cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mönchengladbach
Historia
Pas Luftës së Dytë Botërore, në kompensimin e okupimit të Holandës nga Gjermania, disa qytete gjermane u propozuan për t'u ceduar në Mbretërinë e Holandës. Edhe pse kurrë nuk u miratua, projekti do të kishte riemëruar Mönchengladbach të Monniken-Glabbeek.
Përfundimisht, provina prusiane Rhein u shpërbë pas Luftës së Dytë Botërore dhe qyteti u bë pjesë e shtetit të ri të Nordrhein-Westfalisë i cili u formua në vitin 1946.
Distriktet
Që nga viti 2009, territori i Mönchengladbach është përbërë me katër (më parë me dhjetë) njësi bashkiake të cilat janë të ndara në 44 distrikte.
Veri: Am Wasserturm, Dahl, Eicken, Gladbach, Hardt-Mitte, Hardter Wald, Ohler, Venn, Waldhausen, Westend, Windberg Lindje: Bettrath‑Hoven, Bungt, Flughafen, Giesenkirchen‑Mitte, Giesenkirchen‑Nord, Hardterbroich‑Pesch, Lürrip, Neuwerk‑Mitte, Schelsen, Uedding Jug: Bonnenbroich‑Geneicken, Geistenbeck, Grenzland‑Stadion, Heyden, Hockstein, Mülfort, Odenkirchen‑Mitte, Odenkirchen‑West, Pongs, Rheydt, Sasserath, Schloss Rheydt, Schmölderpark, Schrievers Perëndim: Hauptquartier, Hehn, Holt, Rheindahlen‑Land, Rheindahlen‑Mitte, Wanlo, Wickrath-Mitte, Wickrath‑West, Wickrathberg
Christian Abbiati
Abbiati, i cili ishte pjesë e Milanit që nga viti 1996, e nisi karrierën si profesionist te Monza, para se të kalonte te Milani ku luajti më shumë se 300 ndeshje zyrtare. Ai gjithashtu pati periudha si i huazuar te Borgosesia Calcio, Juventus, Torino dhe Atlético Madrid. Gjatë karrierës së tij ai fitoi tre tituj të Serie A, një Kupë Italie, dy Superkupa Italiane, një Ligë Kampionesh dhe UEFA Super Kupë.
Sous les toits de Paris
Sous les toits de Paris, Histori dashurie.
Dhimitër Gjoka
Dhimitër Gjoka është i diplomuar në Akademinë e Arteve per regjisure ne vitin 1984. Në vitin 1986 ka marr çmimin "Medalja e Artë" si folësi më i mirë në festivalin e 6-të të dokumentarëve dhe filmit vizatimor shqiptar. Ndërsa në qershor të 2012-ës Akademia Kombëtare e Vlerësimit Vjetor Radio-Televiziv i jep çmimin "Folësi më i mirë radio-televiziv". Ai është laureues i shumë çmimeve televizive dhe ka pasur pozita udhëheqëse në disa televizione. Në karrierën e tij të gjatë televizive ka mbi 20 dokumentarë me regji dhe skenarë të tij.Ne vitin 2000 dokumentari televiziv " O JETO " me skenar dhe Regji te tij ne Assizi te Italise vleresohet me cmimin e madh nderkombetar "LUX CLARIOR". Ka botuar 4(kater) libra, dy ne fushen e teorise Radiotelevizive me tituj " Televizioni per vete dhe per ju" si dhe " Ekran Tv refleksione estetike per imazhin ". Dy librat e tjere jane " Une e dashurova Saudine" pershtypje udhetimi nga Arabia Saudite si dhe librin autobiografik "Udhetim mes Yjesh ". Eshte vleresuar me Antenen e Art per kontribut te shquar televiziv me rastin e 40 vjetorit te Televizionit Shqiptar.Ne vitin 2014 Unioni i Gazetarve Shqiptar i jep cmimin e Karieres. Akademia vjetore e cmimeve Radiotelevizive ne vitin 2011 e shpall si spikerin me te mire Radioteleviziv. Ne vitin 2021 Presidenti i Republikes e vlereson me titullin e lart " Mjeshter I Madh ". Ne vitin 2022 i jepet titulli Ambassador of Peace.Nga viti 1975 deri ne vitin 2021 i pernatshem ne edicionet lajmore te Televizionit Shqiptar, Albania Screen, Top Channel, News 24 dhe se fundi serish ne RTSh.
Metal Slug 4
Metal Slug 4 (メタルスラッグ 4 / Metaru Suraggu 4) është seria e katërt e lojërave të publikuara nga SNK Playmore, të lojërave seri me titullin Metal Slug. Metal Slug 4 është një lojë e llojit shoot ‘em up / gjuaj & mbathja zhvilluar nga SNK dhe publikuar për herë të parë më 19 qershor, 2002 për konzolën Neo-Geo.
689
Mbi vitin 689.
Vdekje
680'erne
690
Mbi vitin 690.
Mathieu Flamini
Mathieu Flamini (lindur më 7 Mars, 1984 në Marsej) është futbollist françez që momentalisht luan me A.C. Milanin. Pozicioni i tij natyral është mesfushor mbrojtës, por mund të luajë edhe si mbrojtës.
Retë
Retë janë grumbull i pikave të ujit të krijuara me ndeshjen e masave ajrore të ftohta të ajrit me masat e nxehta ajrore të ajrit. Për nga përbërja e tyre fizike janë të ngjashme me mjegullën. Dallimi qëndron vetëm për sa i përket vendit të formimit dhe dhe madhësisë së pikave. Pikat e mjegullës janë më të vogla se pikat e reve, sepse pikat e mjegullës gjenden në stadin e parë të formimit. Përveç pikave të ujit, retë mund të jenë të përbëra edhe prej kristaleve të imtë të akullit. Mbulimi i plote ose i pjesshem i qiellit me re quhet Vranësia
Retë mund të jenë:
Kantoni Chagny
Kantoni Chagny (frëngjisht: Canton de Chagny) është një kanton në departamentin Saône-et-Loire, rajonin Bourgogne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Chagny. Ka sipërfaqe 153.5km2 dhe popullsi 14981 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Chagny aktualisht përbëhet nga 14 komuna.
Hygerta Sako
Hygerta Sako ishte Miss Albania në 1995 dhe mori pjesë në Miss Europa në 1996 ku doli gjysëm finaliste. Sako ka punuar për shumë vite në televizjonet në Shqipëri si Tv Arbëria e TVSH dhe ka drejtuar katër herë Festivalin e Këngës në RTSH përfshirë edhe atë të vitit 2011, pra Festivalin i 50-të të Këngës në RTSH bashkë me aktorin Nik Xhelilaj.
Dervish bej Biçakçiu
Dervish bej Biçakçiu (1874-1952) qe çifligar dhe bamirës i Normales së Elbasanit.
Jeta
Leu më 1874 në oxhakun e Biçakçinjve, i biri i Jusuf beut dhe i Hedije hanëm Zogollit, hallës së Ahmet Zogut. Kishte çifligje në Elbasan dhe Lushnje, përafërsisht më 1940 këto çifligje shtriheshin në rreth 2100 hektarë.
Arsimin e mesëm dhe të lartë e ka ndjekur në Stamboll ku mbante letërkëmbim të vazhdueshëm me Faik Konicën. Në vitin 1909 organizoi Kongresin e Elbasanit dhe u zgjodh kryetar i tij. Dervish Bej ishte edhe një ndër financuesit e shkollës Normale në Elbasan, delegat i Peqinit në Kuvendin e Vlorës dhe u ngarkua nga Ismail Qemali të organizonte Ministrinë e Financave. Por krejt papritur ai merr anën e kushëririt Esat pashë Toptanit duke shprehur pakënaqësi nga qeverisja e Vlorës.
Benedikt Blinishti
Benedikt Blinishti (Benoit Blinishti;  Stamboll, 1894 - Shkodër, 1966) ka qenë avokat, si diplomat ka spikatur si përfaqësues i Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve në Gjenevë dhe ministër i shtetit shqiptar.
Biografia
Më 1919 emërohet punonjës në Ministrinë e Punëve të Jashtme Shqiptare, më 1920 u emërua përfaqësues i Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve. Nga 1921 deri më 1926 ka shërbyer si konsull i Shqipërisë në Zvicër, ku më 1923 ishte kryekonsull në Gjenevë dhe delegat në Lidhjen e Kombeve. Si i tillë, me porosi të ministrisë, i kërkoi Sekretarit të përgjithshëm të Këshillit të Lidhjes së Kombeve që ta vinte në rendin e ditës së mbledhjes së parashikuar më 10 dhjetor 1923 për shkeljet e të drejtave njerëzore, kombëtare dhe ndërkombëtare të shqiptarëve muslimanë, banorë të krahinave kombëtare shqiptare brenda shtetit grek. U ngulmua për heqjen e masave shtypëse, përjashtimin e ndërrimit të shqiptarëve muslimanë me të krishterë anadollitë e thrakas.
Më 1924 iu dha portofoli i ministrit të Drejtësisë në qeverinë dhjetëditore të Iljaz bej Vrionit, në prag të Lëvizjes së Qershorit. Më 1929-1930 shërbeu si drejtor i Punëve Administrative Konsullore në Ministrinë e Punëve të Jashtme, më 1930 u caktua kryekonsull nderi në Montreal. Më 1933 u emërua drejtor i Punëve Konsullore.
Më 1940-1944 ka qenë anëtar i Këshillit të Shtetit. Më 1946 dëbohet nga Tirana dhe u vendos në Lezhë ku vazhdoi veprimtarinë e tij si avokat. Ndërroi jetë më 1966 në Shkodër.
ESCP Business School
"ESCP Business School" është një shkollë biznesi evropiane me komplekse universitare në Paris, Londër, Berlin, Madrid dhe Turin. Ngritur që në vitin 1819, kjo është shkolla më e vjetër e biznesit në botë.
"ESCP " u rendit e 10-a ndër shkollat evropiane të biznesit në 2012-ën nga gazeta "Finacial Times". Në 2010-ën, programi i saj për Master në Menaxhim u cilësua si i pari në mbarë botën nga "Finacial Times", ndërsa në 2013-ën u rendit i dyti. Gjithashtu mban vendin e 21-të në renditjen mbarëbotërore për MBA (Master në Administrim Biznesi) në Nivelet Ekzekutive. Programi MEB (Master në Biznes Evropian) i shkollës është i ngjashëm me një MBA me orar të plotë, por me një qasje ndër-kulturore. "ESCP " ka gjithashtu një program PhD (doktoraturë) si dhe një numër programesh Master në fusha të caktuara të menaxhimit si marketing, financë apo sipërmarrje.
Programet e saj janë trefish të akredituara nga sistemet ndërkombëtare AMBA, EQUIS dhe AASCB. Shkolla numëron mbi 40000 ish-studentë në fushat e biznesit dhe politikës, si Patrick Thomas (kreu ekzekutiv i Hèrmes-it), Ignacio Garcia Alves (kreu ekzekutiv i Arthur D. Little), Nicolas Petrovic (kreu ekzekutiv i Eurostar-it) dhe komisioneri i KB-së për Tregun dhe Shërbimet e Brendshme, Michel Barnier.
Historiku
Ngritur në 1819-ën, "ESCP " u themelua nga një grup dijetarësh të ekonomisë dhe biznesmenësh, përfshirë ekonomistin Jean-Baptiste Say dhe tregtarin Vital Roux. "ESCP " ishte shkolla e parë e biznesit në botë, prandaj këta dy burra mund të shihen si shpikësit e shkollës së biznesit. Shkolla u modelua sipas të famshmit Politeknikumi École, por ishte shumë më modeste në fillesat e saj, kryesisht ngaqë nuk mbështetej financiarisht nga shteti.
"ESCP " që në fillim ka qenë ndërkombëtare: Viti studentor i 1824-ës, me një total prej 118 studentësh, kishte rreth 30% të huaj, me një numër spanjollësh, brazilianësh, holandezësh, gjermanësh, portugezësh dhe amerikanësh mes tyre. Mësimi i gjuhëve të huaja ishte një pjesë thelbësore e kurrikulumit të saj të parë, ku përfshiheshin kurse të frëngjishtes, anglishtes, gjermanishtes dhe spanjishtes. Në vitin 1873 u themelua shoqata e ish-studentëve të "ESCP ". Në 1921-shin, "ESCP " festoi përvjetorin e 100-të, i cili qe shtyrë për shkak të krizës së pas-luftës, në auditorin e Sorbonës.
Komplekset e "ESCP " në Mbretërinë e Bashkuar (Oksford, tanimë në Londër) dhe Gjermani (Dyseldorf, tanimë në Berlin) u hapën përkatësisht në 1974-ën dhe 1975-ën. Në 1988-ën, u shtua një kompleks në Madrid të Spanjës dhe në 2004-ën një në Turin të Italisë. Kompleksi i Dyseldorfit u zhvendos në Berlin në vitin 1984. Në 2005-ën, "ESCP " u zhvendos nga Oksfordi në Londër. Godina e kompleksit të Londrës më parë njihej si "New College" – një shkollë e Universitetit të Londrës dhe kolegj teologjik i Kishës së Bashkuar të Reformuar.
Në 2011-ën, "ESCP " u bë partnere në themelimin e HESAM-it, një grup institucionesh të mirënjohura për kërkime dhe arsim të lartë në shkenca humane dhe shkenca sociale, strukturuar sipas Universitetit të Sorbonës.
Master në Menaxhim
Masteri në Menaxhim është një program para stazhit, ku regjistrohen vetëm studentë të përzgjedhur. Në vetvete karakterizon reputacionin e qëndrueshëm dy-shekullor të kësaj shkolle biznesi me prejardhje franceze, tashmë e kthyer në evropiane. Mbi 800 studentë studiojnë në këtë program 2-vjeçar menaxhimi të përgjithshëm. Programi bashkon gjithsej rreth 70 kombësi. Studentët mund të ndjekin studimet në Paris, Londër, Berlin, Madrid ose Turin, ose në një nga 100 institutet partnere. Brenda programit të menaxhimit të përgjithshëm, ata kanë mundësinë të zgjedhin nga mbi 20 fusha specializimi dhe mëse 150 fakultative. Mund të kualifikohen për t'u diplomuar deri në tre degë të ndryshme.
MEB - Master në Biznes Evropian
Bazuar në kurrikulumin e stilit MBA me një qasje ndër-kulturore, MEB-ja është një program një-vjeçar pas-diplomimi, me orar të plotë, në menaxhim të përgjithshëm. Programi është hartuar për studentë të diplomuar që ndjekin studimet për specializim në degë jo-biznesi (pra, juridik, inxhinieri, shkencë, shkenca humane, mjekësi). Rekomandohet fitimi i përvojës profesionale pas diplomimit për rreth dy apo tre vjet. Kursi ka një karakter të spikatur ndërkombëtar, pasi gjenden rreth 40 kombësi të ndryshme gjithsej nëpër pesë komplekset universitare në program, ku asnjë kombësi nuk përbën më shumë se 15% të studentëve të një viti.
Kategoria e Parë 1931
Statistika të Kategorisë së Parë në sezonin 1931. Ky ishte Kampionati i 2-të i Shqipërisë.
Sezoni i kaluar: Kategoria e Parë 1930. Sezoni i rradhës: Kategoria e Parë 1932.
Grupi A
Grupi A përbëhej nga 3 skuadra, Sportklub Tirana kampionët e vitit të kaluar që duhet të mbronin titullin, Bashkimi Shkodran dhe Sportklub Vlora. Sportklub Tirana arriti që në 4 ndeshje të zërë vendin e parë me 5 pikë duke fituar të drejtën të marrë pjesë në finale. Sportklub Vlora u rendit e fundit si edhe vitin e kaluar pa mundur të fitojë asnjë ndeshje duke u detyruar të bjerë në Kategorinë e Dytë së bashku me SK Muzakën e Grupit B.
Grupi B
Grupi B u formua nga 4 skuadra, Teuta Durrës, nënkampionët e vitit të kaluar Skënderbeu Korçë, Urani Elbasan dhe të porsaardhurit SK Muzaka. Teuta u quajt edhe skuadra e pamposhtur pasi nuk regjistroi asnjë humbje në 6 ndeshje. Teuta u rendit e para me 11 pikë ndjekur nga Skënderbeu dhe Urani Elbasan me 6 pikë. Ndeshja e ditës së katërt mes Teutës dhe Skënderbeut u ndërpe prej miqve të cilët u larguan nga stadiumi pas një penalltie të dyshimtë të akorduar për vendasit. Ndeshja përfundoi 2-0 në favor të vendasve. SK Muzaka që nuk mundi të fitojë asnjë ndeshje ra në Kategorinë e Dytë së bashku me Sportklub Vlora e Grupit A.
Skuadra kampion
Përbërja e skuadrës fituese SK Tirana
691
Mbi vitin 691.
Qarqe në Oklahoma
Shteti federal Oklahoma në Shtetet e Bashkuara të Amerikës përbëhet nga 77 Countet:
692
Mbi vitin 692.
Emigranti (gazetë)
Emigranti është gazetë e komunitetit shqiptar në Greqi.
Lidhje të jashtme
Gazeta Emigranti
693
Mbi vitin 693.
Vendlindja ime Vlora
Vendlindja ime Vlora libë për klasat e 5-ta të shkollës 9-vjeçare : për të gjithë ata që duan të dinë më shumë për vendlindjen. Autor Pavllo Gjidede. Shtëpia Botuese "Erik", Tiranë 2008. Numri i faqeve 87.
Gjëja më e shtrenjtë! Vendi ku u lindëm e u rritëm, ku morëm mësimet e fëmijërisë, ku jetuam gëzimet dhe hidhërimet tona. Aty u formuam, hodhëm hapat e parë dhe nisëm rrugën e jetës... Vendlindja është kjo tokë, këta gurë e drurë që në çdo moment na kujtojnë origjinën tonë. Lavdia e të parëve është dritë për pasardhësit! Është thirrja e kohës për të njohur Vendlindjen dhe kushtrimi i të parëve për të dashur atdheun.
Fikas (Tiranë)
Fikasi është një fshat në komunën Petrelë në rrethin e Tiranës të Shqipërisë.
694
Mbi vitin 694.
Orhan Edip Ertürk
Orhan Edip Ertürk (lindi më 4 nëntor 1967), është aktorë turk. Është i njohur për rolin e tij si Tilki Andrei në Lugina e Ujqërve dhe Lugina e Ujqërve Kurthi.
Kantoni Martel
Përbërja aktuale
Kantoni Martel aktualisht përbëhet nga 10 komuna.
Nexhip bej Draga
parapamje|Nexhib Draga Beu Mehmet Nexhip bej Draga (Mitrovicë, 1851 / 1867 - Vjenë, 21 korrik 1921) ka qenë veprimtar politik i çështjes shqiptare dekadave të fundit të Perandorisë Osmane me të vëllezërit Ferhat e Ajdin beun, deputet i Vilajetit të Kosovës në Mexhlisin Osman, senator në Parlamentin e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene.
Jetëshkrimi
Kreu shkollimin fillor në vendlindje dhe më pas shkoi në Stamboll ku ndoqi dhe kreu Mülkiye-i-Sehahané, ndërkohë që ishte në Stamboll u rekrutua në Komitetin "Bashkim e Përparim" nga bashkëatdhetari i vet dr. Ibrahim Temo. Fliste dhe shkruante frëngjisht, turqisht, serbisht dhe bullgarisht.
Karriera n'administratën perandorake
Nga fundi i shekullit Nexhip bej Dragën e shohim kajmekam (1896-1902) në Kratova, Pazar të Ri, Velesi kurse në prag të Lidhjes Shqiptare “Besa-Besë” të Pejës e shohim në Mitrovicë, ku iu kushtua jetës politike dhe administrimit të ekonomisë familjare. Meqë pronat e Familjes Draga ishin në viset kufitare me Serbinë, të bijtë e Ali pashë Dragës, të hedhur në Lëvizjen Kombëtare Shqiptare dhe veçmas Nexhipi, si veprimtar i shquar i Lëvizjes Demokratike Xhonturke, kultivoi marrëdhënie fqinjësore të mira me Serbinë dhe me serbët në vise të Mitrovicës. Këtë fakt e vërtetoi “Afera e shkurtit 1899 me komitët serbë në Mitrovicë”.
Në zgjedhjet e para për Parlamentin e Turqisë në dhjetor të vitit 1908 Nexhip bej Draga u zgjodh deputet (përfaqësues) i popullit për Sanxhakun e Shkupit të Vilajetit të Kosovës. Gazeta shqiptare “Besa” e Stambollit, e datës 26 janar 1909, duke folur për zgjedhjen e përfaqësuesve të katër vilajeteve të Shqipërisë: Ismail Qemalit, Hasan Prishtinës, Nexhip Dragës, Shahin Kolonjës e të tjerëve për perfaqësues të popullit, ata i quante “Lule të atdheut që ka dërguar këtu (në Stamboll), Shqipërija”, të cilët “do të përpiqen për atdheun tënë”.
Si njëri ndër veprimtaret më të shquar të Klubit Shqiptar “Bashkimi” të Shkupit me ndikim permanent në qarqet xhonturke – ushtarake, politike dhe administrative në Vilajetin e Kosovës, qysh para vitit 1908, Nexhipi tashti, në kushte të Kushtetutshmërisë xhonturke - Hyrrietit (Lirisë), u bë shtyllë e fortë e shkollës dhe alfabetit shqip në Vilajetin e Kosovës dhe më gjerë në trojet shqiptare, ndjekësi dhe mbështetësi më besnik, më i devotshëm, i Hasan Prishtinës në këto fusha të kulturës, të jetës dhe të ardhmërisë shqiptare. Në luftën kombëtare për sendërtimin e programit dhe të rezolutës se Kongresit të Alfabetit në Manastir (14-22 nëntor 1908) Nexhip bej Draga kurrë nuk u luhat dhe i qëndroi besnik parimit të tij luftarak: “Me alfabetin latin i hapim dyert e Kalasë Evropiane të bijtë e së cilës jemi”! Me mençuri guxim dhe autoritet e minoi plotësisht, Kongresin Xhonturk të Dibrës (23 korrik 1909), i cili kishte për qëllim të nxirrte dhe të flakte nga përdorimi alfabetin shqip latin për gjuhën shqipe. Këso kohe, krahas Hasan be Prishtinës dhe Shahin bej Kolonjës ishte krahu më i fortë i Ismail Qemalit rreth partisë liberale opozitare “Ahrar” dhe kontribuoi në veprimtarinë kulturore e kombëtare-arsimore të Klubit Qendror “Bashkimi” të Stambollit, i cili kishte rolin e një ministrie shqiptare të arsimit dhe të kulturës në kushte të shtetit shqiptar në lindjen e sipër. Propagandat e huaja bënë që edhe deputetët shqiptarë në Parlament të ndaheshin në dy taborë, në të ashtuquajtur nga të huajt: “Latinashë” dhe ‘Arabistë”. Në grupin e parë ishin 10 përkatësisht 11 deputetë, kurse në grupin e dytë ishin 14 përkatësisht 13 deputetë. Midis “Latinashëve” ndër më aktivët u dëshmuan Hasan bej Prishtina dhe Nexhip be Draga. Pas shumë përpjekjeve të Hasan be Prishtinës dhe të Nexhip bej Dragës gjuha shqipe u fut në “Darul Maulim” (Shkolla Normale) të Shkupit, në “Idadinë” (gjimnazin) dhe në Shkollën Edukative “Meçteb-i- Edeb” të Shkupit. Në këto shkolla shqipen e ligjëronin dy rilindësit dhe publicistët e shquar pejanë: Bedri Be Pejani dhe Salih Gjukë Dukagjini. “Në Shkup u vendos me msue giuhen shqype me shkrola t’veta” – do të konstatojë “Bashkimi” i Shkodrës, më 6 shkurt 1910. Ministri i arsimit të Turqisë, i provokuar dhe i nxitur nga propagandat e huaja dhe nga një pjesë e ulemasë dhe krerëve islam fanatikë, me 23 janar 1910, lëshoi urdhnesën qe “gjuha shqipe në të gjitha shkollat në brendi të Vilajetit të jepet vetëm me shkronjat arabe”.
Kjo urdhnesë u dha, akoma, fuqi qarqeve reaksionare anti¬sh¬qiptare në shumë vise të vilajetit të Kosovës. Më 28 janar 1910 në Kaçanik u organizua një miting kundër alfabetit latin dhe kundër Nexhip bej Dragës. Në miting u kërkua të mbyllen të gjitha shkollat shqipe ku mësohej e shkruhen me Alfabetin latin. Kurse vetëm pak ditë më vonë, nga shkollat shqipe të Gjilanit do të ndoqën dy mësues të mësimit shqip.
Mbledhja e Taksimit
Në janar të 1912 mblidhet me deputetët e tjerë shqiptar që bënin pjesë n'opozitë përkundrejt politikave të Turqve të Rinj për Osmanllillëkun e Vilajeteve Shqiptare. Duke vënë re se fjala e deputetëve shqiptarë për të drejtat kombëtare të cilat Turqit e Rinj u kishte valëvitur flamurin për t'ardhë në pushtet, Nexhip beu bashkë me Ismail Qemalin, Syrja beun, Hasan Prishtinën, Myfid bej Libohovën, Esad pashë Toptanin etj. takohen në fillim pranë Hotel "Pera Palace" dhe më pas me 12 janar në shtëpinë e Syrja beut në lagjen Taksim, që u pagëzua "Komploti i Taksimit". Gjatë Luftës Ballkanike u burgos nga qeveria e Beogradit, dhe u lirua më 1914.
Veprimtaria me Xhemijetin
Më 1920 formoi një parti politike të quajtur Xhemijeti, dhe u zgjodh deputet në Parlamentin e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene.
Nga fillimi i vitit 1921 Nexhip be Draga sëmurët rëndë. Tashti tumoret (maligue) iu paraqitën në fyt dhe ia vështirësuan frymëmarrjen. Meqë nuk i lejohej shërimi urgjent, për pak kohë bëri shumë keq. Pas një vonese prej 25 ditësh nga dita kur kërkoi lejen të shkonte në Vjenë për shërim, qeveria e Pashiqit i mundësoi daljen nga shteti, por tashti ishte shumë vonë. Operacioni në një spital të Vjenës nuk ia përmirësoi gjendjen. Kështu, me mallin për lirinë e atdheut të robëruar, më 18 maj 1921t. Vdiq i rrethuar nga studentët shqiptarë që studionin në Universitetet e Austrisë dhe u përcoll me nderime të mëdha për varrim në varret e vendlindjes, në Mitrovicë.
Janina
Janinë (greqisht: Ιωάννινα Ioánnina, në gjuhën e folur edhe Γιάννενα ose Γιάννινα; turqisht: Yanya; vllahisht: Ianina ose Enine) është kryeqyteti i rajonit të Epirit, Greqi. Numri i banorëve është rreth 70.000. Qëndra ka shumë ndërtesa të kohës osmane. Para 1913-ës ishte qyteti më i madh jugor shqiptar. Shqiptarët sot janë të paktë në Janinë pas shpërnguljeve të mëdha, masakrave dhe asimilimit të ashpër.
Gjeografia
Janina ndodhet në një lartësi prej 480 m mbi nivelin e detit dhe gjendet në brigjet e Liqenit të Janinës. Distanca nga qytetet e mëdha: 100 km prej Gumenicës, që gjendet në perëndim të Janinës. Para vitit 1923, qyteti i Janinës kishte këto lagje: Dederuç, Pazari Drithërave, Guraba, Ibrahim Pasha, Kalluça, Karavatja, Luca, Mitropolia, Namazgjah, Shëngjergji (Aj Jorgji), Mejdan, Siri Xhami etj.
Toponimet të qytetit Janinë:(Para vitit 1923)
Antikiteti dhe mesjetarja e hershme
parapamje|200px|Hyrja kryesore të fortesës mesjetare të Janinës Shenjat e parë të pranisë njerëzore në pellgun e Janinës datojnë nga periudha paleolitike (20.000 vjet më parë), siç dëshmohet nga gjetjet në shpellën e Barkmadhit. Gjatë antikitetit klasik pellgu ishte i banuar nga Molosëve dhe katër nga vendbanimet e tyre janë identifikuar atje. Përkundër shkatërrimit të madh që vuajti në Molosia gjatë pushtimit romak të vitit 167 (para Krishtit), banimi njerëzor vazhdoi në pellg, megjithëse nuk ishte më në një model urban.
Jeuangarët
Jeuangarët janë popull vendës, që kryesisht jetojnë në Kinë, gjegjësisht në krahinën autonome Guangdzi Jeuang (int. Zhuang), përbëjnë rreth 87.77 %(2000) të popullsisë së saj. Jeuang gjithësej ka rreth 18.540.000(2010), nga ta në Guangdzi jetojnë 16.560.000, ndërsa në Yunnan 1.800.000.
Janina
Antikiteti dhe mesjetarja e hershme
Koha e saktë e themelimit të Janinës është e panjohur, por zakonisht identifikohet me një qytet të ri, të "fortifikuar" të paidentifikuar, të regjistruar nga historiani Prokopi (De Aedificiis, IV.1.39-42) siç është ndërtuar nga perandori bizantin Justinian I (sundoi: 527-565) për banorët e Euroisë së lashtë. Kjo pikëpamje nuk është i mbështetur, megjithatë, nga ndonjë dëshmi konkrete arkeologjike. Gërmimet e hershme të shekullit të 21-të kanë nxjerrë në dritë fortifikimet që datojnë në periudhën helenistike (shekujt IV-III), rrjedha e së cilës u pasua kryesisht nga rindërtimi i mëvonshëm i fortesës në periudhat bizantine dhe osmane. Identifikimi i zonës me një nga qytetet e lashta të Epirit ende nuk ka qenë e mundur.
Jeuangarët
Kombësia Jeuange është një kombësi e lashtë në Kinën jugore. Kjo kombësi ka gjuhën dhe shkrimin e vet. Banorët Jeuange janë të sjellshëm. Jeuangarët kryesisht janë të përkatësisë besojnë taoismi, merret kryesisht me bujqësi, njëkohësisht kanë edhe punime shumë të zhvilluara artizanale me niveli të lartë artistik. Qilimet, qëndismat, pëlhurat mëndafshi, çajnik bronxi, thikë, vegla muzikore etj. të përpunuara prej tyre dallohen me karakteristika të theksuara nacionale. Ata janë entuziastë e të hapur dhe janë të aftë të këndojnë e të kërcejnë. Vallet e tyre janë të lehta e të bukura, duke u dalluar me rrotullime të shpejta e të ndryshueshme, që pasqyrojnë karakterin e tyre optimist dhe të hapur.
Janina
Antikiteti dhe mesjetarja e hershme
Nuk është vetëm 879 që emri Janina shfaqet për herë të parë, në aktet e Këshillit të Katërt të Konstandinopojës, të cilat i referohen një Zaharia, Peshkopi i Janinës, një peshkop sufragan i Lepantos. Pas pushtimit bizantin të Bullgarisë, në vitin 1020, perandori Vasil II (sundoi: 976-1025) e vuri peshkopatën vendore nën Kryepeshkopatës e Ohrit. Arkeologu grek K. Cure i ka datuar muret e qytetit bizantin dhe kështjellën verilindore të kalasës së Janinës në shekullin 10, me shtesa në fund të shekullit 11, duke përfshirë kështjellën jug-lindore (Yçkalaja), tradicionalisht të përshkruar me pushtimin e jetës së shkurtër të qytetit nga Normanët nën udhëheqjen e Bohemond të Tarantos në 1082. Në një krisobul të venedikasve në 1198, qyteti është e shënuar si pjesë e krahinës së vet (provincia Joanninorum ose Joaninon). Në traktatin e ndarjes së tokave bizantine pas kryqëzatës së katërt, Janina iu premtua venedikasve, por në këtë rast u bë pjesë e shtetit të ri të Epirit, i themeluar nga Mihal I Engjëll Komneni.
Mesjeta e vonë (1204–1430)
Nën Mihal I, qyteti u zgjerua dhe fortifikohej përsëri. Mihal I vendosën atje refugjatë familjet fisnike bizantine që ikën nga Konstandinopoja dhe pjesë të tjera të perandorisë që ranë në latinët e Kryqëzatës së Katërt. Pavarësisht nga fërkimet me banorët vendas që u përpoqën në vitin 1232 për të dëbuar refugjatët, këta të fundit përfundimisht u vendosën me sukses dhe Janina fitoi si në popullsi, ashtu edhe në atë rëndësisë ekonomike dhe politike. Prania e varangianëve vërtetohet në qytet në vitin 1220, dhe në 1225, një temë bizantin e Janinës është përmendur. Qyteti përmendet shpesh në shkrimet e kishave bashkëkohorë Jan Apokauko dhe Dhimitër Homateno. Pas betejës së Pellagonisë në vitin 1259, pjesa më e madhe e Epirit, përfshirë dhe kryeqytetin Nartë, u pushtua nga Perandoria e Nikesë dhe Janina u vendos nën rrethim. Megjithatë, së shpejti, sundimtari Epirot Mihal II Engjëll Komneni, i ndihmuar nga djali i tij më i vogël Joan I Engjëll Komneni, arriti të rimarrë Nartën dhe të lehtësojë Janinën, duke dëbuar Nikejtë nga Epiri. Në vitin 1275 ose 1285, Joan I Engjëll Komneni, tani sundimtar i Tesalisë, filloi një bastisje kundër qytetit dhe rrethinave të saj, në hakmarrje për rrëmbimin e djalit të tij Mihal, i cili u dërgua si peng në Kostandinopojë, nga vëllai i tij Niqifor I Engjëll Komneni, sundimtar i Epirit. Qyteti u rrethua pa sukses nga një ushtri nga perandoria e restauruar bizantine, me gjasë në verë apo vjeshtë të vitit 1292. Pas vrasjes së sundimtarit të fundit vendas Thoma I Engjëll Komneni nga nipi i tij, Nikolla Orsini në 1318, qyteti refuzoi të pranonte këtë të fundit dhe iu kthye Bizantit për ndihmë. Me këtë rast, perandori Andronik Paleologu II (sundoi: 1282-1328) ngriti qytetin në një peshkopata mitropolit dhe në vitin 1319 Androniku II lëshoi një krisobul duke pranuar autonomi të gjerë dhe privilegje të ndryshme dhe përjashtime për banorët e saj. Një komunitet hebre është vërtetuar gjithashtu në qytet në 1319. Në kryengritjen epirote të 1337-1338 kundër sundimit bizantin, qyteti mbeti besnik ndaj perandorit Andronik Paleologu III (sundoi: 1328-1341).
Në 1342, Janina ra në sundimtarit serb Stefan Dushanit, duke përfituar nga lufta bizantine civile të vitëve 1341-1347. Janina pastaj i kaloi vëllait të Dushanit, Simeon Uroshi, por ai u dëbua prej qytetit së shpejti nga Nikofor II Orsini. Përpjekja e Nikoforit për të rivendosur gjendjen e shetit Epirot, dështoi katastrofë në Betejën e Akeloit kundër fiseve shqiptare që kishin pushtuar rajonin. Simeon Uroshi mori përsëri kontrollin e Epirit dhe Tesalisë, duke sunduar si "perandor i serbëve dhe grekëve". Pas Akeloit, megjithatë, shumica e Epirit jugor, duke përfshirë Nartën, u kapërcyen dhe u vendosën nga shqiptarët; Janina nuk i përjetonte këto ngjarje dhe shërbeu si vend strehimi për disa grekë të rajonit të Vagenetisë. Në 1366-1367, duke iu përgjigjur lutjeve për ndihmën e Janinjotëve, Simeon Uroshi emëroi dhëndrin e vet Thoma II Preluboviç si sundimtar i ri të Janinës. Thoma ishte një sundimtar tiranik, duke mos respektuar privilegjet e qytetarëve, duke konfiskuar pronën e kishës në favor të pasuesve të tij serbë dhe duke e çuar Mitropolitin Sebastian në mërgim; megjithatë, ai ishte në gjendje të pengonte përpjekjet e njëpasnjëshme nga kryetarët shqiptarë Pjetër Losha dhe Gjin Bua Shpata për të kapur qytetin, sidomos sulmin e madh të papritur të vitit 1379, dështimi i të cilëve Janinjotët i atribuohet ndërhyrjes nga mbrojtësi i tyre, Shën Mëhill.
thumb|200px|"Rregulli i Sinan Pashës" (9 tetor 1430), shkruar në greqisht, i cili u dha qytetarëve një sërë privilegjesh Në 1382, osmanët u shfaqën në Epir, dhe Thoma Preluboviç nuk humbi kohë për të siguruar ndihmën e tyre kundër shqiptarëve. Pas vrasjes së tij në dhjetor 1384, qytetarët e Janinës i ofruan qytetit të tyre Ezau Buondelmonti, i cili u martua me vejushën Maria të Thomait. Ezau kujdesej për të kujtuar ata që ishin në mërgim nën Thomait dhe për të rikthyer pronat e konfiskuara prej tij. Në 1389, Janina u rrethua nga Gjin Bua Shpata, dhe vetëm me ndihmën e një ushtrie osmane nën një Melkushi të caktuar ishte Ezau në gjendje të sprapsë shqiptarët. Megjithë zgjerimin e vazhdueshëm osman dhe konfliktet midis turqve dhe shqiptarëve në afërsi të Janinës, Ezau arriti të sigurojë një periudhë paqeje për qytetin, veçanërisht pas martesës së tij të dytë me vajzën e Shpatës, Irena në 1396. Prej kësaj kohe, Ezau dhe Shpatat ishin aleatë, madje duke kryer një sulm të përbashkët për Gjon Zenebishin më 1399. Pas vdekjes së Ezaut në vitin 1411, Janinjotët u kthyen kundër vejushës së tij jopopullore, Evdoqia Balsha, dhe ftoi kont të Qefalonisë dhe Zante, Karl I Toko, i cili tashmë kishte zgjeruar tokat e tij në Epir për dekadën e fundit, si sundimtar e tyre të ri. Përkundër dështimeve të hershme, deri në vitin 1416 Karl I Toko kishte arritur për të kapur Nartën në këtë mënyrë ribashkimin thelbin e sferës së vjetër epirot, dhe ka marrë njohjen nga osmanëve dhe perandorit bizantin. Janina u bë kryeqyteti veror i tokave Toko, dhe Karl I vdiq atje në korrik 1429. Djali i tij Erkole (që ishte fëmijë i jashtëligjshme) bëri thirrje osmanëve për ndihmë kundër trashëgimtarit legjitim, Karl II Toko. Në 1430 një ushtri osmane, të freskëta nga kapjen e Selanikut, u shfaq para Janinës, dhe qyteti u dorëzua shpejt edhe komandanti osman Sinan Pasha premtoi se do të kursejë qytetin dhe të respektojë autonominë të Janinës.
Janina gjatë shekujve 15-16
Nën sundimin osman, Janina mbeti një qendër administrative, si selia e sanxhakut të Janinës dhe përjetoi një periudhë stabiliteti dhe prosperiteti relativ. Regjistrat e parë tatimorë osmanë për qytetin datojnë në 1564, dhe regjistron 50 familje myslimane dhe 1,250 të krishterë; një tjetër regjistër nga 15 vjet më vonë përmend edhe hebrenjtë.
Në vitin 1611 qyteti pësoi një pengesë serioze si rezultat i një kryengritje fshatare të udhëhequr nga Dionisi Sqillosofi, Mitropoliti i Larisës. Banorët grekë të qytetit nuk ishin në dijeni të qëllimit të luftimeve, pasi sukseset e mëparshme të Dionisit kishin varur nga elementi i befasisë. Shumë konfuzion pasoi si turq dhe të krishterët përfunduan pa dallim lufte kundër miqve dhe armiqve. Kryengritja përfundoi në heqjen e të gjitha privilegjeve të dhëna për banorët e krishterë, të cilët ishin dëbuar nga zona e kështjellës dhe u lejuan të vendoseshin rreth saj. Asllan Pasha shkatërroi edhe manastirin e Shënjan Teologut brenda mureve të qytetit, vrau murgjit dhe në vitin 1618 ngriti në vendin e vet Xhaminë e Asllan Pashës, e cila sot strehon Muzeun Komunal Etnografik të Janinës. Hakmarrjet osmane pas kryengritjes përfshinin konfiskimin e shumë timarëve që më parë u ishin dhënë sipaheve të krishtere; kjo filloi një valë e konvertimeve në Islam nga zotërinjtë vendas, të cilit u bënë ashtuquajtur Τουρκογιαννιώτες/Tourkoyanyótes "Turkojaninjotë". Udhëtari osman Evlija Çelebi, i cili vizitoi qytetin në 1670, numëronte 37 lagje nga të cilat 18 ishin myslimanë, 14 të krishterë, 4 hebrenj dhe 1 romesh. Ai vlerësoi popullsinë në 4,000 vatra.
Janina gjatë shekujve 17-18
Megjithë shtypjen dhe konvertimet në shekullin 17, dhe rëndësinë e popullsisë myslimane në çështjet e qytetit, Janina mbajti shumicën e krishterë në të gjithë sundimin osman dhe gjuha greke mbajti një pozitë dominuese; Turqishtja u fol nga zyrtarët osmanë dhe garnizoni dhe banorët shqiptarë përdornin gjuhën shqipe. Kurse gjuha e komunikimit më të gjerë dhe gjuha amtare e shumicës së banorëve ishte greqisht, duke përfshirë edhe në mesin të myslimanëve greqishtfolës (Τουρκογιαννιώτες/Tourkoyanyótes), dhe është përdorur nga vetë autoritetet osmane.
Qyteti gjithashtu u shërua shpejt nga efektet financiare të kryengritjes. Në fund të shekullit të 17-të, Janina ishte një qytet i lulëzuar në lidhje me popullsinë dhe veprimtarinë tregtare. Evlija Çelebi e përmend praninë e 1.900 dyqane dhe punëtori. Prosperiteti i madh ekonomik i qytetit u pasua nga një aktivitet i mrekullueshëm kulturor. Gjatë shekujve 17 dhe 18, u krijuan shumë shkolla të rëndësishme. Banorët e saj vazhduan aktivitetet e tyre komerciale dhe artizanale, të cilat i lejonin ata të tregtonin me qendrat tregtare të rëndësishme evropiane, si Venediku dhe Livorno, ku tregtarët nga Janina vendosën shtëpi komerciale dhe bankare.
Sundimi i Ali Pashës (1789-1822)
300px|parapamje|majtas|Yçkalaja dhe pallati i Ali Pashë Tepelenës në sfond (fillimi të shekullit 19) Në 1789 qyteti u bë qendra e territorit të sunduar nga Ali Pasha, një zonë që përfshinte tërë pjesën veriperëndimore të Greqisë, pjesët jugore të Shqipërisë, Tesalisë, si dhe pjesë të Euboea dhe Peloponezit. Zotëria osmano-shqiptar Ali Pasha ishte një nga personalitetet më me ndikim të rajonit në shekujt 18 dhe 19. I lindur në Tepelenë, ai mbajti marrëdhënie diplomatike me udhëheqësit më të rëndësishëm europianë të kohës dhe gjykata e tij u bë një pikë tërheqëse për shumë nga ata mendje të shqetësuar që do të bëheshin figura kryesore të Revolucionit Grek (Gjergj Karaiskaqi, Odise Andruço, Marko Boçari dhe të tjerët). Gjatë kësaj kohe Ali Pasha kreu një numër të mizorive kundër popullatës greke të Janinës, duke arritur kulmin në mbylljen e grave vendore në thasë dhe mbytjen e tyre në liqenin aty pranë, kjo periudhë e sundimit të tij përkon me prosperitetin më të madh ekonomik dhe intelektual të qytetit. Janina ishte njohur si "Qyteti... i pari në armë, para dhe letra".
Kur studiuesi francez Fransua Pukëvil (François Pouqueville) vizitoi qytetin gjatë viteve të hershme të shekullit 19, ai numëroi 3.200 shtëpi (2.000 të krishterë, 1.000 muslimanë, 200 hebrenj). Përpjekjet e Ali Pashës për ndarjen e tij nga Perandorisë Osmane alarmuan qeverinë në Stamboll dhe në 1820 (viti para fillimit të Luftës së Pavarësisë Greke) ai u shpall fajtor për tradhëti dhe Janina u rrethua nga trupat osmane. Ali Pasha u vra në vitin 1822 në manastirin e Pandalejmonit në ishullin Shënpandalejmon e liqenit të Janinës, ku ai mori strehim, ndërsa duke pritur falje nga Sulltani Mahmud II.
Zosimea ishte fondacioni i parë i rëndësishëm arsimor i krijuar pas shpërthimit të Luftës së Pavarësisë Greke (1828). Ai u financua nga një miratim nga vëllezërit Zosima dhe filloi të veprojë në 1828 dhe plotësisht me siguri nga 1833. Ajo ishte një shkollë e Arteve Liberale (greqisht, filozofi dhe gjuhë të huaj). Zosimea u dëmtua rëndë në një bastisje ajrore nga avionët italianë në 1940 dhe u rindërtua në një vend të ri më të gjerë me donacione nga qytetarët të Janinës pas vitit 1955.
Shekulli i fundit osman (1822-1913)
200px|thumb|left|Shqiptarët nga Janina (1873) Në vitin 1869, një pjesë e madhe të Janinës u shkatërrua nga zjarri. Tregu u rikonstruktua shpejt sipas planeve të arkitektit gjerman Holz, për shkak të interesit personal të Ahmet Rashim Pashës, guvernatorit lokal. Komunitetet e njerëzve të Janinës që jetonin jashtë vendit ishin aktivë në financimin e ndërtimit të shumicës së kishave të qytetit (Katedralja, Shënkolli, Shënmarina, Arqimandrio etj.), shkolla dhe ndërtesa të tjera elegante të institucioneve bamirëse. Banka e parë të Perandorisë Osmane, Banka Osmane, hapi një degë në Janinë, e cila tregoi fuqinë e qytetit në tregtinë botërore gjatë shekullit 19. Gjatë pranverës së 1877, udhëheqësit shqiptarë organizuan një kongres në qytet lidhur me vendimet e Konferencës së Stambollit dhe i dërguan një memorandum qeverisë osmane duke kërkuar ndër të tjera krijimin e shkollave të gjuhës shqipe. Në maj të vitit 1877, shqiptarët e ndryshëm myslimanë të Vilajetit formuan në Janinë Komiteti Shqiptar i Janinës që synonte mbrojtjen e të drejtave shqiptare, por ishte joaktiv në përgjithësi. Popullsia greke e rajonit të Janinës autorizoi një komitet me qëllim që t'i paraqiste qeverive evropiane dëshirën e tyre për bashkimin me Greqinë; Dhimitër Hasjoti (Dimitrios Chasiotis), një anëtar i rëndësishëm i këtij komiteti, botoi një memorandum në Paris më 1879.
Sipas regjistrimeve otomane të 1881/1893, qyteti dhe rrethinat e saj (kaza qendrore e Sanxhakut të Janinës) kishin një popullsi prej 4,759 myslimanëve, 77,258 ortodoksë (duke përfshirë greqishtfolësit dhe shqipfolësit), 3,334 hebrenj dhe 207 të huaj kombësisë. Ndërsa një numër i shkollave në gjuhën turke u krijuan në atë kohë, arsimi në gjuhën greke ruajti pozicionin e saj të shquar. Edhe familjet myslimane të shquara të qytetit preferonin t'i dërgonin fëmijët e tyre në institucione greke të mirëpritura, sidomos Zosimea. Si rezultat, vazhdoi dominimi i gjuhës greke në qytet: procesverbali i këshillit të qytetit u mbajt në greqisht dhe gazeta zyrtare, Vilayet, e themeluar në 1868, ishte dygjuhësore në turqisht dhe greqisht.
Periudha moderne (nga viti 1913)
200px|parapamje|Dorëzimi i Janinës nga osmanët në ushtrinë greke, pas Betejës të Bezhanit, 1913 Janina pas betejës së Bezhanit në Luftën e Parë Ballkanike u pushtua dhe u inkorporua në shtetin grek më 21 shkurt 1913. Pasi Greqia e humbi luftën greko-turke (1919-1922) dhe shkëmbimin e mëvonshme të popullsisë, pjesa myslimane e popullsisë u largua dhe qyteti mori refugjatë grekë ortodoksë nga Anadolli. Një komunitet i vogël myslyman me origjinë shqiptare vazhdoi të jetonte në Janinë pas shkëmbimit, i cili në vitin 1940 numëronte 20 familje dhe u zvogëlua në 8 persona në vitin 1973.
Në vitin 1940 gjatë Luftës së Dytë Botërore kapja e qytetit u bë një nga objektivat kryesore të Ushtrisë Italiane. Megjithatë, mbrojtja greke në Galbaq e shtyu ushtrinë italiane. Në prill të vitit 1941, Janina u bombardua intensivisht nga forcat gjermane edhe gjatë negociatave që çuan në kapitullimin e ushtrisë greke. Gjatë pushtimit të mëvonshëm të Greqisë nga fuqisë të Boshtit, bashkësia hebraike e qytetit u zu nga gjermanët në vitin 1944 dhe më së shumti u zhdukën në kampet e përqendrimit.
Universiteti i Janinës u financua në vitin 1970; deri atëherë, fakultetet e arsimit të lartë në qytet ishin pjesë e Universitetit Aristotel të Selanikut.
Arbanasi (kthjellim)
Me emrin Arbanasi njihen disa vendbanime :
Mekanika kuantike
thumb|275px|Fig. 1: [[Funksioni valor i një elektroni në një atom hidrogjeni ka nivele të caktuara energjie (rriten duke vajtur më poshtë : n = 1, 2, 3, ...) dhe momenti këndor (duke u rritur përgjatë : s, p, d,...) Zonat më të ndritshme i korrespondojnë një densiteti probabilistik më të larte për një matje pozicioni. Funksione valore si këto kanë ekuivalentet e tyre si figurat e Chladnit të gjendjeve akustike të vibrimit në fiziken klasike të cilat gjithashtu janë gjendje oshiluese : ato posedojnë një nivel të caktuar energjie si dhe kanë një frekuencë të caktuar. Momenti këndor dhe energjia janë të kuantizuara, pra mund të marrin vetëm vlera diskrete si ato që tregohen (ashtu si në ratin e frekuencave rezonante në akustike).]]
Pasojat e mekanikës kuantike zakonisht nuk janë të vëzhgueshme në shkallën makroskopike, por në atë mikroskopike. Teoria kuantike, përveç teorisë së relativitetit të përgjithshëm është në thelb të teorive klasike, si mekanika, elektromagnetizmi, dhe jep përshkrime të sakta për shumë dukuri të pashpjegueshme më parë, si ajo e rrezatimit të trupave të zinj dhe orbitës së qëndrueshme të elektronit.
Themeluesit e mekanikës kuantike ishin Uerner Hajzenberg dhe Ervin Shrëdinger. Ndihmesa të rëndësishme në zhvillimin e saj dhanë edhe Maks Born, Paskual Xhordan, Volfgang Pauli, Nils Bor, Paul Dirak dhe Xhon von Njuman. Konceptet themelore të mekanikës kuantike u përpunuan gjatë viteve 1926-1935. Mekanika kuantike më pohimet e saj dallohet krejtësisht prej fizikës klasike.
Historia
Fillesat e Mekanikes Kuantike u shtruan që në shekullin e nëntëmbëdhjetë me zbulimet e Tomsonit, Radherfordit e të tjerëve. Megjithatë ditëlindja e saj i detyrohet hipotezës së Max Plankut. Në fillim të shekullit të njëzete fizikanet po periqeshin të bënin një formulim teorik të radiacionit. Trajtimi klasik i radiacionit jepte përgjigje jo të kënaqshme. Relej dhe Xhins arritën në përfundim se energjia në brendësi te një vrime që ka rrezatim duhet të jetë e pafundme. Problemi qëndronte se këta fizikane mbështeteshin në hipotezën që energjia e radiacionit vjen në mënyre të vazhdueshme. Zgjidhja erdhi nga Planku i cili hodhi hipotezën se shkëmbimi i energjisë bëhet në mënyre diskrete. Kjo hipoteze hoqi përgjigjet e pafundme dhe arriti të japë një shpjegim kualitativ të kënaqshëm te fenomenit të rrezatimit. Hapi tjetër u mor nga Ajnshtajni i cili përdori hipotezën e Plankut për të arritur në një lidhje mes energjisë dhe masës.
Përpjekje për një teori të unifikuar
Inkonsistenca del në pah kur përpiqemi të bashkojmë ligjet kuantike me relativitetin e përgjithshëm, një përshkrim më elaborate i hapësirë-kohës që përfshin gravitacionin. Rregullimi i këtyre inkonsistencave ka qenë një nga qëllimet kryesore të fizikes së shekullit të njëzete- dhe të njëzet e një. shumë fizikane të dalluar, përfshire Stephen Hawking, kanë punuar në mënyre që të arrinin në një nga "Teoritë të Mëdha Unifikuese" të cilat kombinojnë jo vetëm modelet e shumta të fizikes nën-atomike, por gjithashtu derivojnë edhe katër forcat bashkëvepruese themelore — forcën e fortë, elektromagnetizmin, forcën e dobët dhe gravitetin — nga një force e vetme (ose nga një fenomen i vetëm).
Mekanika kuantike dhe fizika klasike
Parashikimet e mekanikes kuantike janë verifikuar eksperimentalisht me një shkallë shumë të lartë saktësie. Pra, versioni i tanishëm i principit të korrespondencës midis mekanikes kuantike dhe asaj klasike pohon se të gjitha objektet i binden ligjeve të mekanikës kuantike, sipas këtij parimi mekanika klasike është thjesht një version i mekanikës kuantike për sisteme të mëdha (ose një mekanike kuantike statistike për një numër të madh thërrmijash). Ligjet e mekanikes klasike janë rrjedhoja të ligjeve kuantike në limitin e sistemeve të mëdha ose numrave kuantike të mëdhenj.
Ndryshimi thelbësor midis teorisë klasike dhe teorive kuantike përmendet në eksperimentin e paradoksit të Ajnshtajn-Podolski-Rozen. Pra, në thelb ndyshimi është tek pohimi se mekanika kuantike është koherente (mbledhja e amplitudave), kurse teoritë klasike janë inkoherente (mbledhja e intensiteteve). Pra, madhësi të tilla si gjatësia e koherencës dhe kohet e koherencës hynë në punë. Për trupat mikroskopike zgjerimi i sistemit është natyrisht shumë më i vogël se gjatësia e koherencës ; për trupat makroskopike pritet që të jetë e kundërta.
Kjo është konform vezhgmeve të mëposhtme :
shumë veti “makroskopike” te sistemeve “klasike” janë rrjedhoja direkte të pjesëve të tyre. Për shembull, qëndrueshmëria e lendes (e cila përbehet nga atome dhe molekula të cilat duhet të pësonin kolaps nën forcat elektrike), ngurtësia e lendes, vetitë mekanike, termike, kimike, optike dhe magnetike të lendes—janë të gjitha rezultate të bashkëveprimit të ngarkesës elektrike nën rregullat e mekanikës kuantike.
Kjo sjellje ekzotike e lendes e postuluar nga mekanika kuantike dhe relativiteti bëhet më dukshme kur merremi me thërrmija të vogla që lëvizin me shpejtësi shumë të mëdha, kurse nga ana tjetër ligjet klasike të fizikës “njutoniane” janë akoma të vlefshme për parashikim e sjelljes së sistemit të objekteve të (“mëdha”)— të cilat lëvizin me shpejtësi shumë më të vogla se ajo e dritës.
Teoria
Ka shumë formulime matematike të mekanikës kuantike të cilat janë matematikisht ekuivalente. Një nga formulimet më të vjetra dhe më të përdorshme është teoria e transformimit e propozuar nga fizikani teoricien nga Kambrixhi Pol Dirak, e cila unifikon dhe përgjithëson dy formulimet më të hershme të mekanikes kuantike, mekanikën e matricave (të formuluar nga Uerner Hajzenberg) dhe mekanikën valore (të formuluar nga Ervin Shrodingeri).
Në këtë formulim, gjendja e çastit e sistemit të një sistemi kuantik enkodon probabilitetin e vetive që mund të maten, këto janë "madhësitë e observueshme". Shembuj të madhësive të observueshme përfshijnë energjinë, pozicionin, momentin, dhe momentin këndor. Madhësitë e observueshme mund të jenë ose të vazhdueshme (psh., pozicioni i një thërrmije) ose diskrete (psh, energjia e një elektron të lidhur në një atom hidrogjeni).
Përgjithësisht, mekanika kuantike nuk i jep vlera të përcaktuara madhësive të observueshme. Përkundrazi, ajo bën parashikime për shpërndarjen e probabilitetit ; pra, probabiliteti që në mund të marrim secilën nga rezultatet e mundshme të eksperimentit në matjen e një madhësi ete observueshme. Natyrisht, këto probabilitete do të varen në gjendjen kuantike të sistemit në çastin e matjes. Megjithatë, ekzistojnë disa, gjendje të cilat janë të lidhura me vlera të përcaktuara për një madhësi të observueshme. Këto njihen si "ajgengjendje" të madhësive të observueshme ("eigen" mund të përkthehet përafërsisht nga Gjermanishtja si veti inherente ose si një karakteristike). Në jetën e përditshme, është e natyrshme dhe intuitive të mendosh për gjithçka si një ajgenvlere e një madhësi të vezhgueshme. Çdo gjë duket se ka një pozicion të caktuar, një impuls të caktuar, dhe ndodhen një çast të caktuar. Megjithatë, mekanika kuantike nuk jep vlera të fiksuara për pozicionin dhe momentin e një thërrmije të caktuar në një hapësirë të caktuar në në një kohë të fundme ; ajo jep një rang probabilitetesh se ku mund të ndodhet thërrmija. Pra bëhet e nevojshme përdorimi i fjalëve të ndryshme për (a) gjendjen e diçkaje që ka një relacion papërcaktueshmërie dhe (b) një gjendje që ka një vlere të përcaktuar. Kjo e fundit quhet "ajgengjendje" e vetisë së matur.