cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Schlüchtern
Kohët e hershme moderne
Konti Philipp Ludwig II. në vitin 1597 vendosi politikën kishtare kalviniste duke ushtruar të drejtën e tij të sunduesit, për të përcaktuar besimin fetar të të sunduarve. Ai vazhdoi këtë version të Reformacionit si detyruese për Kontenë e Hanau-Münzenbergut.
Bashkimi i njësive të tjera bashkiake
Më 1 dhjetor 1969, bashkitë më parë pavarura Ahlersbach, Breitenbach, Elm, Gundhelm, Herolz, Hohenzell, Hutten, Klosterhöfe dhe Vollmerz u përfshinë në Bashkinë e Schlüchtern-it. Më 31 dhjetor 1971 u shtuan edhe Kressenbach dhe Wallroth. Më më 1 korrik 1974 u shtua edhe Niederzell.
Albina Kelmendi
Vitet e hershme dhe karriera
Albina Kelmendi ka lindur në Pejë, Kosovë (atëherë pjesë e RF të Jugosllavisë). Ajo studioi klarinetë dhe piano në një shkollë muzikore në vendlindjen e saj dhe filloi të performojë së bashku me familjen e saj me emrin Family Band.
Ajo u bë e njohur në vitin 2014, kur ishte nënkampione në sezonin e katërt të The Voice of Albania. Një vit më pas, ajo mori pjesë në edicionin e dymbëdhjetë të Top Fest, ku prezantoi këngën "Nuk ka ma mirë".
Në qershor 2022, Albina Kelmendi publikoi albumin e saj debutues, Nana loke. Në dhjetor të të njëjtit vit, ajo mori pjesë në Festivalin e 61-të të Këngës, ku prezantoi këngën "Duje", në performancën e së cilës morën pjesë pesë anëtarë të familjes së saj me emrin Familja Kelmendi. Pavarësisht se u rendit në vendin e dytë në natën finale, rezultati i së cilës u vendos nga një juri, votimi i publikut e zgjodhi atë si përfaqësuesen shqiptare në Festivalin Evropian të Këngës 2023 në Liverpool të Mbretërisë së Bashkuar.
Olinguito
Olinguito (Bassaricyon neblina) është një kafshë e familjes së rakunit Procyonidae që jeton në pyje malore në Andet e Kolumbisë dhe Ekuadorit. Ajo u klasifikua si një specie e re në vitin 2013. Emri specifik neblina vjen nga spanjishtja dhe do të thotë mjegull ose reth, duke u referuar në habitatin e pyjeve me re të olinguitos.
Më 22 maj 2014, Instituti Ndërkombëtar për Eksplorimin e Specieve deklaroi olinguiton si një nga "10 Speciet e Reja më të Rëndësishme të Vitit 2014" në mesin e specieve të zbuluara në vitin 2013. Ajo është kafsha e parë e re karnivore që është përshkruar në hemisferën perëndimore pas 35 vitesh.
Pershkrim
Olinguito është i dallueshëm nga speciet e tjera brenda gjinisë, të njohura ndryshe si "olingos", si dhe nga kinkajou (kinkajoutë ngjajnë me olingos, por nuk janë ngushtësisht të lidhur). Pesha mesatare e tij është 900 gramë (2 lb), duke e bërë atë kafshën më të vogël procyonid. Kafsha është një frugivor omnivor që konsumon kryesisht fruta (si fiku), por edhe insekte dhe nektar; kjo dietë rezulton në feces të madhësisë së boronicave të vogla. Olinguito mendohet të jetë njësoj si për shumicën, të natës dhe moderatësisht të shkëputur. Olinguitos duket se janë të kufizuar vetëm në pemë. Ata kanë një çift të vetëm të gjirit dhe më shumë se gjithçka prodhojnë një fëmijë në një kohë.
Shperndarja dhe habitati
Mostrat e specieve janë identifikuar nga pylli i reve të Andeve që shtrihet nga Kolumbia perëndimore në Ekuador, në lartësitë 1,500 deri në 3,000 metra (4,900 deri në 9,800 ft), që është diapazoni më i lartë i njohur i çdo anëtari të gjinisë Bassaricyon. Zbulimi i saj u konfirmua në natyrë dhe u njoftua më 15 gusht 2013. Lloji nuk konsiderohet të jetë menjëherë në rrezik, por vlerësohet se mbi 40 për qind e gamës së mundshme të kafshës është shpyllëzuar.
Zbulim
Zbulimi i tij u njoftua më 15 gusht 2013 nga Kristofer Helgen, kuratori i gjitarëve në Muzeun Kombëtar të Historisë Natyrore Smithsonian, eksperti olingo Roland Kays i Muzeut të Shkencave të Natyrës së Karolinës së Veriut dhe bashkëpunëtorët. Helgen zbuloi ekzemplarë të specieve në ruajtje në Muzeun Field në Çikago dhe përdori testin e ADN-së për të konfirmuar një specie të re. Në vitin 1923 një grup i vogël olinguitos u mblodh nga studiues në Ekuador. Megjithatë, ata u identifikuan gabimisht nga studiuesit që i ngatërruan për të afërmin e tyre, kinkajou si specie e veçantë ndajnë karakteristika të përbashkëta. Studiuesit që identifikuan speciet nuk ishin në gjendje të zbulonin ndonjë emër lokal specifik për të. Zbulimi ishte identifikimi i parë i një specie të re gjitari të rendit Carnivora në Amerikë në 35 vjet. Olinguitos u panë rregullisht dhe madje u ekspozuan publikisht dekada përpara se të njiheshin si anëtarë të një specie të re. Kafsha ishte ngatërruar më parë me kushërinjtë e saj taksonomikë, olingos. Një shembull i tillë ishte Ringerl, një olinguito që jetoi në Kopshtin Zoologjik Kombëtar në Uashington, DC, për një vit dhe gjithashtu vizitoi shumë kopshte të tjera zoologjike. Studiuesit u përpoqën pa sukses ta rritnin atë me olingos, duke mos kuptuar se ajo ishte një specie tjetër. Ringerl vdiq në vitin 1976 në kopshtin zoologjik të Bronksit.
Vleresimi taksonomik
Olinguito është më i vogël se speciet e tjera në gjininë Bassaricyon. Trupi i tij (koka deri te koka) është afërsisht 355 mm (14,0 inç) i gjatë dhe bishti i tij 335–424 mm (13,2–16,7 inç). Është gjithashtu shumë më gëzof dhe ka një bisht më të shkurtër dhe veshë më të vegjël se të tjerët që ndajnë gjininë e tij. Olinguito gjendet në Andet veriore në lartësitë midis 1.500 dhe 2.750 metra (4.920 dhe 9.020 ft) mbi nivelin e detit, që është shumë më e lartë se habitatet e olingos të tjerë. Bazuar në dallimet morfologjike, janë përshkruar katër nënspecie olinguito: nominuari Bassaricyon neblina neblina dhe B. n. osborni, B. n. hershkovitzi, dhe B. n. gome. Megjithatë, secila prej këtyre nënspecieve, u zbulua se kishte një formulë dentare karakteristike për anëtarët e tjerë të familjes Procyonidae. Stampa:Dentition2. Krahasimi i ADN-së nga dy nënspecie olinguito me speciet e tjera olinguito dhe të ngjashme u krye në bazë të pangjashmërisë gjenetike që rrjedh nga modelimi Kimura i dallimeve në përbërjen e çiftit bazë të citokromit mitokondrial b. Divergjenca gjenetike midis olinguitos dhe olinguitos e bën olinguitos një linjë motër bazale me pjesën tjetër të gjinisë dhe është ekuivalente me dallimet midis specieve që janë caktuar për nëngjini ose gjini të veçanta. Kjo ndarje me sa duket ndodhi rreth 3.5 milion vjet më parë, duke sugjeruar se diversifikimi më i hershëm i gjinisë ndodhi në Amerikën Jugore veriperëndimore, menjëherë pasi paraardhësit e olingos pushtuan për herë të parë kontinentin nga Amerika Qendrore si pjesë e Ndërkëmbimit të Madh Amerikan.
Konservimi
Olinguito mund të jetë në rrezik në të ardhmen për shkak të shpyllëzimit dhe urbanizimit ("Kërkuesit që raportojnë zbulimin e tij vlerësuan se 42% e habitatit të përshtatshëm historik olinguito ishte shndërruar tashmë në bujqësi ose zona urbane dhe 21% shtesë mbetën në natyrore, por kryesisht të papyllëzuara Kushtet…”). Meqenëse habitati natyror i olinguito-s është në lartësi më të larta, kjo do të thotë se "habitati i tij i pyjeve me re" duhet patjetër të mbrohet në mënyrë që të optimizohet probabiliteti i mbijetesës së kësaj specie. Deri më tani, nuk janë bërë përpjekje strikte. dihet se ekziston për të reduktuar shkatërrimin e habitatit.
Arti Chola
Periudha e Mbretërisë Chola ( midis viteve 850 - 1250) ishte një kohë e përmirësimeve të vazhdueshme dhe rafinimit të Artit dhe Arkitekturës Dravidiane. Sunduesit Chola e përdornin pasurinë e tyre të fituar nëpërmjet pushtimeve të kushtueshme në ndërtimin e tempujve jetëgjatë prej guri dhe skulpturave të mahnitshme prej bronxi.
Hyrje
Tempujt Chola u ndërtuan gjatë sundimit të Dinastisë Chola, e cila i ndërtoi tempujt sipas traditës së Dinastisë Pallava, që ishin vetë të ndikuar nga shkolla Amaravathi e Arkitekturës. Artistët dhe artizanët Chola e zhvilluan më tej ndikimin e tyre nga shkollat e tjera të artit dhe arkitekturës dhe e ngritën dizajnin e tempujve Dravidian në maja më të larta. Mbretërit Chola ndërtuan tempuj të shumtë përgjatë mbretërisë së tyre, që normalisht përfshinte fushat e Tamil Nadusë Qendrore dhe Veriore dhe në për disa kohë të gjithë Rajonin Tamil Nadu ashtu si dhe pjesët e afërta të Karnatakas dhe Andra Pradeshit modern. Në evoluimin e Arkitekturës Tempullore Chola mund të shihen tre faza kryesore, duke filluar me fazën e hershme, duke nisur nga Vijayalaya Chola dhe duke vazhduar deri te Sundara Chola, faza e mesme e Rajaraja Cholas dhe Rajendra Cholas, kur arkitektura e tyre arriti maja të papara më parë ose deri atëherë dhe faza përfundimtare gjatë periudhës së Chalukya Cholas së Kulottunga Cholas I deri në rënien e Mbretërisë Chola. Dinastia Chola përveç tempujve të tyre, ndërtoi gjithashtu shumë ndërtesa si pallate, spitale dhe ndërtesa të shërbimeve publeke. Shumë ndërtesa të tilla përmenden në mbishkrimet e tyre dhe në kronikat bashkëkohëse. Pallati i artë që Aditya Karikala me gjasa ndërtoi për babain e tij Sundara Cholan është një shembull i ndërtesave të tilla. Gjithësesi, ndërtesa të tilla ndërtoheshin me materiale jo rezistente si druri dhe tullat e pjekura dhe kështu nuk i kanë dot mbijetuar kohës.
Periudha e mesme
Ndërtimtaria tempullor mori një shtysë të fortë nga pushtimet dhe gjenialiteti i Rajaraja Cholas dhe djalit të tij Rajendra Cholas I. Një numër faltoresh më të vogla u ndërtuan gjatë fazës së hershme të kësaj periudhe. Një shembull i shquar i këtyre faltoreve është Tempulli Tiruvalisvaram pranë Tirunelvelit. Tempulli është i mbuluar me relieve skulpturore të mirë-kompozuara dhe friza, ku disa përmbajnë edhe figura humoristike. E gjithë korniza e kullës së tempullit është e zbukuruar me dizajne gjethesh dhe bimësh kacavjerrëse. Shembuj të tjerë të tempujve të tillë mund të shihen në Tempullin Vaidyanatha në Tirumalavadi dhe Tempullin Uttara Kailasa në Thanjavur. Maturia dhe madhështia në të cilën u zhvillua Arkitektura Chola gjen shprehje në tempujt madhështorë të Thanjavurit dhe Gangaikonda Cholapuramit. Tempulli madhështor i Shivës në Thanjavur, i përfunduar rreth vitit 1009 është një përmendore e përshtatshme për arritjet materiale të kohës së Rajarajas. Më i madhi dhe më i larti nga të gjithë tempujt indianë, ai është një kryevepër që përbën emblemën kulmore të Arkitekturës Indiano-Jugore. Është në këtë tempull që mund të vërehen për herë të parë dy gopuramë (kulla të orientuar në të njëjtin drejtim. Ato janë të njëkohshme me vimanan kryesore dhe në mbishkrime referohen si Rajarajan tiruvasal dhe Keralantakan tiruvasal. Megjithë përmasat masive të gopuramëve, vimana, që ngrihej në mënyrë madhështore në lartësinë 58 metra, vazhdon të mbizotëroi dhe është vetëm në periudhën pasuese që do të merrte udhë një ndryshim gradimin e magnitudës. Dëshmitë mbishkrimore tregojnë se Rajaraja filloi ta ndërtonte këtë tempull në vitin e tij të 19-të të mbretërimit dhe u përfundua në ditën e 275-të të vitit të tij të 25-të të mbretërimit ( viti 1010), duke marr vetëm 6 vjet për tu ndërtuar. Rajaraja e emërtoi këtë tempull si Rajarajesvaram dhe hyjninë Shiva në formën e lingas si Peruvudaiyar, megjithëse tempulli është i njohur edhe sipas emrit të hyjnisë si Peruvudaiyarkovil. Në periudhën e mëvonshme sunduesit Maratha dhe Nayakë ndërtuan faltore të ndryshme dhe gopuramë të tjerë në tempull. Në periudhën e movonshme kur gjuha sanskrite ishte më popullore gjatë sundimit Maratha tempulli u emërtua në sanskritisht si Brihadisvaram dhe hyjnia si Brihadisvara.
Ky tempull mban në muret e tij dëshmi të gdhendura të procedurave të stërholluara administrative dhe financiare që lidhen me administrimin e përditshëm të tempullit. Mbishkrimet tregojnë, përveç një historie të përmbledhur të kohës, një një enumeracion të plotë të të gjithë imazheve metalike të vendosura në tempull. Duke numëruar rreth gjashtëdhjetë e gjashtë, këto ikona janë referuar me një përshkrim të detajeve të hollësishme të madhësisë, formës dhe kompozimit. Këto mbishkrime konsiderohen si një minierë ari për historianët e artit. Tempulli është i vendosur brenda një fortese, muret e të cilës janë shtesa të mëvonshme të ndërtuara në shekullin e XVI nga Nayakët e Tanjores. Vimana e lartë është rreth 60 metra e lartë dhe emërtohet si Dakshina Meru (Mali jugor). Shikhara (kullë tempullore) tetëkëndore qëndron mbi një bllok të vetëm graniti që peshon 81 tonë. Mendohet se ky bllok u mbajt nga një shkallë e ndërtuar posaçërisht nga një vend 6 kilometra nga tempulli. Statuja të stërmëdha të Nandit (demi i shenjtë i Shivës) janë të vendosura në këndet e shikharas dhe Kalasa në majë të saj është rreth 3.8 metra e lartë. Vimana zbukurohet nga qindra figura prej stukoje, megjithëse ka gjasa që disa prej tyre mund të jenë shtuar gjatë periudhës Maratha. Idhulli kryesor është një lingam i stërmadh, i vendosur në shenjtëroren me dy kate dhe muret që rrethojnë atë i mahnisin vizitorët me muralet dhe skulpturat që ndodhen brenda. Tempulli është ndërtuar tërësisht prej graniti, në mënyrë interesante, në një vend ku nuk gjenden burime graniti.
Megjithëse Tempulli i Gangaikonda Cholapuramit ndjek planin e tempullit të madh të Thanjavurit në shumicën e detajeve, ai ka karakteristika të vetat. Nga mbetjet mund të shihet se ai kishte vetëm një mur rrethues dhe një gopuram ndërsa tempulli i Thanjavurit ka dy mure rrethuese dhe dy gopuramë. Vimana është më e madhe në plan megjithëse jo aq e lartë, duke qenë 30.5 m2 në bazë dhe 56.7 m e lartë. Tempulli, që formon një drejtkëndësh të madh 103.6 m të gjatë dhe 33.5 m të gjerë zë mesin e një rrethimi të madh me mure të ndërtuar kryesisht për qëllime mbrojtëse. Vimana ka të njëjtin ndërtim si në Thanjavur, por numri i kateve që krijojnë formën piramidale është vetëm tetë, ndërsa në Thanjavur është 13. Ndryshimi më i rëndësishëm qëndron në futjen e lakoreve në vend të linjave të forta të drejta të vimanës së Thanjavurit. Kulla piramidale është lehtësisht konkave në konturet e saj në kënde ndërsa anët janë të lakuara për të prodhuar një kontur disi konveks. Këto linja të lakuara theksojnë bukurinë e formës së vimanës megjithëse ato të tërheqin nga fuqia dhe madhështia e saj.
Periudha e vonë
Stili Kola vazhdoi të lulëzonte për një shekull më tej dhe e shprehu veten në një numër të madh tempujsh. Nga këta tempuj të mëdhenj dy mund të krahasohen me ata të Rajarajas dhe Rajendras. Tempulli Airavatesvara në Darasuram pranë Thanjavurit i ndërtuar gjatë mbretërimit të Rajaraja Cholas II është një strukturë madhështore tipike e fazës së zhvillimit arkitekturor të arritur në shekullin e XII. Ky tempull ka kolona me relieve artistike dhe dekorime në muret e tij, në një stil që i afrohet manierizmit, me një theksim në të gjymtyrëve dhe veçorive të lëmuara. Figurat më të mira midis tyre janë figurat në bazalt të errët në niket e tempullit të Dakshinamurtit, imazhi në krahun jugor të Shivës në qëndrim mësimi dhe në perëndim, Shiva duke dalë nga kolona e dritës për të bindur Brahman dhe Vishnun për superioritetin e tij. Mandapa ballore është në formën e një karroje të stërmadhe të tërhequr nga kuaj. Shembulli përfundimtar i kësaj periudhe është Tempulli Kampaheswarar në Tribhuvanam pranë Kumbakonamit që ka mbijetuar në gjendje të mirë i riparuar nga siç u ndërtua nga Kulothunga Chola III. Arkitektura e këtij tempulli është e ngjashme me tempujt në Tanjore, Gangaikonda Cholapuram dhe Darasuram.
Skulptura
Periudha Chola është gjithashtu e shquar për skulpturat e saj, sidomos prej bronxi. Midis ekzemplarëve ekzistues në muzeume të ndryshme të botë dhe në tempujt e Indisë së Jugut, mund të shihen shumë figura të mrekullueshme të Shivës në forma të ndryshme i shoqëruar nga bashkëshortja e tij Parvati dhe zota të tjerë apo hyjni ndihmëse të Panteonit Shaivit, si Vishnu dhe bashkëshortja e tij Lakshmi, shenjtët nayanmarë si dhe shenjtë të tjerë Shaivitë. Megjithëse përgjithësisht sipas konvencioneve ikonografike të vendosura nga tradita e gjatë, skulptori do të zbatonte imagjinatën e tij brenda kufijve të Ikonografisë Kanonike Hindu dhe do të punonte në liri më të madhe gjatë shekujve të XI dhe të XII. Si rezultat, skulpturat dhe bronxet paraqesin elegancë klasike, madhështi dhe shije të përsosur. Shembulli më i mirë i kësaj mund të shihet në formën e Nataraxhas, Kërcimtarit Hyjnor.
Qëllimi i figurave
Ndërsa skulpturat prej guri dhe imazhi i shenjtërores së brendshme që përmban tempulli mbetën të palëvizshme, ndryshimi i koncepteve fetare gjatë periudhës rreth shekullit të X kërkoi që hyjnitë të merrnin pjesë në një larmi rolesh publike të ngjashme me ato të një monarku njerëzor. Si rezultat, figura të mëdha prej bronxi u krijuan për tu mbajtur jashtë tempullit për të marr pjesë në ritualet e përditshme, procesionet dhe festat tempullore. Vegjat e rrumbullakta dhe vrimat e gjetura në bazat e shumë prej këtyre skulpturave janë për shkopinjtë që përdoreshin për të ngritur statujat e rënda. Hyjnitë në bronx që merrnin pjesë në festa të tilla ishin të veshura në mënyrë madhështore dhe të dekoruara me stoli të çmuara. Çdo nevojë dhe komfort i tyre plotësohej nga një grup priftërinjsh, muzikantësh, kuzhinierësh, devadasish, administratorësh dhe padronësh. Publiku grumbullohej gjatë rrugës procesionale për të patur darshan dhe për të admiruar hyjninë e tyre të parapëlqyer për pikturimet pasura të figurës, kostumet madhështore dhe stolitë e çmuara.
Megjithëse shkrirja e bronxit ka një histori të gjatë në Indinë jugore, gjatë periudhës Chola modeloheshin një numër më i madh skulpturash të të gjitha përmasave që varionin nga kolosale deri në miniaturë, sesa më parë. Duke dëshmuar më tej për rëndësinë e skulpturave prej bronxi gjatë kësaj periudhe. Duhet vënë në pah se kur në adhurim, këto statuja janë të zbukuruara në kostume mëndafshi, kurora dhe stoli të çmuara gdhendura, duke iu përshtatur avatarit të veçantë dhe kontekstit fetar. Duke dekoruar bronxet tempullore në këtë mënyrë është një traditë mijëravjeçare dhe këto dekorime janë referuar në mbishkrimet Chola të shekullit të X. Në kohët e fundit, shumë nga këta bronxe të çmuara kanë qenë vjedhur nga tempujt e tyre ose muzeumet, të trafikuara jashtë Indisë dhe kanë gjetur rrugën e tyre në muzeume private të koleksionuesve të artit.
Teknika e dyllit
Bronxet e periudhës Chola krijoheshin duke përdorur teknikën e dyllit. Në terma artistikë është e njohur si "Cire Perdue", ndërsa në tekstet sanskrite Shilpa e quajnë atë Madhu Uchchishtta Vidhana. Dylli i bletës dhe kungiliumi (një tip kamfuri) përziheshin me pak vaj. Figura modelohej nga kjo përzierje duke krijuar të gjitha detajet e hollësishme. Ky ishte modeli origjinal prej dylli. E gjithë figura pastaj mbështillej me baltë të bërë nga foletë e termiteve deri sa modelimi të kishte trashësinë e nevojshme. Pastaj e gjitha thahej dhe piqej në një furrë me bajga lopësh. Modeli prej dylli shkrinte dhe rridhte jashtë, ndërsa një pjesë avullonte.
Aliazhi metalik i bronxit shkrihej dhe derdhej në një shtampë të zbrazëb balte. Ky aliazh i veçantë bronxi është i njohur si Pancha Loham. Kur metali mbushte të gjitha zgavrat dhe ngurtësohej duke u ftohur, shtampa thyhej. Kështu figura prej bronxi e dalë pastrohej, shtoheshin detaje më të hollësishme, hiqeshin njollat, lëmohej dhe llustrohej mirë. Në këtë mënyrë çdo figurë bronxi ishte unike dhe shtampa nuk mund të përdorej për të krijuar kopje.
Stili elegan
Format e bronxeve Chola janë shumë plastike. Ato janë pa zbukurime dhe dizajne të stërholluara në krahasim me bronxet pasuese të periudhës Vijayanagara dhe Nayaka. Ka hijeshi të butë, një elegancë të matur dhe të qetë, një delikatesë eterike, bukuri të pazakontë dhed mbi të gjitha – një jetë që rreh dhe vibron dhe që i jep jetë skulpturës prej bronxi. Nëpërmjet shprehjeve të fytyrës, gjesteve ose mudrave qëndrimi i përgjithshëm i trupit dhe bronxet shoqëruese mund të imagjinohen mjediset dhe konteksti fetar i figurës së perëndisë; çfarë instrumenti ose arme ai ose ajo është duke mbajtur; çfarë është duke synuar; dhe çfarë është duke bërë apo gati të bëjë. Për shembull, te poza Rishabaandhika ose Vrishabavahana murti, mund të shihet Shiva duke qendruar me një këmbë në mënyrë rinore të kryqëzuara dhe krahët e tij të përthyer dhe ngritur në mënyrë elegante sikur po pushon ose synon diçka. Në këtë qëndrim elegant, mund imagjinohet se Shiva rinor dhe atletik është duke iu qendruar mbi vahanan e tij, demin Nandi, mbi shpinën e të cilit ai po mban krahët e tij. Statuja më e famshme prej bronxi nga të gjitha është ajo e Nataraxhas ose Adavallarit. Simbolizmi paraqet Shivën si zoti i kërcimit kozmik të krijimit dhe shkatërrimit. Ai është aktiv, mospërfillës, si zotat e Frizës së Partenonit. Përreth Shivës, një rreth flakësh përfaqëson gjithësinë, flaka e të cilës është mbajtur në pëllëmbën e majtë të mbrapme të Shivës. Krahu i tij i majtë përpara i kryqëzuar në kraharorin e tij, dora duke i drejtuar pozicionin e "elefantit" (gaja hasta) këmbës së tij të majtë të ngrihtur, që nënkupton çlirim. Këmba e tij e djathtë shtyp xhuxhin Apasmara, që përfaqëson injorancën.
Dora e djathtë e përparme e Shivës është ngritur në gjestin e pa frikë të bekimit (abhaya mudra), ndërsa dora e tij e djathtë mbrapa mban një tambur me të cilin ai krijon ritmin e kërcimit. Gjarpëri, një emblemë e Shivës, është përdredhur përreth krahut të tij. Flokët e tij mbajnjë gjysëm hënën – një tjetër emblemë e tij – dhe një ikonë të vogël të Gangas, hyjneshës së lumit të Gangut rënia e të cilës nga qielli në tokë është ndërprerë nga gërshetat e Shivës. Shiva si Nataraxha ose Adavallari është i shoqëruar gjithashtu edhe nga bashkëshortja e tij Sivakami.
Afresket Chola
Në vitin 1931, u zbuluan afreske Chola brenda korridorit të ecjes rituale të Tempullit Brihadisvara, nga S. K. Govindasamy, një profesor në Universitetin Annamalai. Këto ishin pikturat e para Chola që u zbuluan. Kalimi i korridorit është i errët dhe muret në të dy krahët janë të mbuluar me dy shtresa pikturash nga dyshemeja deri në tavan. Kërkuesi kanë zbuluar teknikën e përdorur në këta afreske. Një përzierje e lëmuar gëlqereje është vendosur mbi gurë, që merr dy deri në tre ditë për tu vendosur. Brenda asaj kohe të shkurtër, pikturoheshin afreske të tilla të mëdha me pigmente oraganike natyrore. Gjatë periudhës Nayaka, pikturat Chola u mbuluar me piktura të tjera sipër tyre. Afresket Chola që qëndrojnë nën të kanë një gjallëri të flaktë të shprehjes së Shaivizmit në to. Ato me gjasa janë të të njëjtës kohë me përfundimin e tempullit nga Rajaraja Chola.
Kryqëzata e parë
Kjo thirrje u prit me një entuziazëm popullor në të gjitha klasat shoqërore në Evropën Perëndimore. Turmat e të krishterëve kryesisht të varfër që numëronin mijëra, të udhëhequr nga Pjetër Vetmitari, një prift francez, ishin të parët që u përgjigjën. Ajo që është bërë e njohur si Kryqëzata e Popullit kaloi nëpër Gjermani dhe u përfshi në aktivitete dhe masakra të gjëra antihebreje. Kur u larguan nga territori i kontrolluar nga Bizantinët në Anadoll, ata u asgjësuan në një pritë turke në Betejën e Civetot në tetor 1096.
Në atë që është bërë e njohur si Kryqëzata e Princave, anëtarët e fisnikërisë së lartë dhe ndjekësit e tyre u nisën në fund të verës 1096 dhe arritën në Konstandinopojë midis nëntorit dhe prillit të vitit pasues. Një numër i madh të udhëhequr nga princa të shquar të Evropës Perëndimore: forcat jugore franceze nën Raymond të Toulouse dhe Adhemar të Le Puy; burra nga Lorraine e Epërme dhe e poshtme të udhëhequr nga Godfrey i Bouillon dhe vëllai i tij Baldwin i Boulogne; Forcat italo-normane të drejtuara nga Bohemond i Taranto dhe nipi i tij Tancred; si dhe kontingjente të ndryshme të përbërë nga forca veriore franceze dhe flandriane nën drejtimin e Robertit II të Normandisë, Stefanit të Blois, Hugh të Vermandois dhe Kontit Robert të Flandrisë. Në total duke përfshirë dhe jo-luftëtarët, ushtria mendohet të ketë numëruar deri në 100,000 vetë.
Kryqtarët marshuan në Anadoll. Ndërsa Sulltani Selxhuk i Rûmit, Kilij Arslan, ishte larg duke zgjidhur një mosmarrëveshje, një rrethim i Frankëve dhe sulmi detar Bizantin bëri të pushtohej Nikea në qershor 1097. Duke marshuar përmes Anadollit, kryqtarët pësuan uri, etje dhe sëmundje përpara se të ndesheshin me harkëtarët kalorës të armatosur lehtë turq në Betejën e Dorylaeum. Baldwin u largua me një forcë të vogël për të krijuar Kontenë e Edessa, shteti i parë Kryqtar dhe Antiokia u kap në qershor 1098. Jeruzalemi u arrit në qershor 1099 dhe qyteti u mor me sulm nga 7 qershori deri më 15 korrik 1099, gjatë së cilës mbrojtësit e tij u masakruan. Një kundërsulm u zmbraps në Betejën e Ascalon. Pas kësaj shumica e kryqtarëve u kthyen në shtëpi.
Katër shtete kryqtare u krijuan në Lindjen e Afërt: Konteja e Edessa, Principata e Antiokisë, Mbretëria e Jeruzalemit dhe Konteja e Tripolit. Prania e kryqtarëve mbeti në rajon në një farë forme derisa qyteti i Akrit ra në 1291, duke çuar në humbjen e shpejtë të të gjithë territorit të mbetur në Levant. Nuk pati përpjekje të mëtejshme madhore për të rimarrë Tokën e Shenjtë pas kësaj.
Konteksti historik
Krishterimi ishte miratuar në të gjithë Perandorinë Romake në Antikitetin e Vonë. Muhamedi themeloi fenë islame në shekullin e 7 që çoi në pushtimin nga arabët myslimanë të territorit që shtrihej nga Indusi në lindje, përgjatë Afrikës së Veriut deri në Gadishullin Iberik në Perëndim. Siria, Egjipti dhe Afrika e Veriut u morën nga kontrolli i Perandorisë Bizantine. Ishte copëtimi politik dhe fetar që solli fundin e këtij zgjerimi. Islami Shia — sistemi i besimit që vetëm pasardhësit e kushëririt dhe dhëndrit të Muhamedit, Aliut dhe vajzës së tij, Fatimah, mund të ishin ligjërisht kalif — u shfaq duke krijuar një ndarje me Islamin Sunit mbi teologjinë, ritualet dhe ligjin. Iberia Muslimane u bë e pavarur në Spanjën dhe Portugalinë moderne nga shekulli 8 -të. Dinastia shiite e Fatimidëve sundoi Afrikën e Veriut, një pjesë të Azisë perëndimore, duke përfshirë Jeruzalem, Damask dhe pjesë të bregdetit të Mesdheut nga 969. Sunduesit muslimanë nuk kërkuan nënshtrimin total ndaj Islamit nga hebrenjtë apo të krishterët, sepse ata konsideroheshin si Njerëzit e librit ose dhimmi. Si të tillë ata mund të vazhdojnë të ndjekin besimet e tyre nqs paguanin një takse. Në Lindjen e Afërt një elitë e pakicës myslimane sundonte mbi të krishterët autoktonë — grekë, armenë, sirianë dhe koptikë.
Shkaqet e Kryqëzatës së Parë debatohen gjerësisht midis historianëve. Ndërsa pesha ose rëndësia relative e faktorëve të ndryshëm mund të jetë subjekt i mosmarrëveshjeve të vazhdueshme, është e qartë se Kryqëzata e Parë erdhi nga një kombinim i faktorëve të mëhershëm në shekullin e 11-të si në Evropë dhe në Lindjen e Afërt. Në Evropën Perëndimore, Jeruzalemi shihej gjithnjë e më i denjë për pelegrinazhe të pendimit. Kontrolli i Selxhukëve në Jeruzalem ishte i dobët dhe ata e humbën qytetin te Fatimidët dhe pelegrinët që ktheheshin, të tillë si Pelegrinazhi i Madh Gjerman i vitit 1064–1065, raportuan vështirësi dhe shtypjen e të krishterëve. Nevoja bizantine për mbështetje ushtarake përkoi me një rritje të gatishmërisë së klasës luftëtare të Evropës Perëndimore për të pranuar komandën ushtarake papnore. Të krishterët perëndimorë dëshironin një kishë më efektive dhe demonstruan një devotshmëri të shtuar. Nga 1000 kishte një numër në rritje të pelegrinazheve në Tokën e Shenjtë duke përdorur rrugë më të sigurta nëpër Hungari. Kalorësia dhe aristokracia zhvilluan praktika të reja devocionale dhe penitenciale që krijuan një terren pjellor për rekrutime kryqtare.
Motivi i kryqtarëve është i panjohur. Mund të ketë pasur një dimension shpirtëror që kërkon faljen përmes luftës. Në një kohë teoria e historianit Georges Duby se kryqëzatat ofronin mundësi ekonomike dhe sociale për djem të rinj, aristokratë pa tokë ishte e popullarizuar në mesin e historianëve, por kjo u sfidua sepse nuk llogarit për grupet më të gjera të farefisit në Gjermani dhe Francën Jugore. Gesta Francorum flet për mundësinë e plaçkitjes dhe "një plaçkë të madhe". Aventura ishte një shpjegim tjetër duke përfshirë pëlqimin e luftës, siç ishte fakti që shumë kryqtarë nuk kishin zgjedhje pasi ishin të detyruar të ndiqnin zotërit e tyre feudalë.
Ebreheja
parapamje|Ebrehe dhe ushtritë e tij në dylutftim me ushtritë persiane Ebrehe (Ge’ez: አብርሃ Abraha, vdiq pas vitit 570 e.r. ), gjithashtu i njohur si Ebrehe el-Eshrem (arabisht: أَبْرَهَة ٱلْأَشْرَم Abrahah al-Ashram), ishte një gjeneral i ushtrisë Aksumite, më pas nënmbreti i Arabisë Jugore për Mbretërinë e Aksumit, dhe më vonë e shpalli veten Mbret të pavarur të Himjarit. Ebrehe sundoi pjesën më të madhe të Arabisë dhe Jemenit të sotëm nga rreth 531–547 e.r. deri në rreth 555–570 e.r..
Kryqëzata e parë
Situata në Evropë
Të krishterët e hershëm ishin mësuar të përdornin dhunën për qëllime komunale. Një teologji e krishterë e luftës evoluoi në mënyrë të pashmangshme nga kur u lidhën shtetësia romake dhe krishtërimi. Qytetarëve u kërkohej të luftonin kundër armiqve të Perandorisë. Që nga punimet e teologut të shekullit të 4-të Augustin, u zhvillua një doktrinë e luftës së shenjtë. Augustini shkruajti se një luftë agresive ishte mëkatare, por një "luftë e drejtë" mund të racionalizohej nëse shpallej nga një autoritet legjitim si një mbret ose peshkop, ishte mbrojtëse ose për rimarrjen e tokave dhe nuk përfshinte dhunë të tepruar. Prishja e Perandorisë Karolingiane në Evropën Perëndimore krijoi një kastë luftëtarësh, e cila tani s'kishte ç'bënte më shumë se të luftonte midis vetes. Aktet e dhunshme u përdorën zakonisht për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dhe papati u përpoq ta zbuste. Historianë, të tillë si Carl Erdmann, besuan se lëvizjet e Paqes dhe Armëpushimit të Zotit kufizuan konfliktin midis të krishterëve nga shekulli 10 dhe ndikimi i tyre është i dukshëm në fjalimet e Papa Urbanit II. Por historianët e mëvonshëm, të tillë si Marcus Bull, pohojnë se efektiviteti i lëvizjeve ishte i kufizuar dhe kishin vdekur plotësisht në kohën e Kryqëzatës së Parë.
Ebreheja
Jeta
Dhu Nuvas, sundimtari çifut himjarit i Jemenit, rr. 523–525 ose rr. 518–20 filloi operacionet ushtarake kundër të krishterëve Aksumite dhe aleatëve të tyre lokalë të krishterë arabë. Shumë aksumitë në Zafar u vranë, kështjellat e tyre në malësitë e Jemenit u shkatërruan dhe Nexhrani u plaçkitën.
Kryqëzata e parë
Situata në Evropë
Nga fillimi i shekullit 11, ndikimi i papatit kishte rënë në atë të pak më shumë se një peshkopate të lokalizuar. Në periudhën nga rreth 1050 deri në 1080 ishte lëvizja e Reformës Gregoriane ajo që zhvilloi politika gjithnjë e më këmbëngulëse, të etura për të rritur fuqinë dhe ndikimin e saj. Kjo nxiti konflikt me të krishterët lindorë të rrënjosur në doktrinën e supremacisë papnore. Kisha Lindore e shikonte papën si vetëm një nga pesë patriarkët e Kishës, së bashku me Patrikanat e Aleksandrisë, Antiokisë, Konstandinopojës dhe Jeruzalemit. Në 1054 ndryshimet në zakone, besim dhe praktika nxitën Papën Leo IX të dërgonte një legatë te Patriarku i Konstandinopojës, e cila përfundoi me shkishërimin reciprok dhe një Skizëm Lindje-Perëndim.
Ebreheja
Jeta
Nexhrani ra në vitin 518 ose 523 dhe shumë anëtarë të bashkësisë së krishterë himjarite u vranë. Ky incident, i cili përmendet gjithashtu në Kuran në suren 85 (el-Buruxh), ngjalli simpati të madhe në të gjithë rajonet fqinje të krishtera dhe nxiti një ndërhyrje ushtarake Aksumite të mbështetur nga flota Aksumite dhe të ndihmuar nga një flotë e vogël bizantine.
Kryqëzata e parë
Situata në Evropë
Papa Aleksandri II zhvilloi sisteme rekrutimi përmes betimeve për burime ushtarake që Gregori VII i shtriu më tej në të gjithë Evropën. Këto u përdorën nga Kisha në konfliktet e krishtera me myslimanët gjatë shekullit 11 në Gadishullin Iberik dhe në fushatën kundër Emiratit të Siçilisë. Gregory VII shkoi më tej në 1074, duke planifikuar një shfaqje të fuqisë ushtarake për të forcuar parimin e sovranitetit papnor në një luftë të shenjtë që mbështeste Bizantin kundër Selxhukëve, por nuk ishte në gjendje të merrte mbështetje për këtë. Teologu Anselm i Lucca bëri hapin vendimtar drejt një ideologjie autentike kryqtare, duke deklaruar se lufta për qëllime të ligjshme mund të rezultojë në faljen e mëkateve. alt=Map of [[al-Andalus and the Iberian Christian Kingdoms circa the year 1000|parapamje| Rregulli Islam: Harta e al-Andalusit dhe Mbretërive të Krishtere Iberike c. 1000]] Në Gadishullin Iberik nuk kishte ndonjë organizëm të rëndësishëm të krishterë. Mbretëritë e krishtera të León, Navarre dhe Katalonjës nuk kishin një identitet të përbashkët dhe histori të përbashkët bazuar në fis ose etni, kështu që ata shpesh bashkoheshin dhe ndaheshin gjatë shekujve 11 dhe 12. Edhe pse të vegjël, të gjithë zhvilluan një teknikë ushtarake aristokratike dhe në 1031 shpërbërja e Kalifatit të Kordobës në Spanjën Jugore krijoi mundësinë për fitime territoriale që më vonë u bënë të njohura si Reconquista. Në 1063 William VIII i Akuitanisë drejtoi një forcë të kombinuar të kalorësve francezë, aragonas dhe katalanas për të marrë qytetin e Barbastro që kishte qenë në duart e muslimanëve që nga viti 711. Kjo kishte mbështetjen e plotë të Papës Aleksandri II, një Armëpushim i Zotit u shpall në Kataloni dhe indulgjencat iu dhanë pjesëmarrësve. Ishte një luftë e shenjtë, por ndryshonte nga Kryqëzata e Parë pasi nuk kishte asnjë pelegrinazh, asnjë zotim dhe asnjë autorizim zyrtar nga kisha. Pak para Kryqëzatës së Parë, Papa Urbani II i kishte inkurajuar të krishterët Iberianë të merrnin Tarragona, duke përdorur të njëjtën simbolikë dhe retorikë që u përdor më vonë për të predikuar kryqëzatën te popujt e Evropës.
Ebreheja
Jeta
Historiani bizantin Prokopi e identifikoi Abrahën si ish-skllav i një tregtari romak që zhvillonte biznes në Adulis. Më vonë, Ebrehe ishte ose një nga komandantët ose një anëtar i njërës prej ushtrive të udhëhequra nga mbreti Kaleb i Aksumit kundër Dhu Nuvas. Në historinë e Taberiut, Ebrehe thuhet të ketë qenë komandanti i ushtrisë së dytë të dërguar nga Kaléb pasi e para, e udhëhequr nga 'Ariat, dështoi.
Kryqëzata e parë
Situata në Evropë
Italo-Normanët ishin të suksesshëm në marrjen e pjesës më të madhe të Italisë Jugore dhe të Siçilisë nga Bizantinët dhe Arabët e Afrikës së Veriut në dekadat para Kryqëzatës së Parë. Kjo i solli ata në konflikt me Papatin duke çuar në një fushatë kundër tyre nga Papa Leo IX të cilin e mundën në Civitate, megjithëse kur pushtuan Siçilinë Myslimane në 1059 e bënë këtë nën një flamur papnor: lnvexillum sancti Petri ose flamurin e Shën Pjetrit. Robert Guiscard pushtoi qytetin bizantin të Barit në 1071 dhe bëri fushatë përgjatë bregdetit të Adriatikut lindor rreth Durrësit në 1081 dhe 1085.
Ebreheja
Jeta
Ebrehe u raportua se kishte udhëhequr ushtrinë e tij prej 100,000 burrash për të shtypur me sukses të gjithë rezistencën nga ushtria jemenase dhe më pas, pas vetëvrasjes së Dhu Nuvas, mori pushtetin dhe u vendos në Sanaa. Ai ngjalli zemërimin e Kalebit, megjithatë, duke refuzuar haraçin. Si përgjigje, mbreti Kaleb dërgoi gjeneralin e tij 'Ariat për të marrë përsipër guvernatorin e Jemenit. Sipas versionit të asaj që ndodhi më pas ishte se Ebrehe luftoi një duel me 'Ariatin që rezultoi në 'Ariat' të vrarë dhe Ebrehe të vuajtur nga lëndimi që i solli atij faljen e al-Asräm-it, "fytyrë me mbresë". Thuhej gjithashtu. se hunda e Ebrehesë ose kishte humbur në betejë ose ishte dëmtuar rëndë për shkak të një sëmundjeje.
Kryqëzata e parë
Situata në Lindje
alt=Map of the Mediterranean Sea with the extent of the Byzantine Empire highlighted and locations of key battles in the 1070s indicated|majtas|parapamje| Perandoria Bizantine dhe vendet e betejave kryesore me Selxhukët për kontrollin e [[Anadolli|Anadollit në vitet 1070.]] Krahasuar me Evropën Perëndimore Perandoria Bizantine dhe bota Islame ishin qendra historike të pasurisë, kulturës dhe fuqisë ushtarake. Si i tillë, perëndimi shihej si i parëndësishëm dhe paraqiste një kërcënim të papërfillshëm. Nën Bazilin II rimëkëmbja territoriale e Perandorisë arriti shtrirjen e saj më të gjerë në 1025. Kufijtë e Perandorisë shtriheshin në lindje deri në Iran, Bullgaria ishte nën kontroll siç ishte pjesa më e madhe e Italisë së Jugut dhe pirateria në Detin Mesdhe ishte shtypur. Marrëdhëniet me fqinjët islamikë të Perandorisë nuk ishin më keq sesa marrëdhëniet me sllavët ose të krishterët perëndimorë. Normanët në Itali; Peçenegët, Serbët dhe Kumanët në veri; dhe turqit selxhukë në lindje ishin të gjithë në konkurrencë me Perandorinë dhe për të përmbushur këto sfida perandorët rekrutuan mercenarë, madje me raste edhe nga armiqtë e tyre.
Ebreheja
Jeta
Sipas Prokopit, Ebrehe mori kontrollin e Jemenit nga Esimiphaios (Sumuafa' Ashawa'), nënmbreti i krishterë Himyarit i emëruar nga Kaléb, me mbështetjen e elementëve disidentë brenda forcës pushtuese Aksum, të cilët ishin të etur të vendoseshin në Jemen, atëherë një i pasur dhe tokë pjellore. Stuart Munro-Hay, i cili propozon një datë 518 për ngritjen e Dhu Nuvas, e daton këtë ngjarje në vitin 525, ndërsa sipas kronologjisë së bazuar në ardhjen në pushtet të Dhu Nuvas në vitin 523, kjo ngjarje do të kishte ndodhur rreth vitit 530, megjithëse një data deri në 543 është postuluar nga Jacques Ryckmans.
Një ushtri e dërguar nga Kaléb për të nënshtruar Ebrehën vendosi të bashkohej me radhët e tij dhe vrau komandantin (kjo është ndoshta një referencë për 'Ariat) dhe një ushtri e dytë u mund. Pas kësaj, Kaléb duhej t'i jepte Ebrehes njohjen de facto përpara se Ebrehe të fitonte një njohje më formale nën pasardhësin e Kalebit në këmbim të një haraçi nominal.
Kryqëzata e parë
Situata në Lindje
Valët e para të migrimit turk në Lindjen e Mesme bashkoi historinë arabe dhe turke nga shekulli 9-të. Status quo-ja në Azinë Perëndimore u sfidua nga valët e mëvonshme të migrimit turk, veçanërisht ardhja e turqve selxhukë në shekullin e 10. Këta ishin një klan i vogël sundues nga Transoksania. Ata u konvertuan në Islam dhe migruan në Iran për të kërkuar fatin e tyre. Në dy dekadat në vijim ata pushtuan Iranin, Irakun dhe Lindjen e Afërt. Selxhukët dhe pasuesit e tyre ishin myslimanë sunitë, gjë që çoi në konflikt në Palestinë dhe Siri me Fatimidët Shiitë. Selxhukët ishin nomadë, turqisht-folës dhe herë pas here shamanistë. Sjellje që ishin shumë të ndryshme nga ato të subjekteve të tyre të qendrueshëm arabisht-folës. Ky ishte një ndryshim që dobësoi strukturat e pushtetit kur kombinohej me qeverisjen e zakonshme të territorit Selxhuk bazuar në preferencën politike dhe konkurrencën midis princërve të pavarur sesa gjeografinë. Perandori Bizantin Romanos IV Diogjeni u përpoq të shtypte bastisjet sporadike të Selxhukëve në 1071 por u mund në Manzikert. Historianët dikur e konsideruan këtë si një ngjarje të rëndësishme, por beteja tani konsiderohet si vetëm një hap i mëtejshëm në zgjerimin e Perandorisë së Madhe Selxhuke.
Nga 1092 status quo-ja në Lindjen e Mesme u shpërbë pas vdekjes së vezirit dhe sundimtarit të Perandorisë Selxhuke, Nizam al-Mulk. Kjo u pasua afërsisht me vdekjet e Sulltanit Selxhuk Malik-Shah dhe khalifit Fatimid, Al-Mustansir Billah. Historiani islamik Carole Hillenbrand e ka përshkruar këtë si analoge me rënien e Perdes së Hekurt në 1989 me frazën "subjektet e njohura politike i lanë vendin çorientimit dhe përçarjes". Konfuzioni dhe ndarja do të thoshte se bota islamike nuk e përfillte botën përtej; kjo e bëri atë vulnerabël dhe të befasuar nga Kryqëzata e Parë. Malik-Shah u pasua në Sulltanatin Anadollak të Rumit nga Kilixh Arslan I, dhe në Siri nga vëllai i tij Tutush I. Kur Tutush vdiq në 1095 djemtë e tij Fakhr al-Mulk Radwan dhe Duqaq trashëguan Alepon dhe Damaskun respektivisht, duke ndarë më tej Sirinë midis emirëve antagonistë ndaj njëri-tjetrit, si dhe Kerbogha, atabeu i Mosulit. Egjipti dhe pjesa më e madhe e Palestinës u kontrolluan nga Kalifati Shiit Arab Fatimid Fatimidët, nën sundimin nominal të kalifit al-Musta'li por të kontrolluar në të vërtetë nga veziri al-Afdal Shahanshah, humbën Jeruzalemin nga Selxhukët në 1073 por arritën të rimarrin qyteti në 1098 nga Artukid, një fis më i vogël turk i lidhur me Selxhukët, pak para mbërritjes së kryqtarëve.
Ebreheja
Sundimi
Ebrehe shihet si atëherë duke u bërë një figurë e shquar në historinë e Jemenit, duke promovuar kauzën e krishterimit përballë judaizmit dhe paganizmit mbizotërues të Arabisë Qendrore. Ebrehe ishte një e krishterë e zellshme. Thuhet se ai ka ndërtuar një kishë të madhe në San'a' (në konkurrencë të Qabes që ndodhet në Mekë, e cila ishte vendi fetar më i spikatur në të gjithë Arabinë) dhe se ka riparuar digën kryesore të ujitjes në kryeqytetin Sabaean, Marib.
Kryqëzata e parë
Këshilli i Klermontit
alt=Pope Urban II stands in the center image, far back in the church at the Council of Clermont. The church members sit around the edges of the church, looking up at Urban. Between the church members are tens of common people, sitting or kneeling, also looking up at Urban. The church is packed full with people.|parapamje| [[Urbani II|Papa Urbani II në Këshillin e Klermontit. Ilustrim nga Livre des Passages d'Outre-mer i Sébastien Mamerot (Jean Colombe, rreth. 1472–75, BNF Fr. 5594)]] Perandori bizantin Aleksi I Komnenos, i shqetësuar për përparimet e Selxhukëve pas Betejës së Manzikert, të cilët kishin arritur deri në perëndim të Nikesë, dërgoi të dërguar në Këshillin e Piaçenzës në Mars 1095 për të kërkuar ndihmë nga Papa Urbani II kundër turqve pushtues.
Urban u përgjigj pozitivisht, mbase duke shpresuar të shërojë Skizmën e Madhe të dyzet viteve më parë dhe të ribashkojë Kishën nën parësinë papnore duke ndihmuar kishat Lindore në kohën e tyre të nevojës. Alexios dhe Urban kishin qenë më parë në kontakt të ngushtë në 1089 dhe më pas, dhe kishin diskutuar hapur perspektivën e (ri) bashkimit të kishës së krishterë. Kishte shenja të një bashkëpunimi të konsiderueshëm midis Romës dhe Kostandinopojës në vitet menjëherë para kryqëzatës.
Në korrik 1095, Urban u kthye në atdheun e tij në Francë për të rekrutuar njerëz për ekspeditën. Udhëtimet e tij atje arritën kulmin në Këshillin dhjetë-ditor të Clermont, ku të martën 27 nëntor ai dha një predikim pasionant përballë një audience të madhe të fisnikëve dhe klerikëve francezë. Ekzistojnë pesë versione të fjalimit të regjistruara nga njerëz që mund të kenë qenë në këshill (Baldric i Dol, Guibert i Nogent, Robert Murgu dhe Fulcher i Chartres) ose që shkuan në kryqëzatë (Fulcher dhe autori anonim i Gesta Francorum), si dhe versione të tjera të gjetura në historianët e mëvonshëm (të tilla si William i Malmesbury dhe William i Tyre). Të gjitha këto versione u shkruan pasi Jeruzalemi ishte marrë. Kështu që është e vështirë të dihet se çfarë u tha në të vërtetë dhe çfarë u rikrijua pas kryqëzatës së suksesshme. Të dhënat e vetme bashkëkohore janë disa letra të shkruara nga Urban në 1095.
Pesë versionet e fjalimit ndryshojnë shumë nga njëri-tjetri në lidhje me veçoritë, por të gjitha versionet përveç atij të Gesta Francorum bien dakord që Urban foli për dhunën e shoqërisë evropiane dhe domosdoshmërinë e ruajtjes së Paqes së Zotit; në lidhje me ndihmimin e grekëve, të cilët kishin kërkuar ndihmë; në lidhje me krimet që janë kryer kundër të krishterëve në lindje; dhe për një lloj të ri lufte, një pelegrinazh të armatosur dhe shpërblimet në parajsë, ku falja e mëkateve iu ofrua kujtdo që mund të vdiste në këtë sipërmarrje. Ata nuk e përmendin të gjithë në mënyrë specifike Jeruzalemin si qëllimin përfundimtar. Sidoqoftë, është argumentuar se predikimi i mëvonshëm i Urbanit tregon se ai priste gjatë gjithë kohës që ekspedita të mbërrinte në Jeruzalem. Sipas një versioni të fjalimit, turma entuziaste u përgjigj me thirrjet e Deus vult! ("Zoti e dëshiron!")
Kryqëzata e Popullit
alt=Lines of peasants and armies are shown in battle against the Seljuq Turks.|parapamje| Një ilustrim që tregon humbjen e [[Kryqëzata e Popullit|Kryqëzatës së Popullit, nga Livre des Passages d'Outre-mer i Sébastien Mamerot (Jean Colombe, rreth. 1472–75, BNF Fr. 5594)]] Fisnikët e mëdhenj francezë dhe ushtritë e tyre të stërvitura me kalorës, megjithatë, nuk ishin të parët që ndërmorën udhëtimin drejt Jeruzalemit. Urban kishte planifikuar largimin e kryqëzatës së parë për 15 Gusht 1096, Festa e Marrjes, por muaj më parë, një numër ushtrish të papritura fshatarësh dhe fisnikësh të vegjël u nisën vetë për në Jeruzalem, të udhëhequr nga një prift karizmatik i quajtur Pjetër Vetmitari. Pjetri ishte më i suksesshmi nga predikuesit e mesazhit të Urbanit, dhe zhvilloi një entuziazëm pothuajse histerik midis ndjekësve të tij, megjithëse ai ndoshta nuk ishte një predikues "zyrtar" i sanksionuar nga Urban në Klermont. Zakonisht besohet se ndjekësit e Pjetrit thjesht përbëheshin nga një grup masiv fshatarësh të pastërvitur dhe analfabetë, të cilët as që kishin ndonjë ide se ku ishte Jeruzalemi, por kishte edhe shumë kalorës midis fshatarëve, përfshirë Walter Sans Avoir, i cili ishte toger i Pjetrit dhe udhëhoqi një ushtri të veçantë.
Ebreheja
Ndërtimi i kishës
parapamje|djathtas|Mbetjet e kishës në vitin 1942. Sipas Muzeut Kombëtar të Arabisë Saudite në Riad, Ebrehe ndërtoi katedralen Al-Qullays (nga greqishtja Ekklesia) në Sana'a. Ebrehe thuhet se ka ndërtuar katedralen për të rivalizuar Qaben në Mekë. Ai gjithashtu ndërtoi një kishë në Nexhran për Beni el-Harithin, Shtëpinë e Allat në Taif për fisin Thakif, Shtëpinë Xhereem dhe Shtëpinë Ghamdan në Jemen.
Kryqëzata e parë
Kryqëzata e Popullit
Duke mos pasur disiplinë ushtarake, në atë që pjesëmarrësve u dukej me gjasë një tokë e çuditshme (Evropa Lindore), ushtria e re e Pjetrit shpejt u gjend në telashe pavarësisht se ata ishin akoma në territorin e krishterë. Ushtria e udhëhequr nga Walter luftoi me hungarezët për ushqim në Beograd, por përveç kësaj mbërriti në Kostandinopojë e padëmtuar. Ndërkohë, ushtria e udhëhequr nga Pjetri, e cila marshoi veçmas nga ushtria e Walter, gjithashtu luftoi me hungarezët dhe mund të ketë kapur Beogradin. Në Nish guvernatori Bizantin u përpoq t'i furnizonte ata, por Pjetri kishte pak kontroll mbi ndjekësit e tij dhe trupat bizantine ishin të nevojshme për të shuar sulmet e tyre. Pjetri arriti në Konstandinopojë në gusht, ku ushtria e tij u bashkua me atë të udhëhequr nga Walter, e cila tashmë kishte mbërritur, si dhe banda të ndara kryqtarësh nga Franca, Gjermania dhe Italia. Një ushtri tjetër e Bohemëve dhe Saksonëve nuk e kaloi Hungarinë përpara se të ndahej.
Ebreheja
Vdekja
Munro-Hay e daton vdekjen e tij disa kohë pas vitit 553 bazuar në mbishkrimin në Murayghän. Tradita islame e vendos vdekjen e tij menjëherë pas ekspeditës së tij në Mekë. Ai u pasua në fron nga dy nga djemtë e tij, Jaksum dhe Masruk, nëna e të cilëve ishte Raihäna, një fisnike jemenase të cilën Ebrehe e kishte rrëmbyer nga burri i saj.
Midis viteve 570 dhe 575, një grup pro-pers në Jemen vendosi kontakte me mbretin sasanian nëpërmjet princave Lahmid në el-Hirah. Sasanianët më pas dërguan trupa nën komandën e Wahrez, i cili ndihmoi (gjysmë-legjendarin) Sayf ibn Dhi Yazan të dëbonte Aksumitët nga Jemeni dhe Arabia Jugore. Si rezultat, Arabia Jugore dhe Jemeni hynë në sferën e ndikimit të perandorisë Sasaniane.