cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Të nxënit e gjuhës
Të nxënit e gjuhës është procesi nëpërmjet të cilit njerëzit fitojnë aftësinë për të përceptuar dhe kuptuar gjuhën, si dhe për të prodhuar dhe përdorur fjalë dhe fjali për të komunikuar. Përvetësimi i gjuhës është një nga tiparet thelbësore të njeriut, sepse jo-njerëzit nuk komunikojnë duke përdorur gjuhën. Përvetësimi i gjuhës zakonisht i referohet blerjes në gjuhë të parë, e cila studjon përvetësimin e foshnjave në gjuhën e tyre amtare. Kjo dallohet nga blerja në gjuhë të dytë, e cila merret me blerjen (në të dy fëmijët dhe të rriturit) të gjuhëve të tjera.
70- vjetori i shkollës së mesme të përgjithshme “Raqi Qirinxhi” Korçë : 1917-1987
70- vjetori i shkollës së mesme të përgjithshme “Raqi Qirinxhi” Korçë : 1917-1987 broshurë botuar në Tiranë nga "8 Nëntori", në vitin 1987, faqe 16.
Të nxënit e gjuhës
Linguistët të cilët janë të interesuar për marrjen e gjuhës së fëmijëve për shumë vite pyetën se si gjuha është fituar, shtetet lidz et al "Pyetja se si këto struktura janë fituar, atëherë, kuptohet më mirë si çështja se si një nxënës merr forma sipërfaqësore në futni dhe i konverton ato në rregulla dhe përfaqësime abstrakte gjuhësore." Kështu që ne e njohim marrjen e gjuhës përfshin struktura, rregulla dhe përfaqësim. Kapaciteti për të përdorur me sukses gjuhën kërkon që të fitojë një sërë mjetesh, duke përfshirë fonologjinë, morfologjinë, sintaksën, semantikën dhe një fjalor të gjerë. Gjuha mund të jetë vocalized si në fjalën, ose manual si në shenjë. Kapaciteti i gjuhës njerëzore është i përfaqësuar në tru. Edhe pse kapaciteti i gjuhës njerëzore është i fundëm, mund të thuhet dhe të kuptohet një numër i pafund i dënimeve, i cili bazohet në një parim sintaktik të quajtur recursion. Dëshmia sugjeron që çdo individ ka tre mekanizma rekursivë që lejojnë dënimet të shkojnë indefinit. Këto tre mekanizma janë: relativizimi, plotësimi dhe koordinimi. Për më tepër, ekzistojnë dy parime kryesore udhëzuese në marrjen e gjuhës së parë, domethënë, perceptimi i fjalëve gjithmonë paraprin prodhimin e të folurit dhe sistemi i evoluimit gradual me të cilin një fëmijë mëson një gjuhë është ndërtuar një hap në të njëjtën kohë, duke filluar me dallimin ndërmjet foneme individuale.
Historia
Filozofët në shoqëritë e lashta ishin të interesuar për mënyrën se si njerëzit fitonin aftësinë për të kuptuar dhe prodhuar gjuhën shumë më përpara se metodat empirike për të testuar këto teori ishin zhvilluar, por për pjesën më të madhe ata dukej se e konsideronin marrjen e gjuhës si një nëngrup i aftësisë së njeriut për të fituar njohuri dhe për të mësuar konceptet. Disa nga idetë e hershme të vëzhgimit në lidhje me marrjen e gjuhës u propozuan nga Platoni, i cili mendonte se hartimi i fjalëve në një formë ishte i lindur. Veç kësaj, gramatikanët sanskritë debatuan për më shumë se dymbëdhjetë shekuj nëse aftësia e njeriut për të njohur kuptimin e fjalëve ishte dhënë nga Perëndia (ndoshta i lindur) ose u kalua nga gjeneratat e mëparshme dhe mësoi nga konventat tashmë të vendosura: një fëmijë që mëson fjalën për lopën duke dëgjuar folësit e besuar duke folur për lopët.
Përkrahësit e behaviorism argumentuan se gjuha mund të mësohet nëpërmjet një forme të kondicionimit operant. Në sjelljen verbale të B. F. Skinner (1957), ai sugjeroi që përdorimi i suksesshëm i një shenje, si një fjalë ose njësi leksikale, duke dhënë një stimul të caktuar, përforcon probabilitetin e tij "çastit" ose kontekstual. Meqenëse kushtëzimi operant është i kushtëzuar nga përforcimi nga shpërblimet, një fëmijë do të mësonte se një kombinim i veçantë i tingujve qëndron për një gjë të veçantë përmes shoqatave të përsëritura të suksesshme të bëra midis dy. Një përdorim i suksesshëm i një shenje do të ishte ai në të cilin fëmija kuptohet (për shembull, një fëmijë që thotë "lart" kur ai ose ajo dëshiron të merret) dhe shpërblehet me përgjigjen e dëshiruar nga një person tjetër, duke përforcuar kështu të kuptuarit e fëmijës për kuptimin e asaj fjale dhe duke e bërë më të mundshme që ai ose ajo do ta përdorë atë fjalë në një situatë të ngjashme në të ardhmen. Disa teori empiriste të përvetësimit të gjuhës përfshijnë teorinë e të mësuarit statistikor. Charles F. Hockett nga përvetësimi i gjuhës, teoria e kornizës relacionale, gjuhësia funksionaliste, teoria e ndërveprimit social dhe përvetësimi i gjuhëve në bazë të përdorimit.
Ideja e sjelljes së Skinner u sulmua fuqishëm nga Noam Chomsky në një artikull të rishikimit në vitin 1959, duke e quajtur atë "kryesisht mitologji" dhe një "mashtrim serioz ". Argumentet kundër idesë së Skinner për blerjen e gjuhës përmes kondicionimit operues përfshijnë faktin se fëmijët shpesh injorojnë gjuhën korrigjime nga të rriturit. Në vend të kësaj, fëmijët zakonisht ndjekin një model të përdorimit të një forme të parregullt të një fjale, duke bërë gabime më vonë dhe më në fund duke u kthyer në përdorimin e duhur të fjalës. Për shembull, një fëmijë mund të mësojë saktë fjalën "dha" (koha e kaluar e "jep"), dhe më vonë përdor fjalën "gived". Përfundimisht, fëmija zakonisht do të kthehet në mësimin e fjalës së saktë, "dha". Modeli është i vështirë t'i atribuohet idesë së Skinner për kondicionimin e operantit si mënyra kryesore që fëmijët të fitojnë gjuhën. Chomsky argumentoi se nëse gjuha është fituar vetëm nëpërmjet kondicionimit të sjelljes, fëmijët nuk do të mund të mësonin përdorimin e duhur të një fjale dhe papritmas e përdorin fjalën gabimisht. Chomsky besonte se Skinner nuk arriti të merrte parasysh rolin qendror të njohurive sintaksore në kompetencat gjuhësore. Chomsky gjithashtu e hodhi poshtë termin "të mësuarit", të cilën Skinner pretendonte se fëmijët «mësojnë» gjuhën nëpërmjet kondicionimit të operës. Në vend të kësaj, Chomsky argumentoi për një qasje matematikore në marrjen e gjuhës, bazuar në një studim të sintaksës.
Qasje të përgjithshme
Një debat i madh për të kuptuar marrjen e gjuhës është se si këto kapacitete merren nga foshnjat nga kontributi gjuhësor. Hyrja në kontekstin gjuhësor përkufizohet si "Të gjitha fjalët, kontekstet dhe format e tjera të gjuhës në të cilat një nxënës është i ekspozuar, në lidhje me aftësitë e fituara në gjuhët e para ose të dytë". Nativistët si Noam Chomsky janë përqendruar në natyrën jashtëzakonisht komplekse të gramatikës njerëzore, në fundështinë dhe në dykuptimësinë e të dhënave që marrin fëmijët dhe në aftësitë njohëse relativisht të kufizuara të një fëmije. Nga këto karakteristika, ata konkludojnë se procesi i përvetësimit të gjuhës në foshnje duhet të kufizohet fort dhe të udhëhiqet nga karakteristikat e dhëna në mënyrë biologjike të trurit njerëzor. Përndryshe, argumentojnë ata, është jashtëzakonisht e vështirë të shpjegosh se si fëmijët, brenda pesë vjetëve të parë të jetës, në mënyrë rutinore zotëronin rregullat komplekse, kryesisht të heshtura gramatike të gjuhës amtare të tyre. Përveç kësaj, dëshmia e rregullave të tilla në gjuhën e tyre amtare është e gjitha fjalim indirekt-të rritur për fëmijët nuk mund të përfshijë atë që fëmijët e dinë deri në momentin që kanë fituar gjuhën e tyre amtare.
Studiues të tjerë, megjithatë, kanë rezistuar mundësinë që suksesi rutinë i foshnjave në marrjen e gramatikës së gjuhës së tyre amtare kërkon diçka më shumë sesa format e të mësuarit që shihet me aftësi të tjera njohëse, duke përfshirë aftësi motorike të tilla si të mësuarit për të ngasin një biçikletë. Në veçanti, ka pasur rezistencë ndaj mundësisë që biologjia njerëzore përfshin çdo formë të specializimit për gjuhën. Ky konflikt shpesh quhet "debat për natyrën dhe edukimin". Natyrisht, shumica e studiuesve pranojnë se disa aspekte të përvetësimit të gjuhës duhet të rezultojnë nga mënyrat specifike në të cilat truri i njeriut është "i lidhur" (një komponent "natyre", që përbën dështimin e specieve jo njerëzore për të fituar gjuhë njerëzore) dhe që disa të tjerë janë të formuar nga mjedisi i veçantë gjuhësor në të cilin një person është ngritur (komponenti "ushqyes", i cili llogarit faktin që njerëzit e ngritur në shoqëri të ndryshme marrin gjuhë të ndryshme). Çështja ende e pazgjidhur është shkalla në të cilën aftësitë njohëse specifike të komponentës "natyrë" përdoren gjithashtu jashtë gjuhës.
Interaktivizmi social
Teoria e ndërveprimit social është një shpjegim i zhvillimit të gjuhës duke theksuar rolin e ndërveprimit shoqëror midis fëmijës në zhvillim dhe të rriturve me njohuri gjuhësore. Ajo bazohet kryesisht në teoritë socio-kulturore të psikologut sovjetik Lev Vygotsky dhe u bë i spikatur në botën perëndimore nga Jerome Bruner.
Ndryshe nga qasjet e tjera, ajo thekson rolin e reagimeve dhe përforcimit në marrjen e gjuhës. Në mënyrë të veçantë, ajo pohon se shumica e rritjes gjuhësore të një fëmije rrjedh nga modelimi dhe ndërveprimi me prindërit dhe të rriturit e tjerë, të cilët shpesh japin korrigjim udhëzues. Prandaj, kjo është disi e ngjashme me llogaritë e sjelljes së gjuhës, megjithëse dallon shumë në atë që parashtron ekzistencën e një modeli social-njohës dhe strukturave të tjera mendore brenda fëmijëve (një kontrast i mprehtë me qasjen e "kuti të zezë" të sjelljes klasike).
Një tjetër ide kryesore brenda teorisë së ndërveprimit social është ai i zonës së zhvillimit proksimal. Shkurtimisht, ky është një koncept teorik që tregon grupin e detyrave që një fëmijë është i aftë të kryejë me udhëzim, por jo vetëm. ] Siç zbatohet në gjuhë, ai përshkruan një sërë detyrash gjuhësore (sintaksë e duhur, përdorim i përshtatshëm i fjalorit etj.), Një fëmijë nuk mund të kryejë vetë në një kohë të caktuar, por mund të mësojë të kryejë nëse asistohet nga një i rritur i aftë.
Teoria e kornizës relacionale
Teoria e kornizës relacionale (RFT) (Hayes, Barnes-Holmes, Roche, 2001), siguron një llogari përzgjedhëse / mësimore të origjinës dhe zhvillimit të kompetencës dhe kompleksitetit të gjuhës. Bazuar në parimet e behaviorism Skinnerian, RFT vendos që fëmijët të fitojnë gjuhë thjesht përmes bashkëveprimit me mjedisin. Teoricienët e RFT-së paraqitën konceptin e kontekstualitetit funksional në mësimin e gjuhës, që thekson rëndësinë e parashikimit dhe ndikimit të ngjarjeve psikologjike, të tilla si mendimet, ndjenjat dhe sjelljet, duke u fokusuar në variabla të manipulueshëm në kontekstin e tyre. RFT dallon veten nga puna e Skinner duke identifikuar dhe përcaktuar një lloj të veçantë të kondicionimit operant të njohur si rrjedhojë e marrëdhënieve relacionale, një proces mësimi që deri më sot duket se ndodh vetëm tek njerëzit që posedojnë një kapacitet për gjuhë. Studimet empirike që mbështesin parashikimet e RFT sugjerojnë që fëmijët mësojnë gjuhën nëpërmjet një sistemi të përforcimeve të qenësishme, duke sfiduar qëndrimin se përvetësimi i gjuhës bazohet në aftësitë njohëse specifike të gjuhës.
Emergentismi
Teoritë emergjente, të tilla si modeli i konkurrencës i MacWhinney, paraqesin se marrja e gjuhës është një proces kognitiv që del nga ndërveprimi i presioneve biologjike dhe mjedisit. Sipas këtyre teorive, as natyra dhe as ushqimi nuk janë të mjaftueshme për të nxitur mësimin e gjuhës; të dyja këto ndikime duhet të punojnë së bashku në mënyrë që të lejojnë fëmijët të fitojnë një gjuhë. Ithtarët e këtyre teorive argumentojnë se proceset e përgjithshme njohëse mbështesin marrjen e gjuhës dhe se rezultati përfundimtar i këtyre proceseve është fenomene të veçanta gjuhësore, të tilla si mësimi i fjalëve dhe përvetësimi i gramatikës. Gjetjet e shumë studimeve empirike mbështesin parashikimet e këtyre teorive, duke sugjeruar që blerja e gjuhës është një proces më kompleks se sa shumë besojnë.
Sintaksa dhe morfologjia
Ndërsa sintaksa filloi të studiohej më nga afër në fillim të shekullit të 20-të, në lidhje me mësimin e gjuhës, u bë e qartë për gjuhëtarët, psikologët dhe filozofët që njohja e një gjuhe nuk ishte thjesht një çështje e lidhjes së fjalëve me konceptet, por një aspekt kritik e gjuhës përfshin njohurinë se si t'i bashkojnë fjalët - zakonisht nevojiten dënime për të komunikuar me sukses, jo vetëm fjalë të izoluara. Një fëmijë do të përdorë shprehje të shkurtra si: "Bye-bye Mummy" ose "All-gone milk", të cilat në fakt janë kombinime të emrave individualë dhe një operatori, para se të fillojë të përdorë gradualisht fjali më komplekse. Në vitet 1990, brenda kuadrit të Parimeve dhe Parametrave, kjo hipotezë u zgjerua në një model ndërtimi të strukturës së gjuhës së fëmijës në bazë të maturimit në lidhje me blerjen e kategorive funksionale. Në këtë model, fëmijët shihen si gradualisht duke ndërtuar struktura gjithnjë e më komplekse, me kategori kategorike (si emri dhe folja) që janë fituar para kategorive funksionale-sintaksore (si determinues dhe plotësues). Kur fiton një gjuhë, shpesh gjendet, në gjuhë të tilla si anglishtja, se foljet më të shpeshta janë folje të parregullta. Fëmijët e vegjël fillojnë së pari të mësojnë kohën e kaluar të foljeve në mënyrë individuale; Sidoqoftë, kur fitojnë një "rregull", si shtimi i formimit të kohës së kaluar, ato fillojnë të shfaqin gabime të herëpashershme të overgeneralizimit (p.sh., "runned", "i përkushtuar") së bashku me format e saktë të kohës së kaluar. Një propozim me ndikim në origjinën e këtyre gabimeve është si më poshtë: shteti i rritur i dyqaneve gramatike secili formë e foljeve të parregullta në kujtesë, si dhe një "bllok" për përdorimin e rregullit të rregullt për formimin e atij lloji të foljes. Në mendjen e fëmijës në zhvillim, rikthimi i atij "blloku" mund të dështojë, duke shkaktuar që fëmija të zbatojë rregullisht rregullin në vend të marrjes së parregullt.
Generativismi
Gramatika gjeneruese, e lidhur sidomos me punën e Noam Chomsky, është aktualisht një nga qasjet për blerjen e sintaksës së fëmijëve .Ideja kryesore është se biologjia njerëzore imponon kufizime të ngushta në "hapësirën e hipotezës" së fëmijës gjatë marrjes së gjuhës. Në strukturën e parimeve dhe parametrave, e cila ka dominuar sintaksën gjeneruese që nga ligjëratat e Chomsky (1980) mbi qeverisjen dhe lidhjen: Leksionet e Pizës, blerja e sintaksës i ngjan urdhërimit nga një menu: truri i njeriut vjen i pajisur me një sërë zgjedhjesh të kufizuara, ku fëmija zgjedh opsionet e sakta duke përdorur fjalimin e prindërve, në kombinim me kontekstin.
Një argument i rëndësishëm, i cili favorizon qasjen gjeneruese, është varfëria e argumentit stimulues. Të dhënat e fëmijës (një numër i caktuar i fjalive të hasura nga fëmija, së bashku me informacionin rreth kontekstit në të cilin ato janë shprehur) është, në parim, i pajtueshëm me një numër të pafund të gramatikës së mundshme. Për më tepër, pak, nëse ka, fëmijët mund të mbështeten në reagime korrektuese nga të rriturit kur ata bëjnë një gabim gramatikor, për shkak të faktit se të rriturit në përgjithësi japin reagime pavarësisht nëse shprehja e një fëmije është gramatikore apo jo dhe fëmijët nuk kanë asnjë mënyrë të dallojnë nëse një përgjigje ishte menduar të ishte një korrigjim. Përveç kësaj, kur fëmijët e kuptojnë se po korrigjohen, ato nuk riprodhojnë gjithmonë ripërsëritjet e sakta. Megjithatë, ndalimi i situatave të anomalisë mjekësore ose privimit ekstrem, të gjithë fëmijët në një dhënë komunitetit të të folurit konvergojnë në shumë të njëjtën gramatikë nga mosha rreth pesë vjet. Një shembull veçanërisht dramatik është dhënë nga fëmijët që, për arsye mjekësore, nuk janë në gjendje të japin fjalim dhe, për këtë arsye, nuk mund të korrigjohen kurrë për një gabim gramatikor, por megjithatë, konvertohen në të njëjtën gramatikë si kolegët e tyre zakonisht në zhvillim, testet e gramatikës.
Konsideratat siç janë ato që kanë çuar Chomsky, Jerry Fodor, Eric Lenneberg dhe të tjerë për të argumentuar se llojet e gramatikës që fëmija duhet të marrë në konsideratë duhet të kufizohet ngushtësisht nga biologjia njerëzore (pozita nativiste) Këto kufizime të lindura nganjëherë quhen gramatikë universale, "fakulteti i gjuhës" i njeriut, ose "instinkt i gjuhës".
Empirizmi
Megjithëse teoria e gramatikës gjeneruese ka qenë shumë e rëndësishme në fushën e linguistikës që nga viti 1950, shumë kritika të supozimeve bazë të teorisë gjeneruese janë nxjerrë nga gjuhësia kognitive-funksionale, të cilët argumentojnë se struktura gjuhësore është krijuar përmes përdorimit të gjuhës. Këta linguistë argumentojnë se koncepti i një pajisjeje për marrjen e gjuhës (LAD) nuk mbështetet nga antropologjia evolucionare, e cila tenton të tregojë një përshtatje graduale të trurit njerëzor dhe litarëve vokalë në përdorimin e gjuhës, në vend të një paraqitjeje të papritur të një grupi të plotë parametrat binarë që përcaktojnë të gjithë spektrin e gramatikëve të mundshëm që kanë ekzistuar dhe ndonjëherë ekzistojnë. Nga ana tjetër, teoricienët njohës-funksionalë përdorin këto të dhëna antropologjike për të treguar se si qeniet njerëzore kanë evoluar kapacitetin për gramatikën dhe sintaksën për të plotësuar kërkesën tonë për simbolet gjuhësore. (Parametrat binarë janë të zakonshëm për kompjuterët digjitalë, por mund të mos jenë të zbatueshëm për sistemet neurologjike siç është truri i njeriut.)
Më tej, teoria gjeneruese ka disa konstrukte (të tilla si lëvizja, kategoritë e zbrazëta, strukturat themelore komplekse dhe bërryl të rreptë) që nuk mund të përfitohet nga çdo lloj kontributi gjuhësor. Është e paqartë se gjuha njerëzore është në të vërtetë diçka si konceptimi gjenerues i tij. Meqenëse gjuha, ashtu siç është imagjinuar nga nativistët, është e paarsyeshme komplekse, abonuesit e kësaj teorie argumentojnë se duhet të jetë i lindur. Nativistët supozojnë se ekzistojnë disa karakteristika të kategorive sintatike para se një fëmijë të ekspozohet ndaj çdo përvoje - kategori në të cilat fëmija harton fjalë të gjuhës së tyre kur mësojnë gjuhën e tyre amtare. Megjithatë, një teori tjetër e gjuhës mund të sjellë përfundime të ndryshme. Ndërsa të gjitha teoritë e marrjes së gjuhës paraqesin një shkallë të lindshmërisë, ato variojnë në atë vlerë sa vendosin në këtë aftësi të lindur për të fituar gjuhën. Empiricizmi vendos më pak vlerë në njohuritë e lindura, duke argumentuar në vend se të dhënat, të kombinuara me aftësitë e të mësuarit të përgjithshme dhe gjuhësore të veçanta, janë të mjaftueshme për t'u marrë.
Në vitet e fundit, debati rreth pozitës së nazistëve është përqendruar në atë nëse aftësitë e lindura janë specifike për gjuhët ose domain-i përgjithshëm, të tilla si ato që i japin mundësi foshnjës që vizualisht të ketë kuptim të botës në aspektin e objekteve dhe veprimeve. Pamja anti-natyrore ka shumë fije, por një temë e shpeshtë është se gjuha del nga përdorimi në kontekstin social, duke përdorur mekanizmat e të mësuarit që janë pjesë e një aparati të përgjithshëm të të mësuarit kognitiv (që është ajo që është e lindur). Ky pozicion është mbrojtur nga David MW Powers, Elizabeth Bates, Catherine Snow, Anat Ninio, Brian MacWhinney, Michael Tomasello, Michael Ramscar, William O'Grady,. Filozofët, si Fiona Cowie dhe Barbara Scholz me Geoffrey Pullum kanë argumentuar gjithashtu kundër disa pretendimeve të nativistëve në mbështetje të empirizmit.
Fusha e re e linguistikës njohëse është shfaqur si një kundërvënie specifike për Gramatikë dhe Nativizëm të Kinemasë.
Të mësuarit statistikor
Disa studiues për marrjen e gjuhëve, siç janë Elissa Newport, Richard Aslin dhe Jenny Saffran, theksojnë rolet e mundshme të mekanizmave të përgjithshëm të të mësuarit, veçanërisht mësimin statistikor, në marrjen e gjuhës. Zhvillimi i modeleve të lidhjes që janë në gjendje të mësojnë me sukses fjalët dhe konventat sintaksore mbështet parashikimet e teorive të mësimdhënies statistikore të përvetësimit të gjuhës, ashtu si edhe studimet empirike të zbulimit të kufijve të fjalëve të fëmijëve.
Zhurmë e madhe
Teoritë e grumbullimit të gjuhës përbëjnë një grup teorash të lidhura me teoritë e të mësuarit statistikor, në atë që ata pranojnë se kontributi nga mjedisi luan një rol thelbësor; megjithatë, ato paraqesin mekanizma të ndryshëm të të mësuarit. Ideja qendrore e këtyre teorive është se zhvillimi i gjuhës ndodh përmes përvetësimit në rritje të grilave kuptimplotë të përbërësve elementarë, të cilët mund të jenë fjalë, foneme ose rrokje. Kohët e fundit, kjo qasje ka qenë shumë e suksesshme në simulimin e disa fenomeneve në blerjen e kategorive sintatike dhe në marrjen e njohurive fonologjike. Qasja ka disa veçori që e bëjnë unike: modelet janë zbatuar si programe kompjuterike, që mundëson parashikime të qarta dhe sasiore; ata mësojnë nga inputet natyrore, të bëra nga shprehjet aktuale të drejtuara nga fëmijët; ata prodhojnë shprehje të vërteta, të cilat mund të krahasohen me shprehjet e fëmijëve; dhe ata kanë simuluar fenomenet në disa gjuhë, duke përfshirë anglisht, spanjisht dhe gjermanisht.
Studiuesit në Institutin Max Planck për Antropologji Evolucionare kanë zhvilluar një model kompjuterik që analizon bisedat e hershme të foshnjave për të parashikuar strukturën e bisedave të mëvonshme. Ata treguan se fëmijët zhvillojnë rregullat e tyre individuale për të folur me lojëra elektronike, në të cilat mund të vendosnin lloje të caktuara fjalësh. Një rezultat i rëndësishëm i hulumtimit ishte se rregullat e nxjerra nga fjala e vegjël ishin parashikues më të mirë të fjalës së mëvonshme sesa gramatikat tradicionale.
Përfaqësimi në tru
Përparimet e fundit në teknologjinë neuroimaging funksionale kanë lejuar një kuptim më të mirë të asaj se si përvetësimi i gjuhës shfaqet fizikisht në tru. Përvetësimi i gjuhës pothuajse gjithmonë ndodh tek fëmijët gjatë një periudhe të rritjes së shpejtë të vëllimit të trurit. Në këtë pikë të zhvillimit, një fëmijë ka shumë lidhje më nervore se ai ose ajo do të ketë si një i rritur, duke lejuar që fëmija të jetë më në gjendje të mësojë gjëra të reja se ai ose ajo do të jetë si një i rritur.
Periudha e ndjeshme
Përvetësimi i gjuhës është studiuar nga perspektiva e psikologjisë zhvillimore dhe neuroscience, e cila sheh të mësuarit për të përdorur dhe kuptuar gjuhën paralelisht me zhvillimin e trurit të fëmijës. Është përcaktuar, përmes hulumtimeve empirike për fëmijët me zhvillim normal, si dhe përmes disa rasteve ekstreme të privimit të gjuhës, se ekziston një "periudhë e ndjeshme" e përvetësimit të gjuhës, në të cilën foshnjat njerëzore kanë aftësinë për të mësuar çdo gjuhë. Disa gjetje kanë vërejtur që nga lindja deri në moshën gjashtë muaj, foshnjat mund të diskriminojnë kontrastet fonetike të të gjitha gjuhëve. Studiuesit besojnë se kjo i jep foshnjave aftësinë për të marrë gjuhën e folur rreth tyre. Pas një moshe të tillë, fëmija është në gjendje të perceptojë vetëm fonemat specifike për gjuhën e mësuar. Ndjeshmëria fonemike e reduktuar u mundëson fëmijëve të ndërtojnë kategori fonematike dhe të njohin modelet e stresit dhe kombinimet e shëndosha specifike të gjuhës që ata po marrin. Si Wilder Penfield vuri në dukje, "Para se fëmija të fillojë të flasë dhe të perceptojë, lëvore të pamerituar është një propozim i zbrazët në të cilin nuk është shkruar asgjë. dhjetë apo dymbëdhjetë, lidhjet e përgjithshme funksionale janë krijuar dhe fiksuar për korteksin e të folurit ". Sipas modeleve të ndjeshme ose kritike, mosha në të cilën një fëmijë fiton aftësinë për të përdorur gjuhën është një parashikues se sa mirë ai ose ajo në fund të fundit është në gjendje të përdorë gjuhën. Megjithatë, mund të ketë një epokë në të cilën të bëhet përdoruesi rrjedhshëm dhe i natyrshëm i një gjuhe nuk është më i mundur; Penfield dhe Roberts (1959) kapin periudhën e tyre të ndjeshme në moshën 9 vjeçare. Truri ynë mund të jetë i lidhur automatikisht për të mësuar gjuhë, [citim i nevojshëm], por aftësia nuk zgjat në moshën e rritur në të njëjtën mënyrë që ekziston gjatë zhvillimit. [Fillimi i pubertetit (rreth moshës 12 vjeçare) marrja e gjuhës është ngulitur në mënyrë tipike dhe bëhet më e vështirë për të mësuar një gjuhë në të njëjtën mënyrë që një folës amtare.Ashtu si fëmijët që flasin me zë të lartë, fëmijët e shurdhër të kalojnë nëpër të njëjtën periudhë kritike. Fëmijët e shurdhër që fitojnë gjuhën e tyre të parë më vonë në jetë tregojnë performancë më të ulët në aspekte komplekse të gramatikës. Në këtë pikë, zakonisht është gjuha e dytë që një person po përpiqet të fitojë dhe jo një i parë.
Duke supozuar që fëmijët janë të ekspozuar ndaj gjuhës gjatë periudhës kritike, pothuajse nuk humbet kurrë nga fëmijët e zakonshëm normal - njerëzit janë aq të përgatitur për të mësuar gjuhën që të bëhet pothuajse e pamundur të mos jetë. Studiuesit nuk janë në gjendje të testojnë eksperimentalisht efektet e periudhës së ndjeshme të zhvillimit në blerjen e gjuhës, sepse do të ishte joetike t'i privonin fëmijët nga gjuha deri në përfundimin e kësaj periudhe. Megjithatë, studimet e rasteve mbi fëmijët e abuzuar, të privuar nga gjuha tregojnë se ato ishin jashtëzakonisht të kufizuara në aftësitë e tyre gjuhësore, madje edhe pas mësimit.
Në një moshë shumë të re, fëmijët mund të bëjnë dallimin mes tingujve të ndryshëm, por nuk mund t'i prodhojnë ato ende. Sidoqoftë, gjatë foshnjërisë, fëmijët fillojnë të fërgëllojnë. Foshnjat e të shurdhërve gënjejnë në të njëjtën mënyrë kur dëgjojnë tingujt si foshnja jo të shurdhër, duke treguar kështu që foshnja nuk është e shkaktuar nga foshnjat thjesht duke imituar tinguj të caktuar, por është në të vërtetë një pjesë e natyrshme e procesit të zhvillimit të gjuhës. Sidoqoftë, foshnjat e shurdhër shpesh fërfemojnë më pak se foshnjat jo të shurdhër dhe fillojnë të bredhin më vonë në fillim (filloni të bredhin në 11 muaj krahasuar me 6 muaj) kur krahasohen me foshnjat jo të shurdhër.
Përgatitja e fjalorit
Aftësia për të marrë aftësinë për të përfshirë shqiptimin e fjalëve të reja varet nga shumë faktorë. Përpara çdo gjë nxënësi duhet të jetë në gjendje të dëgjojë atë që po përpiqen të shprehin. Një tjetër është aftësia për t'u angazhuar në përsëritjen e fjalëve. Fëmijët me aftësi të reduktuara për të përsëritur nonwords (një shenjë e aftësive të përsëritjes së gjuhës) tregojnë një shkallë më të ngadalshme të zgjerimit të fjalorit sesa fëmijët për të cilët kjo është e lehtë. Është propozuar që njësitë elementare të fjalës të jenë zgjedhur për të rritur lehtësinë me të cilën futja zanore dhe vizuale mund të përcaktohet në vocalizimin motorik. Deri më tani janë propozuar disa modele llogaritëse të përvetësimit të fjalorit. Studime të ndryshme kanë treguar se madhësia e fjalorit të fëmijës deri në moshën 24 muaj korrelon me zhvillimin e ardhshëm të fëmijës dhe aftësitë gjuhësore. Mungesa e pasurisë gjuhësore nga kjo moshë ka efekte të dëmshme dhe afatgjata në zhvillimin kognitiv të fëmijës, prandaj është kaq e rëndësishme për prindërit që të angazhojnë foshnjat e tyre në gjuhë. Nëse një fëmijë i njeh pesëdhjetë fjalë ose më pak nga mosha 24 muajsh, ai ose ajo klasifikohet si një folës i vonë dhe zhvillimi i gjuhës së ardhshme, si zgjerimi i fjalorit dhe organizimi i gramatikës, ka të ngjarë të jetë më i ngadalshëm dhe i ngadaltë. ]
Kosova 2 - 2 Shqipëria (miqësore 13 nëntor 2015)
Ndeshja miqësore e futbollit Kosovë - Shqipëri u luajt në Prishtinë më 13 nëntor 2015. Ndeshja përfundoi me rezultat të barabartë 2-2.
Të nxënit e gjuhës
Përgatitja e fjalorit
Dy elementë më të rëndësishëm të përvetësimit të fjalorit janë segmentimi i fjalëve dhe mësimi statistikor (i përshkruar më sipër). Segmentimi i fjalëve, ose segmentimi i fjalëve dhe rrokjeve nga fjalimi i rrjedhshëm mund të realizohet nga foshnjat tetë muajsh. Deri në kohën që foshnjat janë 17 muajshe, ato janë në gjendje të lidhin kuptimin me fjalët e segmentuara.
Kuptimi
Fëmijët mësojnë mesatarisht dhjetë deri në pesëmbëdhjetë fjalë të reja çdo ditë, por vetëm një nga këto fjalë mund të konstatohet me udhëzim të drejtpërdrejtë. Nëntë deri në katërmbëdhjetë fjalë kuptime duhet të merren në një mënyrë tjetër. Është propozuar që fëmijët të kuptojnë këto kuptime me përdorimin e proceseve të modeluara nga analiza latente semantike; domethënë, kur takohen me një fjalë të panjohur, fëmijët mund të përdorin informacionin në kontekstin e tij për të menduar me saktësi zonën e tij të përafërt të kuptimit. Një fëmijë mund të zgjerojë domethënien dhe përdorimin e disa fjalëve që tashmë janë pjesë e leksikut të tij mendor, për të emëruar çdo gjë që është disi e lidhur, por për të cilën ende nuk i njeh fjalët specifike. Për shembull, një fëmijë mund të zgjerojë përdorimin e mamasë dhe të dadës në mënyrë që të tregojë çdo gjë që i përket nënës apo babait të saj, ose ndoshta çdo personi që i ngjan prindërve të vet, ose të thotë shi, përderisa nuk dua të dal.
Ka gjithashtu arsye të besohet se fëmijët përdorin heuristikë të ndryshëm për të kuptuar siç duhet kuptimin e fjalëve. Markman dhe të tjerë kanë propozuar që fëmijët të marrin fjalë për t'iu referuar objekteve me prona të ngjashme ("lopë" dhe "derr" mund të jenë të dyja "kafshë") dhe jo objekte që lidhen tematikisht ("lopa" dhe "qumështi" të dy "kafshët"). Fëmijët gjithashtu duket se i përmbahen "supozimit të tërë objektit" dhe mendojnë se një etiketë e re i referohet një njësie të tërë dhe jo një prej pjesëve të saj. Ky supozim së bashku me burime të tjera, të tilla si gramatika dhe cues morfologjike ose kufizime leksikore, mund të ndihmojnë fëmijën në kuptimin e kuptimit të fjalës, por ato gjithashtu bien ndesh me një pjesë të kohës.
Hulumtimi neurokognitiv
Sipas disa gjuhëtarëve, hulumtimi neurokognitiv ka konfirmuar shumë standarde të mësimit të gjuhëve, siç janë: "të mësuarit angazhon gjithë personin (njohës, afektiv dhe fusha psikomotorike), truri njerëzor kërkon modele në kërkim të kuptimit, emocionet ndikojnë në të gjitha aspektet e mësimi, mbajtja dhe kujtojnë, përvoja e kaluar gjithmonë ndikon në mësimin e ri, kujtesa e punës e trurit ka një kapacitet të kufizuar, leksioni zakonisht rezulton në shkallën më të ulët të mbajtjes, provimi është thelbësor për mbajtjen, praktika [vetëm] nuk e bën të përsosur, është unik "(Sousa, 2006, fq. 274). Në kuptimin e gjenetikës, gjeni ROBO1 është shoqëruar me integritetin ose gjatësinë tampon fonologjike.
Edhe pse është e vështirë të përcaktohet pa masa invazive të cilat pjesët e sakta të trurit bëhen më aktive dhe të rëndësishme për marrjen e gjuhës, teknologjia fMRI dhe PET ka lejuar që të bëhen disa përfundime se ku mund të përqendrohet gjuha. Kuniyoshi Sakai propozoi, bazuar në disa studime të neuroimaging, se mund të ketë një "qendër gramatike", ku gjuha kryesisht përpunohet në korteksin e majtë premotor të anës (ndodhet pranë sulkut pre-qendror dhe sulcus inferior frontal). Përveç kësaj, këto studime kanë propozuar që gjuha e parë dhe blerja e gjuhës së dytë mund të përfaqësohen ndryshe në korteksin. Në një studim të kryer nga Newman dhe të tjerët, marrëdhënia midis neurosciencës njohëse dhe marrjes së gjuhës u krahasua me një procedurë testimi të standardizuar që përfshinte folësit amtare të folësve anglisht dhe amtare spanjollë të cilët të gjithë kishin një sasi të ngjashme të ekspozimit në gjuhën angleze (mesatarisht rreth 26 vjet). Edhe gjatë kohës së procesit të marrjes në shqyrtim, është marrë parasysh edhe numri i herë i një intervistuesi. U konstatua se truri në të vërtetë përpunon gjuhët ndryshe, por në vend që të lidhet drejtpërdrejt me nivelet e aftësisë, është më shumë sesi truri përpunon gjuhën vetë.
Inteligjenca artificiale
Përvetësimi i gjuhës mund të modelohet si një proces i mësimit të makinës duke përdorur algoritme të induksionit gramatikor.
Si një fenomen tipik njerëzor
Kapaciteti për të marrë dhe përdorur gjuhën është një aspekt kyç që dallon njerëzit nga qeniet e tjera. Edhe pse është e vështirë të përcaktohet se cilat aspekte të gjuhës janë unike njerëzore, ekzistojnë disa karakteristika të projektimit që mund të gjenden në të gjitha format e njohura të gjuhës njerëzore, por që mungojnë nga format e komunikimit të kafshëve. Për shembull, shumë kafshë janë në gjendje të komunikojnë me njëri-tjetrin duke sinjalizuar gjërat rreth tyre, por ky lloj i komunikimit i mungon arbitrariteti i foljeve njerëzore (në atë që nuk ka asgjë në lidhje me zërin e fjalës "qen" kuptimin e saj). Format e tjera të komunikimit të kafshëve mund të përdorin tinguj arbitrarë, por nuk janë në gjendje të kombinojnë ato tinguj në mënyra të ndryshme për të krijuar mesazhe krejtësisht të reja që mund të kuptohen automatikisht nga një tjetër. Hockett e quajti këtë tipar të dizajnit të "produktivitetit" të gjuhës njerëzore. Është shumë e rëndësishme për kuptimin e përvetësimit të gjuhës njerëzore, saqë nuk kufizohemi në një grup të caktuar fjalësh, por duhet të kuptojmë dhe shfrytëzojmë një sistem kompleks që lejon një numër të pafund mesazhe të mundshme. Pra, ndërsa ekzistojnë shumë forma të komunikimit të kafshëve, ato dallojnë nga gjuhët njerëzore në atë që ata kanë një gamë të kufizuar të fjalëve të fjalorëve dhe artikujt e fjalorit nuk kombinohen sintaksisht për të krijuar fraza.
Shurdhimi paraprake
Sëmundje paraprake përcaktohet si humbja e dëgjimit që ndodhi në lindje ose para se një individ të ketë mësuar të flasë. Në Shtetet e Bashkuara, tre nga çdo 1000 fëmijë lindin të shurdhër ose të vështirë të dëgjimit. Opsionet e trajtimit përfshijnë përdorimin e aparateve të dëgjimit për të forcuar qelizat shqisore të mbetura ose implantet kokakolare për të stimuluar drejtpërdrejt nervin e dëgjimit. Përkundër këtyre zhvillimeve, shumica e fëmijëve të shurdhër nuk kanë gjasa të zhvillojnë aftësi të mira për të folurit dhe të folurit. Megjithatë, fëmijët e shurdhër të prindërve të shurdhër kanë tendencë për të bërë më mirë me gjuhën, edhe pse ato janë të izoluara nga shëndeti dhe fjala. Njerëzit janë të pajisur biologjikisht për gjuhë, që nuk kufizohet vetëm në gjuhën e folur. Megjithëse mund të supozohet se fëmijët e shurdhër marrin gjuhë në mënyra të ndryshme, meqë nuk marrin të njëjtat të dhëna si fëmijët e dëgjuar, shumë gjetje kërkimore tregojnë se fëmijët e shurdhët marrin gjuhën në të njëjtën mënyrë si të dëgjojnë fëmijët. Fëmijët që mësojnë gjuhën e shenjave prodhojnë shenja ose gjeste që janë më të rregullta dhe më të shpeshta sesa dëgjimi i foshnjave që fitojnë gjuhën e folur. Ashtu si bebja e dëgjimit, foshnjat e shurdhërta që fitojnë gjuhën e shenjave do të tallen me duart e tyre.Prandaj, përvetësimi i gjuhës së shenjave duket të ketë të njëjtin gjurmë zhvillimore që shihet në dëgjimin e fëmijëve që fitojnë gjuhën e folur.
Për shkak të përparimeve të kohëve të fundit në teknologji, implantet cochlear lejojnë disa njerëz të shurdhër që të bashkëveprojnë me të tjerët në mënyrë më efikase. Ka komponentë të brendshëm dhe të ekspozuar që kërkojnë një procedurë mjekësore. Sidomos ata që marrin implantet kokarle në fillim të jetës tregojnë përmirësime. Zhvillimi i gjuhës së folur ndryshon gjerësisht për ata me implantë bashkëkëndor për shkak të një numri faktorësh të ndryshëm, duke përfshirë: moshën në implantim, frekuencën, cilësinë dhe llojin e trajnimit të gjuhës. Disa dëshmi sugjerojnë që përpunimi i fjalëve ndodh në një ritëm më të shpejtë në disa fëmijë të shurdhër para me gjuhë me implante kokarare sesa ato me aparate dëgjimi tradicionale.
Muzeu i Artit Mesjetar Shqiptar Korçë
Muzeu i Artit Mesjetar Shqiptar Korçë broshurë nga Feride Papleka (red.), Nikolin Baba (foto.) Botuar në Tiranë nga "8 Nëntori", në vitin 1987, faqe 64.
Erkan Arifi
Erkan Arifi është kryetar i komunës së Likovës i kandiduar nga Bashkimi Demokratik për Integrim. I zgjedhur në 29 tetor 2017 në mandatin e parë 4 vjeçarë, ndërsa për herë të dytë u zhjodh përsëri kryetarë i komunës së Likovës më datë: 17.10.2021. Arifi është magjistër i shkencave të juridikut. Është nga fshati Matec i Likovës.
Marrëdhëniet mes Kroacisë dhe Kosovës
Marrëdhëniet Kroaci-Kosovë u referohen marrëdhënieve dypalëshe të Kroacisë dhe Kosovës. Marrëdhëniet diplomatike midis dy vendeve u krijuan më 30 qershor 2008, pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Kroacia ka një ambasadë në Prishtinë, dhe Kosova ka një ambasadë në Zagreb. Të dyja vendet ishin pjesë e Jugosllavisë nga viti 1918 deri më 1991. Marrëdhëniet midis dy vendeve përshkruhen si shumë të mira dhe miqësore.
Marrëdhëniet
Kroacia e njohu Kosovën më 19 mars 2008. Të dyja vendet vendosën marrëdhënie diplomatike më 30 qershor 2008. Më 7 nëntor 2008, Kroacia zëvendësoi zyrën e saj ndërlidhëse në Prishtinë me një ambasadë. Më 19 shkurt 2010, Kosova hapi ambasadën e saj në Zagreb. Më 9 prill 2015, Kroacia dhe Kosova nënshkruan një marrëveshje partneriteti evropian që zyrtarizoi kornizën e bashkëpunimit të tyre në reformën e institucioneve të Kosovës sipas standardeve evropiane. Zyrtarët shtetërorë kroatë dhe kosovarë takohen rregullisht. Kroacia e mbështeti Kosovën në debatin gojor të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë mbi ligjshmërinë e pavarësisë së Kosovës.
Ushtria
Më 15 korrik 2008, Parlamenti Kroat miratoi pjesëmarrjen e Kroacisë në misionin e KFOR-it. Kroacia dërgoi kontigjentin e parë të përbërë nga 20 ushtarë dhe 2 helikopterë Mil Mi-17 në Kosovë më 1 korrik 2009. Më 25 shtator 2015, Parlamenti vendosi që Kroacia mund të dërgojë deri në 35 ushtarë dhe 2 helikopterë në Kosovë. Detyra themelore e kontigjentit kroat është transportimi i forcave të KFOR-it, ngarkesave dhe VIP-ave. Që nga viti 2019, Kroacia ka 34 trupa që shërbejnë në Kosovë, që është kontingjenti i 30-të deri më tani.
Kryeministri i 4-t i Kosovës Agim Çeku mori pjesë në Luftën e Pavarësisë së Kroacisë si brigadier në Ushtrinë Kroate. Ai rregullisht banon në Zadar, ku ishte profesor në një shkollë ushtarake lokale ndërmjet viteve 1984 dhe 1990.
Njerëz
Kosova është shtëpia e një komuniteti me rreth 300 kroatë etnikë të përqendruar në fshatrat Janjevë, Letnicë Sasare, Vrnavokolo dhe Vrnez. Paraardhësit e tyre, tregtarët dhe minatorët kroatë nga Dubrovniku dhe Bosnja dhe Hercegovina, u vendosën në zonën e pasur me miniera argjendi dhe plumbi në shekullin XIV. Numri i shqiptarëve në Kroaci është shumë më i madh. Sipas regjistrimit të vitit 2011, 17.513 shqiptarë jetojnë në Kroaci, kryesisht nga Kosova dhe Maqedonia.
Shkelzen Zhubi
BIOGRAFIA E AUTORIT
Emri i autorit “Shkëlzen” rrjedh nga vet rrëza e malit Shkëlzen në Tropojë të Shqipërisë, pasi që babai i tij Xhafer Zhubi në vitet e 30-ta shkoi në Tiranë dhe kreu shkollën e lartë të mjekësisë për të vazhduar në Romë të Italisë, pastaj për tu kthyer në Tropojë ku bashkë me Dr. Xheladin Dedën njëkohësisht kumbar i Shkëlzenit, ata punuan si mjek të praksës së përgjithshme në Tropojë duke vazhduar pastaj në Prishtinë e Gjakovē. Shkëlzen Zhubi vjen nga një familje intelektuale gjakovare, i lindur në vitin 1939 në Tropojë. Shkollën fillore e kreu në Prishtinë ndërsa shkollën e mesme e kreu në Gjimnazin e Gjakovës. Vazhdoi studimet në Akademinë e Arteve të Bukura në klasën e Tibor Luzhinskit në Çekosllovakinë e atëhershme. Në rininë e hershme të tij ai u mor edhe me sport, ndër to mund të dallojmë: notin, boksin, karaten dhe skijimin. Me art figurativ dhe me shkrime letrare është marrë që nga viti 1957, kur botoi vinjetën e parë "Malësori" dhe vjershën e parë "Sofra ime".Ishte mësues në shkollën fillore “Ganimete Tërbeshi” të Mulliqit, arsimtar i tre subjekteve në Ponoshec të Gjakovës me c’rast u zgjodh “Mësusesi më I dalluar në komunën e Gjakovës” dhe më pas u ngrit në pozitën e drejtorit në po të njejtën shkollë duke sjellë objektiva të reja për nxënësit e asaj kohe.Ishte kitarist i orkestrës "Pesë të njohurit", valltar profesionist, koreograf dhe drejtor i ansamblit kombtar të këngëve dhe valleve "Shota".Po ashtu, regjisor në Televizionin e Shkupit- redaksia në gjuhën shqipe, regjisor shumëvjeçar dhe pionier i Televizionit të Prishtinës, për të përfunduar karrierën e punës aktive si redaktor dhe drejtor shumëvjeçar i Pallatit të Rinisë dhe Kulturës të Prishtinës “Boro e Ramizi”deri në vitin 1990, kur u dëbua me dhunë nga puna, për t’u kthyer përsëri në vendin e punës më 25 qershor të vitit 1999.Në vitin 1994 u pranua anëtar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës. Ishte kolazhisti i parë kosovari cili shfaqi ekspozita të shumta për dashamirët e artit figurativ. Deri më 1999 hapi gjithsejt 33 ekspozita personale të kolazhit dhe të pikturës dhe mori pjesë në 42 ekspozita kolektive brenda dhe jashtë vendit. Bëri vizita studiuese në Itali, Austri, Francë, Gjermani, Belgjikë, Spanjë, Angli dhe Suedi. Si shkrimtar u dallua me gjithsejt 20 vëllime letrare të botuara prej vitit 1957-1999. Shkëlzen Zhubi u njoh si “Krijues i shumëfishtë i artit e kulturës” duke u treguar i gjithëanshëm në kontributin e tij për artin kosovar. Me krijimtarinë e tij të frytshme ai la gjurmë të vecanta në koreografinë, regjinë televizive, kolazhin, fotografinë artistike, spektaklin, pikturën dhe vitet e tij të fundit i’a përkushtoi më shumë letërsisë bashkëkohore kosovare. Për rezultate të dalluara në këto fusha arti e kulture u nderua me shumë mirënjohje, diploma e shpërblime, nga të cilat 11 cmime ndërkombëtare. Shkëlzen Zhubi ishte një shpirt i pandalshëm krijues dhe fanatik i punës i cili mencurisht e shfrytëzoi edhe kohën, por edhe atomin e fundit të energjisë së tij pozitive dhe krijuese për të bërë vepër që e karakterizojnë atë si krijues. Me vdekjen e tij në moshën 60 vjecare kultura kosovare në përgjithësi pësoi një humbje të madhe.
Krijimtaria Artistike
Qysh në rininë e hershme ai kishte etje të zjarrtë për art, së pari duke filluar me vija të thjeshta e më vonë duke kaluar deri te skicat dhe punimet e formave të ndryshme si: vinjeta, karikatura e tjera. Punimet e tij të para u botuan në vitin 1957 në gazetën “Pioneri” të emëruara “Vinjetat” duke vazhduar me vite me rradhë të botohen në revistat më të njohura si: “Rilindja” ,”Zani I rinise” etj. Në punimet e tij ai pasqyronte dëshirën në përgjithësi që kishe për artin duke u bazuar në ndjenjën që ai posedonte në atë moment. Në vitin 1959 u botua vjersha e tij e parë “Sofra ime” në revistën “Jeta e re”.
Mësues I dalluar
Në shtator të vitit 1957 u pranua si mësues në Molliq afër Gjakovës në shkollën “Ganimete Tërbeshi”. Duke u treguar shumë i suksesshëm në punën e tij, sukseset e tij u dalluan në aftësitë e tij për të organizuar ekspozitën e parë në shkollë, organizoi gjithashtu shëtitje të ndryshme të cilat nuk ishin pjesë e agjendës shkollore mëparë. Në Ponoshec punoi si arsimtar i Edukatës Fizike, Politeknikës dhe Artit figurativ për të kaluar më pas në pozitë më të lartë, atë të drejtorit të shkollës. Në një intervistë në vitin 1959 Shkëlzen Zhubi shpalosi qëllimin kryesor që kishte për rolin e tij në këtë shkollë, të zhdukte botëkuptimet e prapambetura të nxënësve në atë kohë duke organizuar programe argëtuese dhe aktivitete të ndryshme. Hap pas hapi duke korrur suksese të panumërta ai mori qmimin “Mësusesi më I dalluar në komunën e Gjakovës” në vitin 1958.
Grupi muzikor “Pesë të njohurit”
Pesë të rinj të talentuar morën iniciativën të formonin një grup muzikor i këngëve të lehta shqipe të cilën e emërtuan “Pesë të njohurit” ku mernin pjesë: Avni dhe Shani Gjeravina, Ramiz Malazogu, Shkëlzen Zhubi dhe Rauf Dhomi. Ata ekzekutuan me: hamonikë, saksafon, buri, kitarë dhe tupan. Anë e mbanë Gjakovës grupi i tyre njihej duke qenë kështu pjesë e shkollave të ndryshme, shtëpive kulturore dhe duke organizuar ballo të ndryshme. “Pesëshi i të rinjëve të Gjakovës” u njoh në Gjakovë dhe në qytete tjera për atmosferën që krijonin duke i argëtuar të rinjët.
Mësime të vyera a fjalë shpirtërishte të folura në mësonjëtoren shqipe të çupave në Korçë (1896)
Mësime të vyera a fjalë shpirtërishte të folura në mësonjëtoren shqipe të çupave në Korçë (1896) libër nga Teuta Toska (përgat. e transl.), David Hosaflook (red.) Botuar në Tiranë nga "Vernon", në vitin 2017, faqe 138.
Shkelzen Zhubi
Koreograf dhe valltar
Në vitin 1964 u pranua si valltar profesionist i ansamblit kombëtar të këngëve dhe valleve“ Shota” në Prishtinë. Në fillim ai luante 2-3 lojë si fillestar, por më pas loja e tij impozante e mahniti koreografin e tij Sllavko Kvasnevski dhe lojtarët e tjerë të ansamblit “Shota”. U dallua sidomos në vallën e “Rugovës”.Në një intervistë për suksesin e tij ai pohoi se: “ Vullneti i fortë i hap edhe dyert e hekurta”. Muajt e fundit të vitit 1967 ai ishte ushtrues detyre i drejtorit të ansamblit “Shota”, kurse në vitin 1968 ishte mori postin e drejtorit të ansamblit “Shota”në Prishtinë. Në kuadër të këtij ansambli ata morën pjesë në shumë shtete si: Austri, Turqi, Cekosllovaki, Francë etj, ku shpalosën programin e tyre të begatshëm me vlera kombëtare.Në vitin 1973 kur tashmë ai njihej anë e mbanë si një koreograf i palodhshëm i cili shpaloste punën e tij në të gjitha organizimet vendore dhe ndërkombëtare, Shkëlzen Zhubi nuk hezitoi për të dhënë kontributin e tij për Shoqërinë Kulturore Artisitike “Xheladin Zeqiri” nga Tetova të cilët nën udhëheqjen e koreografit të njohur tashmë morën pjesë në Bursë tëTurqis në një festival me karakter ndërkombëtarë të folklorit. Si koreograf gjithashtu punoi me ansamblin “Bajram Curri” në Prishtinë, si dhe me ansamblin e pionierëve “Mazllom Këpuska” në Gjakovë ku puna e tyre e palodhshme u shpërblye me vendin e parë në ish-Jugosllavi.Pjesa më e madhe e shoqërive të cilat kanë qenë të përgatitura nga Shkëlzen Zhubi janë paraqitur në festivale me karakter federativ, ballkanik e botëror.
Jeta studentore
Ndër ëndërrat e tij të shumta ishte edhe kamera, prandaj ai nga viti 1968- 1971 kreu studimet në Bratisllavë të Cekosllovakisë ku ishte ndër studentët me prirje të vecantë në gjeneratën e tij. Duke qenë se ai fitoi bursë si një fotograf me kualifikime të larta studimet e tij u mundësuan të përfundonin brenda dy viteve. Për shkak se ishte pjesë e ansamblit “Shota” ai u interesua për katedrën e kameramanëve duke pasur dëshirë të ishte gjithmonë pjesë e kuadrave televizive dhe filmave. Ai përfundoi si asistent i kamerës televizive dhe kameraman filmash e televizioni në Cekosllovaki. Në“Galerinë e madhe” të Bratisllavës në Cekosllovaki Shkëlzen Zhubi ishte pjesë e ekspozitës e fotoskenave “Dy të njohur dhe një talent” si një talent nga Kosova dhe student i dalluar në Akademinë e Arteve të Bukura së bashku me inxhinierin e arkitekturës Tibor Luzhinskin dhe profesorin kamerman Vlladisllav Shtricin të personifikuar si dy të njohurit. Kjo ekspozitë qëndroi e hapur për rreth 10 ditë dhe u vizitua prej rreth 12.000 vizitorësh. Më pas ekspozita u hap edhe në Dubrovnik, Prishtinë, Gjakovë, Prizen, Pejë dhe Mitrovicë. Kjo ekspozitë pati suksese të panumërta si në trevat e Kosovës gjithashtu edhe në mbarë botën. Fitoi shpërblime në Cekosllovaki, Stokholm dhe Vienë. Për merita kualitative artistike evropiane u nderua me cmimin “Shigjeta e rinisë” nga Shoqata e studentëve të Universitetit të Stokholmit në vitin 1969, ndërsa në vitin 1970 kur ekspozita u hap në Pragë edhe aty u shpërblye me “Ordenin e Frorit” nga presidenti i atëhershëm Ludvig Sloboda. Kryeredaktorja e revistës “Ekspres” në Bratisllavë J.Maria shkroi për ekspozitën duke e emëruar atë si “Edhe një sukses tjetër i z.Zhubit”. Me insistimin e profesorit të njohur Tibor Luzhinskin kjo ekspozitë mori emrin si “ Tre të njohurit” ku Shkëlzen Zhubi arriti famën e profesorëve të tij. Kolazhisti i pare Kosovar Shkëlzen Zhubi njihej si një njeri i gjithëanshëm i cili asnjëherë nuk rreshti për të ndjekur ëndërrat e tij. Kësaj radhe ai hapi ekspozitën e tij personale të cilën e quajti “KO 3-2” e cila ngërthen gërshetime të komponimeve dhe kontrasteve të shprehura me një mjeshtëri të rrallë, përmes tridhjetë punimeve me foto-kolazh, të cilat si temë bazë e kishin njeriun në përgjithësi, virtytet dhe jetën e tij në vecanti. Zhubi është munduar përmes këtyre fotokolazheve të pasqyroj jetën e njerëzve në atë kohë duke dominuar karakteristikat e shqiptarëve si: traditat, mikëpritja, burrëria, besa, nderi e bujaria.