cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pushtimi i Polonisë
Historia
Në orën 4.45 anija luftanija stërvitore gjermane Shlezvig-Holshtajn, e ankoruar gjatë një vizite në qytetin e lirë të Danzigut, sot Gdansku, hapi zjarr mbi një garnizon të vogël polak. Në të njëjtën kohë, me mijëra trupa gjermane kaluan kufirin me Poloninë, duke shënuar zyrtarisht fillimin e Luftës së Dytë Botërore. Forcat ajrore bombarduan aeroportet, linjat hekurudhore, bazat ushtarake, dhe çdo gjë tjetër që konsiderohej e rëndësishme për komandën dhe lëvizjen e forcave të armatosura polake. Blitzkrieg-u i parë kishte nisur. Një orë më vonë trupat gjermane sulmuan nga veriu dhe jugu, duke synuar rrethimin e ushtrisë polake.
Dy ditë më vonë, më 3 shtator, në përgjigje ndaj detyrimeve të tyre ndaj Polonisë, Franca dhe Britanisë i shpallën formalisht luftë Gjermanisë.
Në orën 6 të mëngjesit të 17 shtatorit 1939, marshuan mbi 4.000 tanke sovjetike drejt Polonisë. Stalini dërgoi më shumë avionë se sa Rajhu Gjerman. ishte një invazion pa shpallur luftën dhe një luftë jo proporcionale, sepse trupat polake ishin në numër në disavantazh duke qenë të preokupuara me gjermanët.
Redaktori
Punuesi ose përgjegjësi i teksteve në teknikat që përdoren në shtypshkronja. Në ditët tona (2005) ky temë ka hyrë edhe në teknikën e programimit kopjuterik.
Hohenrain
është një komunë në kantonin Luzern të Zvicrës.
Kantoni Le Creusot-Est
Kantoni Le Creusot-Est (frëngjisht: Canton du Creusot-Est) është një kanton në departamentin Saône-et-Loire, rajonin Bourgogne-Franche-Comté në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Le Creusot. Ka sipërfaqe 67km2 dhe popullsi 17003 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Le Creusot-Est aktualisht përbëhet nga 4 komuna.
Kodi postar
Numër i përbërë nga shifrat (një kod) të cilat përdoren në sistemin postal ndërkombëtar dhe përbrenda vendeve.
Fterra jonë. Numri 78, maj 2012
Faqet e gazetës "Fterra jonë". Numri 78, maj 2012 janë si më poshtë :
Lakvila
thumb|right|300px thumb|right|300px
L'Aquila është qytet në Italinë qendrore, kryeqendër e provincës (rrethit) me të njëjtin emër dhe e krahinës Abruzzo, me 72.948 banorë (2008), të cilët jetojnë në një sipërfaqe prej 466 km², me një dendësi 157 banor/km².
Gene Tunney
Gene Tunney (emri lindjes: James Joseph Tunney) njohur si The Fighting Marine (lexo: Dhe Fajting Marin, sq.: Marinari Luftarak), lindi më 25 maj të vitit 1897 në New York, ShBA dhe vdiq në moshën 81 vjeçare më 7 nëntor të vitit 1978, ishte një boksier amerikan i kategorisë së rëndë aktiv gjatë viteve 1915 - 1928.
Kariera
Gene Tunney gjat karierës së tijë 14 vjeçare (1915 - 1928) zhvilloi 68 takime nga të cilat arriti 66 fitore 1 humbje dhe 1 barazim duke arritur 1,539 pikë për tu bërë boksieri i tretë më i mirë i tëgjitha kohërave.
Ledia Dushku
Dr. Ledia Dushku, historiane pranë Institutit të Historisë, Tiranë.
Gjergj Kaçinari
Gjergj Kaçinari (25.04.1939-27.12.2019) ishte kompozitor i muzikës argëtuese, klasike dhe asaj të filmit e teatrit, shqiptar nga Kosova.
Kaçinari i takonë gjeneratës së më voshme të pas Luftës së Dytë Botërore të kompozitorëve në Kosovë. Ka bërë përmbledhje të ndryshme të folklorit dhe i ka pasqyruar ato në drejtime tjera të muzikës. Përpos kësaj këto përmbledhje i ka artikulluar edhe në libra të ndryshem. Një ndër to është dhe libri i titulluar "Margaritarët e këngëve popullore".
Rede Globo
thumb|right| TV Globo (Rede Globo de Televisão) është një stacion televizioni në Brazilit, sot është nën-firmë e Organizações Globo që 1957.
Sabrie Spahiu
Sabrie Spahiu u lind më 30 prill 1960 në Mitrovicë. Nivelin e ulët të shkollës së baletit e mbaroi në vendlindje, ndërsa në vitin 1978 diplomoi në Qendrën e Baletit dhe Operës në Shkup – me temën : "Vallëzimi i karakterit botërorë dhe vallëzimi historik" në klasën e prof. Elizabeta Kushevska. Në vitin 1979 punësohet në Teatrin Popullor Krahinor të Prishtinës, gjegjësisht në Trupën e Ansamblit të Baletit, si anëtare e rregullt dhe merr pjesë në shumë shfaqje, drama, pjesë kamertale në role të ndryshme që atëbotë shfaqeshin në skenën e Teatrit të Prishtinës. Prej vitit 1980 ka punuar, balerinë në teatrin kombëtar të Kosovës. Gjatë kësaj kohë ka luajtur në shumë balete, por rolet më të preferuara ishin rolet për fëmijë, si, Bukuroshja e fjetur, Xhoni në Peter Pan, Princesha dhe katër kavalierë - nga Çajkovski.
Hochdorf
është një komunë në kantonin Luzern të Zvicrës.
Lulzim Berisha
Ka mbaruar Fakultetin e Gazetarisë në Prishtinë dhe merret aktivisht me gazetari sportive. Ka qenë redaktor në revistën për artet marciale “Përparimi Press”.
Me karate ka filluar të merret në vitin 1993 në Prishtinë dhe ka marrë pjesë në shumë gara në shkallë kombëtare dhe ndërkombëtare. Ka qenë nënkampion i Kosovës në luftra, ndërsa me klubin “Përparimi” të Prishtinës ka fituar kupën e Kosovën në konkurrencën ekipore.
Ka qenë anëtar i disa klubeve prishtinase të karatesë, ndërsa gjatë dy vjetëve ka qenë kryetrajner në klubin e karatesë “Team Kosova” nga Orllani.
Është refer kombëtar i karatesë dhe mjeshtër i shkallës së dytë (2 Dan).
Tavë me qepë e Pejës
Tavë me qepë e Pejës është gjellë e përgatitur kryesisht me mish viçi ose qengji, qepë dhe përbërës tjerë.
Përbërësit
Për të përgatitur gjellë për 6 persona nevojiten :
Përgatitja
Mishi copëtohet në pjesë të njëjta dhe zihet në ujë të kriposur. Qepët grihen në pjesë të mëdha dhe fërgohen me gjalpë në temp. të ulët duke i shtuar kohë pas kohe lëng të mishit dei sa të skuqen qepët, i shtohen mëlmesat dhe domatja e copëtuar. Hudhet në tavë të rrafshët dheu i renditet mishi dhe futet ne furë ngadalë të rreshket.
Ky është një specialitet tradicional.
KGB
parapamje|240px|[[Ndërtesa Lubyanka në vitin 1985]] KGB (Rusisht: Комитет государственной безопасности (КГБ), tr. Komitet gosudarstvennoy bezopasnosti; Shqip: Komiteti i Sigurimit të Shtetit) ishte forca sekrete e policisë që ishte agjencia kryesore e sigurisë për Bashkimin Sovjetik nga viti 1954 deri në shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik në vitin 1991.
Si një pasardhës i drejtpërdrejtë i agjencive paraardhëse si Çeka, NKGB, NKVD dhe MGB, ajo ishte e bashkangjitur në Këshillin e Ministrave. Ishte agjencia kryesore qeveritare e "juridiksionit republikan sindikal", që kryente funksione të sigurisë së brendshme, inteligjencës dhe policisë sekrete. Agjenci të ngjashme operuan në secilën nga republikat e Bashkimit Sovjetik përveç RSFS e Rusisë, me shumë ministri të shoqëruara, komitete shtetërore dhe komisione shtetërore.
Në vitin 1991, pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, KGB u nda në Shërbimin Federal të Sigurisë dhe Shërbimin e Inteligjencës së Jashtme të Federatës Ruse.
Pasi u shkëput nga Gjeorgjia në fillim të viteve 1990 me ndihmën ruse, Republika e vetëshpallur e Osetisë së Jugut krijoi KGB-në e saj (duke mbajtur këtë emër të pareformuar). Përveç kësaj, Republika e Bjellorusisë ka themeluar gjithashtu agjensinë e saj të sigurisë kombëtare, Komitetin e Sigurimit të Shtetit të Republikës së Bjellorusisë, emri dhe shkurtesa e së cilës janë identike me ato të ish-KGB-së sovjetike.
Historia e Polonisë (1939 - 1944)
Pushtimi i Polonisë
Pushtimi i Polonisë, nisi më 1 shtator 1939 dhe zgjati deri më 6 tetor 1939. Pushtimi ishte një sulm i përbashkët ndaj Republikës së Polonisë nga Gjermania naziste dhe Bashkimi Sovjetik që shënoi fillimin e Luftës së Dytë Botërore. Pushtimi gjerman filloi më 1 shtator 1939, ndërsa Bashkimi Sovjetik pushtoi Poloninë Lindore më 17 shtator.
Në prill të vitit 1943, në Poloninë e pushtuar nga nazistët, disa qindra të rinj hebrenj të paarmatosur zgjodhën një luftë të pabarabartë me pushtuesit. Një kryengritje njëmujore e luftëtarëve hebrenj në geton e qytetit e njohur ndryshe si “Revolta e getos së Varshavës”.
Kryengritja e Varshavës më 1944
Më 1944 Varshava u rindez përsëri kundër pushtuesve të saj. Kryengritja e Varshavës nga 1 gushti deri më 2 tetor të vitit 1944, kishte në qendër guerrilet polake, të cilët filluan një sulm 63 ditor ndaj nazistëve. Fillimisht polakët morën nën kontroll pjesën më të madhe të Varshavës qendrore, por e ndjenë veten të braktisur kur kërkesat e tyre për ndihmë nuk u morën parasysh nga ushtria sovjetike. Burimet tregojnë se vdiqën mbi 16 mijë luftëtarë të rezistencës dhe 150 mijë civilë. Pasi nazistët arritën të mbysnin rebelimin, ata shkatërruan mbi 85% të kryeqytetit polak.
Holokausti në Poloni
Gati gjysmë milioni hebrenj nga geto ishin transportuar tashmë në kampin famëkeq të vdekjes në Treblinka. 6 mijë civile hebrenj të getos që mblidheshin nga Varshava e pushtuar vdiqën në luftime dhe rreth 50 mijë u vranë pasi revolta mbaroi. Getoja e zbrazur më pas u dogj.
Hasani II
djathtas|frameless Hasani II-të (lindi më 9 korrik 1929) politikan, që nga 1961 mbret i Marokut.
Hasani i II-të është i biri më i vjetër i Muhamedit V-të. Shërbente si këshilltar i të atit të tij dhe nga 1960-61, ishte zëvendëskryeministër dhe ministër i mbrojtjes. Më 3 mars 1961 mori fronin dhe gjatë periudhave 1961-63, 1965-67 njëkohësisht ishte edhe kryeministër. I mbështetur nga grupet politike të ndryshme kishte fuqi të madhe udhëheqëse sa që më 1965 suspendoi kushtetutën e vitit 1962 dhe nxjerri atë të vitit 1972. Gjatë kësaj periudhës (1965-72), e udhëhoqi vendin pa parlament dhe u mundua të ndërmerrte reforma shoqërore. Në vitet 1971 dhe 1972, iu shmang dy atentateve. Në politiken e jashtme, Hasani II, ndiqte një politikë të butë, së paku në rastet si ai i Lindjes së afërt. Ndërsa sa i përket çështjes së Saharës perëndimore, ai nxiti dhe zhvilloi një vijë nacionaliste.
Muzeu "Bajram Curri"
Muzeu "Bajram Curri" ndodhet në qytetin Bajram Curri në Rrethin e Tropojës. Muzeu ka emrin e Heroit të Popullit shqiptar Bajram Currit.
Përmbledhje
Me 2010 perfundoi rikonstruksioni i muzeut të qytetit të Bajram Currit, i ndërtuar në fund të viteve 1970 dhe i dëmtuar në trazirat e vitit 1997. Në këtë muze kanë qenë të ekspozuara relike të historisë të Shqipërisë veriore, Tropojës, Malësisë së Gjakovës dhe Kosovës. Me një investim nga buxheti i shtetit prej 20 milionë lekësh u bë i mundur rikonstruksioni i tij pas 13 vjetësh shkatërrimi.
Deri më 2014 nga kur është marrë në dorëzim nga Bashkia e Bajram Currit, asnjë përçapje nuk është bërë për pajisjen e tij me materiale dhe dokumente. Sipas punonjësve pranë bashkisë, pasurimi i tij është i vështirë, sepse çdo gjë u dëmtua dhe u mor në vitin 1997. Rikonstruksioni i brendshëm, mobilimi i stendave dhe pajisja me dokumente arkivore.
Muzeu ka qenë ndër më të pasurit në vend, jo vetëm për historinë e Tropojës, po edhe të Kosovës dhe trojeve shqiptare. Objekte të veçanta, tashme të humbura, kanë qenë xhubleta 300-vjeçare e Nikaj Merturit, pasaporta origjinale e Bajram Currit e vitit 1924, djepi i shpuar nga plumbat në Bytyç në Luftën e Dytë Botërore, historiku i Tropojë dhe Kosovës, (material shkencor rreth 300 faqe) etj. Sot, pas 17 vjetësh, ky muze ekziston vetëm si ngrehinë.
Inwil
është një komunë në kantonin Luzern të Zvicrës.
Libër deti
"Libër deti" poezi me Autor Arian Leka. Faqet e librit 176. ISBN 978-99956-29-45-8
Praq Rado
Prekë Radoina është aktor dhe skenarist nga Thethi i Dukagjinit Shqipëri i cili punon e studjon në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Libër deti
12 muaj kushtuar detit, njerëzve që i qëndruan përballë dhe atyre që i kthyen shpinën. 4 stinë për dashurinë dhe një qytet – Durrësin në historinë dhe përditshmërinë e tij. Dhe të gjitha nën një trill: Lundrimi ka rëndësi, jo jeta, thjesht... Është një pjesë e planetit, që shumë e duan, por pak e njohin. Një vend magjik dhe i rrezikshëm, ku trupi e shpirti përshtaten e bëhen njësh. DETI... Deti dhurues, deti kufi, deti ndëshkues, deti mundësi, deti mister, urë, miqësi, premtim, shpresë, vdekje, jetë.
Nora Istrefi
Nora Istrefi lindi në Prishtinë(Kosovë) me 25 Mars 1986. Është një këngëtare e suksesshme. Karriera e saj ka filluar ne moshën 8 vjeçare.qe atehere ajo kendonte neper festivale te femijeve te koreve te shkolles fillore. Këngët e saj jane te shumta ka te përfshirë 5 albume, Engjull me videoklipin 'Negativ','O pse te du' 2005, Opium Nje Djale 2006,N'Ora 2008 'Pa fat','Vetem mua' 2009 bashkpunim me Sinan Vllasaliun etj.
Tradita (shoqata e vakëfeve Korçë)
"Tradita" E përmuajshme historiko - kulturore - letrare. Organ i Shoqatës Atdhetare Kulturore të trevës së Vakëfeve - Korçë.
Ligjet e Njutonit
Ligjet e Njutonit janë ligje fizike të cilat japin marrëdhëniet e forcave që veprojnë mbi një objekt dhe lëvizjes së objektit. Ato u formuluan për herë të parë nga Isak Njutoni në veprën e tij kryesore Parimet Matematikore të Filozofisë Natyrale (Philosophiae Naturalis Principia Mathematica), e publikuar për here të parë në 5 korrik, 1687. Ligjet përbëjnë bazën e mekanikes klasike dhe Njutoni i përdori ato për të shpjeguar shume fenomene të cilat studiojnë lëvizjen e objekteve fizike. Në volumin e trete të veprës, Njutoni tregoi se si ligjet e lëvizjes, të kombinuara me ligjin e përgjithshëm të gravitacionit, shpien në formulimin e ligjeve të Keplerit për lëvizjen e planeteve.
Ligji i parë i Njutonit
Çdo trup mbetet në vend apo në lëvizje të pandryshuar në vijë të drejtë përderisa mbi të nuk vepron ndonjë forcë.
Ky ligj pohon se nëse forca rezultante (shuma vektoriale e të gjitha forcave që veprojnë mbi një trup) është zero, atëhere shpejtësia e trupit është konstante. Duhet sqaruar se zor se mund të ketë ndonjë trup në Gjithësi që s'i ushtrohet qoftë edhe një forcë e vetme kështu që fjala "forcë" në ligjin e parë duhet konsideruar si referencë ndaj forcës rezultante. Si rrjedhojë e kësaj del se:
Çdo trup ndodhet ose në gjendje prehjeje ose në gjendje lëvizje të njëtrajtshme deri në çastin kur mbi të vepron një forcë e pabalancuar. Kjo do të thotë se në mungesën e një force rezultante jo-zero, qendra e masës së trupit do të ruajë gjendjen e saj të prehjes ose të lëvizjes drejtvizore të njëtrajtshme. Ky ligj zakonisht referohet gjithashtu si Ligji i inercisë.
Në thelb kjo tregon se trupat kanë një tendencë natyrale për të ruajtur gjendjen e tyre të lëvizjes. Çdo trup i reziston ndryshimit të gjendjes së tanishme. Në kushte të zakonshme ky ligj merr parasysh një mjedis të ngjashëm me mjedisin ndër-yjor ku kemi mungesë të plotë të forcave të fërkimit.
Ligji i parë i Njutonit është një ri-frazim i ligjit të inercisë i përshkruar nga Galileo, një gjë që vetë Njutoni e pohoi në veprën e tij.Shkruesi:DEV LEGJENDA
Ligji i dytë i Njutonit
Lex II: Mutationem motus proportionalem esse vi motrici impressae, et fieri secundum lineam rectam qua vis illa imprimitur.Nëse një trup me masë m mbi të cilin vepron forca F, nxitimi është në përpjestim të drejtë me intensitetin e forcës dhe në përpjestim të zhdrejtë me masën e trupit. Ndryshimi i lëvizjes së një trupi është i barabartë me forcën që vepron mbi atë trup, lëvizja ndodh në një vije të drejtë përgjatë së cilës vepron forca.
Ligji i dytë pohon se forca rezultante mbi mbi një thërrmijë është e barabartë me shpejtësinë e ndryshimit (derivatin kohor) të impulsitnë një kënd reference inercial. Duke përdorur simbolikën moderne, ligji i dytë i Njutonit mund të shkruhet si një ekuacion diferencial vektorial: ku F është vektori i forcës, m është masa e trupit, v është vektori i shpejtësisë dhe t është koha. Ky ligj është i vlefshëm për çdo sistem, për sistemet me masë konstante,  masa mund të nxirret jashtë operatorit të diferencimit si konstante.
ku F është forca rezultante, m është masa e trupit, dhe a është nxitimi i trupit. Pra forca rezultante e zbatuar mbi trupin prodhon një nxitim në përpjestim të drejtë me masën e trupit.
Impulsi ose vrulli (sasia e lëvizjes)
Termi impuls është i lidhur ngushtë me ligjin e dytë të Njutonit, dhe nga pikëpamja historike është shumë më afër me formën fillestare të ligjit. Kuptimi i termit impuls jept më poshtë:
ku I është impulsi, Δp është ndryshimi i vrullit, m është masa, dhe Δv është ndryshimi i shpejtësisë.
Analiza e përplasjeve dhe fenomenet e impakteve mes trupave përdorin konceptin e impulsit.
Relativiteti
Po të marrim ne konsideratë relativitetin special, ligji i forcës rezultante mund të jepet në terma të nxitimit si me poshtë: ku rezultati i famshëm per energjinë E = m c^2 eshte perdorur (ku c është shpejtësia e dritës në hapësirën e lirë). Vini re se kjo është një formulë e përafërt, ku \gamma në shprehjen ekzakte të energjisë relativiste,, është përafërsisht një. Relacioni përshkruan punën e bërë në një njësi kohore. Këtu F·v është produkti skalar.
Ky ekuacion mund të rregullohet në mënyrë që të japi ligjin e modifikuar për forcën
Vazhdim
Ligji i tretë i Njutonit
Për çdo veprim ekziston gjithmonë një kundërveprim i barabartë me kah të kundërt: thënë ndryshe, veprimet e përbashkëta të dy trupave ndaj njëri tjetrit janë çdo herë të barabartë dhe shkojnë në kahje të kundër.
Parafrazimet e shkurtra të këtij ligji si "veprimi barazon kundërveprimin" ose "aty ku ka veprim ka edhe kundërveprim" mund të kenë shkaktuar paqartësi mes brezash nxënësish. Fjala "veprim" dhe "kundërveprim" zbatohen në trupa të ndryshëm. Psh. Perfyryroni një libër në prehje mbi një tavolinë. Rëndesa e Tokës e tërheq poshtë librin. "Kundërveprimi" i këtij "veprimi" nuk është forca e mbështetjes nga tryeza, por forca e tërheqjes së librit ndaj Tokës.
Ligji i tretë i Njutonit lidhet me një parim më thelbësor, atë të ruajtjes së impulsit. Ky mbetet i vlefshëm edhe në rastet kur pohimi i Njutonit nuk vlen, për shembull kur fushat e forcës si dhe trupat mbajnë impuls si dhe kur impulsi është i përcaktuar ekzaktësisht, në mekanikën kuantike gjithashtu. Në mekanikën njutoniane, nëse dy trupa kanë impulse \vec{p_1} dhe \vec{p_2} atëherë impulsi i çiftit llogaritet si  dhe shkalla e ndryshimit të impulsit është:
thumb|right|250px|Ligji i tretë i Njutonit. Forcat e skiatorëve kanë madhësi të barabartë dhe drejtime të kundërta
Rëndësia dhe fusha e zbatimit
Ligjet e Njutonit janë verifikuar nga eksperimentet për më shumë se 200 vjet, ato janë përafrime të shkëlqyera për shpejtësitë dhe shkallat e aplikmit në jetën e përditshme. Ligjet e lëvizjes të Njutonit, së bashkë me ligjin e tij të gravitacionit universal dhe teknikave të analizës matematike, dhanë për herë të parë një shpjegim kuantitativ të unifikuar për një fushë të gjerë fenomenesh.
Këto tre ligje përshkruajnë shumë mirë objektet makroskopike në konditat e përditshme. Megjithatë, ligjet e Njutonit (të kombinuara me ligjin e gravitacionit universal dhe elektrodinamikën klasike) nuk mund të përdoren në disa raste të caktuara, si për fenomene që ndodhin në shkalla shumë të vogla, shpejtësi shume të mëdha (në relativitetin special, faktori i Lorencit duhet të përfshihet në shprehjen për impulsin së bashku me masën e prehjes dhe shpejtësinë) ose për fusha shumë të forta gravitacionale. Pra, këto ligje nuk mund të përdoren për të shpjeguar dukuri si përçimi i rrymës në një gjysëmperçues, vetitë optike të substancave, gabimet jo-relativistike në sistemet GPS si dhe superpërcjellshmërinë. Shpjegimi i këtyre fenomeneve kërkon teori fizike më të komplikuara, që perfshinë relativitetin e përgjithshëm dhe mekanikën kuantike relativiste.
Në mekanikën kuantike koncepte si forca, vrulli, dhe pozicioni janë të përcaktuara nga operatorë që veprojnë mbi gjëndjet kuantike; në shpejtësi që janë shumë më të vogla në krahasim me atë të dritës, ligjet e Njutonit janë po aq të sakta për këto operatorë siç janë edhe për objektet klasike. Në shpejtësi të krahasueshme me ato të dritës, ligji i dytë i përmbahet formës origjinale F = dp/dt, e cila thotë se forca është rrjedhë e lëvizjes së objektit në lidhje me kohën, por disa nga versionet e reja të ligjit të dyte (si ai i përafrimit të masës konstante më lart) nuk janë të vërteta për shpejtësitë relativiste.
Lidhja me ligjet e ruajtjes
Këto ligje pohojnë thjesht se, "(Vrulli, energjia, impulsi këndor, lënda) nuk mund të krijohen ose shkatërrohen."
Për shkak se forca është rrjedhoja kohore e impulsit (vrullit), koncepti i forcës është i tepërt dhe i varur në menyrë të drejtëpërdrejtë tek konservimi i impulsit, për më tepër ai nuk përdoret në teoritë themelore (p.sh. mekanikën kuantike, elektrodinamikën kuantike, relativitetin e përgjithshëm, e të tjera.). Modeli standart shpjegon me detaje se si tre forcat themelore të njohura si forcat madhore marrin origjinën duke shkëmbyer thërrmija virtuale. Forca të tjera si graviteti dhe degjenerimi i shtypjes fermionike lindin gjithashtu si rrjedhojë e konservimit të vrullit. Pra, konservimi i impulsit katër dimensional në një lëvizje inerciale në hapësirë-kohën e kurbuar rezulton në atë që ne e njohim si forca gravitacionale në teorinë e relativitetit të përgjithshëm. Zbatimi i derivatit kohor (i cili eshte një operator impulsi në mekanikën kuantike) tek funksioni valor të mbivendosura tek një çift fermionesh (thërrmija me një numër gjysëm të plotë spini) rezultojnë në zhvendosjen e maksimumeve të funksionit valor të përbërë nga njeri-tjetri - i cili vëzhgohet si një "forcë shtytëse" ndërmjet fermioneve.
Njutoni pohoi se ligji i tretë nga një pikëpamje botërore merr parasysh se kemi të bëjmë me një veprim të menjëhershëm në distancën mes thërrmijave lëndore. Megjithate, ai u përgatit për kritikat filozofike të veprimit në distancë, dhe që në këtë kontekst ai hodhi frazën e famshme "Nuk shtirem me hipoteza". Në fizikën moderne, veprimi në distancë është eliminuar komplet, me përjashtim te disa efekteve komplekse që përfshinë ndërthurrjen kuantike (shih Paradoksi i Ajnshtajn-Podoloskit-Rosen).
Ligji i ruajtes së energjisë u zbulua rreth dy shekuj pas jetës së Njutonit, kjo vonesë ndodhi për shkak të vështirësive që u hasën në kuptimin e rolit të formave të padukshme dhe mikroskopike të energjisë si nxehtësia dhe drita infra te kuqe.
Aventurat e Çapaçulit në Azi
"Aventurat e Çapaçulit në Azi" me Autor Dionis Bubani.
Industria
Industria është degë ekonomike,e cila merret me përpunimin dhe transformimin e lëndës së parë me prejardhje organike,inorganike dhe minerale në gjysmë fabrikate dhe prodhime finale qe i kushtohen konsumit të gjerë ose prodhimit të mëtutjeshëm.
Aventurat e Çapaçulit në Azi
Shtëpia botuese OMSCA-1, viti botimit 2003. Kopertina dhe ilustrimet Dhimitër Ligori, faqe 98.
Industria
Përmbledhje
Industria rurale struktura e dhe dinamika e zhvillimit te saj
Industria rurale karakterizohet nga diversiteti I madh ndërmjet tradicionales dhe modernes, subjekte të vogla e të mesme dhe të mëdha me orientim lokal kombëtar dhe ndërkombëtar Veprimtarit e kësaj kategorie zhvillohen në nivelin familjar dhe në fshatra të vegjel këto veprimtari në hapesirën rurale ndahen në 3 kategori: Veprimtari industriale me zhvillim të kufizuar Veprimtari industriale të nivelit të mesem Veprimtari rurale me shkalle dhe përhapje të gjerë zhvillimi
Historia e industrisë
Zhvillimi e teknologjive dhe energjive të zbuluara dhe të disponueshme për një periudhe të caktuar të historisë u shoqërua me shndërrime të vazhdueshme të industrisë përgjatë revolucioneve industriale. Këto revolucione industriale janë etapat vendimtare te të gjithë historisë industriale.
Para historia
Pre-historia është momenti i zhvillimit të aktiviteteve njerëzore që mund ti quajmë industriale. Në këto aktivitete nuk përfshihet agrikultura dhe te gjitha aktivitetet e lidhura me të.
Njeriu pre-historike kishte nevojë(si sot) të ushqente familjen e tij, të mbrohesh nga moti, kafshët e egra dhe nga rivalët e tij : ishin këto pra motivimet e para që çuan në specializimin për të kryer një detyrë të caktuar nga grupi shoqëror i asaj kohë. Këto specializime ndaheshin në bazë të seksit ose aftësive të veçanta të një individi. Termi pre-histori nuk ka të njëjtin kuptimin po të bazohemi në kronologjinë e një kulturë ose e një populli. Një karakteristikë njerëzore është kur njeriu pasi i ka kënaqur nevojat e tija bazikë (ushqim, banesë) fillon e i dedikohet aktiviteteve intelektuale dhe abstrakte. Disa prej dëshmive më të vjetra të aktiviteteve njerëzore janë mjetet të punës ose armët prej guri që kanë një jetëgjatësi të pabesueshme. Është shumë e mundshme që mjetet punë ose armë prej materialeve vegjetale u zhvilluan shumë shpejt në kohë, por dëshmitë e sotme janë thuajse zero.
Zbulimi i zjarrit (pra se si mund të krijohej flaka artificialisht) ka qënë burimi kryesor që çoj në zhvillimin e metalurgjisë (bronzi, hekuri), vazot, etj.
Mesjeta
Situata industriale në mesjetë. Në Evropë një ndërr përmirësimet me të dukshme ishte përdorimi i mullirit, i cili ishte zbuluar që në antkitet por pak i përdorur me pas. Duke përfituar nga forca e erës dhe e ujit mullinjtë do të shërbenin për bluajtjen e gruri. Forca e mulliri në Evropë përdorej edhe për fabrikimin e letrës. Përdorimi i qymyrgurit për përpunimin e mjeteve metalike shtoj mundësitë e prodhimit në seri të armëve të tipëve të ndryshme.
Periudha Modernë Shekulli XVII-të
Në pjesën më të mirë të vendeve të sipër përmendura (Anglia, Gjermania, Holanda, Franca etj) industria mori një hov të ri. Qendra të mëdha Manifakture u zhvilluan në këtë kohë. Mund të përmendim prodhimin e stofit të letrës, kristalesh dhe xhami.
Periudha Modernë Shekujt XVIII-XIX -te
Era zhvillimit industrialë është po aq e rëndësishme sa lindja e Ere së agrikulture ne Neolitik. Era e industrializimit është një hap që e shkëput njerëzimin nga e kaluara. Zhvillimi i agrikulturës iu dha mundësi njerëzimit në Neolitik të kishin ushqim në mënyre të vazhdueshme dhe me bollëk. Ata nuk do të jetonin me me gjah dhe me mbledhje frutash apo bimësh. Njerëzimi në atë kohë filloj dhe të vendosej në mënyre të qëndrueshme në një zonë të caktuar gjeografike. Lëvizjet që kishin qellim kërkimin e ushqimit bëheshin më të rralla. Pra agrikultura i dha njerëzimit mundësi prodhimi në mase të ushqimit dhe sigurinë për të ardhmen. Një paralelë e tillë mund të bëhet edhe me Erën e industrializimi. Njerëzimi me industrializimin i dhanë mundësi vetvetes prodhimin në mase te te mirave dhe shërbimeve. Era industriale përfaqësohet me një rritje të vazhdueshme dhe të pakthyeshme të prodhimit industriale. Kjo erë u shoqërua me transformimin dhe organizimit të prodhimit dhe të shoqërisë. Pra në këtë kohë marrëdhëniet shoqërore hynë në një fazë të re mutacioni.
Revolucioni i parë industriale filloj aty nga vitet 1790, për t'u mbaruar nga fillimet e revolucionit të dytë industriale. Shpikjet të lidhura me fuqinë motorike ishin të lidhura me avullin dhe me qymyrin; qendra kryesore ishte Mbretëria e Bashkuar (GB), pas disa dhjetëvjeçarev, revolucioni preku Gjermaninë, Francën dhe disa zone në Belgjikën e sotme. Për dy arye kryesore: 1- Qendra të reja industriale u hapen aty ku kishte mina qymyri 2- Këto qendra të reja industriale ndodheshin pranë por jashtë Mbretërisë së Bashkuar.
Revolucioni i dytë industriale filloj rreth 1850 dhe konsiderohet i përfunduar aty nga fundi i luftës së dytë botërore. Shpikjet kryesore të kësaj erë janë të lidhura direkte me zbulimin dhe përdorimin e elektricitetit.
Tre faktoren lejuan realizimin me sukses revolucionin e dytë industriale:
Pjesa më e madhe e shpikjeve janë në masën më të madhe ne evrope. Mënyra të reja prodhimi dalin në dritë, të ndjekura nga mënyrat e reja të transportit (hekurudha) dhe e komunikimit (telegrafi dhe telefoni). Materialet për prodhimin nuk janë më të njëjta në krahasim me epokën e kaluar.
Degët
Degët kryesore te industrisë janë:
1. Energjetika
2. Metalurgjia
Perdredhjet
Perdredhjet jane demtime traumatike te dejeve te kyceve, si p.sh. te kaviljes, kycit te dores,gjurit, gishterinjve,shpatulles etj..
Rain
është një komunë në kantonin Luzern të Zvicrës.
Turizmi nautik
Me turizëm nautik nënkuptojmë zhytje ne ujë, shëtitje me barka, anije e deri tek shëtitje me jahte luksoze. Pra turizmi nautik është një forme e re e turizmit modern por qe është zhvilluar edhe ne kohet e mëparshme. Si psh 'TITANIK'.
Stieg Larsson
Stieg Larsson (1954-2004) gazetar dhe tashmë shkrimtar i famshëm suedez. Para vdekjes së tij tragjike e të beftë - një atak në zemër, në nëntor të vitit 2004 - Stieg Larsson-i kishte përfunduar tri romane, pjesë të një trilogjie të quajtur “Millennium”: 1) “Burra që i urrejnë gratë ” ; 2) “Vajza që luante me zjarrin” dhe 3) “Mbretëresha e kështjellave prej letre”. Para se të ndërmerrte sprovat e tij në letërsi, Stieg Larsson-i ishte i njohur për betejat e tij kundër racizmit dhe ekstremizmit të krahut të djathtë. Në mes të vitit 1980, ai ndihmoi për fillimin e projektit kundër dhunës - Ndal Racizmit! - që u pasua me themelimin e Expo-foundation më 1995, ku më vonë ai u bë drejtues i tij. Nga viti 1999 e më tej, ai u emërua kryeredaktor i “Expo”, revistë e fondacionit Expo.
Aventurat e Çapaçulit në Afrikë
"Aventurat e Çapaçulit në Afrikë" me Autor Dionis Bubani.
Shtëpia botuese OMSCA-1, viti botimit 2002. Kopertina dhe ilustrimet Dhimitër Ligori, faqe 104.
Kantoni La Chartre-sur-le-Loir
Kantoni La Chartre-sur-le-Loir (frëngjisht: Canton de La Chartre-sur-le-Loir) është një kanton në departamentin Sarthe, rajonin Pays de la Loire në Francë. Kryeqëndra e kantonit është La Chartre-sur-le-Loir. Ka sipërfaqe 157.75km2 dhe popullsi 6756 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni La Chartre-sur-le-Loir aktualisht përbëhet nga 9 komuna.
Hazarët
parapamje|Hazara në [[Bamjan]] Hazarët ose Hasara (Hesoreh, nga persishtja hazar këtu në kuptimin mijëfisht; persisht: هزاره, romanizuar: Həzārə; në Hazaragi: آزره, romanizuar: Āzrə) është emër përmbledhës i disa grupeve të njerëzve që sot jetojnë në Iran, Pakistan, ish-BRSS dhe Afganistan.
Gllogja
Gllogja është fshat shqiptar në komunën e Tearcës.
Demografia
Popullata që jeton në Gllogjë është e përzier. Sipas regjistrimit të realizuar në vitin 2002, në këtë fshat jetonin gjithsej 1 295 banorë. Prej tyre 983 ishin shqiptar, maqedonas 310, turq 1 dhe të tjerë 1. Si edhe në fshatrat tjera edhe Gllogja është e njohur për numrin e madh të gurbetçive të cilat janë të vendosur kryesisht në vendet e Europës Perëndimore dhe Australi. Familjet më të njohura në Gllogjë janë : Selmanallarët Që Njihen Si Familia Më E Madhe, sadikallarët, amitallërt, çuçat, blokat etj.
Kultura
Gllogja ka një kulturë shumë të bujshme. Sipas disa të dhënave fshati është një ndër fshatrat më me perspektivë dhe me një përqindje më të lartë shkollimi ne rrethinën e Tetovës. Ku paraprakisht dallohen edhe kualitetet e Gllogjës duke përfshirë pozitat që i kanë në vendet e punës (në shtet dhe punë private) Drejtor, Menaxher, Gjykatës, Kuristin shefin Policis etj, etj, si rezultat i shkallës së lartë të arsimit.
Historia
Në këtë fshat është familja më e vjetër : Elezi.
Jeta kulturore dhe sportive
Në Gllogjë jeta kulturore dhe sportive nuk është edhe aq e zhvilluar. Deri para disa vitesh ka funksionuar Klubi Futbollistik Sharri i cili njihet si një ndër klubet më të vjetra në rrethinën e Tetovës, mirëpo viteve të fundit ky klub ka pushuar së funksionuari.
Kohën e fundit shumë të rrinjë të fshatit aktivitet e tyre kulturore dhe sportive i kanë realizuar në klubet e fshatrave fqinje si dhe në Shoqërinë Kulturore Jehona. Gllogja së bashku me Përshefcën e kanë edhe shkollën fillore “Asdreni” në të cilën mësojnë 376 nxënës prej të cilëve afër 30 % janë nga Gllogja. Gllogja në vitet e 80-90-ta të shekullit të kaluar është dalluar me numrin e madh të të arsimuarve dhe të funksionarëve nëpër institucionet shtetërore, mirëpo për fatë të keq viteve të fundit ka një ngecje në këtë drejtim.
Në regjistrat e perandorisë osmane të popullatës jomyslimane nga vilajeti i Kankandeles nga viti 1626-1627, fshati Gllogjë ka numëruar 18 familje. Në fund të shekullit 19, Gllogja është llogaritur fshat bullgar në rrethinën e Tetovës që është gjendur në Imperinë Osmane. Sipas statistikës së Vasil Kançovit në vitin 1900 në Gllogjë ka pasur 210 banorë bullgarë kristian. Nga të dhënat e sekretariatit të Ekzarkut bullgar Dimitar Mishev në vitin 1905 të gjithë 240 banorët kristian kanë qenë bullgar. Sipas Afansi Selishqev në vitin 1929 fshati Gllogjë është llogaritur se i takon komunës së Dobroshtit dhe se ka pasur 57 shtëpi, dhe 444 banorë bullgarë dhe turq Por Kjo Nuk është 100% e Vërtetë.
Römerswil
është një komunë në kantonin Luzern të Zvicrës.
Muzeu i Burrelit
Muzeu ne qytetin Burrelit është një muzetë me fasden me te bukur te muzeve shqiptare.
Historiku
Muzeu u ndërtua ne vitin 1972. Muzeu u vodh ne masën me te madhe ne vitin 1997. Se fundmi ka bërë pjesë të tij 38 objekte me vlerë rreth 3,5 milion lekë të vjetra. Të gjitha objektet që tashmë janë zyrtarisht pjesë e këtij muzeu prej kohësh janë ekspozuar në ambientet e tij, por vetëm ditët e fundit me financimin e bashkisë Burrel janë likujduar të gjithë poseduesit e tyre. Në koleksionin e pasurisë së muzeut janë bërë veshjet e disa zonave si ajo e Prellit, Gurrës, G. Bardhë, Lisit etj, si dhe objektet e dhomës së burrave. Drejtoresha e muzeut Suzana Kurti, sqaron rreth këtyre objekteve se jo të gjitha mund të bëhen pjesë e tij, por ato duhet të plotësojnë disa kritere, ku një ndër ta është prodhimi apo mosha e objektit muzeal që duhet të jetë mbi gjysëm shekulli. Gjithashtu Kurti shtoi se në një të ardhme të afërt ky muze do të pasurohet akoma më shumë me vlera të tjera historike. Por sipas saj kjo don një kosto e cila mund të sigurohet vetëm nga Bashkia e Burrelit, pasi me një ligj të veçantë të miratuar nga parlamenti shqiptar në vitin 2005, Muzeu Historik Mat është klasifikuar si muze lokal.
Përshkrimi
Burreli Muzeu Historik i Matit Lagjia "Pjeter Budi" Telefon : 355 23514 Oraret : 10.00 – 14.00 dhe 17.00 – 19.00. I mbyllur
George Harrison
George Harrison lindi më 25 shkurt 1943 në Liverpool, Angli; vdiq më 29 nëntor 2001 në Los Angeles, Kaliforni, SHBA. Ishte një muzikant dhe kompozitor anglez. Ai u bë i njohur si anëtar i grupit Beatles, ku ishte kitaristi kryesor. Shpesh atë e quanin "Bealtes i qetë".
Drejtësia Kushtetuese
Drejtësia Kushtetuese është një nocion për të shprehur institucionet dhe teknikat nëpërmjet të cilave sigurohet supremacia e kushtetutës. Thelbi i kësaj është garantimi i realitetit kushtetues.
Sipas një përkufizimi tjetër drejtësia kushtetuese është institucioni dhe teknika që garanton respektimin e hierarkisë së burimeve të së drejtës dhe, me këtë, supremacisë së normës së kushtetutës, si norma eprore në një sistem juridik. Mirëpo deri më tani nga këto përkufizime sikur po del që gjyqtari kushtetues është arbitër i pushteteve. Mirëpo gjyqtari kushtetues është diçka më tepër se aq. Për të shpjeguar këtë duhet të cekim dy definicione të drejtësisë kushtetuese.
Rëndësia e drejtësisë kushtetuese
Vetë kushtetutshmëria shprehet në institucionalizimin e pushtetit politik dhe nënshtrimin e tij ndaj rregullave të caktuara duke imponuar përputhjen me aktin themelor të shtetit (kushtetutën), të të gjitha akteve ligjore që nxjerrin organet e pushtetit publik. Kurse drejtësia kushtetuese e bënë të mundur realizimin e një procesi të tillë të kushtetutshmërisë. Pra, drejtësia kushtetuese ndihmon në institucionalizimin e rendit demokratik, synon kufizimin e pushtetit, si dhe garanton respektimin e lirive dhe të drejtave të shtetasve. Epërsia e kushtetutës,pra, përbënë konceptin kryesor të drejtësisë kushtetuese. Duhet të ceket që funksioni i dhënies së drejtësisë kushtetuese nuk mund të jetë atribut i organeve që nxjerrin ligje (legjislativit) apo atyre që i zbatojnë ligjet (ekzekutivit) sepse ato mund të jene, dhe shpesh janë, objekt i kësaj drejtësie. Për këtë arsye kjo kompetencë duhet t’i jepet një organi, i cili për shkak të pavarësisë që ka ndaj organeve tjera, mund të zgjidhë mosmarrëveshjet ligjore në mënyrë të paanshme.
Teoritë kryesore në fushën e kontrollit kushtetues
Përgjithësisht pranohet se ekzistojnë dy modele bazë të drejtësisë kushtetuese: modeli amerikan dhe ai evropian.
Lindja dhe zhvillimi i sistemit të konrollit kushtetues
Faza e parë i përket periudhës përpara hartimit të kushtetutës, kur mbarëvajtja e rregullave të jetës shoqërore ishte më tepër një problem i zhvillimit etik, moral, shpirtëror dhe tradicional i çdo vendi, se sa një objektiv dhe qëllim i ligjit.
Faza e dytë i korrespondon zhvillimit të marrëdhënieve shoqërore dhe organizimit të shtetit nëpërmjet Kushtetutës, njohjes së epërsisë dhe vlerësimit të mbrojtjes së saj si një nevojë themelore. Kjo ishte dhe rruga e ndërtimit të shoqërisë moderne, e cila kërkonte jo vetëm marrëveshje për rregullat e sjelljes por edhe një sistem ndërhyrës të mbrojtjes dhe të kontrollit po ashtu. Si do të shohim më poshtë ky institucion për herë të parë do të n’a paraqitur në një vend me sistem juridik Common Law, për të vazhduar zhvillimin e tij, duke u shpërndarë (sot) pothuajse në çdo sistem juridik.
Lirim Biçaku
Lirim Biçaku është piktor shqiptar i lindur në Elbasan 1943 dhe jeton e krijon në Tiranë Shqipëri. Lirimi pasi vuajti gjatë internimin si pinjoll i familjes së njohur shqiptare të Biçakçinjve nga Aqif Pashë Elbasani (Biçakçiu) pas viteve '90 vijoi të krijoi në pikturë si autodidakt me një stil krejt të veçantë. Pas ekspozitave të ndryshme dhe asaj në Muzeu Historik Kombëtar punët e tij vlerësohen nga studjuesit e artit si tërheqëse dhe të pëlqyeshme nga i gjithë publiku.
Drejtësia Kushtetuese
Në Angli
Këtu i hasim fillimet e drejtësisë kushtetuese, ashtu sikurse shumë institucioneve të tjera. Paradoksalisht, Anglia është djep i kësaj ideje të një institucioni nuk e ka, dhe s’e ka pranuar as sot e kësaj dite. Megjithatë ideja se gjyqtari mund të refuzoj zbatimin e ndonjë ligji kur ai është në kundërshtim me një rregull më të lartë, është pikërisht Angleze.
Më 1610 gjyqtari Sir Edward Coke, në rastin e Dr. Bonham konstatoj se Common Law kishte fuqi më të lartë se sa ligjet mbretërore. Në këtë rast mendimi i Kokut ishte se “kolegji i mjekëve” të Londrës nuk kishte kompetencë të dënonte z.Bonham për ushtrim pa leje të mjekësisë, sepse ligj që i parashihte atij dënimin ishte i paarsyeshëm dhe në kundërshtim me common law.
Në SH.B.A.
Këtu, drejtësia kushtetuese nuk ka qenë e parashikuar asnjëherë formalisht as në kushtetutat e shteteve e as në atë federale. Kushtetuta (neni 3) nuk e thotë as edhe një fjali që do t’i jepte kompetenca Gjykatës së Lartë amerikane që të ketë të drejtë të shmangte zbatimin e ligjeve apo akteve të tjera si jo-kushtetuese. Megjithatë praktika tashmë kishte filluar t’a aplikonte këtë parim që më vonë do të quhej si rishikim gjyqësor (judicial review), ku disa njësi federale (shtete) kishin filluar të ushtronin një lloj kontrolli të ligjeve të tyre dhe pajtimit të tyre me kushtetutën e shtetit përkatës.
Mirëpo, rasti i cili do të “instalonte” këtë doktrinë (judicial review) të rishikimit gjyqësorë do të vinte vetëm në vitin 1803. Ishte rasti Marbury vs. Medison.
Në teori, argumentimi i marshallit ishte përmbledhur në këto pika:
Etapa e parë: pas luftës së parë botërore
Në këtë periudhë kemi krijimin e gjykatave kushtetuese në gjashtë vende: Austri, Gjermani, Çekosllovaki, Spanjë, Rumani dhe Irlandë.
Shembulli i parë është Gjermania e cila me kushtetutën e Vajmarit (1919), në nenin 102 të saj, i njohu Gjykatës së Shtetit kompetencën e zgjidhjes së konflikteve ndërmjet pushteteve publike, kurse gjyqtarëve të zakonshëm të drejtën për të mos batuar ligjet që ishin antikushtetuese në proceset që ata gjykoni. Çekosllovakia – në kushtetutën e 1920-ës thuhej se Gjyqtarët e zakonshëm ishin të detyruar t’i drejtoheshin Gjykatës Kushtetuese, kur ligji që duhet zbatonin në një çështje konkrete ishte, sipas tyre, në kundërshtim me kushtetutën, Kemi pra këtu një kontroll incidental të detyrueshëm dhe jo fakultativ.
Austria në Kushtetutën e 1920-ës, i solli dy risi të rëndësishme: së pari formimi i Gjykatës Kushtetuese, e cila historikisht ka qenë gjykata e parë e tillë në Evropë e specializuar për çështje të tilla. E dyta, ajo mund të vendoste shfuqizimin e ligjeve dha akteve nënligjore të papajtueshme me kushtetutën federale, kur i kërkohej nga qeveria federale ose e lëndëve. Vendimet në këso raste kishin fuqi të përgjithshme (erga omnes) Gjithashtu kjo Gjykatë kishte kompetencë të zgjidhte konfliktet ndërmjet pushteteve publike, që përbënë një tjetër largim nga modeli Amerikan.
Kushtetuta e Irlandës është i pari tekst kushtetues (1937) i një vendi të common law që shënoj shkëputje nga sistemi juridik Britanik. Kjo kishte një kushtetutë të shkruar, që nuk është e zakonshme për vendet e common law. Kjo kushtetutë (që është në fuqi edhe sot ) ia lejoj Gjykatës së Lartë ( Hight Court dhe Court of Appeal) dy kompetenca të drejtësisë kushtetuese : së pari, kontrollin paraprak të kushtetutshmërisë së ligjeve të votuara (me kërkesë të presidentit) dhe konstatimin e kushtetutshmërisë së një ligji i cili është në zbatim në një procedurë të zakonshme.
Etapa e dytë: pas luftës së dytë botërore
Kjo etapë përfshinë vendet e Evropës Perëndimore. Gjatë kësaj kohe, vendet evropiane u priren drejt krijimit të një modeli të veçantë, që dallohej dukshëm nga ai amerikan. Vetëm dy vende ndoqën shembullin amerikan (Danimarka dhe Suedia).
Shumica e vendeve evropiane ngritën Gjykatat Kushtetuese, të cilat përgjithësisht zbatonin këto tri teknika kryesore:
Duhet thënë se teknika evropiane e zbatuar nga gjykatat e specializuara kushtetuese, është e ndërlikuar dhe e sofistikuar, veç të tjerave për shkak të filozofisë juridike të Evropës dhe pajtimit të kërkesave të një drejtësie kushtetuese me karakteristikat e sistemit të saj juridik romanist.
Etapa e tretë: pas rënies së komunizmit
Kjo periudhë përfshinë vendet e Evropës Qëndrore dhe Lindore. Nga të gjitha vendet e kësaj pjese të Evropës vetëm tre patën krijuar Gjykatat Kushtetuese para shembjes së komunizmit (Jugosllavia -1963, Çekosllovakia-1968 dhe Polonia-1982) Në kohën e sotme pothuajse të gjitha vendet kësaj pjese të Evropës kanë krijuar Gjykatat Kushtetuese.
Format e kontrollit të kushtetutshmërisë sipas interesit që mbrohet
Subjekti fillestarë kërkues i vlerësimit të kushtetutshmërisë së ligjit apo aktit tjetër, kur e merr një iniciativë të tillë, zakonisht tek ai mund të ketë motive të ndryshme që e kanë shtyrë për një gjë të tillë. Mund të ndodhë që subjekti të jetë individ dhe këtë kërkesë t’a bëjë tërësish për arsye dhe interesa të tij personale, nëse konsideron se me ndonjë ligj apo akt tjetër i është zvogëluar apo cenuar ndonjë e drejtë e garantuar me Kushtetutë. Ose, në një tjetër rast mund të ndodhë që subjekti që i drejtohet Gjykatës Kushtetuese (apo të rregullt në shtetet me kontroll kushtetutshmërie të sistemit të shpërndarë) , të jetë i obliguar në bazë të detyrës zyrtare të referoj çështjen për një kontroll të tillë. Në rastin e parë ,pra, kemi një interes personal e në të dytin kërkohet të mbrohet një interes më i gjerë dhe subjekti që e bën kërkesën nuk e bën në emër dhe për interesa të tij personale( individuale). Varësisht nga motivet në bazë të të cilave subjekti fillestarë që e merr nismën për të kërkuar kushtetutshmërinë e një ligji apo akti tjetër n’a paraqiten dy lloje të kontrollit të kushtetutshmërisë:
Kontrolli abstrakt
Karakteri abstrakt i kontrollit të kushtetues të ligjeve apo akteve tjera nënkupton shqyrtimin e kushtetutshmërisë së normës juridike mbi interesat objektive të bartësve të funksioneve publike. Ekzistimi i interesave të tilla objektive të subjekteve që drejtojnë ankesën, e bënë të domosdoshme ekzistimin e një gjykate të veçantë.
Karakteristikë e këtij lloji të gjykimit është shqyrtimi abstrakt (in abstractio) ndaj normave juridike, nga një gjykatë e veçantë si dhe efekti i përgjithshëm (egra omnes) i vendimeve të saj.
Si subjekte ngritëse të këtij lloji të kontrollit paraqiten bartësit e disa funksioneve publike (presidenti, ombduspersoni, kryetari i Kuvendit, kryeministri, komunat, etj.) e në disa raste edhe grupet minoritare. Ky lloj kontrolli konsiderohet si “parandalues” në kuptimin që nuk e lejon një normë juridike, e cila është në kundërshtim me Kushtetutën, që të marr efekt (tek kontrolli Ex ante) apo nëse ka marrë efekt nuk e lejon të ketë efekte të tilla negative në të ardhmen (tek kontrolli Ex-post). Po ashtu si efekt i këtij lloji të kontrolli është pastrimi i sistemit juridik nga normat dhe aktet tjera që mund jenë në kundërshtim me kushtetutën, përpara se ato të cenojnë liritë themelore të individëve dhe parimet e shtetit ligjor. Por ky lloj kontrolli, ka efektin, dhe shpesh përdoret për të zgjidhur “ngatërresat” që mund të kenë ndodhur ndërmjet pushteteve të ndryshme në lidhje me funksionimin dhe kompetencat e tyre.
Kontrolli konkret
Kontrolli konkret lind kryesisht në procedurat që zhvillohen para një gjykate të zakonshme. Ky lloj kontrolli është gjithmonë kontroll i cili bëhet pasi që norma juridike apo akti të ketë marrë efektet e duhura (pra bëhet ex-post)
Natyra konkrete e këtij lloji të kontrollit vërehet në faktin se ngrihet nga gjykatat e zakonshme në një rast konkret që zhvillohet para tyre. Nëse në një rast të tillë lind ndonjë çështje që gjykatës së zakonshme i krijon dyshimin (në disa shtete bindjen) që një normë juridike është në kundërshtim me Kushtetutën atëherë rastin e tillë e referojnë në Gjykatën Kushtetuese për një kontroll të tillë. Pra “heqja e dyshimit” në lidhje me Kushtetutshmërinë e normës apo aktit, që gjykata e zakonshme e bën duke e dërguar çështjen në Gjykatën Kushtetuese mund të konsiderohet si çështje para gjykimore. Është e tillë sepse nga zgjidhja e kësaj çështje, të cilën zgjidhje e bën Gjykata Kushtetuese, varet edhe se si do të rrjedhë më tej procesi i zgjidhjes së rastit.