Panajot_Kanaçi
Libri i Albert Jankut “Kështu e njoha Panajot Kanaçin” nuk është vetëm një vepër jetëshkrimore për këtë figurë kaq të madhe të artit tonë koreografik, por në të njëjtën kohë edhe një histori e vetë TOB-it dhe Ansamblit Shtetëror të Këngëve dhe Valleve’”,që e kanë zanafillën e tyre në Filarmoninë Shqiptare të krijuar më 1950,dhe e protagonistëve kryesorë të tyre në vite. Nga kjo pikëpamje libri përfton edhe një hapësirë më të madhe, madje edhe nga pikëpamja shkencore,aq me tepër që në vlerësimin e veprimtarisë krijuese të Kanaçit, Albert Janku nuk bazohet vetëm në kujtimet e tij,pra të nxënësit ndaj mjeshtrit dhe pastaj të kolegut të vyer. Në libër lexuesi gjen edhe citime nga autorë tashmë në zë në fushën e artit koreografik në Shqipëri, në të cilat vihen në dukje meritat e jashtëzakonshmet Panajot Kanaçit. “Engjëll Tërshana në monografinë për Panajot Kanaçin dhe Nexhat Agollin, Ramazan Bogdanin etj., në shkrimet e tyre,-shkruan Albert Janku,- kanë konstatuar se krijimtaria dhe vepra e tij është një uragan që u shfaq për 50 vjet në jetën artistike të Shqipërisë dhe Panajoti qëndron në vendin kryesor,si udhëheqës shpirtëror dhe artistik”.(faqe 264). Por libri “Kështu e njoha në Panajot Kanaçin” është gjithashtu edhe një vepër me vlera letrare, larg rrëfimeve të thata që mund të gjesh në libra të kësillojshëm. Ai është shkruar më pasion, me dhembje,mbi të gjitha, me frymëzim. Dhe, po të kemi parasysh se Albert Janku paraqitet për herë të parë, jo më në skenë, ku ka mbetur në mendjen e artdashësve të baletit klasik,por në një fushë tjetër, me një krijim dinjitoz jetëshkrimor, atëherë nuk më mbetet të them se ai është një zbulim i befasishëm dhe i këndshëm. Mjafton të përmendim me ketë rast faqet e fundit të librit. Panajoti është i sëmurë rëndë. Një sëmundje e pashërueshme ka mbërthyer në shtrat. E vizitojnë miq e shokë. (Edhe unë që kisha vazhduar miqësinë me të, e kisha takuar jo rrallë, sidomos gjatë verës në kodrat e liqenit të Tiranës, e ndjeva të domosdoshme t’i shkoja për vizitë në atë hyrje, me një dhomë e kuzhinë, të cilën ai e kishte pajisur me shije të hollë artistike). thumb|Panajot Kanaçi Po kështu, siç e përshkruan në faqet e librit, e viziton edhe Albert Janku,Madje edhe më shpesh. Kuptohet i ka lidhur për më shumë se gjysmë shekulli arti koreografik. Panajoti i flet më përgjërim për ëndrrat e tij që kishte ndërmend të realizonte pas shembjes së diktaturës komuniste, e cila e kishte detyruar të vetëcensurohej dhe, siç e pamë, edhe e kishte dënuar, flet për shfaqjen e realizuar më 1995 ”Ritme popullore dhe emocione kurbate”, për valle të tjera- ”Dasma kumanovare”, ”Rreth flamurit”, “Shqiponjat, ”Valët te liqenit”, për baletin ”Milosao”, me muzikë të Çesk Zadesë,”… për këtë vepër dhe të tjera që përmenda më lart,-shkruan Albert Janku,-ai nuk pati mundësi që t’i realizonte”, dhe përfundon: “E diel 14 korrik 1996. Mëngjes i freskët dhe në qiell shtëllunga të shkrifëruara resh …Përmes perdeve të hapura paksa shquhej gjithashtu mali i Dajtit. Në mes të ngjyrës blu dhe bardhësisë së mbulesës së krevatit një rreze dielli ia ndriçonte fytyrën…Dalëngadalë jeta e tij po shuhej. Po shuhej për t’u shndërruar në një qiri të ndezur, në një pishtar, drita e të cilit do të mbetet për të ushqyer shpirtin artistik të një kombi,që do ta kujtojë përherë në vezullimet e magjishme të skenës”.