Llojet_e_vargjev
Strofa me origjinë orientale – shkruan poetët tanë bejtexhinj, të cilët duke e njohur mirë traditën kulturore të Lindjes, u ndikuan nga poezia persiane, arabe e turke. Trajta më të njohura të strofave me origjinë orientale janë: gazeli, kasideja dhe rubaia. Gazeli (ar.ģazal – vjershë dashurie, poezi dashurore-elegjiake) – është lloji më i përhapur poetik në poezinë orientale. Paraprijës formal i gazelit është prologu (nasibi) i kasidesë paraislamike, kurse si lloj i veçantë poetik në poezinë arabe shfaqet pas shfaqjes së islamit. Këtë lloj poetik e përvetësuan persët dhe te ta gazeli mori formë klasike dhe, përmes tyre, në shekullin XIII, kaloi në letërsinë turke. Gazeli është formë e shkurtër poetike; zakonisht ka pesë deri pesëmbëdhjetë dyvargësha (bejte) me skemën e rimës: aa ba ca...na. Në dyvargëshin e parë, i cili quhet matla (ar.matla΄), rimojnë të dy gjysmëvargjet; dyvargëshi i fundit i quajtur makta (ar.maqta’), përmban emrin e poetit. Për nga përdorimi gazeli është formë shprehëse lirike, para së gjithash i poezisë erotike dhe mistike, por edhe refleksive madje edhe panergjike. Në poezinë lirike orientale e zë përafërsisht atë vend të cilin në Perëndim e zë soneti. Gazelin e kanë popullarizuar poetët persianë Saadi dhe Hafizi. Nga letërsia persiane u përhap edhe në letërsinë turke dhe në letërsinë e Indisë dhe Azisë Qendrore. Nga poezia arabe depërtoi në poezinë spanjolle dhe u bë forma e poezisë popullore dhe të shkruar spanjolle. Përmes romantikëve gjermanë depërtoi edhe në Evropë. Gazele kanë shkruar Fridrih Shlegeli, Frederiko Garsia Lorka, kurse në letërsinë tonë gazele ka shkruar Ibrahim Neziri (Nezim Frakulla). Kasideja (ar.qasida– vjershë me qëllim të caktuar) – është vjershë e lashtë arabe e një gjatësie të caktuar (deri në njëqind vargje) me të njëjtën rimë gjatë tërë vjershës. Përbëhet prej disa pjesësh nga të cilat secila duhet të plotësojë disa kërkesa në aspektin stilistikor dhe përmbajtësor, duke e pasuar njëra-tjetrën, poashtu sipas rregullave të caktuara më parë. Fillon me një lloj prologu; poeti ndalet në mes të rrugës dhe vëren gjurmët e llogorit të braktisur dhe i përben shokët e tij të ndalen dhe me mallëngjim kujton çastet fatlume që i ka kaluar me të dashurën e tij. Kjo temë konvencionale lirike hyrëse – kujtim për ndonjë dashuri të kaluar, të humbur – quhet nasib (ar.nasib). Pasi përshkruan ndarjen e fundit me të dashurën, fisi i së cilës ka shkuar në kërkim të kullosave të reja poeti, sipas sugjerimit të shokëve, vazhdon rrugën e vet. Duke udhëtuar nëpër shkretëtirë, poeti ka rast të përshkruajë shtrëngatën, kafshët në ikje, ndonjë skenë të gjuetisë ose të këndojë për kalin ose deven e vet, ose shquan guximin e vet ose ndonjë virtyt tjetër; në kasidetë e tjera, ndërkaq, kritikon kundërshtarët e tij ose armiqtë; kurse në disa prapë këndon për lavdinë e mbrojtësit të vet duke dëshiruar të fitojë prirjen e tij ose ndihmën për vete ose fisin e vet. Poetët më të çmuat të kasideve kanë qenë ata poetë të cilëve u ka shkuar për dore ta ruajnë baraspeshën midis pjesëve të ndryshme të vjershës. Kjo formë e poezisë është shfaqur qysh në poezinë paraislamike (mualake), dhe e kanë pranuar persët dhe turqit te të cilët ka pasur kryesisht përmbajtje panergjike dhe hyjnore, kurse pastaj edhe popujt e tjerë të qarkut kulturor islam. Rubaia (ar.rubā’ī _ 4vargësh, katren) – vjershë e përbërë prej dy vargjesh (distikësh, bejtesh), dmth. prej katër gjysmëvargjesh (vargjesh), prej të cilëve i pari, i dyti dhe i katërti rimojnë, kurse i treti zakonisht nuk rimon me tri të tjerët (pra, aaba). Është shkruar me metra të ndryshëm. Vetë forma e rubaisë nuk lejon gjërësi, por kërkon koncizitet dhe qartësi. Ka qenë e përhapur në letërsinë persiane dhe tek ato mbi të cilat ka ndikuar ai. Mjeshtri më i madh i kësaj forme poetike është klasiku persian Omar Kajam (vdiq më 1122), i cili si shkrimtar fitoi popullaritet në Evropë dhe në Amerikë, sidomos në parafrazën e E.Fixheraldit (1859). Nën ndikimin e përkthimeve të Fixheraldit, forma e rubaive u familjarizua në poezinë angleze dhe amerikane. (Omar Khayyam quatrain dhe Rbaiyat stanza)dhe u përhap në letërsitë e tjera evropiane. Në gjuhën shqipe Fan Noli përktheu veprën e shkrimtarit të njohur persian, Omar Kajam. Haiku – formë e shkurtër dhe e stilizuar e poezisë japoneze Haikai ose Henga (vargje të lidhura zinxhirore)... Haiku rëndom definohet si vjershë e shkurtër prej tri vargjesh me gjithsej 17 rrokje të renditura sipas ritmit metrik: 5-7-5.