cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Renaissance World Tour
Përmbledhje
Akti tjetër, Opulence, ka një temë ushtrie. Ky seksion fillon me " Formation ", i cili pasohet nga " Diva ", duke iu referuar kërcimit viral të reperit Lil Uzi Vert në TikTok dhe " Run the World (Girls) " në rampën e skenës B. Ajo performon me pas "My Power" për të performuar " Black Parade ". Duke mbetur në tank, ajo më pas kryen " Savage (Remix) " dhe " Partition ", pas së cilës tanku largohet nga skena, duke mbyllur seksionin. Duke filluar me shfaqjen e Parisit të 26 majit 2023, Blue Ivy filloi t'i bashkohej Beyoncé në skenë për të kryer koreografi për "My Power" dhe "Black Parade".
Pas një interludi hapjeje Anointed me temën e kishës, Beyonce del nga kupola me një mantel krejt të bardhë që goditet nga drita ultravjollcë për të zbuluar një model shumëngjyrësh që duket si xham me ngjyra, i cili më pas hiqet për shfaqjen e "Church Girl". " Get Me Bodied " dhe " Before I Let Go ". Vokalistët mbështetës dhe kërcimtarët shfaqen në skenë për të shoqëruar " Rather Die Young ". Beyoncé fillon të performojë " Love on Top ", duke kënduar dy çelësat e fundit që ndryshon një kapela së bashku me audiencën, përpara se të numërojë në " Crazy in Love ", gjatë së cilës kërcimtarët janë të veshur me bluza të bardha dhe xhinse, duke rikrijuar veshjen e Beyoncé nga video muzikore.
Pasi kori performon " Love Hangover " si një interlud, Beyoncé kthehet për të kryer një akt me temë nënujore. Kjo pjese e turneut ka nje top te madh diskoje i cili varet mbi turme. Beyoncé shfaqet brenda një guaskë molusku, që të kujton Lindjen e Venusit të Botticelli -t, me një kostum trupore Loewe të mahnitshem. Ajo performon "Plastic Off The Sofa" dhe një përzierje të "Virgo's Groove" me " Naughty Girl ", gjatë së cilës Beyoncé përfshin gjithashtu fragmente të një numri të këngëve të saj R&B, duke përfshirë " Say My Name " dhe " Dance for You ". “Move” shfaqet në skenën B me një koreografi së bashku me kërcimtarët e saj. Gjatë "Heated", krahët robotikë kthehen duke mbajtur freskuese dore, ashtu si edhe Beyoncé, duke u fryrë nga ato dhe duke qëndruar në një rreth mikrofonësh. Më pas ajo del nga skena ndërsa Les Twins më pas kryejnë një pushim kërcimi në "Already".
Si ekskluzive e natës së hapjes në datën e 10 majit 2023 në Stokholm, Beyoncé më pas performoi një seksion të veçantë me temë provokacioni që përfshinte "Thique", "All Up in Your Mind" dhe " Drunk in Love ". Performanca "Thique" u shoqërua nga një tullumbace fryrese e madhe ne formen e gjoksit dhe nderthuri një pjese te kenges " Toxic " si një mbeshtetje për Britney Spears, ndërsa performanca "Drunk in Love" përfshinte fishekzjarre dhe kërcime joshëse, dhe përfundoi me ngritjen e Beyonce mbi skenen B në një kullë te motorizuar.
Beyonce kthehet e ulur sipër një manekini kali me shkëlqim të përmasave reale e veshur me një fustan argjendi me shkëlqim për të interpretuar "Summer Renaissance" si Mbyllje. Kali ngrihet mbi turmë dhe Beyoncé fluturon, ndërsa letra argjendi lëshohet në stadium. Më pas ajo falënderon turmën dhe del nga skena ndërsa ekranit i mbetet një foto e nënës së saj Tina dhe kushëririt të saj Jonny, një frymëzim kryesor pas tingujve Black, queer të albumit " Renaissance ".
Parashitje
Para-shitja e parë në Mbretërinë e Bashkuar më 2 shkurt, e cila ishte ekskluzive për klientët O2, u prit me kërkesë "dërrmuese" dhe shkaktoi prishjen e faqes së internetit të Prioritetit O2. Mbi 200,000 njerëz po përpiqeshin të blinin bileta për një nga datat e Londrës, nga të cilat më pak se 7,000 ishin në dispozicion. Pasi fansat treguan pakenaqesite e tyre dhe bene qe "O2 Priority" te behej trending ne Twitter, O2 lëshoi një falje duke pranuar "kërkesën e madhe" dhe duke i siguruar fansat se po punojnë për të zgjidhur problemin.
Një para-shitje më 3 shkurt, e organizuar nga Live Nation, pa mbi 3 milionë njerëz që përpiqeshin të merrnin bileta për takime në Mbreterine e Bashkuar, Francë, Suedi dhe Poloni, gjë që shkaktoi mosfunksionimin e Ticketmaster. Në minutat e para të para-shitjes së dytë në Mbretërinë e Bashkuar, mbi 400,000 njerëz u bashkuan në radhën e një prej shfaqjeve në Londër, e cila më pas u shtri në mbi 800,000 njerëz. Më shumë se 600,000 njerëz ishin në radhë për biletat për shfaqjen e Edinburgut. Çmimet e dhomave të hotelit u rritën në Edinburg për datën e koncertit, me çmimin e një dhome hoteli u rrit me më shumë se 360%. Në Francë, mbi 260,000 njerëz po përpiqeshin të blinin bileta për shfaqjen e Parisit.
Shitje e pergjithshme
Miliona njerëz po përpiqeshin të merrnin bileta pas shitjes së përgjithshme në Mbreterine e Bashkuar, duke bërë që faqja e Ticketmaster të mbyllej për shkak të kërkesës "të pabesueshme". Pasi më shumë se 370,000 njerëz ranë në radhë për secilën nga dy shfaqet në Londër, u shtua një datë e tretë. Data e tretë në Londër pa gjysmë milioni njerëz në radhë për bileta, duke çuar në shtimin e një date të katërt. Data e katërt pa gjysmë milioni njerëz të tjerë që iu bashkuan radhës, duke çuar në shtimin e një takimi të pestë. Më shumë se 90% e hoteleve në afërsi të stadiumit të Tottenham Hotspur janë rezervuar për datat e shfaqjeve të Beyoncé, dhe çmimi i dhomave të hoteleve në Sunderland u rrit me pothuajse 600% për natën e koncertit të Beyoncé.
Shfaqjet e Beyonce në Paris dhe Marsejë u shitën brenda pak minutash, me qindra mijëra fansa që përpiqeshin të blinin bileta dhe faqja e Stade de France u mbyll. Martin d'Argenlieu i Stade Vélodrome tha se ata nuk kishin parë një kërkesë të tillë biletash për një dekadë. Shfaqje të tjera u shtuan në Amsterdam, Stokholm, dhe Varshavë për shkak të kërkesës së lartë për shfaqjet e para të shpallura në ato qytete.
Sipas Ticketmaster, kërkesa për bileta tejkaloi numrin e biletave të disponueshme me më shumë se 800% në Toronto, Chicago, East Rutherford, Summerfield, Atlanta, Inglewood dhe Houston, të gjitha shfaqjeve të tjera u shtuan si pasojë. Live Nation tha se, pavarësisht datave të reja të shtuara, shumica e fansave nuk do të mund të blejnë bileta: "Kërkesa tejkalon në mënyrë drastike disponueshmerine".
Filantropia
Biletat e turneut do t'u shpërndahen nismave të komunitetit lokal në qytete në mbarë SHBA-në.
Pritje kritike
Turneu mori vlerësime të mira nga kritikët, të cilët vlerësuan spektaklin e shfaqjes. Në një përmbledhje me pesë yje për The Guardian, Malcolm Jack e shpalli turneun "shfaqjen më të madhe pop në Tokë", duke shtyrë "argëtimin e drejtpërdrejtë të shekullit të 21-të një tjetër hap luksoz përpara". Në një përmbledhje tjetër me pesë yje, David Pollock i The Scotsman e përshkroi atë si "turnenë më thelbësore të koncerteve në stadium të shekullit të 21-të deri më tani" dhe një ndryshim të lojës për industrinë e muzikës. Neil McCormick, kritiku kryesor i muzikës për <i id="mwAXM">The Telegraph</i>, gjithashtu i dha shfaqjes 5 nga 5 yje, duke thënë se "Ne kemi parë shumë ekstravaganca multimediale rock dhe spektakolare pop të artit, por kjo ishte diçka tjetër: një fantashkencë. superklubi i shkallës së stadiumit, disko më i madh në universin e njohur", ndërkohë që lavdëron edhe "këngëtaren absurde të fuqishme Beyonce".
Barnatorja
parapamje| Barnatore (Farmaci), Tacuinum sanitatis casanatensis (shek. XIV) Farmacia është shkenca dhe teknika e përgatitjes, shpërndarjes dhe rishikimit të barnave si dhe ofrimit të shërbimeve shtesë klinike. Ajo ëhtë një profesion shëndetësor që lidh shkencat shëndetësore me shkencat farmaceutike e cila synon të sigurojë përdorimin e sigurt, efektiv dhe të volitshëm të barnave. Praktika profesionale aktualisht po bëhet më e orientuar klinikisht pasi shumica e ilaçeve prodhohen nga industritë farmaceutike. Bazuar në përcaktimin, barnatorja klasifikohet si një barnatore komunitare ose institucionale. Sigurimi i kujdesit të drejtpërdrejtë të pacientëve në komunitetin e barnatoreve institucionale konsiderohet barnatore klinike.
Renaissance World Tour
Pritje kritike
Kitty Empire e shpalli turneun një "masterclass", duke e përshkruar atë si një "ekstravaganzë afrofuturiste që përqafon LGBTQ+", që inkurajon pjesëmarrësit e koncertit të ndihen të gëzuar dhe të çliruar. Brittany Spanos e Rolling Stone e përshkroi atë si një "shfaqje një herë në jetë", duke vlerësuar performancën vokale të Beyonce dhe ndërveprimin me turmën. Në një përmbledhje për Evening Standard, Emma Loffhagen shkroi se turneu shtyn "kufijtë e teknologjisë së performancës së shekullit të 21-të", me inovacione duke përfshirë një fustan të ndjeshëm ndaj rrezeve ultravjollcë që ndryshon ngjyra, një kalë fluturues dhe krahë robotikë. Duke e përshkruar atë si "një nga performancat live më të pabesueshme në kujtimet e fundit", Alexis Jackson i Refinery29 vlerësoi dizajnin skenik "vizualisht mahnitës" dhe "të përpunuar" të turneut.
Barnatorja
Përmbledhje
Shtrirja e praktikës së farmacisë përfshin role më tradicionale siç janë kombinimi dhe shpërndarja e barnave, por që gjithashtu përfshin edhe shërbime më moderne në lidhje me kujdesin shëndetësor, përfshirë shërbimet klinike, rishikimin e barnave për sigurinë dhe prodhimtarinë dhe sigurimin e të dhënave për barnat. Prandaj, farmacistët janë ekspertë të terapisë së ilaçeve dhe janë profesionistët kryesorë të shëndetit që optimizojnë përdorimin e ilaçeve për përfitimin e pacientëve.
Renaissance World Tour
Lista e kengeve
"The Signboard" video introduction "Renaissance" interlude (containing elements of "Cuff It", "Energy", and "Break My Soul") "7/11" (Les Twins dance break) "Motherboard" interlude (containing elements of "Can You Feel It") "Opulence" interlude (containing elements of "No Angel", "Pure/Honey", and "Ghost") "Anointed" interlude (containing elements of "Yoncé" and "Family Feud") "Love Hangover" (background singers intermission) "Already" (Les Twins dance break) "Mind Control" interlude (containing elements of "Ghost", "Haunted", "Bootylicious", "Jumpin', Jumpin'", and "Single Ladies (Put a Ring on It)")
Barnatorja
Përmbledhje
Një institucion në të cilin praktikohet barnatorja (në kuptimin e parë), në Shqipëri quhet farmaci (ky term është më i zakonshëm edhe në Shtetet e Bashkuara) ose barnatore ose një kimist (i cili është më i zakonshëm në Britaninë e Madhe), ndërsa në Republikën e Kosovës dhe Maqedoninë Veriore quhet barnatore. Në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, barnatoret zakonisht shesin barna, por mund të shesin edhe sende të ndryshme si kozmetikë, pajisje zyre, lodra, produkte dhe revista për kujdesin e flokëve dhe herë pas here pije freskuese dhe sende ushqimore.
Në hulumtimin e saj për përbërës bimorë dhe kimikë, puna e farmacisë mund të konsiderohet si pararendëse e shkencave moderne të kimisë dhe farmakologjisë, qysh përpara formulimit të metodës shkencore.
Tibeti
Rajoni Autonom i Tibetit është një nga pesë rajonet autonome të Kinës, thjesht quhet Tibet, që është rajoni autonom nancional me kombësinë tibetiane si kryesore. Ai ndodhet në zonën kufitare jug-perëndimore të Kinës dhe në pjesën jug-perëndimore të rafshnaltës Çihaj-Tibet. Pjesët jugore dhe perëndimore e këtij rajoni kufizohen me Birmaninë, Indinë, Butanin, Sikimin dhe Nepalin. Vija kufitare e përgjithshme e tij zgjatet afro 4 mijë kilometra. Sipërfaqja e Tibetit është mbi 1 milion e 220 mijë kilometra katrore, duke zënë 12,8 % të sipërfaqes së përgjithme të Kinës.
Rajoni Autonom i Tibetit ndodhet mesatarisht 4 mijë metra mbi nivelin e detit, është pjesa kryesore e rafshnaltës Çinhaj-Ttibetit, quhet “çatia e botës”. Popullsia e përgjthshme e këtij rajoni është mbi 2 milionë e 600 mijë, ndër ta 2 milionë e 500 mijë janë banorë tibetianë, që zënë 96% të popullsisë së përgjithme të Tibetit. Tibeti ëshë një rajon me popullsinë më të vogël dhe përqindjen më të vogël të shpërndarjes së popullsisë në Kinë, mesatarisht është më pak se 2 veta në çdo kilometër katror. parapamje|Tibeti (kuq)
Historia dhe gjendja aktuale
Në mesin e shekullit 13-të, rajoni i Tibetit u përfshi zyrtarisht në hartën e Kinës dhe pas kësaj Tibeti ndodhet gjithmonë nën administrimin e qeverisë qendrore kineze, megjithëse u ndërruan disa dinasti dhe disa pushtete qendrore.
Pas formimit të saj në vitin 1644, Dinastia Qing administroi Tibetin me dorë akoma më të rreptë në mënyrë, që administrimi i pushtetit të Tibetit nga qeveria qendrore të ishte më ligjor dhe më sistematik. Në vitin 1727 dinastia Qing vendosi një ministër në Tibet, që në emër të qeverisë qendrore të kontrollonte administrimin lokal të Tibetit.
Në vitin 1949 u shpall Republika Popullore e Kinës. Në bazë të historisë dhe gjendjes aktuale të Tibetit qeveria qendrore vendosi të zbatonte kursin e çlirimit paqesor të Tibetit. Në përputhje me vullnetin e banorëve tibetianë, qeveria qendrore zbatoi në Tibet reformën demokratike, anulloi sistemin feudal të bujkrobërisë, si rezultat miliona bujkrobër dhe skllevër u çliruan dhe fituan lirinë personale, u bënë të zotët e shoqërisë së re. Pas disa vjet zhvillimesh stable, në shtator të vitit 1965 u formua zyrtarisht Rajoni Autonom i Tibetit.
Fakte të përgjithshme
Rajoni Autonom i Tibetit është një rajon ku përqëndrohen më shumë banorë tibetianë në Kinë, domethënë 45% të popullsisë së përgjithshme të banorëve tibetianë. Përveç kombësisë tibetiane, në Rajonin Autonom të Tibetit banojnë edhe kombësia Mënba, kombësia Luoba, kombësia hane, kombësia Hui etj., si dhe banorët Deng dhe banorët Xiarba etj.
Kombësia tibetiane
Kombësia Tibetiane është kombësia kryesore e Tibetit. Gjuha e saj i përket degës së gjuhës tibetiano-birmaneze të familjes gjuhësore han-tibetiane. Kombësia tibetiane merret kryesisht me bujqësi e blegtori, qytetarët tibetianë merren kryesisht me zejtari, industri dhe tregti.
Banorët tibetianë besojnë budizmin tibetian. Ata janë entuziastë e të hapur dhe janë të aftë të këndojnë e të kërcejnë. Këngët tibetiane janë tingëlluese e të bukura, kur interpretohen, shoqërohen edhe me valle. Banorët tibetianë vishen me këmishë me mëngë të gjata prej pëlhure ose mëndafshi, burrat jashtë vishen me dolloma të gjata e të gjera, kurse femrat jashtë vishen me dolloma pa mëngë dhe e lidhin mesin me shirit. Në zona të ndryshme veshjet e tyre ndryshojnë. Ushqimet e tyre kryesore janë ushqimi prej mjelli të thekrit ose mjelli të bizeles së pjekur. Banorëve tibetianë u pëlqejnë shumë çaji me gjalp, çaj me qumësht, raki prej thekri, mish dele dhe mish qingji. Në kohën e lashtë banorët, që jetonin në rafshnaltën e Tibetit, kur vdisnin varroseshin në tokë, kurse tani tek banorët tibetianë është e përhapur varrimi qiellor, varrimi kremationi dhe varrimi ujor.
Kombësia Mënba
Kombësia Mënba është një kombësi e lashtë, që banon në rafshnaltën e Tibetit, përqëndrohet kryesisht në zonën Mënyu në pjesën jugore të Rajonit Autonom të Tibetit, një pjesë prej tyre banojnë të shpërndarë në distriktet Motuo, Linzhi, Çuona etj. Mënba merret kryesisht me bujqësi, njëkohësisht edhe me blegtori, pylltari, gjueti dhe zejtari. Burrat e gratë e kombësisë Mënba vishen me dolloma të gjata me ngjyrë të kuqe, me qeleshe të verdhë ose të zezë; gratë zbukurohen me bylyzyk, vathë etj., kurse burrat vënë në brez shpatë. Burrat e gratë Mënba kanë qejf të pijnë raki dhe të thithin duhan. Ushqimet e tyre kryesore janë oriz, misër, elb etj. Shumica e tyre besojnë budizmin tibetian, kurse në disa zona ata besojnë shtrigësinë primitive. Zakonisht ata bëjnë varrim ujor, por bëjnë edhe varrim me dhe, varrim qiellor dhe varrim kremation.
Kombësia Luoba
Banorët Luoba banojnë kryesisht në zonën luoyu të pjesës jug-lindore të Rajonit Autonom të Tibetit. Kjo kombësi merret kryesisht me bujqësi, është e aftë për thurrjen e artikujve prej bambuje. Burrave u pëlqejnë jeleku i gjatë prej leshi, kapelet prej lëkurës së ariut etj, femrat vishen me këmishë me mëngë të ngushta dhe fund të ngushtë, kërcellin e këmbës e lidhin me një copë pëlhure të tërë. Ushqimet e tyre kryesore janë misër, njëkohëisht ata hanë edhe oriz dhe elb.
Industria
Në të kaluarën në Tibet kishte vetëm artizanat tradicional me qilime tibetiane, batanije prej leshi, përparse, qizme tibetiane, tase prej druri etj., nuk ekzistonte industria moderne. Pas çlirimit paqesor të Tibetit në vitin 1951, veçanërisht pas reformës demokratike në vitin 1959, industria filloi të zhvillohet me shpejtësi, tani janë formuar sektorët industrialë të energjisë motorike, metalurgjike, të qymyrgurit, të makinerive, të petro-kimisë, të materialeve të ndërtimit, të industrisë së pyjeve, të shkrepseve, të plastmasit, të tekstileve, të ushqimeve, të lëkurës, të letrës etj., shumica prej tyre janë ndërmarrje të vogla, që janë të shpërndara në qytetet Lhasa, Linzhi, Zhikaz etj. Në vitin 2003 vëllimi i realizuar i prodhimit të përgjithshëm industrial në Tibet u arrit 1 miliard e 800 milionë dollarë amerikanë. Pesha specifike e industrisë në ekonominë kombëtare të Tibetit ishte 15%. Në të ardhmen Tibeti do të zhvillojë aktivisht industrinë, do të rregullojë strukturën e prodhimit dhe do të përqëndrojë forcat në ndërtimet e çështjeve të mineralëve, të ekonomisë pyjore dhe të produkteve blegtorale, do të forcojë modifikimin teknologjik të ndërmarrjeve industriale, që të rritet pesha specifike e vëllimit industrial në vëllimin e përgjithshëm të prodhimit kombëtar.
Bujqësia
Në prodhimin bujqësor të Tibetit bujqësia dhe blegtoria zhvillohen paralelisht, të cilat kanë karakteristika të veçanta bujqësore me klimë të ftohtë të rafshnaltës dhe dallime rajonale dhe vertikale. Në Tibet kulturat bujqësore mbillen kryesisht në zonat e luginave me kushte natyrore relativisht të mira, por llojet e kulturave nuk janë të shumta, kryesisht janë thekër, pastaj edhe grur, lakër vajdhënëse dhe bizele, si dhe pak oriz, misër. Ndër to thekër mbillet në sipërfaqe të mëdha në zonat 2500-4500 metra mbi nivelin e detit, sepse ajo është rezistente ndaj të ftohtit.
Blegtoria
Blegtoria është degë kryesore e ekonomisë bujqësore të Tibetit, ka histori të lashtë dhe ka rezervë të madhe zhvillimi. Në gjithë Rajonin Autonom të Tibetit ka afro 82 milionë hektarë kullota natyrore, ndër to 56 milionë hektarë janë të shfrytëzueshme, shifër kjo që përbën një të pestat e asaj të gjithë vendit, pra Tibeti është një nga pesë zonat e mëdha blegtorale të Kinës. Kullotat e gjithë Rajonit Autonom janë ndarë në shumë tipe, mbi 90% të tyre janë stepa të maleve të larta me barëra të vlerës së lartë. Blegtoria e Tibetit përbën 60% të vëllimit të përgjithshëm të bujqësisë. Bagëtitë e Tibetit janë kryesisht jak, dele tibetiane dhe dhi tibetiane, ndër to më shumë janë jak. Jaku është një lloj race e veçantë në rafshnaltë, ka veçori rezistente ndaj të ftohtit, ndaj oksigjenit të pakët dhe ka qejf të ftohtin dhe lagështirë, pra quhet “anija e rafshnaltës”. Jaku ka prodhim të lartë të mishit dhe të qumështit, përdoret edhe si mjet transporti. Delja tibetiane ka veçori rezistecën ndaj të ftohtit të madh dhe thatësirës, ka efekt të lartë ekonomik.
Pylltaria
Sipërfaqja pyjore në Tibet është rreth 6,3 milionë hektarë, duke zënë 5% të sipërfaqjes së përgjithshme të Rajonit Autonom, shifër kjo shumë më e ulët se niveli mesatar i Kinës. Por rezervat drusore të gjithë Rajonit Autonom i kalojnë të 1,4 miliardë metrat kub, duke zënë vendin e dytë në Kinë, pra Tibeti është bazë shumë e rëndësishme e rezervimit në Kinë. Burimet pyjore të gjithë Rajonit Autonom përqëndrohen në rrjedhën e mesme e të poshtme të lumit Jaluzanbujiang, në zonën Shannan dhe në luginat e pjesës lindore, janë kryesisht pyje orgjinale. Pyjet larshi me bredhin si kryesor janë rritur me shpejtësi në sipërfaqe të mëdha, të papara në botë.
Veprat në ndihmë të Tibetit
Tibeti që quhet “çatia e botës”, për shkaqe historike dhe natyrore, zhvillimi ekonomiko-shoqëror i tij ka qenë gjithnjë shumë i prapambetur. Në vitin 1994 qeveria qendrore kineze mbajti mbledhjen e tretë mbi punën e Tibetit, ku u përcaktuan 62 vepra në ndihmë të Tibetit, duke përfshirë ato të bujqësisë, blegtorisë, energjisë, të transportit, të postë-telekomunikacionit etj., investimet e përgjithshme të shtetit i kaluan të 4,86 miliardë yuanët. Tashmë këto vepra u ndërtuan dhe u vunë plotësisht në shfrytëzim. Duke nxitur zhvillimin e ekonomisë së Tibetit, këto 62 vepra të ndihmës së Tibetit kanë ndryshuar edhe jetën e zakonet e banorëve të rafshanaltës, që nuk kishin ndryshuar aspak gjatë mijërave vjetëve. Sot në kryeqendër të Rajonit Autonom të Tibetit – Lhasa, banorët e Lhasas mund të shikojnë shumë programe televizive në shumë kanale; Në rrjedhët e tre lumenjve të lindjes së Tibetit shfrytëzimi kompleks i tokave të lëna djerë dhe shëndrrimi i tyre në oaze të gjerbra të jetës; në pjesën jugore të Tibetit ndërtesa të larta të shkollave janë ngritur në vend të ndërtesave njëkatshe, fëmijët e fshatarëve duke marrë me vete ëndrren e paraardhësve të tyre hynë në klasa të gjera e të ndritura; Sheshi i Pallatit Budara, i shtruar me gurë graniti, ku valviten gjatë gjithë vitit flamuj shumëngjyrësh dhe lëvizin vizitorë të shumtë, është bërë dritare e demonstrimit të bukurisë së rafshnaltës së Tibetit para botës.
Liqeni Namucuo
Në gjuhën tibetiane liqeni quhet “cuo”. Në Tibet numërohen mbi 1500 liqene të mëdha dhe të vogla me sipërfaqen e përgjithshme prej 240 kilometrash katrore, duke zënë një të tretën e sipërfaqes së përgjithshme të liqeneve të Kinës. Liqenet e rafshnaltës janë jo vetëm me sipërfaqe relativisht të madhe, por edhe janë shumë të thella, prandaj rezervat ujore të Tibetit janë të mëdha. Liqeni më i madh i Tibetit është Namucuo. Në gjuhën tibetiane “Namucuo” do të thotë “liqeni qiellor” ose “liqeni i shenjtë”, që është vendi i shenjtë i famshëm i budizmit tibetian. Ai ndodhet në mes të distriktit Dangxun të qytetit Lhasa dhe distriktit Bango të qarkut Naqu. Në jug-lindjen e këtij liqeni ngrihet maja kryesore e lartë e vargmaleve Nianqingdangula, të mbuluara gjithmonë me dëborë, kurse në veri ai lidhet me kodrat e rafshnaltës, rreth liqenit shtrihen stepa të gjera, “liqeni qiellor” si një pasqyrë kolosale në stepën e madhe të Tibetit verior. Qielli i kaltër, liqeni me ngjyrë të gjelbërt, dëbora e bardhë, barërat jeshile, çadrat prej leshi të blegtorëve dhe lulet e larmishme të stepës janë të gërshetuara duke formuar një tabllo madhështore të mrekullueshme të natyrës.
parapamje|250px|Pallati Budara, pallati ku qëndronin [[Dalai Lama|Dalai Lamë-t]]
Pallati Budara
Pallati Budara në malin veri-perëndimor të qytetit Lhasa, kryeqendër të Rajonit Autonom të Tibetit, është korpusi më i madh i pallateve me nivelin më të lartë mbi nivelin e detit në botë. Ai filloi të ndërtohej në shekullin e 7-të të erës sonë. Ai është 13 katësh me mbi një mijë dhoma, duke zënë një sipërfaqe prej 41 hektarë tokë. Të gjitha ndërtesat u ndërtuan me granit. Brenda këtij pallati kanë kullat për vendosjen e trupave të Dalej Lamave të kohëve të ndryshme, pallate të kullave dhe pallate të tjera. Çdo kullë, ku vendoset trupi i Dalej Lamas, është ilustruar me ar dhe i zbukuruar me margaritar etj. Kulla më e madhe është ajo e Dalej Lamas së pestë, 14,85 metra e lartë, e cila u lye me 119 mijë liang ar (liang është njësi e vjetër e peshës kineze, një liang=31,25 gramë) dhe u zbukurua me mbi 4 mijë kokra margaritarë, si dhe shumë sende të çmuara të panumërta. Dalej Lama jeton, punon dhe kryen çështje fetare në pallatin Budara. Dhoma e fjetjes së tij është në katin më të lartë të pallatit, për arsye se ajo ndriçohet gjithë ditën nga dielli, prandaj quhet pallati i rrezeve të diellit. Në vitin 1961, pallati Budara u caktua nga qeveria qendrore e Kinës si pika kryesore e monumenteve kulturore, e mbrojtur nga shteti, ai ruhet e restaurohet me fondin e posaçëm, që ofrohet çdo vit nga shteti. Nga pranvera e vitit 1989 e deri në verën e vitit 1994, shteti hodhi prapë 53 milionë yuanë për restaurimin e gjithanshëm të pallatit Budara, që ai të bëhet më i ndritur.
Tempulli Dazhao dhe rruga Baguo
Tempulli Dazhao në qendër të qytetit Lhasa u ndërtua, në vitin 674 të erës sonë, me qëllim pritjen e princeshës së dinastisë Dang, Vençën, për në Tibet nga mbreti i Tibetit Songzanganbu me rastin e martesës së tyre. Në këtë tempull ka pallat budist dhe ndërtesa të tjera. Pallati budist 4 katsh me çatinë me tjegulla të lyera me ar është madhështor dhe i ndritur, i ndërtuar me stilin e dinastisë Dang dhe njëkohësisht edhe me karakteristika të arteve arkitektorale të Nepalit dhe të Indisë. Në qendër të pallatit u vendos skulptura sa madhësia e Sakiamunit në moshën 12 vjeç, prej bronxi dhe e lyer me ar, e sjellë nga princesha Vençën nga kryeqyteti Çanan. Në koridoret e pallatit e tempullit u pikturuan pamjet madhështore të hyrjes së princeshës Vençën në Tibet dhe afresku i tipit tibetian imitilogjive, që është afro një mijë metra i gjatë me figura shumë të gjalla. Në rrugën Baguo, afër tempullit Dazhao, janë hapur njëri pas tjetrit dyqane të vogla të tregtarëve vendorë, të Nepalit dhe të Indisë, ku shiten punime të ndryshme karakteristike artizanale. Fenomeni më tërheqës është që njerëzit besimtarë, radhiten gjatë rrugës, duke u përkulur me gjithë trupin e kokën për dhe duke u avancuar përpara. Kjo është formma më e lartë e faljes lamaiste, që tregon besnikërinë e tyre të pakufishme ndaj budizmit. Këtu vijnë për t’u falur shumë njerëz nga krahina të tjera të largta, vijnë edhe qytetarë vendas. Çdo mëngjës herët rreth tempullit Dazhao ata përkuleshin afro gjysmë orë dhe pastaj kthehen në shtëpi për të ndërruar veshje e për të pastruar duart, pasi të hanë mëngjesin, ata shkojnë në punë. Njerëzit e krahinave të brendshme të vendit stërviten me ushtrime Taigji etj. edhe përkulja e trupit dhe e kokës është si një ushtrim fizik. Por, megjithatë, përkulja e kokës është ende një aktivitet fetar, por sikur ka përfshirë edhe përmbajtje të reja, është bërë një formë speciale e jetës së qytetarëve të Lhasës me ngjyrë të veçantë.
Tempulli Zashilunbu
Tempulli Zashilunbu është tempulli më i madh i sektit të Verdhë të budizmit në Tibetin e prapshëm, ka një histori mbi 500-vjeçare. Ai është qendra e veprimeve fetare e aktiviteteve politike të Bançan Lamas. Ai u ndërtua në shpatet e malit, ka mbi 50 pallate fetare dhe mbi 200 dhoma. Ndër to pallati i budës Maitreya është 30 metra i lartë, ka 5 kate sallash, ku vendoset busti i budës 26,2 metra i lartë. Ky bust u derdh me 6700 liang ar dhe mbi 115 mijë kile tunxi. Në bust janë zbukuruar mbi 1400 kokra diamant, margaritar, gurë të çmuar etj.
Arsimi në Tibet
Kina zbaton arsimin falas në Tibet, domethënë të gjitha shpenzimet e një nxënësi që nga shkolla fillore dhe deri në shkollë të lartë, i përballon shteti. Kjo politikë e privilegjuar zbatohet vetëm në Tibetin e Kinës. Në Tibetin e vjetër nuk kishte patur asnjë shkollë dhe as bëhej fjalë për universitet, kurse tani në Tibet ka 4 universitete. Për të ndihmuar Tibetin në zhvillimin e arsimit, qysh nga viti 1985 qeveria qendrore kineze ka hapur në krahina të brendshme kurse (shkolla) tibetiane, duke përgatitur për Tibetin afro 10 mijë të diplomuar të shkollave të larta, të mesme e fillore. Veshjet, ushqimet, banimet dhe shpenzimet mësimore të tyre i përballon shteti. Deri në fund të vitit 2003, në Tibet numërohen 1011 shkolla të tipeve të ndryshme dhe 2020 pika të mësimdhënies, ku studiojnë 453,4 mijë nxënës e studentë, përqindja e hyrjes në shkollë të nxënësve të moshës shkollore arriti në 91,8%; përqindja e analfabetizmit u ul nën 30%. Qysh nga viti 1992, kur filloi të ngrihet në Tibet “vepra e shpresës” me qëllim të ndihmës së fëmijëve të moshës shkollore në zona të varfra, në Tibet janë hapur mbi 180 “shkolla fillore të shpresës”, ku 36 mijë nxënës morën ndihmën monetare.
Feja në Tibetë
parapamje|Murgj budistë
Budizmi tibetian dhe lamatempuj
Budizmi tibetian, që është përhapur në Tibet, Mongolinë e Brendshme të Kinës, quhet nga populli “lamaizmi”, është feja budiste me ngjyrat lokale tibetiane dhe e shkrirë nga fetë e lashta vendase me ato të hyra nga India e lashtë dhe nga krahinat e brendshme të Kinës. Për shkak të ndikimeve të budizmit të kombësisë Hane të Kinës dhe të budizmit indian, shumica e tempujve të budizmit tibetian kanë marrë formën e pallateve të kombësisë Hane dhe mbi këtë bazë janë zhvilluar edhe më tej, pra janë në përgjithësi madhështore me kollona të larta e të pikturuara bukur e me finesë. Si pallati Potala, lamatempulli Zepën në Lhasa dhe tempulli Tar në Çinhaj e të tjera janë veprat e mrekullueshme të arkitekturës së lashtë. Përsa i përket strukturës së lamatempullit në Tibet, ai përbëhet zakonisht nga “Zalun” - Instituti budist, “Lakang” – salla budiste, kulla e shpirtit, ku vendoset trupi i budës së gjallë, koridori i rrotullimit të shkrimeve të shenjta, drejtoria e budës së gjallë, banesa e lamas dhe kulla e lamas, ku vendoset trupi i lamas pas vdekjes. Kurse “Zalun”, që shërben për leximin e shkrimeve të shenjta nga murgjet dhe ku vendoset busti i budës, dhe “Lakang” janë ndërtesat kryesore të gjithë lamtempullit, që janë të larta dhe ndodhen në qendër të lamatempullit. Në kontrast të qartë me to janë ndërtesat e tjera rreth e përqark, veçanërisht ato mijëra banesa të ulëta të lamave. Sallat e leximit të shkrimeve të shenjta mund të nxënë një mijë deri në disa mijë lama për lexime në të njëjtën kohë.
Në tempujt tibetianë mbizotërojnë edhe ngjyra misterioze të budizmit tibetian. Sallat e pallateve janë zakonisht të larta e të mëdha, ku valviten shumë flamuj shumë ngjyrëshe, në kollonat e pallateve janë varur shumë sixhade të ngjyrave të larmishme, por me rreze të errëta. Muret e tempulit janë lyer me ngjyrë të kuqe dhe mbi mure përdoren shirita të bardha ose me ngjyrë kafe; kurse salla e shkrimeve të shenjta dhe kulla janë lyer me të bardhë, në muret e bardha përdoren korniza të zeza të dritareve, këto ngjyra theksojnë misterizmin.
Zakonet fetare të banorëve tibetianë
Banorët tibetianë gëzojnë lirinë e plotë të besimeve fetare. Në Rajonin Autonom të Tibetit shumica e banorëve të kombësisë tibetiane, të kombësive Mënba, Luoba dhe Nasi besojnë budizmin tibetiaan. Njëkohësisht edhe shumë banorë besojnë islamizmin dhe kristianizmin. Tani në gjithë Rajonin Autonom të Tibetit ka mbi 1700 terrene të aktiviteteve të budizmit tibetian me afro 46 mijë murgje e mugeshë; 4 xhami me afro 3 mijë besimtarë myslimanë; një kishë kristiane me rreth 700 besimtarë. Të gjitha aktivitetet fetare zhvillohen normalisht, kërkesat fetare të besimtarëve janë plotësuar plotësisht dhe liria e tyre e besimit fetar është respektuar.
Doket e zakonet e banorëve tibetianë janë respektuar dhe mbrojtur. Banorët e kombësisë tibetiane dhe të pakicave të tjera kombëtare kanë të drejtat dhe lirinë e tyre të jetës dhe të zhvillimit të aktiviteteve shoqërore sipas dokeve e zakoneve të veta. Krahas ruajtjes së stileve e formave tradicionale të veshjeve, ushqimeve dhe banesave të kombësive, ata kanë adoptuar edhe disa doke e zakone të reja në veshje, ushqime, banesa, udhëtim, martesë, varrim etj, që demonstrojnë jetën e shëndetshme të qytetërimit modern. Në Rajonin Autonom të Tibetit janë ruajtur dhe trashëguar disa festa tradicionale, si Viti i Ri sipas kalendarit tibtian, festa Sagëdava, festa Vangguo, festa Xueton etj. si dhe shumë festime fetare të tempujve, njëkohësisht shumë festa e festime të reja të Kinës dhe të botës.
Skulptura prej mjelli me gjalp
Arti i skulpturës me mjell e gjalp demonstron përmbajtje shumë të gjera, duke përfshirë tregime budiste, tregimet e Sakiamunit, tregime historike, gojëdhëna, etj. Format e saj janë të shumta dhe ajo ka nivel të lartë artistik, që demonstron figura të ndryshme si të gjalla, si hëna, dielli, yje, lule, pemë, barëra, shpendë e kafshë, pagoda, kulla, buda të ndryshme, funksionarë civilë e oficerë ushtarakë dhe shumë të tjera.
Skulptura prej mjelli gjalp ndahet në dy lloje të mëdha, si ajo e mesme dhe e vogël për falje para budave dhe ajo e madhe për soditje. Të voglat, shërbejnë për falje para budave, ato përpunohen me kujdes në figura të sakta e të gjalla, si dhe me ngjyra të larmishme. Edhe llojet e tyre janë të shumta, si ato të gëzueshme, të mbarësisë, të festimeve etj. Zakonisht figurat skulpturore për falje vendosen dhjetra ose qindra së bashku, duke formuar një stil të veçantë interesant.
Opera e Tibetit
Opera e Tibetit në gjuhën tibetiane quhet “Agjilam”, shkurtimisht “Lam”, që do të thotë “motra shenjtore”. Arti i operës së Tibetit ka një histori të lashtë. Ajo ka shumë fraksione. Ajo intepretohet në formë nacionale. 8 programet si “Princesha Ven Chëng”, “Princi Nosan” etj.janë bërë klasike. Opera e Tibetit interpretohet me motive të bukura, me maska e veshje të larmishme, njëkohësisht edhe në mënyrë legjendare. Të gjitha këto tregojnë bazën e fortë kulturore të operës së Tibetit. Opera e Tibetit është një art kompleks i interpretimit në formë koreografike dhe me përmbajtje tregimtare. Qysh nga shekulli i 15-të, murgu i fraksionit Gëju të budizmit Tang Dongjie përpunoi vetë tregimet e budizmit në operën koreografike dhe vetë drejtoi vënien në skenë në zona të ndryshme. Kjo qe forma fillestare e operës së Tibetit. Pas përpunimeve, pasurimit dhe ngritjes së saj nga shumë rapsodë, opera e Tibetit tashmë nuk është më orgjinale, ajo ka skenar, shfaqje koreografike, motive të caktuara të këndimit, grim, rroba e maska të ndryshme, shoqërim orkestral etj. pra është një art kompleks. Në Tibet shihen shumë trupa popullore të operës së Tibetit. Ato japin shfaqje kudo dhe në çdo kohë, si në sheshet e fshatrave me një çadër të madhe, ose me mushama. Shfaqjet e tyre i shikojnë me gëzim të madh shumë banorë të ardhur rreth e përqark, dhe janë shumë të mirëpritura prej tyre.
Tangka
Fjala Tangka është shqiptimi i fjalës tibetiane, që ka kuptim qëndismë ose piktura e bobinës me ngjyrë prej pëlhure, mëndafshi ose letre, dhe që është një lloj pikturash me karakteristika kulturore të Tibetit.
Për Tangka përdoret si material bazë pëlhura prej liri ose pëlhura e trashë, ose më i shtrenjtë mëndafshi. Thuhet se princesha Ven Chëng e dinastisë Dang kur hyri në Tibet, solli shumë teknologji të prodhimit, si të tekstileve etj, nga këto pëlhura të Tangkas mund të shohim se këto teknologji të prodhimit ishin përdorur dhe përhapur në atë kohë në Tibet. Lëndët e ngjyrave për Tangka janë lëndë minerale jo të tejdukshme dhe lëndë bimore, duke përzjerë me raport tutkallin e kafshës dhe lëngë tëmthi të kaut. Tangka e lyer me këtë recetë të ngjyrave dhe me klimën e thatë të rafshnaltës së Tibetit, qoftë pas qindra vjetëve, nuk ndryshon ngjyrën, ruan freskinë e ngjyrave si një vepër e re artsitike. Përmbajtjet e Tangkas janë shumë të gjera, por më shumë me përmbajtje fetare. Tangka është si një tabllo e zakoneve shoqërore.
Kizaru
Borsalino (ボルサリーノ Borusarīno) i njohur me nofkën e tij Kizaru (黄猿, që do të thotë "Majmuni i Verdhë") është personazh fiktiv në anime dhe manga One Piece, krijuar nga Eiichiro Oda. Ai është një admiral në Marinsat. Në japonisht, zëri i tij u bë nga Unshō Ishizuka (398-751) deri në vitin 2016. Në Funianimation, zëri i tij bëhet nga Ray Hurd.
Personaliteti
Ai është pothuajse gjithmonë i qetë, madje edhe gjatë betejës, me shumë pak që është në gjendje ta shkelë atë. Kur ai u qëllua nga një pirat i rastësishëm, ai nuk i kushtoi vëmendje dhe vazhdoi përpara me biznesin e tij, megjithëse ende sulmoi piratin. Ndonjëherë vërehet se diçka është "e frikshme" kur ai ballafaqohet me një kundërshtar të fuqishëm ose dikush lëshon një lëvizje të habitshme, por duke pasur parasysh tonin e tij të zërit dhe veprimet e tij më pas, këto deklarata shpesh mund të tingëllojnë të zymtë. Ai ka treguar një qëndrim të patrembur rreth piratëve jashtëzakonisht të fortë, duke përfshirë Silvers Rayleigh, Benn Beckman, dhe madje edhe Edward Newgate. Megjithëse Kizaru e njeh fuqinë e tij, ai ende ka tendencë të përpiqet të shkojë rreth tyre në mënyrë që të vazhdojë biznesin e tij, dhe në rastin e Mjekërrbardhit, ai tregoi asnjë hezitim në sulm ndaj perandorit. Edhe dekreti i Shanks për të dhënë fund Betejës së Marineford nuk e ndaloi Kizarun që të vazhdonte të kryente një sulm përfundimtar për të përfunduar Luffy. Ai gjithashtu mund të jetë shumë mospërfillës ndaj kundërshtarëve të dobët dhe atyre që lidhen me to, pasi ai tallet me Mjekërrbardhin për të mbledhur pas Luffy të dobët, të cilin ai dhe admiralët e tjerë kishin mundur me lehtësi.
Ndërsa ai bën punë të zellshme si një admiral, natyra e lehtë e Kizarut ndonjëherë mund të rezultojë në atë që të jetë dembel dhe i pakujdesshëm. Ai u bë vullnetar për t'u kujdesur për gjendjen e Fisnikut Botëror në Sabaody, sepse mendonte se do të ishte i shpejtë dhe relaksues dhe do të mërzitej kur Rayleigh do të paraqitej për t'u përballur me të. Ai gjithashtu nuk bëri asgjë, por qëndroi përreth kur Scratchmen Apoo sulmoi atë me "Combat Music" dhe u plagos rëndë si rezultat, edhe pse dëmtimet e tij u mohuan nga fuqia e tij e elementit (Logia). Ai mund të jetë mjaft absurd dhe i papërgjegjshëm, duke gjykuar nga fakti se ai sulmoi dy piratë të arratisur me një rreze kaq të fuqishme saqë rrëzoi një pemë të tërë Yarukiman Mangrove dhe se ai u përpoq të thërriste Sentomarun me një Den den Mushi të zi, që është përdoret vetëm për të kapur komunikimet. Sidoqoftë, Borsalino mund t'i marrë gjërat seriozisht siq shihet kur marinarët dëgjuan se Big Mom dhe Kaido po planifikonin të takoheshin, ai pyeti nëse duhet të merret me këtë situatë.
Aftësitë
Si një admiral, Kizaru ka komandën mbi mijëra ushtarë të rangut më të ulët se ai, statusi i tij është i dyti më i lartë brenda gjithë organizatës detare, pikërisht nën Admiralin e Flotës Sakazuki. Ai gjithashtu ka fuqinë për të nisur një Buster Call në çdo ishull që ai e konsideron të kërcënuar, si dhe të japë agjentë të rangut më të ulët të Qeverisë Botërore një privilegj të tillë. Si një admiral, ai ka autoritetin për të revokuar një titull Shichibukai.
Prania e tij në Arkipelagun Sabaody ishte e mjaftueshme për të shkaktuar panik në ishull në mesin e piratëve dhe bëri që të gjithë popullsisë iknin nga ishulli, duke përfshirë Njëmbëdhjetë Supernovas. Ai ishte në gjendje për të mposhtur katër nga Supernovas në Arkipelagun Sabaody me lehtësi të madhe, edhe pse ndoshta, një Pacifista ndihmoi atë disi në atë kohë. Ai ishte edhe në gjendje për të luftuar Mjekërrbardhin, i cili ishte një nga katër piratët më të fuqishëm të njohur ndonjëherë, me një dorë.
Përshtatja e titullit të admiralit, Kizaru është një nga luftëtarët më të fuqishëm brenda Qeverisë Botërore dhe Marinës. Edhe si një zëvendës admiral, Kizaru ishte jashtëzakonisht i fortë, duke mposhtur Arlong shpejt dhe pa mundim.
Ai posedon qëndrueshmëri të pabesueshme fizike, siç tregohet kur ai u godit nga Marco pa marrë edhe një gërvishtje. Aspekti më i madh i aftësive fizike të Kizarut është shpejtësia e tij e jashtëzakonshme dhe reflekset e jashtëzakonshme, të cilat rriten më tej me fuqitë e bazuara në dritë. Kjo e bën atë jashtëzakonisht të rrezikshëm në luftimin me shpejtësi. Siç tregohet në Marineford, ai lehtësoi dhe kapërceu me shpejtësi marshin e dytë të Luffy, i cili lehtë mundi dy mjeshtër të Rokushiki, Blueno dhe Lucci, të cilët janë shumë të kualifikuar në Soru. Në filmin One Piece Film: Z, Kizaru mund të përputhet lehtë me ish-mësuesin e tij Zephyr në aspektin e shpejtësisë dhe mund të kundërsultojë me shpejtësi dhe t'i shmangë sulmet e Zephyr ndërsa të parandalojë veten nga përmbajtja e Smash Buster të mbuluar nga Seastone.
Kizaru është gjithashtu jashtëzakonisht i aftë në goditje, e cila rritet nga fuqitë e tij Logia, duke i lejuar atij që të godasë armiqtë e tillë si Hawkins dhe Luffy me fuqi shkatërruese. Ai mund të dërgonte Urouge duke u rrëzuar nëpër ndërtesa me një goditje të vetme të dritës.
Fruti i Detit
Kizaru ka ngrënë frutin e dritës, një lloj i Logia, që i jep atij aftësi të dritës përfshirë shpejtësinë. Me këtë frut, Kizaru mund të lëviz dhe sulmoj me shpejtësinë e dritës. Ai sulmon laser nga gishti i tij tregues ose nga këmbët e tij, të cilët janë treguar mjaft shkatërruese. Për shkak të këtij fruti, Kizaru mund të jetë personi më i shpejtë në One Piece.
Historia
Në moshën 26 vjet, Kizaru u bashkua me Marinarët së bashku me 23 vjeçarin Sakazuki dhe ishin student të Zephyr. Gjatë kësaj kohe, ata ishin të njohur si “përbindësha”.
Ndërsa Piratët e Diellit po bënin kërdi në det, Strawberry raportoi tek Zëvendës Admirali Borsalino se anija e Admiralit Kadar ishte zhytur. Borsalino komentoi se sa shqetësuese dhe të frikshme ishin Piratët e Diellit duke vepruar si i qetë si zakonisht.
Sistemi i frymëmarrjes
djathtas|266x266px|Pamje e plotë, skematike e sistemit të frymëmarrjes njerëzore me pjesët dhe funksionet e tyre
Sistemi i frymëmarrjes (gjithashtu aparatet e frymëmarrjes, sistemi i ventilimit ) është një sistem biologjik i përbërë nga organe dhe struktura specifike që përdoren për shkëmbimin e gazit në kafshë dhe bimë. Anatomia dhe fiziologjia që e bëjnë këtë të ndryshojë shumë, në varësi të madhësisë së organizmit, mjedisit në të cilin jeton dhe historisë së tij evolucionare. Në kafshët tokësore sipërfaqja e frymëmarrjes është e brendshme si veshje e mushkërive. Shkëmbimi i gazit në mushkëri ndodh në miliona qese të vogla ajri të quajtura alveole në gjitarë dhe zvarranikë, por atria tek zogjtë. Këto qese mikroskopike ajri kanë një furnizim shumë të pasur me gjak, duke sjellë kështu ajrin në kontakt të ngushtë me gjakun. Këto qese ajri komunikojnë me mjedisin e jashtëm përmes një sistemi të rrugëve të frymëmarrjes, ose tubave të uritur, nga të cilët më i madhi është trachea, e cila degëzohet në mes të gjoksit në dy bronket kryesore. Këto hyjnë në mushkëri, ku ato degëzohen në bronke të ngushta graduale të mesme dhe terciare që degëzohen në tuba të shumta më të vogla, bronkiolet. Tek zogjtë bronkiolet quhen parabronchi. Ajo është bronkit, ose parabronchi që zakonisht të hapura në mikroskopike alveole në gjitarët dhe atria në zogj. Ajri duhet të pompohet nga mjedisi në alveole ose atri nga procesi i frymëmarrjes i cili përfshin muskujt e frymëmarrjes.
Në shumicën e peshqve, dhe në një numër të kafshëve të tjera ujore (si vertebrorët ashtu edhe jovertebrorët ), sistemi i frymëmarrjes përbëhet nga gusha, të cilët janë ose organe pjesërisht ose plotësisht të jashtme, të lara në mjedisin me ujë. Ky ujë rrjedh mbi gusha me një larmi mjetesh aktive ose pasive. Shkëmbimi i gazit zhvillohet në gushë të cilat përbëhen nga fije të holla ose shumë të sheshta filamente dhe lammelae që ekspozojnë një zonë shumë të madhe sipërfaqeje të shumë vaskualizuar të indeve në ujë.
Kafshët e tjera, siç janë insektet, kanë sistem të frymëmarrjes me karakteristika shumë të thjeshta anatomike, dhe tek amfibët madje lëkura luan një rol jetësor në shkëmbimin e gazit. Bimët gjithashtu kanë sistem të frymëmarrjes por drejtimi i shkëmbimit të gazit mund të jetë i kundërt me atë te kafshët. Sistemi i frymëmarrjes në bimë përfshin veçori anatomike si stomata, të cilat gjenden në pjesë të ndryshme të bimës.
Anatomi
majtas|parapamje|435x435px|Fig. 1. Sistemi i frymëmarrjes parapamje|233x233px|Fig. 2. [[ Trakti respirator|Trakti i poshtëm i frymëmarrjes, ose "Pema e frymëmarrjes"]] Tek njerëzit dhe gjitarët e tjerë, anatomia e një sistemi tipik respirator është trakti respirator. Trakti është i ndarë në një trakt të sipërm dhe të poshtëm të frymëmarrjes. Trakti i sipërm përfshin hundën, zgavrat e hundës, sinuset, faringun dhe pjesën e laringut sipër palosjeve vokale. Trakti i poshtëm (Fig.  2.) përfshin pjesën e poshtme të laringut, trake, bronkët, bronkiolet dhe alveolat.
Rrugët e frymëmarrjes në traktin e poshtëm përshkruhen shpesh si pema e frymëmarrjes ose trakeobronkiale (Fig. 2). Intervalet midis pikave të njëpasnjëshme të degëve përgjatë degëve të ndryshme të "pemës" shpesh quhen "gjenerata" degëzuese, prej të cilave ka, tek njeriu i rritur rreth 23. Brezat e mëparshëm (përafërsisht brezat 0-16), të përbërë nga trake dhe bronke, si dhe bronkiolat më të mëdha që thjesht veprojnë si përcjellës ajri, duke sjellë ajër në bronkiolat e frymëmarrjes, kanalet alveolare dhe alveolet (përafërsisht gjeneratat 17-23), ku bëhet shkëmbimi i gazit. Bronkiolat përcaktohen si rrugët e vogla ajrore që nuk kanë asnjë mbështetje kartilogjene.
Në krahasim me, mesatarisht, 23 numrin e degëve të pemës së frymëmarrjes te njeriu i rritur, miu ka vetëm rreth 13 degë të tilla.
Alveolat janë terminalet fundorë të "pemës", që do të thotë se çdo ajër që hyn në to duhet të dalë përmes të njëjtës rrugë. Një sistem i tillë si ky krijon hapësirë të vdekur, një vëllim ajri (rreth 150 ml në njeriun e rritur) që mbush rrugët e frymëmarrjes pas nxjerrjes dhe merr frymë përsëri në alveolat para se ajri mjedisor t’i arrijë ato. Në fund të mbytjes, rrugët e frymëmarrjes janë të mbushura me ajër mjedisor, i cili nxirret pa ardhur në kontakt me shkëmbyesin e gazit.
Vëllimet e ventilimit
Mushkëritë zgjerohen dhe kontraktohen gjatë ciklit të frymëmarrjes, duke tërhequr ajrin brenda dhe jashtë mushkërive. Vëllimi i ajrit u zhvendos brenda ose jashtë mushkërive në rrethana normale të pushimit ( vëllimi i valës së pushimit prej rreth 500 ml), dhe vëllimet e zhvendosura gjatë thithjes me forcë maksimale dhe nxjerrjes maksimale të detyruar maten tek njerëzit me spirometri. Një spirogram tipik njerëzor i rritur me emrat e dhënë në ekskursione të ndryshme në vëllim që mushkëritë mund t’i nënshtrohen është ilustruar më poshtë (Fig.  3): majtas|parapamje|550x550px|Fig. 3 Prodhimi i një 'spirometri'. Lëvizja lart e grafikut, e lexuar nga e majta, tregon marrjen e ajrit; lëvizjet në rënie paraqesin zhvarrosje.
Jo të gjithë ajrin në mushkëri mund të dëbohet gjatë zhdukjes maksimale të detyruar. Ky është vëllimi i mbetur prej rreth 1.0-1.5 litra të cilat nuk mund të maten me spirometri. Vëllimet që përfshijnë vëllimin e mbetur ( d.m.th. kapaciteti funksional i mbetjes prej rreth 2.5-3.0 litra, dhe aftësia totale e mushkërive prej rreth 6 litra) prandaj gjithashtu nuk mund të matet me spirometri. Matja e tyre kërkon teknika speciale.
Shkalla në të cilën ajri është marrë brenda ose jashtë, përmes gojës ose hundës, ose brenda ose jashtë alveolave janë tabeluar më poshtë, së bashku me mënyrën e llogaritjes së tyre. Numri i cikleve të frymëmarrjes në minutë njihet si shkalla e frymëmarrjes.
Mekanika e frymëmarrjes
djathtas|parapamje|Fig. 6 Imazhe rezonancë magnetike në kohë reale (MRI) e lëvizjeve të gjoksit të kraharorit të njeriut gjatë frymëmarrjes
Në gjitarët, mbytja në pushim është kryesisht për shkak të tkurrjes së diafragmës. Kjo është një fletë muskulore lart, e cila ndan zgavrën e kraharorit nga zgavra e barkut. Kur kontraktohet çarçafë, (p.sh. zhvendoset poshtë siç tregohet në Fig.7) rritja e vëllimit të zgavrës së kraharorit. Diafragma kontraktuese shtyn organet e barkut poshtë. Por për shkak se kati i legenit parandalon që organet më të ulëta të barkut të lëvizin në atë drejtim, përmbajtja e qëndrueshme e barkut bën që barku të fryhet nga jashtë në pjesën e përparme dhe anët, sepse muskujt e relaksuar të barkut nuk i rezistojnë kësaj lëvizje (Fig.7). Kjo fryrje plotësisht pasive (dhe shtrëngimi gjatë nxjerrjes) së barkut gjatë frymëmarrjes normale nganjëherë quhet "frymëmarrje abdominale", megjithëse është, në të vërtetë, "frymëmarrje diafragmatike", e cila nuk është e dukshme në pjesën e jashtme të trupit. Gjitarët përdorin muskujt e tyre të barkut vetëm gjatë nxjerrjes me forcë (shih Fig. 8, dhe diskutimi më poshtë). Asnjëherë gjatë ndonjë forme thithjeje.
Ndërsa kontraktimi i diafragmës, kafazi i brinjëve zmadhohet njëkohësisht nga brinjët që tërhiqen lart nga muskujt ndërkostal siç tregohet në Fig. 4. Të gjitha brinjët rrëshqasin poshtë nga mbrapa në pjesën e përparme (siç tregohet në Fig. 4); por brinjët më të ulëta gjithashtu zbriten poshtë nga mesi i jashtëm (Fig. 5). Kështu, diametri i tërthortë i kafazit të brinjëve mund të rritet në të njëjtën mënyrë me diametrin antero-posteror, duke u rritur me të ashtuquajturën lëvizje të dorezës së pompës, të treguar në Fig. 4.