cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Etnografia e Tropojës
1. Banesa - Trashëgimia arkitekturore në ketë treve zë fill qysh në kohet e lashta, në Iliri. Aty gjejmë ndërtime në qyteza dhe në kala, muret e te cilave janë te ndërtuara me gurë te përmasave te mëdha te palatuar, te palidhur me llaç, e deri te banesat e sotme. Banesat janë vendosur mundësisht në vende me mbrojtje natyrore, në vende te pjerrëta, në kodra, mbi shkëmbinj etj. Karakteristike e vendosjes se banesave ka qene banesa te veçuara. Banesa në trevën tone ka kaluar në disa faza : Banese një kateshe (përdhese), dy kateshe dhe me vone ka ardhur deri në ditët tona banesa tre kateshe tip kulle. Banesa u përshtatej kushteve te jetesës dhe rrethanave luftarake. Ndër format me te preferuara te banesave mbizotëronin kullat e tipit te Malësisë. Banesa tip kulle është një zgjedhje e zgjuar e asaj periudhe historike duke e vendosur atë gjithnjë në pozicione strategjike. Banesa tipike te tilla mund te përmendim : në Curraj te Epërm, në Lume te Gashit, Kulla e Mic Sokolit, etj. Banesa dy kateshe, me gurë te lidhur me llaç me gëlqere ose me balte me hatulla. Qoshet e mureve te jashtme, rrethimi i derës se jashtme, te dritareve, te frëngjive, dyshekllekut, dhe anësoret e oxhakut, janë me gurë te gdhendur. Mbuloja e banesave ka ardhur duke evoluar nga ato me rrasa guri, në dërrasa lisi deri ato me tjegulla. Tradicionalisht malësori ka pasur edhe një banese sezonale, në bjeshkë kur dërgonin bagëtitë në kullota verore, tradite që vazhdon edhe sot. Këto njihen me emrin stane, ndërtohen me mure guri te pa lidhur me llaç, me gardh apo me puretka druri. Banesa dy kateshe e fortifikuar u shfaq në Malësinë e Gjakovës në gjysmën e dyte te shek. XIX e që gjeti një hapësire te madhe në ketë treve. Mendohet se ajo u mor nga Rrafshi I Dukagjinit. Katin e pare përdhes vendasit e quajnë “aher” dhe shërben për mbajtjen e bagëtisë. Jeta e familjes zhvillohej në katin e dyte te banesës, mjedisi kryesor i këtij kati te banesës është “Soba e grave” apo “Oda e zjermit” që zë sipërfaqen me te madhe te këtij kati. Në krah te tyre janë “Qyleret” ose dhomat e fjetjes për çiftet. Ndërsa mjediset e pritjes dhe te shërbimit për mikun janë te vendosura në katin e 3-te dhe quhen “Oda e burrave” ose “Oda e miqve”. Ajo ka një komoditet me te mire se mjediset tjera në ketë banese. Dera e Odes se burrave është e vendosur gjithmonë përballe oxhakut dhe lidhen ndërmjet tyre nga një rrugice që e ndan dhomën e burrave në dy “Margeza” ose pjesë, e madhja në te majte te oxhakut për miqtë dhe e vogla në te djathte për burrat e shtëpisë. Një pjesë e rëndësishme e katit te trete është divahanja, elementi me karakteristik i divahanes është dysheklleku. Ai ngrihet 40-50 cm nga dyshemeja dhe krijon një kënd komod ndenjeje, i shtriar me dërrasa dhe ka një numër dritaresh te vogla për te vështruar natyrën. Gjithashtu në mjediset e divahanes ka shumë frëngji me funksion mbrojtës. Banesa tradicionale e Malësisë se Gjakovës (Tropojë) përfaqëson fazën me te fundit ku arriti përpunimi arkitektonik i banesës në Shqipëri dhe një nga format me te përkryera te banesës se fortifikuar në Shqipërinë Veriore.
Zaragoza
Zaragoza ose Saragoza (katalanisht Saragossa) është kryeqyteti i komunitetit autonom të Aragonisë. Ajo gjendet në rrjedhjen të mesëm të lumit Ebro, afërsisht në mes të Aragonisë dhe në 200 metra lartësi.
Monumenti historik më i famshëm i Zaragozës është kisha Basílica del Pilar. Në Zaragozë u zhvillua Expo 2008.
Historia
Zaragoza u themelua ndërmjet viteve 24 dhe 12 p.e.s. nga romakët si Colonia Caesaraugusta. Nga ky emër latin është marrë edhe emri arab Saraqusṭa, nga i cili rrjedh për së fundmi emri i soçëm në gjuhën spanjolle Zaragoza. Në shekullin e tetë qyteti ishte pjesë e Kalifatit të Kordobës.
Etnografia e Tropojës
2. ZEJTARIA - Edhe zejtaria në popullsinë e kësaj zone zë fill qysh në kohet e lashta. Ka pasur mjeshtër te mire për përpun imin e drurit, te gurit e te qeramikës. Përpunimi i drurit gjente një përdorim te gjere. Ai përpunohej dhe përdorej për ndërtimin e shtëpive, me te ndreqnin dritare e dyer, rafte, dysheklleke, vegla punë, ene kuzhine dhe “tpi” ose dybek, për punimin e qumështit, për punimin e leshit, për bërjen e instrumenteve popullore, gurë krojesh, rrethim bunarësh etj. Bunarët, teknika e ndërtimit te tyre (puseve) vjen deri në ditët tona si një trashëgimi e lene brez pas brezi. Mungesën e burimeve te ujit te pishëm vendasit e kane kompensuar me bunarë ose puse. Për ndërtimin e tij punonin 2-3 vete, materiali i gërmuar nxirrej jashtë me ane te një mekanizmi, çikrik me te cilin lidhej kova me litarë. Çikriku funksiononte dhe shërbente edhe për nxjerrjen e ujit nga bunari. Mullinjtë e blojës - Punonin me ujë, kjo veprimtari është e vjetër dhe ka rendësi te posaçme ekonomike, ata shërbenin për bluarjen e drithërave për nevojat e fshatareve. Ato janë te vendosur anash lumenjve ose përrenjve me prurje uji gjithëvjetore. Një ndër zejet e kahershme që ka ardhur duke evoluar për mire është edhe ndërtimi i instrumenteve popullore. Daullja - tupani, njihet si një nga instrumentet me te vjetër që ende mbetet i pranishëm dhe i preferuar në mjediset kulturore artistike dhe në mjediset familjare. Daullja nga pikëpamja e ndërtimit ka kaluar nga qengj druri (trung druri me zguare brenda) e pa përpunuar, me lëkure dhie anash dhe kuke e thupër thane, në qengj druri te punuar, në qengj prej kompensate dhe në qengj teneqeje apo llamarine, gjithnjë anash me lëkure te lidhur fort me litarë, kuka e zbukuruar me gdhendje me ornamente te ndryshme dhe thupra prej druri te thanës.
Lahuta - me dru te gërryer te pa zbukuruar, jebet dhe harku (apo kulari), lahuta me kobure breshke, me kungull, me porceke dhe se fundmi me punim druri me zbukurime me figura gjarpri, shqiponjën simbolin e flamurit kombëtar, me emblemën e Kastrioteve etj. Dajre- apo def, i përdorur pothuajse në te njëjtën forme që gjendet edhe sot. Çifteli- ndërtimi i çiftelisë njihet me talle (kashte misri), me porceke dhe me dru, nga me gërryerje te thjështë e deri sot me ornamente te ndryshme. Fyelli- me dru krejt i thjështë e deri në një punim me dru me ornamente artistike. Briri- është ndër instrumentet e lashte që zejtaret fare pake kane vene dore mbi te. Kavalli- është punuar me dru krejt te thjështë e ka ardhur deri tek punimi me dru por me dekor e ornamente te ndryshme. Tinar- janë ene druri me përmasa te mëdha, sheka në forme tinari (vozge) por me përmasa me te vogla se tinari : mjelëse (ene druri për mjeljen e bagëtive), lugje druri (ene) për mezen e gjalpin : tpi për te rrahur qumështin e për ta kthyer në gjalpë, pehar e luge druri, bluda (sahan) për ngrënie etj, madje me dru punoheshin djepa te cilat zbukuroheshin me figura në anësoret e tij dhe kaptelli (pjesa harkore) me figura si gjarpri, dhe me vone edhe me ngjyrime : rrathë për tu vene poshtë këmbeve për te ecur në dëbore : sofra apo (tervesa) për ngrënie buke, e që do te jete paraardhëse e tavolinës se bukës ; magje për te mbajtur miellin për bukë, fund për te shtrire brumin e bukës dhe mbi te cilin jepet forma para se me e vu në çerep ; korita për te hedh qumështin si dhe lugje për meze e tëlyen ; arka nusje (sendyqe) për te vene çezin e gruas. Gjithashtu me dru punoheshin vegla punë : Parmend me pjesët përbërëse shti e zgjedhe, vllaç ; bishta te mjeteve te punës. Teknikat e punimit- kombinimi i motiveve e i ngjyrave te përdorura me finese dhe shije artistike tregojnë për nivelin kulturore dhe talentin e zejtareve vendas në stade te ndryshme te zhvillimit shoqërore. Një zeje tjetër e kahershme janë edhe punimet me thurje, teknika e thurjes është përdorur në rrethimin e ballkoneve, koshave te misrit te staneve për barinjtë. Me thurje janë bere edhe koshorica, sepete, kosha për transport me krah dhe me kafshë, lesa etj. Gratë tropojane dallohen për duart e tyre te arta për shije te holle artistike në punimin e leshit, qëndisjes, në qepje etj. Vektaria- është zeja me e përhapur me te cilin janë marre femrat. Në vek janë punuar pëlhurat, qilima, sexhade, shilte, cerga, rrugica, kllefe jastekesh prej leshi, cakuj, strajca etj.
3. Veshjet - Malësia e Gjakovës është e pasur me veshje popullore. Disa prej tyre kane origjine tejet te moçme : si veshja me xhublete e grave te Nikaj-Merturit : veshja me tirq zhguni te bardhe dhe me ngjyre kafe dhe e zeze ; jeleku apo xhamadanë ; veshja e ngushte dhe e gjane për gratë etj. Veshjet popullore janë elementi thelbësor, shenje dalluese e një populli : Dhe me tej :
Në Malësinë e Gjakovës tradicionalisht janë përdorur dhe ende vazhdojnë te përdorën shumë variante veshjesh popullore.
Për burrat përdorën veshjet me tirq dhe me kapuçin e bardhe te kokës gjysmesferik.
Larmia me e madhe ekziston te veshjet e grave. Tiparet kryesore janë ; Veshja e “ngushte ”dhe veshjet me” pështjellak te gjane”, te cilat janë mbizotëruese, veshja me “lidhce e marhame” që përdorën në fshatin Zogaj, si dhe veshja me “xhublete” e përdorur në Nikaj-Mertur, e në fshatin Rragam e Valbone.
Veshja e ngushte dhe elementet përbërës te saj-këmisha e gjate deri me 10 kinda (kindat fillojnë nga mesi e poshtë). Gjokesi i këmishës i qëndisur me pe me ngjyra apo me rrueza e me xhixha. Mangët te shkurtra deri te bërryli, te gjera dhe te veshura me ojme (punim me dore) ; Mange këmishe te ngushta te zogu i dorës deri te bërryli e që mbuloheshin nga pjesa tjetër e këmishës që vine nga supet. Në pjesën e pare te zogut te dorës punohet me cope te zeze. Zaprega-kështu është quajtur por do te thotë përparëse (vjen nga serbishtja) vendoset në pjesën e përparme te femrës në distance te vogël nga beli. Mbahet nga dy toja te derdhura që kapen në dy cepat e kundërt te zapreges sipër e që lidhen në mes prapa, në krysa. Pështjellaku i mram-vendoset në vithe mbrapa. Shoke-shoka vendoset prapa pjerrtas diagonal në krysa poshtë belit, cope e qëndisur e tera me ornamente te ndryshme me rrueza, tehri, xhixha etj. Krahoçe-krahoçja është e punuar me gajtan 3-4-5 fije te qepura gashke. Dy shpatullat mbërthehen nga ajo dhe kryqëzohet mbrapa në shpatulla. Çorape-çorapet punohen në kërrabëza, për vajza me pe te bardhe, dhe për nuse me peje me ngjyra që vine deri poshtë gjunit.
5. Vallet - vallet janë bashkudhëtare në rrugën e gjate te histories dhe pjesë përbërëse e jetës shpirtërore te popullit te kësaj treve. Ato shquhen për dinamizëm, forcën, epizmin dhe lirizmin e tyre. Vallja është kërcyer tradicionalisht në Malësi te Gjakovës, por “me tepër e ka kërcyer Gashi” Vallet popullore te Malësisë se Gjakovës shquhen për ritmin dhe ekspresivitetin e veçante. Tipari dallies i valleve popullore te burrave është forca e dinamizmi, ato ndonëse karakterizohen nga spontaniteti në interpretim, ato kane edhe një tematike te caktuar. Ndërkaq vallet e grave janë teje dinamike, elegante, here here shpërthyese, por edhe te shtruara plot krenari dhe hijeshi. Përfytyro fluturimin e shqipes e te Sokolit, aty nis ritmin vallja malësore e Malësisë se Gjakovës.
Kalendari katoliko-romak i shenjtorëve
Keto kalendare liturgjike poashtu tregojne shkallen dhe rendin e çdo kremtimi: përkujtimor, festë ose kremtim madhështor (solemn). Nder dallimesi te tjera, thuhet ose kendohet lavdia ne nje feste, por normalisht ne nje ditë përkujtimore, dhe shtohet "Puna e besimit" në solemnitete.
Republika Socialiste Sovjetike e Estonisë
Republika Socialiste Sovjetike e Estonisë ishte një republikë në përbërje të Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike që nga formimi deri në ditën e ç'formimit të bashkësisë në vitin 1991. Kryeqytet i republikës ishte Talini. Trashëgimtare e kësaj hapësire është Estonia.
Academy Award
Academy Award ose Oscar (origj. Academy Award of Merit) është një çmim nga organizata e filmografisë amerikane Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS) për përsosmërinë profesionale në industinë e filmit, duke përfshirë këtu regjisorët, aktorët dhe skenaristët. Ceremonia zyrtare në të cilën bëhet ndarja e çmimeve është një nga ceremonitë e ndarjes së çmimeve më të shquara në botë, dhe transmetohet drejtpërdrejt në televizion në më shumë se 200 vende çdo vit. Ajo është gjithashtu ceremonia më e vjetër e ndarjes së çmimeve në media, ekuivalentet e saj, Grammy Awards (për muzikë), Emmy Awards (për televizion), dhe Tony Awards (për teatër) janë modeluar pas Academy Award.
AMPAS fillimisht u konceptua nga studio Metro-Goldwyn-Mayer, me udhëheqës Louis B. Mayer, si një organizatë profesionale nderi për të ndihmuar në përmirësimin e imazhit në industrinë e filmit. Oscari u nis më vonë nga Akademia si një çmim i "meritës për arritje të veçantë" në industrinë e filmit.
Ceremonia e parë e Academy Award u mbajt në 16 maj, 1929, në Hotel Roosevelt në Hollywood, për filmat e shfaqur gjatë viteve 1927/1928.
Historia
Ritualin e ndarjes së çmimeve në vitin 1929, për një orë, e ka dhënë transmetimi në radio. Kurse, transmetimet televizive të kësaj ngjarje të madhe kanë filluar në vitin 1953. Ndahen edhe çmime për kategori të tjera si, realizimi më i mirë teknik; kinematografi më e mirë; për grimin, disenjin e kostumeve, zërin, efektet pamore; çmime nderi të karrierës etj.
Filmat më të suksesshëm
Një kohë të gjatë ishte filmi Ben Hur (1960) për nga numri i kategorive të fituara filmi më i sukseshëm në historinë e The Oscars. Ai fitoi në 11 kategori. Deri sa në vitin 1998 filmi Titanic gjithashtu fitoi në 11 Kategori. Vetëm 6 vjet më vonë filmi The Lord of the Rings: The Return of the King fitoi gjithashtu 11 çmime Oscar. Ky film është edhe filmi i vetëm i cili i ka fituar të gjitha kategoritë për të cilat është emëruar.
Kategoritë Filmi më i mirë, Regjia më e mirë, Aktori më i mirë, Aktorja më e mirë, si dhe Skenari më i mirë vlejnë si kategoritë më të rëndësishme.
Pamja, madhësia, pesha
Sa i përket statujës “Oscar”, e cila në fakt është shpërblimi i marrë, ende nuk dihet se nga i ka ardhur ky emër. Megjithatë, figura në formën e njeriut është shumë e vlefshme: përbëhet nga ari dhe bronzi; është e gjatë 34.3 centimetra dhe peshon 3.9 kilogramë. Është krijuar nga skulptori amerikan Xhorxh Stenlli.
Vendi i shpërblimit
Gjatë viteve spektakli i The Oscars u mbajt në disa vende të ndryshme:
Prej vitit 1953 deri në vitin 1957 ceremonia u mbajt në New York e jo në Los Angeles:
Shpërblimet
Academy Awards (Oscars) jepën çdo vit në kategoritë e mëposhtme:
Johann Georg von Hahn
Johann Georg von Hahn (Frankfurt am Main, 11 korrik, 1811– Jena, 23 shtator 1869) ka qenë diplomat gjerman dhe babai i albanologjisë.
Biografia
U lind më 11 korrik 1811 në Frankfurt am Main. Studioi drejtësi në Gisen (Giessen) dhe në Hajdëlberg (Heidelberg). Nga viti 1834-1843 punoi për ministrinë e drejtësisë së Mbretërisë së re Greke. Nga 1843-1847 ishte konsull prusian në Athinë dhe pas kësaj periudhe u emërua zëvendëskonsull austriak në Janinë, ku ra në kontakt me shqiptarët dhe filloi të mësonte shqip. Në fund, më 1851, u emërua konsulli austriak në ishullin Siros/Syradhë.
Prej 1869 konsul i përgjithshëm në Athinë. Hani, gjatë shërbimit të tij si nënkonsul i Austrisë në Janinë bëri tre udhëtime në Shqipëri. Mblodhi të dhëna për historinë, filologjinë dhe folklorin shqiptar i interesuar për botën shpirtërore dhe historinë e shqiptarëve dhe të arbëreshëve të Greqisë. Hahni kërkoi nëpër Shqipëri, përpos të tjerash, edhe lëndën për veprën e tij madhore në tri vëllime "Albanesische Studien" (Studime shqiptare), që u botua në vitin 1854. Aty Hahni argumenton për herë të parë nga një pikëpamje multidisiplinare (historike, gjuhësore, etnografike, etj.), autoktoninë e shqiptarëve, prejardhjen ilire të shqiptarëve e prejardhjen e shqipes nga ilirishtja dhe hedh idenë e prejardhjes së përbashkët "tireno-pellazgjiketë ilirëve, të epirotëve e të maqedonasve, të cilët, krahas grekëve dhe romakëve, formonin një degë të veçantë e të rëndësishme të lashtë. Ai ka mbledhur material në vend, mësoi gjuhën shqipe dhe dëshmoi përkatësin e shqipes si gjuhë e familjes indoevropjane. Në anën tjetër, teza e tij, u shfrytëzua me efikasitet nga ideologët e Rilindjes Kombëtare Shqiptare, për vetëdijen kombëtare të popullit për argumentimin e së drejtës historike të shqiptarëve për autonomi e shtet të pavarur, që do të përfshinte të gjitha territoret e banuara nga shqiptarët.
Jaupas
është një fshat në Rrethin e Skraparit në Shqipëri.
Grolley
Grolley është një komunë në kantonin Fribourg të Zvicrës. thumb|250px|left|Grolley
Kampi i Tepelenës
Kampi i Internimit i Tepelenës apo Kampi i Tepelenës ka qenë një strukturë internimi në përngjasim me kolkozet sovjetike pranë kalasë së qytetit të Tepelenës, në Republikën Popullore të Shqipërisë, ku u mbajtën familjarët e të dënuarve, arratisurve dhe ushtarakëve dezertorë. U mbajtën dhe një numër i madh fëmijësh dhe nga kushtet pati një vdekshmëri të lartë foshnjore. Kampi identifikohej me dy numra, 4 dhe 6, dhe qëndroi aktiv prej prillit 1949 deri në mars 1954.
Kampi i Tepelenës fitoi nam të keq në arenën ndërkombëtare, madje duke zënë vend në raportin e qeverisë amerikane paraqitur në OKB në shkurt 1955.
Dokumentacioni i trashëguar, sidomos ai vendimmarrës në lidhje me emrat e personave që kanë qenë në këto kampe, për shkak të cilësisë së dobët të administratës së kohës është shumë i pakët.
Përdorimi i mëpërparshëm
Gjatë pushtimit italian të Shqipërisë rrëzë kalasë së Tepelenës u ndërtuan disa kazerma nga ushtria e kohës në rrethanat e luftës italo-greke.
Përdorimi si kamp
Fillimisht u ngritën dy kampe: në Berat për banorët e veriut dhe në Krujë për ata nga jugu. Këto dy kampe funksionuan deri në vitin 1949. Këtë vit u bënë disa riorganizime të kampeve. Të internuarit e Beratit u zhvendosën në Tepelenë dhe Porto Palermo. Kazermat ushtarake nga koha e Italisë u përshtaten si vendbanime për të internuarit. Sipas udhëzimeve aty do të grumbulloheshin të gjitha ato familje që etiketoheshin nga pushteti komunist si reaksionarë, kulakë, borgjezë, tradhtarë të deklasuar dhe agjentë të huaj. Më 1952 i hoqën të gjithë të aftit për punë, afro njëmijë vetë dhe i shpërndanë në punime ndërtimi, kryesisht Dega të Brendshme e burgje. Për një kohë i grumbulluan në fabrikën e Tullave në Tiranë. Vendin e tyre e zunë të internuarit nga jugu, që ishin në kampet e Valiasit e të Krujës.
U krijua sipas shembullit të kampeve të Bashkimit Sovjetik, si Siberia, por në përmasa te reduktuara me shkallën 1:10.000, përmasa 25 x 14 ku qëndronin 600 veta, sepse kishte shumë familje me fëmijë të vegjël. Kur filluan internimet e para në 1945 aludohej se qeveria komuniste shqiptare kishte vendosur t’i grumbullonte te internuarit dhe t’i niste për në Siberi me anije ruse.
Kampi i Tepelenës qëndroi gjashtë vjet dhe u mbyll më 1954, kur të internuarit u grumbulluan të gjithë në fushën e Myzeqesë në Lushnje të shpërndarë në disa sektorë-kampe të fermës 29 Nëntori, që u krijua në sajë të të internuarve. Vdekshmëria e madhe e fëmijëve në kampin e Tepelenës, por edhe nevoja për të konsoliduar institucionin e internimit solli mbylljen e kampit.
Demografia
Mendohet të jenë internuar nga 3000 deri në mbi 5.000 persona u përndoqën në këtë kamp gjatë periudhës kur qe aktiv. Pohohet të kenë vdekur rreth 600 të internuar, gjysma e tyre qenë fëmijë deri 5 vjeç.
Stafi
Kampi u drejtua nga dy komandantë: Xhafer apo Bektash Pogaçe (1949-1952) dhe Haki Ibrahimi (1952-1954). Sipas dëshmisë së Vasil Kokalit, i internuar aty nga dhjetori i 1950 deri në maj 1952, drejtoria policore e kampit përbëhej nga 15 policë.
Skicat e Lekë Pervizit
Editoriali i numrit të fundit të Revistës "Kuq e Zi" të botuar dhe drejtuar nga Lekë Pervizi, piktor e njëkohësisht një i mbijetuar i Ish-Kampit famëkeq të Tepelenës, i dedikohet edhe 70 vjetorit të Kampit të Internim Dëbimeve Tepelenë, që përkon me aktivitetet e organizuara në 23 gusht 2018, dedikuar muzealizimit të Kampit dhe punës së detyruar. Skicat e realizuara nga Lek Pervizi kanë dalë nga arkivi i Ministrisë së Brendshme.
Në këtë editorial paraqiten vizatime dhe poezi të vetë Pervizit, ilustruese nga jeta në kampin e internimit në Tepelenë. Pas shfaqjes së disa plagëve në duart e tij, Leka u hoq nga lista e punës pas lëshimit të raportit mjekësor nga doktori që vinte në kamp.
"Ndёrkohё kisha vizatuar nga jeta nё kazermё. Pamjen e skelёve ku rrinin tё internuarit. Figura tё ndryshme grashё e burrash qё rrinin aty pёrrreth. Nё mungesё letre, kisha porositё disa pleq qё tё mё ruanin letrat e kaushёve tё duhanit, qё ata blinin, ose ua sillnin me pako njerёzit e tyre  '' shprehet ai në numrin e revistës 'Kuq e Zi". Vetëm disa vizatime arritën ti shpëtonin dhe të vinin si dëshmi deri në ditët e sotme.
Raporti i qeverisë amerikane mbi punën e detyruar
Kampi mori vëmendje në arenën ndërkombëtare, duke zënë vend në raportin e Qeverisë Amerikane paraqitur në OKB në shkurt 1955.
Në raport thuhej se puna e detyruar përdorej gjerësisht nga regjimi komunist në Shqipëri që prej ardhjes në pushtet në nëntor 1944. Një sërë ligjesh dhe rregullash u shpallën duke legalizuar asokohe punën e detyruar. Kodi i ri Penal shqiptar, bazuar në Kodin Penal Sovjetik përmbante dispozita të përpunuara për punën "korrektuese" (eufemizëm për punë të detyruar) dhe dëbimin e qytetarëve në kampet e punës. Edhe fëmijët që kishin mbushur moshën 12 vjeçare ishin të detyruar të vuanin dënimin në kampet korrektuese të punës.
Qëllimi fillestar i kampeve të përqëndrimit ishte të internonin familjet e numrit ekzistues të të burgosurve politikë dhe të merrnin familjet e dëbuara të klasave më të larta në mënyrë që të merrnin nën kontroll shtëpitë e tyre dhe të shpërngulnin në to anëtarët e regjimit të ri dhe komunistë të tjerë. Njerëzit nga veriu si rregull internoheshin në jug, veçanërisht në kampet e Tepelenës, Fierit, Beratit.
Përkujtime
Data 23 gusht e cila përkon dhe me Ditën Europiane të Përkujtimit të Viktimave të Sistemeve Totalitare, është shpallur dhe miratuar nga Parlamenti Europian në vitin 2008 si Dita Evropiane e Kujtimit për Viktimat e Stalinizmit dhe Nazizmit. Që nga viti 2011 çdo vit një vend europian organizon një konferencë kushtuar Ditës Europiane të Kujtimit.
30 gusht 2017
Në kuadër të kësaj dite, AIDSSH në bashkëpunim me Institutin e Integrimit të të Përndjekurve Politikë, Institutin e Studimeve të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit në Shqipëri dhe Bashkinë Tepelenë zhvilluan në 30 gusht 2017 një aktivitet përkujtimor për viktimat që vuajtën dënimin në kampet e punës së detyruar gjatë regjimit komunist.
Të mbijetuar nga kampi i Tepelenës dhe të afërm të tyre mbollën qiparisa në kampin e Tepelenës, i njohur si “Reparti 84”, në përkujtim të 300 fëmijëve që u zhdukën ose humbën jetën nga sëmundjet, uria dhe mungesa e higjienës. Kjo mbjellje simbolike u pagëza me emrin “Pylli i Fëmijëve”. Drejtoresha e AIDSSH u shpreh gjatë aktivitetit përkujtimor se një nga kazermat e kampit do të kthehej siç kishte qenë në vitet 1949-1954, duke ndërtuar memorialin në zemër të kampit, i quajtur “Memoriali i Varreve të Humbura të Fëmijëve”.
23 gusht 2018
Presidenti Ilir Meta mori pjesë në veprimtaritë përkujtimore për të internuarit dhe viktimat e kampit famëkeq në Tepelenë, që u zhvilluan në bashkëpunim me AIDSSH dhe Bashkinë e Tepelenës, në kuadër të Ditës Europiane të Përkujtimit të Viktimave të Sistemeve Totalitare. Në kuadër të kësaj dite u zhvillua ceremonia e nderimit nga Presidenti i Shqipërisë Ilir Meta të disa prej të mbijetuarve: Lekë Pervizi që skicoi kazermat nga kampi dhe portrete të të internuarve, dhe tre gra që humbën fëmijët e tyre, Gjelë Gjikola, Mrikë Gjikola dhe Drane Jakja, u vlerësuan për kurajon e tyre njerëzore.
Gjithashtu gjatë ditës një ekspozitë me titullin "Persekutimi komunist në zonën e Tepelenës" ku u paraqitën dokumente arkivore të personave që vuajtën persekutimet e komunizmit, u zhvillua në Pallatin e Kulturës në Tepelenë. Pjesë e ekspozitës ishin edhe pantallonat e Gjon Vatnikaj (Tunxhit) të cilat janë arnuar me fije flokësh të nënës së tij, Mrika Tunxhi, gjatë kohës së internimit në këtë kamp. Ekspozita u shoqërua me një simpozium shkencor mbi kuadrin historik dhe juridik të punës së detyruar.
Memoriali dhe muzealizimi
Më 2018 kampi u përzgjodh nga AIDSSH si shenjë kujtese dhe nderimi ndaj viktimave të diktaturës. Projekti u iniciua nga AIDSSH ne bashkëpunim me Bashkinë e Tepelenës si edhe familjarët e atyre që vuajtën në atë kamp. Projekt-ideja e u konceptua nga Gjon Radovani. Ideja e plotë u prezantua në Tepelenë më 30 gusht 2017, në bashkëpunim me Bashkinë Tepelenë dhe Muzeun Historik Kombëtar. Synohet në transformimin e tij në një qendër muzeale kujtese dhe respekti për viktimat e diktaturës. Kompleksi muzeal parashikon në koncept:
Debati në opinionin publik
Në emisionin "Arena" në TV Ora News të datës 28 mars 2018, historiani Prof. Dr. Pëllumb Xhufi është shprehur se "Kampi i Tepelenës" ka qenë një kamp pune me kushte të mira dhe jo një kamp shfarosës ashtu siç cilësohet nga shumica e studiuesve ku, ndër të tjera, thuhet se kanë vdekur burra e gra dhe mbi 300 fëmijë të mitur. Kjo deklaratë ka nxitur dhe polemizuar debatin publik rreth kësaj teme. I ftuar në emisionin ‘Studio e Hapur’ në News24, Pëllumb Xhufi tha se raporti i tij bazohet tek dokumentet e CIA-s dhe rrëfimet e të mbijetuarve.
''“Unë citova një dokument të CIA-s të vitit 1953 që ka informacion të detajuar. Pra nuk janë deklarata të miat. Thuhet se i kam thënë unë këto fjalë se ky kamp ka qenë me kushte më të mira se të tjerët, apo se edhe ka qenë dhe kamp pushimi".''
Deklarata e Xhufit nxiti reagime tek ish-të përndjekurit që kanë kaluar fëmijërinë në atë kamp, shoqata e ish të përndjekurve politikë si dhe institucione që përfaqësojnë interesat e këtij komuniteti si dhe historianë të tjerë. Ndër ta historiani Kastriot Dervishi nxorri në pah lidhjet familjare që Xhufi kishte me nomenklaturën komuniste.
Ndërkohë historiania Enriketa Pandelejmoni u shpreh se në analizën historike duhet marrë parasysh dhe kujtesa kolektive e ndërtuar përmes dëshmive gojore, në mungesë të dokumentimit arkivor.
Filmi mbi Kampin e Tepelenës
Gazetarja Luljeta Progni së bashku me regjisorin Gentian Kurti ekranizuan në filmin me titull Azizi vendos të rrëfejë, dëshmi e njërit prej të mbijetuarve të Kampit të Tepelenës i cili ka treguar për vuajtjet në këtë kamp.
Miratimi nga Ministria e Kulturës
Në datën 13.11.2018, AIDSSH i ka dërguar Ministrisë së kulturës një kërkesë në lidhje me miratimin e projektit të restaurimit të Kampit të Tepelenës.
Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë
Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë ishte një bashkësi republikash në përbërje të Bashkimit të Republikave Socialiste Sovjetike. Kryeqytet i republikës ishte Moska.
Kampi i Tepelenës
Miratimi nga Ministria e Kulturës
Në përgjigje të kërkesës, vendimi me nr. 431 vendos miratimin e projektit "Memoriali i fëmijëve të Vdekur në kampin e internimit Tepelenë" si pjesë e kompleksit muzeal të kampeve në diktaturë.
Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë
Kjo republik, merret si krye inciatore dhe udhëheqëse e formimit dhe e ç'formimit të bashkësisë së gjërë të republikave sovjetike në vitin 1991. Trashëgimtare e kësaj hapësire është vetë vetja me një sistem demokratik të kohës pas komuniste. Merret edhe si kryetrashëgimtare e BRSS-së.
Kampi i Tepelenës
Lidhje të jashtme
*Publikimi: Kampi i Tepelenës/ Dëshmitë e të mbijetuarve
Fekondimi
Fekondimi - Behet ne vepercues te gjinia femërore. Kur dy bërthama te qelizave seksuale shkrihen ne një bërthame te përbashkët themi se është bere fekondimi i qelizës veze dhe është formuar qeliza diploide e fekonduar e cila quhet Zigote. Zigota diferencohet dhe shndërrohet ne një organizëm shumëqelizor, qelizat bija te krijuara quhen blastomere.
Ne momentin e invaginimit te Blastodermes sajohet etapa tjetër e zhvillimit embrional qe quhet Gastrula, kurse procesi i formimit quhet Gastrulacion. Ne stadin e gastrules paraqiten tri fletëza embrionale : EKTODERMA, MEZODERMA, ENDODERMA.
EKTODERMA sajon sistemin nervor dhe te gjitha formacionet e brinjezuara psh thonjte, qimet, kthetrat, thundrat, luspat, puplat, lëkura, sqepi etj.
MEZODERMA sajon muskulin e zemrës, skeletin, sistemin muskulor etj.
ENDODERMA sajon mushekerite, melqia, pankreasi etj. Ne muajin e trete sajohen te gjitha indet dhe organet. Zhvillimi embrionla ne terezi quhet PRENTAL, kurse pas lindjes quhet NEONATAL.
Njeriu e ka jetëgjatësinë me te madhe se disa kafshe për arsye se tek njeriu proceset fiziko-nervore kryhen me ngadalë se te kafshët.
Dega e thyer
thumb|200px Dega e thyer Autori: Halim Stolia. Viti i botimit: 1968. Faqet e librit 150.
Ulpiana (Prishtinë)
thumb|Parku i lagjes Ulpiana - [[Prishtinë]] Ulpiana është një lagje dhe bashkësi lokale në Prishtinë që përfshin një sipërfaqe prej rreth 420 ha, gjendet në zonën qendrore dhe periferike të qytetit. Në kuadër të kësaj bashkësie lokale gjendet edhe një pjesë e Lagjes Mati, si dhe Kompleksi i QKUK-së, gjithashtu përfshin edhe një pjesë të planit rregullues "Prishtina e re".
Institucioni më i madh shkollor në Ulpianë është Sh.F.M.U "Hasan Prishtina". Hapësira kryesore rekreative është parku i lagjes Ulpiana që përmban Fontanën e Qytetit.
"Vademekum" i specialiteteve farmaceutike
" Vademekum,, i specialiteteve farmaceutike (botim i II-të) me Autorë: P. Roçi, Z. Sima. Viti i botimit: 1965. Faqet e librit 500.
Hauterive (FR)
është një komunë në kantonin Fribourg të Zvicrës.
F1 Argjentina - 1954
Çmimi i madh për Argjentinë në Formula 1 për vitin 1954 u mbajt më 7 janar, 1954. Fitues i garës doli piloti Juan Manuel Fangio nga ekipi Maserati.
Kantoni Saint-Christophe-en-Bazelle
Kantoni Saint-Christophe-en-Bazelle (frëngjisht: Canton de Saint-Christophe-en-Bazelle) është një kanton në departamentin Indre, rajonin Région Centre në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Saint-Christophe-en-Bazelle. Ka sipërfaqe 249.56km2 dhe popullsi 6482 banorë.
F1 Argjentina - 1954
Gara
Koment mbi garën ...
Kantoni Saint-Christophe-en-Bazelle
Përbërja aktuale
Kantoni Saint-Christophe-en-Bazelle aktualisht përbëhet nga 12 komuna.
KF Hodonofci-Junior
KF Hodonofci-Junior është nder klubet me te mira ne Kosove te Ligës B. Ky klub u formua ne vitin 2005 ne 17 qershor. Ku luajti një ndeshje miqësore me një ekip te ligës B te Shqipërisë ku KF Hodonoci Po shkëlqente duke fituar 4-1 ku golat e KF Hodonofci me stemën e AC Milan mposhten klubin shqiptar KF Vllaznimi 2-Junior.
Lojtaret që dhanë gole janë Pjesa e pare mbaroi ne 1-1, por pastaj pjesa e dyte trajneri Afrim Basha, dominoi me lojtaret e tij që ne fillim te pjese se pare ne minutën e 51" Sulmuesi Arlind Hasani-Junior i njohur shënoi për 2-1, një gëzim i madh vie edhe nga Sulmuesi kryesor Valmir Basha që shenoi ne minutën e 69" për 3-1, por skuadra kosovare për junior nuk u lodh edhe me kaq prape Jetmir Basha ne minutën 85" dyfishoi epersin n dhe shënoi për 4-1 dhe ky ishte rezultat pozitiv i Hodonocit.
Ndërresat kryesore te Klubit te juniorëve KF Hodonoci janë : NGJYRA E KUQE NE SHTËPI DHE E ZEZA OSE E BARDHA JASHTË.
Do ti shënojmë Disa Lojtare kryesore te KF Hodonofci-JUNIOR :
Por mos te harrojmë se lojtari me i mire i klubit KF Hodonofci është Besart Leci, që mungoi ne atë ndeshje.
Pra, janë :
REZULTATET E LUAJTURA
Me 2007 ne qershor u luajtën 4 ndeshje te cilat ishin shume te vështira :
Ato Janë :
Me 12 gusht 2008 :
Me 15 shkurt 2009 :
HISTORIA E KLUBIT
Ky klub u formua ne vitin 2005 ne qershor, me sakte ne 17 qershor ku filluan edhe një ndeshje miqësore me junioret e Shqipërisë ku fituan 4-1, loje bindëse e KF Hodonofci Junior. Klubi u formua nga vete shkolla "Xhavit Ahmeti" - Hodonofc, Kamenice. Trajner i klubit është Shaip Morina, isht Afrim Basha por nuk patën suksese me te në ketet klub. Formacioni që e përdor ky klub është 4-4-2 sulm, 4-3-3 dhe 4-3-2-1.
Klubi gjate viteve 2005-2006 kishte përforcime te mëdha pasi që erdhën lojtaret 12 vjeçar te klasës se shtate Besart Leci, Jetmir Basha, Valmir Basha, Arlind Hasani etj. Pra, gjate këtyre viteve filluan lojën e shkëlqyer ne stadium juniorët e Hodonofcit duke fituar 8 miqësore, barazuar 2 miqësore dhe duke humbur 2 loje miqësore. Juniorët e Hodonofcit shpesh luajnë për "Kampion Lojtari", pra që do zgjedhet se kush do luaj për ketë klub. Cili lojtar është me i mire ai zgjidhet. Gjate vitit 2007 ata luajtun me bukur se kurrë me përforcime te reja duke fituar 12 lojëra te zhvilluara miqësore, 1 barazim kundër roganes 1-1, dhe një humbje kundër dardanes (kamenices). Ne vitin 2008 juniorët e hodonofcit filluan me lojera te renda siq ishin ato kundër kamenices, gjilanit, vitise, doberqanit etj. Qe këto rezultate filluan ta ndryshojnë formen e KF Hodonofci Junior., sepse me këto vende kishte vetëm 5 fitore, 4 barazime, dhe 6 humbje që domethene se klubi i juniorëve te Hodonofcit fillluan te improsenioheshin me këto rezultate, kishin pagezime e mosmarrveshja e lojtareve gjate lojes. Kete vit deri me tani u zhvilluan 3 ndeshje ku te tria ishin fitore bindese miqësore, edhe ketu filloi te mposhte pagezimi e mosmarrveshja.
Lojtaret me verejtur te këtij klubi
Lojtaret me te verejtur te këtij klubi siq thame edhe me herët ishin dhe janë : Besart Leci, Besian Morina, Jetmir Basha, Arlind Hasani, Valmir Basha etj.
Keta lojtare e percjellin mire lojën gjate trjnimeve por edhe gjate lojrave te zhvilluara, ata kurr nuk i gabojne pozicionet e tyre, vrapojne shume, pasime te shkurtra dhe te gjata etj.
Pasionet e lojtareve janë ose kane meshume deshiret te behen si Cristiano Ronaldo, e qmojne shume këtë lojtare.
Dokumenta të shtabit të përgjithshëm dhe të komandës së përgjithshme të ushtrisë nacional - çlirimtare shqiptare
Dokumenta të shtabit të përgjithshëm dhe të komandës së përgjithshme të ushtrisë nacional - çlirimtare shqiptare I Grup Autorësh. Viti i botimit: 1965. Faqet e librit 500.
Khalidi El Maarofi
Khalidi El Maarofi ( Arabisht: [الخالدي المعروفي]; lindur më 14 prill 1979) është një futbollist atëherë trajner futbolli në Khouribga, marokien i cili luan si mesfushor në FAR Rabat
Jeta e hershme
Khalidi lindi më 14 prill 1979 në Khouribga nga prindër marokenë nga Soussi, Maarofi u rrit në Rabat dhe pa talentin e tij të evoluonte në fushat e vogla të rrethit, OC Khouribga më pas në Moghreb de Tetouan
FAR de Rabat
Klubi i tij stërvitor është Moghreb de Tetouan
Ai luan si mbrojtës i djathtë në Moghreb de Tetouan
Ai u transferua nga FAR Rabat gjatë afatit kalimtar të dimrit të vitit 2008
Klubi i tij stërvitor është OC Khouribga në pjesën më të madhe të karrierës së tij dhe në ekipin kombëtar të Marokut
Pishtarë të pashuar
Pishtarë të pashuar Grup Autorësh. Faqet e librit 240.
Diskografia e Black Eyed Peas
Në këtë faqe do të gjeni më shumë informacione për diskografin e grupit amerikan Black Eyed Peas.
Selani (Skrapar)
Selani është një fshat në Rrethin e Skraparit në Shqipëri.
Muzeu i muzikës, Gjakovë
Muzeu i muzikës i njohur edhe si Tabhanet është një muze i rrallë i llojit të vetë që ndodhet në qytetin e Gjakovës. Muzeu i muzikës është institucion që dokumenton historinë muzikore jo vetëm të Gjakovës por edhe të Kosovës dhe më gjerësisht.
Avulli
parapamje|Shpërthimi i gazit të kalasë (faza e avullit), (7 gusht 2013). Avulli është një substancë që përmban ujë në fazën e gazit, dhe ndonjëherë edhe një aerosol me pika uji të lëngët, ose ajër. Kjo mund të ndodhë për shkak të avullimit ose për shkak të vlimit, ku nxehtësia aplikohet derisa uji të arrijë entalpinë e avullimit. Avulli që është i ngopur ose i tejnxehur është i padukshëm; megjithatë, avulli i lagësht ose avulli i ujit, një mjegull e dukshme ose aerosol i pikave të ujit, shpesh quhet "avull".
Referimet
__PATP__
Fyelli i marsiasit
Fyelli i marsiasit tregime, Autori: Dhimitër Shuteriqi. Viti i botimit: 1963. Faqet e librit 252.
Familja Bernoulli
Familja Bernoulli ka jetuar në Basel të Zvicrës. Themelues i familjes ka qenë, Leon Bernoulli, emigrant nga Antwerpeni i Flandrisë në shekullin e XVI.
Familja Bernoulli ka dhënë një numër të madh artistësh dhe shkencetarësh sidomos disa matematikanë të shquar në shekullin 18:
A
A është një nga shtatë zanoret e gjuhës shqipe dhe shkronja e 1|parë e alfabetit të saj, e cila shënon këtë zanore. Me të shënohet shkronja A e madhe e shtypit. Kjo shkronjë ka katër forma kryesore të cilat janë: a e madhe e shtypit, a e vogël e shtypit, a e madhe e shkrimit dhe a e vogël e shkrimit.
Hoogezand-Sappemeer
Hoogezand-Sappemeer është një komunë në provincën Groningen në Holandë me sipërfaqe 73.05 km² dhe popullsi 34787 banorë. Hoogezand është kryeqendra e komunës.
Manuali i Zooteknisë
Manuali i Zooteknisë Autori: Ist. Bujqesisë. Faqet e librit 672.
Novaj
është një fshat në Rrethin e Skraparit në Shqipëri.
The Vampire Diaries
The Vampire Diaries (shqip. Ditari i Vampirit) është një serial dramatik mbinatyror i krijuar nga Kevin Williamson dhe Julie Plec, bazuar në serinë e librave me të njëjtin titull nga L. J. Smith. Seriali filloi te transmetohej në rrjetin the CW më 10 shtator 2009 dhe përfundoi më 10 mars 2017.
Ngjarjet zhvillohen në qytetin fiktiv të Virgjiniës, Mystic Falls, i populluar nga krijesa mbinatyrore. Seriali fokusohet kryesisht tek trekëndëshi i dashurisë midis protagonistes Elena Gilbert (Nina Dobrev) dhe dy vëllezërve vampirë Stefan (Paul Wesley) dhe Damon Salvatore (Ian Somerhalder). Seritë zhvillohen edhe në të shkuarën ku zbulohen fakte kyçe si paraardhësja e Elenës, Katherine Pierce (Katerina Petrova, dhe familjes origjinale të vampirëve te cilët kanë plane të këqija në mendje. Midis Elenës dhe dy Salvatorëve (Damon dhe Stefan) krijohet trekëndëshi i dashurisë. Në fillim kur ajo është në formë njeriu zgjedh Stefanin, por kur kthehet në vampire zbulon se zemra e saj i përket Damonit dhe te gjithe mendojnë se ajo është e pabindur për ndjenjat e saj që do t'a lë vëllaun e mirë (Stefan) për vëllaun e keq (Damon) do lë gjithcka per nje dashuri që e konsumonte dhe që ajo e dashuronte.
Ajo do të bëjë njerëzit të kuptojnë se Damoni nuk është i keq dhe aty fillon aventura e dashurisë së tyre të pavdekshme.
Komente të zgjedhura
Komente të zgjedhura Autori: Nexhat Hakiu. Viti i botimit 1962. Faqet e librit 184.
Fatjon Hoxholli
Fatjon Hoxholli ka lindur në Elbasan. Kur mbushi 7-vjeç, filloi klasën e parë për violinë e më vonë pasi mbaroi të mesmen me rezultate të larta, vazhdoi Akademinë e Arteve të Bukura në Tiranë. Në tetor të 2003 u largua nga Shqipëria me studime në Itali. U perfeksionua në “Altenberg” në Akademinë Ndërkombëtare të Muzikës në Pinerolo. Në tetor të 2009 diplomohet dhe mori vlerësim special si solist në Konservatorin e Lartë të Zvicrës Italiane, Lugano. Ai është violinistë shumë aktivë si solist nëpër koncerte, në asamble të muzikës së dhomës dhe pjesëtar i orkestrave në “La Scala”, në Operën e Torinos dhe “I solisti di Pavia”. Për tre vjet me radhë ai vazhdon të perfeksionohet me Mjeshtrin Ilya Grubert. Fatjoni është fitues i çmimit të parë në Konkursin Ndërkombëtar për Orkestrat e Harqeve në Vjenë.
Në kërkim të së resë
Në kërkim të së resë artikuj e studime letrare, Autori: Drago Siliqi. Faqet e librit 190.
Kirsten Dunst
Kirsten Caroline Dunst lindi më 30 prill 1982 në Point Pleasant, New Jersey, ShBA. Është një aktore amerikane.
Krestomacia e historisë së kohës së sotme (1917-1939, 1939-1945)
Krestomacia e historisë së kohës së sotme (1917-1939, 1939-1945) Grup Autorësh. Viti i botimit 1965. Faqet e librit 288.
Gjuha tamile
Tamile ( /ˈ t ɑː m i l / ; தமிழ் Tamiḻ [t̪amiɻ]) është një gjuhë dravidiane e folur kryesisht nga populli tamil në nënkontinentin indian. Tamilishtja është një gjuhë zyrtare e shtetit indian Tamil Nadu, shteteve të Sri Lankës dhe Singaporit,  dhe territorit të Bashkimit Indian të Puducherry-it. Tamilishtja flitet gjithashtu nga pakica të konsiderueshme në katër shtetet e tjera të Indisë së Jugut, Kerala, Karnataka, Andhra Pradesh dhe Telangana, si dhe Territori i Bashkimit i Ishujve Andaman dhe Nikobar. Flitet gjithashtu nga diaspora tamile që gjendet në shumë vende, duke përfshirë Malajzinë, Mjanmarin, Afrikën e Jugut, Mbretërinë e Bashkuar, Shtetet e Bashkuara, Kanada, Francë dhe Mauricius. Tamilishtja flitet gjithashtu nga maurët e Sri Lankës. Një nga 22 gjuhët e planshtruara në Kushtetutën e Indisë, Tamilishtja ishte e para që u klasifikua si gjuhë klasike e Indisë.
Tamilishtja është një nga gjuhët klasike më të lashta të Indisë. AK Ramanujan e përshkroi atë si "gjuhën e vetme të Indisë bashkëkohore, e cila është dukshëm e vazhdueshme me të kaluarën e saj klasike". Shumëllojshmëria dhe cilësia e letërsisë klasike tamile ka bërë që ajo të përshkruhet si "një nga traditat dhe letërsitë më të mëdha klasike të botës". Literatura tamile e regjistruar është dokumentuar për më shumë se 2000 vjet. Periudha më e hershme e letërsisë tamile, letërsia Sangam, daton nga 300 para Krishtit deri në vitin 300 pas Krishtit  Ajo ka literaturën më të vjetër midis gjuhëve dravidiane që ekzistojnë. Të dhënat më të hershme epigrafike të gjetura në dekretet shkëmbore dhe ' gurët heroikë ' datojnë rreth shekullit të 3-të para Krishtit. Rreth 60,000 nga afërsisht 100,000 mbishkrimet e gjetura nga Anketimi Arkeologjik i Indisë në Indi janë në Tamil Nadu. Prej tyre, shumica janë në tamilisht, ndërsa gjuhët e tjera zënë rreth 5%. Mbishkrime në gjuhën tamile të shkruara me shkrimin Brahmi janë zbuluar në Sri Lanka dhe në mallra tregtare në Tajlandë dhe Egjipt. Dy dorëshkrimet më të hershme nga India, të njohura dhe të regjistruara nga regjistri i Kujtesës Botërore të UNESCO-s në 1997 dhe 2005, janë shkruar në gjuhën tamile.
Klasifikimi
Tamilishtja i përket degës jugore të gjuhëve dravidiane, një familje me rreth 26 gjuhë vendase në nënkontinentin Indian. Ajo klasifikohet gjithashtu si pjesë e një familje të gjuhëve tamile, e cila së bashku me gjuhën tamile, përfshin gjuhët e rreth 35 grupeve etno-gjuhësore.
Gjuha më e afërt me atë tamile është ajo malajalam ; të dyja filluan të ndryshojnë rreth shekullit të 9-të pas Krishtit. Megjithëse shumë nga dallimet midis tamilishtes dhe malajalamishtes tregojnë një ndarje parahistorike të dialektit perëndimor. Procesi i ndarjes në një gjuhë të veçantë, malajalame, perfundoi deri në një pikë në shekullin e 13-të ose të 14-të.
Statusi ligjor
Tamilishtja është gjuha zyrtare e shtetit Indian të Tamil Nadusë dhe një nga 22 gjuhët nën planin 8 të kushtetutës së Indisë. Është një nga gjuhët zyrtare të territoreve Puducherry dhe ishujve Andaman dhe Nicobar. Tamilishtja është gjithashtu një nga gjuhët zyrtare të Singaporit dhe një nga gjuhët zyrtare të Sri Lankës, së bashku me sinhalishten. Dikur iu dha statusi zyrtar vetëm në emër në shtetin indian të Harjanas, me sa duket si një kundërshtim ndaj Panxhabit, megjithëse nuk kishte asnjë popullsi tamilfolëse në shtet, dhe më vonë u zëvendësua nga Panxhabishtja, në 2010. Në Malajzi, 543 shkolla qeveritare të arsimit fillor janë të gatshme plotësisht në gjuhën tamile si mjet mësimi. Krijimi i shkollave të mesme tamile ka qenë në proces në Mjanmar për të ofruar arsim tërësisht në këtë gjuhë nga tamilët që u zhvendosën atje 200 vjet më parë. Kursi i kësaj gjuhe është i ndjekshëm në disa borde shkollash vendore dhe universitete të mëdha në Kanada dhe muaji janar është shpallur "Muaji i Trashëgimisë Tamile" nga Parlamenti i Kanadasë. Tamilishtja gëzon një status të veçantë mbrojtjeje sipas nenit 6(b), Kapitulli 1 i Kushtetutës së Afrikës së Jugut dhe mësohet si lëndë në shkollat e provincës KwaZulu-Natal. Kohët e fundit, ajo është përhapur si lëndë studimi në shkollat në departamentin francez të përtejdetit të Réunionit.
Sistemi i shkrimit
parapamje| Evolucioni historik i shkrimit tamil nga Tamil Brahmi i mëparshëm afër majës deri te shkrimi i tanishëm në fund Pasi Tamil Brahmi rreshti në përdorim, gjuha tamile u shkrua duke përdorur një shkrim të quajtur vaṭṭeḻuttu, ndër të tjera si Grantha dhe Pallava. Shkrimi bashkëkohor tamil përbëhet nga 12 zanore, 18 bashkëtingëllore dhe një karakter i veçantë, āytam. Zanoret dhe bashkëtingëlloret kombinohen për të formuar 216 karaktere të përbëra, duke dhënë gjithsej 247 karaktere (12 + 18 + 1 + (12 x 18)). Të gjitha bashkëtingëlloret kanë një zanore të qenësishme (mëvetësishme) a, siç ndodh me shkrimet e tjera indike. Kjo zanore e qenësishme hiqet duke shtuar një pikë të quajtur , mbi shenjën bashkëtingëllore. Për shembull, ன lexohet ṉa (me a të qenësishme) dhe ன் lexohet ṉ (pa zanore). Shumë shkrime indike kanë një shenjë të ngjashme, të quajtur përgjithësisht virama, por shkrimi tamil ndryshon sepse pothuajse gjithmonë përdor një puḷḷi të dukshme për të treguar një 'bashkëtingëllore të vdekur' (një bashkëtingëllore pa zanore). Në shkrimet e tjera indike, përgjithësisht preferohet të përdoret një ligaturë (përngjitje) ose një gjysmëformë për të shkruar një rrokje të formuar nga dy ose më shumë bashkëtingëllore të ndjekura nga një zanore, megjithëse përdorimi i viramës është i mundur. Shkrimi tamil nuk dallon plozivët e zëshëm nga ata pa zë. Në vend të kësaj, plozivët artikulohen me zë në varësi të vendndodhjes së tyre në një fjalë, në përputhje me rregullat e fonologjisë tamile.
Gramatika
Tamilishtja ndërtohet sipas gramatikës aglutinative, ku prapashtesat përdoren për të shënuar secilën : klasën e emrit, numrin dhe rasën, kohën e foljes dhe kategori të tjera gramatikore. Terminologjia standarde metallinguistike dhe fjalori shkencor i Tamilit janë në vetvete tamile, në krahasim me sanskritishten që është standardi për shumicën e gjuhëve indo-ariane.
Fjalët tamile përbëhen nga një rrënjë leksikore, së cilës i bashkangjiten një ose më shumë ndajshtesa. Shumica e shtesave tamile janë prapashtesa. Prapashtesat tamile mund të jenë prapashtesa derivative, të cilat ndryshojnë ose pjesën e të folurit të fjalës ose kuptimin e saj, ose prapashtesa lakore, të cilat shënojnë kategori si personi, numri, disponimi, koha, etj. Nuk ka asnjë kufi të prerë për gjatësinë dhe shtrirjen e aglutinimit, gjë që mund të çojë në fjalë të gjata me shumë prapashtesa, të cilat do të kërkonin disa fjalë ose një fjali në anglisht. Për të dhënë një shembull, fjala pōkamuṭiyātavarkaḷukkāka (போகமுடியாதவர்களுக்காக) do të thotë "për hir të atyre të cilët nuk mund të shkojnë " :
Çepani
është një fshat në Shqipëri...
Gjuha tamile
Morfologjia
Emrat tamilë (dhe përemrat) klasifikohen në dy super-klasa ( ' ) - "të arsyeshëm" ( ' ) dhe "të paarsyeshëm" ( akṟiṇai ) - të cilat përfshijnë gjithsej pesë klasa ( pāl, që fjalë për fjalë do të thotë "gjini". ). Njerëzit dhe hyjnitë klasifikohen si "të arsyeshëm", dhe të gjithë emrat e tjerë (kafshët, objektet, emrat abstraktë) klasifikohen si të paarsyeshëm. Emrat dhe përemrat "e arsyeshëm" i përkasin njërës nga tre klasat ( pāl ) - njëjës mashkullor, njëjës i gjinisë femërore dhe shumësi i arsyeshëm. Emrat dhe përemrat "e paarsyeshëm" i përkasin njërës nga dy klasat: njëjësi i paarsyeshëm dhe shumësi i paarsyeshëm. Pāl -i shpesh shënjohet përmes prapashtesave. Forma e shumësit për emrat racional mund të përdoret si një formë nderuese, asnjanëse nga gjinia, njëjës. Foljet tamile lakohen gjithashtu përmes përdorimit të prapashtesave. Një formë tipike foljeje tamile do të ketë një numër prapashtesash, të cilat tregojnë vetën, numrin, mënyrën, kohën dhe formën.