cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alice Bentinck
Nderime dhe çmime
Bentinck u emërua Anëtare e Urdhrit të Perandorisë Britanike (MBE) në Nderimet e Ditëlindjes 2016 për shërbimet ndaj biznesit.
Në vitin 2017, Bentinck u emërua nga Computer Weekly si një nga gratë më me ndikim në IT në Mbretërinë e Bashkuar. Ajo u emërua përsëri nga London Evening Standard si një nga njerëzit më me ndikim në Londër në "Progress 1000", kategoria e sipërmarrësve.
Personale
Bentinck ka marrë pjesë në gara me karroca që nga rinia e saj.
April Ashley
Vitet 50’ dhe 60’
Ajo u rekrutua në ushtri në 1951 në moshën 16 vjeçare. Pas një tentative për vetëvrasje, ajo u largua nga ushtria. Pas një tentative të dytë për vetëvrasje, Ashley u dërgua në një institutë mendor në Ormskirk në moshën 17 vjeçar për mjekim mendor.
Në librin me titull “The First Lady”, Ashley rrëfen historinë e përdhunimit prej një personi me të cilin ndanin qeranë e dhomës, dhe se si mbeti e plagosur pas ngjarjes.
Tranzicioni gjinor
Në moshën 25 vjeçare, pasi arriti të kursejë 3.000 paund, Ashley realizoi kirurgjinë e ndryshimit të seksit, një operacion që zgjati 7 orë. Operacioni u zhvillua në 12 maj 1960 në Moroko nga Georges Burou. Operacioni pati efekte anësore si përshembull rënia e flokut dhe dhimbje të konsiderueshme, por megjithatë operacioni u mbyll me sukses.
Karriera në modeling
Pasi u kthye në Britani, Ashley nisi të përdori emrin April Ashley si dhe u shndërrua në një modele të suksesshme, duke debutuar në revista të ndryshme si Vogue (e fotografuar prej David Bailey) dhe duke fituar një rol të vogël në filmin The Road to Hong Kong, përkrah aktorëve Bing Crosby dhe Bob Hope.
Më vonë në 1961 një i afërm i saj bën publike në media identitetin e saj si transgjinore nën titullin “Sekreti i saj del sheshit” dhe botohet në revistën Sunday People. Ajo u vu në qendër të vëmendjes dhe skandaleve, si dhe debutimi i saj në film u pre.
Radio-Korça
Radio-Korça, qendër lokale për emisione radiofonike në Korçë.
Në prill 1941 pushtuesit italianë ngritën një stacion me fuqi të vogël për propagandën antishqiptare. Në shtator 1943 radiostacioni u çmontua nga njësiti gueril partizan i Korçës dhe u instalua në Bakull të Voskopojës. Pas Çlirimit u rivendos në Korçë. Më 1980 Radio-Korça u pajis me një stacion të fuqishëm, që u ndërtua në vend. Emisionet dëgjohen në truallin e RPSSH dhe jashtë vendit.
Umm al Qanafidh
Umm al Qanafidh është një qytet në governoratin Amman në Jordani.
Zanele Dlamini Mbeki
parapamje|Zanele Dlamini Mbeki Zanele Dlamini Mbeki është gruaja e ish-presidentit të Afrikës Jugor, Thabo Mbeki.
Më 23 nëntor 1974, Zanele dhe Thabo u martuan në Mbretërinë e Bashkuar. Ata nuk kanë fëmijë.
Masakra në Abri të Epërme
Masakra në Abri të Epërme (serbisht: Masakr u Gornjem Obrinju) i referohet vrasjes së 21 shqiptarëve të Kosovës, që i përkasin të njëjtës familje, në një pyll jashtë fshatit Abri e Poshtme më 26 shtator 1998 gjatë Lufta e Kosovës. Midis viktimave ishin gra dhe fëmijë.
Ushtria Jugosllave ishte vendosur në këtë zonë për disa muaj në një sulm të madh kundër Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), e cila kishte marrë kontrollin e lirshëm të një të tretës së krahinës. Ka pasur luftime serioze në zonat e Suharekës dhe Drenicës. Të paktën 14 policë ishin vrarë nga UÇK-ja në fillim të atij muaji. Më 25 shtator, një automjet policor serb u hodh në erë nga një shpërthim në rrugën midis Likovacit dhe Abrisë së Epërme me pesë të vdekur. UÇK-ja u tërhoq nëpër fshatra pas sulmeve të tyre të shpeshta ndaj policisë serbe, duke ekspozuar civilë, në mënyrë që të merrte vëmendjen dhe mbështetjen e Perëndimit me vdekje civile. Sipas HRW, policia speciale serbe u hakmor duke vrarë 21 civilë, që i përkisnin familjes Deliaj nga Abria e Poshtme, më 26 shtator. Midis këtyre ishin 9 gra dhe 5 fëmijë. Ata ishin ekzekutuar në një pyll aty pranë. Më vonë po atë ditë, 14 burra u zgjodhën rastësisht disa kilometra larg Abrisë së Epërme, u abuzuan për disa orë, pastaj përfundimisht 13 u ekzekutuan në Golubovac. Më 27 shtator studiuesit dhe gazetarët e HRW mbërritën në fshat dhe dokumentuan masakrën, duke mbledhur një mbulim të madh të medieve perëndimore.
Trajko Veljanoski
Trajko Veljanoski  (Трајко Вељаноски; i lindur më 2.11. 1962, në Shkup) është një politikan maqedonas nga Maqedonia e Veriut. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Trajko Veljanoski kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut.
Avià
Avià është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Berguedà, të provincës Barcelona, në Komunitetin Katalonia. Avià ka 2108 banorë (2007), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 27.24 km2.
Shkretëtira e Gurit Pobiti Kamani
Pobiti Kamani ( "gurë të mbjellë" ), i njohur gjithashtu si Shkretëtira e Gurit, është një fenomen shkëmbor që ndodhet në veri-perëndim të kufirit të Provincës së Varnës në Bullgari. Konsiderohet si shkretëtira e vetme në Bullgari dhe një nga disa të pakta që gjenden në Evropë. Shkretëtira përbëhet nga duna rëre dhe disa grupe të formacioneve shkëmbore natyrore në një sipërfaqe totale prej 13  km². Formacionet janë kryesisht kolona guri midis 5 dhe 7 metra të larta dhe nga 0,3 deri në 3 metra të trasha. Kolonat nuk kanë themele të ngurta, por përkundrazi janë të zbrazëta dhe të mbushura me rërë, dhe duken sikur të kishin ngecur në rërën përreth, gjë që i jep këtij fenomeni emrin e saj. Stuhitë e rërës dhe kthesat e rërës kanë qenë gjithashtu të njohura që zakonisht ndodhin në këtë rajon të shkretë të Bullgarisë. Shkretëtira e Gurit nuk është vetëm një tërheqje e njohur turistike evropiane për shkak të shkretëtirës së tij si habitat, por është një nga disa vendet ku rritet kaktusi. Është gjithashtu e vetmja shkretëtirë në Evropë në të cilën zvarranikët e shkretëtirës dhe kafshët e tjera jetojnë në të. Shkretëtira e Gurit së bashku me Shkretëtirën Tabernas të Spanjës janë një nga dy shkretëtirat e formuara në mënyrë natyrale në të gjithë Evropën    dhe e vetmja shkretëtirë e njohur natyrisht e formuar në Evropën Lindore.
Për tu ruajtur, Pobiti Kamani (Shkretëtira e Gurit) u caktua një pikë referimi natyror në fund të viteve '30. Ekzistojnë një numër teorish në lidhje me origjinën e fenomenit. Hipoteza pionierë mund të ndahet afërsisht në dy grupe: duke sugjeruar një origjinë organike ose abiotike. Sipas të parës, formacionet janë rezultat i aktivitetit të koralit (por hetimi i detajuar nuk tregon koral), ndërsa këto të fundit shpjegojnë fenomenin me motizmin prizmatik dhe shkretëtirimin e shkëmbinjve, formimin e betonimeve të rërës dhe të gurit gëlqeror, ose zbërthim të ulët të Eocenit shkëmbinj nënujorë.
Bazuar në një studim gjeokimik të izotopit petrografik dhe të qëndrueshëm dhe vëzhgimet në terren, ekzistojnë prova që këto struktura përfaqësojnë një rekord jashtëzakonisht të sistemit të rrjedhjes paleo-hidrokarbure (çimentot e kalciumit të ulët të magnezit janë varfëruar fuqishëm në izotopin e karbonit të rëndë 13C). Shtigjet e qarkullimit të lëngjeve regjistrohen si kolona të vendosura në rëra, të cilat kolonat pas heqjes së fundit të rërës i dhanë peizazhit të shkretëtirës. Rindërtimi dinamik i origjinës së këtyre strukturave, proceset e migrimit të lëngjeve dhe ndërmjetësimit mikrobial të oksidimit të hidrokarbureve që çojnë në reshjet e karbonatit janë studiuar nga De Boever et al. (2009).
Lajos Thallóczy
Lajos Thallóczy (Ludwig von Thallóczy; 8 dhjetor 1857 - 1 dhjetor 1916) ishte një historian hungarez, arkivist dhe shërbëtor i lartë publik. Ai ishte një person misterioz i monarkisë austro-hungareze që luajti një rol shumë të rëndësishëm në Ballkan. Për shkak të mentorëve të tij Gyula Andrássy dhe sidomos Béni Kállay ai u bë këshilltar i pashmangshëm në të gjitha çështjet e Ballkanit, madje edhe tek perandori Franz Jozef, ministra dhe qeveria e perandorisë. Ai ishte gjithashtu anëtar i Akademisë Hungareze të Shkencave.
Shqipëria
Para Luftës së Parë Botërore Austria-Hungaria ishte shumë e interesuar në Shqipëri për shkak të planeve politike dhe ushtarake që kishte në Ballkan dhe i dërgoi studiuesit e saj për ta hetuar atë. Pjesërisht për shkak të këtij interesi Thallóczy ishte i punësuar në administratën austro-hungareze me titullin e këshilltarit të gjykatës për të krijuar një punë në historinë popullore të shqiptarëve dhe një libër mësimor. Së bashku me Milan Šufflay dhe Konstantin Jireček ai shkroi dy vëllime të veprës së tij monumentale Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia (botuar në 1913 dhe 1918) Historiani serb Milorad Ekmeçiç e vlerëson atë duke projektuar flamurin dhe stemën e Shqipërisë në shekullin e 14-të (shqiponja e zezë me dy koka në një flamur të kuq)
Ndërsa disa qarqe në Itali kishin plane për të krijuar lidhje më të ngushta të malazezëve dhe katolikëve shqiptarë të veriut nën udhëheqjen e tyre, Thallóczy ishte një nga nxitësit e planeve të Austro-Hungarisë për forcimin e ngjashmërisë ndërmjet tyre dhe përballjen me shqiptarët dhe sllavët. Qëllimi ishte për të kundërshtuar përparimet e Serbisë dhe Malit të Zi në bregdetin e Adriatikut. Në dhjetor 1897 Thallóczy deklaroi se është e nevojshme të ndërmerren veprime për të parandaluar tërheqjen e popullsisë së Shqipërisë në Malin e Zi. Sipas Fan Nolit Thallóczy shprehet se mendimet rreth prejardhjes serbe të Skënderbeut janë legjenda.
Bosnja
Thallóczy u transferua në Vienë me kërkesë të Béni Kállay. Ai ishte përgjegjës për çështjet kulturore dhe arsimore në Bosnje dhe Herzegovinë. Botoi shumë letra cirilike dhe latine, dhe gjithashtu punon për Hrushën Vukçiq, historinë e Jajces dhe shumë tema të tjera të lidhura me Bosnjen, me gjetjet kryesore të botuara në librin Studien zur Geschichte Bosnien und Serbiens im Mittelalter, botuar në Mynih dhe Leipzig në vitin 1914.
Sërbia
Gjatë Luftës së Parë Botërore ai ishte këshilltar civil i administratës ushtarake në Mbretërinë e pushtuar të Serbisë. Thallóczy vdiq në një aksident treni duke u kthyer nga funerali i perandorit Franz Jozef I.
Parku Kombëtar i Pyjeve të Girit
Parku Kombëtar i Pyjeve të Girit i njohur ndryshe si Pyjet e Girit është një pyll në Strehën e Kafshëve të Egra në Gir të Indisë. Ka një territor rreth 1,412.65 km2. U themelua në vitin 1965. Përmban një shumëllojshmeri kafshësh si: tigri, luani, leopardi, hiena, derri i egër, dreri brilopatë, bualli i ujit, elefanti Aziatik, rinoceronti gri i Azisë Lindore, etj. Gjithashtu është i vetmi vend në botë që në natyrën e egër ka dhe tigrin dhe luanin
Monika Henzinger
Monika Henzinger (lindur si Monika Rauch, 17 prill 1966 në Weiden in der Oberpfalz ) është një shkencëtare gjermane e kompjuterave, dhe është një ish-drejtore e kërkimit (studimit) në Google. Aktualisht ajo është profesore në Universitetin e Vjenës. Ekspertiza e saj është kryesisht në algoritme me fokus në strukturat e të dhënave, teorinë e lojërave algoritmike, marrjen e informacionit, algoritmet e kërkimit dhe kerkimin e të dhënave në internet. Ajo është e martuar me Thomas Henzinger dhe ka tre fëmijë.
Karierë
Ajo mbaroi doktoraturën në 1993 nga Universiteti Princeton nën mbikëqyrjen e Robert Tarjan. Ajo pastaj u bë një profesore asistente e shkencës kompjuterike në Universitetin Cornell, një staf hulumtimi në Korporatën Digital Equipment, një profesor i asociuar në Universitetin e Saarland, një drejtor i kërkimit në Google dhe një profesor i plotë i shkencës kompjuterike në <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%89cole_Polytechnique_F%C3%A9d%C3%A9rale_de_Lausanne" rel="mw:ExtLink" title="École Polytechnique Fédérale de Lausanne" class="cx-link" data-linkid="27">École</a> Polytechnique Fédérale de Lozanë. Ajo është aktualisht një profesore e shkencës kompjuterike në Universitetin e Vjenës, Austri.
Italia e Re
Italia e Re (italisht: La Giovine Italia, ) ishte një lëvizje politike italiane e themeluar në vitin 1831 nga Giuseppe Mazzini. Pas disa muajsh largim nga Italia, në qershor 1831, Mazzini i shkroi një letër mbretit Charles Albert të Sardenjës, në të cilën i kërkonte të bashkonte Italinë dhe të drejtonte kombin. Një muaj më vonë, i bindur se kërkesat e tij nuk arritën te mbreti, ai themeloi lëvizjen në Marsejë. Më pas do të përhapej në vende të tjera anembanë Evropës. Qëllimi i lëvizjes ishte të krijonte një republikë të bashkuar italiane përmes promovimit të një kryengritjeje të përgjithshme në shtetet reaksionare italiane dhe në tokat e pushtuara nga Perandoria Austriake. Besimi i Mazzini ishte se një kryengritje popullore do të krijonte një Itali të bashkuar. Slogani që përcaktoi qëllimin e lëvizjes ishte "Bashkimi, Forca dhe Liria". Shprehja mund të gjendej në flamurin italian trengjyrësh, i cili përfaqësonte unitetin e vendit.
Pasqyrë
Pas një revolte tjetër të dështuar Maziniane në Piedmont dhe Savoy të shkurtit 1834, lëvizja u zhduk për ca kohë, duke u rishfaqur më 1838 në Angli. Kryengritjet e mëtejshme në Siçili, Abruzzi, Toskanë, Lombardi-Venecia, Romagna (1841 dhe 1845), Bolonja (1843) dështuan. Gjithashtu jetëshkurtër ishte Republika Romake e viteve 1848–49, e cila u shtyp nga një ushtri franceze e thirrur për të ndihmuar nga Papa Piu IX. Papa fillimisht u përshëndet nga Mazzini si paladini më i mundshëm i një bashkimi liberal të Italisë, por ai u shndërrua në udhëheqësin e reaksionarëve.
Lëvizje të ngjashme u ngritën nëpër Evropë nga vetë Mazzini. La Giovine Italia u lidh me lëvizjen Giovine Europa (e krijuar në vitin 1835), një shoqatë e orientuar ndërkombëtarisht, së bashku me lëvizje të ngjashme si Junges Deutschland, Młoda Polska, Turqit e Rinj dhe Giovine Svizzera''. Ai gjithashtu frymëzoi Mlada Bosna, lëvizjen revolucionare serbe të fillimit të shekullit të 20-të në Bosnjën dhe Hercegovinën e pushtuar.
Lëvizja e Mazzini u dëbua në thelb pas një revolte të fundit të dështuar kundër Austrisë në Milano më 1853, duke shtypur shpresat e një Italie demokratike në favor të monarkisë piemonteze. Ajo arriti bashkimin kombëtar në 1860 nën udhëheqjen e Kontit Cavour.
Anëtari më i famshëm i Italisë së Re ishte Giuseppe Garibaldi (1807–1882). Ai iu bashkua lëvizjes rreth vitit 1833, pasi u takua me Mazzini përmes reformave sociale dhe politike në Gjenevë. Për më tepër, ai ishte pjesë e një revolte të dështuar të udhëhequr nga Mazzini në Piemonte. Si pasojë, ai u dënua me vdekje. Pasi mësoi fatin e tij, Garibaldi iku në Marsejë.
Më vonë, lëvizje të ngjashme nacionaliste për të rinjtë u shfaqën në kolonitë e Evropës në vende të ndryshme aziatike dhe afrikane nga mesi i shekullit të 19-të deri në periudhën e dekolonizimit në fund të shekullit të 20-të.
Leila Ali
Leila Amaria Ali (lindur më 30 dhjetor, 1977) është një boksiere profesioniste e pensionuar amerikane. Ajo është e bija e të ndjerit boksierit të rëndësishëm Muhamed Ali me gruan e tij të tretë, Veronica Porsche Ali. Leila është fëmija i tetë i babait të saj Muhamed Ali.
Vankover Mançev
Vankover Mançev (Ванковер Манчев; i lindur më 16.3.1980, në Shkup) është një politikan maqedonas nga Maqedonia e Veriut. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Vankover Mançev kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut.
Shpërndarja e Laplasit
Në teorinë e probabiliteti dhe statistikë, shpërndarja e Laplasit është një shpërndarje e vazhdueshme probabiliteti e cila e merr emrin nga Pierre-Simon Laplace. Nganjëherë quhet edhe shpërndarja eksponenciale e dyfishtë, sepse mund të mendohet si dy shpërndarje eksponenciale (me një parametër shtesë të vendndodhjes) të bashkuara së bashku përgjatë abshisës, megjithëse termi ndonjëherë përdoret gjithashtu për t'iu referuar shpërndarjes Gumbel. Ndryshesa midis dy ndryshoreve të rastit të pavarura të shpërndara identikisht me ligj eksponencial, ndjek një shpërndarje Laplas, siç është një lëvizje Browniane e vlerësuar në një kohë të rastësishme të shpërndarë në mënyrë eksponenciale. Rritjet e lëvizjes Laplas ose një procesi variance gama të vlerësuar mbi shkallën kohore gjithashtu kanë një shpërndarje Laplace.
Funksioni i densitetit të probabilitetit
Një ndryshore e rastit ndjek një shpërndarje  nëse funksioni i densitetit të probabilitetit të saj është:
Këtu, \mu është një parametër i vendndodhjes dhe b > 0, i cili nganjëherë quhet "diversitet", është një parametër i shkallës. Nëse \mu = 0 dhe b = 1, gjysmëdrejtëza pozitive është saktësisht një shpërndarje eksponenciale e shkallëzuar me 1/2.
Funksioni mbledhës i shpërndarjes
Shpërndarja Laplas është e lehtë për t'u integruar (nëse dallohen dy raste simetrike) për shkak të përdorimit të funksionit të vlerës absolute. Funksioni i tij mbledhës i shpërndarjes është si më poshtë:
Funksioni i shpërndarjes mbledhëse të anasjelltë jepet nga
Lidhja me shpërndarjen eksponenciale
Një ndryshore e rastit Laplas mund të përfaqësohet si ndryshesë e dy ndryshoreve të rastit eksponenciale të pavarura dhe identikisht të shpërndara ( iid ). Një mënyrë për ta treguar këtë është duke përdorur qasjen e funksionit karakteristik. Për çdo grup të ndryshoreve të rastit të vazhdueshme të pavarura, për çdo kombinim linear të këtyre ndryshoreve, funksioni i tij karakteristik (i cili përcakton në mënyrë unike shpërndarjen) mund të merret duke shumëzuar funksionet karakteristike përkatëse.
Konsideroni dy ndryshore të rastit iid. Funksionet karakteristike për X, -Y janë përkatësisht:
Në shumëzimin e këtyre funksioneve karakteristike (e njëvlerëshme me funksionin karakteristik të shumës së ndryshoreve të rastit X + (-Y) ), rezultati është
Ky është i njëjtë me funksionin karakteristik për, që është
Inferenca statistikore
Dhënë n zgjedhje të pavarura dhe të shpërndara në mënyrë identike, vlerësuesi i përgjasisë maksimale (MLE) të \mu është mesatarja e mostrës,
Vlerësuesi MLE i b është shmangia absolute mesatare nga mesorja,
Ndodhia dhe aplikimet
Shpërndarja e Laplasit është përdorur në njohjen e të folurit për të modeluar pararendësit në koeficientët DFT dhe në ngjeshjen e imazhit JPEG për të modeluar koeficientët AC të krijuar nga një DCT.
parapamje|300x300px| Shpërndarja e Laplasit e përshtatur në reshjet maksimale njëditore
Historia
Kjo shpërndarje shpesh përmendet si "ligji i parë i gabimeve të Laplasit". Ai e botoi atë në 1774, duke modeluar frekuencën e një gabimi si një funksion eksponencial të madhësisë së tij mbasi shenja e tij shpërfillej. Laplasi më vonë do ta zëvendësonte këtë model me "ligjin e tij të dytë të gabimeve", bazuar në shpërndarjen normale, pas zbulimit të teoremës qëndrore limite.
Keynes botoi një punim në 1911 bazuar në tezën e tij të mëparshme ku ai tregoi se shpërndarja e Laplasit minimizonte devijimin absolut nga mesatarja.
FK Minija
Futbolo klubas Minija, FK Minija është klub futbollistik nga Kretinga, Lituani që është krijuar në qershor të vitit 2017. Stadiumi i stadiumi "Centrinis".
Sukseset
Antra lyga (D3)
Lojtarët
Përditësuar më 2023-02-12.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Wadi Musa
Wadi Musa (وادي موسى) është një qytet në governoratin Ma'an në Jordani.
Vasil Pishev
Vasil Pishev (Васил Пишев; i lindur më 22.4.1965, në Strumicë) është një politikan maqedonas nga Maqedonia e Veriut. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Vasil Pishev kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në Kuvendin e Maqedonisë së Veriut.
Organizata Botërore e Turizmit
Organizata Botërore për Turizëm e Kombeve të Bashkuara (United Nations World Tourism Organization (UNWTO)) është agjencia e Kombeve të Bashkuara përgjegjëse për promovimin e turizmit me qasje të besueshme, të qëndrueshme dhe universale. Kjo është organizata kryesore ndërkombëtare në fushën e turizmit, e cila promovon turizmin si një faktor të rëndësishmëm për rritjen ekonomike, zhvillimit gjithëpërfshirës dhe qëndrueshmërinë e mjedisit dhe ofron udhëheqje dhe mbështetje për sektorin në avancimin e njohurive dhe politikat e turizmit në të gjithë botën.
HIV/AIDS
parapamje|Shiriti i kuq është një simbol i solidaritetit me personat HIV pozitiv dhe ata që jetojnë me SIDA. Infeksioni i virusit të mungesës së imunitetit të njeriut dhe sindroma e mungesës së imunitetit të fituar (HIV/AIDS) apo SIDA është një spektër kushtesh të shkaktuara nga infeksioni me virusin e mungesës së imunitetit të njeriut (HIV), një retrovirus. Pas infeksionit fillestar, personi mund të mos vërejë asnjë simptomë, ose mund të përjetojë një periudhë të shkurtër të sëmundjes së ngjashme me gripin. Në mënyrë tipike, kjo pasohet nga një periudhë e zgjatur e inkubacionit pa simptoma. Nëse infeksioni përparon, ai ndërhyn më shumë në sistemin imunitar, duke rritur rrezikun e zhvillimit të infeksioneve të zakonshme si tuberkulozi, si dhe infeksione të tjera oportuniste dhe tumore që janë të rralla tek njerëzit që kanë funksion normal imunitar. Këto simptoma të vonshme të infeksionit quhen sindroma e mungesës së imunitetit të fituar (AIDS). Kjo fazë shpesh shoqërohet edhe me humbje peshe të paqëllimshme.
HIV përhapet kryesisht nga marredhenie seksuale te pambrojtura (si anale dhe vaginale), transfuzionet e gjakut të kontaminuar, gjilpërat hipodermike dhe nga nëna tek fëmija gjatë shtatzënisë, lindjes ose ushqyerjes me gji. Disa lëngje trupore, si pështyma, djersa dhe lotët, nuk e transmetojnë virusin. Marredheniet seksuale orale kane pak ose aspak rrezik për transmetimin e virusit. Metodat e parandalimit përfshijnë marredheniet seksuale te sigurta, programet e shkëmbimit të gjilpërave, trajtimin e atyre që janë të infektuar, si dhe profilaksinë para dhe pas ekspozimit. Sëmundja e foshnjës shpesh mund të parandalohet duke i dhënë nënës dhe fëmijës mjekim antiretroviral.
HIV/AIDS ka pasur një ndikim të madh në shoqëri, si sëmundje dhe si burim diskriminimi. Sëmundja ka edhe ndikime të mëdha ekonomike. Ka shumë keqkuptime rreth HIV/AIDS-it, si besimi se ai mund të transmetohet nga kontakti i rastësishëm jo seksual. Sëmundja është bërë objekt i shumë polemikave që përfshijnë fenë, duke përfshirë qëndrimin e Kishës Katolike për të mos mbështetur përdorimin e prezervativit si parandalim. Ajo ka tërhequr vëmendjen ndërkombëtare mjekësore dhe politike, si dhe financime në shkallë të gjerë që kur u identifikua në vitet 1980.
Balaguer
Balaguer është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun La Noguera, të provincës Lleida, në Komunitetin Katalonia. Balaguer ka 16779 banorë (2009), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 57.32 km2.
HIV/AIDS
Instituti Kombëtar i Shëndetit i Shteteve të Bashkuara (NIH) dhe Fondacioni Gates kanë premtuar 200 milionë dollarë të fokusuar në zhvillimin e një kure globale për SIDA-n. Ndërsa nuk ka një kurë ose vaksinë të disponueshme gjerësisht, trajtimi antiretroviral mund të ngadalësojë rrjedhën e sëmundjes dhe mund të çojë në një jetëgjatësi pothuajse normale. Trajtimi rekomandohet sapo të vendoset diagnoza. Pa trajtim, koha mesatare e mbijetesës pas infektimit është 11 vjet.
Shenjat dhe Simptomat
Ekzistojnë tre faza kryesore të infeksionit HIV: infeksioni akut, latente klinike dhe SIDA.
Infeksion Akut
Periudha fillestare pas tkurrjes së HIV quhet HIV akut, HIV primar ose sindroma akute retrovirale. Shumë individë zhvillojnë një sëmundje të ngjashme me gripin ose një sëmundje të ngjashme me mononukleozën 2-4 javë pas ekspozimit, ndërsa të tjerët nuk kanë simptoma të rëndësishme. Simptomat shfaqen në 40-90% të rasteve dhe më së shpeshti përfshijnë ethe, nyje limfatike të mëdha të ndjeshme, inflamacion të fytit, skuqje, dhimbje koke, lodhje dhe/ose plagë të gojës dhe organeve gjenitale. Skuqja, e cila shfaqet në 20-50% të rasteve, shfaqet në trung dhe është makulopapulare, në mënyrë klasike. Disa njerëz zhvillojnë gjithashtu infeksione oportuniste në këtë fazë. Mund të shfaqen simptoma gastrointestinale, të tilla si të vjella ose diarre. Gjithashtu shfaqen simptoma neurologjike të neuropatisë periferike ose të sindromës Guillain-Barré. Kohëzgjatja e simptomave ndryshon, por zakonisht është një ose dy javë.
Për shkak të karakterit të tyre jospecifik, këto simptoma shpesh nuk njihen si shenja të infeksionit HIV. Edhe rastet që vizitohen nga një mjek i familjes ose një spital shpesh diagnostikohen gabimisht si një nga shumë sëmundjet e zakonshme infektive me simptoma të mbivendosura. Kështu, rekomandohet që HIV të merret parasysh tek njerëzit që paraqesin një ethe të pashpjegueshme, të cilët mund të kenë faktorë rreziku për infeksionin.
Vonesa Klinike
Simptomat fillestare pasohen nga një fazë e quajtur latente klinike, HIV asimptomatik ose HIV kronik. Pa trajtim, kjo fazë e dytë e historisë natyrore të infeksionit HIV mund të zgjasë nga rreth tre vjet në mbi 20 vjet (mesatarisht, rreth tetë vjet). Ndërsa zakonisht ka pak ose aspak simptoma në fillim, afër fundit të kësaj faze shumë njerëz përjetojnë ethe, humbje peshe, probleme gastrointestinale dhe dhimbje muskujsh Midis 50% dhe 70% e njerëzve zhvillojnë gjithashtu limfadenopati të përgjithësuar të përhershme, të karakterizuar nga të pashpjegueshme, jo- zmadhimi i dhimbshëm i më shumë se një grupi të nyjeve limfatike (përveç atyre në ijë) për më shumë se tre deri në gjashtë muaj.
Megjithëse shumica e individëve të infektuar me HIV-1 kanë një ngarkesë virale të dallueshme dhe në mungesë të trajtimit përfundimisht do të përparojnë në SIDA, një pjesë e vogël (rreth 5%) mbajnë nivele të larta të qelizave T CD4+ (qelizat T ndihmëse) pa terapi antiretrovirale për më shumë se pese vite. Këta individë klasifikohen si "kontrollues të HIV-it" ose joprogresorë afatgjatë (LTNP). Një grup tjetër përbëhet nga ata që mbajnë një ngarkesë virale të ulët ose të pazbulueshme pa trajtim anti-retroviral, të njohur si "kontrolluesit elitë" ose "supresorët e elitës". Ata përfaqësojnë afërsisht 1 në 300 persona të infektuar.
Sindroma e Fituar e Mungesës së Imunitetit
Sindroma e fituar e mungesës së imunitetit (AIDS) përkufizohet si një infeksion HIV me një numër të qelizave T CD4+ nën 200 qeliza për μL ose shfaqjen e sëmundjeve specifike të lidhura me infeksionin HIV.[30] Në mungesë të trajtimit specifik, rreth gjysma e njerëzve të infektuar me HIV zhvillojnë SIDA brenda dhjetë viteve. Kushtet fillestare më të zakonshme që paralajmërojnë praninë e SIDA-s janë pneumonia e pneumocistit (40%), kaheksia në formën e sindromës së humbjes së HIV-it (20%) dhe kandidiaza e ezofagut. Shenja të tjera të zakonshme përfshijnë infeksione të përsëritura të traktit respirator.
Infeksionet oportune mund të shkaktohen nga bakteret, viruset, kërpudhat dhe parazitët që normalisht kontrollohen nga sistemi imunitar. Se cilat infeksione ndodhin varet pjesërisht nga organizmat e zakonshëm në mjedisin e personit. Këto infeksione mund të prekin pothuajse çdo sistem organesh.
Njerëzit me SIDA kanë një rrezik në rritje të zhvillimit të kancereve të ndryshme të induktuara nga virale, duke përfshirë sarkomën e Kaposit, limfomën Burkitt, limfomën parësore të sistemit nervor qendror dhe kancerin e qafës së mitrës. Sarkoma e Kaposit është kanceri më i zakonshëm, që shfaqet në 10% deri në 20% të njerëzve me HIV. Kanceri i dytë më i zakonshëm është limfoma, e cila është shkaku i vdekjes së gati 16% të njerëzve me SIDA dhe është shenja fillestare e SIDA-s në 3% deri në 4%. Të dy këto kancere janë të lidhur me herpesvirusin njerëzor 8 (HHV-8). Kanceri i qafës së mitrës shfaqet më shpesh tek ata me SIDA për shkak të lidhjes së tij me papillomavirusin njerëzor (HPV). Kanceri i konjuktivës (i shtresës që mbulon pjesën e brendshme të qepallave dhe pjesën e bardhë të syrit) është gjithashtu më i zakonshëm tek ata me HIV.
Përveç kësaj, njerëzit me SIDA shpesh kanë simptoma sistemike si ethe të zgjatura, djersitje (veçanërisht gjatë natës), nyje limfatike të fryra, të dridhura, dobësi dhe humbje peshe të paqëllimshme. Diarreja është një tjetër simptomë e zakonshme, e pranishme në rreth 90% të njerëzve me SIDA. Ata gjithashtu mund të preken nga simptoma të ndryshme psikiatrike dhe neurologjike të pavarura nga infeksionet oportuniste dhe kanceret.
Transmetimi
HIV përhapet përmes tre rrugëve kryesore: kontaktit seksual, ekspozimit të konsiderueshëm ndaj lëngjeve ose indeve të trupit të infektuara dhe nga nëna tek fëmija gjatë shtatzënisë, lindjes ose ushqyerjes me gji (i njohur si transmetim vertikal). Nuk ka rrezik për të marrë HIV nëse ekspozohet ndaj feces, sekrecioneve të hundës, pështymës, pështymës, djersës, lotëve, urinës ose të vjellave, përveç rasteve kur ato janë të kontaminuara me gjak. Është gjithashtu e mundur që të infektoheni nga më shumë se një lloj HIV-një gjendje e njohur si superinfeksioni HIV.
Seksual
Globalisht, mënyra më e zakonshme e transmetimit të HIV-it është nëpërmjet kontakteve seksuale ndërmjet njerëzve të seksit të kundërt; megjithatë, modeli i transmetimit ndryshon midis vendeve. Që nga viti 2017, shumica e transmetimit të HIV-it në Shtetet e Bashkuara ndodhi midis meshkujve që kishin marrëdhënie seksuale me meshkuj (82% e diagnozave të reja të HIV-it te meshkujt e moshës 13 vjeç e lart dhe 70% e diagnozave totale të reja). Në SHBA, meshkujt homoseksualë dhe biseksualë të moshës 13 deri në 24 vjeç përbënin rreth 92% të diagnozave të reja të HIV midis të gjithë meshkujve në grupmoshën e tyre dhe 27% të diagnozave të reja midis të gjithë meshkujve homoseksualë dhe biseksualë.
Rreziku i transmetimit rritet në prani të shumë infeksioneve seksualisht të transmetueshme dhe ulcerave gjenitale. Ulçera gjenitale duket se rrit rrezikun afërsisht pesëfish. Infeksione të tjera seksualisht të transmetueshme, si gonorreja, klamidia, trikomoniaza dhe vaginoza bakteriale, shoqërohen me një rritje disi më të vogël të rrezikut të transmetimit.
Ngarkesa virale e një personi të infektuar është një faktor i rëndësishëm rreziku si në transmetimin seksual ashtu edhe nga nëna tek fëmija. Gjatë 2.5 muajve të parë të një infeksioni HIV, infektueshmëria e një personi është dymbëdhjetë herë më e lartë për shkak të ngarkesës së lartë virale të lidhur me HIV akut. Nëse personi është në fazat e fundit të infeksionit, shkalla e transmetimit është afërsisht tetëfish më e madhe.
Punëtorët e seksit komercial (duke përfshirë ato në pornografi) kanë një gjasë të shtuar për t'u infektuar me HIV. Seksi i ashpër mund të jetë një faktor që lidhet me një rrezik të shtuar të transmetimit. Sulmet seksuale gjithashtu besohet se mbartin një rrezik në rritje të transmetimit të HIV-it pasi prezervativët përdoren rrallë, trauma fizike në vaginë ose rektum ka të ngjarë dhe mund të ketë një rrezik më të madh të infeksioneve të transmetueshme seksualisht të njëkohshme.
Lëngjet e Trupit
Mënyra e dytë më e shpeshtë e transmetimit të HIV-it është nëpërmjet gjakut dhe produkteve të gjakut. Transmetimi i gjakut mund të bëhet nëpërmjet përdorimit të gjilpërave gjatë përdorimit intravenoz të drogës, dëmtimit të gjilpërës, transfuzionit të gjakut ose produkteve të gjakut të kontaminuar ose injeksioneve mjekësore me pajisje të pasterilizuara. Rreziku nga ndarja e një gjilpëre gjatë injektimit të drogës është midis 0.63% dhe 2.4% për veprim, me një mesatare prej 0.8%. Rreziku i marrjes së HIV nga një gjilpërë nga një person i infektuar me HIV vlerësohet si 0.3% (rreth 1 në 333) për veprim dhe rreziku pas ekspozimit të mukozës ndaj gjakut të infektuar është 0.09% (rreth 1 në 1000) për akt. Megjithatë, ky rrezik mund të jetë deri në 5% nëse gjaku i futur ishte nga një person me ngarkesë të lartë virale dhe prerja ishte e thellë. Në Shtetet e Bashkuara, përdoruesit e drogës intravenoze përbënin 12% të të gjitha rasteve të reja të HIV-it në vitin 2009, dhe në disa zona më shumë se 80% e njerëzve që injektojnë drogë janë HIV pozitiv.
HIV transmetohet në rreth 90% të transfuzioneve të gjakut duke përdorur gjak të infektuar. Në vendet e zhvilluara rreziku i marrjes së HIV-it nga transfuzioni i gjakut është jashtëzakonisht i ulët (më pak se një në gjysmë milioni) ku kryhet përzgjedhja e përmirësuar e donatorëve dhe depistimi HIV; për shembull, në MB rreziku raportohet në një në pesë milionë dhe në Shtetet e Bashkuara ishte një në 1.5 milionë në vitin 2008. Në vendet me të ardhura të ulëta, vetëm gjysma e transfuzioneve mund të ekzaminohen siç duhet (që nga viti 2008) dhe Vlerësohet se deri në 15% të infeksioneve me HIV në këto zona vijnë nga transfuzioni i gjakut dhe produkteve të gjakut të infektuar, që përfaqëson midis 5% dhe 10% të infeksioneve globale. Është e mundur të merret HIV nga transplantimi i organeve dhe indeve, megjithëse kjo është e rrallë për shkak të ekzaminimit.
Injeksionet e pasigurta mjekësore luajnë një rol në përhapjen e HIV-it në Afrikën Sub-Sahariane. Në vitin 2007, midis 12% dhe 17% e infeksioneve në këtë rajon i atribuoheshin përdorimit të shiringave mjekësore. Organizata Botërore e Shëndetësisë vlerëson rrezikun e transmetimit si rezultat i një injeksioni mjekësor në Afrikë në 1.2%. Rreziqet shoqërohen gjithashtu me procedurat invazive, lindjen e asistuar dhe kujdesin dentar në këtë zonë të botës.
Njerëzit që bëjnë ose marrin tatuazhe, piercing dhe skarifikimi janë teorikisht në rrezik të infeksionit, por asnjë rast i konfirmuar nuk është dokumentuar. Nuk është e mundur që mushkonjat ose insektet e tjera të transmetojnë HIV.
Nënë-fëmijë
Antiretroviralët kur merren nga nëna ose foshnja ulin rrezikun e transmetimit tek ata që ushqehen me gji. Nëse gjaku kontaminon ushqimin gjatë përtypjes paraprake, ai mund të përbëjë rrezik transmetimi. Nëse një grua nuk trajtohet, dy vjet ushqyerje me gji rezulton në një rrezik HIV/AIDS në foshnjën e saj prej rreth 17%. Për shkak të rritjes së rrezikut të vdekjes pa ushqyerje me gji në shumë zona në botën në zhvillim, Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon ose ushqyerjen ekskluzive me gji ose sigurimin e formulës së sigurt. Të gjitha gratë që njihen si HIV-pozitive duhet të marrin terapi antiretrovirale gjatë gjithë jetës.
Virologjia
HIV është shkaktari i spektrit të sëmundjes të njohur si HIV/AIDS. HIV është një retrovirus që infekton kryesisht komponentë të sistemit imunitar të njeriut si qelizat T CD4+, makrofagët dhe qelizat dendritike. Ai shkatërron drejtpërdrejt dhe indirekt qelizat T CD4+.
HIV është një anëtar i gjinisë Lentivirus, pjesë e familjes Retroviridae. Lentiviruset ndajnë shumë karakteristika morfologjike dhe biologjike. Shumë lloje gjitarësh janë të infektuar nga lentiviruset, të cilët janë karakteristikë përgjegjës për sëmundjet afatgjata me një periudhë të gjatë inkubacioni. Lentiviruset transmetohen si viruse ARN me një varg, me sens pozitiv, të mbështjellë. Me hyrjen në qelizën e synuar, gjenomi i ARN-së virale konvertohet (transkriptohet në të kundërt) në ADN me dy vargje nga një transkriptazë e kundërt e koduar virale që transportohet së bashku me gjenomin viral në grimcën e virusit. ADN-ja virale që rezulton importohet më pas në bërthamën e qelizës dhe integrohet në ADN-në qelizore nga një integrazë e koduar virale dhe bashkëfaktorë pritës. Pasi të integrohet, virusi mund të bëhet latent, duke lejuar që virusi dhe qeliza e tij pritëse të shmangin zbulimin nga sistemi imunitar. Përndryshe, virusi mund të transkriptohet, duke prodhuar gjenoma të reja ARN dhe proteina virale që paketohen dhe çlirohen nga qeliza si grimca të reja virusi që fillojnë përsëri ciklin e replikimit.
Tani dihet se HIV përhapet ndërmjet qelizave CD4+ T përmes dy rrugëve paralele: përhapja pa qelizë dhe përhapja nga qeliza në qelizë, d.m.th. ai përdor mekanizma hibride të përhapjes. Në përhapjen pa qeliza, grimcat e virusit burojnë nga një qelizë T e infektuar, hyjnë në gjak / lëngun jashtëqelizor dhe më pas infektojnë një qelizë tjetër T pas një takimi të rastësishëm. HIV gjithashtu mund të përhapet nëpërmjet transmetimit të drejtpërdrejtë nga një qelizë në tjetrën nëpërmjet një procesi të përhapjes nga qeliza në qelizë. Mekanizmat hibrid të përhapjes së HIV-it kontribuojnë në riprodhimin e vazhdueshëm të virusit kundër terapive antiretrovirale.
Janë karakterizuar dy lloje të HIV-it: HIV-1 dhe HIV-2. HIV-1 është virusi që u zbulua fillimisht (dhe fillimisht u referua gjithashtu si LAV ose HTLV-III). Është më virulent, më infektiv dhe është shkaku i shumicës së infeksioneve me HIV në nivel global. Infektiviteti më i ulët i HIV-2 në krahasim me HIV-1 nënkupton që më pak njerëz të ekspozuar ndaj HIV-2 do të infektohen për çdo ekspozim. Për shkak të kapacitetit të tij relativisht të dobët për transmetim, HIV-2 është kryesisht i kufizuar në Afrikën Perëndimore.
Patofiziologjia
Pasi virusi hyn në trup, ka një periudhë të replikimit të shpejtë viral, duke çuar në një bollëk të virusit në gjakun periferik. Gjatë infeksionit primar, niveli i HIV-it mund të arrijë disa milionë grimca virusi për mililitër gjak. Kjo përgjigje shoqërohet me një rënie të theksuar të numrit të qelizave T CD4+ që qarkullojnë. Viremia akute shoqërohet pothuajse pa ndryshim me aktivizimin e qelizave T CD8+, të cilat vrasin qelizat e infektuara me HIV, dhe më pas me prodhimin e antitrupave ose serokonvertimin. Përgjigja e qelizave T CD8+ mendohet të jetë e rëndësishme në kontrollin e niveleve të virusit, të cilat arrijnë kulmin dhe më pas bien, ndërsa numri i qelizave T CD4+ rikuperohet. Një përgjigje e mirë e qelizave T CD8+ është lidhur me përparimin më të ngadaltë të sëmundjes dhe një prognozë më të mirë, megjithëse nuk e eliminon virusin.
Në fund të fundit, HIV shkakton SIDA duke varfëruar qelizat T CD4+. Kjo dobëson sistemin imunitar dhe lejon infeksione oportuniste. Qelizat T janë thelbësore për përgjigjen imune dhe pa to, trupi nuk mund të luftojë infeksionet ose të vrasë qelizat kancerogjene. Mekanizmi i zbrazjes së qelizave T CD4+ ndryshon në fazat akute dhe kronike. Gjatë fazës akute, liza e qelizave të induktuara nga HIV dhe vrasja e qelizave të infektuara nga qelizat T CD8+ llogaritet për varfërimin e qelizave T CD4+, megjithëse apoptoza mund të jetë gjithashtu një faktor. Gjatë fazës kronike, pasojat e aktivizimit të përgjithësuar të imunitetit të shoqëruara me humbjen graduale të aftësisë së sistemit imunitar për të gjeneruar qeliza të reja T duket se janë përgjegjës për rënien e ngadaltë të numrit të qelizave T CD4+.
Megjithëse simptomat e mungesës së imunitetit karakteristike të SIDA-s nuk shfaqen për vite pasi një person është infektuar, pjesa më e madhe e humbjes së qelizave T CD4+ ndodh gjatë javëve të para të infeksionit, veçanërisht në mukozën e zorrëve, e cila strehon shumicën e limfociteve që gjenden në trupi. Arsyeja për humbjen preferenciale të qelizave T të mukozës CD4+ është se shumica e qelizave T mukozale CD4+ shprehin proteinën CCR5 të cilën HIV e përdor si një bashkë-receptor për të fituar akses në qeliza, ndërsa vetëm një pjesë e vogël e qelizave T CD4+ në qarkullimi i gjakut veproni kështu. Një ndryshim specifik gjenetik që ndryshon proteinën CCR5 kur është e pranishme në të dy kromozomet, parandalon në mënyrë shumë efektive infeksionin HIV-1.
HIV kërkon dhe shkatërron qelizat T CD4+ që shprehin CCR5 gjatë infeksionit akut. Një përgjigje e fuqishme imune përfundimisht kontrollon infeksionin dhe fillon fazën klinikisht latente. Qelizat CD4+ T në indet e mukozës mbeten veçanërisht të prekura. Replikimi i vazhdueshëm i HIV shkakton një gjendje të aktivizimit të përgjithësuar imunitar që vazhdon gjatë gjithë fazës kronike. Aktivizimi i imunitetit, i cili reflektohet nga rritja e gjendjes së aktivizimit të qelizave imune dhe lirimi i citokinave pro-inflamatore, rezulton nga aktiviteti i disa produkteve të gjenit HIV dhe përgjigja imune ndaj replikimit të vazhdueshëm të HIV. Ajo është gjithashtu e lidhur me prishjen e sistemit të mbikëqyrjes imune të barrierës mukozale gastrointestinale të shkaktuar nga varfërimi i qelizave CD4+ T të mukozës gjatë fazës akute të sëmundjes.
Diagnoza
HIV/AIDS diagnostikohet nëpërmjet testeve laboratorike dhe më pas inskenohet në bazë të pranisë së shenjave ose simptomave të caktuara. Ekzaminimi i HIV rekomandohet nga Task Forca e Shërbimeve Parandaluese të Shteteve të Bashkuara për të gjithë njerëzit nga 15 vjeç deri në 65 vjeç, duke përfshirë të gjitha gratë shtatzëna. Për më tepër, testimi rekomandohet për ata me rrezik të lartë, i cili përfshin këdo që është diagnostikuar me një sëmundje seksualisht të transmetueshme. Në shumë zona të botës, një e treta e mbartësve të HIV zbulojnë se janë të infektuar në një fazë të avancuar të sëmundjes kur SIDA ose imunodefiçenca e rëndë është bërë e dukshme.
Testimi për HIV
Shumica e njerëzve të infektuar me HIV zhvillojnë antitrupa specifikë (d.m.th. serokonvert) brenda tre deri në dymbëdhjetë javë pas infeksionit fillestar. Diagnoza e HIV-it primar para serokonversionit bëhet duke matur HIV-ARN ose antigjenin p24. Rezultatet pozitive të marra nga testimi i antitrupave ose PCR konfirmohen ose nga një antitrup tjetër ose nga PCR.
Testet e antitrupave tek fëmijët më të vegjël se 18 muaj janë zakonisht të pasakta, për shkak të pranisë së vazhdueshme të antitrupave të nënës. Kështu, infeksioni HIV mund të diagnostikohet vetëm me anë të testimit PCR për HIV ARN ose ADN, ose nëpërmjet testimit për antigjenin p24. Pjesa më e madhe e botës nuk ka akses në testimin e besueshëm PCR dhe njerëzit në shumë vende thjesht presin derisa të zhvillohen simptomat ose fëmija të jetë mjaft i vjetër për testimin e saktë të antitrupave. Në Afrikën Sub-Sahariane midis 2007 dhe 2009, midis 30% dhe 70% e popullsisë ishin në dijeni të statusit të tyre HIV. Në vitin 2009, u testuan midis 3.6% dhe 42% e burrave dhe grave në vendet sub-Sahariane; kjo paraqet një rritje të ndjeshme krahasuar me vitet e mëparshme.
Klasifikimet
Dy sisteme kryesore të stadifikimit klinik përdoren për të klasifikuar HIV-in dhe sëmundjet e lidhura me HIV-in për qëllime mbikëqyrjeje: sistemi i stadifikimit të sëmundjes së OBSH-së për infeksionin dhe sëmundjen HIV dhe sistemi i klasifikimit CDC për infeksionin HIV. Sistemi i klasifikimit të CDC-së përdoret më shpesh në vendet e zhvilluara. Meqenëse sistemi i skenës së OBSH-së nuk kërkon teste laboratorike, ai është i përshtatshëm për kushtet e kufizuara nga burimet që hasen në vendet në zhvillim, ku mund të përdoret gjithashtu për të ndihmuar në drejtimin e menaxhimit klinik. Pavarësisht dallimeve të tyre, të dy sistemet lejojnë një krahasim për qëllime statistikore.
Organizata Botërore e Shëndetësisë propozoi për herë të parë një përkufizim për SIDA-n në vitin 1986. Që atëherë, klasifikimi i OBSH-së është përditësuar dhe zgjeruar disa herë, me versionin më të fundit të publikuar në vitin 2007. Sistemi i OBSH-së përdor kategoritë e mëposhtme:
Lantosque
Lantosque është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Alpes-Maritimes të rajonit Provence-Alpes-Côte d'Azur. Lantosque ka një popullsi prej 1318 banorë dhe sipërfaqe 44.76 km², me një dendësi prej 29 banor/km².
HIV/AIDS
Klasifikimet
Qendrat e SHBA për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve krijuan gjithashtu një sistem klasifikimi për HIV-in dhe e përditësuan atë në 2008 dhe 2014. Ky sistem klasifikon infeksionet me HIV bazuar në numrin e CD4 dhe simptomave klinike dhe përshkruan infeksionin në pesë grupe. Në moshën më të madhe se gjashtë vjeç është:
Për qëllime mbikëqyrjeje, diagnoza e AIDS-it ende qëndron edhe nëse, pas trajtimit, numri i qelizave T CD4+ rritet në mbi 200 për µL gjak ose shërohen sëmundje të tjera që përcaktojnë SIDA-n.
Kontakti Seksual
Përdorimi i vazhdueshëm i prezervativit zvogëlon rrezikun e transmetimit të HIV me afërsisht 80% për një periudhë afatgjatë. Kur prezervativët përdoren vazhdimisht nga një çift në të cilin një person është i infektuar, shkalla e infektimit me HIV është më pak se 1% në vit. Ka disa prova që sugjerojnë se prezervativët femëror mund të ofrojnë një nivel të barabartë mbrojtjeje. Aplikimi i një xheli vaginal që përmban tenofovir (një frenues i transkriptazës së kundërt) menjëherë para seksit duket se redukton shkallën e infeksionit me afërsisht 40% tek gratë afrikane. Në të kundërt, përdorimi i spermicidit nonoxynol-9 mund të rrisë rrezikun e transmetimit për shkak të tendencës së tij për të shkaktuar acarim vaginal dhe rektal.
Rrethprerja në Afrikën Sub-Sahariane "redukton marrjen e HIV-it nga burrat heteroseksualë nga 38% në 66% gjatë 24 muajve". Për shkak të këtyre studimeve, si Organizata Botërore e Shëndetësisë ashtu edhe UNAIDS rekomanduan rrethprerjen e meshkujve në vitin 2007 si një metodë për parandalimin e transmetimit të HIV-it nga femra te meshkujt në zonat me shkallë të lartë të HIV-it. Megjithatë, është e diskutueshme nëse mbron nga transmetimi mashkull-femër dhe nëse është i dobishëm në vendet e zhvilluara dhe në mesin e meshkujve që kryejnë marrëdhënie seksuale me meshkujt është e pacaktuar.
Programet që inkurajojnë abstinencën seksuale nuk duket se ndikojnë në rrezikun e mëvonshëm të HIV-it. Dëshmitë e ndonjë përfitimi nga edukimi i bashkëmoshatarëve janë po aq të dobëta. Edukimi gjithëpërfshirës seksual i ofruar në shkollë mund të ulë sjelljet me rrezik të lartë. Një pakicë e konsiderueshme e të rinjve vazhdon të përfshihet në praktika me rrezik të lartë pavarësisht se e dinë për HIV/AIDS, duke nënvlerësuar rrezikun e tyre për t'u infektuar me HIV. Këshillimi dhe testimi vullnetar i njerëzve për HIV nuk ndikon në sjelljen e rrezikshme te ata që rezultojnë negativë, por rrit përdorimin e prezervativit tek ata që rezultojnë pozitivë. Shërbimet e përmirësuara të planifikimit familjar duket se rrisin gjasat që gratë me HIV të përdorin kontracepsionin, krahasuar me shërbimet bazë. Nuk dihet nëse trajtimi i infeksioneve të tjera seksualisht të transmetueshme është efektiv në parandalimin e HIV.
Para-ekspozimi
Trajtimi antiretroviral midis njerëzve me HIV, numri i CD4 i të cilëve ≤ 550 qeliza/µL është një mënyrë shumë efektive për të parandaluar infeksionin HIV të partnerit të tyre (një strategji e njohur si trajtim si parandalim, ose TASP). TASP shoqërohet me një reduktim 10-20-fish të rrezikut të transmetimit. Profilaksia para ekspozimit (PrEP) me një dozë ditore të medikamenteve tenofovir, me ose pa emtricitabinë, është efektive tek njerëzit me rrezik të lartë, duke përfshirë burrat që kryejnë marrëdhënie seksuale me burra, çiftet ku njëri është HIV pozitiv dhe heteroseksualët e rinj në Afrikë. Mund të jetë gjithashtu efektiv në përdoruesit e drogës intravenoze, me një studim që zbulon një ulje të rrezikut prej 0,7 deri në 0,4 për 100 persona vjet. USPSTF, në vitin 2019, rekomandoi PrEP tek ata që janë në rrezik të lartë.
Masat paraprake universale brenda mjedisit të kujdesit shëndetësor besohet të jenë efektive në uljen e rrezikut të HIV. Përdorimi intravenoz i drogës është një faktor i rëndësishëm rreziku dhe strategjitë e reduktimit të dëmit, si programet e shkëmbimit të gjilpërave dhe terapia e zëvendësimit të opioideve, duken efektive në uljen e këtij rreziku.
Pas-ekspozimit
Një kurs antiretroviralësh i administruar brenda 48 deri në 72 orëve pas ekspozimit ndaj gjakut HIV pozitiv ose sekrecioneve gjenitale quhet profilaksë pas ekspozimit (PEP). Përdorimi i një agjenti të vetëm zidovudine redukton pesëfish rrezikun e një infeksioni HIV pas një dëmtimi me gjilpërë. Që nga viti 2013, regjimi parandalues i rekomanduar në Shtetet e Bashkuara përbëhet nga tre medikamente - tenofovir, emtricitabine dhe raltegravir - pasi kjo mund të zvogëlojë më tej rrezikun.