cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rrafshnalta e Peshterit
Hulumtimet arkeologjike, të cilat janë bërë në Peshter, tregojnë se kjo rrafshnaltë në tërësi ka qenë e banuar që në neolit, në të vërtetë në fillim të epokës së bronzit. Për këtë dëshmojnë shumë murana, të cilat janë të shpërndara në tërë hapësirën dhe në popull janë të njohura edhe si varre latine dhe greke, gjë që indirekt tregon se në periudha më të vonshme historike të caktuara në këto treva kan lëvizur, qoftë edhe kalimthi edhe popullsi e karvanë tregtarësh e misionarë të ndryshëm. Vetëm në një hapësirë të caktuar në Peshter, gjegjësisht në fushën e Koshtanës, janë regjistruar 13 nekropole me murana dhe dy vendbanime. Sipas mendimit të D. Sredojviqit, banorët më të vjetër të Peshterit dhe trevave përreth në përgjithësi kanë qenë të banuara nga fisi ilir - dardanët. Mandej, gjithnjë sipas tij, në këto treva kanë ardhur autariatët, duke bërë trusni mbi dardanët, të cilët janë detyruar të zhvendosen në luginën e lumit Rashka.
Popullsinë e Peshterrit e përbëjnë kryesisht boshnjakët që janë kryesisht pasardhës të shqiptarëve. Për të cilët flet edhe  Cvijic në superlativ, për pamjen e tyre."Në aspektin gjeografik, fiset më të forta etnografike të Gadishullit Ballkanik, janë: banorët e Kodrave të Malit të Zi, pjesët e Hercegovinës, Peshterit dhe viset e Shqipërisë veriore. Banorët e këtyre trevave i kanë ruajtur formën e vjetër të vëllazërisë fisnore, gjinive-fiseve dhe organizimin e tyre. Këta kryesisht janë shumë të gjatë, vitalë, elastikë dhe kurrsesi të trashë, fytyrë me plot shprehje, syshqiponjë të sojit të bukur/racës në Gadishullin Ballkanik – të gjithë, edhe shqiptarët myslimanë siç i quan ai “arbanasët muhamedanë”." Për shkak të çështjeve politike që lidhen me shqiptarët pas Luftës së Dytë Botërore, banorët shqiptar kanë deklaruar veten e tyre si boshnjakë për të shmangur diskriminimin. Gjuha shqipe ende flitet nga fshatarët shqiptar në Peshter Kah edhe e pak serbe nëpër fshatrat.
Etimologjia
Emri Peshter rrjedh nga fjala shqipe peshë - rëndë, ter - thatësi ,tersi, tersi e rëndë.
Jadranka Kosor
thumb|right|300px Jadranka Kosor është e lindur më 1 korrik 1953 në Pakrac,Sllavonia perndimore, është politikane kroate. Aktualisht mandatore për formimin e qeverisë kroate.
Kariera gazetareske
Jadranka Kosor ka diplomuar në  fakultetin juridik të Zagrebit. Në kerierën profesionale e ushtroi në gazetari, nga viti 1972 ka qenë korospondente e Večernje list dhe Radio Zagrebit. Nga viti 1991 deri 1995 ne Radion Kroate ka udhëheqë emisioni për të ndjekurit, refugjat dhe viktimave të luftës.
Kariera politike
Në vitin 1995 u zgjodh nënkryetare e HDZ, dhe në të njejtin vit u zgjodh deputete në parkamentin kroat. Nënkryetare e HDZ ka qenë deri në vitin 1997. Deri në vitin 200 ka qenë nënkryetare e parlamentit kroat.
Në vitin 2003 përsëri hyn në parlamentin kroat.
Në zgjedhjet presendeciale të viti 2005 si kandidate e HDZ i ka humbur zgjedhjet në raundin e dytë nga Stipe Mesiqi.
Pas dorheqjes së Sanaderit. Kryetari i republikës ia besoi mandatin e formimit të qeverisë kroate.
Kantoni Saint-Denis-5
Kantoni Saint-Denis-5 (frëngjisht: Canton de Saint-Denis-5) është një kanton në departamentin La Réunion, rajonin La Réunion në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Saint-Denis. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 13283 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Saint-Denis-5 aktualisht përbëhet nga 1 komuna.
Josef Olleri
Josef Olleri {{{lang-en|Joseph Oller}}, katalunish: Josep Oller i Roca}}} (1839 – 1922) ishte ndërmarrës spanjoll që jetoi në Paris për një kohë të gjatë. Ai themeloi kabarenë e famshme Moulin Rouge dhe ishte zbulues i bastit të anasjelltë.
Biografia
I lindur në Terrasa, Josef Olleri emigroi në Francë me familjen e tij që kur ishte fëmijë. Më vonë, ai u kthye në Spanjë për të studiuar në universitet në Bilbao. Atje ai u dha pas cockfight-it dhe filloi karrierën e tij si bookmarker.
Një herë në Paris, në vitin 1867, Josef Olleri zbuloi një metodë të re të bastorës, të cilën e emëroi Pari Mutuel (Frëngjisht: Parimutuel betting). Ai me sukses e përfshiu sistemin e tij në garat franceze. Megjithatë, në vitin 1874, Josef Olleri u burgos për 15 ditë dhe u gjobit për kumar të paligjshëm. Më vonë, në vitin 1891, autoritetet franceze e legalizuan sistemin e tij dhe i larguan bastoret e vjetra. Shpejt, Pari Mutueli i Ollerit u përhap në shumë gara në gjithë botën, por metoda ishte funksionalizuar në sistemet inxhinierike si ajo e totalizatorit automatik, e zbuluar nga George Alfred Julius.
Në vitin 1870, ai u zhvendos në Londër që t’i shmangej Luftës Franko-Prusiane. Atje hyri në kontake me botën e skenës.
Nga viti 1876, Josef Olleri e fokusoi vëmnedjen e tij në industrinë e argëtimit. Fillimisht ai hapi salla dhe vende të ndryshme: Fantaisies Oller, La Bombonnière, Théâtre des Nouveautés, Nouveau Cirque dhe Montagnes Russes. Por ajo ishte në vitin 1889, kur ai përuroi Moulin Rouge-in e famshëm. Katër vite më vonë, ai e hapi sallën e muzikës, të parën në Paris: Paris Olympia.
Mitokondri
Mitokondritë janë organele qelizore; quhen edhe sistemet energji-prodhuese të qelizës.
Josef Olleri
Biografia
Ai u varros në Père Lachaise Cemetery.
Mitokondri
Struktura
Mitokondritë janë të rrethuara nga një membranë e jashtme dhe nga një membranë e brendshme që organizohet në disa palosje apo përthyerje karakteristike. Hapësira e brendshme e mitokondrive është e ndarë në disa kompartimente apo reparte. Brenda mitokondrive ka enzima, koenezima, ujë, fosfate dhe molekula të tjera që janë të nevojshme për frymëmarrjen qelizore.
Funksioni
Funksioni i mitokondrive është ai i prodhimit të energjisë në formën e ATP-së.
Origjina e mitokondrive
Është tashmë e konsoliduar teoria se, mitokondritë e kanë prejardhjen nga baktere endosimbiotike të futura brenda qelizave primitive.
Profile letrare (studime)
Profile letrare (studime) është libër studimor i autorëve të ndryshëm shqiptar të letërsisë për fëmijë e të rinj, shkruajtur nga Milaim Nelaj dhe botuar nga Shtëpia Botuese OMSCA-1.
Crawford County (Missouri)
Crawford County është një nga  qarqet në shtetin federal Missouri të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Shipashnica e Poshtme
Shipashnicë e Poshtme është një vendbanim në komunën e Dardanës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrat Shpat i Poshtëm dhe Anamal.
Kantoni Phalsbourg
Kantoni Phalsbourg (frëngjisht: Canton de Phalsbourg) është një kanton në departamentin Moselle, rajonin Lorraine në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Phalsbourg. Ka sipërfaqe 183.31km2 dhe popullsi 16709 banorë.
1966 në muzikë
Albume të lëshuara
Petula Clark Donovan
Kantoni Phalsbourg
Përbërja aktuale
Kantoni Phalsbourg aktualisht përbëhet nga 26 komuna.
Clay County (Missouri)
Clay County është një nga  qarqet në shtetin federal Missouri të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
28 Nëntor 1912 (pikturë)
28 Nëntor 1912 është pikturë e piktorit Petrit Ceno, e vitit 1974. Stili: Realizmi socialist, teknika e përdorur: vaj mbi kanavacë, përmasat: 179cm x 242cm. Pronësia: Galeria Kombëtare e Arteve në Tiranë, e cila e ka blerë 2750 lekë në vitin 1987.
Fituesit e Çmimit Nobel 1942
Fituesit e Çmimit Nobel 1942 është listë në të cilën janë të radhitur fituesit e Çmimit Nobel për këtë vit në të gjitha lëmitë në të cilat dhurohet ky çmim. Gjithashtu janë të radhitur dhe të nominuarit e këtij viti si dhe fakte mbi nomiminmin dhe zgjedhjen e fituesve.
Nicolás López (futbollist)
Nicolás Federico López Alonso, njohur zakonisht si Nico López (lindur më 1 tetor 1993 në Montevideo) është një futbollist uruguajian i cili luan me klubin italian Udinese në Serie A i huazuar nga Roma.
Karriera e herëshme
Me pseudonimin "El Conejo" (Lepuri) ose El Diente" (Dhëmbëshi), López filloi karrierën e tij futbollistike me Montevideo Wanderers, por u refuzua nga klubi pasi ai nuk konsiderohej i fortë fizikisht për të luajtur futboll profesionstë. Ai u bashkua në mënyrë të suksesshme me akademinë e Nacional, ky ai krijoi një profil sulmuesi, dhe më origjinalë, një profil të një anësori të majtë.
Më 21 prill 2011, pasi u bë pjesë e skuadrës së parë nën urdhërat e trajnerit Juan Ramón Carrasco, López bëri debutimin e tij në moshën 17 vjeçare në një ndeshje të ligës kundër Central Español, ku gjithashtu shënoi edhe golin e tij të parë si profesionist.
Në gusht 2011, López u përfshi në një konflikt me Nacional, pasi babai i tij zbuloi se lojtari ishte në Itali në mënyrë për të biseduar me shumë klube të Serie A, duke çuar klubin e tij uruguajian dhe federatën uruguajianase të marrin në konsideratë veprime te FIFA kundër lojtarit.
Ai e mbylli karrierën e tij me Nacional me tre gola në gjashtë ndeshje në të gjitha kompedicionet.
Roma
López u ble nga Roma në janar 2012 në merkaton dimërore, dhe më pas u përfshi në skuadrën Primavera nën-19 për pjesën e mbetur të sezonit. Ai shënoi plot 15 gola në 12 ndeshje me skuadrën e të rinjëve.
López u morr në konsideratë për të kaluar në skuadrën e parë nga trajneri i ri Zdeněk Zeman, e cili e përfshiu uruguajianin me skuadrën e parë në përgatitjet para sezonale dhe u përfshi në disa ndeshje miqësore. Ai bëri debutimin e tij me skuadrën e parë më 26 gusht 2012, duke zëvëndësuar kapitenin Francesco Totti në minutat e fundit në ndeshjen e parë të sezonit në Serie A kundër Cataniës, dhe menjëherë shënoi Golin e barazimit në kohën shtesë (ndeshja u mbyll me barazimin 2–2). Ai gjithashtu luajti titullar në ndeshjen e raundit të 16-tave të Kupës së Italisë kundër Atalantës. López luajti 7 ndeshje në të gjitha kompedicionet dhe shënoi një gol në sezonin e tij të parë me Romën.
Karriera ndërkombëtare
Nga 9 janari dhe deri më 3 shkurt 2013, ai mori pjesë sëbashku me kombëtaren U–20 në 2013 Amerika e Jugut Kampionatin e të rinjëve, duke shënuar 6 Gola në 9 ndeshje kundër Perusë, Brazilit, Ekuadorit dhe Venezuelës në fazën e grupeve dhe sërisht kundër Perusë dhe Ekuadorit në fazën me eleminim direkt. Ai u shpall golashënuesi më i mirë i turnamentit, gjithashtu u vendos edhe në formacionin më të mirë të turnamentit.
Në qershor të të njëjtit vit, ai mori pjesë me kombëtaren e tij në 2013 U–17 Kupën e Botës që u zhvillua në Turqi. Më 23 qershor, ai bëri debutimin e tij në ndeshjen e parë të grupit F në humbjen 1–0 kundër Kroacisë. Në ndeshjen e ardhshme më 26 qershor, ai shënoi Golin e tij të parë në turnament në fitoren 2–0 kundër Zerlandës së Re. Më 29 qershor, në ndeshjen e fundit kundër Uzbekistanit, ai shënoi 1 Gol dhe dhuroi edhe 2 assist duke kontribuar në fitoren 4–0. Në ndeshjen e raundit të 16 kundër Nigerisë, López ishte heroi i skuadrës duke shënuar 2 Gola dhe duke i dhuruar Uruguajin të kualifikohej në çerek–finale me rezultatin 2–1. Ai ndihmoi skuadrën të arrinte deri në finale ku u mposhtën nga Franca nga penalltitë me rezultatin 4–1. Për performancat e tij, López u nderua me çmimin topi i argjendë si golashënuesi i tretë më i mirë me 4 Gola sëbashku me Nicolás Castillo dhe Yaya Sanogo.
Clark County (Missouri)
Clark County është një nga  qarqet në shtetin federal Missouri të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Siarina
Siarinë (serbisht: Сијарина/Sijarina) është fshat në komunën e Medvegjës, Serbi.
Demografia
Nga 984 banor sa kishte në vitin 1948 numri i banorëve ka rënë në 359.
Dikur i banuar nga shqiptarët, ndërsa tash edhe me serb e malazez (20%).
Tregim nga lufta Nacionalçlirimtare (pikturë)
Tregim nga lufta Nacionalçlirimtare është pikturë e piktorit Nexhmedin Zajmi, e vitit 1954. Teknika e përdorur: vaj mbi kanavacë, përmasat: 132.5 x 207 cm. Pronësia: Galeria Kombëtare e Arteve në Tiranë.
Burimi i të dhënave
Gazeta "Milosao", e diel 17 gusht 2008.
Kutitë paluese
Kutitë paluese sot përdoren më së shumti për paketimin e prodhimeve. Ato janë të punuara nga lepenka valore njëpjesëshe me anën e shtancit (prerjes), ngjitjes dhe ashtu në formë të rrafshët i dërgohen shfrytëzuesve. Ato paketohen me hapjen e tyre, që do të thotë formimin e hapësirës, mbushjen dhe në fund kutit paluese mbyllen. Kutit paluese në formën e rrafshet janë shumë praktike, nga forma e jashtme nuk zënë ndonjë vend të madh në depo dhe janë shumë të lehta për transport. Kutit paluese të thjeshta e kanë një vend për ngjitje në formë të gjuhës, mirëpo ka edhe kutit paluese që i kanë  nga 2 deri në 8 gjuhë të ngjitjes, varësisht se për çfarë paketimi përdoret kutia. Prodhuesit në programet e tyre kanë disa makina për lidhjen apo ngjitjen e llojeve të caktuara të kutive. Nuk ka makinë univerzale për ngjitje, vetëm me përgatitjen dhe sinkronizimin e duhur vijmë deri te kombinimi i dëshiruar i formës së kutisë. Detyra e këtyre makinave është që ta preje lepenkën valore, ta bigojë, ta ngjisë me ngjitës dhe ta përgatitë për paketim.
30 Nëntor
30 Nëntori është dita e 334-të e kalendarit gregorian (dita e 335-t në vitin e brishtë) - kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 31 ditë.
Etruskët
Etruskë është emri që i është dhënë një populli të Italisë antike, banues të zonës së Tuskanisë, Umbrisë perëndimore dhe Lazios veriore. Romakët u referoheshin atyre si Tusci ose Etrusci ndërsa grekët i njihnin ata si Tyrrhenianë. Etruskët, në gjuhën e tyre, e quanin veten Rasenna ndërsa vendin e tyre Rasna. parapamje|Shtritja e civilizimit Etrusk dhe dymbëdhjetë qytetet e lidhjes etruske. Civilizimi etrusk përfundoi me asimilimin e saj në Republikën Romake, në shekullin IV PK.
Kultura e identifikuar si etruske u zhvillua në Itali pas viteve 800 PK. Në shtrirjen më të madhe, gjatë periudhës së krijimit të Romës dhe Mbretërisë Romake, civilizimi etrusk lulëzoi në tre konfederata të qyteteve: të Etrurisë, së Luginës Po me Alpet lindore, dhe të Latiumit dhe Kampanias. Pas vitit 500 PK, fati politik i Italisë u mor nga duart e Etruskëve, por rënia ishte graduale, me qytetet e fundit etruske të përvetësuara nga Roma, rreth vitit 100 PK.
Etimologjia
Etruskët besohet se flisnin një gjuhë jo ind-evropiane, dhe besohet që ka qenë e lidhur me ato që njihen si gjuhët e familjes Tyrseniane, e cila është një familje e gjuhëve të izoluara. Qe prej Rixit (1998), pranohet gjerësisht se gjuhët e familjes Tyrseniane, gjuha Raetike dhe ajo Lemniane janë të lidhura me gjuhën Etruske.
Nuk ekziston ndonjë etimologji për Rasna, emrin me të cilin etruskët i referoheshin popullit të tyre, megjithatë, linguisti italian Massimo Pittau ka propozuar kuptimin "të rruar" ose "të pa mjekër", duke mbështetur kështu mendimin e autorit dhe koleksionuesit të figurave antike, Paolo Campidori. Etimologjia Tuski bazohet në thënien në Tabletën e tretë Iguvine, ky një burim i rëndësishëm i gjuhës Umbrike. Fraza është turskum ... nomen "Emri Tuskan", nga e cila rrënja *Tursci mund të rikonstruktohet. Një hipotezë tjetër mjaft e njohur thotë se *Turs, së bashku me fjalën latine turris "kullë", rrjedhin nga greqishtja τύρσις. Bazuar në këtë teori, tuskët ishin "njerëz që ndërtonin kulla ", ose "kullë-ndërtuesit ". Kjo e fundit është një hipotezë mjaft e lashtë, madje Dionisi i Halikarnës shprehej se "Nuk ka arsye pse grekët nuk duhet t'i quanin ata nga ky emër, për shkak të mënyrës së tyre të jetesës në kulla dhe nga emri i njërit prej sunduesve të tyre."
* Philipp Ammon:  Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms . http://www.academia.edu/28000848/Ruma_Rasna_Die_etruskischen_Wurzeln_Roms
Ribozomi
parapamje|Organelet e nje qelize eukariote (shtazore) Ribozomet gjenden në membranën e Retikulumit endoplazmatik granular (REG), në Kloroplaste por ato mund të gjenden të lira edhe në citoplazmë. Janë organele me madhësi 25 mm.
Ribozomet janë një makinë komplekse molekulare, të lokalizuara brenda të gjitha qelizave të gjalla dhe shërbejnë si vend i sintezës biologjike të proteinave (translacioni, nga ang. "translation" - përkthim). Ato i lidhin aminoacidet së bashku në rendin e përcaktuar nga molekulat e ARN-së informative (ARNi). Ribozomet përbëhen nga dy komponente kryesore: nën-njësitë e vogla ribozomale, të cilat lexojnë ARN-në informative, dhe nën-njësitë e mëdha, të cilat bashkojnë aminoacidet për të formuar një zinxhir polipeptid. Çdo nën-njësi përmban një ose më shumë molekula të ARN-së ribosomale (ARNr) dhe një shumëllojshmëri të proteinave ribosomale (r-proteina ose rProteina ). Ribozomet së bashku me proteinat përcjellëse gjithashtu njihen si "aparati përkthyes".
Struktura
Janë trupa të rrumbullakët që përbërë nga dy nënnjësi, çdonjëra prej të cilave formohet nga një molekulë ARN-je e lidhur me një proteinë.
Funksioni
Ribozomet kanë rol aktiv ne biosintezen e proteinave.
Mitologji në Eposin e Kreshnikëve
Mitologji në Eposin e Kreshnikëve Gjinia: Mitologji, studime letrare. Autori: Shaban Sinani. Shtëpia botuese: "Argeta - LMG". Viti i botimit 2006. Faqet e librit 376. ISBN 978-99943-30-73-X
Mbi librin
Eposi shqiptar i veriut, ose cikli i kreshnikëve, erdhi në vëmendjen e studiuesve para një shekulli. Ai u shfaq pikërisht në përmbyllje të epokës së Rilindjes Kombëtare, që me të drejtë është quajtur shekulli i "kultit të epopesë".
Letërsia shqiptare lindi e u zhvillua për një kohë të gjatë si letërsi heronjsh. Ata që nuk e dinin se ekzistonte në formën tradicionale gojore eposi i kreshnikëve u përpoqën të krijojnë vetë "epope imagjinare" dhe t'i paraqitnin si trashëgime orale. Më pas pati përpjekje për rikrijimin e një epopeje integrale, sipas modeleve të poemave antike.
Në eposin shqiptar, si në çdo epos tjetër, koha vjen e shkon sipas një kalendari të ndryshëm nga kalendari njerëzor, që të kujton mendësinë e "Epit të Gilgameshit", ku një ditë në kohën e hyjnive është sa njëmijë vjet në kohën e njerëzve. Heronjtë mitologjikë të eposit shqiptar mbeten të vdekur në mejdan për njëqind vjet dhe kur zgjohen thonë: "Paskam marrë nji sy gjumë". Kur Muji mendohet, "sheh barin kah rritet". Në epos ka vetëm të shkuar të largët dhe të papërcaktuar. Koha në përfytyrimin mitologjik nuk i bindet orës njerëzore.
Hershmërinë e thellë të eposit shqiptar e dëshmojnë dy tipare të rëndësishme të figurave mitologjike të ciklit verior: karakteri e tyre matriarkal, nga njëra anë, dhe ktonik, nga ana tjetër. Kjo është një anë tjetër e çështjes së autoktonisë - gjegjësisht aloktonisë - së popullit që i ka krijuar. Në eposin helenik hyjnitë janë matriarkale e patriarkale. Ato bashkëjetojnë e ndeshen, fitojnë e mposhten, kërkojnë parësinë dhe e mbrojnë atë. Cikli i Artridëve përmbyllet me dilemën tragjike të Orestit, që duhet të thyejë një traditë e të themelojë një të re: të mbrojë të drejtën e atësisë kundër asaj të mëmësisë.
Heronjtë e eposit shqiptar janë bij të Ajkunës. Ndryshe nga cikli i baladave, ku "nji plak i urtë" që këshillon flijimin e nuses në urë të kujton patriarkun, në epos nuk ka patriark. Për herë të parë në epos babai shfaqet me figurën e Mujit, në raport me Omerin (ose "shtatë Omerat"). Në njërën prej këngëve Omeri duhet të lirojë "babë e axhë" nga burgu i krajlit. Këngën rapsodi e quan "Omeri prej Mujit" dhe ky është rasti i vetëm kur shfaqet një hije patriarku. Figurë qendrore dhe rol autoritativ mban Ajkuna. Muji dhe Halili formalisht nuk kanë babë, ata janë bij të një nëne që urdhëron shtëpinë dhe e marrin fuqinë prej zanave. Pas Omerit nuk ka më kreshnikë. Fuqia dhe lavdia e tyre nuk trashëgohet.
Tipari matriarkal i figurave mitologjike të epikës legjendare theksohet nga fryma e përgjithshme e rapsodisë së njohur të Gjergj Elez Alisë. Zakonisht është thënë se në këtë këngë maten fuqitë tokësore me ato detare ("një bajloz i zi ka dalë prej detit"). Janë gjurmuar e gjetur gjurmë të kulturës bizantine, si kërkimi i haraçit nga bajlozi "tim për tim", ashtu siç ishin ligjet e administratës së perandorisë. Në fakt, burimi themelor i rapsodisë së Gjergj Elez Alisë është mbarimi i epokës së flijimit të njeriut (gruas) për një vepër, për një fushatë apo për haraç. Gjergj Elez Alia ngrihet nga shtrati i vdekjes për të shpëtuar një epokë nga morali i trashëguar prej qëmoti se njeriu mund të flijohej i gjallë siç ndodh me nusen e murosur në baladat ballkanike. Ai mund bajlozin, që kërkon natë për natë "ka 'i dash t'pjekun", natë për natë "ka 'i vashë të re". Mundja e bajlozit shënon fundin e asaj konvente që e përligjte flijimin e gruas. Gjergj Elez Alia amniston përgjithnjë gruan nga flijimi.
Karakteri ktonik (tokësor) i hyjnive të eposit shqiptar thekson karakterin autoktonik të popullit. Ndryshe prej poemave homerike, ku hyjnitë kanë një hierarki shumëshkallëshe (nëntokësore, gjysmëtokësore: Persefoni e kalon gjysmën e vitit nën tokë dhe gjysmën mbi tokë, ktonike dhe uranike - qiellore), në eposin shqiptar kjo hierarki nuk ekziston. Figurat mitologjike të botës shqiptare janë tokësore. Në folklorin rrëfimtar, duke përfshirë epin dhe përrallat, nuk ekziston "e bukura e qiellit". Krahas me "të bukurën e dheut" (të kësaj toke) në traditën etnofolklorike të vendit dalin e bëhen bashkë figura të tilla si shtojzovallet (aglutinim i "shtojua zot valet"), shtojzorreshtat ("shtojua zot rreshtat"), "ato të lumet", shita.
Tipari ktonik i figurave mitologjike të eposit shqiptar përkon me atë stad të mendimit, kur në letërsinë antike helene "perënditë zbritën nga Olimpi", por, megjithatë, mbetën figura të rëndësishme të ndërgjegjies së besimit. Kjo është më e vonët se shtresa uranike (qiellore) e figurave mitologjike, por, gjithsesi, më e hershme se ajo kohë kur perënditë greke u bënë për t'u përqeshur në komeditë e Aristofanit.
"Dy kalendarët" e kohës (jashtëkohësisë) në epos dhe në historinë e jetës njerëzore lidhen me dallimet ndërmjet përfytyrimit mitologjik për kohën në mendësinë e lashtë dhe në mendësinë moderne. Një prej fakteve folklorikë interesantë për këtë është përdorimi i kohës për hapësirën dhe anasjelltas, që shihet si tipar universal i eposit. Në eposin shqiptar, për të treguar largësi, zakonisht thuhet "nantë konaqe larg" ose "nantë vjet udhë". Kjo ngjan me idiomën letrare të eposit të sumerëve, ku largësia tregohet jo me njësi të hapësirës, por me njësi të kohës: "Më zuri shqiponja me kthetra të hekurta,/ Dhe katër orë në lartësi më ngriti". Ose: "Shkuan më tej, dy herë nga njëzet orë,/ Derisa nga larg dalluan një cep toke". Përdorimi i kohës për hapësirën dhe anasjelltas ka lidhje me atë shkallë të zhvillimit mendor të botës njerëzore, kur ende procesi i lëvizjes prej së shkuarës në të ardhmen përfytyrohej si njëdimensional. Në këtë përmasë njësoheshin deri në padallim koha dhe hapësira.
Këto mendësi të një stadi të lashtë antik përbëjnë argumente artistikë parësorë për debatin mbi burimin kohor të eposit shqiptar. Cikli shqiptar i kreshnikëve përmban një ndërthurje tiparesh të eposeve antikë dhe atyre europianë të periudhës mesjetare. Por ka më shumë tipare të eposeve antikë se të atyre mesjetarë. Ekzistojnë një varg argumentesh folklorikë në favor të një përcaktimi kronologjik relativ të burimit të eposit në periudhën e kalimit prej ilirëve tek shqiptarët, prej ilirishtes tek shqipja, prej periudhës së fundme të romanizimit në përballjen me dyndjet sllave.
Në shkencën sllave cikli verior konsiderohet rikrijim i motiveve të eposit serbo - boshnjak pas muslimanizimit masiv të shqiptarëve, dikur nga shekulli i 18-të e këndej. Disa nga dijetarët vendës janë bashkuar në mendimin se eposi shqiptar është "i periudhës byzantine" dhe burimi i tij duhet lidhur me kohën e krijimit të "Digenis Akritas" tek grekët. Këto pikëpamje, herë hapur e herë tërthorazi, herë me qëllime të caktuara e herë nga mosbesimi tek faktet, duke e kushtëzuar burimin e tij me lindjen e eposit sllav ose të atij bizantin, e vonojnë mjaft kronologjikisht formimin e eposit shqiptar.
Të dhënat e zhvillimit të përgjithshëm kulturor të shqiptarëve tregojnë se eposi verior është krijuar në një periudhë zhvillimi divergjent. Kjo është periudha e ndarjes më të madhe etno - krahinore të viseve shqiptare (Gegëri e Toskëri), fakti është se nuk gjenden gjurmë të eposit në jug të Shkumbinit. Kjo është periudha e ndarjes së polifonisë në jug prej homofonisë në veri. Kjo është periudha e rotacizmit në jug dhe e nazalitetit në veri. Kjo është periudha e ruajtjes së a - së në gegërishte dhe e kthimit të saj në "ë" në toskërishte. Nga pikëpamja kulturore, eposi ka lindur në kohën kur u vërtetuan ndryshimet më të rëndësishme dydegëshe të kulturës shqiptare: gege dhe toske. Kjo nuk do të thotë se eposi është një traditë e mbyllur folklorike në veri. Ka shumë të dhëna që provojnë se cikli verior nuk është aq verior, sa të mbetet i vetëveçuar. Motive themelore të tij gjenden të zhvilluara në folklorin e viseve jugore në formën e rrëfimeve, përrallave apo legjendave.
Nga pikëpamja historike, eposi nuk mund të lindë në çdo kohë dhe nga çdo ngjarje. Vetë eposi shqiptar sundohet fund e krye nga konflikti i bartësve të tij me popullsinë e ardhur në Ballkan, mban vulën e dyndjeve sllave. Eposi shqiptar e përjashton krijimin qysh në kontaktet e para me popullsinë e ardhur, duke paralajmëruar audiencën se të tjera gjëra ndodhnin 'kur kem' pas' besë me krajli". Nga një kërkim në një mënyrë pak tendencioze mund të hetohen edhe të dhëna që shfaqen si dëshmi të një rreziku që vjen nga deti dhe që në nënshtrat mund të lidhet edhe me jehonën e një kohe të pushtimeve romake. Këto fakte e arsyetime lejojnë të mbrohet mendimi se në epos, pavarësisht nga karakteri i tij shumështresor, megjithatë, ekziston një "kohë e parë". Ajo përkon me shek Vll - VIII, kur ndodhin proceset më të rëndësishme divergjente të brendshme në kulturën etnike, kur vërtetohen shndërrime cilësore kulturore, si kalimi nga ilirishtja tek shqipja, konsolidimi i dy koineve gege dhe toske (në vend të të folmeve të ngushta të fiseve). Ky proces divergjence ishte përparimtar, sepse, duke ndarë koinenë kulturore veriore nga ajo jugore, zhvilloi konvergjencën brenda tyre, njësoj si kishte ndodhur në antikitet me katër dialektet e greqishtes. Pikërisht në këtë periudhë vendësit përballen me dyndjet sllave në Ballkan dhe njohin pak nga pak karakterin ekspansiv të tyre.
Edhe të dhënat rreth nocionit të një hapësire mitologjike në epos janë favorizuese për kushtëzimin e burimit të tij me periudhën e këtyre shndërrimeve të mëdha. Nëse studiuesi do të vihej në kërkim të një "habitat-i" prehistorik të botës së personazheve dhe ngjarjeve të eposit, të një "atdheu shpirtëror", të një "patria poesis", kjo do të gjendej në kultin e dheut të të parëve, në mitin e vendlindjes, në shenjtërimin e bjeshkës, në hyjnizimin e dheut, në atë kuptim që gjermanët e përdorin këtë fjalë kur thonë "land". Ndonëse të kufizuara, në epos ka të dhëna të tilla me karakter etnoveçues, që gjenden të trashëguara në botën shpirtërore shqiptare. Këto fillojnë me dallimin "të vetët - të tjerët", që është nga shenjat më të hershme të ndërgjegjies së bashkësisë. Ka të ngjarë që në opozicionin "kreshnikë - shkje" është po ai opozicion që gjendej tek grekët e vjetër në formën "helenë - barbarë". Ndonëse më shumë mund të flitet për një nocion landi, vendlindjeje, për një Itakë shqiptare, sikurse është Moreja tek arbëreshët (në këngët historike, se për një hapësirë të përcaktuar qartë, prapë vetëdija e një atdheu që i bën bartësit e eposit të ndihen mes tyre "të vetët" del aty - këtu. Eshtë me vend të kujtohet se edhe në eposin antik helen kishte dy kuptime mbi atdheun: Odiseu ishte bir i Heladës, por ai nuk gjen prehje pa mbërritur "atdheun e ngushtë", Itakën.
Dëshmitë e pranisë së kulturave të vjetra antike në lëndën shqiptare, sidomos të kulturës greko - romake, janë edhe dëshmi hershmërie dhe fqinjësie prej antikitetit. Lamberci argumenton se në eposin verior ka "mbi 40 tema të ngjashme" me ato të këngëve akritike. Zgjedhja e Mujit ("a don forcë a don gja") është si zgjedhja e Heraklitit. Në një këngë të njohur shqiptare Omeri i vogël duhet të lirojë "babë e axhë" nga burgu, sikurse Armuropulos (Armuri i vogël) tek këngët akritike. Këto gjurmë janë inkurajuese për të shkuar drejt përfundimit se eposi shqiptar, i mbiquajtur "cikli verior", duke e parë në lidhjet e tij artistike me gjithë folklorin e vendit, nuk është dhe aq verior dhe i kufizuar sa është paraqitur nëpërmjet termit. Këtu edhe gjeografia historike pak hyn në punë.
Veçohet për nga rëndësia shtresëzimi i eposit mbi bazën e tipeve të personazheve. Më në hollësi duan vëmendje personazhet mitologjikë, duke theksuar karakterin e tyre polistadial, prej fëmijërisë së njerëzimit. Heronjtë kryesorë të eposit (Muji) përfaqësojnë kultin e fuqisë, sikurse Akili në veprat homerike; kurse kalimi në stadin e kultit të diturisë - dinakërisë (kulti i Odiseut) nuk është aq i vërtetuar. Eposi shqiptar ka në qendër heroin e luftës, ndërsa heroi i paqes, "heroi i dytë", Halili, më shumë anon nga kulti i bukurisë. Në eposin helen Odiseu duhej të mposhtte joshjet e aventurës dhe të arratisë, duke qenë larg atdheut, prandaj duhej t'i zgjidhte situatat mençurisht, kurse në eposin shqiptar Halili është në atdheun e tij dhe duhet t'ua fitojë zemrat vajzave me hijeshinë burrërore.
Meda
Mehdin Përgjeçaj (i lindur më 15 Qershor 1980 në Deçan, i njohur ndryshe si Meda, është këngëtar shqiptar dhe rrjedh nga nje familje nga Lumbardhi i Deçanit. Babai i tij Hasan Pergjeçaj ishte nje rapsod i njohur ne vitet 80-te!
Ndaj Meda shpesh thote qe muziken e ka tradite familjare pasi ka kenduar i ati,dhe gjyshi i tij dhe nuk eshte rastesisht kengetar por e ka ne gjak!
Meda hapat e pare te muzikes i nisi qe ne moshen 7-vjecare,kenga e tij e pare ishte Oj Prishtine vendlindja ime te cilen Meda e kendoi kur ishte pjese e grupit te shoqerise artistike Hajvalia ne Prishtine!
Ne fillim te viteve 90-te Meda emigroi ne Gjermani se bashku me familjen e tij per shkak te okupatorit serb dhe luftes se asaj kohe!
Megjithese u shkeput disi me muziken ato vite ai nuk e la kurre pas dore!
Keshtuqe ne vitin 1999 ai do te rikthehej ne Kosove ku do ti hynte me mish e me shpirt muzikes,fillimisht e nisi me kenge te folklorit dhe patriotike,me pas kaloi dalengadale tek muzika popullore ku shume shpejt me zerin dhe interpretimin e tij te vecante zuri vend mes emrave te medhenj te muzikes kosovare!
Albumet e tija si :Ku je ti,ne vitin 2002 dhe Biondine ne vitin 2003 e bene Meden nder kengetaret me te pelqyer ne Kosove dhe Shqiperi!
Por albumi që mori përmasa të mëdha dhe gjithashtu e bëri Medën të njohur kudo ka qenë albumi "Pendohu" i veres se vitit 2004 ,ku mori shume fame me kengen Hajde me mu!Kenge e cila u shnderrua ne hitin e veres dhe u kendua me pas nga shume kengetare te tjere!Disa nga hitet me te bukura te ketij albumi ishin..Hajde me mu,Pendohu,Do t'afrohem,M'dridhet zemra,Hajde shpirto etj!
Ne vitin 2005 Meda do te realizonte albumin Ç'ka ka zemra.?Nje album me plot hite dhe qe shiti permbi 100-mije kopje!
Ne vitin 2006 Meda do te sillte ne tregun muzikor super albumin Ah dashni!Kenge si C'ke moj zemer dhe Ah dashni e vjeter ishin refren i asaj vere!
Ne vitin 2007 do te realizonte albumin Molle e ndaluar,ku gjithe kenget do te shoqeroheshin me klip dhe do te kishin nje sukses te madh!
Vitin 2008 Meda do ta niste me album shume shpejt!Duke qene se Kosova ate vit mori pavaresine me 17 shkurt Meda do te sillte nje album me 17 hite te zgjedhuara te tijat dhe nje kenge qe ja kushtoi pavaresise se Kosoves!
Megjithese kenget ishin te njohura per publikun perseri albumi pati nje sukses te madh!
Ne qershor te vitit 2008 ai do te sillte ndoshta albumin me te mire te karrieres se tij..Albumi:As kafe,as llafe kishte 8-kenge,8 super hite qe u degjuan kudo gjate gjithe asaj vere dhe jo vetem!Ky album theu te gjitha rekordet e shitjeve kudo ne trevat shqiptare nen autorizimin e produksionit emracom!
Kenget e ketij albumi ishin 1.Pse,pse?..2.As kafe,as llafe!..3.Perqafome!..4..Kjo eshte jeta!..5.As mire,as keq!..6.Qef,qef..7.Ti je larg..8.Nje minute..!
Çdo 1-nje e 3-ta makine kishte cd e Medes me volumin ne fund,ne televizionet muzikore apo ne preferencat e emisioneve muzikore kenget e tij kerkoheshin shume shpesh!
Ai ishte aq i kerkuar ne mbremje,evente apo dasma sa kishte me shume fluturime sa vete piloti!
Ne veren e vitit 2009 do te sillte ne treg albumin Kur e don,e don!..Nje album me 10-hite..Ku qershia mbi torte ishte hiti i asaj vere bashkepunimi me Tunen dhe Getoar Selimin,kenge qe u mireprit shume mire nga fansat e te tre kengetare dhe u be himn i asaj vere!
Meda do te sillte albume te njepasnjeshme cdo vit dhe suksesi sa vinte e shtohej!
Eshte shume e veshtire te flasesh ne detaje per albumet e shumta te Medes..Pasi nuk ka vere qe ai nuk nxjerr album dhe bashkepunime dhe per cdo fundvit me rastin e festave realizon kenge!
Aktualisht Meda - Mehdin Pergjeçaj jeton në Freiburg te Gjermanise.Meda është këngëtari më i kërkuar në të gjitha vendet ku ka shqiptarë, zakonisht vendet ku këndon ai janë të stërmbushura. Meda është i martuar me Luljetën dhe ka kater fëmijë.
Albumet e Medes -
1999 - Meda e Ismet Bexheti- Ku e kam shokun?(kenge patriotike)
2000 - Meda e grupi korona- Koha e ben te veten!
2002 - Ku je ti?.
2003 - Biondinë.!
2004 - Pendohu.!
2005 - Cka Ka Zemra.?
2005 - Meda ne vite (Permbledhje 18-kenge)
2006 - Ah Dashni.
2007 - Mollë E Ndaluar.
2008 - Gezuar Pavaresia(Album me rastin e pavaresise se Kosoves..17 shkurt 2008 me 17 kenge!)
2008 - As Kafe, As Llafe.
2010 - Mos Gabo.
2011- Lamtumirë.
2012 - O Marak.
2012- Me te mirat nga Meda(Permbledhje hitesh)
2013 - Për Ju. Meda Live!
2013 - Llokum.
2014 - Princeshë.
2016 - Kot E Ke.
2017 - N'extrem.
2017 - Hitet nga Meda
2018 - Njo Po Njo..
2019 - A jena?
2020 - Na,na!
2023 - Qka Bone
Karaçeva e Poshtme
Karaçevë e Poshtme është një vendbanim në komunën e Dardanës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin Kastrat i Poshtëm.
Dyrøy
Dyrøy është një komunë në qarkun Troms, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 289 km² dhe popullsi 1303 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Me hapin e shokëve
Me hapin e shokëve është film shqiptar i vitit 1979Prodhim i TVSH, me regji nga Esat Teliti dhe shkrimtar Flamur Topi.
Kartuçi
Kartuçi është material bazë në veprimtarinë grafike, me gramaturë të letrës 140 - 300 g/m², ndërsa nga 300 - 500 g/m² është kartuç i trashë.
Kantoni Loudes
Kantoni Loudes (frëngjisht: Canton de Loudes) ishte një kanton në departamentin Haute-Loire, rajonin Auvergne-Rhône-Alpes në Francë. Kryeqëndra e kantonit ishte Loudes. Ka sipërfaqe 151,16km2 dhe popullsi 4842 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Loudes aktualisht përbëhet nga 9 komuna.
Parku kombëtar Gauja
Parku kombëtar Gauja në Vidzeme është parku më i madh në Letoni, me një hapësirë prej 917.45 km2 që fillon prej veri-lindjes së Siguldës në jug-perendim të Cēsis dhe vazhdon përgjatë lugines së lumit Gauja, prej të cilit edhe e ka marrë emrin ky park. Është themeluar me qëllim për të mbrojtur pak zonat e çrregulluara të natyrës, promovon turizmin e natyrës dhe siguron zhvillime të qendrueshme në këtë zonë. Parku kombëtar është i karakterizuar nga një diversitet i lartë biologjik,shkëmbinjë dhe forma të ndryshme të terrenit, pranverat, pamje të ndryshme piktureske dhe shumë monumente historike dhe kulturore nga shekuj të ndryshëm. Pjesa kryesore e parkut kombëtar dhe më dominantja është lugina e vjetër e lumit Gauja. Lugina është e mbrojtur dhe në kohë të njejtë mund të përdoret për natyrë dhe turizëm kulturor-historik, dhe poashtu si rekreacion i mirë për shëndetin.
Administrata e parkut është e vendosur në Sigulda.
Hapësira
Hapësira e parkut është 91.745 ha dhe është e ndarë në pesë zona funksionale.Rezervat natyrore janë pak më të vogla por në të njejtën kohë një shumë e çmueshme e parkut dhe vizitat janë profitablie për këto zona. Në një pjesë të territorit janë të lejueshme aktivitetet ekonomike, të cilat nuk kanë ndikim ne ndryshimin e strukturës së zhvilluar të vendit.
Pylli zë 47% pothuajse gjysmën e territorit.Atje janë gjetur më shumë se 900 specie bimore, 149 lloje shpendësh dhe 48 gjitarë. Që nga viti 2004 parku kombëtar Gauja është pjesë e rrjetit 2000 të natyrës si territor, që është dizajnuar për ruajtjen e specjeve të mbrojtura dhe biotopeve.
Në parkun kombëtar, ka më shumë se 500 monumente të historisë dhe kultures- kalatë, kështjellat e gurit, kishat, çifliget, dhe shumë monumente të tjera arkeologjike,arkitektonike dhe të artit.
Maqedonca
Maqedoncë (serbisht: Маћедонце/Maćedonce) është fshat në komunën e Medvegjës, Serbi.
Demografia
Nga 705 banor sa kishte në vitin 1948 numri i banorëve ka rënë në 236.
Dikur i banuar nga shqiptarët, ndërsa tash vetëm nga serbët dhe malazezët kolonizator.
Kantoni Authon-du-Perche
Kantoni Authon-du-Perche (frëngjisht: Canton d'Authon-du-Perche) është një kanton në departamentin Eure-et-Loir, rajonin Région Centre në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Authon-du-Perche. Ka sipërfaqe 240.56km2 dhe popullsi 5690 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Authon-du-Perche aktualisht përbëhet nga 15 komuna.
Kutitë jopaluese
Kutitë jopaluese zakonisht prodhohen nga materiali i cili i jep kutisë formë të përhershme si që është kartuçi i trashë apo lepenka. Ato formësohen me anën e ngjitjes me ngjitës. Për ta përmirësuar pamjen dhe vetitë të tjera grafike kutit jopaluese mund të vishen edhe me materiale si që është letra, pëlhura, materialet sintetike, lëkura etj. Nëse kutia është për paketim të elementeve me vlerë kutia vishet edhe nga ana e brendshme në të cilën mund të bëhen edhe mure ndarëse. Në kutia jopaluese paketohen gjësendet me vlerë të arit, medaljet, mallrat kozmetike etj. Të gjitha këto kërkojnë konstruksion të veçanet dhe karakteristik të kutisë jopaluese.
Fabrika shtetërore elektroteknike e Letonisë
VEF, akronimi letonez për Valsts elektrotehniskā fabrika (Fabrika shtetërore elektrotekenike), ishte prodhuese e produkteve elektrike dhe elektroteknike në Rigë, Letoni. U themelua në vitin 1919. Para Luftës së Dytë Botërore ajo prodhoi të mira të shumta të ndryshme, përfshirë Minoxin - atëherë kamera më e vogël në botë. Pas luftës ajo ishte prodhuese udhëheqëse e teknologjisë së komunikimit në Bashkimin Sovjetik dhe fabrika më e madhe në Letoni.
Historia
Fabrika shtetërore elektronike u themelua në prill të vitit 1919 si vendpunim i riparuar i Departamentit të Post-Telegrafit. Ajo u quajt (letonisht:                Pasta un telegrāfa virsvaldes galvenā darbnīca) (PTVGD). Në 192? fabriku u zhvendos për herë të parë, dhe në 1928 u zhvendos përsëri në lokacionin aktual. Ndërtesat e fabrikës u ndërtuan në fund të shekullit të 19-të dhe në fillim të shekullit 20-të dhe shtriheshin në një bllok të qytetit. Para Luftës së Parë Botërore ndërtesat u vunë në pronësi nga fabrika e 1887-themeluar UNION. Kompania u riemërua në VEF në vitin 1932.
Në vitin 1922 PTVGD filloi të prodhonte telefona. Në vitin 1924 filloi prodhimin e radiove me detektorë kristalorë. Në vitin 1928 filloi prodhimin e telefonave shkëmbyes automatik. Ata blenë licensë nga Mix & Genest për të prodhuar centrale të vogla ( për numrat 100, 200 dhe 300) dhe të mëdha (numrat 1000 dhe 2000). Telefonat shkëmbyes në Riga dhe vendet e populluara të Letonisë ishin të përmirësuara me pajisje të prodhuara nga PTVGD deri në vitin 1940. Gjatë viteve të 1930-ta produksioni mujor i PTVGD përfshiu 500 telefonë dhe 400 shkëmbyes. Nga vitet e 1930-ta fabrika prodhoi gjithë elektronikën që kërkonte tregu - pajisjet komunikuese, telefonët, poçat elektrik, kamerat, radio, tabela punuese e deri te aeroplanët. Ata po ashtu riparuan automjete.
VEF hyri në botën e tregut në vitin 1936 me zhvillimin e kamerave subminiaturë Minox, të projektuara nga Walter Zapp. Ishte kamera më e vogël në botë në atë kohë.
Në mes të viteve 1928 dhe 1933 VEF po ashtu prodhoi një automobil të vogël dhe të lirë.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore fabrika u plaçkit dhe disa ndërtesa u hodhën në erë. Fabrika u riparua pas luftës dhe u rikthye shumë shpejt. Gjatë viteve të 1960-ta VEF prodhoi shtatë radio-pranues dhe pesë telefona çdo minutë dhe dy nga tre telefonat në Bashkimin Sovjetik ishin të prodhuar nga VEF. Ajo po ashtu prodhoi transistorët e lartë-kërkuar "Spidola" dhe në vitet e 1970-ta - "VEF".
Gjatë periudhës sovjetike, VEF u specializua në elektronikë dhe ishte pjesë e industrisë elektronike të Letonisë, e cila e furnizoi ish-Bashkimin Sovjetik me pasjisje të telekomunikacionit dhe elektronikës për ushtri. Pesë kompanitë më të mëdha ishin VEF, Radiotehnika, Elfa, Komutators dhe Elar (e cila prodhonte komponente për katër të tjerat). Në kulminacionin e saj në vitin 1991, VEF punësoi 20,000 njerëz. Produktet më të njohura të saj janë telefonët, telefonët shkëmbyes dhe radiot.
Në vitin 1999 fabrika u privatizua dhe riorganizua.
Paralelet e përziera në Kumanovë - 1988
Në këtë periudhë në territorin e Maqedonisë u morën edhe masa të tjera represioni. Siç ishte rrënimi i mureve të shqiptarëve, jo vetëm në qytete, por edhe në fshatra. Kështu gjatë viteve 1989-1990 me qindra e mijëra mure dhe shtëpi të shqiptarëve u rrënuan nga ekskavatorët dhe policia maqedonase. Përmasat shqetësuese mori kur ky aksion sidomos në rrethinën e Kumanovës dhe Shkupit ku pati edhe viktima në njerëz. Gjatë kësaj fushate pati edhe rrënime xhamish si në Shkup dhe gjetkë.
Ndërprerja e mësimit shqip në vitin shkollor 1987/1988
Ashtu si në vendbanimet tjera shqiptare të Maqedonisë, edhe në Kumanovë, qytet me 140 mijë banorë (mbi 60 mijë shqiptarë) ndaj popullatës shqiptare u zbatua politikë diskriminuese, sidomos ndaj shkollimit të mesëm në paralelet me mësim në gjuhën shqipe. Funksionarët maqedonas, sidomos ata në postet udhëheqëse nëpër institucionet e arsimit, Kumanovën e kishin terren të përshtatshëm për eksperimentime politike, sidomos në vitet shkollore 1985/1986 dhe 1987/1988.
Në Kumanovë, në vitin 1987/1988 ndaheshin vendime sipas procedurës së shpejtë për biseda informative në zyret e sigurimit shtetëror, ndaheshin vendime gjyqësore për burgosje, me procedurë të shpejtë pa i respektuar normat elementare ligjore. Edhe nga zyrat e Komitetit Komunal të Komunistëve, ndaheshin vendime për diferencime ideopolitike nga pozitat e nacionalizmit dhe irredentizmit shqiptar, si kusht primarë për të filluar procedurat tjera për maltretimin e shqiptarëve të Kumanovës. Ky presion nuk i dukej i mjaftueshëm, ata filluan të promovojnë projektin e Millosheviqit për të krijuar pa siguri dhe pa perspektivë kudo ku jetojnë shqiptarët.
Krahas ndërprerjes së arsimit të mesëm shqip nga pushtetmbajtësit maqedonas, bëhej edhe rrënimi i mureve të oborreve dhe zhvillohej një propagandë kundër natalitetit shqiptar.
Aktivitet e komunistëve në tetor të vitit 1987 pos rrënimit të perspektivës për arsimin shqip, filluan së pari në Kumanovë edhe me rrënimin e mureve të oborreve të shtëpive ku banonin shqiptarët, edhe atë duke filluar nga rruga Bajram Shabani, Tode Mendol (Lagjia e Trimave) si rrugë të banuara me shqiptarë. Rrug Bajram Shabani e kishte emrin e një heroi nga lufta "Nacionale çlirimtare", një veprim i tillë edhe në të gjitha lagjet shqiptare dhe në fshatrat e regjionit të Likovës. Lagjet e banuara me shqiptarë në Kumanovë dhe në fshatrat Orizare, Likovë, Mateç, Nikushtak, Ropalcë, Vishticë, Sllupçan, Llojan, Vaksincë, Opajë, Llopat, Çerkez, Rramanli etj, nga gërmadhat e rrënuara ngjanin sikur t'i kishte rrënë tërmeti. Ekspeditat policore dhe makineritë e saj për rrënimin e mureve të oborreve, prona të shqiptarëve, ishte e përcjellur me një numër të madh të njësive speciale policore të Kumanovës. Kumanova dhe Shkupi ishin qytetet ku testohej qëndresa e shqiptarëve, përgatitur në kuzhinat antishqiptare në Shkup dhe në Beograd, projekte që përgatiteshin për të krijuar pasiguri dhe paperspektivë për të gjithë shqiptarët në mbarë Maqedoninë.
"...Garnitura politike komuniste maqedonase vazhdoi praktikën e mbrapsht, që mos të mbajë llogari për ruajtjen e vijave të komunikimit ndërnjerëzor dhe ndërnacional, në mes shqiptarëve dhe Maqedonët (etni sllave)maqedonasve. Udhëheqësit shtetëror të Maqedonisë me veprimet e tyre politike dhe represive përmes organeve policore ishin të orientuara t'i rrënojnë edhe disa vlera pozitive të logjikës njerëzore, që deri diku ishin të ruajtura në mes këtyre dy popujve në Kumanovë. Në këtë periudhë, të represionit dhe të politikës kundër shqiptarëve, mungonte guximi intelektual, nga radhët e maqedonasve që të ngritnin zërin e arsyes në mbrojtjen e vlerave njerëzore. Pushtetarët maqedonas, përveç këtyre veprimeve politike dhe policore, insistonin t'i rrënojnë edhe raportet ndëmjerëzore edhe ndër shqiptarët, sidomos në kolektivet e shkollave fillore në gjuhën shqipe, në organizatat punuese dhe në administratën shtetërore, nëse kishte shqiptarë të punësuar.
Por fatkeqësisht kjo periudhë zgjati shkurtë, pasi që edhe në Maqedoni vazhdoi të riaktualizohet dhe të praktikohet elaborati i Vasa Çubrilloviqit, për shpërnguljen e shqiptarëve të Jugosllavisë së atëhershme për në Turqi.
Në kushtetutën e RSM-së të vitit 1974, kur pritej që shqiptarët të kishin perspektivën e tyre, edhe pse në praktikë shumë pak aplikohej e drejta kushtetuese për shqiptarët, dhe ky mosrespektim në kontinuitet ishte nga pushtetmbajtësit maqedonas, sidomos në periudhën 1981-1988. Përsëri shqiptarët e Kumanovës i sollën në pozitë të përjetojnë periudhën që solli politikën e dorës së fortë, politikën e aktiviteteve të koordinuara antishqiptare.
Në Kumanovë u gërshetua politika shoveniste-birokratike serbo-maqedonase, që së pari kishte për qëllim që ndaj banorëve joshqiptarë, të nxisë ndjenjën e shqiptarofobisë. U krijua bindja se jeta e përbashkët me shqiptarët është e pamundshme, ndërsa në anën tjetër propagandohej bashkëjetesa përmes modelit të paraleleve të përziera me mësim në gjuhën maqedonase. Ky model i propozuar gradualisht u demaskua dhe në shesh doli qëllimi i vërtetë, që e kishte politika serbo-maqedonase atëherë, për shndërrimin e Kumanovës në terren eksperimental për realizimin e projekteve antishqiptare".2
Diferencimet ideo-politike dhe proceset e montuara politike
U përjashtuan shumë nxënës nga procesi arsimor. Profesorët e diferencuar të gjimnazit "Goce Delçev", duke iu shmangur ndjekjeve gjyqësore dhe policore, ata edhe u larguan nga vendi. Kthimi i tre profesorëve në Kumanovë, pas arratisjes së tyre në Zvicër, u përcoll me burgosje prej dy muajve gjer në pesë vjet heqje lirie. Për këtë periudhë, për rrjedhat e arsimit shqip në Kumanovë në vitin 1981 dhe më herët, është shkruar më gjerësisht edhe nga disa autorë kumanovar.