cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muharrem Ibrahimi
Major - Muharrem Ibrahimi Ushtarak shqiptar, Shef i Zonës Operative te Karadakut Muharrem Ibrahimi, u lind në një familje 9 anëtarëshe qytetare, prej nënës Xhemile dhe babait Raifit, familje kjo që ka prejardhjen prej fshatit Ivajë të Rrethit të Leskocit, e cila ishte shpërngulur me dhunë qysh në vitin 1878. Shkollimin fillor dhe të mesëm i kreu në vendlindje gjegjësisht në Gjilan.
Qysh si fëmijë kishte shprehur dëshirën të bëhej ushtarak. Babai i tij Raifi, duke e parë dëshirën e tij të madhe dhe i vetëdijshëm se edhe shqiptarëve iu nevojiten ushtarakët, e dërgoi në Akademinë Ushtarake, dega e Këmbësorisë, të cilën me sukses e kreu në Beograd dhe në Sarajevë.
Atë botë, ishte nder që një shqiptar të bëhej oficer i Armatës, sepse ishin shumë të rrallë të rinjtë që përcaktoheshin për studimin e artit ushtarak.
Karrierën e tij prej ushtaraku e filloi në Maribor të Sllovenisë. Ishte shumë i dëshiruar dhe i respektuar nga ushtarët shqiptarë që e kryenin shërbimin ushtarak atje.
Muharremi, vazhdimisht i këshillonte ushtaret që të mos bien nën provokimet e armikut dhe iu ndihmonte. Ishte shumë i adhuruar edhe prej qytetarëve shqiptarë që punonin dhe jetonin atje, për çka ishte vazhdimisht edhe nën përcjellje të Sigurimit Ushtarak.
Me fillimin e shpartallimit të ish – Jugosllavisë dhe fillimin e luftës në Slloveni, Muharrem Ibrahimi dërgohet në Murska Sobota dhe Shëntil, ku i kurdiset një pritë, në të cilën plagoset më datën 28 qershor 1991. Sllovenët i afrojnë dezertim, por për shkak të sigurisë së ushtarëve të tjerë shqiptarë, nuk pranoi që të dezertojë.
Pas shërimit, më 1992 vazhdon në Trebinje e mandej transferohet me shërbim në Mitrovicën e Kosovës. Muharremi, i pa kënaqur me padrejtësitë ndaj shqiptarëve, vendosë që ta braktisë Armatën, por me insistimin e aktivistëve lokal të atëhershëm: Halit Zymberit dhe Nazmi Musës, vazhdon punën me shumë vështirësi. Në Mitrovicë, ishte i përcjellë dhe i provokuar nga kolegët dhe ushtarët serb.
Më 1997, transferohet në Ferizaj, ku e merr gradën ushtarake “Major”. Me fillimin e luftës në Drenicë, ai shprehë gatishmërinë që të kyçet në luftë, por udhëzohet që për shkak të nevojave të atëhershme, të qëndrojë deri sa është e mundur. Përmes shokëve shumë të besueshëm : Halit Zymberit e Hasan Agushit, Zonës Operative të Nerodimjes i jepte informatat për kazermën e Ferizajt, pozitat, planet, potencialin ushtarak, armatimin etj. Detyra e tij ishte që të alarmonte në rast nevoje përmes një lidhje shumë sekrete, të cilët ishin të gatshëm edhe ta evakuonin në një vend të caktuar.
Më 3 qershor, i jepet urdhri që të shkojë në luftë kundër shqiptarëve! Muharremi, këtë e refuzon kategorikisht, me arsyetimin se duhej ta shëronte djalin e sëmurë! Me mbarimin e shërimit të djalit të vogël ai jep dorheqje,me arsyetimin se duhet te qendroj pran djalit. Me 23 mars Gruan dhe dy fëmijët e tij i dërgon në Turqi. Gruan e porositi që të kujdeset për fëmijët, me që edhe ajo e dinte për qëllimet e tija!
Më 25 Mars 1999, njoftohet se ka ardhur koha që të shkojë në luftë, në radhë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Në radhët e UÇK-së, përmes Elhami Bajramit, kyçet bashkë me shokët: Afrim Myrtaj, Rexhep Jahiun, Bekim Murtezin, Sami Ahmetin dhe të tjerë.
Si ushtarak profesionist, punon në stërvitjen e ushtarëve të rinj dhe ngritjen e moralit të ushtarëve, ku u emërua Shef i Shtabit të Zonës.
Canillo
Qytet dhe njësi adninistrative në Andorrë me një sipërfaqe prej 121 km2 dhe 3.707 banorë. Në përbërje të qytetitt hynë dhe fshatrat: Soldeu, Bordes d'Envalira, El Tarter, Sant Pere, Ransol, Els Plans, El Vilar, l'Armiana, l'Aldosa, El Forn, Prats, Meritxell, Molleres
Brezat (roman)
Brezat roman me autor Fatmir Gjata. Botuar në Tiranë në vitin 1968 nga "Naim Frashëri". Libri ka 209 faqe.
Politika e Mbrojtjes
Politika e mbrojtjes ka një historik te gjatë d.m.th qysh në kohën e hershme njerëzit janë munduar të hartojnë rregulla të cilat e mbronin shtetin nga grupe vandaliste kurse sot ka marrë një stad rajonal për mbrojtjen e imazhit nga agresorë që e shkelin integritetin.
[[Media:Shembull.ogg]]
Wikitravel
right|200px|Wikitravel logo
Shume e rendesishme
'Nga fillimi i 2009 u shtrua edhe kerkesa per ta bere ne gjuhen shqipe.
'''Deri me sot jane vetem tre perdorues qe jane te gatshem ta celin ne gjuhen shqipe.
Wikitravel
Wikitravel është një projekt interneti që synon të jetë si një libër udhëtimi për të gjithë botën.
Wikitravel duhet tu përshtatet nevojave të udhëtareve dhe pushuesve, që të kenë mundësinë për mënyrën sa më të shpejte të udhëtimit.
Për të bërë të mundur që secili të ndihmoje Wikitravel është ndërtuar Wiki dhe përdor persoftware MediaWiki. Projekti është frymëzuar nga Wikipedia, por nuk është një projekt motër dhe nuk mbahet nga Fondacioni Wikimedia.
Në gjuhet e tjera
Në prill 2007 ekzistonin pesëmbëdhjete variante gjuhësore, faktikisht në gjuhet (duke zbritur sipas madhësisë) anglisht, italisht, gjermanisht, japonisht, frëngjisht, portugeze, spanjisht, suedisht, holandisht, katalanisht, rumanisht, esperanto, hungarisht, polonisht, finlandisht dhe hindi.
Në 23 mars 2007, Wikitravel ka 28099 artikuj në gjithë gjuhët.
Si te Wikimedia projektet përdoret edhe te Wikitravel licenca Copyleft "Creative Commons Attribution-ShareAlike", kjo lejon që të kopjohen përmbajtja e faqeve.
Lista e personaliteteve shqiptare: I
Kjo është lista e personaliteteve shqiptare me ndikim kombëtar dhe ndërkombëtar (shkronja I)''.
Wikitravel
Në gjuhet e tjera
Më 1 maj 2007 Wikitravel fitoi Webby Award në kategorinë "udhëtime".
Në 2007 nisi Wikitravel Extra (ende në Beta-Test). Këtu mundën përdoruesit e Wikitravel të shkruajnë blog dhe të diskutojnë mbi pervojet e veta të udhëtimeve që kanë bërë.
Ne shqip
'''Nga fillimi i 2009 u shtrua edhe kerkesa per ta bere ne gjuhen shqipe. Deri me sot jane vetem dy perdorues qe jane te gatshem ta celin ne gjuhen shqipe. Dhe kerkohet dhe nje i trete.'''
Tregime të zgjedhura (Fatmir Gjata)
Tregime të zgjedhura me autor Fatmir Gjata. Botuar në Tiranë në vitin 1973 nga "Naim Frashëri". Libri ka 367 faqe.
Castilruiz
300px|right Castilruiz është një bashki në provincën e Soria-s, Castile dhe Leon, në Spanjë.
Provinca Giresun
300px|thumb|Vendndodhjet e Giresuni Giresuni është qytet në Turqi.
Alucra, Bulancak, Çamoluk, Çanakçı, Dereli, Doğankent, Espiye, Eynesil, Giresuni, Görele, Güce, Keşap, Piraziz, Şebinkarahisar, Tirebolu, Yağlıdere.
Ujët fle, hasmi s'fle
Ujët fle, hasmi s'fle novelë me autor Fatmir Gjata. Botuar në Tiranë në vitin 1951 nga "Naim Frashëri". Libri ka 98 faqe.
Gjuha lit
Leet ose gjuha lit është një gjuhë e koduar e komunikimit me shkrim e cila bazohet në disa rregulla të cilat i njohin bashkëbiseduesit dhe që përdoret më së shumti në Internet. Kështu qarkullon thënja se shifra "1337" i përgjegjet fjalës angleze "leet" d.m.th gjuha lit apo gjuha 1337. Fjala leet vjen nga elite.
Përdoret nga të rinjtë evropian për të komunikuar ndërveti dhe i afrohet formës së komunikimit "sms".
Lee County (Georgia)
Lee County është një nga  qarqet në shtetin federal Georgia të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Kristo Luarasi
Kristo Luarasi ose Kristo Kici (Luaras, 15 dhjetor 1875 - Tiranë, 8 korrik 1934) ka qenë botues dhe veprimtar i çështjes shqiptare.
Jeta
U lind në vitin 1875 në Luaras te Kolonjës, i biri i Papa Stefan Kicit prej të cilit nxuri shqipen. Nxuri në shkollën e Hotovës, ku i dha mësim Petro Nini Luarasi. Si shumë bashkëkrahinar të tij vajti në mërgim, dhe posaçërisht në Rumani, u vendos në Bukuresht ku lëvizja çlirimtare e shqiptare po ecte përpara me botimin e librave në gjuhën amtare. Kristoja hyri në shkollën që kish hapur në Bukuresht atdhetari Nikolla Naço; njëkohësisht ai mësonte në një shtypshkronjë rumune mjeshtërinë e tipografit. Punon për traktatin teologjiko-filozofik, Fletore e Bektashinjet të Naimit.
Nga viti 1896 bashkë me Kosta Jani Trebickën shkoi në Bullgari dhe u vendos në Sofje, ku shqiptarët e mërguar në këtë qytet me 1893 kishin themeluar shoqërinë “Dëshira” e cila, si edhe shoqëritë e tjera te mërgimit, zhvillonte një veprimtari kulturore me qëllime te qarta politike. Me ndërhyrjen e kryetarit të shoqatës, Dhimitër Mole, Kristua punoi në shtypshkronjën e shtetit me të mbërritur. Shoqata më ngriti 1896-en një shtypshkronjë te thjeshte, pas ca kohe Jani u tërhoq, u mor me punë te tjera, prandaj shtypshkronjën te cilës i vuri emrin kuptimplotë “Mbrothësia” e mbajti vetë Luarasi.
Shtypshkronja “Mbrothësia” shtypi abetare, gramatika, libra te këndimit dhe te shkencave. Kristo së bashku me Kostën dhe Mithat bej Frashërin arriti të botojë Ditërëfenjës-in ose Kalendarin Kombiar që u botua përvit me ndonjë shkëputje prej 1897 gjer më 1928. Shtypshkronja pati meritë për përhapjen e letrave shqipe dhe botimin e 37 vëllimeve që nga vëllezërit Frashëri, kristomatitë e përgatitura nga Gjergj Qiriazi, "Valët e Detit" te Spiro Dines, Hoxhë Vokës, etj. Në vitin 1899 Kristo P. Luarasi, sipas porosise që kishte marre edhe nga kryesia e shoqërisë “Dëshira” u nis për në Shqipëri, Kalabri e Siçili tek arbëreshët e Italisë, Stamboll, për t'u takuar me vëllezërit Frashëri. Qëllimi i këtij udhëtimi ishte që duke u vënë në kontakt me rilindasit më të shquar të kohës të hartonin një program te përbashkët për botimin e librave te tyre në shtypshkronjën “Mbrothësia” me alfabetin e Stambollit. Pasi u kthye në Sofje, me 23 shtator 1900, ai i dërgoi një letër përkrahësit dhe mësuesit te tij në Bukuresht, Nikolla Naços, ku, si përshkruan përipecitë e udhëtimit gjatë te cilit ai ishte i pajisur me tri pasaporta të rreme për t'u shpëtuar ndjekjeve që autoritetet turke u bënin te gjithë atyre që lëviznin me botime shqipe në duar, ndër te tjera, nënvizon se për mbarëvajtjen e përhapjes e kulturës dhe të librit shqip shihet i nevojshëm krijimi sa më parë i një “shoqërie për shkollat dhe i një shoqërie për të shtypur librat”. Ndërkohe Shahin Kolonja ndodhet në Sofje, dhe, pas punës përgatitore për grumbullimin e lëndes, me 1 nëntor 1901, në shtypshkronjën “Mbrothësia” u shtyp numri i parë i gazetës "Drita" me ndihmën austro-hungareze, të cilën e botoi prej 1901 deri më 1908. Abetaret e Shoqërisë së Stambollës u ribotuan dendur për t'u shpërndarë n'atdhe U martua në vitin 1904 me Polikseni Dhespotin nga Lunxhëria që ishte mësuesja e pare e shkollës se pare te vashave në Korçë. Pati tre djem dhe një vajzë. Më i madhi Thomai që pat mbaruar shkollën për diplomaci, Skënderi që mbaroi shkollën për inxhinier-arkitekt dhe Theodhorin i cili punoi për gjithë kohën në shtypshkronjë te cilën e administroi edhe pas vdekjes së Kristos, si dhe vajzën Margarita.
Duke u kthyer nga një udhëtim në Manastir e në Selanik i dërgoi “Pleqërisë së shoqërisë Bashkimi” në Bukuresht me 22 gusht 1908 ku në mes te tjerash shkruante: ”... Qëllimi ynë është tani që të vete në Selanik, sëbashku me shtypshkronjën.” Synimi kryesise se shoqërisë “Dëshira” si edhe i botuesit e drejtuesit te “Mbrothësisë” Kristo P. Luarasi ishte që arma e fuqishme e botimeve në gjuhën shqipe të ndikonte në mënyre sa më të fortë në lartësimin e ndjenjës kombëtare. Për ketë arsye u vendos transferimi i shtypshkronjës nga Sofja në qytetin e Selanikut, i cili ishte në atë kohë jo vetëm një qendër e rëndësishme e perandorisë turke po edhe një qendër e madhe e grumbullit të shqiptarëve kalimtarë, nëpunës e ushtrues mjeshtërish te ndryshme. Më 1908 Shahini u zgjodh deputet në Mexhlisin Osman, duke hequr kështu dorë nga gazeta, vendin e të cilës e zuri "Liri e Cqipεrisε" numrat e së cilës dolën në fillim në Sofje e mandej në Selanik 1911-'15.
Më 3 nëntor 1911 në Sofje gjehet Fan Noli, i ftuar nga kolonia shqiptare me nisëm të Kristos, ku ai mbajti dy mesha në gjuhën shqipe. Sinodi i popullit bullgar vuri në dispozicion te tij kishën “Sveti Spas”. Vizitoi shtypshkronjën “Mbrothësia” dhe shtëpinë e Kristos.
Në vitin 1922 Kristoja u transferua familjarisht dhe me te gjithë shtypshkronjën në Tiranë ku vazhdoi punën e tij te mëparshme. Ai vdiq me 7 korrik 1934 në Tirane. Në vitin 1937 Theodhori që administronte shtypshkronjën i ndërroi emrin asaj duke ia kthyer në shtëpia botuese “Kristo Luarasi”. Kështu ajo vazhdoi deri në vitin 1947 kur u shtetëzua pa asnjë shpërblim nga qeveria komuniste e asaj kohe.
Centenera de Andaluz
300px|right Centenera de Andaluz është një bashki në provincën e Soria-s, Castile dhe Leon, në Spanjë.
Encamp
Vendbanim dhe njësi adninistrative në qendër të Andorrës me një sipërfaqe prej 74 km2 dhe 11.832 banorë. Enkampi (Encamp) ndodhet në një lartësi mbidetare prej afro 1300m. Në përbërje të qytetit hyjnë fshatrat: Encamp, le Tremat, la Mosquera, les Bons, Vila, le Pas de la Case, Grau Roig.
Zhan de la Fonten
Zhan de la Fonten (Francës : Jean de la Fontaine) lindi më 8 korrik të vitit 1621, vdiq më 13 prill të vitit 1695.
Ai ishte poeti kombëtar i Francës, njëri ndër krijuesit më prodhimtarë në botë që shkroi pothuaj në të gjitha gjinitë, por shkëlqeu veçanërisht me fabulat e mrekullueshme, të cilat e vunë në radhët e fabulistëve më të mëdhenj të botës.
Sipas Flaubert, ai ishte i vetmi poet francez për të kuptuar dhe të zotëruar cilësi të gjuhës franceze para Hugo. Një grup i pullave postare festuar La Fontaine dhe fabulën është lëshuar nga Franca në vitin 1995.
La Fontaine ka lindur në Francë. Babai i tij ishte Charles de La Fontaine, - një lloj i zëvendës të endacak - i Dukatit të Château të Thierry, nëna e tij ishte Françoise Pidoux. Të dyja palët e familjes së tij ishin të klasës më të lartë e mesme provinciale, edhe pse ata nuk ishin fisnike, babai i tij ishte mjaft i pasur.
Në vitin 1682 ai ishte, në më shumë se gjashtëdhjetë vjeç, i njohur si një nga njerëzit e parë të letrave të Francës. Madame de Sévigné, një nga kritikët soundest letrare të kohës, dhe në asnjë mënyrë nuk e dhëna për të lëvduar risi thjeshtë, kishte folur për mbledhjen e tij të dytë të Fabula të botuara në dimrin e 1678 si hyjnore, dhe kjo është shumë e sigurtë se kjo ishte Opinioni i përgjithshëm. Kjo nuk ishte e paarsyeshme, prandaj, se ai duhet të paraqesë veten të Académie Française, dhe, edhe pse subjektet e Contes tij ishin llogaritur zor to marr me të mirë atë kuvend i hijshëm, ndërsa lidhja e tij për Fouquet dhe për më shumë se një përfaqësues i partisë Frondeur vjetër e bëri atë të dyshuarin për Colbert dhe mbretit, shumica e anëtarëve ishin miqtë e tij personale.
Ai u propozua të parë në vitin 1682, por u refuzua për Marquis de Dangeau. Colbert tjetër vit vdiq dhe La Fontaine u propozua përsëri. Boileau ishte gjithashtu një kandidat, por votimi i parë i dha fabulist gjashtëmbëdhjetë votat kundër shtatë vetëm për kritik. Mbreti, të cilit miratimi ishte e nevojshme, jo vetëm për zgjedhje, por për një votim të dytë në rastin e dështimit të një shumice absolute, ishte i sëmurë i kënaqur, dhe zgjedhjet u la në pritje. Një tjetër vend bosh ka ndodhur, megjithatë, disa muaj më vonë, dhe në këtë Boileau u zgjodh. Mbreti nxitoi të miratojë zgjedhjen e pakursyer, duke shtuar, Vous pouvez incessamment recevoir La Fontaine, il a d'promis arsyeja e të qenit i urtë.
Një skenë nga Puni histori La Fontaine-s Le mburranik nga Nicolas Lancret, e Musee du Louvre Pranimi i tij ishte në mënyrë të tërthortë shkaku i vetëm grindje serioze letrare të jetës së tij. Një mosmarrëveshje u zhvillua midis Akademisë dhe një nga anëtarët e saj, Antoine Furetière, në temën e fjalorit francez të kësaj të fundit, i cili u vendos të jetë një shkelje e privilegjeve të korporatave të Akademisë. Furetire, një njeri i pa aftësisë së vogël, me hidhërim sulmuar ato që ai konsiderohet të jetë armiqtë e tij, dhe në mesin e tyre La Fontaine, të cilit i pafat Contes bëri çuditërisht të pambrojtur, mbledhjen e tij të dytë nga këto tregime që kanë qenë subjekt i një dënimi të policisë. Vdekja e autorit të Bourgeois romake, megjithatë, i dha fund në këtë grindje.
Menjëherë pas kësaj La Fontaine ka pasur një pjesë në një çështje akoma më e famshme, e festoi zenkat e lashtë-dhe-moderne në të cilën Boileau dhe Charles Perrault ishin shefat, dhe në të cilin La Fontaine (edhe pse ai kishte qenë i veçuar posaçërisht nga Perrault për krahasim të favorshme me Ezopi dhe Phaedrus) mori anën e lashtë. Rreth kohës njëjtin 1685-1687) ai u njoh e fundit i ushtrive të tij dhe shumë mbrojtës, zot dhe Madame d'Hervart, dhe ra në dashuri me një Ulrich caktuar padrone, një zonjë e disa pozicion, por me karakter të dyshimtë. Kjo njohje u shoqërua me një familjaritet të madh me Vendôme, të Chaulieu dhe pjesës tjetër të shthurur taraf të Tempullit, por, edhe pse Madame de la Sablière kishte dhënë gjatë veten deri pothuajse tërësisht në vepra të mira dhe të ushtrimeve fetare, La Fonten vazhdon një i burgosur të shtëpia e saj deri në vdekjen e saj në 1693.
Ajo që pasoi është thënë në një nga më të njohur nga tregimet shumë influencë në natyrën e tij fëmijëror. Hervart në dëgjimin e vdekjes, kishte përcaktuar në të njëjtën kohë për të gjetur La Fontaine. Ai u takua atë në rrugë në pikëllim të madh, dhe iu lut për të bërë shtëpinë e tij në shtëpinë e tij. J'y allais ishte La përgjigje Fontaines. Ai kishte pësuar tashmë procesin e konvertimit gjatë një sëmundjeje të rëndë vit më parë. Një prift i ri energjik, M. Poucet, kishin sjellë atë, jo të vërtetë për të kuptuar, por të njohë pahijshme e Contes, dhe thuhet se shkatërrimi i një lojë të ri të disa merita u kërkuar dhe paraqitur si një provë e pendim.
Një histori e këndshme është thënë nga Duka të rinj të burgundy, nxënës Fenelon, i cili atëherë ishte vetëm njëmbëdhjetë vjeç, duke dërguar 50 Louis në La Fontaine si një dhuratë e lëvizjes së tij. Por, edhe pse La Fontaine gjetën për herë të, ai ishte thyer nga mosha dhe dobësi, dhe ushtria e tij i ri kishte për infermiere në vend se të argëtojë atë, që ata e bënë me shumë kujdes dhe me mirësi. Ai e bëri punën pak më shumë, duke përfunduar fabulën e tij ndër të tjera, por ai nuk ka mbijetuar Madame de la Sablière shumë më shumë se dy vjet, po vdes më 13 prill 1695, në moshën shtatëdhjetë e tre. Kur Pere Lachaise Varrezat hapen në Paris, mbetjet Lafontaine u zhvendos atje. Gruaja e tij e shpëtoi atë gati pesëmbëdhjetë vjet.
Karakteri kurioz personale e La Fontaine, si ajo e disa burra të tjerë të letrave, ka qenë i mishëruar në një lloj legjende nga tradita letrare. Në një moshë të re mungesa e tij e mendjes dhe indiferencë për biznesin i dha një subjekt në Gédéon Réaux Tallemant des. Bashkëkohësit e tij më vonë ndihmuan të rritet përrallë, dhe shekulli i 18 në fund e pranoi atë, duke përfshirë edhe anekdota e takimit të tij birin e tij, duke u thënë kush ishte ai, dhe remarking, Ah, po, unë mendova se e kishte parë atë diku!, E tij duke këmbëngulur për të luftuar një duel me një admirues supozuar të gruas së tij, dhe pastaj lutnin për të vizituar në shtëpinë e tij ashtu si më parë; e tij shkon në kompani me stockings tij anën e gabuar jashtë, dhe c, me, për një tjetër, ato të tij. ngathtësi dhe heshtja, nëse nuk vrazhdësi pozitiv në kompani.
Ajo duhet të mbahet mend, si një koment mbi përshkrimin e pafavorshme nga Jean de La Bruyère, se La Fonten ishte një mik të veçantë dhe aleat i Benserade, armiku kryesor La Bruyere s letrare. Por pas gjithë zbritjeve shumë do të mbeten, sidomos kur ajo është mbajtur mend se një nga autoritetet kryesore për këto anekdota është Louis Racine, një njeri që zotëronte inteligjencën dhe vlerën morale, dhe që ka marrë ato nga babai i tij, shoku i bashkangjitur La Fontaine-së për më shumë se tridhjetë vjet. Ndoshta regjistrimi më i mirë vlen për të gjitha këto histori është një nga kuartet COLOMBIER Vieux, i cili tregon se si Moliere, ndërsa Racine dhe Boileau u ushtruar lajthis e tyre mbi le Bonhomme ose Le Bon (nga të dyja që Titujt La Fonten ishte i njohur ceremoni), u shpreh për një soditës, Nr Beaux esprits ont faire beau, ILS n'effaceront PAS le Bonhomme.Ai ishte budall ta Dini
ai ishte budall
Zemër shqiptare (tregime)
Zemër shqiptare tregime me autor Fatmir Gjata. Botuar në Tiranë në vitin 1965 nga Instituti i Studimeve dhe Botimeve Shkollore. Libri ka 36 faqe me ilustrime.
Andorra la Vella
Andorra la Vella është kryeqyteti i Principatës së Andorrës dhe ndodhet në lindje të Pireneit në mes të Francës dhe Spanjës. Gjithashtu është edhe emri i njësisë administrative.
Industria kryesore është turizmi, megjithëse vendi fiton gjithashtu të ardhura të huaja nga të qenit një parajsë fiskale. Mobiljet dhe rakia janë prodhime vendase. Duke qenë në një lartësi prej 1,023 m, ai është kryeqyteti më i lartë në Evropë dhe një vendpushim popullor skish.
Emri
Andorra la Vella do të thotë "Andorra qyteti", për ta dalluar atë nga Principata e Andorrës në tërësi. Edhe pse në katalanisht fjala vella (si frëngjisht vieille) rrjedh nga fjala latine vetula që do të thotë "i vjetër", Vella këtu (si frëngjisht ville dhe katalanisht vila) rrjedh nga fjala latine villa dhe do të thotë "qytet".
Historia
parapamje|majtas|Kisha e Shën Andreu Vendi i Andorra la Vella është vendosur që para epokës së krishterë - veçanërisht nga fisi Andosin nga neoliti i vonë. Shteti është një nga Marca Hispanica e krijuar dhe mbrojtur nga Karli i Madh në shekullin e tetë si një tampon nga kolonët maure në Gadishullin Iberik.
Vendbanimi i Andorra la Vella ka qenë qyteti kryesor i Andorrës që nga viti 1278 kur bashkë-princat francezë dhe episkopalët ranë dakord për një sundim të përbashkët. Qyteti i vjetër i Andorra la Vella - Barri Antic - përfshin rrugë dhe ndërtesa që datojnë nga kjo kohë. Ndërtesa e saj më e shquar është Casa de la Vall - e ndërtuar në fillim të shekullit të gjashtëmbëdhjetë - e cila ka qenë shtëpia parlamentare e shtetit që nga viti 1702. Andorra la Vella ishte, gjatë kësaj periudhe, kryeqyteti i një shteti kryesisht të izoluar dhe feudal, i cili ruajti pavarësia për shkak të këtij parimi të bashkësovranitetit.
Deri në shekullin e njëzetë, zona përreth Andorra la Vella mbeti kryesisht e harruar. Pas trazirave politike në vitet 1930 dhe një përpjekje për grusht shteti nga Boris Skossyreff, u zhvillua një demokraci joformale.
Në vitin 1993, kushtetuta e parë e vendit zyrtarizoi këtë demokraci parlamentare me degë ekzekutive, legjislative dhe gjyqësore të vendosura në Andorra la Vella.
Gjatë kësaj periudhe, Andorra u zhvillua gjithashtu si një parajsë fiskale, duke rezultuar në ndërtimin e zyrave moderne bankare në Andorra La Vella. Qyteti zhvilloi gjithashtu objektet e tij të skijimit, në atë masë që Andorra la Vella ishte qyteti aplikues i Andorrës për Lojërat Olimpike Dimërore XXI, Lojërat Olimpike Dimërore 2010. Megjithatë, Andorra la Vella nuk u përzgjodh nga KOK si qytet kandidat, pas raportit të vlerësimit të një komisioni të KOK. Ajo gjithashtu priti lojërat e 1991 dhe 2005 të Shteteve të Vogla të Evropës.
Gjeografia
Andorra la Vella ndodhet në jugperëndim të Andorrës, në bashkimin e dy përrenjve malorë, Valira del Nord (Valira Veriore) dhe Valira de l'Orient (Valira Lindore), të cilat bashkohen për të formuar Gran Valira. Ngjitet me zonën urbane të Escaldes-Engordany. Qyteti është 1,023 metra mbi nivelin e detit.
Kultura
Qyteti është qendra kulturore e vendit, me Sallën e Ekspozitave Qeveritare që vepron si teatër dhe muze kryesor. Sheshi jashtë ndërtesës së parlamentit është gjithashtu vendndodhja e një sërë ngjarjesh dhe qyteti pret një festival muzikor çdo dimër.
Gjuhët
Gjuha zyrtare është katalanishtja, megjithëse fliten gjithashtu spanjisht, portugalisht dhe frëngjisht. Shumica e banorëve janë katolikë romak, me një jetëgjatësi të lartë mbi 80 vjet.
Shumzim Krasniqi
Shumzim Krasniqi 02.10.1965 Prishtinë
Të arriturat dhe rezultatet në sportin e Karatesë
1979 Fillimi i marrjes me karate ne Sh.f.Faik Konica (ish Acamoroviç) Klubi i Karatesë “Prishtina” të cilin atëbotë e udhëheqte z.Ekrem Taraku. Në vitin 1984 Shumzim Krasniqi fitoi titullin Mjeshtër i Karatesë Brezi i Zi 1 Dan, në provimin që u mbajt para ekspertit të shquar botëror prof. Taiji Kase. Kampion disa herë i Kosovës. Përfaqësues i Kosovës në ish Jugosllavi.Prej vitit 1991 Refer në të gjitha nivelet,prej vitit 1996 Refer Kombëtar i licensuar nga FKK-ja si dhe nga Federata e Karatesë së Maqedonisë.Udhëheqës i dy seminareve i propozuar nga FKK-ja,të mbajtura në Orllan viti 2000-2001. Referi më i mirë i vitit 2002 nga Lidhja e Karatesë se Prishtinës. Referi më i mirë i vitit 2004 në nivelin komunal.Referi më i mirë i vitit 2004 nga Federata e Karatesë së Kosovës. Fitues i shkallës 3 Dan në Seminarin që e udhëheqi profesori dhe instruktori japonez Taiji Kase më 1994 në Ohër të Maqedonisë. Instruktor i Karatesë që nga viti 1994 e lëshuar nga Macedonian Technical Instructors Center. Që nga viti 1995 themelues i Klubit të Karatesë “Dardania” Prishtinë. Kryetar i KK.”Dardania” si dhe kryetrajner i po këtij klubi. Në vitin 1997 fitues i shkallës 4 DAN në seminarin e udhëhequr nga trajneri i përfaqesueses angleze Ticky Donovan. Në vitin 2002 fitues i shkallës 5 Dan para Prof.Dr.Inxh.Nagip Murati.Fitues i shkallës 7 DAN në vitin 2012 para Instruktorit ndërkombëtar z.Ekrem Taraku 8 DAN.Diploma e lëshuar nga:International Traditional Shotokan Karate Federation
Muzika xhaz
Karakteristike e tij është ritmi me akcent jo te drejte, forma josimetrike, sinkopat e shpeshta dhe intervalet e zbritura e te zvoguluara. Ndersa, improvizimi solistik a kolektiv mundeson thurrjen e atyperatyshem te pjeses muzikore. Keshtu eshte interpretuesinjeheresh kompozitor. Xhaz-bendi rendom perfshinte deri 8 anetare, big-bendi 12-16, te ndare ne grupin melodik dhe ritmik. Gjate zhvillimit te tij ne shkullin XX, janë formuarstile (drejtime) e forma, shpesh, sipas vendeve :
Xhaziste/instrumentiste/këngëtaret të njohur kanë qenë e janë :
Nder kompozitor e instrumentiste shqiptare janë :
Njësia administrative Zavalinë
Komuna Zavalinë është një komunë që ndodhet në Rrethin e Elbasanit të Shqipërisë.
Gjeografia
Zavalina ndodhet në pjesën qendrore te Shqipërisë, në pjesën juglindje te qytetit te Elbasanit, në krahinën e Shpatit.
Historia
Zavalina është e dalluar për luftërat kundër pushtuesve osmane. Në shtator 1911, Çeta e Shpatarakëve, e udhëhequr nga Kodhel Dedja, prishi portën turke në Xhyre të Librazhdit. Shkolla shqipe u çel këtu që me 1908. Në këtë komunë gjendet dhe maja më e lartë e rrethit të Elbasanit maja e Jaronishtit me 1888 m lartësi.
Ka grupe ndërmalore me një bukuri të rralle si : Fushë-Kuqë, Fushë–Qorre. Këtu ndodhet liqeni akullnajor i Zavalinës.
Fillim pranvere (roman)
Fillim pranvere roman me autor Fatmir Gjata. Botuar në Tiranë në vitin 1977 nga "Naim Frashëri". Libri ka 195 faqe.
Gruri nuk u dogj
Gruri nuk u dogj tregime me autor Fatmir Gjata. Botuar në Tiranë në vitin 1949 nga Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve. Libri ka 84 faqe.
Liberty County (Georgia)
Liberty County është një nga  qarqet në shtetin federal Georgia të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Agim Karagjozi
Agim Karagjozi (Gjirokastër, shtator 1926 - Long Island, 1 prill 2018) ka qenë veprimtar i Ballit Kombëtar në Shqipëri e mërgim dhe kryetar i Federatës Panshqiptare "Vatra".
Biografia
Katër klasë të arsimit fillor i bëri në qytetin e lindjes, klasën e pestë në Vlorë. Në vitet 1938 – 1944 vazhdoi shkollimin në liceun e Korçës, në gjimnazin e Gjirokastrës dhe në gjimnazin e Tiranës deri në klasën e pestë.
Nga viti shkollor 1948–49 deri në qershor 1955, ndoqi studimet në kolegjin amerikan Robert College në Stamboll, Turqi, ku u diplomua në inxhinieri, dega elektrike.
Në vitet 1943-44, ishte anëtar aktiv në rininë e Ballit Kombëtar në Gjirokastër, Vlorë e Tiranë. Në verë 1944, ishte vullnetar në batalionin “Besnik Çano” që shkoi në Kosovë për të luftuar kundër forcave të Mihajloviçit në Qafë të Morinës, ku ra dëshmor i riu Hamit Troplini.
Në nëntor 1944, u largua nga Shqipëria dhe pas afër katër vitesh në kampe refugjatësh në Itali, bashkë me babanë emigruan në Turqi. Ne vitin 1956, erdhi në Amerikë ku banon adhe sot. Që nga viti 1960, është anëtar i Federatës Panshqiptare “Vatra” dhe nga viti 1992-2010, kryetar i saj.
Cueva de Ágreda
300px|right Cueva de Ágreda është një bashki në provincën e Soria-s, Castile dhe Leon, në Spanjë.
Përmbysja (roman)
Përmbysja roman me autor Fatmir Gjata. Botuar në Tiranë në vitin 1954 nga Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve. Libri ka 452 faqe.
Kateti
Katet jane brinjet qe formojne kendin e drejte.Ato jane brinjet me te shkurtra te trekendeshit kenddrejte.
Vepra (Migjeni)
"Vepra" me Autor Migjenin janë mbledhur dhe redaktuar nga Skënder Luarasi. Shtëpia botuese : Cetis Tirana, viti i botimit 2002. Numri i faqeve 304. Një nga disa veprat e tij është Recital i Malësorit. Gjithashtu dhe Luli I vocerr eshte nje proze e Migjenit
Lista e personaliteteve shqiptare: K
Kjo është lista e personaliteteve shqiptare me ndikim kombëtar dhe ndërkombëtar (shkronja K)''.
Kostaq Kota
Kostaq ose Koço Kota (Korçë, 1889 - Burgu i Burrelit, 1949) ka qenë senator, kryetar i Kuvendit, ministër dhe kryeministër shqiptar.
Biografia
U lind në Korçë në vitin 1889. I ati i Koços, quhej Nuçi Kota dhe në atë kohë ai merrej me tregti lëkurësh e importe të ndryshme nga Italia dhe Greqia. Koço ishte fëmija i dytë nga tre djem dhe një vajzë që kishte Nuçi Kota. Mësimet e para Kota i kreu në qytetin e lindjes në Korçë dhe më pas ai shkoi në Greqi dhe vazhdoi Universitetin në Athinë, ku u diplomua në Shkencat Politike.
Në vitin 1920-të, Koço Kota mori pjesë në Kongresin e Lushnjes si deputet i Korçës ku u zgjodh dhe Sekretar i Kongresit. Nga viti 1921 deri në 1923 ai ishte prefekt i prefekturës së Beratit. Në vitin 1924 u emërua Ministër i Punëve Publike. Pas ngjarjeve të qershorit 1924, ai u largua nga Shqipëria për në Greqi. Mbas rrëzimit të qeverisë së Fan Nolit Kota u kthye në postin e tij ministror. Ai shërbeu si Ministër i Arsimit në janar 1925. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 1925, Kota u zgjodh deputet i Korçës.
Kostaq Kota ishte kryetar i Parlamentit 1925-1928 dhe 1930-1936.
Ai ishte Kryeministër i Shqipërisë 10 shtator 1928 - 5 mars 1930 dhe 9 nëntor 1936 - 7 prill 1939 si dhe Ministër i Brendshëm gjatë periudhave kohore 11 maj 1928 - 1 shtator 1928 dhe 5 shtator 1928 - 13 janar 1930. Gjithashtu ishte senator i Senatit të Dhomës së Këshillit Kombëtar të Shqipërisë nga 27 mars 1920 deri më 20 dhjetor 1920.
Vdekja
Koço Kota u rrëmbye në Selanik, Greqi, në 1945 nga tre agjentë (një shqiptar, një sovjetik dhe një grek), të cilët vepronin për llogari të qeverisë komuniste shqiptare. Ai u çua në Shqipëri ku iu nënshtrua një gjyqi special të drejtuar nga Koçi Xoxe, asokohe Ministër i Brendshëm. Ndërsa prokuroria kërkoi dënim me vdekje, gjykata speciale e dënoi me 30 vjet burg. Kota u dërgua në burgun famëkeq të Burrelit (ndërtimin e të cilit, ironikisht, e kishte firmosur ai vetë në cilësinë e kryeministrit), ku u torturua në mënyrë çnjerëzore deri sa vdiq 4 vjet më vonë, në 1949.
Luc Besson
Luc Paul Maurice Besson lindi me 18 mars te vitit 1959 ne Paris te Francës ësht rexhisor,producent,skenarist shumi famshem Francez ka punar me shum se 26 Gjat vite ne filma francez dhe filmat me te njohu qe u nomiuan per Filma me te mir ne Festivalin e Kanes ishin Taxi,Taxi 2,Taxi 3,Taxi 4,Benelue 13,Trasporter 3,Leon etj...
Lincoln County (Georgia)
Lincoln' County është një nga  qarqet' në shtetin federal Georgia të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Escaldes-Engordany
Vendbanim dhe njësi administrative në jug-lindje të Andorrës me një sipërfaqe prej ? km2 dhe 7.264 banorë. Escaldes-Engordany deri në vitin 1978 ka qenë pjesë përbërëse e kryeqytetit të Andorrës, gjegjësish njësisë administrative Andorra la Vella. Në përbërje të qytetit hyjnë fshatrat: Escaldes, Engordany.
Me dheun tim i dashuruar...
Me dheun tim i dashuruar... poezi me autor Fatmir Gjata. Botuar në Tiranë në vitin 2019 nga 'Toena'. Libri ka 160 faqe. ISBN 9789928277367
Raini i Veriut dhe Falia Perendimore
Rini Verior-Vestfalia (Nordrhein-Westfalen - NRW, sqt. Nordrajn Vestfalen) shtrihet në perëndim, gjerësisht veriperëndim, të Gjermanisë dhe ka rreth 18 milion banorë. Rini Verior-Vestfalia ka një sipërfaqe të territorit prej 34.080 km² dhe rradhitet e katërta me rradhë ne Gjermani. Kryeqyteti i saj është Düsseldorf sqt. Dyseldorf kurse Köln sqt. Këlni është qyteti më i madh në Rinin Verior-Vestfalia.
Rini Verior-Vestfalia kufizohet në veri me Niedersachsen shqip Saksoninë e Ulët, në lindje me Hesenin dhe në jug me Rajnland-Pfalc si dhe në anën perëndimore Belgjika dhe Holanda.
Kultura
Arsimimi
Sporti
Kantoni Saint-Père-en-Retz
Kantoni Saint-Père-en-Retz (frëngjisht: Canton de Saint-Père-en-Retz) është një kanton në departamentin Loire-Atlantique, rajonin Pays de la Loire në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Saint-Père-en-Retz. Ka sipërfaqe 193.55km2 dhe popullsi 11589 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Saint-Père-en-Retz aktualisht përbëhet nga 4 komuna.
Senati i Perandorisë Osmane
parapamje|Dhoma e Senatit Senati i Perandorisë Osmane (turqishtja osmane: مجلس أعيان, Heyet-i Ayan ose Meclis-i Ayan) ishte dhoma e lartë e parlamentit të Perandorisë Osmane, Asambleja e Përgjithshme.
Anëtarët e saj u emëruan njerëz të shquar në qeverinë osmane, të cilët, së bashku me dhomën e zgjedhur të dhomës së ulët të deputetëve (turqisht: Meclis-i Mebusan), përbënin Asamblenë e Përgjithshme. Ajo u krijua në mishërimin e saj të parë sipas kushtetutës osmane të vitit 1876, e cila kërkonte të reformonte Perandorinë Osmane në një monarki kushtetuese. Anëtarët e Senatit zgjidheshin nga Sulltani dhe numri i tyre kufizohej në një të tretën (1/3) e anëtarësimit të Dhomës përfaqësuese të Deputetëve. Anëtarët dhe presidenti i Senatit u caktuan të ishin udhëheqës të besueshëm dhe me reputacion të vendit, që duhej të ishin të paktën 40 vjeç. Për më tepër, sipas pikës 62 të kushtetutës së 1876, ministrat e qeverisë, guvernatorët e provincave, komandantët ushtarakë, Kazasqerët, ambasadorët, patrikët ortodoksë lindorë, rabinët dhe ferikët e ushtrisë dhe marinës, nëse plotësonin disa kushte, mund të bëheshin gjithashtu anëtarë të Senatit nëpërmjet zyrave të tyre.
Anëtarët e të dy dhomave, së bashku me ministrat e qeverisë të udhëhequr nga veziri i madh (kryeministri de facto i Perandorisë Osmane), mblidheshin së bashku një herë në vit për të diskutuar dhe për të përpiluar një listë të gjërave që sulltani duhej të miratonte vitin e ardhshëm. dhe të rishikojë veprimet e tij të ndërmarra në vitin e kaluar. Në të njëjtën ditë, senatorët do të betoheshin se do t'i qëndronin besnikë kushtetutës, sulltanit, kombit dhe detyrave të tyre.
Projektligjet dhe buxhetet e miratuara nga Dhoma e Deputetëve shkuan në Senat, ku u shqyrtuan në çështjet e fesë, moralit, ekonomisë, çështjeve sociale dhe ushtarake dhe u modifikuan sipas nevojës ose u dërguan përsëri në Dhomë. Senati gjithashtu kishte fuqinë të krijonte vetë legjislacionin origjinal.
Epoka e parë kushtetuese (1876–1878)
Senati i parë u mblodh të hënën, më 19 mars 1877. Në kohën kur Server Pasha shërbente si president i Senatit, kishte 27 anëtarë. Kur sulltan Abdul Hamid II shpërndau parlamentin më 13 shkurt 1878, Senati pushoi mbledhjen, por anëtarëve të tij vazhduan të paguhen pagat e qeverisë dhe statusi i tyre si udhëheqës ushtarakë dhe politikë mbeti i pandryshuar.
Epoka e Dytë Kushtetuese (1908-1920)
Pas shpalljes së Epokës së Dytë Kushtetuese, u bënë ndryshime në kushtetutën e vitit 1876. Sipas këtyre ndryshimeve, Senati filloi të mblidhej çdo vit në fillim të nëntorit, të mblidhej me dëshirën e sulltanit dhe të shpërbëhej pas katër muajsh. Senati zakonisht mblidhej pas Dhomës së Deputetëve. Në kushte të jashtëzakonshme, me kërkesë të sulltanit ose pas një apeli me shkrim të nënshkruar nga shumica e Dhomës së Deputetëve, i gjithë parlamenti mund të mblidhej më herët në një seancë të përbashkët të Senatit dhe Dhomës dhe të zgjaste seancën.
Më 17 dhjetor 1908, Senati u mblodh për herë të parë në më shumë se 30 vjet, disa nga anëtarët e tij ndryshuan me kalimin e kohës deri në fundin e tij në fund të Luftës së Parë Botërore më 1920, kur pushtimi aleat i Kostandinopojës detyroi mbylljen de jure të parlamenti më 16 mars 1920. Mbyllja de facto erdhi më 11 prill, kur sulltani, nën presionin e aleatëve pushtues, shpalli zyrtarisht parlamentin të shpërbërë.
Pasardhës i Senatit Osman, Senati i Republikës u krijua pas shpalljes së Republikës Turke.
Anëtarët
=== Epoka e Parë Kushtetuese (1876–1878) ===
Iljaz Çeço
thumb|200px Iljaz Çeço lindur në Lushnje më 03.01.1947. Ish-futbollist i Traktorit dhe Dinamos në vitet 60-70. Me Kombëtaren Shqiptare ka luajtur 11 ndeshje. Me profesion është jurist.
Burimi (poezi)
Burimi poezi me autor Vorea Ujko; mbledh. dhe red. Fatmir Gjata, Xhevair Spahiu. Botuar në Tiranë në vitin 1985 nga "Naim Frashëri". Libri ka 70 faqe.
Kategoria e Parë 1977-78
Statistika të Kategorisë së Parë në sezonin 1977-78.
Ky ishte Kampionati i 42-të i Shqipërisë. Nisi më 18 shtator, 1977 dhe përfundoi më 21 maj, 1978.
Unë vdiqa në brigjet e Jonit
Unë vdiqa në brigjet e Jonit me autor Fatos Arapi. Botuar në Shkup në vitin 1993 nga Flaka e vëllazërimit. Libri ka 142 faqe.
Long County
Long County është një nga  qarqet në shtetin federal Georgia të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Karboni amorf
Karboni Amfor është një formë e karbonit pa strukturë të caktuar. Kjo formë e karbonit paraqitet te lloje të ndryshme qymyri, të cilat përmbajnë edhe elemente të tjera ose papastërti. Te karboni amfor bëjnë pjesë: bloza, koksi, qymyri i drurit, qymyri aktiv, qymyri i kafshëve.
Bloza
Bloza është një formë e pakryer e grafitit (sepse grafiti 100% përmban karbon). Në sasi të mëdha formohet me djegien e gazit natyror (metanit) ose hidrokarbrureve të tjera me sasi të kufizuara tv ajrit. Përdoret për përfitimin e gomës si mbushës të ngjyrës së zezë.
Koksi
'Koksi përftohet me distilimi i thatë i qymyrgurit. Përdoret në furrnalta për përfitimin e metaleve nga xeheroret e tyre.
Mjedisi
Mjedisi apo ambienti, është tërësia e rrethanave përreth një organizmi ose grup organizmash, veçanërisht ndërthurja e kushteve të jashtme fizikore, natyrore që veprojnë dhe ndikojnë në rritjen, zhvillimin, dhe mbijetesën e organizmave. Në lidhje me njeriun dallojmë këto mjedise:
Muhamed Kërveshi
Muhamed Kërveshi (Mitrovicë, 1935) është një shkrimtar dhe përkthyes shqiptar.
Jeta
Muhamed Kërveshi lindi në Mitrovicë më 1935. Shkollën fillore e kreu në Pejë, ndërsa gjimnazin në vendlindje. U largua nga Kosova për të studiuar filozofi në Universitetin e Beogradit dhe më pas kreu studimet pasuniversitare në Zagreb. U rikthye në Kosovë, në Prishtinë, ku mbrojti më pas edhe doktoraturën.Ka dhënë mësim në Fakultetin e Filologjisë të Universitetit të Prishtinës.
Haemophilus
Tri gjinitë më të rëndësishme të familjes Pasteurellaceae të bacileve janë Haemophilus, Actinobacillus, dhe Pasteurella. Pjesëtarët e kësaj familje janë bacile gram-negative, jo sporo-formuese ( 0.2 deri 0.3 me 1 deri 2 mikrometra), jo motile (jo të lëvizshme), aerobike apo që anaerobinë e zgjedhin vetë sipas rrethanave. Shumica kanë nevoja të veçanta rritjeje, mjedis të veçantë (të pasur) për izolim. Pjesëtarët e gjinisë Haemophilus janë patogjenët më të rëndësishëm dhe më të zakonshëm gjatë izolimit.
Haemophilus
Hemofilet janë bacile gram-negative të vogla, ndonjëhere pleomorfike (pleomorfia është paraqitja e dy ose më shumë formave strukturale gjatë një cikli qelizor), të pranishme në membranat mukozale të njeriut. Haemophilus influenzae është specia më e zakonshme e shoqëruar gjatë sëmundjeve, me infeksione më së shumti të raportuara tek pacientët pediatrik, sidomos para shfaqjes së vaksinës te H. influenzae e tipit B (HIB). H. aegyptius është një shkaktar shumë I rëndësishëm I konjuktivitit akut dhe purulent. Nga pikëpamja taksonomike H. aegyptius I takon species H. influenzae por është ndar nga kjo e fundit nga arsye tradicionale. Biogrupi H. influenzae i quajtu aegyptius është nga pikëpamja fenotipore e lidhur me H. aegyptius por taksonomikisht është i veçantë. Ky biogrup është agjenti etiologjik i sëmundjes fulminante pediatrike ethet purpurike braziliane. Edhe pse shumë më rrallë e izoluar, H. ducreyi është mirë i njohur si agjenti etiologjik i sëmundjes seksualisht të transmetueshme kankre e butë ose kankroid. Duhet theksuar që bazuar në analizat gjenetike, H. ducreyi është një pjesëtar i familjes Pasteurellaceae por nuk i takon gjinisë Haemophilus. Pasi që nuk është riklasifikuar në një gjini tjetër H. ducreyi do të diskutohet këtu kapitull. Haemophilus aphrophilus është shkaktar jo i shpeshtë por i rëndësishëm i endokarditit. Pjesëtarët e tjerë të gjinisë janë zakonisht të izoluara në mostra klinike (p.sh. Haemophilus parainfluenzae është specia më e zakonshme në gojë) por janë shumë rrallë patogjenike, duke qenë të përgjegjshme për infeksione oportune.
Fiziologjia dhe Struktura
Shumica e specieve të Haemophilus kërkojnë një mjedis shtesë me faktorët vijues të stimulimit të rritjes: (1) hemin (quhet edhe faktori X si një faktor i panjohur), (2) nikotin amid dinukleotidi (NAD; quhet edhe faktori V për vitaminë), ose (3) të dyjat. Edhe pse të dy faktorët janë të pranishme në mjedise të pasura me gjak, agari me gjak të dhenëve duhet të ngrohet me kujdes që ti shkatërroj inhibitoret e faktorit V. Për këtë arsye, agari me gjak të ngrohur (agari i çokollatës) shfrytëzohet për izolimin in vitro të Haemophilus. Struktura e murit qelizor e Haemophilus është tipike e bacileve gram-negative të tjera. Në murin qelizor është e pranishme lipopolisakaridi me aktivitetin e endotoksinës, dhe janë gjetur edhe proteina shtam-specifike dhe ose tipo-specifike në membranën e jashtme. Analizat në proteinat shtam-specifike kanë vlerën e tyre në hetimet epidemiologjike. Sipërfaqja e shumë, por jo të gjithave, shtameve të H. influenzae është e mbuluar me një kapsulë polisakaridike, dhe gjashtë serotipe antigjenike (a deri te f) që janë zbuluar. Para prezantimit të vaksinës HIB, H. Influenze serotipi b ishte përgjegjës për më shumë se 95% të të gjitha infeksioneve invazive të Haemophilus. Ndërsa pas prezantimit të kësaj vaksine, shumica e sëmundjeve nga ky serotip janë zhdukur. Tani, serotipet c dhe f të Haemophilus influenzae me ato jokapsulare janë shkaktar të shumicës së sëmundjeve nga H. influenzae. Si shtesë për diferencimin serologjik të H. Influenzae, specia është e nëndarë në tetë biotipe ( I deri VIII ) të përcaktuara nga tri reaksione biokimike: prodhimit të indolit, aktivitetit të ureazës, dhe aktivitetit të ornitinë dekarboksilazës. Ndarja e këtyre biotipeve është e nevojshme për qëllime epidemiologjike. Në fund H. influenzae, është ndarë në biogrupe, të cilat janë të nevojshme për qëllime klinike. Biogrupi aegypticus i H. influenzae është i rëndësishëm sepse shkakton ethet purpurike braziliane. Edhe pse biogrupi aegyptius dhe biotipi III kanë profile të ngjashme biokimike, ato mund të dallohen në bazë të (1) natyres së sëmundjeve klinike, (2) vetit e tyre të rritjes in vitro, dhe (3) natyrës së proteinave në membranën e jashtme. Si përmbledhje, H. influenzae është nëndarë si në vijim: (1) serotipet a deri të f (të përcaktuara nga prania antigjeneve kapsulare: tipi b më i rëndësishmi); (2) biotipet I deri të VIII ( të përcaktuara nga vetite e tyre biokimike ); dhe (3) biogrupet ( biogrupi aegypticus është më i rëndësishmi nga aspekti klinik ).
Patogjeneza dhe Imuniteti
Speciet Haemophilus, pjesërisht H. parainfluenzae dhe H. influenzae jo kapsulare, kolonizojnë traktin e sipërm respirator pothuaj në të gjithë njerëzit gjatë muajve të parë të jetës. Këta organizma mund të shpërndahen lokalisht dhe mund të shkaktojnë sëmundje në vesh (otitis media), sinuse (sinusititn), dhe traktin e poshtëm respirator (bronkitin, pneumonia). Përhapja e sëmundjeve megjithatë është realtivisht e rrallë dhe e pazakonshme. Në kontrast, H. influenzae të kapsuluara (pjesërisht serotipi b [biotipi I] ) është shumë i pazakont në traktin e sipërm respirator ose është i pranishëm vetëm në numër shumë të vogël, por është një shkaktar i rëndomt i sëmundjeve në fëmijët e pavaksinuar (p.sh. meningjiti, epiglotitisi [laringiti obstruktive], cellulitis). Kolonizimi i orofaringut nga H. influenzae mundësohet nga pili dhe ad’hesionues të tjerë. Komponentët e murit qelizor të bakterieve (si p.sh. lipopolisakaridet dhe një glikopeptid me peshë të vogël molekulare ) e dëmtojnë funksionin ciliar të qelizave, duke quar në dëmtimin e epitelit respirator. Bakteret pastaj mund të kalojnë përgjat qelizave epiteliale dhe endoteliale dhe mund të hyjnë në gjak. Faktori madhor i virulencës së H. influenzae të tipit B është kapsula polisakaridike antifagocitare e cila përmban ribozë, ribitol dhe fosfat (të njohur si fosfat poliribitoli [Polyribitol phosphate, PRP]). Antitrupat e drejtuar kundër kapsulës e stimulojnë në mënyrë të ndjeshme fagocitozën bakteriale. Këta antitrupa zhvillohen si rezultat i natyrës së infeksionit, vaksinimit me PRP të pastruar, ose kalimit pasiv të antitrupave amënor. Ashpërsia e sëmundjes sistemike është e lidhur në mënyrë të zhdrejt me pastrimin e gjakut nga bakteret. Rreziku nga meningjiti dhe epiglotitisi është më i dallueshëm në pacientet pa anti-PRP antitrupa, me mungesë të komplementeve, dhe tek ata të cilët i janë nënshtruar splenktomisë (largimi i shpretkës me ndërhyrje kirurgjike). Lipidi A i lipopolisakaridit nxit ose shkakton inflamacionin meningeal tek një model shtazor dhe mund të jetë shkaktare për inicimin e kësaj përgjigje tek njeriu. Imunoglobulina (Ig)A1 proteazë prodhohen nga H. influenzae (si shtamet e kapsuluara ashtu edhe ato te pakapsuluara) dhe mund ta lehtësojnë kolonizimin e organizmit në sipërfaqet mukozale duke ndërhyrë në imunitetin humoral..
Orizarja (Likovë)
Orizare, (Оризари/Orizari) ёshtё fshat nё komunën e Likovës, Maqedoni.