cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arkitektura Rashtrakuta
Pattadakali
Tempulli Virupaksha është i pasur me skulptura si ato të Lingodbhavas, Natarajas, Ravananugrahas dhe Ugra-narasimhas. Archaeological Survey of India (ASI) ka pohuar se vimana e lartë me mandapa aksiale dhe nën-faltore periferike rreth oborrit, rrethuar nga një mur me hyrje gopura përballë dhe mbrapa ishin të gjitha të dizajnuara dhe përfunduara në një kohë. Adoptimet nga Tempulli bregdetar në Mahabalipuram në formën e kutas dhe kokat e tyre kanë një pamje befasuese nga larg.
Tempulli Sangameshvara i ndërtuar nga mbreti Vijayaditya Satyashraya është i papërfunduar, megjithëse mjaft tërheqës. Është tempulli më i vjetër i ndërtuar nga Vijayaditya Satyashraya (697 – 733) dhe në vimanan e tij paraqet një masë të madhe të tempujve bashkohës Pallava në elementet e qetë, si në tempujt Virupaksha dhe Mallikarjuna. Tempulli ka plan katror nga baza deri te shikhara ngjashmërisht me Tempullin Virupaksha, nuk ka sukanasika por vimana është me tre kate. Kati më i ulët është i rrethuar nga dy mure, një i brendshëm dhe një i jashtëm, kati i dytë është një projeksion i sipërm i murit të brendshëm, ndërsa muri i jashtëm rrethon cirkumambulatorin rreth shenjtërores.
Tempulli Galaganatha, i drejtuar nga lindja, i ndërtuar rreth vitit 750, në stilin e rafinuar arkitekturor rekha-nagara prasada përmban një skulpturë të zotit Shiva duke vrarë demonin Andhakasura. Tempulli, i ndërtuar mbi një plintë me tre modanatura të zbukuruara mjeshtërisht, përfshin një shenjtërore (garbhagriha) që ka një linga dhe një vestibul (antarala), të dy të rrethuar nga një kalim cirkumambulator i mbyllur (pradakshinapatha), një holl (sabha–mandapa) dhe një verandë hyrjeje (mukha-mandapa). Veçoria më befasuese e tempullit është struktura e sipërme veriore (rekha-nagara shikhara) e ruajtur mirë, e kryesuar nga amalaka dhe kalasha. Skulptura e bujtur në këtë pavjon është e Shivës duke vrarë Andhakasuran. Zoti me tetë krahë vesh një kurorë kafkash njerëzore (munda-mala) si një rrip i shenjtë (yajnopavita) dhe është paraqitur pasi shpon demonin me trident (trisula).
Tempulli Papanatha, i ndërtuar rreth vitit 740, ashtu si për të dhënat e ASI-t, është në stilin Vesara. Tempulli u nis në stilin nagara, por më vonë ndryshoi në stilin më të balancuar dravidian. Skulpturat e tij paraqesin skena nga Ramayana dhe Mahabharatha. Plani i tempullit ka një shenjtërore (garbhagriha) të rrethuar nga një kalim cirkumambulator (pradakshinapatha) me pavjone devakoshtha në tre muret e tij, një ardha-mandapa, një sabha-mandapa dhe një verandë hyrëse (mukhamandapa) të pajisur me kakshasana. Një shikhara rekha-nagar (veriore) të zhvilluar mirë me një hark të skalitur mjeshtërisht Chaitya që bujt Natarajan përballë sukanasas është një veçori në këtë tempull. Ky tempull ka shumë ngjashmëri me Tempullin Navabrahma në Alampur të Andra Pradeshit, që u ndërtua po ashtu nga e njëjta dinasti.
Studimet arkeologjike të gjithë tempujve të Pattadakalit tregojnë se disa kishin plan yllor (shumë-këndor) më vonë i përdorur gjerësisht nga Dinastia Hoysala e Belurit dhe Halebidus. Një tjetër monument i shkëlqyer në Pattadakal është Tempulli Navalinga në Kuknur.
Tempulli Navalinga
Tempulli Navalinga u ndërtua në shekullin e IX, gjatë mbretërimit të mbretit Amoghavarsha I ose djali i tij Krishna II i Dinastisë Rashtrakuta. Tempulli gjendet në qytetin e Kukkanurit, 40 km larg nga Gadagu. I ndërtuar në stilin dravidian të arkitekturës së Indisë së Jugut, secili nga nëntë tempujt e kompleksit ka një linga, simboli i përbotshëm i hynisë hindu Shiva dhe në këtë mënyrë të emërtuar Navalinga (që do të thotë nëntë lingat).
Hamami i Madh, Prishtinë
Hamami i Madh ose Hamami i Sulltan Mehmet Fatihut (Fatih Sulltan Mehmet Han Hammam) është ndër të paktat monumente të periudhës osmane, i cilësuar si monument i trashëgimisë kulturore në Prishtinë, Kosovë. Është ndërtuar në shekullin e XV dhe ishte pjesë e kompleksit të Xhamisë Mbret. E konsideruar si një nga ndërtesat më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore dhe historike, hamami ishte në gjendje të keqe gjatë viteve deri në miratimin e tij të restaurimit.
Hamami është aktualisht në restaurim dhe është planifikuar të bëhet muze i Prishtinës. Ndërtesa e hamamit është në pronësi të Komunës së Prishtinës dhe është nën mbrojtjen e Republikës së Kosovës. Është pjesë e trashëgimisë kulturore me vendimin e Ministrit të Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, që nga tetori i vitit 2012. Që më 1985 hamami u konsiderua një monument i mbrojtur me ligjin "Mbrojtja e Monumentit" numër 19/77, sipas arkitektit Nol Binakaj. Sipas tij, edhe pse hamami është shumë i ndryshëm nga versioni origjinal, vetëm pjesa lindore e ndërtesës dhe pamja kryesore e ndërtesës janë ndryshuar. Pjesa tjetër e ndërtesës ka mbetur e njëjtë. Ky është një simbol i Prishtinës së vjetër, së bashku me Kullën e Sahatit, Xhaminë e Çarshisë, Akademisë, Xhamisë së Fatihut dhe të tjerëve.
Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor", i miratuar me numër 632/1985.
Origjina
Hamami është ndërtuar në gjysmën e dytë të shekullit të XV dhe ishte një nga objektet e para osmane që do të ndërtohen në Republikën e Kosovës. Njihet si një pjesë e Xhamisë së Sulltan Mehmet Fatihut. Hamami u vizitua nga banorët e Prishtinës si një vend për t'u takuar dhe për t'u shoqëruar për shumë breza, deri në vitet 1970 ose 1960 sipas arkitektit Nol Binakaj nga Universiteti i Zhvillimit të Strehimit dhe Menaxhimit të Lundit. Sipas legjendës, ndërtuesit që ishin pjesë e ndërtimeve u detyruan nga Sulltani Mehmet el-Fatih të lajnë veten në Hamam, dy herë në ditë.
Hamami është monument i rëndësishëm dhe gjendet në një ansambël po aq të rëndësishëm urban në qendër të Prishtinës. Afërsia me tri xhamitë historike, Sahat Kullën, me disa shtëpi nën mbrojtje dhe me një pazar, duke pasur edhe qasje në një ndër rrugët kryesore të qytetit, paraqet mundësi të zhvillimit dhe të ringjalljes së kësaj zone të rëndësishme për qytetin. Data e saktë e ndërtimit nuk dihet, por në bazë të shënimeve që ekzistojnë duhet të jetë ndërtuar në shek. XIV-XV, duke u shfrytëzuar nga qytetarët e Prishtinës me gjenerata të tëra. Hamami është i tipit çift, pra është shfrytëzuar nga meshkujt dhe femrat në të njëjtën kohë. Edhe pse hamami ka pësuar ndryshime të shumta, veçanërisht në fasadën ballore dhe lindore, forma origjinale e bazës dhe pjesa më e madhe e strukturës është ruajtur.
Si i tillë, hamami ka vlera të larta, sidomos historike, shoqërore dhe shpirtërore. Hamami përbëhej nga paradhoma qendrore (apoditeriumi, zhveshtorja), një hapësirë kalimtare ngrohëse (tepidariumi) dhe banja (caldariumi) me një kazan për ruajtjen e ujit, e cila ishte e mbuluar me 18 kupola. Funksioni origjinal është braktisur në vitin 1960 dhe objekti është shfrytëzuar pjesërisht si depo dhe dyqan. Nga viti 1989 ndërtesa e hamamit nuk është mirëmbajtur, pavarësisht që objekti konsiderohet si një nga monumentet më të rëndësishme të qytetit të Prishtinës. Viteve të fundit, përkatësisht që nga viti 2007, kanë filluar investime për përgatitjen e planit të konservimit/restaurimit. Pas përfundimit të planit në vitin 2009 ka filluar procesi i konservimit /restaurimit i cili ende është në vazhdim.
Arkitektura
Hamami i Madh i Prishtinës konsiderohet si një hamam i dyfishtë, sepse ka seksione të veçanta për burrat dhe gratë. Ajo është përafërsisht 800 m2 dhe ka një formë katërkëndësh. Ka edhe një dhomë të nxehtë dhe një dhomë të ftohtë. Dhoma e nxehtë ka 16 kupola, secila përmban 15 vrima. Në njërën nga kupulat, vrima e mesme është në formën e vulës së Sulejmanit ose të formës së pentagramit të rregullt. Përdorimi i këtyre vrimave është që hamami brenda mund të ndriçohet. Përdorimi tjetër i vrimave është mbajtja e hamamit të ngrohtë. "Seksioni i nxehtë" i hamamit, përfshin të ashtuquajturat "banjot e hamamit". Kjo dhomë ishte ndezur me avull nga hipokaustet. Hipokaustet ishin nën dysheme, e cila ishte mermer. Muret e ndërtesës janë prej guri, nga ana tjetër kupat janë bërë me tulla dhe janë mbuluar me fletë të këqija. Brendësia, megjithatë u suvatua me një llaç tradicional të quajtur "Horasan". "Horasan" dihet të jetë rezistent ndaj lagështisë. Kjo ndërtesë, në përgjithësi, ka gurë të rregullt në formë, të cilat janë gdhendur në qoshet e tyre dhe janë të lidhura me llaç gëlqeror. Për "pjesën e ftohtë" ishte e njohur se ishte mbuluar nga katër kupola, por asnjë shenjë e këtij lloj ndërtimi nuk u gjet. Hamami i madh i Prishtinës ka sallën e hyrjes, zonën e mesme të ngrohtë, zonën kryesore të ngrohtë ose të njohur ndryshe si dhomat e masazheve,etj.
Restaurimi
Sepse, nga këto dëmtime "Kuvendi i Komunës së Prishtinës" në bashkëpunim me kompaninë suedeze CHWB (Cultural Heritage without Borders) vendosi të fillojë restaurimin e Hamamit në vitin 2006. Ata formuan një bord të projektit, i cili kishte anëtarë nga "Komuna e Prishtinës", CHWB, Fakulteti i Arkitekturës "i Universitetit të Prishtinës dhe" Këshilli i Kosovës për Trashëgiminë Kulturore ". Restaurimi ishte planifikuar që të ketë tre faza të punës. Faza e parë ka të bëjë me pastrimin e objektit nga mbeturinat dhe ndërhyrjet e mëhershme, me heqjen e mureve të reja dhe përfundoi në vitin 2008. Projekti i restaurimit u financua nga Trashigima kulturore pa kufij dhe restaurimi i tij u krye nga një ekip i CHWB-së, të cilët janë specialistë në restaurimin e monumenteve historike dhe nga një ekip apo bord nga "Komuna e Prishtinës". Faza e dytë e qëllimit të restaurimit ishte rindërtimi i kupave, forcimi i strukturës së gjysmës së ndërtesës dhe konsolidimi i hamamit. Kjo fazë njihet se ka zgjatur nga viti 2009 deri në vitin 2010 dhe është financuar nga CHWB dhe nga një ekip turk ekspertësh "Sida", e cila ishte nën mbikëqyrjen e Zenep Ahunbay. Ata arritën të bënin një plan për restaurimin e hamamit dhe çdo detaj i vetëm u ekzaminua dhe u rishikuan nga Bordi i Projektit për dy vjet. Drafti përfundimtar i projektit u pranua nga Bordi i Projektit në janar 2009. Dihet se në vitin 2009, "Komuna e Prishtinës" ka dhënë 300.000 euro për restaurimin e hamamit të madh të Prishtinës. Qëllimi i fazës së tretë ishte rivendosja e objektit dhe instalimi i energjisë elektrike. Kompania u zgjodh me tender nga "Komuna e Prishtinës" për të drejtuar projektin e pranuar nga Bordi i Projektit. Ata filluan të punojnë nga 2012. Por, me realizimin nga këto tri faza, ka pasur disa devijime nga plani i restaurimit, sipas "Këshillit të Kosovës për Trashëgiminë Kulturore" dhe Trashigimia Kulturore pa kufij. Ata thanë se kompania, e cila u zgjodh, nuk ka përvojë në restaurimin e monumenteve fare. Instalimi i energjisë elektrike po shkatërronte masonerinë origjinale të objektit. Materialet e zgjedhura për restaurimin e hamamit ishin plotësisht të papërshtatshme për një restaurim dhe monumenti është thellësisht i rrezikuar nga ujërat atmosferike, gjë që dobëson më tej strukturën e monumentit. Gjërat e vjetra osmane të gjetura në këtë monument nuk u trajtuan siç duhet. Kjo kompani po bënte ndryshime të pakthyeshme në objekt dhe detajet historike të hamamit po humbeshin. CHWB paralajmëroi "Bashkinë e Prishtinës" dhe "Këshillin e Kosovës për Trashëgiminë Kulturore" për të shkëputur kontratën e bërë me kompaninë e zgjedhur për restaurim. Ata thanë se nëse "Komuna e Prishtinës" nuk ka bërë atë që është përfshirë në projekt, ata do të tërhiqen nga bashkëpunimi me "Bashkinë e Prishtinës". Me kërkesë të Trashigimia Kulturore pa kufij dhe "Këshillit të Kosovës për Trashëgiminë Kulturore", Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit urdhëroi ndërprerjen e restaurimit të hamamit të madh të Prishtinës më 07.02.2013. Sipas Top Channel, hamami është aktualisht në restaurim me vendimin e "Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sporteve".
Rudolf Stambolla
Rudolf Stambolla (Tiranë, 21 qershor 1931 - 6 mars 2021) ka qenë këngëtar dhe aktor shqiptar. Qe përfaqësues i muzikës së lehtë bashkëkohore e cila u popullarizua gjatë mesit të shekullit XX në Shqipëri. Ai gjithashtu është referuar si themeluesi i muzikës moderne shqiptare.
U lind në Tiranë në vitin 1931, i biri i Baltos dhe Katerinës; më 1940 prindërit e Stambollës u kthyen përsëri në vendlindjen e tyre në Shkodër me djalin. Atje si dhjetëvjeçar dha shfaqjen e tij të parë publike më 1941 si këngëtar i një kënge popullore. Në vitin 1943 ai u kthye në Tiranë dhe nga 1946 ishte pjesë e grupit muzikor shqiptar Havajana, së bashku me muzikantët e njohur shqiptarë Njac Guralumi, Medi Prodani, Mustafa Zymeri dhe Agim Prodani.
Në vitin 1948 doli kënga Kur gjethet bien në vjeshtë, e cila konsiderohet si një shembull klasik i muzikës tango shqiptare. Është një nga këngët më të famshme e Stambollës dhe është kënduar edhe nga disa këngëtarë të tjerë deri më sot. Në fillim të viteve 1950, Stambolla gjithashtu punoi si aktor. Në fund të viteve 1950 si këngëtar u incizua nga Radio Tirana së bashku me këngëtarë e tjerë të Estradës, gjë që e bëri shumë të popullarizuar me muzikën tango. Më 1962, Stambolla mori pjesë në edicionin e parë të Festivalit të Këngës me këngën Kam një mall. Një vit më vonë më 1963 Stambolla i dha fund karrierës së tij muzikore në Festivalin e dytë të Këngës me këngën Për dashurinë do këndoja. Prej atëherë e tutje vazhdoi punën e tij të rregullt si teknik i sistemeve telefonike, të cilin e kishte filluar që nga 1954.
Ndër 35 këngët e Stambollës që u publikuan gjatë karrierës së tij muzikore janë për shembull Një natë në det, Flutur (duet me Anita Taken), A të kujtohet, Përsëri ke me u afru dhe Këndo kitara ime. Vepra e tij, e frymëzuar gjithashtu nga muzika italiane dhe këngëtarët bashkëkohorë italianë si Claudio Villa, Luciano Tajoli apo Giorgio Consolini, u prodhua pjesërisht në vende të tjera si në Rumani, Bullgari, Çekosllovaki ose Bashkimin Sovjetik dhe u dëgjua gjithashtu jashtë vendit. Në filmin Bota të vitit 2014, këngët tango nga Stambolla shërbejnë si përcjellje muzikore.
Qytetaria 9
Qytetaria 9 me autore Eva Teqja (Allushi), Viorela Agolli (Polena), red. shkenc. Moikom Zeqo, red. Mexhit Hajdari. Botuar në Tiranë në vitin 2018 nga "Arbëria 07". Libri ka 100 faqe dhe me foto. ISBN 9789928143198
Shënime: Tekste për shkollat 9-vjeçare shqiptare.
Avrieux
Avrieux është një komunë në Francë. Avrieux bën pjesë në departamentin Savoie të rajonit Auvergne-Rhône-Alpes. Komuna ka një popullsi prej 367 banorë (regjistrimi 2006) dhe sipërfaqe 37.85 km².
Qytetaria 4
Qytetaria 4 me autore Eva Teqja (Allushi), Viorela Agolli (Polena), red. shkenc. Moikom Zeqo, red. Mexhit Hajdari. Botuar në Tiranë në vitin 2018 nga "Arbëria 07". Libri ka 74 faqe. ISBN 9789928143204
Shënime: Tekste për shkollat 9-vjeçare shqiptare.
Stimulim me këmbë
parapamje|Femër duke stimuluar partnerin me këmbë. Stimulimi me këmbë është një praktikë seksuale jo-penetrative, ku njëri partner përdor këmbët për të stimuluar organet seksuale të partnerit tjetër,  në mënyrë për të ndjellë epshin seksual, i cili mund të përfundojë në orgazmë. Ky lloj stimulimi performohet më shpeshmbi një mashkull, por stimulimi seksual me këmbë mund të performohet edhe mbi femra, duke përdorur këmbët ose gishtat e këmbëve për të përkëdhelur gjinjtë ose vulvën e partneres.
Me zemrën u zura keq
Me zemrën u zura keq : poezi, me autor Dedë Shkurti, red. Ndue Dedaj, red. Bardhok Pulaj. Botuar në Tiranë në vitin 2002 nga "Mirdita". Libri ka 110 faqe. ISBN 9992773766
Shënime: Letërsia shqipe, poezia.
Faraoni
parapamje|240px|Një përshkrim tipik i një faraoni. Pas [[Djoser|Djoserit të Dinastisë së Tretë, faraonët përshkruheshin zakonisht të veshur me kapelë nemes, një mjekër të rreme dhe një shendyt të zbukuruar (pantallona).]] Faraoni ose Firavuni (Koptisht: ⲡⲣ̅ⲣⲟ Pǝrro) është titulli i zakonshëm i monarkëve të Egjiptit të lashtë nga Dinastia e Parë (rreth vitit 3150 para erës sonë) deri në aneksimin e Egjiptit nga Perandoria Romake në vitin 30 para erës sonë, megjithëse termi aktual "Faraoni" nuk u përdor në të njëjtën kohë për një sundimtar deri në Merneptah, rreth vitit 1200 pes. Në dinastinë e hershme, mbretërit e lashtë egjiptianë kishin më së shumti tre tituj, emrin Horus, Sedge dhe Bee (nswt-bjtj) dhe emrin Dy Zonja (nbtj).
Në shoqërinë egjiptiane, feja ishte thelbësore në jetën e përditshme. Një nga rolet e faraonit ishte si një ndërmjetës midis perëndive dhe njerëzve. Faraoni në këtë mënyrë ishte zëvendës për perënditë; roli i tij ishte edhe si administrator civil dhe fetar. Ai zotëronte tërë vendin në Egjipt, miratoi ligje, mblodhi taksat dhe mbrojti Egjiptin nga pushtuesit si kryekomandant i ushtrisë. Fetarikisht, faraoni funksionoi mbi ceremonitë fetare dhe zgjodhi vendet e tempujve të rinj. Ai ishte përgjegjës për ruajtjen e Maat (mꜣꜥt), ose rendin kozmik, ekuilibrin dhe drejtësinë, dhe një pjesë e kësaj përfshinte shkuarjen në luftë kur ishte e nevojshme për të mbrojtur vendin ose sulmuar të tjerët, kur besohej se kjo do të kontribuonte për Maat, të tilla si marrja e burimeve.
Gjatë ditëve të para para bashkimit të Egjiptit të Epërm dhe të Poshtëm, Deshret ose "Kurora e Kuqe", ishte një përfaqësim i mbretërisë së Egjiptit të Poshtëm, ndërsa Hedjet ose "Kurora e Bardhë", vishej nga mbretërit e mbretërisë së Egjiptit të Epërm. Pas bashkimit të të dy mbretërive në një Egjipt të bashkuar, Pschent, kombinimi i kurorave të kuqe dhe të bardha ishte kurora zyrtare e mbretërve. Me kalimin e kohës u futën kreva të reja gjatë dinastive të ndryshme si Khat, Nemes, Atef, kurora Hemhem dhe Khepresh. Ndonjëherë, përshkruhej se një kombinim i këtyre kapelave ose kurorave do të visheshin së bashku.
Skeptrat dhe shtigjet
parapamje|Shenjat e Faraonit (stafi, rrahësi dhe kësula uraeus) Skeptrat dhe shtigjet ishin një shenjë e përgjithshme e autoritetit në Egjiptin e lashtë. Një nga skeptrat më të hershëm mbretëror u zbulua në varrin e Khasekhemwy në Abidos. Mbretërit ishin të njohur gjithashtu që mbartin një staf, dhe Faraoni Anedjib tregohet në enët prej guri që mbajnë një të ashtuquajtur staf-mks.ref name="TW159">Wilkinson, Toby A.H. Early Dynastic Egypt. Routledge, 2001, p. 159. Skeptri me historinë më të gjatë duket të jetë skeptri-heqa, i përshkruar ndonjëherë si shkopi i bariut. Shembujt më të hershëm të kësaj pjese të shenjës mbretërore datojnë në Egjiptin parahistorike. Një skeptër u gjet në një varr në Abidos që daton nga Naqada III.
Një skeptër tjetër i lidhur me mbretin është skeptri-was. Ky është një staf i gjatë i montuar me kokë kafshësh. Pamjet më të hershme të njohura të skeptrit daton deri në Dinastinë e Parë. Skeptri-was tregohet në duart e mbretërve dhe të hyjnive.
Rrahësi më vonë ishte e lidhur ngushtë me skeptrin-heqa, por në përfaqësimet e hershme mbreti gjithashtu përshkruhej vetëm me rrahës, siç tregohet në një dorezë të thikave para-dinastike të vonëshme e cila tani është në muzeun Metropolitane, dhe në Narmer Macehead.
Uraeus
Dëshmia më e hershme e njohur për Uraeus - një kobër që rriten është nga mbretërimi i Denit nga Dinastia e Parë. Kobra gjoja mbronte faraonin duke nxjerrur flakë kundër armiqve të saj.
Deshret
Kurora e kuqe e Egjiptit të Poshtëm, kurora e Deshretit, daton në kohërat para-dinastike dhe simbolizoi sundimtarin kryesor. Një kurorë e kuqe është gjetur në një sharrë qeramike nga Naqada, dhe më vonë, Narmer është treguar duke veshur kurorën e kuqe si në Narmer Macehead ashtu edhe në Narmer Palette.
Hedjet
Kurora e bardhë e Egjiptit të Epërm, Hedjet, ishte veshur në periudhën paradinastike nga Scorpion II, dhe më vonë nga Narmer.
Pschent
Ky është kombinimi i kurorave Deshret dhe Hedjet në një kurorë të dyfishtë, të quajtur kurora Pschent. Ajo është dokumentuar së pari në mes të dinastisë së parë. Pamja më e hershme mund të datojë nga mbretërimi i Djetit, dhe përndryshe vërtetohet me siguri gjatë mbretërimit të Denit.
Khat
Khat është një kësulë e cila lidhet në mënyrë të ngjashme me bisht kali. Pamjet më të hershme të kësulës khat vijnë nga mbretërimi i Denit, por nuk gjenden përsëri deri në mbretërimin e Djoserit.
Nemes
Nemes daton nga koha e Djoserit. Është lloji më i zakonshëm i kurorës që është përshkruar në të gjithë Egjiptin Faraonik. Çdo lloj tjetër i kurorës, përveç khat, është përshkruar zakonisht në majë të Nemes. Statuja e Serdab në Sakkara tregon mbretin të veshur me kësulën nemes.
Atef
Osiris tregohet se vesh kurorën Atef, e cila është një Hedjet i përpunuar me pupla dhe disqe. Paraqitjet e Faraonëve të veshur me kurorën Atef kanë origjinë nga Mbretëria e Vjetër.
Hemhem
Kurora Hemhem përshkruhet zakonisht në majë të kurorave Nemes, Pschent, ose Deshret. Është një Atef i trefishtë i zbukuruar me brirë dele të prishur dhe zakonisht dy uraei. Përdorimi i kësaj kurore fillon gjatë dinastisë së hershme të 18-të të Egjiptit.
Khepresh
E quajtur gjithashtu kurora blu, kurora Khepresh është përshkruar në art që nga Mbretëria e Re. Shpesh përshkruhet duke u veshur në betejë, por gjithashtu vishej shpesh gjatë ceremonive. Dikur quhej një kurorë lufte nga shumë njerëz, por historianët modernë nuk përmbahen ta përcaktojnë atë kështu.
Titulli
Gjatë periudhës së hershme dinastike mbretërit kishin tre tituj. Emri Horus është më i vjetri dhe daton në periudhën e vonë para-dinastike. Emri Nesu Bity u shtua gjatë dinastisë së parë. Emri Nebty u prezantua për herë të parë drejt fundit të dinastisë së parë. Emri Falkoni i artë (bik-nbw) nuk është kuptuar mirë. Nga Mbretëria e Mesme, titulli zyrtar i sundimtarit përbëhej nga pesë emra; Horus, nebty, Horus i artë, Sa-Ra dhe Nesu Bity për disa sundimtarë, vetëm një ose dy prej tyre mund të jenë të njohur.
Fiumi di parole
" Fumi di parole " (fjalë për fjalë "Lumenj fjalësh") është një këngë e regjistruar nga dyshja italiane Jalisse. Kënga është shkruar nga Fabio Ricci, Carmen Di Domenico dhe Alessandra Drusian. Është i njohur më së miri si hyrja italiane në Festivalin Evropian të Këngës 1997, mbajtur në Dublin, pasi fitoi Festivalin e Muzikës Sanremo 1997.
Legjenda : fjala e dhënë
Legjenda : fjala e dhënë, libër me autor Moikom Zeqo, red. Rrezarta Merja. Botuar në Tiranë në vitin 2018, libri ka (V.2), 64 faqe dhe me ilustrime. ISBN 9789928275141
Realitete të arsimit në Mirditë
Shënime: Arsimi, historia.
Makthi
Makthi eshte vecse nje enderr e keqe. Ajo mund te shkaktohet nga ndodhi te perditshme ose qe i perjetojme dhe na mundojne. Makthi mund te sjelle ne mendje gjera ose ndodhi qe ne nuk i pelqejme. Makthi mund te vije ne formen e imazheve te fiksuara ne trurin tone ose si nje film i frikshem i gjate.
Fiumi di parole
Sfondi
Kënga është një baladë dramatike, në të cilën këngëtarja kryesore i thotë të dashurit të saj se mes tyre janë futur "lumenj fjalësh". Ajo pretendon se nuk e kupton më atë që ai thotë dhe beson se po humbet respektin e tij. Pavarësisht kësaj, ajo i thotë “Të jap zemrën, po të duash / nëse mundesh foli asaj tani”, duke lënë të kuptohet se ka ende pak shpresë për lidhjen.
Jalisse gjithashtu regjistroi një version në gjuhën spanjolle të këngës të titulluar "Ríos de palabras".
Në Evrovizion
Kënga u interpretua e 9ta në Eurovizion 1997, mbajtur më 3 maj 1997, pas Hollandës Ajnshtajni me " Niemand heeft nog tijd " dhe i parapriu Marcos Llunas të Spanjës me " Sin rencor ". Në mbyllje të votimit, ajo kishte marrë 114 pikë, duke u renditur e 4-ta në një fushë prej 25.
Pas konkursit, transmetuesi italian Radiotelevisione Italiana (RAI) u tërhoq nga konkursi dhe nuk u kthye deri në. Kështu, kënga u pasua si përfaqësuese italiane nga Raphael Gualazzi me " Madness of love ".
David Andrew Sinclair
Jeta e hershme
David Andrew Sinclair u lind në Australi në vitin 1969 dhe u rrit në St Ives, New South Uellsi. Gjyshja e tij atërore kishte emigruar në Australi pas shtypjes së Kryengritjes Hungareze të vitit 1956 dhe babai i tij ndryshoi emrin e familjes nga Szigeti në Sinclair.
Guilherand-Granges
Guilherand-Granges është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardèche të rajonit Auvernia-Rhône-Alpes. Guilherand-Granges ka një popullsi prej 10918 banorë dhe sipërfaqe 6.55 km², me një dendësi prej 1667 banor/km².
Legjenda : beteja e Albulenës
Legjenda : beteja e Albulenës, libër me autor Moikom Zeqo, red. Rrezarta Merja. Botuar në Tiranë në vitin 2018, libri ka (V.1), 40 faqe dhe me ilustrime. ISBN 9789928275134
Psikopatia
Psikopatia, ndonjëherë e konsideruar sinonim me sociopatinë, është tradicionalisht një çrregullim i personalitetit, i karakterizuar me sjellje të vazhdueshme antisociale, ndjeshmëri dhe pendim të dëmtuar, dhe tipare të guximshme, të çmbrojtura dhe egotistike. Koncepte të ndryshme të psikopatisë janë përdorur gjatë gjithë historisë që janë pjesërisht të mbivendosura dhe ndonjëherë mund të jenë kontradiktore.
Hervey M. Cleckley, një psikiatër amerikan, ndikoi në kriteret fillestare diagnostike për reagimin/shqetësimin e personalitetit antisocial në Manualin Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore (DSM), ashtu si psikologu amerikan George E. Partridge. DSM dhe Klasifikimi Ndërkombëtar i Sëmundjeve (ICD) herë pas here prezantuan diagnoza të çrregullimit antisocial të personalitetit (ASPD) dhe çrregullimit të pashoqërueshëm të personalitetit (DPD) respektivisht, duke deklaruar se këto diagnoza janë referuar (ose përfshirë atë që është përmendur) si psikopati ose sociopati. Krijimi i ASPD dhe DPD u nxit nga fakti që shumë nga tiparet klasike të psikopatisë ishin të pamundura të mateshin objektivisht. Psikologu kanadez Robert D. Hare më vonë ripopullarizoi konstruktin e psikopatisë në kriminologji me Listën e tij të Kontrollit të Psikopatisë.
Megjithëse asnjë organizatë psikiatrike ose psikologjike nuk ka sanksionuar një diagnozë të titulluar "psikopati", vlerësimet e karakteristikave psikopatike përdoren gjerësisht në ambientet e drejtësisë penale në disa kombe dhe mund të kenë pasoja të rëndësishme për individët. Studimi i psikopatisë është një fushë aktive e hulumtimit dhe termi përdoret gjithashtu nga publiku i gjerë, shtypi popullor dhe në portretizime të trilluara. Ndërsa termi përdoret shpesh në përdorim të zakonshëm së bashku me "i çmendur", dhe "i sëmurë mendor", ekziston një ndryshim kategorik midis psikozës dhe psikopatisë.
Përkufizimi
Një person që vuan nga një çrregullim mendor kronik me sjellje shoqërore jonormale ose të dhunshme.
Konceptet
Ekzistojnë konceptualizime të shumta të psikopatisë, duke përfshirë psikopatinë Cleckleyane (konceptimi i Hervey Cleckley që sjell sjellje të guximshme, të çinstaluar dhe "shpërfillje të patëmetë") dhe psikopatinë kriminale (një konceptim i nënkuptuar, më agresiv dhe i disinibuar që sjell shprehimisht sjellje të vazhdueshme dhe nganjëherë serioze kriminale). Konceptualizimi i fundit zakonisht përdoret si koncept modern klinik dhe vlerësohet nga Lista e Psikopatisë. Etiketa "psikopat" mund të ketë implikime dhe stigmatizim në lidhje me vendimet në lidhje me ashpërsinë e dënimit për vepra penale, trajtim mjekësor, angazhime civile, etj. Prandaj janë bërë përpjekje për të sqaruar kuptimin e termit.
Modeli triarkik sugjeron që konceptime të ndryshme të psikopatisë theksojnë tre karakteristika të vëzhgueshme në shkallë të ndryshme. Janë bërë analiza në lidhje me zbatueshmërinë e mjeteve të matjes të tilla si Lista e Kontrollit të Psikopatisë (PCL, PCL-R) dhe Inventari i Personalitetit të Psikopatisë (PPI) në këtë model.
Matja
Një analizë e hershme dhe me ndikim nga Harris dhe kolegët treguan se një kategori diskrete, ose takson, mund të qëndrojë në themel të psikopatisë PCL-R, duke lejuar që ajo të matet dhe analizohet. Sidoqoftë, kjo u gjet vetëm për çështjet e Faktorit 2 të sjelljes që ata identifikuan, sjelljet e problemeve të fëmijëve; sjellja kriminale e të rriturve nuk mbështeste ekzistencën e një taksoni. Marcus, John dhe Edens kohët e fundit kryen një seri analizash statistikore mbi rezultatet e PPI-së dhe arritën në përfundimin se psikopatia mund të konceptohet më së miri se ka një "strukturë të fshehtë dimensionale" si depresioni.
Marcus etj. përsëritën studimin në një mostër më të madhe të të burgosurve, duke përdorur PCL-R dhe duke kërkuar të përjashtojë çështje të tjera eksperimentale ose statistikore që mund të kenë prodhuar gjetje të ndryshme më parë. Ata përsëri zbuluan se matjet e psikopatisë nuk duket se identifikojnë një lloj diskreti (një takson). Ata sugjerojnë që derisa për qëllime ligjore ose të tjera praktike mund të përdoret një pikë arbitrare e ndërprerjes së rezultateve të tipareve, në të vërtetë nuk ka prova të qarta shkencore për një pikë objektive të ndryshimit me të cilën disa njerëz të etiketohen "psikopatë"; me fjalë të tjera, një "psikopat" mund të përshkruhet më saktë si dikush që është "relativisht psikopatik".
PCL-R u krijua për hulumtim, jo për diagnozë klinike kriminalistike, madje edhe për qëllime kërkimore për të përmirësuar kuptimin e çështjeve themelore, është e nevojshme të shqyrtohen dimensionet e personalitetit në përgjithësi sesa vetëm një plejadë e tipareve.
Dimensionet e personalitetit
Studimet kanë lidhur psikopatinë me dimensione alternative si antagonizmi (i lartë), ndërgjegjshmëria (i ulët) dhe ankthi (i ulët).
Psikopatia gjithashtu ka qenë e lidhur me psikotizëm të lartë - një dimension i teorizuar duke iu referuar tendencave të ashpra, agresive ose armiqësore. Aspektet e kësaj që shfaqen të shoqëruara me psikopatinë janë mungesa e socializimit dhe përgjegjësisë, impulsiviteti, kërkimi i ndjeshmërisë (në disa raste) dhe agresiviteti.
Otto Kernberg, nga një këndvështrim i veçantë psikoanalitik, besonte se psikopatia duhet të konsiderohet si pjesë e një spektri të narcisizmit patologjik, që do të varionte nga personaliteti narcisist si më i ulëti, narcisizmi malinj në mes dhe psikopatia në fund më i larti.
Kritika e konceptimeve aktuale
Konceptimet aktuale të psikopatisë janë kritikuar sepse janë konceptuar dobët, shumë subjektive dhe që përfshijnë një larmi të gjerë të çrregullimeve themelore. Dorothy Otnow Lewis ka shkruar: ""Koncepti dhe riformimi pasues i diagnozës "psikopati" ka menduar për këtë autor, që ka penguar të kuptuarit e kriminalitetit dhe dhunës... Sipas Hare, në shumë raste nuk duhet as të takohet me pacientin. Thjesht shfletoni të dhënat e tij përcaktoni se cilat sende duken të përshtatshme. Pakuptimësi. Sipas mendjes së këtij shkrimtari, psikopatia dhe sinonimet e saj (p.sh. sociopatia dhe personaliteti antisocial) janë diagnoza dembele. Gjatë viteve, ekipi i autorëve ka parë shumë shkelës të ligjit, të cilët para vlerësimit nga autorët, u shkarkuan si psikopatë ose të ngjashëm. Vlerësimet e hollësishme, gjithëpërfshirëse psikiatrike, neurologjike dhe neuropsikologjike kanë zbuluar një mori shenjash, simptomash dhe sjelljesh treguese të çrregullimeve të tilla si çrregullimi bipolar, skizofrenia çrregullimet e spektrit, kriza të pjesshme komplekse, çrregullimi i identitetit përçarës, parasomnia dhe, natyrisht, dëmtimi/mosfunksionimi i trurit.""
Gjysma e Listës së Kontrollit të Psikopatisë Hare përbëhet nga simptoma të manisë, hipomanisë dhe mosfunksionimit të lobit frontal, që shpesh rezulton në heqjen e çrregullimeve themelore. Konceptimi i Hare për psikopatinë është kritikuar gjithashtu për të qenë zvogëlues, shpërfillës, tautologjik dhe injorant i kontekstit, si dhe natyrës dinamike të sjelljes njerëzore. Disa kanë bërë thirrje për refuzimin e konceptit në tërësi, për shkak të natyrës së tij të paqartë, subjektive dhe gjykuese që e bën atë të prirur për keqpërdorim.
Shenjat dhe simptomat
Nga ana shoqërore, psikopatia shpreh sjellje të gjera të pashpirta dhe manipuluese të vetëshërbimit, pa marrë parasysh të tjerët, dhe shpesh shoqërohet me delikuencë të përsëritur, krim dhe dhunë. Mendërisht, dëmtime në proceset që lidhen me ndikimin dhe njohjen, veçanërisht proceset mendore të lidhura me shoqërinë, janë gjetur tek ata me çrregullim. Në mënyrë zhvillimore, simptomat e psikopatisë janë identifikuar tek fëmijët e vegjël me çrregullim të sjelljes dhe sugjerojnë të paktën një faktor të pjesshëm kushtetues që ndikon në zhvillimin e tij.
Kriminaliteti
parapamje|Psikopatia është e lidhur ngushtë me krimin, dhunën dhe sjelljen antisociale. Sa i përket korrelacioneve të thjeshta, manuali PCL-R shprehet se një rezultat mesatar prej 22.1 është gjetur në mostrat e të burgosurve në Amerikën e Veriut, dhe se 20.5% shënuan 30 ose më të lartë. Një analizë e mostrave të të burgosurve nga jashtë Amerikës së Veriut gjeti një vlerë mesatare disi më të ulët prej 17.5. Studimet kanë zbuluar se rezultatet e psikopatisë lidhen me burgosje të përsëritura, ndalim në siguri më të lartë, shkelje disiplinore dhe keqpërdorim të substancave.
Psikopatia, e matur me PCL-R në mjediset institucionale, tregon në metaanaliza madhësi të efektit nga i vogël deri te i moderuar me sjellje të gabuar institucionale, krim pas lirimit ose krim të dhunshëm pas lirimit me efekte të ngjashme për tri rezultatet. Studimet individuale japin rezultate të ngjashme për ofenduesit e moshës madhore, mostrat psikiatrike mjeko-ligjore, kampionët e komunitetit dhe të rinjtë. PCL-R është më e varfër në parashikimin e ri-ofendimit seksual. Ky efekt nga i vogël deri te i moderuar duket të jetë kryesisht për shkak të artikujve të shkallës që vlerësojnë sjelljet impulsive dhe historisë së kaluar kriminale, të cilët janë faktorë të mirëvendosur por shumë të përgjithshëm të rrezikut. Aspektet e personalitetit thelbësor shpesh të konsideruara psikopatike në veçanti tregojnë përgjithësisht pak ose aspak lidhje parashikuese me krimin vetvetiu. Për shembull, Faktori 1 i PCL-R dhe dominimi i patrembur i PPI-R kanë lidhje më të vogla ose aspak me krimin, përfshirë krimin e dhunshëm. Në të kundërt, Faktori 2 dhe antisocialiteti impulsiv i PPI-R shoqërohen më fort me kriminalitetin. Faktori 2 ka një marrëdhënie me forcë të ngjashme me atë të PCL-R si një e tërë. Aspekti antisocial i PCL-R është ende parashikues i dhunës në të ardhmen pas kontrollit për sjelljen e kaluar kriminale e cila, së bashku me rezultatet në lidhje me PPI-R e cila nga modeli nuk përfshin sjelljen kriminale të kaluar, sugjeron që sjelljet impulsive janë një faktor i pavarur rreziku. Kështu, koncepti i psikopatisë mund të performojë dobët kur përpiqet të përdoret si një teori e përgjithshme e krimit.
Dhuna
Studimet kanë sugjeruar një korrelacion të fortë midis rezultateve të psikopatisë dhe dhunës, dhe PCL-R thekson tiparet që janë disi parashikuese të sjelljes së dhunshme. Studiuesit, megjithatë, kanë vërejtur se psikopatia është e shkëputur dhe jo sinonim i dhunës.
Studimet mbi autorët e dhunës në familje zbulojnë se abuzuesit kanë shkallë të lartë të psikopatisë, me përhapjen e vlerësuar të jetë rreth 15-30%. Për më tepër, kryerja e dhunës në familje është e ndërlidhur me Faktorin 1 të PCL-R, i cili përshkruan deficitet emocionale dhe stilin ndërpersonal të pashpirt dhe shfrytëzues të gjetur në psikopati. Prevalenca e psikopatisë midis abuzuesve shtëpiakë tregon se karakteristikat thelbësore të psikopatisë, siç janë pashpirtësia, pendimi dhe mungesa e lidhjeve të afërta ndërpersonale, predispozojnë ata me psikopati të kryejnë abuzime në familje dhe sugjerojnë që abuzimet në familje të kryera nga këta individë kryhen (dmth. instrumentalisht agresivë) sesa një rast i agresionit emocional dhe për këtë arsye mund të mos jetë i përshtatshëm për llojet e ndërhyrjeve psikosociale që u jepen zakonisht keqbërësve në familje.
Disa klinicistë sugjerojnë që vlerësimi i konstruktit të psikopatisë jo domosdoshmërisht i shton vlerë vlerësimit të rrezikut të dhunës. Një rishikim i madh sistematik dhe meta-regresion zbuloi se PCL kryente më të varfërit nga nëntë mjetet për parashikimin e dhunës. Për më tepër, studimet e kryera nga autorët ose përkthyesit e masave të parashikimit të dhunës, përfshirë PCL, tregojnë mesatarisht rezultate më pozitive sesa ato të kryera nga hetues më të pavarur. Ekzistojnë disa instrumente të tjera të vlerësimit të rrezikut që mund të parashikojnë krimin e mëtejshëm me një saktësi të ngjashme me PCL-R dhe disa prej tyre janë shumë më të lehta, më të shpejta dhe më pak të kushtueshme për t'u administruar. Kjo madje mund të bëhet automatikisht nga një kompjuter thjesht bazuar në të dhëna të tilla si mosha, gjinia, numri i dënimeve të mëparshme dhe mosha e dënimit të parë. Disa nga këto vlerësime mund të identifikojnë gjithashtu ndryshimin dhe qëllimet e trajtimit, të identifikojnë ndryshime të shpejta që mund të ndihmojnë menaxhimin afatshkurtër, të identifikojnë lloje më specifike të dhunës që mund të jenë në rrezik dhe mund të kenë krijuar probabilitet specifik të shkeljes për rezultate specifike. Sidoqoftë, PCL-R mund të vazhdojë të jetë popullor për vlerësimin e rrezikut për shkak të rolit të tij pionier dhe sasisë së madhe të hulumtimeve të bëra duke e përdorur atë.
Zyra Federale e Hetimit raporton se sjellja psikopatike është në përputhje me tiparet e zakonshme për disa vrasës serikë, duke përfshirë kërkimin e ndjeshmërisë, mungesën e pendimit ose fajit, impulsivitetin, nevojën për kontroll dhe sjelljen grabitqare. Është gjetur gjithashtu se viktimat e vrasjeve të autorëve psikopatë ishin në mënyrë disproporcionale femra në krahasim me shpërndarjen më të drejtë gjinore të viktimave të ofenduesve jopsikopatë.
Ofendimi seksual
Psikopatia është shoqëruar me kryerjen e krimit seksual, me disa studiues që argumentojnë se është e ndërlidhur me një preferencë për sjellje të dhunshme seksuale. Një studim i vitit 2011 i lëshimeve me kusht për shkelësit federalë kanadezë meshkuj zbuloi se psikopatia lidhej me vepra më të dhunshme dhe jo të dhunshme, por jo më shumë vepra seksuale. Për keqtrajtuesit e fëmijëve, psikopatia shoqërohej me më shumë vepra penale. Një studim mbi marrëdhëniet midis rezultateve të psikopatisë dhe llojeve të agresionit në një mostër të vrasësve seksualë, në të cilin 84.2% e mostrës kishin rezultate PCL-R mbi 20 dhe 47.4% mbi 30, zbuloi se 82.4% e atyre me rezultate mbi 30 kishin të përfshirë dhunë sadiste (e përcaktuar si kënaqësi e treguar nga vetëraportimi ose prova) krahasuar me 52.6% të atyre me rezultate nën 30, dhe rezultatet totale të PCL-R dhe Faktorit 1 kanë lidhje të konsiderueshme me dhunën sadiste. Përkundër kësaj, është raportuar se shkelësit me psikopati (shkelës seksualë dhe joseksualë) kanë rreth 2.5 herë më shumë gjasa për t'u dhënë lirim me kusht në krahasim me shkelësit jopsikopatë.
Hildebrand dhe kolegët (2004) kanë zbuluar një bashkëveprim midis psikopatisë dhe interesave devijuese seksuale, ku ata që janë të lartë në psikopati, të cilët gjithashtu mbështetën interesa seksuale deviante, kishin më shumë të ngjarë të përsëritnin seksualisht. Një meta-analizë e mëvonshme ka konsoliduar një rezultat të tillë.
Në shqyrtimin e çështjes së ribashkimit të mundshëm të disa ofenduesve seksualë në shtëpi me një prind dhe fëmijë jofyes, është këshilluar që çdo shkelës seksi me një histori të konsiderueshme kriminale duhet të vlerësohet në PCL-R, dhe nëse ata shënojnë 18 ose më lart, atëherë ata duhet të përjashtohen nga çdo vlerësim i vendosjes në një shtëpi me fëmijë në asnjë rrethanë. Megjithatë, ekziston shqetësimi në rritje që rezultatet PCL janë shumë të paqëndrueshme midis ekzaminuesve të ndryshëm, përfshirë edhe përdorimin e tij për të vlerësuar shkelësit seksualë.
Ofendimet e tjera
Mundësia e psikopatisë është shoqëruar me krimin e organizuar, krimin ekonomik dhe krimet e luftës. Terroristët ndonjëherë konsiderohen psikopatë dhe krahasimet mund të bëhen me tipare të tilla si dhuna antisociale, një pikëpamje egoiste e botës që përjashton mirëqenien e të tjerëve, mungesën e pendimit ose fajit, dhe fajësojnë eksternalizimin. Sidoqoftë, John Horgan, autor i Psikologjisë së Terrorizmit, argumenton se krahasime të tilla gjithashtu mund të tërhiqen më gjerësisht: për shembull, me ushtarët në luftëra. Aktiviteti i koordinuar terrorist kërkon organizim, besnikëri dhe fanatizëm ideologjik shpesh deri në skajin e sakrifikimit të vetes për një kauzë ideologjike. Karakteristikat si prirja e përqendruar tek vetja, mosbesueshmëria, kontrollet e dobëta të sjelljes dhe sjelljet e pazakonta mund të dëmtojnë ose përjashtojnë individët psikopatë në kryerjen e terrorizmit të organizuar.
Pararendësit e fëmijërisë dhe adoleshencës
PCL: YV është një përshtatje e PCL-R për individët e moshës 13–18 vjeç. Është bërë, si PCL-R, nga një vlerësues i trajnuar bazuar në një intervistë dhe një ekzaminim të të dhënave kriminale dhe të tjera. "Pajisja për shqyrtimin e procesit antisocial" (APSD) është gjithashtu një përshtatje e PCL-R. Mund të administrohet nga prindër ose mësues për individë të moshës 6–13 vjeç. Rezultatet e larta të psikopatisë për të dy të miturit, të matur me këto instrumente, dhe të rriturit, të matur me PCL-R dhe mjete të tjera të matjes, kanë lidhje të ngjashme me variabla të tjerë, duke përfshirë aftësi të ngjashme në parashikimin e dhunës dhe kriminalitetit. Psikopatia e të miturve gjithashtu mund të shoqërohet me emocionalitet më negativ si zemërimi, armiqësia, ankthi dhe depresioni. Karakteristikat psikopatike te të rinjtë zakonisht përmbajnë tre faktorë: të pashpirt/joemocional, narcizëm dhe impulsivitet/papërgjegjësi.
Ekziston një korrelacion pozitiv midis ngjarjeve të hershme negative të jetës së moshave 0–4 dhe aspekteve të psikopatisë të bazuara në emocione. Ekzistojnë korrelacione mesatare deri të larta midis renditjes së psikopatisë nga fëmijëria e vonë në adoleshencën e hershme. Korrelacionet janë dukshëm më të ulëta nga fillimi ose mesi i adoleshencës deri në moshën e rritur. Në një studim, shumica e ngjashmërive ishin në shkallët impulsive dhe sjellje antisociale. Nga ata adoleshentë që shënuan në 5% rezultatet më të larta të psikopatisë në moshën 13 vjeç, më pak se një e treta (29%) u klasifikuan si psikopatë në moshën 24 vjeç. Disa studime të fundit kanë gjetur gjithashtu aftësi më të dobët në parashikimin e veprës afatgjatë, për të rritur.
Çrregullimi i sjelljes
Çrregullimi i sjelljes diagnostikohet bazuar në një model të zgjatur të sjelljes antisociale në fëmijëri dhe/ose adoleshencë, dhe mund të shihet si një pararendës i ASPD. Disa studiues kanë spekuluar se ekzistojnë dy nëntipe të çrregullimit të sjelljes që shënojnë rrugë të dyfishta të zhvillimit drejt psikopatisë së të rriturve. DSM lejon dallimin midis fillimit të fëmijërisë para moshës 10 vjeç dhe adoleshencës në moshën 10 vjeç e më vonë. Fillimi i fëmijërisë argumentohet të jetë më shumë për shkak të një çrregullimi të personalitetit të shkaktuar nga deficitet neurologjike që ndërveprojnë me një mjedis të pafavorshëm. Për shumë, por jo për të gjithë, fillimi i fëmijërisë shoqërohet me atë që është në teorinë e krimit të Terrie Moffitt-it për zhvillimin e krimit të referuar si sjellje antisociale "rrjedhë e vazhdueshme e jetës" si dhe gjendje më të dobët shëndetësore dhe ekonomike. Fillimi i adoleshencës argumentohet se shoqërohet më tipikisht me sjellje antisociale afatshkurtër.
Është sugjeruar që kombinimi i çrregullimit të sjelljes me fillimin e hershëm dhe ADHD mund të shoqërohet me sjellje antisociale të qëndrueshme gjatë jetës, si dhe psikopati. Ka prova që ky kombinim është më agresiv dhe antisocial sesa ata me çrregullim të sjelljes vetëm. Sidoqoftë, nuk është një grup veçanërisht i veçantë pasi që shumica dërrmuese e fëmijëve të vegjël me çrregullim të sjelljes gjithashtu kanë ADHD. Disa prova tregojnë se ky grup ka deficite në frenimin e sjelljes, të ngjashëm me atë të të rriturve me psikopati. Ata mund të mos kenë më shumë gjasa se ata me çrregullim të sjelljes vetëm që të kenë tiparet ndërpersonale/afektive dhe deficitet në përpunimin emocional, karakteristikë e të rriturve me psikopati. Ithtarët e llojeve/dimensioneve të ndryshme të psikopatisë e kanë parë këtë lloj si korrespondon me psikopatinë sekondare të të rriturve dhe rritjen e dezinibibimit në modelin triaarkik.
DSM-5 përfshin një specifikues për ata me çrregullim të sjelljes, të cilët shfaqin gjithashtu një stil ndërpersonal të paqartë, jo emocional në shumë cilësime dhe marrëdhënie. Specifikuesi bazohet në hulumtim i cili sugjeron që ata me çrregullim të sjelljes, të cilët gjithashtu plotësojnë kriteret për specifikuesin priren të kenë një formë më të rëndë të çrregullimit me një fillim të hershëm si dhe një përgjigje të ndryshme ndaj trajtimit. Ithtarët e llojeve/dimensioneve të ndryshme të psikopatisë e kanë parë këtë si mundësi që i përgjigjet psikopatisë primare të të rriturve dhe rritjes së guximit dhe/ose poshtërsisë në modelin triarok.
Njohja
Mosfunksionimet në rajonet e korteksit paraballor dhe amigdala të trurit janë shoqëruar me dëmtime specifike të të mësuarit në psikopati. Që nga vitet 1980, shkencëtarët kanë lidhur dëmtimin traumatik të trurit, përfshirë dëmtimin e këtyre rajoneve, me sjelljen e dhunshme dhe psikopatike. Pacientët me dëmtime në zona të tilla ngjanin me "individë psikopatë", truri i të cilëve ishte i paaftë për të marrë njohuri shoqërore dhe morale; ata që kanë fituar dëm si fëmijë mund të kenë probleme në konceptimin e arsyetimit shoqëror ose moral, ndërsa ata me dëm të fituar nga të rriturit mund të jenë të vetëdijshëm për sjelljen e duhur shoqërore dhe morale, por nuk janë në gjendje të sillen si duhet. Mosfunksionimet në amigdalën dhe lëvoren paraballore ventromediale gjithashtu mund të dëmtojnë mësimin e përforcuar nga stimulimi te psikopatët, qoftë i bazuar në ndëshkim apo i bazuar në shpërblim. Njerëzit që shënojnë 25 ose më të lartë në PCL-R, me një histori shoqëruese të sjelljes së dhunshme, duket se kanë zvogëluar ndjeshëm integritetin mesatar të mikrostrukturës në fashikulin e tyre uncinat - lëndën e bardhë që lidh amigdalën dhe korteksin orbitofrontal. Ka prova nga DT-MRI, të prishjeve në lidhjet e lëndës së bardhë midis këtyre dy zonave të rëndësishme.
Megjithëse disa studime kanë sugjeruar marrëdhënie të anasjellta midis psikopatisë dhe inteligjencës, përfshirë në lidhje me IQ verbal, Hare dhe Neumann thonë se një literaturë e gjerë demonstron më së shumti vetëm një lidhje të dobët midis psikopatisë dhe IQ-së, duke vërejtur se pioneri i hershëm Cleckley përfshinte inteligjencën e mirë në listë kontrolli për shkak të paragjykimit të përzgjedhjes (meqenëse shumë prej pacientëve të tij ishin "të arsimuar mirë dhe me prejardhje të klasës së mesme ose të klasës së lartë") dhe se "nuk ka ndonjë arsye të dukshme teorike pse çrregullimi i përshkruar nga Cleckley ose klinikë të tjerë duhet të ketë lidhje me inteligjencën; disa psikopatë janë të ndritshëm, të tjerët më pak". Studimet gjithashtu tregojnë se aspekte të ndryshme të përkufizimit të psikopatisë (p.sh. ndërpersonale, afektive (emocione), sjellje dhe përbërës të mënyrës së jetesës) mund të tregojnë lidhje të ndryshme me inteligjencën, dhe rezultati mund të varet nga lloji i vlerësimit të inteligjencës (p.sh. verbale, krijuese, praktike, analitike).