Budizmi_dhe_Shkenca
Shkenctarë të shquar mbi budizmin
Niels Bohr, i cili e zhvillojë modelin Bohr të atomit tha: Për një paralele të mësimit të teorisë atomike... (ne duhet të kthehemi) te problemet epistomologjike me të cilat tanimë mendimtarë si Buddha dhe Lao Tzu janë konfrontuar duke u munduar të harmonizojnë pozitën tonë si spektatorë dhe aktorë në dramën e madhe të egzistencës. Bertrant Russell, fitues i çmimit nobel, përshkruajti budizmin si një filozofi shkencoro-spekulative: Budizmi është një kombinim ndërmjet filozofisë spekulative dhe shkencore. Përkrahë metodat dhe gjurmimet shkencore, e cila përfundimisht mund të quhet si racional. Në të mund të gjinden përgjigje të interesit të madh si: "Çka është mendja dhe materia? Prej tyre, cila ka rëndësinë më të madhe? A është gjithësia duke lëvizur drejt një qëllimi? Cila është pozita e njeriut këtu? A ka jetë e cila është fisnike? Të shpie në zgjidhje deri ku shkenca nuk mundet për shkak të limitimeve të instrumenteve të shkencës. Pushtimet e saja janë ato të shpirtit. Fizicienti amerikan J. Robert Oppenheimer (1904-1967) bëri një analogji me budizmin kur përshkruajti ligjin e pasigurisë së Heisenbergut:	Në qoftë se pyesim, për shembull, nëse pozita e elektronit qëndron njejtë, duhet të themi "jo"; në qoftë se pyesim se a ndryshon pozita e elektronit me kohë, duhet të themi "jo"; në qoftë se pyesim se a qëndorn elektroni në pushim, duhet të themi "jo"; në qoftë se pyesim se a është në lëvizje, ne duhet të themi "jo"; Buddha ka dhënë asi lloj përgjigje kur është marrë në pyetje si në rrethanat e vetes së njeriut pas vdekjes së tij; por ato nuk janë përgjigje familjare me traditën e shkencës në shekullin e XVII dhe XVIII. Fituesi i çmimit nobel fizicienti Albert Einstein, i cili e zhvillojë teorinë e relativitetit të përgjithshëm dhe teorinë speciale të relativitetit, gjithashtu e njohur për ekuivalencën masë-energji, përshkruajti budizmin si ngërthyes të një elementi të fortë kozmik: ...gjindet një përvojë religjioze e nivelit të tretë, edhe pse rrallëherë në formë të pastërt. Unë do ta quaj kuptimi kozmiko-religjioz. Është gjë e rëndë të sqarosh te njerëzit të ciltë nuk e kan përjetuar sepse nuk përfshinë një ide antropomorfike të Zotit (sikur islami, krishterizmi etj.); individi ndjenë kotësinë e dëshirës dhe qëllimeve njerëzore, e ndjenë fisnikërinë dhe mrekullinë e cila është zbuluar në natyrë dhe në botën e mendimit. Ndjenë kismetin individual si një burgim dhe kërkon të përjetojë ekzistencën në toatalitet si një bashkim i plotë-domethënëshëm. Shenjat e këtij religjioni kozmik mund të gjinden në kohët e hershme - për shembull te psalmet e Davidit dhe te profetët. Por, në budizëm elementi kozmik është shumë më i qartë, ashtu siç Shopenhaueri ta tregon me esejat e tij. Gjenitë religjioze të të gjitha kohërave janë shquar nga kjo mendje kozmiko-fetare, e cila as nuk njeh dogma e as Zot i bazuar në shëmbëlltyrë njeriu (si në Jahudizëm, Islam, apo Krishterizëm). Si pasojë, nuk mund të gjejmë dot një hoxhë apo prift, doktrinat e të cilit janë të bazuar në këtë përvojë të madhërishme kozmiko-fetare. Kështu që ne duhet të gjejmë ndërmjet heretikëve njerëz të të gjitha moshave të cilët janë inspiruar nga kjo përvojë; shpesh paraqiten nga kundërshtarët e tyre si ateistë, por nganjëherë edhe si të shenjtë.