cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ariu i murrmë
Zakonet dietike
Përtej predikimit të rregullt të salmonit, shumica e arinjve të murrmë nuk janë grabitqarë veçanërisht aktivë. Ndërsa ndoshta një shumicë e specieve të arinjve ngarkojnë me gjellë të madhe në një pikë të jetës së tyre dhe shumica hanë kërma, shumë përpjekje grabitqare fillojnë me ariun në mënyrë të ngathët. Nga ana tjetër, disa arinj të murrmë janë grabitqarë mjaft të vetë-siguruar që ndjekin me zë të zakonshëm dhe kapin pre të mëdha. Arinjtë e tillë zakonisht mësohen se si të gjuajnë nga nënat e tyre që në moshë të re. Gjitarë të mëdhenj të paracaktuar mund të përfshijnë lloje të ndryshme thundrakëve si elkun, drerin brilopat , karibut ,buajt e myshjeve dhe derrin e egër. Kur arinjtë e murrmë sulmojnë këto kafshë të mëdha, ata zakonisht synojnë të rinj ose të dobët, pasi janë më lehtë për tu kapur. Në mënyrë tipike kur bën gjueti (sidomos me prenë e re), ariu vendos gjahun e tij në tokë dhe më pas menjëherë e ha të gjallë. Ai gjithashtu kafshojon ose e godet prenë, në mënyrë që të trullos mjaftueshëm për ta trokitur për konsum. Për të zgjedhur individë të rinj ose të dobët, arinjtë ngarkohen në tufa, kështu që individët që lëvizin më ngadalë dhe më të prekur bëhen të dukshme. Arinjtë e murrmë gjithashtu mund të bëjnë pritë të kafshëve të reja duke i gjetur përmes aromës. Kur dalin nga letargji, arinjtë e murrmë, putrat e gjërë të të cilëve u lejojnë atyre të ecin mbi pjesën më të madhe të akullit dhe dëborës, mund të ndjekin pre të mëdha siç janë brilopatat, thurrjet e të cilave nuk mund t'i mbështesin në dëborë të enkrustuar. Në mënyrë të ngjashme, sulmet grabitqare ndaj gjahjeve të mëdha ndonjëherë ndodhin në shtretërit e lumenjve, kur është më e vështirë që ekzemplari i gjahut të ik për shkak të tokës me baltë ose të rrëshqitur. Në raste të rralla, ndërsa përballen me pre, të rritur plotësisht, të rrezikshëm, arinjtë i vrasin duke goditur me parakrahët e tyre të fuqishëm, të cilat mund të thyejnë qafën dhe shpinën e krijesave të mëdha, si brilopata i rritur dhe bizoni i rritur. Ata gjithashtu ushqehen me kërma dhe përdorin madhësinë e tyre për të trembur grabitqarët e tjerë, siç janë ujqërit, pumat ,tigrat dhe arinjtë e zi amerikanë nga vrasjet e tyre. Kërma është veçanërisht e rëndësishme në pranverën e hershme (kur arinjtë dalin nga letargji), shumica e saj përbëhet nga lojë e madhe e vrarë gjatë dimrit. Kanibalizmi nuk është i padëgjuar, megjithëse grabitqimi normalisht nuk besohet të jetë motivi kryesor kur arinjtë kafe sulmojnë njëri-tjetrin.
Kur detyrohen të jetojnë në afërsi të njerëzve dhe kafshëve të tyre shtëpiake, arinjtë mund të predispozojnë çdo lloj kafshësh shtëpiake. Midis këtyre, bagëtitë shtëpiake ndonjëherë shfrytëzohen si pre. Gjedhët kafshohen në qafë, shpinë ose kokë dhe më pas zgavra e barkut hapet për t’u ngrënë. Bimët dhe frutat e kultivuar nga njerëzit konsumohen lehtësisht gjithashtu, përfshirë misrin, grurin , sorgunin , pjeprin dhe çdo formë të manave. Ata gjithashtu ushqehen në fermat e bletëve shtëpiake, duke konsumuar me lehtësi si mjaltin ashtu edhe përmbajtjen e kolonisë së bletëve. Ushqimet njerëzore dhe plehrat ose mbeturinat hahen kur është e mundur. Kur një gropë e mbeturinave të hapur mbahej në Yellowstone, arinjtë e murrmë ishin një nga pastruesit më të pangopur dhe të rregullt. Hepa u mbyll pasi të dy arinjtë e zi amerikanë dhe arijntë e murrmë erdhën për të shoqëruar njerëzit me ushqim dhe humbën frikën e tyre natyrore prej tyre.
Marrëdhënie grabitqare ndër-specifike
Arinjtë e rritur në përgjithësi janë imun ndaj sulmeve grabitqare, përveç nga tigrat dhe arinjtë e tjerë. Tigrat siberian preferojnë të gjuajnë arinjtë e rinj, por mund të gjuajnë edhe arinjtë e murrmë të rritur plotësisht të moshuar, jashtë strofullës së tyre,kur sapo janë zgjar nga lertagjia. Nga 44 takime të regjistruara midis dy grabitqarëve, 20 rezultuan në konfrontime; në 50% të këtyre, arinjtë u vranë, në 27% tigrat u vranë, dhe 23% e çështjeve përfunduan me të dy kafshët duke mbijetuar dhe mënyrat e ndarjes. Disa arinj të dala nga letargji kërkojnë tigra në mënyrë që të vjedhin vrasjet e tyre. Pavarësisht nga mundësia e grabitjes së tigrit, disa arinj të mëdhenj të murrmë në të vërtetë mund të përfitojnë nga prania e tigrit duke përvetësuar vrasjet e tigrit që arinjtë të mos jenë në gjendje të gjuajnë me sukses veten e tyre dhe të ndjekin gjurmët e tigrit. Geptner et al. (1972) arinjtë e deklaruar në përgjithësi kanë frikë nga tigrat dhe ndryshojnë rrugën e tyre pasi hasen në shtigjet e  tigrit. Në dimrat e viteve 1970-1973, Yudakov dhe Nikolaev regjistruan 1 rast të ariut të murrmë që nuk tregonte frikë nga tigrat dhe një rast tjetër kur ariu i murrmë ndryshon gjatë kalimit në shtigjeve të tigrave. Studiues të tjerë kanë vëzhguar arinjtë që ndjekin gjurmët e tigrit për arsye të ndryshme.
Arinjtë e murrmë frikësojnë rregullisht ujqërit për t'i larguar nga vrasjet e tyre. Në parkun kombëtar Yellowstone, drejtori i Yellowstone's Wolf Project Doug Smith shkroi, "Nuk është çështje nëse arinjtë do të vijnë duke shkuar pas një vrasjeje, por kur." Megjithë armiqësinë e lartë midis dy specieve, shumica e konfrontimeve në vendet e vrasjeve ose kufomat e mëdha përfundojnë pa gjakderdhje nga të dyja palët. Megjithëse konflikti mbi kufomat është i zakonshëm, në raste të rralla të dy grabitqarët tolerojnë njëri-tjetrin në të njëjtën vrasje. Deri më tani, ekziston një rast i vetëm që ujqërit e rritur plotësisht u vranë nga një ari grizli. Megjithatë, duke pasur parasysh mundësinë, të dy speciet gjuajnë këlyshët e njëri-tjetrit. Përfundimisht, fuqia individuale e ariut kundër forcës kolektive të grupeve të ujkut zakonisht rezulton në një betejë të gjatë për vrasje ose sundim.
Në disa zona, ariu i murrmë gjithashtu rregullisht konfliktohet pumën nga vrasjet e tyre. Kugarët vrasin këlyshë të vegjël të arijnve në raste të rralla, por pati një raport të një ariu që vriste një pumë me moshë dhe gjendje të panjohur midis 1993 dhe 1996. Kafshët më të vogla mishngrënëse, përfshirë kojotat, baldosën e veriut , rrëqebujt dhe çdo mishngrënës tjetër ose zogjtë grabitqarë ,nënshtrohen ndaj arinjve të murrmë dhe në përgjithësi shmangin ndërveprimet e drejtpërdrejta me ta, përveç nëse përpiqen të vjedhin copëza të ushqimit. Sidoqoftë, baldosat e veriut kanë qenë mjaft këmbëngulës për t’u mbrojtur nga një ari të murrmë deri në dhjetëfish të peshës së tyre nga një vrasje. Ekziston një rekord i një shqiponjë të malit që gjuan një këlysh ariu të murrmë.
Arinjtë e murrmë zakonisht mbizotërojnë mbi speciet e tjera të arijnve në zonat ku ata bashkëjetojnë. Për shkak të madhësisë së tyre më të vogël, arinjtë e zinj amerikanë janë në disavantazh konkurrues ndaj arinjve të murrmë në zona të hapura dhe të papërshkruara. Megjithëse zhvendosja e arinjve të zinj nga arinjtë e murrmë është e dokumentuar, vrasja aktuale interspecifike e arinjve të zinj nga arinjtë e murrmë është raportuar vetëm herë pas here. Përballja është shmangur më së shumti për shkak të zakoneve ditore të ariut të zi dhe preferencës për zonat me pyje, në krahasim me zakonet kryesisht të natës të ariut të murrmë dhe preferencën për hapësira të hapura. Arinjtë e murrmë gjithashtu mund të vrasin arinjtë e zi aziatikë, megjithëse speciet e fundit ndoshta në masë të madhe shmangin konfliktet me ariun e murrmë për shkak të zakoneve të ngjashme dhe preferencave të habitatit ndaj specieve amerikane. Ata hanë frutat e rënë nga ariu i zi aziatik nga pemët, pasi ata vetë janë shumë të mëdhenj dhe të rëndë për t'u ngjitur. Në Himalajet arinjtë e murrmë raportohen të frikësohen nga arinjtë e zi aziatikë në konfrontime.
Ka pasur një rritje të kohëve të fundit në bashkëveprimet midis arinjve të murrmë dhe arinjve polarë, teorizuar që shkaktohen nga ndryshimi i klimës. Arinjtë e murrmë janë parë duke lëvizur gjithnjë e më shumë drejt veriut drejt territoreve të pretenduara më parë nga arinjtë polarë. Arinjtë e murrmë kanë tendencë të mbizotërojnë mbi arinjtë polarë në mosmarrëveshjet mbi kufomat, dhe këlyshët e arijnve të vdekur polar janë gjetur në strofullat e arijnve të murrmë.
Jetëgjatësia dhe vdekshmëria
Ndërsa arinjtë meshkuj potencialisht jetojnë më gjatë në robëri, arinjtë femra grizli kanë një normë më të madhe vjetore të mbijetesës sesa meshkujt brenda popullsive të egra për një studim të bërë në Ekosistemin e Madh të Verdhë. Vdekshmëria vjetore për arinjtë e çdo moshe vlerësohet të jetë rreth 10% në zonat më të mbrojtura; megjithatë, niveli mesatar vjetor i vdekshmërisë rritet në rreth 38% të vlerësuar në popullatat e gjuajtur. Rreth 13% deri 44% e këlyshëve vdesin brenda vitit të tyre të parë edhe në zona të mbrojtura mirë. Shkalla e vdekshmërisë prej 75-100% midis këlyshëve të çdo viti të caktuar nuk janë të rralla. Përtej predikimit nga grabitqarët e mëdhenj përfshirë ujqërit, tigrat siberian dhe arinjtë e tjerë të murrmë, uria dhe aksidentet gjithashtu janë shkaktarët e humbjeve të jetës së këlyshëve. Studimet kanë treguar që burimi më i përhapur i vdekshmërisë për këlyshët e vitit të parë është kequshqyerja. Deri në vitet e dytë dhe të tretë të jetës së tyre, shkalla e vdekshmërisë vjetore midis këlyshëve në kujdesin e nënave të tyre bie në 10-15%.
Edhe në popullatat që jetojnë në zona të mbrojtura, njerëzit janë akoma shkaku kryesor i vdekshmërisë për arinjtë e murrmë. Sasia më e madhe e gjuetisë së legalizuar të arijnve të murrmë ndodh në Kanada, Finlandë, Rusi, Sllovaki dhe Alaska. Gjuetia është e parregulluar në shumë zona brenda rrezes së ariut të murrmë. Edhe kur gjuetia është e lejuar me ligj, shumica e biologëve mendojnë se numrat e gjuajtur janë të tepërt duke marrë parasysh shkallën e ulët të riprodhimit dhe shpërndarjen e rrallë të specieve. Arinjtë e murrmë vriten gjithashtu në përplasje me makinat, që është një shkak i rëndësishëm i vdekshmërisë në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë.
Konflikte midis arinjve dhe njerëzve
Arinjtë e murrmë zakonisht shmangin zonat ku ka ndodhur zhvillim i gjerë ose urbanizim, për dallim nga ariu i zi më i vogël, më inyizues amerikan, i cili mund të përshtatet në rajonet peri-urbane. Në shumë rrethana, zhvillimi i gjerë njerëzor mund të bëjë që arinjtë e murrmë të ndryshojnë vargjet e shtëpive të tyre. Dendësia e lartë e rrugëve (si ato të asfaltuara dhe ato me zhavorr) shpesh shoqërohet me vdekshmëri më të lartë, shmangie të habitatit dhe densitet më të ulët të ariut. Sidoqoftë, arinjtë e murrmë lehtësisht mund të humbasin kujdesin e tyre natyror pasi të tërhiqen nga burimet ushqimore të krijuara nga njeriu, siç janë mbeturinat dhe koshat e mbeturinave. Arinjtë e murrmë madje mund të futen në banesa të njerëzve ose hambarë në kërkim të ushqimit ndërsa njerëzit shkelin në habitatet e ariut. Në zona të tjera, të tilla si Alaska, deponitë mund të vazhdojnë të jenë tërheqëse për arinjtë e murrmë. Në pjesë të ndryshme të shpërndarjes së tyre, arinjtë e murrmë ndonjëherë vrasin dhe hanë kafshë shtëpiake. Thënia "Një ari i ushqyer është një ari i ngordhur" ka dalë në përdorim për të popullarizuar idenë që lejimi i një ariu të grumbullojë mbeturina njerëzore, siç janë kanaçe plehra dhe shpinës së kampistëve,ushqimi i prishur, ose burime të tjera ushqimore që tërheqin ariun në kontakt me njerëzit, mund të rezultojnë në vdekjen e ariut. Rezultatet e një studimi të vitit 2016 të realizuar në një luginë kolumbiane britanike juglindore tregojnë se zonat ku mbivendosen ushqime tërheqëse të ariut dhe vendbanimet e përqendruara njerëzore, konflikti me ariun-njerëzit mund të krijojë një kurth ekologjik duke rezultuar në një shkallë më të ulët të dukshme të mbijetesës për arinjtë e murrmë, si dhe pasi tërheqja e arinjve shtesë dhe në këtë mënyrë shkakton rënie të përgjithshme të popullsisë.
Në Evropë, një pjesë e problemit qëndron te barinjtë ; gjatë dy shekujve të fundit, shumë barinj delesh dhe dhie kanë braktisur gradualisht praktikën më tradicionale të përdorimit të qenve për të ruajtur kopetë, të cilat njëkohësisht janë rritur më të mëdha. Në mënyrë tipike, ata lejojnë që kopetë të kullosin lirshëm mbi tokë të konsiderueshme. Ndërsa arinjtë e murrmë rimarrin pjesë të gamës së tyre, ata mund të hanë bagëti pasi delet dhe dhitë janë relativisht të lehta për një ari për të vrarë. Në disa raste, barinjtë qëllojnë ariun, duke menduar se jetesa e tyre është nën kërcënim. Shumë njerëz tani janë më mirë të informuar në lidhje me kompensimin e mjaftueshëm në dispozicion dhe do të bëjnë kërkesë kur ata humbasin bagëtinë nga një ari. Një tjetër çështje në disa pjesë të gamës së tyre në Evropë është stacione ushqimore shtesë ku ofrohen lloje të ndryshme kafshësh kërmëngrënës, të cilat janë vendosur kryesisht në Skandinavi dhe Evropën Lindore të dy për të mbështetur speciet e kërcënuara në vend dhe kështu njerëzit mund të gëzojnë shikimin e arinjve që mund të rezultojnë. Pavarësisht se shumica e stacioneve ishin vendosur me kujdes në zona të largëta larg vendbanimeve njerëzore, disa arinjve të murrmë në zona të tilla janë bërë të kushtëzuara për t'i shoqëruar njerëzit me ushqim dhe të bëhen "arinj problematik" tepër të guximshëm. Gjithashtu, ushqimi plotësues duket se nuk shkakton zvogëlim të grabitqarëve të kafshëve.
Takimet dhe sulmet
Arinjtë e murrmë rrallë sulmojnë njerëzit në shikim dhe zakonisht shmangin njerëzit. Në Rusi, vlerësohet se 1 në 1000 takime në këmbë me arinjtë e murrmë rezultojnë në një sulm. Megjithatë, ata janë të paparashikueshëm në temperament, dhe mund të sulmojnë nëse befasohen ose ndjehen të kërcënuar. Ekzistojnë mesatarisht dy sulme fatale nga arinjtë në vit në Amerikën e Veriut. Në Skandinavi, ka vetëm katër raste të njohura që nga viti 1902 i takimeve të ariut që kanë rezultuar me vdekje. Dy shkaqet më të zakonshme për sulmin e ariut janë surpriza dhe kurioziteti. Disa lloje arinjsh, si arinjtë polarë, ka më shumë të ngjarë të sulmojnë njerëzit kur kërkojnë ushqim, ndërsa arinjtë e zinj amerikanë kanë shumë më pak të ngjarë të sulmojnë. Megjithë guximin dhe potencialin e tyre për grabitje nëse ariu është i uritur, arinjtë polarë rrallë sulmojnë njerëzit, sepse ato hasen rrallë në detin Arktik. Sjellja agresive e arinjtëve të murrmë favorizohet nga variablat e shumtë të përzgjedhjes. Agresiviteti i shtuar gjithashtu ndihmon arinjtë e murrmë femra në sigurimin më të mirë të mbijetesës së moshës së re në moshën riprodhuese. Nënat që mbrojnë këlyshët janë më të prirurit për të sulmuar, duke qenë përgjegjëse për 70% të vdekjeve njerëzore të shkaktuara nga ariu në Amerikën e Veriut.
Sulmet ndaj njerëzve konsiderohen jashtëzakonisht të rralla në ish-Bashkimin Sovjetik, megjithëse përjashtime ekzistojnë në rrethe ku ato nuk ndiqen aq shpesh nga gjuetarët. Arinjtë e murrmë të Siberisë Lindore, për shembull, kanë tendencë të jenë shumë më të guximshme ndaj njerëzve sesa homologët evropianë më të persekutuar. Përcaktimi në Euroazi midis zonave ku agresiviteti i arinjve të murrmë ka tendencë të rritet janë Malet Urale, megjithëse arinjtë e murrmë të Evropës Lindore janë disi më agresive se ato të Evropës Perëndimore. Në vitin 2008, një platinkompleksi i minierave në rrethin Olyotorsky të Kamchatka veriore u rrethua nga një grup prej 30 arinjsh, të cilët vranë dy roje dhe i penguan punëtorët të largoheshin nga shtëpitë e tyre. 10 njerëz në vit mesatarisht vriten nga arinjtë e murrmë në Rusi, më shumë se të gjitha pjesët e tjera të gamës ndërkombëtare të ariut të murrmë, megjithëse Rusia gjithashtu mban më shumë arinj të murrmë sesa të gjitha pjesët e tjera të botës të kombinuara. Në Skandinavi, vetëm tre sulme fatale u regjistruan në shekullin e 20-të.
Brenda Parkut Kombëtar Yellowstone, dëmtimet e shkaktuara nga sulmet e zjarrtë në zonat e zhvilluara mesatarisht afro një në vit gjatë viteve 1930 deri në vitet 1950, megjithëse u rritën në katër në vit gjatë viteve 1960. Atëherë ato u ulën në një dëmtim çdo dy vjet gjatë viteve 1970. Midis 1980 dhe 2002, ka pasur vetëm dy lëndime njerëzore të shkaktuara nga arinjtë grizli në një zonë të zhvilluar. Megjithëse sulmet e zjarrta ishin të rralla në vendet e prapambetura para vitit 1970, numri i sulmeve u rrit në një mesatare prej afërsisht një në vit gjatë viteve 1970, 1980 dhe 1990. Në Alberta, nga 1960 deri në 1998, numri i sulmeve nga arinjtë grizli që përfunduan në dëmtim ishin gati tre herë më të zakonshme sesa sulmet që përfunduan në lëndime nga arinjtë e zi amerikan, megjithë ariun e zi amerikan që vlerësohet 38 herë më shumë në krahinë sesa ariu grizli.
Historia e mbrojtjes nga arinjtë
Një studim i studiuesve amerikanë dhe kanadezë ka zbuluar që llaku me specdjeks është më efektiv në ndalimin e sjelljes agresive të ariut sesa armët, duke punuar në 92% të incidenteve të studiuara kundrejt 67% për armë. Mbartja e llakut me specdjek rekomandohet shumë nga shumë autoritete kur udhëtoni në vendin e ariut; sidoqoftë, këshillohet edhe mbajtja e dy mjeteve parandaluese, njëra prej të cilave është një armë e kalibrit të madh. Sugjerohen armë të forta armë zjarri, ose tre rrathë gjemba, ose një pistoletë e kalibrit .44 ose më shumë sugjerohet nëse nuk ekziston një pushkë e rëndë gjuetie. Armët mbeten një mundësi e mundshme, mjeti i fundit për t'u përdorur në mbrojtje të jetës nga arinjtë e murrmë agresive. Shumë shpesh, njerëzit nuk mbajnë një armë të duhur të kalibrit për të neutralizuar ariun. Sipas Qendrës së Shkencave në Alaska, a12-matës shotgun me slugs ka qenë arma më efektive. Ka pasur më pak lëndime si rezultat i vetëm mbajtjes së ngarkesave vdekjeprurëse me armë, në krahasim me raundet parandaluese. Ligjet e Shtetit të Mbrojtjes së Jetës ose Pronës në Alaska (DLP) kërkojnë që një të raportojë vrasjen tek autoritetet dhe të shpëtojë fshikëzën, kafkën dhe kthetrat. Një faqe e internetit të Departamentit të Burimeve Natyrore të Shtetit të Alaskës ofron informacione se si "të zgjidhni një armë që do të ndalojë një ari (armë gjahu me 12 matës ose .300 pushkë magjike)".
Campers shpesh u thuhet të veshin shirita dhe kambana të kuqe me ngjyra të ndritshme dhe të mbajnë bilbilat për të ruajtur arinjtë. Atyre u thuhet të kërkojnë një zhurmë të ariut grizli në vendet e kampimit dhe të jenë të kujdesshëm për të kryer kambanat dhe bilbilat në ato zona. Shata e ariut grizli është e vështirë të dallohet nga trungu i ariut amerikan, pasi dieta është në gjendje të vazhdueshme fluksi në varësi të disponueshmërisë së artikujve ushqimorë sezonalë. Nëse një ari vritet afër kampit, trupat e ariut duhet të asgjësohen siç duhet, përfshirë gërvishtjet dhe gjakun, nëse është e mundur. Mosarritja e kufomës shpesh ka rezultuar në tërheqjen e arinjve të tjerë dhe përkeqësimin e mëtejshëm të një situate të keqe. Lëvizja e kampeve menjëherë është një metodë tjetër e rekomanduar.
Kulturë
Arinjtë e murrmë shpesh figurojnë në letërsinë e Evropës dhe Amerikës së Veriut, në veçanti atë që është shkruar për fëmijë. " Ariu i murrmë i Norvegjisë " është një përrallë skoceze që tregon aventurat e një vajze që u martua me një princ të kthyer në mënyrë magjike në një ari dhe që arriti ta kthejë atë në një formë njerëzore me forcën e dashurisë së saj dhe pas shumë provave dhe vështirësive. Me " Flokarta dhe Tre Arinjtë ", një histori nga Anglia, Tre Arinjtë zakonisht përshkruhen si arinj të murrmë. Në vendet që flasin gjermanisht, fëmijëve u thuhet shpesh përralla e " Borëbardha dhe e kuqja e kuq"; princi i bukur në këtë përrallë është shndërruar në një ari të murrmë. Në Shtetet e Bashkuara, prindërit shpesh i lexojnë fëmijëve të tyre në moshën parashkollore librin ''Brown Bear, Brown Bear, What Do You See? Për'' t'i mësuar atyre ngjyrat e tyre dhe si janë të shoqëruara me kafshë të ndryshme.
Ariu rus është një të përbashkët personifikim kombëtar për Rusinë (si dhe ish- Bashkimin Sovjetik ), pavarësisht vendit që nuk ka kafshë të caktuar kombëtare. Ariu i murrmë është kafsha kombëtare e Finlandës.
Ariu grizli është kafsha shtetërore e Montanas. Ariu i artë kalifornian është kafsha shtetrore e Kalifornisë. Të dy kafshët janë specie të ariut të murrmë dhe specia u ekstrirua nga gjendja e fundit.
Veshja e Madridit përshkruan një ari që arrin deri në një pemë madr mado ose luleshtrydhe ( Arbutus unedo ) për të ngrënë disa nga frutat e saj, ndërsa qyteti zviceran i Bernës gjithashtu përshkruan një ari dhe emri i qytetit mendohet në mënyrë popullore të rrjedhin nga fjala gjermane për ariun. Ariu i murrmë është përshkruar në anën e kundërt të monedhës kuna 5 kuna, e shkrirë që nga viti 1993.
Klubi  Bundesliga Bayern Munich ka një maskot,një ari i murrmë me emrin Berni. Liga Kombëtare e Futbollit (NFL) ekskluzivitet në Çikago, Illinois, është quajtur Arijntë. Në këtë kontekst, nuk nevojitet asnjë dallim midis arinjve të zinj dhe kafë amerikanë. Maskota e shkollës për Bob Universitetin Jones, Brown University , Fox Universitetin George , i Universitetit të Alberta , në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley , në Universitetin e Kalifornisë, Los Anxhelos , në Universitetin e Kalifornisë, Riverside , dhe të shumta amerikane shkollat e mesme është ariu i murrmë.
Në qytetin Prats de Molló, në Vallespir , Francën e Jugut, festohet çdo vit " festa e ariut" ( festa de l'ós ) në fillim të pranverës, në të cilën vendasit vishen si arinj, mbulohen me blozë ose qymyr dhe naftë dhe "sulmojnë" shikuesit, duke u përpjekur t'i çojnë të gjithë pis. Festivali përfundon me topin de l'os (vallëzimi i ariut).
Në Shqipëri
Klasifikimi i dytë është klasifikimi i bërë ariut të murrmë në Shqipëri. Arinjtë në Shqipëri janë të rrezikuar dhe në shumë zona sipas gjuetarëve ariu po shkon drejt zhdukjes kryesisht për shkak të gjuetisë dhe prishjes së habitatit por edhe nga trafikimi kafshëve.
United Nations Volunteers in Kosovo
Vullnetarët e Kombeve të Bashkuara apo Vullnetarët e OKB-së në Kosovë (ang.: United Nations Volunteers in Kosovo ) është dega e United Nations Volunteers.
Për herë të parë në Kosovë, kanë arritur 100 anëtarë të kësaj organizate në gusht të 1999-ës me qëllim të mbështetjes së UNMIK-ut në kryerjen e shërbimeve civile. Shumica e tyre kanë shërbyer në organizimin e ushqimit, barnave dhe strehimin e përkohshëm të mijëra refugjatëve të kthyer në Kosovë. Në fund të 1999-ës këtyre ju kanë bashkangjitur edhe 200 anëtarë të rekrutuar për të ndihmuar UNMIK-un në kryerjen e shërbimeve administrative.
Pas përmësimit të gjendjes politike ë Kosovë kanë ardhur edhe 400 vullnetarë të OKB-së në prill të 2000-ës me qëllim të organizimit të regjistrimit të votuesve. Regjistrim i organizuar në bashkëpunim me OSCE-në për të krijuar një bazë për zgjedhjet komunale në tetor 2000.
Gjatë vitit 2006 në Kosovë kanë qenë 250 vullnetarë të shpërndarë në komuna e regjionet të ndryshme. Shërbimet që ata kryej janë të ndryshme si:në afërmin e ndihmës zyrtare, konsultime për të drejtat, ndihma mjekimi,në mbrojtjen e ambientit, në krijimin e lidhjeve ndërmjet grupeve të komuniteteve dhe dhënien e udhëzimeve për punë administrative gjyqësore dhe në raste burgimi. Shërbimet që kryejnë këta vullnetarë në Kosovë janë të ndryshme nga drejtuesi i trenit deri te trajneri i ekipit të futbollit e nga shërbimi civil deri te doktori.
Një shërbim kyçës për vullnetarët ka qenë puna në prodhimin dhe shpërndarjen e dokumenteve të udhëtimit me qëllim të krijimit të dokumenteve identifikuese personale të cilat ishin shkatërruar apo vjedhur në vitin 1999. Që nga 27 janar 2001, vullnetarët kanë prodhuar dhe shpërndarë 700,000 karta identifikuese dhe kanë nënshkruar 300,000 Dokumente Udhëtimi të UNMIK-ut.
Së bashku me 250 vullnetarët e OKB-së janë dhe 26 vullnetarë që punojnë në agjenci të OKB-së në fushat e ndihmës së njerëzve dhe ri-konstruktimin e administratës, shërbim që kryejnë nëpërmjet zyrës së UNDP në Prishtinë.
UNDP-ja ka krijuar programin kombëtar të UNV që të ju mundësojë kosovarëve të kontribuojnë me përvojën dhe njohurit e tyre në zhvillimin e programeve humanitare dhe të paqes në vendin e tyre.
UNV-ja për realizimin sa më të mirë të shërbimeve ka bashkëpunuar me disa organizata të jashtme dhe vendore ndër të cilët veçohen: Misioni i KB-së në Kosovë (UNMIK), the Programi për Zhvillim i KB-së (UNDP), Komisariatin e Latë për refugjatë të OKB-së (UNHCR), Fondin Popullorë të KB-së (UNFPA), Zyrën e KB për Projekte-Shërbimet (UNOPS), Programin Botërorë të Ushqimit (WFP) dhe Organizatën Botërore për Emigrant (IOM).
Përbërja e grupeve vullnetare
Deri më 2006 në Kosovë me UNMIK-un kanë shërbyer rreth 1000 Vullnetar të KB. Dhe në vitin 2006 në shërbim të UNMIK-ut kanë qenë 224.
Nga numri i përgjithëshëm i vullnetarëve 56% kanë qenë meshkuj dhe 44% femrëra, diku rreth gjysma e tyre kanë qenë nën moshën 30 vjeçare ndërsa përbërja pjesmarrja me mbi 30% ka qenë nga Afrika, Evropa pas të cilave vije Aia dhe Oqeania me diku rreth 21% dhe kontinetet tjera.
Benedikt Dreyer
Benedikt Dreyer (lindi në vitin 1495 - vdiq në vitin 1555) ishte një skulptor gjerman punojë në Lübeck.
Galeria Kombëtare e Artit (Bullgari)
Koordinatat: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=National_Art_Gallery_%28Bulgaria%29&params=42_41_47.33_N_23_19_36.43_E_region:BG <span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"> 42°41'47.33"N 23°19'36.43"E  / <span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">42.6964806°N 23.3267861°D / 42.6964806; 23.3267861   ] djathtas|parapamje|250x250px|Ndërtesa e Galerisë Kombëtare të Artit, ish-pallati mbretëror i Bullgarisë majtas|parapamje|250x250px|Ish pallati mbretëror në 1917. djathtas|parapamje|250x250px|Një pamje nga kopshti mbretëror Galeria Kombëtare e Artit (bullgarisht: Национална художествена галерия, Natsionalna hudozhestvena galeriya) është galeria kombëtare e Bullgarisë dhe strehon mbi 50.000 pjesë të artit bullgarez. Ajo është e vendosur në Sheshin Battenberg në kryeqytetin e Sofjes, duke zënë shumicën e ndërtesës historike dhe madhështore të ish-pallatit mbretëror të Bullgarisë, pasi që është themeluar në vitin 1934 dhe u transferua në pallat në vitin 1946, pas heqjes së monarkisë. Galeria kombëtare e Artit është e vendosur në një lartësi prej 556 m.
Galeria Kombëtare e Artit ka qenë e planifikuar për shumë vite dhe mes 1934 dhe 1941, projektimi i arkitekës së parë Bullgare femër Victoria Angelova është ndërtuar për shtëpinë e të dyja koleksioneve të artit të rilindjes dhe të artit bashkëkohor. Objekti është përfunduar dhe hapur në 1942, por ishte krejtësisht i humbur në një bombardim të vitit 1944. Në pallatin mbretëror, një shembull tipik i arkitekturës së Perandorisë së Dytë me konotacione të chateauesque, është i ndërtuar në dy faza, e para e cila qëndroi në mes të viteve 1880 dhe 1882 gjatë sundimit të Knyaz Alexander Battenberg, kur arkitektët Austro-hungarezë nën Viktor Rumpelmayer punuan në ndërtesë. Ajo u inaugurua më 26 dhjetor 1882 dhe ishte pjesa përfaqësuese e pallatit, përfshinte katin e parë administrativ, dhomat e ballove mbi të dhe katin e tretë të shërbimit. Në fazën e dytë, gjatë Knyaz (më vonë Car) Ferdinand, pa ndërtimin e krahut lindor të pallatit nga arkitekti  Vjenez Fridrih Grünanger, i cili përfshiu elemente të stilit Neo-Barok Vjenez. Krahu lindor ishte aty ku ishin të vendosura apartamentet e familjes mbretërore, por disa lokale të shërbimit (duke përfshirë një ashensor), ishin poashtu të vendosura atje.
Ndërkohë, u themelua Muzeu Kombëtar Arkeologjik. Ai ishte i pari institucion kombëtar që ka një departament të artit në vend, i cili u themelua në vitin 1892. Ai ka grumbulluar shembuj artit bashkëkohor bullgar. Departamenti u rrit në Galeria Shtetërore të Artit në vitin 1934 dhe ishte zhvendosur në një ndërtesë të posaçme. Në mesin e ekspozimeve të saj ku punonin artistë nga Ringjallja Kombëtare Bullgare, arti i huaj dhe veprat e gjeneratës së parë të piktorëve bullgarë nga pas Çlirimi i Bullgarisë, në 1878.
Pas heqjes së monarkisë si dhe krijimit të një qeverie Komuniste të Bullgarisë pas Luftës së dytë Botërore, shumica e pallatit i është dhënë Galerisë Kombëtare të Artit që kur ndërtimi i saj ishte shkatërruar nga bombardimet në vitin 1943 dhe 1944. Për fat të mirë, të gjitha pikturat që kishte strehuar ishin ruajtur dhe së bashku me koleksionin e artit mbretëror tashmë të ekspozuar në pallat formoi aksionet e Galerisë Kombëtare të Artit.
Departamenti i Artit Mesjetar u formua në vitin 1965 dhe zë dhomën e nëndheshme të Katedrales Alexander Nevsky. Në vitin 1985 seksioni i arteve të huaja u bë e pavarur si Galeria Kombëtare e Artit të Huaj dhe u zhvendos në ish-shtypshkronjën mbretërore, një ndërtim madhështor Neoclassical në Sofje.
336
Mbi vitin 336.
Grant County (Kansas)
Grant County është një nga  qarqet në shtetin federal Kansas të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Gazmend Pallaska
Gazmend Pallaska (i lindur më 24 shkurt 1955 në Prishtinë, Kosovë) ka qenë njëri ndër këngëtarët më të njohur shqiptarë në Jugosllavinë e dikurshme. Tani vepron si avokat në Prishtinë.
Freddie Prinze Jr.
Feddie James Prinze, Jr ( i lindur 8 mars, 1976, është aktor amerikan. Ai u bë i nhour gjatë fundit të viteve 1990 dhe filimit të viteve 2000, pasi që luajti në disa filma të Hollivudit synoji në audiencat adoleshente, duke përfshirë I Know What You Did Last Summer dhe pasojat e saj, gjithashtu në filmin She's All That dhe Scooby-Doo. Prince Jr. gjithashtu luante në televizion në një komedi situate ose në ang. "sit-com" të quajtur Freddie.
Gazmend Pallaska
Jeta
Gazmend Pallaska debutoi në vitin 1970 si këngëtar i shansoneve dhe shllagerëve. Katër herë (1974, 1976, 1982 dhe 1983) mori pjesë në Jugovizion (Jugovizija) (garën parakualifikuese jugosllave për në Evrovizion). Ai ishte një nga këngëtarët e rrallë shqiptarë që njiheshin edhe jashtë trojeve shqipfolëse të Jugosllavisë.
Freddie Prinze Jr.
Biografia
Preince Jr. ka lindur në Los Angeles, Kaliforni, ishte i biri i Kathy Elaine Cochran, një seksere, dhe Freddie Prinze, një aktori komedian, i cili bëri vetëvrasje në vitin 1977 pasi që Kathy e la atë dhe futi në dosje ligjin urdhërin kundër tij ( Pinze Jr. ishte 10 muaj atëherë). Babai i Prinze Jr. ishte Puerto Rican,gjerman dhe me prejardhje hebreje hungareze. Në viti 1999 në një intervistë në Los Angeles Times, Prince Jr. u shpreh se nëna tij ishte nga paraardhësit anglez, irlandez dhe amerikan vendas; në vitin 2007, megjithatë, ai konfirmoi se nëna e tij vinte nga një nga një familje itailane-amerikane. Prince Jr. rridhte nga një familje katolike romane dhe përqafonte trashëgëminë e tij porto rikane. Ai u rrit në Albauqerque dhe Nju Meksiko, dhe verën a kalonte në Puerto Riko, ku mësoi spanjisht dhe për kulturën e Porto Rikos nga gjyshi i tij. Ai e flet rrjedhshëm spanjishten dhe italishten. Prince Jr. tregoi interes për aktrim qysh në moshën e vogël dhe iu kushtua Shkollës së Lartë La Cueva në Albuquerque. Pasi u diplomua më 1994, Prinze Jr. u zhvendos në Los Angeles për role televezive.
Gazmend Pallaska
Jeta
Krahas karrierës si këngëtar, ka studiuar edhe drejtësinë. Me iniciativën e tij u themelua "Lidhja e artistëve të estradës Kosovare", kryetar i së cilës ishte vet ai.
Freddie Prinze Jr.
Biografia
thumb|200px|left|Prinze me gruan e tij [[Sarah Michelle Gellar.]] Më 1 shtator 2002, në Puerto Valllarta, Meksikë me aktoren e njohur Sarah Michelle Gellar. Çifti kanë luajtur së bashku shumë filma si I Know What You Did Last Summer. Në vitin 2007, Sarah Gellar ligjërisht ndryshoi mbiemrin e saj në Sarah Michelle Gellar-Prinze.
Mugire ibn Shube
Ishte shok i profetit Muhamed.
Petrit Malaj
Petrit Malaj, lindi më 12 dhjetor të vitit 1961 në Vlorë, është aktor shqiptar.
Biografia
Petrit Malaj u lind në Vlore (Orikum) më 12 dhjetor, 1961. Ne vitin 1985, pas përfundimit të studimeve të larta dhe diplomimit me titullin "Aktor" në Shkollën e Lartë të Aktorëve “Aleksandër Moisiu” (sot Fakulteti i Artit Skenik ne Akademinë e Arteve, Tiranë), menjëherë emërohet pedagog në kete Fakultet, njëkohësisht duke kryer kualifikimet pasuniversitare. Gjate viteve 1995-2000 ndjek specializimet dhe stazhet profesionale në Shkollën Ndërkombëtare të Teatrit “Jacques Lecoq”, Paris (France), në Shkollën e Teatrit Murcia (Spanjë), në Departamentin e Shtetit Amerikan për Administrim-Menaxhim të Teatrit dhe të shkollave teatrore, si dhe organizimin dhe funksionimin e shkollave dhe kompanive teatrore, etj.
Fterra jonë
“Fterra jonë” është gazetë periodike, kulturore e historike e komunitetit te fshatit Fterre.
Petrit Malaj
Biografia
Në vitin 2004 i akordohet titulli ”Profesor”.
Pas një eksperience të gjatë drejtimi si Shef i Seksionit “Edukimi Trupor”, si Dekan i Fakultetit të Artit Skenik (për 10 vite), dhe si Udhëheqës artistik i Teatrit të Akademisë së Arteve, Prof. Petrit Malaj zgjidhet Rektor i Akademisë së Arteve si rezultat i proçesit zgjedhor ku morën pjesë stafi akademik, stafi joakademik dhe studentë të Akademisë së Arteve, duke u dekretuar më 8 janar 2008, nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë Z.Bamir Topi, Rektor i të vetmit institucion artistik publik të arsimit të lartë në Shqipëri.
Fterra jonë
Të përgjithshme
Gazeta ka pasqyruar me korrektësi historinë, arsimin, kulturën, traditën, jetën e fteriotëvë, aktivitetet e ndryshme, një numër të madhe fotografish të vjetra e të reja dhe ka botuar pjesë nga veprat e fteriotëve dhe te Fterrës.
Petrit Malaj
Biografia
Petrit Malaj është anëtar i Bordit të Teatrit Kombëtar dhe i Këshillit Bashkiak të Tiranës. Për 3 vite (2003-2006) ka qenë Zv/Kryetar i Këshillit Drejtues - Radio Televizioni Publik Shqiptar.
Fterra jonë
Të përgjithshme
Botuesit e gazetës “Fterra jonë” nga numri i parë deri ne Nr. 56 janë Muzafer Korkuti, Agron Xhama dhe Guro Zeneli. Nga Nr. 57 dhe në vazhdim botues janë Muzafer Korkuti dhe Agron Xhama dhe Feksor shkurti.
Historiku
Numri i parë i gazetës doli më 25 prill 1997 me 8 faqe. Nga numri 3 fillon të ketë edhe fotografi. Qe nga viti 2010 gazeta ka filluar te jete e dergueshme edhe ne forme digitale.
Petrit Malaj
Biografia
Prof. Petrit Malaj është pjesëmarrës në shumë aktivitete periodike Evropiane dhe rajonale si festivale teatrore e filmike, konferenca e seminare, masterclass-e, workshope te ndryshme i angazhuar me cilesine e pjesemarresit, lektorit apo drejtuesit te sesioneve teoriko-profesionale (Lisbone, Shkup, Prishtine, Udine, Sofie, Sibiu, Badajoz, Lecce, L’Aquila, Pescara, etj).
Si interpretues i janë dhënë një numër titujsh ku vecohen: medalja "NAIM FRASHËRI" akorduar nga Kuvendi i Shqipërisë, Medalioni i Festivalit në Festivalin e Pestë të Filmit Shqiptar, çmimi i dytë për aktorë per rolin në filmin “Kur hapen dyert e jetes”, si dhe te tjera diploma e dëshmi te ndryshme për aktivitetin krijues e shkencor.
Familja
Në vitin 1987 Malaj u martua me aktoren Aneta me të cilën kan dy fëmije (Erionin dhe Dartin) dhe sëbashku jetojnë në Tiranë.
Kantoni Corbigny
Kantoni Corbigny (frëngjisht: Canton de Corbigny) është një kanton në departamentin Nièvre, rajonin Bourgogne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Corbigny. Ka sipërfaqe 274.18km2 dhe popullsi 4723 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Corbigny aktualisht përbëhet nga 15 komuna.
Muhammed ibn Mesleme
Ishte shoku i profetit Muhamed.
Egoizmi psikologjik
Egoizmi ka të bëjë me një sërë qëndrimesh dhe sjelljesh që kanë si synim të vetëm ndjekjen e interesit të subjektit që është autor i këtyre veprimeve. Rrënja e termit është fjala latine ego, që do të thonë unë.
Navfal ibn Huvailid
Ishte shok i profetit Muhamed.
Muhammed ibn Ebi Beker
Ishte shok i profetit Muhamed.
Edmond Budina
Edmond Budina aktor dhe regjisor shqiptar.
I sapodiplomuar në Akademinë e Arteve Tiranë më 1974 fillon të punojë si aktor profesionist pranë Teatrit Kombëtar. Ka interpretuar rreth dyzetepesë role, në pjesën më të madhe si protagonist në dramat kombëtare e të huaja midis të cilëve: Profesor Jani tek “Karnavalet e Korçës” S,Comora Pali “Përmbytja e madhe” K.Jakova Bujari, Fatmiri, Sala tek “Zonja nga qyteti”, “Furrnalta”, “Shoqja nga fshati” R. Pulaha Ismail Qemali, Toni i Prenkës “Udha e flamurit”, “Besa e madhe” M.Markaj Ferdinandi “Luiza Miler” Shiler Jun Gabriel Borkman “Jun Gabriel Borkman” Ibsen Bif “Vdekja e komisionerit” Miler, Ribakov “Orët e Kremlinit” Pogodin Aktori “Monserat” Rables etj. Prej vitit 1977 dei 1992 ka qenë anëtar i Këshillit Artistik të teatrit. Për herë të parë ka vënë në skenë shfaqjen me poezi shqipe “Nënshkrimi i stuhisë” 1981 Autor i përshtatjes për skenë të veprave të Ismail Kadaresë “Kush e solli Doruntinën” me regji të Fatos Haxhirajt, në Teatrin Kombëtar dhe me regji të Pirro Manit në Teatrin e Kombësive në Shkup. “Krushqit janë të ngrirë” vënë në skenë nga Agim Qiriaqi me studentët e Akademisë së Arteve. “Nata me hënë” vënë në skenë prej tij do të shënonte, sipas kritikës e opinionit të kohës, një kthesë jo vetëm për guximin qytetar e daljen jashtë klisheve ideologjike, por edhe për një formë të re në skenën shqiptare, që u shpreh prej interesit të madh të publikut e tronditjes që krijoi. Ka firmën e tij regjia e shfaqjes “Zgjimi” e Kostantino Markos, që u ndoq me interes prej publikut në vitin 1992, sepse sillte në skenë në menyrë të gjetur e artistike luftën për pushtet të asaj kohe. Për të ka shkruar shtypi italian e portugez. Ka marrë pjesë në rreth pesëmbëdhjetë filma shqiptarë si “Dollia e dasmës sime”, “Vajzat me kordele të kuqe”, “Nusja”, “Dora e ngrohtë”, “Ballë për ballë”, “Vendimi”, “Muri i gjallë”, “Koha nuk pret” etj Prej vitit 1980 deri 1992 ka qenë petagog i jashtëm në Akademinë e Arteve për lëndët e mjeshtërisë së aktorit, të folurit skenik e regjise. Ka bashkëpunuar me radion, televizionin, gazeta e revista, si autor dramatizimesh, artikujsh. Në gusht të vitit 1990 është mes dyzet intelektualëve më të njohur të vendit në takimin me ish presidentin Alia. Përfaqësues i studentëve e profesorëve në takimin e dhjetorit të vitit 1990 për të kërkuar pluralizmin politik, që shënoi ndryshimin e Shqipërisë.
339
Mbi vitin 339.
Edmond Budina
Periudha italiane.
Jiraiya
thumb|Jiraiya
Jiraiya është një personazh nga manga dhe animeja e suksesshme japoneze Naruto dhe Naruto Shippuuden. Jiraiya e ka marrë emrin nga një legjendë japoneze "Legjenda e Jiraiyas Fisnik". Jiraiya është një nga tre ninxhat legjendare (Densetsu no Sannin), të stërvitur nga vete Hokageja I Trete. Ai është një ninxha që mund të përdor dy arte natyrale, Zjarrin dhe Token (Katon dhe Doton), gjithashtu mund të thërras bretkosa. Roli i tij në Naruto është më tepër si një mësues për Naruton, ndërsa në pjesën e dytë të Narutos, ai sillet më shumë si një gjysh për të. Ai e konsideron Naruton të tillë, një nip. Ai ishte po ashtu sensei (sqt. mësues) i Hokagës së katërtë, i cili është ati i Narutos. Jiraiya është po ashtu edhe shkrimtar, autor i romanit Icha Icha (sqt. ), një roman për të rritur, sensei i Narutos dhe Team 7 Kakashi Hatake është një adhurues i madh i këtij romanit, ai shpesh gjatë stërvitjes me Team 7 e lexon ketë roman.
Rasengan
Një nga teknikat me të fortë të Jiraiyas është Rasengan, që e ka mësuar nga nxenësi i tij Minato Namikaze (Hokage i katërt), jashta Jiraiyas dhe Minatos, edhe Naruto, Kakashi dhe Konohamaru mundën të kontrollojnë ketë teknikë, Naruto e ka mësuar nga Jiraiya, kurse Konohamaru nga Naruto.
Teknika e thërritjës
Jiraiya ka shkruar një kontrate me gjakun e tij e cila e lejon të thërras breshkën Gamabunta.
Список персонажей «Наруто» (А-И)
Gove County
Gove County është një nga  qarqet në shtetin federal Kansas të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Gërmenj-Shelegur
300px|Peisazh i rajonit
Po ju flasim për Shelegurin, një vend i vogël e shumë i bukur, në rrethin e Ersekës, drejt rrugës për në Leskoviku.
Zona quhet Rezervati natyror Gërmenj-Shelegur, një destinacion i natyrës shqiptare që ju ofron bukuri të pafundme, në çdo stinë të vitit. Është një zonë ndërkufitare shumë e bukur, në jugperëndim të Ersekës ku harmonizohen malet me luginat e thella, ligatinat, përrenjtë e rrëmbyer e sidomos pyje të dendur të përzier bredhi e lisi por ku dominon pisha e zezë. Vende ideale për të zbuluar natyrën me shëtitje të gjata, piknikë e ngjitje në mal.
Megjithëse nuk ekzistojnë shtegje ekzistuese formale, zona ofron shumë mundësi për udhëtime në këmbë ose kampingje, me një rrugë të përshtatshme që të çon në fshatin e Gërmenjit dhe një rrugë tjetër e vjetër që përdorej dikur si rrugë e karvanëve midis Janinës në Greqi dhe Korçës.
300px|Rruga për Gërmenj - Shelegur
Si shkohet në Gërmenj-Shelegur?
Itinerari është i thjeshtë. Ju ndiqni rrugën nacionale Korçë-Ersekë- Leskovik. Tabela që iu orienton për mbërritjen, ndodhet midis fshatit Radanj dhe fshatit Gërmenj, 25 km para se të mbërrini në Leskovik.
300px|Rruga turistike nga Korça drejt Kolonjës
Çfarë mund të vizitoni tjetër?
Gjithë udhëtimi juaj deri në Gërmenj, është një zinxhir fshatrash të bukur që fillojnë sapo lini pas Korçën. Ju do të çlodhni sytë nëpër çdo cep natyre duke kaluar nëpër Boboshticë, do të shihni në sfond Drenovën, do të kaloni nëpër Selenicë, përmes Ersekës, Borovës, Barmashit, derisa të keni mbërritur në destinacion. Kjo bukuri vazhdon edhe nëse ju e shtyni itinerarin tuaj drejt Leskovikut, duke kaluar më andej, nëpër Çarshovë e më tutje.
300px|Pamje malore nga Gërmenj - Sheleguri
Liqeni i Shelegurit
Ndodhet pak kilometra pasi keni kaluar Sotirën. Ju dhuron një panoramë të mrekullueshme, ku përtej ujit në sfond dallohen edhe kreshtat hijerënda të vargmaleve të Nemërçkës.
340
Mbi vitin 340.
Gërmenj-Shelegur
Liqeni i Gramozit
Ndodhet në majë të malit të Gramozit, një rrugë e vështirë por sfiduese për adhuruesit e sporteve ekstreme dhe aventurës.
Ujëvara e Leskovikut
Ndodhet buzë rrugës nacionale Ersekë-Leskovik, e fshehur mes kanioneve të thella që iu shoqërojnë përgjatë të gjithë rrugës.
Celanova
Celanova është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Terra de Celanova, të provincës Ourense, në Galicia. Celanova ka 6020 banorë (2009), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 67.31 km2.
Gërmenj-Shelegur
Farma Sotira
300px|Farma Sotira në dimër
Për t’i bërë sa më të prekshme e të përdorshme bukuritë e natyrës së zonës, një çift të rinjsh të pasionuar pas natyrës, kanë ngritur një fermë. Një fermë kafshësh.
Jona nga qyteti i Fierit dhe Toni nga qyteti i Leskovikut, përveç pasionit për njëri-tjetrin që e ndanë duke zgjedhur të jetonin bashkë pjesën tjetër të jetës, ndanë edhe pasionin për natyrën, duke e braktisur qytetërimin, për të vendosur t’i prisnin aty banorët e qytetit, e për t’u ofruar edhe atyre të mirat e natyrës.
180px|Natyra e Farma Sotira
“Fillimisht hapëm një rezervat trofte”, tregon Jona. “Kjo ndodhi pasi u kthyem nga Greqia. Pastaj Toni bleu dy kuaj, që janë edhe pasioni i tij më i madh dhe me ta bënte shëtitje të gjata nëpër luginë. Më vonë bleu disa lopë, të cilat i shtoi gradualisht, duke e zgjeruar tufën. Pastaj bleu ca dele. Kështu dalëngadalë, kafshët sikur kërkonin njëra-tjetrën dhe erdhën me radhë kecat, dhitë, lepujt, pulat, derrat... Ndërkohë taverna e peshkut që kishim hapur, po ecte mirë. Njerëzit vinin, kënaqeshin duke kapur peshqit vetë në rezervat. Kemi të dy një të metë të madhe; na vjen keq kur duhet të nxjerrim peshqit jashtë, t’i shohim të ngordhin se duhet t’i gatuajmë, apo kur therim qengjat apo kecat për klientët. Por s’ke ç’i bën. Të mirat e natyrës janë bërë që t’i gëzojë njeriu.
300px|Farma Sotira në stinën e verës
Kur klientët porositin ushqimin që duan të hanë, përgjithësisht nuk presin kurrë ulur në tavolinë. Ata ngrihen e shëtisin nëpër lëndinë. Shikojnë peshqit, shkojnë nga përroi, përkëdhelin kuajt që kullosin matanë, ose kur është stina, shkojnë mbledhin një dorë lajthi në pyll. Ja ku është pylli” - tregon ajo me dorë pemët e lajthive nja njëzet metra më përtej. – “Shpesh vonohen dhe ne dërgojmë djemtë t’u thërrasin kur porosia është gati.
Peizazhi përballë fermës është i mrekullueshëm. Në fund të lëndinës, kuajt kullotnin të qetë pas shëtitjes së gjatë që u kishin bërë turistëve të radhës. Nën strehën e drunjtë të njërës prej kolibeve të vogla verore, pamë portretin e Maks Velos. Piktori i njohur ishte përhumbur mbi lexim, me një shprehje plotësisht të paqtë të fytyrës. Natyra kishte hedhur mbi fytyrën e tij efektin qetësues të njëmijë punëve të bukura.
“Vjen gjithmonë”, - na tha e zonja e shtëpisë. “Na telefonon, i bëjmë gati vilën dhe kur vjen, rri disa ditë. Ja për shkak të njerëzve si Maksi i ndërtuam ato tre vilat e drurit. Sepse kur vinin vizitorët, sidomos të huajt, na e kërkonin me ngulm. - Pse të mos ketë edhe për të fjetur, - thoshin. - Këtu është kaq bukur. Njeriu nuk mund të kënaqet thjesht me një drekë dhe aq. Duam të eksplorojmë mirë gjithë këto gjëra të bukura që shohim. Shumica vijnë me rulotat e tyre dhe i parkojnë atje në fund te plepat. Një ditë erdhi një çift hollandez, me guidën ‘Green Line’ në dorë. E kishin blerë në Tiranë, në aeroport. I kishin marrë me radhë, dhe kur mbërritën këtu na e treguan librin me njëfarë habie që ferma jonë nuk ishte aty. I thamë se nuk e dinim që ekzistonte një guidë e tillë për Shqipërinë. Pastaj sigurisht, u interesuam. Ua kërkuam guidën holandezëve por nuk na e dhanë, donin ta merrnin me vete në Holandë. Na dhanë vetëm numrin e telefonit”.
I thamë se edhe ne nuk e dinim për fermën e tyre. I thamë edhe se na u duk e çuditshme në fillim që një çift të rinjsh, në vend që të shijonin jetën e zhurmshme të qyteteve, kishin zgjedhur të merreshin me lopë e me kuaj.
“Edhe unë u mërzita pak në fillim”, - buzëqeshi e zonja e shtëpisë – “por pastaj u mësova. Kur shkëputeshim ndonjë ditë, më dukej sikur kisha lënë fëmijët vetëm e jo sikur bëhej fjalë për kafshë. Tani që na ka lindur dhe vajza, më duket vendi më i dashur në botë”. Pastaj, s’kemi pse të mërzitemi për mungesën e qytetërimit. Këtu vijnë aq shumë njerëz, (shumica janë të huaj), e thonë aq fjalë të mira saqë ne nuk pendohemi kurrë që kemi zgjedhur kështu.
Po fundja, kishin të drejtë. Çdo pamje e çdo detaj, plotësonte panoramën perfekte të vendpushimit ideal pranë natyrës. Një ditë e kaluar këtu, ishte një kënaqësi e vërtetë. Po shumë ditë të tilla? Deshëm të hiqnim edhe një kureshtje të fundit për emrin e fermës. Një togfjalësh i çuditshëm që nuk i përgjigjet shumë shqipes, ka pagëzuar fermën, me emrin e zonës (Sotirë) dhe me ndajshtimin “Farm” me të cilin e thërrasin natyrshëm të huajt kur vijnë këtu.
Dhe kështu, “Ferma” për lehtësi shqiptimi dhe për respekt të të huajve të shumtë që e vizitojnë, u kthye në Farm-a, e Sotira është përcaktuesi gjeografik që shton më shumë melodicitetin e saj. Kështu vjen edhe më e bukur kur shqiptohet me plot gojën në të dyja gjuhët: Welcome, apo mirësevini në Farma Sotira...
James Situma
James Wakhungu Situma (lindur më 11 nëntor 1984 në Ndivisi, Bungoma, Kenia) është një futbollist kenian i cili luan aktualisht si mbrojtës për A.F.C. Leopards në Premier Leaguen Keniane dhe për kombëtaren keniane. Ai mund të luaj si qëndër–mbrojtës ose si mesfushor–qëndër. Ai grumbulloi një sukses të madhë që periudhës kohore të parë tek Sofapaka përpara se të transferohej tek KF Tirana, duke fituar 4 trofe gjatë 4 viteve të qëndrimit të tij tek klubi, përfshirë edhe fitimin e Premeir Leagues Keniane dhe duke qënë qënë kapiten në triumfin e CAF Champions League.