cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Epilepsia
Epidemiologjia
Prevalenca e vlerësuar e epilepsisë aktive (që nga viti 2012) është në intervalin 3-10 për 1000, me epilepsi aktive të përcaktuar si dikush me epilepsi që ka pasur të paktën një konfiskim të paprovokuar në pesë vitet e fundit. Epilepsia fillon çdo vit në 40-70 për 100,000 në vendet e zhvilluara dhe 80-140 për 100,000 në vendet në zhvillim. Varfëria është një rrezik dhe përfshin të qenit nga një vend i varfër dhe të qenit i varfër në lidhje me të tjerët brenda vendit. Në botën e zhvilluar, epilepsia më së shpeshti fillon ose tek të rinjtë ose tek të moshuarit. Në botën në zhvillim, fillimi i tij është më i zakonshëm tek fëmijët më të rritur dhe të rinjtë për shkak të shkallës më të lartë të traumave dhe sëmundjeve infektive. Në vendet e zhvilluara numri i rasteve në vit është ulur tek fëmijët dhe është rritur tek të moshuarit midis viteve 1970 dhe 2003. Kjo i atribuohet pjesërisht mbijetesës më të mirë pas goditjeve në tru tek të moshuarit.
Histori
Të dhënat më të vjetra mjekësore tregojnë se epilepsia ka prekur njerëzit të paktën që nga fillimi i historisë së regjistruar. Gjatë historisë së lashtë, sëmundja mendohej të ishte një gjendje shpirtërore. Përshkrimi më i vjetër në botë i një krize epileptike vjen nga një tekst në gjuhën akadiane (gjuhë e përdorur në Mesopotaminë e lashtë) dhe është shkruar rreth vitit 2000 para Krishtit. Personi i përshkruar në tekst u diagnostikua si nën ndikimin e një perëndie të hënës dhe iu nënshtrua një ekzorcizmi. Konfiskimet epileptike renditen në Kodin e Hamurabit (rreth  1790 pes) si arsye për të cilën një skllav i blerë mund të kthehet për rimbursim, dhe Papirusi Edwin Smith (rreth 1700 pes) përshkruan rastet e individëve me kriza epileptike.
Grekët e lashtë kishin pikëpamje kontradiktore për sëmundjen. Ata e mendonin epilepsinë si një formë të zotërimit shpirtëror, por gjithashtu e lidhnin gjendjen me gjenialitetin dhe hyjnoren. Një nga emrat që i dhanë ishte sëmundja e shenjtë. Epilepsia shfaqet brenda mitologjisë greke: ajo lidhet me perëndeshat e Hënës Selene dhe Artemis, të cilat i munduan ata që i shqetësonin. Grekët mendonin se figura të rëndësishme si Jul Cezari dhe Hercules kishin sëmundjen. Përjashtimi i dukshëm nga kjo pikëpamje hyjnore dhe shpirtërore ishte ai i shkollës së Hipokratit. Në shekullin e pestë para Krishtit, Hipokrati hodhi poshtë idenë se sëmundja ishte shkaktuar nga shpirtrat. Në veprën e tij të rëndësishme Mbi sëmundjen e shenjtë, ai propozoi se epilepsia nuk ishte hyjnore në origjinë dhe përkundrazi ishte një problem i trajtueshëm mjekësor me origjinë nga truri. Ai i akuzoi ata se i atribuonin sëmundjes një kauzë të shenjtë për përhapjen e injorancës nëpërmjet besimit në magjinë supersticioze. Hipokrati propozoi që trashëgimia ishte e rëndësishme si shkak, përshkroi rezultate më të këqija nëse sëmundja paraqitet në moshë të re dhe vuri në dukje karakteristikat fizike si dhe turpin shoqëror që lidhet me të. Në vend që t'i referohej asaj si sëmundja e shenjtë, ai përdori termin sëmundje e madhe, duke krijuar termin modern grand mal, i përdorur për krizat toniko-klonike. Pavarësisht nga puna e tij që detajonte origjinën fizike të sëmundjes, pikëpamja e tij nuk u pranua në atë kohë. Shpirtrat e këqij vazhduan të fajësoheshin të paktën deri në shekullin e 17-të.
Në Romën e lashtë njerëzit nuk hanin ose pinin me të njëjtën qeramikë si ajo e përdorur nga dikush që ishte prekur. Njerëzit e kohës pështynin në gjoks duke besuar se kjo do të pengonte që problemi t'i prekte. Sipas Apuleius-it dhe mjekëve të tjerë të lashtë, për të zbuluar epilepsinë, ishte e zakonshme të ndizet një copë gagate, tymi i të cilave do të shkaktonte konfiskimin. Herë pas here përdorej një rrotë poçari që rrotullohej, ndoshta një referencë për epilepsinë fotosensitive.
Kaladibrançe
Kalad
Epilepsia
Histori
Në shumicën e kulturave, personat me epilepsi janë stigmatizuar, shmangur apo edhe burgosur. Deri në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të, në Tanzani dhe pjesë të tjera të Afrikës, epilepsia lidhej me posedimin nga shpirtrat e këqij, magjinë ose helmimin dhe nga shumë besohej se ishte ngjitëse. Në Salpêtrière, vendlindja e neurologjisë moderne, Jean-Martin Charcot gjeti njerëz me epilepsi krah për krah me të sëmurët mendorë, ata me sifiliz kronik dhe të çmendurit kriminalisht. Në Romën e lashtë, epilepsia njihej si morbus comitialis ('sëmundja e sallës së mbledhjeve') dhe shihej si një mallkim nga perënditë. Në veri të Italisë, epilepsia dikur njihej tradicionalisht si sëmundja e Shën Valentinit. Të paktën në vitet 1840 në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, epilepsia njihej si sëmundja e rënies ose sulmet në rënie dhe konsiderohej një formë e çmendurisë mjekësore. Rreth të njëjtës periudhë kohore, epilepsia njihej në Francë si haut-mal ("e keqja e madhe"), mal-de terre ("sëmundja e tokës"), mal de Saint Jean ("sëmundja e Shën Gjonit"), mal des enfans ( 'sëmundja e fëmijëve'), dhe mal-caduc ('sëmundje e vjetëruar'). Pacientët me epilepsi në Francë njiheshin edhe si tombeurs, ose 'njerëzit që bien', për shkak të krizave dhe humbjes së vetëdijes në një epilepsi.
Kaladibrançe
ibrançe është lojë në të cilën njëra palë e lojtarëve përkulen të lidhur nga kurrizi për duarsh dhe lojtarët e palës tjetër përpiqen t'u hipin sipër dhe te qendrojne siper nderkohe qe te tjeret vazhdojne te hidhen.Njera pale e lojtareve zgjedh nje numer, pasi zgjidhet numri ata u hipin siper pales kundershtare. Pala kundershtare ka tre mundesi qe te gjeje numrin, nese ato nuk e gjejne numrin qe ka zgjedhur pala kundershtare ndodh e njejta gje , pra, pala qe nuk e gjeti numrin e pales kundershtare do te rrije perseri duke pritur qe pala kundershtare te zgjedhe perseri nje tjeter numer dhe te hidhet mbi to , nese pala qe jane "kalaja" , e gjen numrin qe ka zgjedhur pala kundershtare atehere ata nuk rrine me "kala" por cohen , ne menyre qe pala tjeter te behet kala dhe anasjelltas. Neqoftese kalaja prishet kur pala kundershtare të jete hedhur siper atehere pala qe i bie te ishte kalaja do te qendroje perseri ne vendin e tyre, dhe pala tjeter do te zgjedhe nje numer dhe do te hidhet siper kalase perseri. Nese e gjen numrin skudra qe eshte e rrasur shpeton duke u hedhur tek skuadra tjeter. Por ne qofte se nuk e gjen numrin, kjo skuader rraset serisKjo lojë luhet edhe nga fëmijë por edhe nga të rritur. h.
Epilepsia
Histori
Në mesin e shekullit të 19-të, u prezantua ilaçi i parë efektiv kundër krizave, bromidi. Trajtimi i parë modern, fenobarbitali, u zhvillua në vitin 1912, me fenitoinën që hyri në përdorim në 1938.
Stigma
Stigma përjetohet zakonisht, në mbarë botën, nga ata me epilepsi. Mund të prekë njerëzit ekonomikisht, socialisht dhe kulturalisht. Në Indi dhe Kinë, epilepsia mund të përdoret si justifikim për të mohuar martesën. Njerëzit në disa zona ende besojnë se ata me epilepsi janë të mallkuar. Në pjesë të Afrikës, si Tanzania dhe Uganda, epilepsia pretendohet të jetë e lidhur me zotërimin nga shpirtrat e këqij, magjinë ose helmimin dhe gabimisht besohet nga shumë njerëz si ngjitëse. Para vitit 1971 në Mbretërinë e Bashkuar, epilepsia konsiderohej si bazë për anulimin e martesës. Stigma mund të rezultojë që disa njerëz me epilepsi të mohojnë se kanë pasur ndonjëherë kriza.
Ekonomia
Konfiskimet rezultojnë në kosto të drejtpërdrejta ekonomike prej rreth një miliard dollarësh në Shtetet e Bashkuara. Epilepsia rezultoi në kosto ekonomike në Evropë prej rreth 15.5 miliardë euro në 2004. Në Indi epilepsia vlerësohet të rezultojë në kosto prej 1.7 miliardë dollarë amerikanë ose 0.5% të PBB-së. Është shkaku i rreth 1% të vizitave në departamentin e urgjencës (2% për departamentet e urgjencës për fëmijë) në Shtetet e Bashkuara.
Automjetet
Ata me epilepsi janë në rreth dyfishin e rrezikut për t'u përfshirë në një përplasje motorike dhe kështu në shumë zona të botës nuk lejohen të drejtojnë makinën ose mund të drejtojnë vetëm nëse plotësohen disa kushte. Vonesa diagnostike është sugjeruar të jetë një shkak i disa përplasjeve potencialisht të shmangshme të automjeteve motorike pasi të paktën një studim tregoi se shumica e aksidenteve të automjeteve ndodhën në ata me kriza jo motorike të padiagnostikuara në krahasim me ata me kriza motorike në fillimin e epilepsisë. Në disa vende, mjekët janë të detyruar me ligj të raportojnë nëse një person ka pasur një konfiskim te organi licencues, ndërsa në të tjera kërkesa është vetëm që ata të inkurajojnë personin në fjalë që ta raportojë vetë. Vendet që kërkojnë raportimin e mjekut përfshijnë Suedinë, Austrinë, Danimarkën dhe Spanjën. Vendet që kërkojnë që individi të raportojë përfshijnë Mbretërinë e Bashkuar dhe Zelandën e Re, dhe mjekët mund të raportojnë nëse besojnë se individi nuk e ka bërë tashmë. Në Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Australi kërkesat rreth raportimit ndryshojnë sipas krahinës ose shtetit. Nëse konfiskimet kontrollohen mirë, shumica mendojnë se lejimi i drejtimit të automjetit është i arsyeshëm. Sasia e kohës që një person duhet të jetë i lirë nga krizat para se të mund të drejtojë, ndryshon sipas vendit. Shumë vende kërkojnë një deri në tre vjet pa konfiskime. Në Shtetet e Bashkuara koha e nevojshme pa një konfiskim përcaktohet nga secili shtet dhe është nga tre muaj deri në një vit.
Ata me epilepsi ose kriza zakonisht u mohohet licenca e pilotit. Në Kanada nëse një individ nuk ka pasur më shumë se një konfiskim, ai mund të konsiderohet pas pesë vjetësh për një licencë të kufizuar nëse të gjitha testimet e tjera janë normale. Ata me kriza febrile dhe konfiskime të lidhura me drogën gjithashtu mund të merren parasysh. Në Shtetet e Bashkuara, Administrata Federale e Aviacionit nuk i lejon ata me epilepsi të marrin një licencë piloti komercial. Rrallëherë, mund të bëhen përjashtime për personat që kanë pasur një krizë të izoluar ose kriza febrile dhe kanë mbetur pa kriza në moshën madhore pa mjekim. Në Mbretërinë e Bashkuar, një patentë piloti e plotë kombëtare private kërkon të njëjtat standarde si një patentë shoferi profesionist. Kjo kërkon një periudhë prej dhjetë vjetësh pa kriza ndërkohë që nuk merrni medikamente. Ata që nuk e plotësojnë këtë kërkesë mund të marrin një licencë të kufizuar nëse janë të lirë nga konfiskimet për pesë vjet.
Organizatat Mbështetëse
Ka organizata që ofrojnë mbështetje për njerëzit dhe familjet e prekura nga epilepsia. Fushata Out of the Shadows, një përpjekje e përbashkët nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, Lidhja Ndërkombëtare Kundër Epilepsisë dhe Byroja Ndërkombëtare për Epilepsinë, ofron ndihmë ndërkombëtare. Në Shtetet e Bashkuara, Fondacioni i Epilepsisë është një organizatë kombëtare që punon për të rritur pranimin e atyre me këtë çrregullim, aftësinë e tyre për të funksionuar në shoqëri dhe për të promovuar kërkimin për një kurë. Fondacioni i Epilepsisë, disa spitale dhe disa individë drejtojnë gjithashtu grupe mbështetëse në Shtetet e Bashkuara. Në Australi, Fondacioni i Epilepsisë ofron mbështetje, ofron edukim dhe trajnim dhe financon kërkime për njerëzit që jetojnë me epilepsi.
Dita Ndërkombëtare e Epilepsisë (Dita Botërore e Epilepsisë) filloi në vitin 2015 dhe festohet të hënën e dytë të shkurtit.
Dita e Purples, një ditë tjetër e ndërgjegjësimit për epilepsinë në mbarë botën për epilepsinë, u iniciua nga një nëntë vjeçare kanadeze e quajtur Cassidy Megan në vitin 2008 dhe është çdo vit më 26 mars.
Terapitë e Mundshme në të Ardhmen
Terapia gjenetike është duke u studiuar në disa lloje të epilepsisë. Medikamentet që ndryshojnë funksionin imunitar, të tilla si imunoglobulinat intravenoze, nuk mbështeten dobët nga provat. Radiokirurgjia stereotaktike joinvazive, që nga viti 2012, krahasohet me kirurgjinë standarde për disa lloje të epilepsisë.
Kafshët
Epilepsia shfaqet në një numër kafshësh duke përfshirë qentë dhe macet; në fakt është çrregullimi më i zakonshëm i trurit tek qentë. Zakonisht trajtohet me antikrizat si fenobarbitali ose bromidi tek qentë dhe fenobarbitali tek macet. Imepitoina përdoret gjithashtu te qentë. Ndërsa krizat e përgjithësuara te kuajt janë mjaft të lehta për t'u diagnostikuar, mund të jenë më të vështira në kriza jo të gjeneralizuara dhe EEG mund të jenë të dobishme.
Historiku
Historiku
Revista online Pa Fokus nisi si projekt në prill të vitit 2013 ndërsa numri i parë i revistës u publikua online me datë 5 shtator 2013. Projekti u nis nga një grup të rinjsh që morën përsipër të shpërndanin informacione falas në internet nëpërmjet përkthimeve, ku targeti i audiencës ishin të rinjtë ndërsa përmbajtja e përkthimeve shtrihej kryesisht në rrafshin kulturor dhe artistik, forma dhe alternative të reja të edukimit si dhe zhvillimet më të fundit në këto fusha në Shqipëri, Kosovë dhe botë. Duke parë fluksin e lartë të materialeve të përkthyera dhe shumëllojshmërisë së tyre, vullnetin dhe aftësitë e anëtarëve të grupit që morën përsipër këtë nismë vullnetare, përmbledhja e këtyre materialeve në një platformë të vetme dhe të veçantë u pa si një ndërmarrje e domosdoshme dhe e nevojshme. Gjithçka u konkretizua me vendimin për krijimin e revistës së parë në format online në Shqipëri, e para e një lloji të tillë në vend për nga përmbajtja, formati, aksesueshmëria. Pas themelimit të revistës Pa Fokus dhe publikimit të numrit të parë me datë 5 shtator 2013, stafi i saj filloi të rritej dhe nismës vazhdojnë t’i bashkohen shumë të rinj me dëshirën për të shpërndarë informacione falas, për të sjellë forma të reja të të mësuarit dhe kuptuarit, për të pasqyruar njohuri më të gjera mbi kulturën, problemet dhe veprimtaritë e të rinjve shqiptarë, promovim talentesh dhe nismash.
Ferit Lamaj
Ferit Lamaj  (Korçë, 6 janar 1955) është shkrimtar shqiptar për fëmijë. Kreu studimet e larta për gjuhë-letërsi shqipe në Tiranë. Lamaj është një nga fabulistet me te mire shqiptare. Ka publikuar 60 libra, në faqet e të cilëve renditen mbi 3500 fabula. Disa nga titujt e librave: “Në verë dhe në dimër”; “Në kopshtin zoologjik”; “Tosi me fustan”; “Kush e hëngri mjaltin ?”; “Gjelkokoshi zgjon derrkucin”; “Bilbili dhe gjinkalla”; “201 fabula”; “Dhelpra doganiere”; “Dhelpra e Trojës”; “Kafshët flasin”; “Bubi, beci dhe kaleci”; “1111 fabula”; “Papagalli pinguin”; “Një deve pranë Eifelit”; “Derri me tri këmbë”; “Fabula erotike”; “Gërvisht e gërvisht”; “Mikrofabula”; “Lakuriqi lakuriq”; “Miss Dhia”; “Mbreti xhuxh”; “Gici dhe polici”; etj.
Fabulat e Ferit Lamajt janë përkthyer e botuar në disa gjuhë : anglisht, frëngjisht, spanjisht, italisht, greqisht e rumanisht. Krijimtaria e tij është ekranizuar në albume fabuleske nga TV shqiptar, nën interpretimin e aktorëve Kadri Roshi, Margarita Xhepa, Lazër Filipi e Roland Trebicka.
Është hartues i përmbledhjes antologjike të fabulës shqiptare si dhe fitues i mjaft çmimeve kombëtare e ndërkombëtare, ku spikatin: çmimi i parë në konkursin kombëtar të 45-vjetorit të Çlirimit (1989); çmimi "La Fonten" nga Ambasada Franceze në Tiranë (1995); çmimi “Libri më i mirë për fëmijë në gjuhën shqipe” (Maqedoni, 1996); çmimi i Karrierës (1996); medalja e argjendtë në konkursin ndërkombëtar "Il faro d'Argento" (Itali, 1998); medalja e argjendtë nga Biblioteka Ndërkombëtare e Poezisë (SHBA, 2002); medalja “Naim Frashëri i argjendtë” akorduar nga Presidenti i Republikës (2005); lista e Nderit e IBBY-t (Kinë, 2006).
Ka studiuar e hulumtuar në fushë të fabulës në Greqi, Itali, Francë, Gjermani, SHBA, Bullgari, Rumani, Zvicër, Austri, Egjipt, Maqedoni, Kosovë, Mali i Zi, Çeki, Kinë.
Është anëtar i Shoqatës Botërore të Fabulistëve si dhe i Shoqatës Ndërkombëtare të Shkrimtarëve për Fëmijë e të Rinj.
Disa Fabula:
Një thënie e re
Që prej shekujsh rron e thëna: "Qengj’ i urtë pi dy nëna". Por nuk dini më të renë: "Pi servili gjithë kopenë"...
Kanarina
Engjëllorja kanarinë Në kafaz rri e trishtuar. Sheh një ujk që ulërin, Ulërin si i tërbuar.
Eh, moj botë, botë e mbrapshtë, Kë mban brenda, kë lë jashtë!...
Pasfjalë
Ferit Lamaj
Globi - Kokë
Globi - Kokë glob më vete, Supershtete, minishtete.
Shtetet - Buzë buzabuzë... Shteti - Gjuhë pjell akuzë.
Shteti - Gojë, shteti - Gojë Po u hap, diç do kafshojë.
Shteti - Hundë Shfryn ku mund.
Shtetet - Faqe Lypin paqe.
Shteti - Ballë Rrudhat palë.
Thellë ç'fsheh pyllshteti - Flok: Derra, ujqër a maçokë?
Shtetet - Veshë vesh më vesh: "Koka ...glob apo përshesh!"
Shtete - Sy na qenkan dy, Kanë sy a s'kanë sy?!
Globi - Kokë djeg si furrë. ...Deri kur? Deri kur?
33
Çohet gici në tabelë.
- Shkruaj numrin 33!
I thotë pata: - Shkruaj, ç'ke?
- Nuk e di, si është e mbara: Cilin tresh të vë përpara!
Krimi shtet-korporatë
Krimi shtet-korporatë është një koncept në kriminologji për krimet që rrjedhin nga marrëdhënia ndërmjet politikave të shtetit dhe politikave dhe praktikave të korporatave tregtare. Termi u krijua nga Kramer dhe Michalowski (1990), dhe u ripërcaktua nga Aulette dhe Michalowski (1993). Këto përkufizime synonin të përfshinin të gjitha "aktet e dëmshme shoqërore" dhe jo thjesht ato që janë përcaktuar nga juridiksioni penal vendas si krim. Ky nuk pranohet universalisht si një përkufizim i vlefshëm, kështu që këtu është miratuar një version më pak i diskutueshëm. Si klasifikim akademik dallohet nga:
Një nga pohimet e bëra nga ata që janë përfshirë në këtë punë është se një fokus në marrëdhëniet aktuale midis shtetit dhe korporatave të varura nga shteti për përfitimin e tyre mund të ekspozojë një gamë më të plotë të aktivitetit kriminal sesa mund të sigurohet nga analizat e pavarura vetëm të korporatave. apo krime të organizuara nga shteti.
Përkrenaret ilire
Përkrenaret ilire - Në armatimin e luftëtarëve të pasur bënin pjesë, sipas të gjitha gjasave, kur përdoreshin edhe kallçijt, gjithashtu edhe përkrenarja e bronzit. Me siguri për shkak të rëndësisë shumë më të madhe në armatim, përkrenarja haset shumë herë nëpër varrezat ilire. Qysh prej shek. VII para e. re. përkrenaret e bronzit prodhoheshin në qarkun e kulturës së Alpeve lindore. Në këtë kohë, e ndoshta edhe më herët, hasen përkrenare me formë konike të cilat në mënyrë tipologjike lidhen drejtpërdrejt me ato të kulturave të urnave me djegie. Më vonë paraqitet në këto vise tipi shmarjet i përkrenares (i quajtur sipas vendit Shmarjet në Novo Mesto), i punuar në mënyrë shumë rustike, i ngjashëm me kapelat e rrumbullakta të japodëve. Bëheshin prej skeletit nga shkurre që lyheshin me argjilë. Mirëpo përkrenares së këtillë i viheshin disa pllaka më të mëdha të rrumbullakta të bronzit. Meqenëse tani janë zbuluar ekzemplarët (gjithsej nja tridhjetë) të gjetur nëpër varreza luftëtarësh, nuk ishte vështirë të përfundohet se me të vërtetë shërbenin si përkrenare lufte, e jo si kapelë.
Përmbledhje
Po në këto vise zhvillohet më tutje përkrenarja e bronzit me dy rrathë të gjerë dhe me dy brinjë në kalotë. Në rreth me thumba kapej një shirit i gjerë prej lëkure, i cili e mbronte qafën e luftëtarit. Sipas Gabrovcit ky tip përkrenareje ishte në përdorim në shek. VI para e. re.
Nga fundi i periudhës së vjetër dhe fillimi i së resë (shek. V-IV para e. re.) nën ndikimin direkt të përkrenares etruske-italike, paraqitet përsëri në ato vise, përkrenarja shumë e bukur e bronzit, i ashtuquajturi tip negoves (e quajtur sipas vendit Negova në Sllovenska Gorica).
Përkrenaret në Gllasinac paraqiten në shek. VI para e. r. si gjëra të importuara, kurse në rajonin e gjerë në jug të Savës paraqitet një përkrenare shumë e rëndësishme që mund të konsiderohet karakteristike për ilirët. Fjala është për përkrenaren me dy paragnatide dhe me vrima katrore përpara ; kalota është e forcuar me dy brinjë plastike, ndërsa në ballë gjindet kapsja që shërbente për vënien e xhufkës. Përkrenaret e këtij tipi janë zbuluar në shumë lokalitete në Shqipëri, në Bosnje dhe në Hercegovinë, në Kroaci (pranë bregdetit), në Maqedoni, në Serbi. Janë gjetur gjithashtu, në një numër më të vogël edhe në Rumani, bile edhe në Rusinë e jugut. Shumë përkrenare të tilla burojnë nga Greqia (Olimpi etj.) Disa shkencëtarë i caktojnë datat e këtyre ekzemplarëve më të vjetër nga Greqia qysh nga shek. VII para e. re. dhe sipas tyre këta ekzemplarë që paraqiten te ilirët e jugut (shek. VII) ishin importuar nga Greqia. Më vonë ilirët vetë i punonin përkrenaret duke pasur si mostër ato përkrenare.
Megjithatë, ekspertët e tjerë, sipas arkeologut shqiptar Hasan Ceka, paraqesin argumente në dobi të proveniencës ilire të kësaj përkrenareje. Sipas Cekës kjo përkrenare u paraqit te ilirët si prodhim origjinal ilir në shek. VII para e.re. dhe u përdor deri në shek. II para e.re. e jo vetëm deri në shek. IV para e.re. siç kanë menduar disa autorë të tjerë. Si vërtetim i një përdorimi të vonshëm i shërben këtij arkeologu fakti se pamja e kësaj përkrenareje shihet në monedhat e qyteteve ilire, Skodra, Lissos dhe të mbretit Genc.
Nga shek. VI para e. re. e deri me okupimin romak ilirët nuk pushojnë duke importuar përkrenare nga Italia dhe nga Greqia. Përkrenarja e Korinthit nga tuma e Ararit në Gllasinc (shek. VI para e.re.) përkrenarja etruske nga kalaja Çungarte Cazini, mandej edhe një përkrenare etruske nga Vrankameni te Krupa, janë ekzemplarët më të mirë të përkrenareve të prejardhjes së huaj në truallin ilir.
Është e zakonshme të konsiderohen të importuara, që sipas të gjitha gjasave në shumicën e rasteve edhe është e saktë. Mirëpo, ekzemplari i përmendur nga Vrankameni që u gjet në një grumbull së bashku me monedhat afrikane dhe italike, të cilat i përmendëm më parë (fq. 162) mund të ishte plaçkë e piratëve, na bën të supozojmë se shumë përkrenare ilirët kanë mundur t'i sigurojnë edhe me aksionet e tyre luftarake, kryesisht pirate, kundër grekëve ose italikëve.
Tengrizmi
parapamje|Simboli i tengrizmit Tengrizëm (nganjëherë stilizuar si Tengriizëm, turqisht: Tanrıcılık "Tanrëxhëllëk"), herë pas here për të referuar si Tengrianizëm, është një term modern për një Azisë Qendrore fe të karakterizuar nga tiparet e shamanizmit, animizmit, totemizmit, dy politeizmit dhe monoteizmit, dhe adhurim paraardhës.
Historikisht, kjo ishte feja mbizotëruese e turqve, mongolët, bullgarët dhe hungarezët, si dhe Xiongnu dhe hunët. Kjo ishte fe shtetërore nga gjashtë shtete të lashtë turk: ​​Khaganate Gëkturk, Khaganate Avar, Khaganate turk perendimor, Bullgaria e Madhe, Perandoria Bullgare dhe Turkistani Lindore. Termi është perceptuar midis popujve turk si një kombëtare fe.
Si një ringjallje moderne, Tengrizmi është mbështetur në mesin e qarqeve intelektuale të kombeve turke të Azisë Qendrore, duke përfshirë Tataristani, Burjatia, Kirgistan dhe Kazakistan, në vitet pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik (të viteve 1990 për të paraqitur). Kjo është ende praktikohet në mënyrë aktive dhe duke kaluar nëpër një ringjallje të organizuar në Jakutia, Hakasia, Tëva, dhe vende të tjera turke në Siberi. Burhanizmi është një lëvizje për të afërmit Tengrizëm përqendruar në Altaj.
Khukh dhe Tengri fjalë për fjalë do të thotë "blu" dhe "qiell" në Mongolian dhe Mongolët moderne ende luten Munkh Khukh Tengri ("e përjetshme Blue Skaj"). Prandaj Mongolia është nganjëherë referuar poetikisht nga mongolët si "Toka e Përjetshme Blue Sky" (Munkh Khukh Tengriin Oron në Mongolian). Në Turqi moderne Tengriizmi është i njohur edhe si Göktanrı Dini, "feja Sky Perëndisë", turqisht "QK" (qielli) dhe "Tanrı" (Zotit) që korrespondon me mongolisht khukh (blu) dhe Tengri (qielli), përkatësisht.
Trupi i njeriut
Trupi i njeriut është struktura e një qenieje njerëzore. Ai përbëhet nga shumë lloje të ndryshme qelizash që së bashku krijojnë indet dhe më pas sistemet e organeve. Ato sigurojnë homeostazën dhe qëndrueshmërinë e trupit të njeriut.
Gajtani
Gajtani është një fshat në komunën Gur i Zi në rrethin e Shkodrës të Shqipërisë.
Trupi i njeriut
Ai përfshin një kokë, flokë, qafë, trung (që përfshin kraharorin dhe barkun), krahët dhe duart, këmbët dhe këmbët.
Gajtani
Porta e qytezës së Gajtanit
Në sipërfaqe të këtij vendbanimi ilir, me përjashtim të disa pjesëve të murit rrethues, nuk duket asnjë lloj monumenti të vjetër. Pothuaj i gjithë vendi është shkëmb i zhveshur. Megjithatë po të vërehet me kujdes, përtokë mund të gjinden copa të vogla enësh balte ose edhe ndonjë monedhë bronzi apo argjendi. Këto gjurmë tërhoqën vëmendjen e arkeologëve që në fillim të shekullit tonë, megjithëse ai mbeti deri vonë i pastudiuar. Për arkeologjinë tonë kjo qendër paraqitej me interes, sepse është një nga vendbanimet ilire të rrethuara, nga më të vjetrat që kemi në vendin tonë dhe së dyti se materialet që mund të zbuloheshin në të do të pasqyronin deri diku edhe kulturën materiale të Shkodrës së vjetër, prej secilës e ndajnë vetëm pak kilometra. Prandaj në vitet 1961-1963 u ndërmorën gërmime, të cilat vende, vende shkuan deri në thellësi 5 m. Ato nxorën sasi të mëdha copa enësh balte, vegla pune, objekte zbukurimi; u zbulua një ndërtesë (punishte), një pjesë e murit rrethues dhe gjetje me karakter kulti.
Trupi i njeriut
Studimi i trupit të njeriut përfshin anatominë, fiziologjinë, histologjinë dhe embriologjinë. Trupi ndryshon anatomikisht në mënyra të njohura. Fiziologjia fokusohet në sistemet dhe organet e trupit të njeriut dhe funksionet e tyre. Shumë sisteme dhe mekanizma ndërveprojnë për të ruajtur homeostazën, me nivele të sigurta të substancave si sheqeri dhe oksigjeni në gjak.
Gajtani
Muret rrethuese
“Qyteza”, siç e quajnë vendasit këtë qendër të lashtë, është e vendosur në shpatet e dy kodrave të larta dhe të izoluara. Me gjithë pozicionin mbrojtës natyral, rreth shek. VII para e.s., vendi u rrethua me mure të mëdha, të cilat edhe sot, mbas afro 2600 vjetësh janë ruajtur, në disa pjesë. Janë të trashë deri 3,5 m, të ndërtuar me gurë të mëdhenj, me punim të pakët, që duken si shkëmbinj të mëdhenj, të vendosur një mbi një pa ndonjë lidhje llaçi apo balte. Është ruajtur edhe një portë e “qytezës” (foto 1), kurse një tjetër u zbulua nga gërmimet e vitit 1963. Mure me karakter të tillë gjenden edhe në disa qendra të tjera si marshej (Shkodër), Dorëz (Tiranë) etj. dhe i quajnë zakonisht “ciklopike” meqë këto gurë (me gjatësi nganjëherë deri 5-6 m) krijojnë përshtypjen se duhet t'i kenë ngritur njerëz më të fortë se të sotmit — ciklopët, njerëzit mitologjikë me një sy. Kurse në të vërtetë nuk ishte forca e një personi “ciklop”, por fuqia e muskujve të gjithë fisit të bashkuar, që ngriti mure që edhe sot habisin syrin tonë.
Trupi i njeriut
Trupi studiohet nga profesionistë shëndetësorë, fiziologë, anatomistë dhe nga artistë për t'i ndihmuar ata në punën e tyre.
Gajtani
Punishtja e qeramikës
Në thellësi 3 metra nga sipërfaqja e tokës, u gjetën gjurmët e një ndërtese të gjatë, e cila ka qenë përdorur në shek. VII para e. sonë për prodhimin e qeramikës. Në të u gjet një kompleks me tre lloj furrash: furrë të mbyllur me skarë, të hapur dhe furrë të mbyllur pa skarë. Në afërsi të tyre janë gjetur skarco qeramike dhe veglat që përdornin për punimin e qeramikës...
Trupi i njeriut
Përbërja
Trupi i njeriut përbëhet nga elementë duke përfshirë hidrogjenin, oksigjenin, karbonin, kalciumin dhe fosforin. Këta elementë qëndrojnë në triliona qeliza dhe përbërës joqelizor të trupit.
Çamët
Në Mesjetë, popullsia ishte etnikisht e përzier dhe komplekse, informacioni mbi përbërjen etnike të rajonit gjatë shekujve mungon pothuajse plotësisht, me gjasa të mëdha që nuk u përshtatet standardeve "modele kombëtare", të krijuara nga lëvizjet nacionaliste të Shekullit XIX. Në regjistrimet greke, vetëm çamët myslimanë të rajonit numëroheshin si shqiptarë. Sipas regjistrimit grek të vitit 1913, 25.000 çam mysliman jetonin në atë kohë në rajonin e Çamërisë ndërsa çamët e krishterë llogariteshin me kombësi greke me qëllim asimilimin e tyre, nga një popullsi totale prej rreth 60.000 banorësh, në regjistrimin grek të vitit 1923 kishte 20.319 çam mysliman, në regjistrimin grek të vitit 1928, ishin 17.008 çam myslimanë. Regjistrimi i vetëm që ka numëruar popullsinë e krishterë shqiptare etnike në rajon ishte regjistrimi fashist italian i vitit 1941. Ky regjistrim zbuloi se në rajon jetonin 54,000 çam, nga të cilët 28,000 çam mysliman dhe 26,000 çam të krishterë dhe 20,000 banor të etnive të tjera. Pas luftës, genocidit Grek kundër shqiptarëve të Çamërisë sipas regjistrimeve greke që përfshinin grupet etniko-gjuhësore, në 1947 kishte 113 çam myslimanë dhe 127 çam mysliman në 1951. Në ditët e sotme në Shqipëri llogariten të jenë të paktën 250,000 çam pasardhës të çamëve që u larguan nga Çamëria në 1944 për ti shpëtuar genocidit grek kundër shqiptarëve në Çamëri. parapamje|majtas|Veshje tradicionale e [[Filatit (1913)]]
Trupi i njeriut
Përbërja
Trupi i një mashkulli të rritur është rreth 60% ujë për një përmbajtje totale uji prej rreth 42 litrash (9,2 galeri; 11 gal amerikanë). Ky është i përbërë nga rreth 19 litra (4,2 imp gal; 5,0 gal amerikanë) lëng jashtëqelizor duke përfshirë rreth 3,2 litra (0,70 imp gal; 0,85 US gal) plazmë gjaku dhe rreth 8,4 litra (1,8 imp gal; 2,2 gal amerikanë) lëng intersticial dhe rreth 23 litra (5.1 imp gal; 6.1 US gal) lëng brenda qelizave. Përmbajtja, aciditeti dhe përbërja e ujit brenda dhe jashtë qelizave ruhen me kujdes. Elektrolitet kryesore në ujin e trupit jashtë qelizave janë natriumi dhe kloruri, ndërsa brenda qelizave është kaliumi dhe fosfatet e tjera.
Çamët
Sipas nacionalistët grek, pas pushtimit italian të Shqipërisë në vitin 1939, çamët u bënë një mjet i spikatur propagandistik për italianët dhe elementët irredentistë mes tyre u bënë më të zëshëm. Si rrjedhojë, në prag të Luftës Greko-Italiane, autoritetet greke deportuan popullsinë e rritur mashkullore çame në kampet e internimit. Pas pushtimit të Greqisë, një pjesë e madhe e popullsisë myslimane çame bashkëpunoi me forcat italiane dhe gjermane. Kjo ngjalli pakënaqësi tek popullsia vendase greke dhe pas Luftës së Dytë Botërore e gjithë popullsia çame myslimane duhej të ikte në Shqipëri. Shumica e çamëve u vendosën në Shqipëri, ndërsa të tjerët formuan komunitete émigré në Turqi dhe SHBA, dhe sot pasardhësit e tyre vazhdojnë të jetojnë në këto vende. Që nga rënia e komunizmit në Shqipëri, çamët kanë bërë fushatë për të drejtën e kthimit në Greqi dhe rikthimin e pronave të konfiskuara.
Gajtani
Punishtja e qeramikës
Enët në këtë “punishte” bëheshin pa çark, megjithatë poçarët ilirë të kësaj kohe kishin arritur një mjeshtri të madhe. Enët i punonin me sipërfaqe të lëmuar e të shkëlqyeshme, modelimi i trungut të enës bëhesh me dorë të sigurt e harmoni.
Çamët
Emri
Emri Çam, së bashku me atë të rajonit, Çamëri, është nga një sllavisht e zhdukur vendase *čamŭ, vetë nga hidronimi vendas grek Thiamis (Θύαμις në greqisht, Kalamas në shqip). Një etimologji popullore ia atribuon emrin turqishtes cami (greqisht tzami), fjalë për fjalë, 'shkuarës i xhamisë, frekuentues i xhamisë' që me sa duket është përdorur nga të krishterët ortodoksë për pasardhësit e të konvertuarve myslimanë. Megjithatë, kjo nuk ka gjasa pasi kuptimi më i gjerë etnografik dhe dialektor i fjalës përfshin të gjithë popullsinë shqipfolëse të njësive rajonale të Thesprotisë dhe Prevezës të Epirit grek, si popullsinë myslimane ashtu edhe atë të krishterë.
Trupi i njeriut
Qelizat
Trupi përmban triliona qeliza, njësia themelore e jetës. Në maturim, ka afërsisht 30-37 trilion qeliza në trup, një vlerësim i arritur duke mbledhur numrin e qelizave të të gjitha organeve të trupit dhe llojeve të qelizave. Trupi është gjithashtu mikpritës i pothuajse të njëjtit numër qelizash jo-njerëzore, si dhe organizmave shumëqelizorë që banojnë në traktin gastrointestinal dhe në lëkurë. Jo të gjitha pjesët e trupit janë bërë nga qelizat. Qelizat qëndrojnë në një matricë jashtëqelizore që përbëhet nga proteina të tilla si kolagjeni, i rrethuar nga lëngje jashtëqelizore. Nga pesha 70 kg (150 lb) e një trupi mesatar njerëzor, gati 25 kg (55 lb) janë qeliza jo njerëzore ose material joqelizor si kocka dhe indi lidhor.
Çamët
Emri
Çamët përbëjnë pjesën më të madhe të pakicës së dikurshme të konsiderueshme shqiptare në zonën më të gjerë të rajonit të Epirit; jashtë Çamërisë janë vetëm dy fshatra shqipfolëse më në verilindje (afër Konicës në njësinë rajonale të Janinës), banorët e të cilëve i përkasin një nëngrupi tjetër shqiptar, atij të Labëve. Sot, në kontekstin grek, përdorimi i termit është bërë kryesisht i lidhur me ish pakicën myslimane.
Emërtimet etnike
Përpara vitit 1944, burimet greke shpesh i referoheshin çamëve si albanofone (greqisht: Αλβανόφωνοι) ose thjesht si shqiptarë të Epirit.
Në Greqi, çamët myslimanë përmendeshin me një sërë emrash nga autorë të ndryshëm. Ata quheshin "Albanoçamë" (Αλβανοτσάμηδες Alvanotsamides), dhe Turko-Shqiptarët (Τουρκαλβανοί Tourkalvanoi) ose "Turkoçamët" (Τουρκοτσάμηδες Tourkotsamides). Megjithatë, nga mesi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, termi turk dhe nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë e në vazhdim, terma derivatorë si Turkalvanoi janë përdorur si term, frazë dhe ose shprehje poshtëruese për popullsitë shqiptare myslimane nga popujt jomyslimanë të Ballkanit. Midis popullatës më të gjerë greqishtfolëse deri në periudhën e ndërmjetme, termi Arvanitis (shumës: Arvanites) përdorej për të përshkruar një shqipfolës pavarësisht nga përkatësitë e tyre fetare. Në Epir sot, termi arvanitas përdoret ende për një shqipfolës pavarësisht nga shtetësia dhe feja e tyre.
Gajtani
Punishtja e qeramikës
Vetë ndërtesa ishte me planimetri katërkëndëshe, me mure gardhi të suvatuar me baltë. Mbrenda në të u gjetën sopata guri, shpuese dhe gjylpana kocke ose bronzi ; bri një votre u gjend një pickër e vogël. Kjo “punishte” duhet të ketë zhvilluar një veprimtari të gjatë e të gjallë meqë në të përveç kompleksit që u përmend u gjetën edhe disa furra të tjera, në pjesë të ndryshme të banesës, të cilat ishin prishur dhe mbuluar me baltë.
Çamët
Emërtimet etnike
Në të njëjtën kohë, popullsia shqipfolëse në Thesproti, e cila shumë rrallë karakterizohet si çamë e krishterë, shpesh përmendet nga grekët si arvanitas (Αρβανίτες), që i referohet kryesisht grekëve albanofonë të Greqisë së Jugut, por përdoret zakonisht si për të gjithë qytetarët grek shqipfolës. Popullsia vendase greke i quan ata gjithashtu greko-çamë (Ελληνοτσάμηδες Elinotsamides), ndërsa shqiptarët myslimanë ndonjëherë i quajnë Kaur, që do të thotë "të pafe" dhe i referohet fesë së tyre. Ky term është përdorur nga shqiptarët myslimanë për jomyslimanët gjatë Perandorisë Osmane. Çamët ortodoksë përdorin emërtimin "Shqiptarët" për veten e tyre. Çamët në Turqi njihen me emrin Arnautë (Arnavutlar), që vlen për të gjithë shqiptarët etnikë në Turqi.
Gajtani
Lulëzimi i vendbanimit e shkatërrimi i tij
Në shek. III p.e.s. qyteza e Gajtanit arriti shkallën më të lartë të lulëzimit të vet. Është koha kur ilirët, në gjithë trevën e tyre, pësojnë një ngritje të ndjeshme ekonomike, e cila shfaqet në perfeksionimin e ndërtimeve e prodhimeve të artizanatit, në pasurimin e zhvillimin e mëtejshëm të kulturës së tyre. Në Gajtan kjo periudhë është e përfaqësuar kryesisht me qeramikën dhe objekte zbukurimi. Enët, në këtë kohë, punohen me çark, kanë shpesh një përpunim e pjekje mjaft të mirë. Në vend të motiveve zbukuruese monotone, që ndeshen në periudhat paraardhëse, në shek. III gjejmë thurje mjaft të bukura motivesh, që vihen gjithmonë në përshtatje me tektonikën e enës. «Gajtanasit» në këtë kohë kanë përvetësuar disa forma enësh të huaja, po në masën më të madhe ato kanë ruajtur të gjitha tiparet e kulturës së tyre materiale, duke e ngritur atë në një shkallë më të lartë profesionale dhe artistike. Objektet e zbukurimit të gjetura si gjilpëra e kapse argjendi janë të punuara me shije mjaft të hollë dhe zotësi teknike.
Rrathë simbolikë të diellit. Jeta në këtë vendbanim u ndërpre në shek. II para e.s. Në shtresat e kësaj kohe u gjetën gjurmë të mëdha djegiesh e shkatërrimi të furishme. Ushtritë romake që në këtë kohë pushtuan Shkodrën, me hekur e zjarr morën edhe këtë vendbanim, shkatërruan muret e rrethimit e me sa duket detyruan edhe popullsinë të largohet nga kalaja.
Besimi i gajtanasve të vjetër
Këto gjurmë të gjetura, tregojnë që ilirët e qytezës së Gajtanit ruajtën gjatë gjithë periudhave besimin e tyre tradicional për Diellin dhe rrjedhimisht edhe për tokën e fenomenet e natyrës. Provë bindëse është edhe fakti që gjatë gërmimeve trevjeçare nuk u gjet as edhe një figurë idhulli grek apo romak. Skulptura e gjetur në vitin 1872 është pa tjetër objekt i rastit i ardhur nga jashtë.
Punimet arkeologjike dhe studimi i materialeve të nxjerra nga gërmimi vërtetojnë që qyteza e Gajtanit, ka qenë e banuar që nga fundi i mijëvjeçarit të II para e.s. (dhe jo nga shek. IV p.e.s., siç mendohej nga disa arkeologë të huaj) e deri në shek. II p.e.s. Këto materiale të zbuluara janë interesante, sepse na njohin me vazhdimësi të kulturës ilire për një periudhë kaq të gjatë. Në to mund të ndjekim zhvillimin e kulturës ilire në gjysmën e parë të mijëvjeçarit të fundit para e.s. kur ajo shfaqet me forma më tipike dhe në ato të mëvonshmet kur ajo pëson një seri ndryshimesh të zhvillimit të vet të brendshëm.
Vëmendje të posaçme meritojnë materialet e shek. III-II p.e.s. sepse aty duket më tepër se kudo ruajtja me një xhelozi të madhe dhe zhvillimi i mëtejshëm i traditave ilire edhe në një kohë kur disa nga vendbanimet e tjera rrokën mjaft elementë të kulturave të huaja.
Shqiponja ngulfatëse e Guineas
thumb|300px|right|Shqiponja e Papua Guineas së Re Shqiponja e Papuave, Shqiponja ngulfatëse e Guineas ose Shqiponja Kapul (Harpyopsis novaeguineae) është një Lloj shpendi grabitqarë i cili është autokton në Ishullin e Guineas së Re. Është një Shqiponjë e fuqishme, e cila përveç regjioneve të maleve më të larta gjindet gjithkund në ishull. Gjinia është monotipike.
Përshkrimi
Kjo Shqiponjë në të gjitha anët është me ngjyrë kafe deri në të kaft në ngjyrë hiri, përpos koka e cila është me ngjyrë më të çelët. Sqepi i tij ka ngjyrë të zezë. Çafa dhe gjoksi janë në bazë të çelët me vija kafe-përhimt, barku dhe ana e poshtme e bishtit kanë shumë ngjyrë të çelët, gati të bardhë. Ngjyra e Irisit ndryshon me moshën, nga ngyra e kaftë në të verdhë dhe pastaj në të kuqe. Veçori tjetër janë këmbët e gjata e të verdha me thonjtë e zi e të fortë. Krahët i ka të shkurtë e të gjerë dhe bishtin e kanë të gjatë, kjo edhe i mundëson manovrime të shumta në mjedisin ku jeton.
Gjinitë në madhësi dhe peshë ndryshojnë shumë (meshkujt arrijnë vetëm rreth 64 % të masës së femrave), në ngjyrën e tyre nuk dallohen fare. Në vendin në të cilin është e përhapur kjo lloj shqiponje nuk ndërrohet me asnjë shpend tjetër grabitqarë.
Gjatësia e trupit sillet rreth 72 dhe 90 cm, hapja e krahëve te shqiponja shumë të mëdha sillet rreth 160 cm.
Ushqimi
Kjo shqiponjë ushqehet me marsupial dhe brejtës të vegjël. Përveç marsupialëve dhe brejtësve ushqehen edhe me gjarpëeinjë dhe zvarranikë të tjerë, poashtu edhe me kafshë shtëpiake siç janë qent dhe derrat.
Gjahun e zënë nëpër degë të lisave edhe nëpër tokë. Shpesh gjitarë të cilët jetojnë nëpër drunjë, si p.sh. Phalangeridae, gjuhen nga degët në tokë dhe pastaj i vrasin.
Rrezikimi
Për shkak të rrezikimit nga gjahtarët (pendlat e kësaj Shqiponje përdoren si stoli) dhe të humbjes së vendit ku jeton IUCN-ja këtë lloje e shtin në kategorinë e rrezikuar (vulnerable). Nuk mund të dihet numri i saktë e kësaj lloj Shqiponje, ndoshta në vendet e padepërtueshme të Guineas së Re ka shumë më shumë se sa që mendohet.
Dublini
Dublini (Irlandisht: Baile Átha Cliath) është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i Irlandës. E vendosur në një gji në bregun lindor, në grykëderdhjen e lumit Liffey, shtrihet në provincën e Leinsterit. Kufizohet në jug nga malet e Dublinit, një pjesë e vargmalit të maleve Wicklow. Ajo ka një popullsi të zonës urbane prej 1,173,179, ndërsa popullsia e Rajonit të Dublinit (tradicionalisht Qarku Dublin) që nga viti 2016 ishte 1,347,359. Popullsia e Zonës së Madhe të Dublinit ishte 1,904,806 për regjistrimin e vitit 2016.
Ekziston një debat arkeologjik në lidhje me saktësisht se ku dhe kur e ka origjinën Dublini, me një vendbanim të krijuar nga Gaelët gjatë ose para shekullit të 7-të e.r., dhe një vendbanim të dytë, Viking, pasues. Ndërsa Mbretëria e vogël e Dublinit, qyteti u rrit dhe u bë vendbanimi kryesor i Irlandës pas pushtimit norman. Qyteti u zgjerua me shpejtësi nga shekulli i 17-të dhe ishte për pak kohë qyteti i dytë më i madh në Perandorinë Britanike pas Akteve të Bashkimit në 1800. Pas pavarësisë në 1922, Dublini u bë kryeqyteti i Shtetit të Lirë Irlandez, i riemërtuar më vonë Irlandë.
Dublini është një qendër bashkëkohore dhe historike për arsimin, artin dhe kulturën, administratën dhe industrinë irlandeze. Që nga viti 2018, qyteti u rendit nga qytet global, me një renditje "Alfa minus", që e vendos atë si një nga tridhjetë qytetet më të mira në botë.
Petro Marko
Petro Marko (Dhërmi, 25 nëntor 1913 - Tiranë, 27 dhjetor 1991) ishte arsimtar, publicist, gazetar, anëtar i Grupit Komunist të Tiranës, interbrigadist e shkrimtar shqiptar. Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, në vitin 2003 dekoroi Petro Markon me Urdhrin "Nderi i Kombit".
Jeta
Pasi kreu shkollën u soll në Tiranë, takoi Hilë Mosin, asokohe ministër Arsimi. U caktua mësues në Dhërmi. Më pas transferohet për në Dhuvjan të Dropullit.
Më 1934 ishte pjesë e Grupit Komunist të Tiranës, duke marrë pjesë në takimet e të cilit pa ditur se kush ishte kryetari. Qëndron në kontakt të vazhdueshëm me shtypin e majtë, nepërmjet gazetave greke, të cilat ia jipte Asim Vokshi. Nga një ngatërresë që pati, u gjet preteksti se Petro i jepte nxënësve literaturë komuniste (akuzë e pavërtetë).
Shqyrton mundësinë të shkojë në Bashkimin Sovjetik, ku në atë kohë ishte dhe Sejfulla Maleshova, Ali Kelmendi e Tajar Zavalani, por bie poshtë si mundësi.
Kthehet pas vendosjes të qeverisë liberale të Mehdi beut, në nëntor pasi Branko Merxhani e Ismet Toto e thërrasin me rastin e hapjes së një gazete ("Koha e Re") si organ i qeverisë, iku prej aty pasi nuk iu pranua një artikull. Shëtiti nga një gazetë në tjetrën ("Illyria", etj.), dhe më 1936 boton revistën “ABC” bashkë me Branko Merxhanin, Dhimitër Godellin, Zavalanin, Migjenin, e cila u mbyll pas numrit të 1-rë nga regjimi zogist.
Takohet me Migjenin para se të niset (1937), dhe me të mbërrirë në Athinë merr anijen për në Marsejë; anija i ra përreth Mesdheut (Izmir, Xhafa, Aleksandri, Tripoli). Mbërrin në Marsejë, dhe gjen në Paris Llazar Fundon e Ali Kelmendin. Merr direktivat nga një shok serb që mbante si nofkë "Robert". Dhe caktohet kryetari i grupit prej 113 vetësh që u nis për në Albacete ku ishte qendra e Brigadave Internacionale. Bashkohet me vullnetarët e brigadës “Garibaldi” në Spanjë, shkon për në Kuintanar de la Republica. Merr pjesë në Mbledhjen e Shkrimtarëve Antifashistë në Valencia, ku ishin dhe Ernest Hemingway, Pablo Neruda, etj. Lëviz nga Estremadura, Aragona, Gondez e mandej prapë në Francë, ku herë në Paris e herë në Grenoble i financuar nga Ndihma e Kuqe Internacionale u ngarkua me agjitacionin në rininë universitare të Grenoble.
Në përfundim të Luftës Antifashiste në vitin '44 kthehet në Shqipëri duke organizuar edhe ardhjen e gati 300 Shqiptarëve të tjerë në kohën kur shqiptarët kishin mbetur pa kurrfarë organizimi.
Në fundin e 1944 gjendet në Shkodër në shtëpinë e Nush Topallit, kur po bastisej nga trupat jugosllave. Ftohet që të qëndrojë në krye të gazetës "Bashkimi" në Tiranë nga 1945-1947, nga një kontroll i befasishëm i gjejnë shkrime jashtë vijës së partisë, shkruan se Hysni Kapo e shpëtoi nga pushkatimi dhe u lirua më 15 maj 1950. Më 1957 mësues në teknikumin “8 nëntori”. 1973 i hiqet e drejta për botim.
Më 1975 i fusin në burg të birin, Jamarbërin. Romani "Çuka e shtegtarit" - 1980 si direktivë për autokritikë nga Partia; por s'ia pranuan e nuk u botua. Kjo për të vetmin shkak se nuk mund të pajtohej që në ditët e para të pushtetit me fillimin e diktaturës, e sidomos kur provoi t'i rezistojë diktatit që i vinte Shqipërisë asokohe nga jashtë, kryesisht nga Beogradi. Pas rrezimit te diktatures themelon se bashku me Sabri Godon dhe Vangjush Gambeten Partine Republikane te Shqiperise. Me 27 dhjetor 1991 vdes dhe varroset sipas amanetit me një ceremoni nga familja e ngushtë e tij.
Vepra
Ministri i Arsimit Mosi kur u takuan vetëm një herë, i tha:"Të shkruesh vjersha. Vjersha asht shprehja ma njerëzore e mendimit dhe e zemrës."Krijimi i parë i tij daton shumë herët, qysh në vitin 1930, data 9 dhjetor, pra kur ende ishte tepër i ri, vetëm 17 vjeç, boton poezinë e tij të parë “ Flamurit” në gazetën “Shqipëria e re”, nr. 448, f. 4, të Kostancës (Rumani), me pseudonimin Vlonjati. Dhe pas këtij viti deri sa mbyll sytë, ai shkruan pothuajse në të gjitha gjinitë letrare, që nga poezia e deri tek dramaturgjia. Numërohen mbi 50 organe shtypi ku ndihet pena e tij. Me qindra poezi, tregime, fragmente romanesh, shkrime publicistike, përkthime nga autorë të ndryshëm, veçanërisht ata hispanikë zënë vend në këto organe. Shquajnë shqipërimet nga Rafael Alberto dhe Federiko Garsia Lorka, si një shërbim plot dashuri e talent, krahas 7 autorëve të tjerë, kryesisht poetë.
Shih edhe
Lista e vullnetarëve shqiptarë në luftën qytetare të Spanjës
La Bisbal de Falset
La Bisbal de Falset është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Priorat, të provincës Tarragona, në Katalonia. La Bisbal de Falset ka 237 banorë (2009), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 14.5 km2.
Lidhje të jashtme
La Bisbal de Falset
Çarraniku
Çarraniku koçek i vogël prej thuprash ose prej dërrasash të holla, i ngritur lart mbi tokë zakonisht jashtë shtëpisë, për të mbajtur të freskët bulmetin.
Odhise Grillo
djathtas|frameless|220x220px|[[Odhise Grillo]] Odhise Grillo (Vuno, 21 mars 1932 - Tiranë, 24 shtator 2003) ishte një shkrimtar i njohur shqiptar, duke lëvruar më së shumti letërsinë për fëmijë.
Biografia
U lind më 21 mars 1932 në Vuno të Himarës. Studioi gjuhë-letërsi dhe gazetari në Universitetin e Tiranës në vitin 1962. Mbas mbarimit te studimeve punoi si redaktor ne revisten "Hosteni" (ishte vetem 17 vjec), për të vazhduar më tej në Shtëpine Qëndrore të Krijimtarisë Popullore, ku drejtoi revistat "Bota e fëmijeve" dhe "Kultura Popullore" dhe deri sa doli në pension punoi në shtëpinë botuese Naim Frasheri, fillimisht si redaktor, e me pas si shef i redaksisë së letërsisë për femije. Mbas pensionit punoi si redaktor në shtepinë botuese "Toena".
Librin e parë me vjersha e botoi në vitin 1954, i titulluar "Shtatë ngjyrat".
Grillo shkroi e botoi me shume se çdo shkrimtar tjetër i kësaj letërsisë dhe ne veprën e tij rroku tema e fusha te mbështetura ne motivet popullore e veçanërisht vend lindjes se tij, Vunoit. Ai përpiqej gjithmonë te sillte diçka te re ne letërsi dhe e pasuroi atë me risi, përvoja elemente dhe format te reja artistike. Ai kishte lindur për te shkruar letërsi për fëmije, duke qene një krijues i mirëfillte i saj dhe iu përkushtua asaj tere jetën, me talentin, pasionin dhe aftësitë krijuese qe zotëronte.
Shkrimtarit bashkëkohor te letërsisë për fëmije Odhise Grillo ju dha medalja "2000 Milenium" e institutit biografik ndërkombëtar të Amerikës. Kjo medalje u jepet njerëzve qe radhiten përkrah personave më të shquar në fushën e letërsisë. Shkrimtari Grillo ka botuar mbi 120 libra për fëmije ne proze, poezi, studime kritike dhe te tjera. Grillo është perfshire ne edicionin e 16, "International Authors and Writers Who's Who" 199/2000, botim i qendres biografike te Cambridge-it në Angli (IBC). Ai drejtoi per me shume se dhjete vjet Shoqaten Mbarekombetare te Shkrimtareve per Femije e te Rinj, si kryetar e se fundmi si president. Gjithashtu Grillo eshte nderuar me titujt Mjeshter I Madh, Laureat i cmimit te Republikes.