodhon rreth një gotë ujë në ditë në procesin e shndërrimit të ushqimit në energji, por humbet rreth dhjetë gota uji në frymarrje, jashtëqitje dhe djersitje. Rekomandimi standart është të pihen rreth 8 gota në ditë – kjo sasi është provuar e mjaftueshme për të mirëmbajtur kërkesat e lëngjeve të përditshme të trupit. Ju mund të vendosni të pini edhe me shumë nëse dëshironi. “Unë pi dhjetë gota në ditë”, thotë Bill Eley, një epidemiolog në Emory University në Atlanta dhe bashkë-autor i librit Uji që Pimë. Kjo shprehi e Eleit është në harmoni me studimet mjekësore e kohëve të fundit që demonstrojnë që njerëzit mund të kenë përfitime të mëdha shëndetsore duke rritur sasinë e përditshme të ujit deri në dhjetë apo dymbëdhjetë gota uji.
Për të marrë përfitimet maksimale prej ujit, duhet të pini gjatë gjithë kohështrirjes ditore. Të pish një sasi të madhe njëherësh thjesht do të shkaktojë që trupi hedhë çfarë nuk mund ti hyjë përdorim në atë moment. Është më mirë nëse pihet me intervale kohore të herë pas hershme. Zhvillo shprehinë që të mbash gjithmonë një shishe të vogël – mbi tryezë, në tavolinën e punës në kuzhinë, në komedinën e shtratit, në çantë, në makinë, dhe gjatë ngrënies; kripa në ushqim ndihmon që të mirëmbahet uji në trup, prandaj merren më shumë avantazhe prej ujit gjatë ngrënies.
Columbiana County
Columbiana County është një nga  qarqet në shtetin federal Ohio të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Gjergj Bojaxhi
Gjergj Bojaxhi (Tiranë, 28 mars 1974) është një ekonomist, politikan shqiptar dhe menaxher privat. Në të shkuarën ka mbajtur pozicione si zëvendësministër në Ministria e Ekonomisë, Tregëtisë dhe Energjitikës e Shqipërisë (2005-2007?), Drejtor i KESH-it (2007-2009), e gjithashtu anëtar i Këshillit Bashkiak të Tiranës (2007-2011).
Biografia dhe arsimimi
Bojaxhi është lindur në Tiranë më 28 mars 1974. Arsimin fillestar e ka kryer në vendlindje, ndërsa shkollën e mesme e ka filluar në Tiranë por e ka përfunduar në Baltimorë, SHBA në City College në vitin 1993. Gjatë viteve 1994-1997 ka ndjekur studimet universitare në Saint John’s College në SHBA.
Aktiviteti profesional
Në periudhën 1997-1998 ka filluar të punojë si analist i menaxhimit të riskut në bankën Bankers Trust (New York). Në vitin 1999, gjatë Luftës në Kosovë, Bojaxhi ka qenë koordinator i asistencës në Ambasadën Britanike. Gjatë viteve 2001-2003 ka kryer studimet master në Universitetin John Hopkins në Washington, SHBA. Mban gradën master në ekonomi ndërkombëtare.
Gjatë viteve ka punuar në institucione të rëndësishme amerikane dhe gjatë viteve 2003-2005 si ekspert për Bankën Botërore në Washington.
Aktiviteti në Shqipëri
Bojaxhi u angazhua në politikën shqiptare fillimisht në vitin 2005 si anëtar i KOP-it (Komiteti i Politikave Drejtuese), me Partinë Demokratike. Ka mbajtur pozicione si Zëvendës Minister i Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjitikës (2005-2007?), Drejtor i Korporatës Elektroenergjitike Shqiptare (2007-2009), e gjithashtu anëtar i Këshillit Bashkiak të Tiranës (2007-2011).
Gjatë viteve në PD, Bojaxhi ka qenë kritik me mënyrën e funksionimit të partisë dhe rregullave të brendshme të saj, çka bëri që ai të shkëputej nga politika për disa vite duke iu kushtuar aktivitetit privat si menaxher.
Alpinizmi
Një nga pasionet e Gj. Bojaxhiut është edhe alpinizmi. Ai ka ngjitur disa nga majat më të larta të botës. Me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, në 26 maj 2012, Bojaxhi së bashku me alpinistë të tjerë ngjitën majën e Everestit (Xhomolungma) ku ngritën edhe flamurin kombëtar shqiptar.Ai ka ngjitur edhe 4 maja te tjera te botes si Denali ,Elbrus ,Kilimanjaron dhe Aconcagua
Kandidatura për bashkinë e Tiranës
Më 30 mars 2015 Bojaxhi zyrtarizoi kandidaturën e vet si kandidat i pavarur për bashkinë e Tiranës, duke theksuar se ideja nuk ishte (vetëm) e tija, por e një grupi qytararësh dhe aktivistësh.
Gjatë muajit mars 2015 u hodh ideja se Bojaxhi do të merrte pjesë në zgjedhjet për bashkinë e Tiranës si kandidati i pavarur i propozuar nga një grup qytetarësh dhe aktivitësh që vet-identifikohen si "Ne, Tirana", ndërsa e zyrtarizoi kandidaturën e vet më 30 mars 2015.
Efektet e ndryshimeve klimatike në ekosisteme
parapamje|350x350px| Ekosistemet e pyjeve tropikale janë të pasura me [[Bioshumëllojshmëria|biodiversitet. Ky është lumi Gambia në Parkun Kombëtar Niokolo-Koba të Senegalit.]] Ndryshimi i klimës ka ndikuar negativisht në ekosistemet tokësore dhe detare, duke përfshirë tundrat, mangrovat, shkëmbinjtë koralorë dhe shpellat. Rritja e temperaturës globale, shfaqja më e shpeshtë e motit ekstrem dhe rritja e nivelit të detit janë shembuj të efekteve më ndikuese të ndryshimeve klimatike. Pasojat e mundshme të këtyre efekteve përfshijnë rrallimin dhe zhdukjen e specieve, ndryshimin brenda ekosistemeve, rritjen e prevalencës së specieve mishngrënëse,acidifikimin e oqeanit, ndërprerjen e ciklit të ujit dhe rritjen e shfaqjes së fatkeqësive natyrore.
Gjeneralisht
parapamje| Raporti i Gjashtë i Vlerësimit i IPCC (2021) projekton rritje progresive të mëdha si në frekuencën (shiritat horizontale) ashtu edhe në intensitetin (shiritat vertikale) të ngjarjeve ekstreme të motit, për shkallët në rritje të ngrohjes globale. Ndryshimet klimatike po prekin eko-rajonet tokësore. Rritja e temperaturës globale do të thotë se ekosistemet po ndryshojnë; disa lloje po detyrohen të largohen nga habitatet e tyre (mundësisht në zhdukje) për shkak të ndryshimit të kushteve klimatike por jo vetëm. Një shembull është migrimi masiv i kafshëve. Për shkak të motit gjithnjë e më të nxehtë, zogjtë detyrohen të lëvizin në vende të huaja. Efektet e tjera të ngrohjes globale përfshijnë më pak reshje bore, rritje të nivelit të detit, varfërim të ozonit dhe ndryshime të motit. Këto mund të ndikojnë në aktivitetet njerëzore dhe ekosistemin.
Kognicioni
Kognicioni ose njohja është proces në të cilin të informacioni shqisor transformohet, reduktohet, elaborohet, regjistrohet, rishfaqet, dhe përdoret. Në shkencë, kognicioni është procesimi mendor që përfshin vëmendjen e kujtesës punuese, që kupton dhe prodhon gjuhën, llogaritjen, arsyetimin, zgjidhjen e problemeve, dhe marrjen e vendimeve. Disiplina të shumta, si psikologjia, filozofia dhe linguistika, të gjitha studiojnë kognicionin. Sidoqoftë, përdorimi i këtij termi dallon në mes disiplinave; për shembull, në psikologji dhe shkencë kognitive, "kognicioni" zakonisht i referohet pikëpamjes së procesimit të informatave të funksioneve psikologjike të individit. Kognicioni gjithashtu përdoret në një degë të psikologjisë sociale të quajtur kognicioni social për të shpjeguar qëndrimin, atribuimin, dhe dinamikat grupore. Në psikologjinë kognitive dhe në inxhinjerinë kognitive, kognicioni merret në mënyrë tipike si procesim i informacionit në mendjen apo trurin e operatorit.
Kognicioni është aftësi për të përpunuar informacionin, për të përdorur njohurinë, dhe për të ndryshuar preferencat. Kognicioni, apo proceset kognitive, mund të jenë natyrale apo artificiale, të vetëdijshme apo të pavetëdijshme. Këto procese analizohen nga perspektiva të ndryshme brenda konteksteve të ndryshme, veçanërisht në fushat e linguistikës, anestezisë, neuroshkencës, psikiatrisë, psikologjisë, filozofisë, antropologjisë, sistemikës, dhe shkencës kompjuterike. Në psikologji dhe filozofi, koncepti i kognicionit është ngushtë i lidhur me konceptet abstrakte si mendja dhe inteligjenca. Kognicioni përfshin funksionet mendore, proceset mendore (mendimet), dhe gjendjet e entiteteve inteligjente (njerëzve, grupeve kolaborative, organizatave njerëzore, makinave autonome, dhe inteligjencës artificiale).
Etimologjia
Njohja e fjalës daton në shekullin e 15-të, kur do të thoshte "të menduarit dhe vetëdijes". Vëmendja ndaj proceseve kognitive erdhi rreth më shumë se tetëmbëdhjetë shekuj më parë, megjithatë, duke filluar me Aristotelin (384-322 pes) dhe interesin e tij për veprimet e brendshme të mendjes dhe si ato ndikojnë në përvojën njerëzore. Aristoteli përqendrohej në fusha njohëse që kishin të bënin me kujtesën, perceptimin dhe imazhet mendore. Ai vendosi shumë rëndësi për të siguruar që studimet e tij ishin të bazuara në prova empirike, dmth., Informacioni shkencor që mblidhet nëpërmjet vëzhgimit dhe eksperimentimit të ndërgjegjshëm. Dy mijëvjeçarë më vonë, kur psikologjia u shfaq si një fushë lulëzimi në Evropë dhe pastaj fitoi një studim në Amerikë, shkencëtarë të tjerë si Wilhelm Wundt, Herman Ebbinghaus, Mary Whiton Calkins dhe William James do të ofronin kontributin e tyre në studimin e njohurive njerëzore. Wilhelm Wundt (1832-1920) theksoi nocionin e asaj që ai e quajti introspekti: shqyrtimin e ndjenjave të brendshme të një individi. Me introspekti, subjekti duhet të ishte i kujdesshëm për të përshkruar ndjenjat e tij ose të saj në mënyrën më objektive të mundshme, në mënyrë që Ëundt të gjejë informacion shkencor. Megjithëse kontributet e Ëundt nuk janë aspak minimale, psikologët modernë i gjejnë metodat e tij të jenë mjaft subjektive dhe zgjedhin të mbështeten në procedura më objektive të eksperimentimit për të nxjerrë përfundime rreth procesit kognitiv të njeriut.
Hermann Ebbinghaus (1850-1909) kreu studime njohëse që kryesisht shqyrtuan funksionin dhe kapacitetin e kujtesës njerëzore. Ebbinghaus zhvilloi eksperimentin e tij në të cilin ai ndërtoi mbi 2.000 rrokje të bëra nga fjalët e padukshme, për shembull EAS. Ai pastaj shqyrtoi aftësinë e tij personale për të mësuar këto jo-fjalë. Ai me dashje zgjodhi jo-fjalë në krahasim me fjalët e vërteta për të kontrolluar për ndikimin e përvojës së mëparshme ekzistuese mbi atë që fjalët mund të simbolizonin, duke bërë të mundur më të lehtë kujtimin e tyre. Ebbinghaus vëzhgoi dhe hipoteza një numër variablash që mund të kenë ndikuar në aftësinë e tij për të mësuar dhe për të kujtuar jo fjalët që ai krijoi. Një nga arsyet, përfundoi ai, ishte koha mes paraqitjes së listës së stimujve dhe recitimit ose kujtesës së njëjtë. Ebbinghaus ishte i pari që regjistroi dhe komplotonte një "kurbë mësimi" dhe një "harfe në harresë". Vepra e tij ndikoi rëndë në studimin e pozicionit serial dhe efektin e saj në kujtesë, diskutuar në seksionet pasuese.
Mary Whiton Calkins (1863-1930) ishte një pionier amerikan me ndikim në sferën e psikologjisë. Puna e saj u përqendrua gjithashtu në kapacitetin e kujtesës njerëzore. Një teori e përbashkët, e quajtur efekti i fundit, mund t'i atribuohet studimeve që ajo zhvilloi. Efekti i fundit, i diskutuar gjithashtu në seksionin e eksperimentit të mëvonshëm, është tendenca që individët të jenë në gjendje të kujtojnë me saktësi artikujt përfundimtarë të paraqitur në një varg stimujsh. Teoria e Calkinit është e lidhur ngushtë me studimin e lartpërmendur dhe përfundimin e eksperimenteve të kujtesës të kryer nga Hermann Ebbinghaus.
William James (1842-1910) është një tjetër figurë kryesore në historinë e shkencës njohëse. James ishte mjaft i pakënaqur me theksin e Wundt për introspekti dhe përdorimin e Ebbinghaus nga stimulimet e pakuptimta. Ai vendosi të fokusohet në përvojën e të nxënit njerëzor në jetën e përditshme dhe rëndësinë e tij për studimin e njohjes. Kontributi më i rëndësishëm i James-it në studim dhe në teorinë e njohjes ishte Parimet e Psikologjisë së tij, që parimisht shqyrton aspektet e njohjes si perceptimi, kujtesa, arsyetimi dhe vëmendja.
Terapia kognitive
Terapia konjitive është një nga terapitë kryesore në bazë të së cilës qëndron ndihma e specializuar ndaj klientëve për të ndryshuar mënyrën e tyre të të menduarit. Kjo terapi ka për qëllim të zëvendësojë sjellje të padëshiruara me modele sjelljeje të shëndetshme. Terapia konjitive dhe ajo e sjelljes përqëndrohen në zbulimin e motiveve të një sjelljeje të keqpërshtatur. Terapistët e sjelljes përpiqen të mësojnë pacientët se si të ndryshojnë sjelljen,duke I bërë ata të vetëdijshëm për modelet e tyre të shtrembëruara të të menduarit, nëpërmjet procesit të ristrukturimit njohës. Në praktikën klinike, terapistët konjitivë përdorin teknikën e terapisë së sjelljes. Pra, terapia konjitive, me kërkimet e saj, është veçanërisht e interesuar për njohjen dhe trajtimin e depresionit. Zhvendosja e njohjes shihet si mekanizmi kryesor me të cilin ndodhin ndryshime të qëndrueshme emocionale dhe të sjelljes. Trajtimi është shumë bashkëpunues, i përshtatur, fokusuar në aftësi dhe bazuar në një konceptualizim të rasteve. Terapia njohëse është një trajtim shkencërisht i vlefshëm që është treguar të jetë shumë efektiv në trajtimin e problemeve dhe çrregullimeve të shumta psikologjike. Çuditërisht, shumica e formave të tjera të terapisë nuk janë vërtetuar klinikisht nga kërkimet eksperimentale. Edhe më e habitshme, shumë nga ata që janë testuar nuk kanë provuar të jenë shumë efektive. Terapia njohëse nga ana tjetër ka qenë subjekt i më shumë se 300 studimeve shkencore dhe konsiderohet të jetë ndër trajtimet më efektive për depresion, ankth dhe shumë probleme të tjera. Për shkak se është kaq efektive, terapia njohëse zakonisht është më e shkurtër sesa terapia tradicionale e terapisë. Disa njerëz kanë nevojë për pak se 6 seanca për të arritur qëllimet e tyre. Njerëz të tjerë me probleme më të gjata mund të kenë nevojë për disa muaj ose më shumë për të trajtuar në mënyrë adekuate nevojat e tyre të trajtimit.
SI PUNON TERAPIA KONJITIVE?
Puna njohëse e terapisë bazohet në atë që njihet si modeli kognitiv i emocioneve dhe sjelljes. Me pak fjalë, modeli njohës shpjegon marrëdhënien midis mendimeve, ndjenjave dhe sjelljes. Njerëzit zakonisht i atribuojnë shqetësimet e tyre në situata të vështira, por në realitet, janë reagimet tona ndaj situatave që janë më shumë për t'u fajësuar. Situatat mund të shkaktojnë të menduarit tepër negativ ose të shtrembëruar. Këto mendime të shtrembëruara rezultojnë me emocione negative dhe sjellje të pakapshme. Me fjalë të tjera, perceptimet shpesh diktojnë se si ndihemi dhe atë që bëjmë.
TË MËSUARIT KOGNITIV
Si kushtëzimi klasik ashtu edhe ai veprues janë që të dy shembuj të të mësuarit me anë të shoqërimit. Një tip tjetër I të mësuarit mbështetet më shumë në proceset njohëse. Të mësuarit kognitiv, nënkupton se për të marrë vendime lidhur me sjelljen e tij, individi përdor strukturat mendore dhe kujtesën. Tre llojet e të të mësuarit latent (e padukshëm) dhe të mësuarit përmes vëzhgimit. Isajti Të mësuarit me anë të insajtit është një lloj I të mësuarit kognitiv. Në një nga eksperimentet klasik të kryer më 1927, psikologut geshtaltist Wolfgang Kohler vëzhgoi një shimpaze që mundohej të kapte një tufë bananesh të varura aq lart saajo nuk mund ti kapte. Kafsha kërceu disa herë por shpejt ndaloi dhe pa rreth e qark kafazit. Pastaj pas afro një minute, shimpazeja vuri disa kuti njëra mbi tjetrën, u ngjit mbi to dhe I arriti bananet me lehtësi. Kohler e quajti këtë rast një shembull të insajtit ose të perceptimit të papritur të marrdhënieve të elementëvë kognitivë, të domosdoshëm për të zgjidhur një problem. Në këtë situatë nuk ka ndonjë formësim gradual të reagimit të përmes përforcimit. Kohler argumentoi se, proceset kognitive e lejuan kafshën të zgjidhte problemin, pa patur nevoje të përdorte alternative të ndryshme përmes provash dhe gabimesh.
Teoria kognitiviste e Piazhesë për zhvillimin
Piazheja,(psikolog Zvicerian),u përpoq që të kuptonte si formohen dhe funksionojnë strukturat kognitive ose skemat. Ai thote se ne trashëgojmë një metodë të funksionimit intelektual,që na bënë të aftë të reagojmë ndaj mjedisit me anë të formimit të strukturave kognitive. Ai sugjeron se dy mekanizma, adaptimi dhe organizimi,janë përgjegjës për zhvillimin e strukturave kognitive(skemave). Adaptimi është proçesi me anë të të cilit individi përshtat të menduarit e tij në situata të reja. Adaptimi përbëhet nga tre elementë: Asimilimi,akomodimi dhe ekuilibri Asimilimi Asimilimi është fitimi i informacionit të ri,duke përdorur strukturat (skemat) mendore ekzistuse në përgjigje,të stimujve të rinj. Kur asimiloni diçka,ju e brendësoni atë.Ne e marrim ushqimin në strukturën e gojës sonë dhe e ndryshojmë atë që t'i pershtatet gojës dhe aparatit tretës. Ne i marrim objektet,konceptet,dhe ndodhitë në mendjen tonë,në mënyrë të ngjashme. Ne i brendësojmë ato në strukturat tona mendore në mënyrë të njëjtë:i ndryshojmë ato ashtu siç ndryshojmë ushqimin me qëllim që ky t'i përshtatet strukturave tona fizike. P.sh,ju studioni idetë e Piazhesë për zhvillimin dhe perpiqeni që ti kuptoni ato. Kjo kërkon përpjekje. Ju përpiqeni që ti kuptoni ato duke përdorur strukturat kognitive që ju tashmë zotëroni.Ju jeni duke asimiluar idetë e Piazhesë. Kjo do të thotë se ju po i merrni ato në mendjen tuaj dhe po mundoheni që t'u jepni një formë me qëllim që ato të përshtaten me strukturat tuaja mendore ekzistuse. Akomodimi Akomodimi është përshtatja ndaj informacionit të ri me anë të krijimit të strukturave(skemave të reja),kur skemat ekzistuse nuk përballojnë dot këtë informacion. Ne,gjithashtu,ndryshojmë si rezultat i asimilimit.Kjo do të thotë se ne akomodohemi ndaj asaj që ne kemi marrë. Ushqimi qe ne hamë shkakton ndryshime biokimike.Stimujt që ne inkorporojmë në mendjen tonë,shkaktojnë ndryshime mendore. P.sh,idete e Piazhese siellin ndryshime ne pikpamjen tuaj per inteligjencen dhe zhvillimit intelektual. Ndryshimet në strukturat mendore,shkaktojnë ndryshime koresponduse në siellje. Ky është procesi i akomodimit.
Ekuilibri
Ekuilibri është një balancë mes skemave dhe akomodimit, një gjendje në të cilën fëmija ndjehet komfort,sepse ajo që ndesh në mjedisin përreth saj, përputhet me atë,të cilën ajo është mësuar të besojë. Në kohën që përpiqemi që ta përshtatim materialin e ri në strukturat mendore ekzistuese,ne përpiqemi që të rruajmë një balancë mes asimilimit dhe akomodimit që quhet ekuilibër (një formë e vetërregullimit që përdorë njeriu për të realizuar një koherencë dhe stabilitet në konceptin që i bën botës) Disekuilibri lind kur ka një konflikt mes realitetit të fëmijës dhe konceptit që i bën fëmija këtij realiteti,kur asimilimi nuk bën më punë dhe nevojitet akomodimi. Konflikti zgjidhet duke fituar mënyra të reja të të menduarit me qëllim që fëmija të përputhë atë që ai vëzhgon me mënyrën sesi e koncepton. Dëshira për ekuilibër bëhet një faktor motivues që i shtyn fëmijët në stadet më të larta të zhvillimit kognitiv. Organizimi
Organizimi është tendenca që ka njeriu për të sistematizuar dhe kombinuar proceset në sisteme koherente dhe të ndërlidhura logjikisht. Aktiviteti ynë mendorë nuk është një diçka e rëndësishme.Strukturat kognitive që ne formojmë na lejojnë që të përfshihemi në një të menduar edhe më kompleks. Strukturat fizike na japin një analogji për idenë e Piazhes për organizimin.Për të lexuar këtë material ju ktheni faqen,lëvizni sytë etj. Të gjitha këto struktura fizike organizohen me qëllim që të arrini të lexoni materialin.Në mënyrë të ngjashme,për të kuptuar këtë material, strukturat tuaja të pershtatshme organizohen me qëllim që të asimiloni dhe të akomodoni.
Skemat
Asimilimi dhe akomodimi janë të pandarë.Ata janë dy procese plotësuese të një mekanizmi të vetëm.Skemat janë modele të organizuara të mendimit dhe veprimit, me fjalë të tjera,janë strukturat kognitive dhe sjelljet që përbëjnë një njësi të organizuar.Skemat na ndimojnë që të përshtatemi me mjedisin dhe mund të mendohen më mirë si përfaqësime të brëndshme të aktiviteteve dhe eksperiencave tona.Një skemë emërtohet sipas aktivitetit që ajo përfaqëson: p.sh,skema e të kapurit,e thithjes,e flakjes e goditjes etj. Mendoni një foshnjë që është duke arritur dhe kapur një batanie. Fëmija menjëherë fillon që të mësojë për materialin,p.sh për peshën e saj,përmasën etj. Fëmija është duke formuar një strukturë kognitiviste për batanien. Kur fëmija kombinon dijen rreth batanies me aktin për ta arritur atë,Piazheja e quante kete sjellje një skemë,në këtë rast skema e kapjes. Organizimi dhe adpatimi funksionojnë në mënyrë të njëjtë, si te femijët,ashtu edhe te të rriturit,ndërsa skemat pasojnë ndryshimet në momente të ndryshme të jetës. Si pasojë,ka ndryshime reale në mënyrat sesi mendojnë të rriturit dhe fëmijët. psh skemat e foshnjave janë sensore dhe motorrike(ato shpesh quhen reflekse).Në fëmijërinë e hershme,skemat bëhen më mendore(konceptet dhe kategoritë), ndërsa në adoleshencë bëhen më komplekse. Si formohen këto skema sipas Piazhes? Stimujt vijnë nga mjedisi dhe flirtohen përmes mekanizmave funksionalë,që janë adaptimi dhe organizimi,e perdorin stimulin që të formojnë struktura të reja ose të ndyshojnë strukturat ekzistuese. P.sh,ju mund të keni patur idenë tuaj për inteligjencën,por tani ju e ndryshoni strukturën tuaj si rrjedhojë e dijeve të reja.
Piazheja besonte se individi zhvillohet kognitivisht ,përmes formimit të strukturave kognitive më të sofistikuara në kohën që kalon përmes katër stadeve.
Stadi Sensomotorik(Lindja gjer ne 2 vjec)
Stadi sensoromotorik (Lindja gjer në 2vjeç). Të menduarit kufizohet në eksperiencën sensore imediate dhe sjelljen motorike. Ndryshe quhet stadi sensomotorik. Eshtë një lloj të menduari provë- gabim. Fëmija e njeh objektin vetëm në saj të veprimit direkt mbi objektin. Kështu psh., një biberon njihet prej fëmijës si diçka që mund të thithet, te shihet, preket dhe cilësitë e tij që mund të njihen janë ato që zbulohen prej të parit, të thithurit, të prekurit. Një biberon është ajo që fëmija sheh, ajo që fëmija prek, dhe ajo që fëmija shijon kur e merr në gojëm. Fëmija nuk kupton që biberoni apo ndonjë objekt tjetër mund të ekzistoj diku tjetë në hapësirë apo në kohë, kur ai nuk vepron direkt mbi të. Fëmija funksionon sipas parimit : “jashtë te parit, jashtë mëndjes". Kjo për arsye se fëmija është i pa aft të ndërtoj një simbol (fjalë, imazh që përfaqson dicka tjetër) Kjo bën qe fëmija të kufizohet në përvojën e tij imediate.
Stadi paraoperacional( 2-7 vjeç). Aty nga mosha 18-24 muajshe, fëmija është në gjendje që të formojë dhe përdorë simbole që përfaqësojnë objektet dhe eksperiencën e tyre, (përdoren simbole të tilla si gjuha, gjestet, vizatimet, imazhet mendore etj) Por, duhet thënë, se fëmija me anë të përdorimit të simboleve është në gjendje që të përfaqësojë vetëm gjendjet e të qënit, e të ekzistuarit dhe jo diçka që ndryshon nga një gjendje në një gjendje tjetër. Në këtë stad, fëmija fillon të jetë në gjendje që të kuptojë perspektivën e tjetrit, të klasifikojë objekte dhe të përdorë një logjikë të thjeshtë këtu mungon të arsyetuarit logjik. Stadi i operacioneve konkrete ( 7-12 vjeç). Këtu fëmija bëhet i aftë për të menduar sesi gjërat ndryshojnë nga një gjendje në një gjendje tjetër (fitojnë aftësinë e konservimt). Zhvillohen operacione të reja të brendshme mendore si p.sh, mbledhja, zbritja dhe përfshirja e gjërave në klasa. Fëmija është përsëri i lidhur me eksperiencat konkrete specifike, por mund të kryejë si manipulime fizike ashtu edhe manipulime mendore. Stadi i operacioneve formale (12 vjeç e sipër). Nëse në stadin, e operacioneve konkrete arrin të mendojë për sendet, në stadin e operacioneve formale, fëmija arrin të mendojë për mendimet d.m.th., është i aftë të mendojë jo vetëm për objektet me të cilat ka të bëjë konkretisht, por edhe për gjëra që nuk kanë ekzistencë konkrete, që ai nuk i ka parë dhe që nuk kanë ndodhur ndonjëherë, p. sh., ngjarje hipotetike të tilla si p. sh. si do të jetë bota pas 50 vjetësh etj. Adoleshenti mund të mendojë për idealet, filozofinë, dashurinë dhe koncepte të tjera abstrakte (të menduarit abstrakt, logjik, hipotetik). Ai mund t’ i organizojë idetë dhe objektet në mënyrë sistematike dhe te mendojë në mënyrë deduktive. _Që të kuptosh çdo stad të zhvillimit kognitiv, duhet të kesh parasysh progresin e fëmijës në çdo stad të hershëm. Forma e të arsyetuarit që zhvillohet në një moshë të caktuar, nuk zëvendëson plotësisht format më të hershme të arsyetimit. Piazheja ka pohuar se njerëzit funksionojnë në nivelin formal operaciol vetëm për disa orë në ditë dhe shumicën e kohës e kalojnënë formën provë- gabim të të menduarit.
Teoria e Lev Vigotskit
Zona e zhvillimit proksimal (të përafërt) Zona e zhvillimit proksimal ( të përafërt) është distanca mes nivelit aktual të zhvillimit, që përcaktohet nga zgjidhje individuale e problemave dhe nivelit më të lartë potencial të zhvillimit, që përcaktohet nga zgjidhja e problemave me këshillat e më të rriturve ose në bashkëpunim me moshatarët më të suksesshëm. Me fjalë të tjera, është diferenca mes asaj që fëmijët mund të bëjnë vetëm dhe asaj që mund të bëjnë me ndihmën e të tjerëve. Këto ide të Vigotskit shpien te nocioni i mbështetjes së strukturuar. Kjo është ndihma që u jepet fëmijëve që të kalojnë nga vështirësitë fillestare, në një pikë të tillë, nga ku, me anë të ndihmës, ata ta mund ta kryejnë detyrën në mënyrë të pavarur. Sipas Vigotskit instruksioni është efektiv, vetëm kur ai i prin zhvillimit. Me fjalë të tjera, kur të mësuarit zgjon ato funksione që tashmë janë maturuar dhe janë në zonën e zhvillimit të përafërt.
Roli i trurit në proceset kognitive
Truri vazhdon të ndryshojë gjatë gjithë jetës dhe këto ndryshime ndikohen nga të nxënit.Truri I njeriut ndikon dhe ndikohet njëherazi nga të nxënit. Në një prej studimeve në këtë fushë është zbuluar se shoferët e taksive e kanë një pjesë të hipokampusit të trurit më të madhe se shoferët e mjeteve të tjerë. Ky ndryshim ne përmasa ka lidhje me kohën që personi ka punuar si shofer taksie.Shpjegimi ka të bëjë me faktin se kjo pjesë e trurit është rritur ngaqë është përdorur më shumë në udhëtimin nëpër qytete.Gjithashtu ,studimet tregojnë se të nxënët ndryshon komunikimin midis neuroneve. Këto ndryshime I bëjnë të aftë fëmijët të përfshihen në detyra komplekse, si integrimi I përvojave të së kaluarëse me të tashmen. Afërsisht,kjo ndodh rreth moshës 7 vjeç. Procesi I të nxënit ndihmohet edhe nga vëzhgimi dhe vizualizimi,sepse truri reagon automatikisht. Për shembull,kur vëzhgojmë dikë duke kryer një veprim,zona e trurit tonë që do të përfshihej në atë lloj veprimi,po qe se do ta kryenim vet,aktivizohej thjesht nga vëzhgimi – truri e bën provë veprimin që sheh duke u realizuar nga një person tjeter. Kur shikojmë një objekt,në tru aktivizohet një zonë e caktuar. Thjesht duke e përfytyruar objektin në mëndje,vëmë në punë të paktën 2/3 e së njëjtës zonë të trurit. Truri formëson dhe fomësohet nga aktivitetet e proceseve konjitive. Edhe në nivel neutral,vetëm pak minuta pasi fëmija nuk ka arritur të përpunojë një informacion të caktuar,formohen sinapse të reja. Pra,edhe kur përpunojmë informacion,pa arritur rezultatin që dëshirojmë,bëjmë hapa përpara në zhvillimin tonë. Analiza,kontrolli,abstragimi,hapësira e kujtesës,shpejtësia e përpunimit dhe ndërlidhjes së informacionit bëjnë të mundur që njeriu të vetëdrejtohet dhe të çojë përpara zhvillimin e tij konjitiv. Rreth moshës 7 vjeçare,pjesa më e madhe e fëmijëve arrijnë t’I zhvillojnë këto aftësi konjitive.
Ata janë në gjëndje:
•	Të integrojnë të tashmen me të kaluarën për të lidhur një përvojë të mëparshëm me dicka që po u ndodh aktualisht.
•	Të kuptojnë shkakësinë. Nëse u ndodh diçka e panjohur,fëmijët 7 vjeç e sipër zakonisht kërkojnë të dijnë pse.
•	Të mbështeten në kategoritë semantike. Fëmijet gjithnjë e më shumë organizojnë dhe I ngulitin njohuritë e tyre duke përdorur fjalë dhe rrjete kuptimesh(koncepte dhe kategori)
•	Të kapin lidhjet midis ngjarjeve dhe koncepteve. Fëmijët bëhën gjithnjë e më shumë të aftë për të kuptuar raportet abstrakte,të tilla si më I madh;më I vogël;më I shkurtër;më I gjatë dhe t’I përdorin këto koncepte në mënyrë fleksibël.
Pikëpamjet konjitive rreth të nxënit
Pikëpamja konjitive e shikon të nxënit si zgjerim dhe transformim të njohurive që ndërkohe I zotërojmë dhe jo si shkrim I thjeshtë I asosacionevenë fletët e pashkruara të trurit tonë. Pikëpamjet e vjetra konjitive e vendosin theksin te marrja e dijës,por qasjet më të reja e vënë theksin te ndërtimi I dijes.
Cfarë kuptojmë me ngarkesë konjitive dhe si ndikon ajo në përpunimin e informacionit?
Ngarkesa konjitive I referohet vëllimit të burimeve konjitive,përfshirë perceptimin,vëmëndjen,kujtesën,burime të cilat janë të nevojshme për të kryer një detyrë. Keto burime duhet t’I kushtohen jo vetëm organizmit dhe injorimit të stimujve që nuk kanë lidhje. Nëse ngarkesa konjitive është e madhe,ajo mund të pakësojë,madje edhe të frenojë aftësitë e individit për të kryer një detyrë të caktuar.
Ngarkesa konjitive. Vëllimi I burimeve që nevoiten për të kryer një detyrë.