Peshkopia
Kultura
mund të bëhej object kritike. Njeri prej të pranishmëve i drejtohet të zotit të konakut e i thotë: “Or Xhemë, kur po vija këtu, pashë se njeni nga mullarët e barit të ishte rrëzue e të kishte ra për toke”. “Po, - u përgjigj Xhema. – Mund të ketë ra vërtetë, se bar ka pas shumë dhe druni mullarit ka qenë i dobët. Po do t’i vejë nja dy shtaga dhe do ta ngrejë prapa siç ka qenë”. Siç kuptohet, mullari i barit ishte burri i shtrirë “sa gjërë e gjatë”. Këto lloj meseleshë nganjëherë bëheshin burim acarimesh. Zakonisht pranohej loja dhe konfrontimi shmangej. Duke qenë se meseletë nuk janë vetëm mjet komunikimi, por edhe art, pranohet karakteri figurative i tyre dhe secili përpiqet të mos bëhet objekt i goditjes së tyre. Për nga ndërtimi tregimet alegorike karakterizohen nga elemente të larmshiëm të komikës. Në to kemi ironinë e lehtë dhe sarkazmën e hidhur, të qeshurën e përmbajtur dhe të përqeshurën therëse, gazin e trishtuar dhe humorin e këndshëm. Prandaj në mjaft tregime alegorike pas forcës fshihet dobësia, pas mençurisë budallallëku, pas diturisë-injoranca, pas humanizmit-brutaliteti, pas parrullave demokratike-mjetet e diktaturës. Tregimet alegorike dibrane kanë vlera të mëdha gjuhësore. Në to fjala përdoret me kursim të madh. Figuracioni është i pasur dhe nuk lidhet thjesht me përdorimin e figurave, por me konceptimin figurative. Dialogu është i shkathët, i kursyer, i zhdërvjellët. Mendimi është i ngjeshur, narracioni i vrullshëm dhe ka mjaft gjetje poetike. Brenda këtij zhanri janë kristalizuar disa modele gjuhësore që kanë ardhur duke u ngulitur e formësuar e janë kthyer kështu në një gjuhë specifike të meseleve. Dallojmë qartë klishetë: “Na ishte nji herë… “Nji herë e nji kohë…”, Ai i tha…”. Në meseletë nuk ka fjali ndërmjetëse pothuaj fare. Aty dallohet qartë kush flet. Populli donte të ishte plotësisht i kuptueshëm dhe për këtë i bënte të gjitha përgatitjet. Tregimet alegorike kanë një rëndësi shumë të madhe për pasurimin e gjuhës letrare kombëtare. Tregimet alegorike dibrane nuk janë një zhanër i fosilizuar. Ato bëjnë një jetë të gjallë edhe në kohën tonë. Zhvillohen duke iu përshtatur realitetit dhe fitojnë fryme bashkëkohorë. Këtë e dëshmojnë krijimet e këtyre pesëdhjetëvjeçarëve të fundit. Tregimi alegorik në rrugën e tij të zhvillimit fiton tipare të reja për të përvetësuar artistikisht dukuri të kohës sonë. Arti i meseleve është treguar mjaft aktiv në luftë kundër veseve të ndryshme shoqërore, por ai ka vepruar edhe ndaj problemeve të mprehta politike. Sistemi totalitar në Shqipëri është vënë shumë herë në shënjestër të këtij arti të madh, duke përthithur sidomos lëndën që vinte nga folklori, kryesisht nga anektodat, që qenë të shumta kundër këtij sistemi. Kur në vendet e Evropës Lidnore filluan proceset e ndryshimeve të mëdha dhe R. Alia deklaronte se Shqipëria nuk ishte as Lindje, as Perëndim, shumë njerëz shtronin pyetjen: Po në Shqipëri a do të ndodhin të njëjtat procese. Populli me artin e tij të meseleve në një odë dibrane dha përgjigjen: “Po, do të ndodhin! Këtë e tha me tregimin alegorik të poshtëshënuar i cili që atëherë sillte mesazhin se komunizmi kishte ngordhur: “Nji herë një pasanik, kur bani me i çue bagëtinë në bjeshkë, për një maz e porositi në mënyrë të veçantë çobanin, madje e kërcënoi tue i thanë: “Po ma gjeti gja mazin, ma mirë mos eja në shtëpi. Erdhe e më thae se ka cofë mazi, kam me ta këput kryet!”Për fat të keq të çobanit, nuk shkuan shumë ditë dhe mazi u rrëzue në nji krisë kepi dhe theu qafën. Çobani ra në hall: si t’ja thoshte këtë të zotit. Mendo e mendo, e ma në fund e gjeti. Shkoi dhe i tha kështu: “Mazi i zotnisë sate ka nji javë që i ka kthyer patkonjtë nga dielli”. Si, paska cofë mazi”-bërtiti i zoti. Po çobani iu përgjigj i qetë: “Se ka cofë mazi pot thue ti, unë them se ai i ka kthye patkonjtë nga dielli”. Nga të gjitha këto që thamë, nxjerrim disa përfundime: 1. Tregimet alegorike dibrane kanë lindur në kushte të caktuara historike shoqërore, duke u bërë shprehëse e idealeve demokratike e përparimtare të popullit tonë. 2. Ato kanë shprehur mençurinë dhe filozofinë e popullit, shijen dhe ndjenjën e tij estetike.