cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coalition for Epidemic Preparedness Innovations
Krijimi i CEPI gjithashtu u mbështet dhe bashkëfinancua nga industria farmaceutike duke përfshirë GlaxoSmithKline (GSK), me CEO Sir Andrew Witty që shpjegon në WEF, "supershtë super-përçarëse kur telefoni i kuq bie në ndarjen tonë të vaksinave për shkak të një emergjence shëndetësore. Njerëzit nuk e kuptojnë që sot nuk ka asnjë kapacitet të tepërt në sistemin e prodhimit të vaksinave në botë ".
CEPI u hap zyrtarisht në WEF 2017 në Davos, me një investim fillestar prej 460 milion dollarë amerikanë nga një konsorcium që përfshinte qeveritë e Norvegjisë, Japonisë dhe Gjermanisë, The Wellcome Trust dhe The Gates Foundation; [12] [2] India u bashkua një kohë të shkurtër më pas. Në një intervistë për fillimin me Financial Times (FT), Gates tha se një qëllim kryesor ishte ulja e kohës për zhvillimin e vaksinave nga 10 vjet në më pak se 12 muaj.
Castelnau-Barbarens
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Castelnau-Barbarens ( Gaskonisht : Castèthnau Barbarens ; Shqip: Kastelri-Barbaras) është një komunë në departamentin Gers në Francën jugperëndimore.
Gjeografia
qendër|parapamje|300x300px| Kastelri-Barbarasi dhe komunat përreth
Plagjiatura
Plagjiatura është "përvetësimi i gabuar" dhe "vjedhja dhe publikimi" i "gjuhës, mendimeve, ideve ose shprehjeve" të një autori tjetër dhe përfaqësimi i tyre si vepra origjinale. Ai i nënshtrohet sanksioneve të tilla si ndëshkimet, pezullimin dhe madje dëbimin nga shkolla apo puna. Kohët e fundit, janë identifikuar raste të "plagjiatura ekstreme" në akademi. Koncepti modern i plagjiaturës si veprim imoral dhe origjinaliteti si një ideal u shfaq në Evropë në shekullin XVIII, veçanërisht me lëvizjen romantike.
Përmbledhje
Plagjiatura konsiderohet pandershmëri akademike dhe një shkelje e etikës hulumtuese ose gazetareske. Ajo në vetvete nuk paraqet një krim, por mund të përbëjë shkelje të së drejtës së autorit. Në akademi dhe industri, kjo është një shkelje e rëndë etike. Plagjiatura dhe shkelja e të drejtës së autorit përputhen në një masë të konsiderueshme, por ato nuk janë koncepte ekuivalente dhe shumë lloje të plagjiaturë nuk përbëjnë shkelje të të drejtës së autorit dhe mund të gjykohen nga gjykatat. Plagjiatura nuk përcaktohet ose ndëshkohet me ligj, por nga institucionet (duke përfshirë shoqatat profesionale, institucionet arsimore dhe subjektet tregtare, siç janë kompanitë botuese).
Plagjiatura e nxjerrë nga Plagiariu u fut në gjuhën angleze rreth vitit 1620. Plagiariu latin, "rrëmbyes" dhe plagium, "kidnapim", rrënjën indo-evropiane *, "për të endur" (shihet, për shembull, te grekët grekë, pleta "плета" bullgare dhe plekturë latine, të gjitha që do të thotë "endje").
Stamford, Texas
Stamford, Texas (City of Stamford) është një qytet në qarkun Jones, Haskell të shtetit federal TexasTexas, SHBA. Në Stamford, Texas jetojnë 3124 banorë (2010), dhe dendësia e popullisë është 202.9 banor/km2 (520.7 banorë/sq mi). Qyteti ka një sipërfaqe prej 33.3 km2 (12.8 sq mi) dhe lartësi mbidetare prej 492 m (1614 ft).
Adolf Eichmann
Otto Adolf Eichmann ( / aɪ k m ən aɪ x - / ; Gjermanisht:    ; 19 mars 1906   - 1 qershor 1962) ishte një gjerman-austriak  nazist SS - Obersturmbannführer  dhe një nga organizatorët kryesorë të Holokaustit. Ai u ngarkua nga SS- Obergruppenführer ("Udhëheqësi i Lartë i Grupit") Reinhard Heydrich me lehtësimin dhe menaxhimin e logjistikës së përfshirë në deportimin masiv të hebrenjve në geto dhe kampe shfarosjeje në Evropën Lindore të pushtuar nga nazistët gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ai u kap nga Mossad në Argjentinë më 11 maj 1960 dhe më pas u shpall fajtor për krime lufte në një gjykim të publikuar gjerësisht në Jerusalem, Izrael. Eichmann u ekzekutua duke u varur në vitin 1962.
Nazistët filluan pushtimin e Bashkimit Sovjetik në qershor 1941 dhe politika e tyre ndaj hebrenjve ndryshoi nga emigrimi në shfarosje. Për të bashkërenduar planifikimin për gjenocid, Heydrich, i cili ishte eprori i Eichmann, priti udhëheqësit administrativ të regjimit në Konferencën Wannsee më 20 janar 1942. Eichmann mblodhi informacion për të, mori pjesë në konferencë dhe përgatiti minutat e tij. Eichmann dhe stafi i tij u bënë përgjegjës për deportimet e hebrenjve në kampet e shfarosjes, ku viktimat ishin gazuar. Gjermania pushtoi Hungarinë në mars të vitit 1944 dhe Eichmann mbikqyri deportimin e shumicës së popullsisë hebraike. Shumica e viktimave u dërguan në kampin e përqendrimit në Auschwitz, ku rreth 75 për qind u vranë mbas mbërritjes. Deri në kohën kur u ndaluan transportet në korrik 1944, 437,000 prej 725,000 hebrenjve të Hungarisë u vranë. Dieter Wisliceny dëshmoi në Nuremberg se Eichmann i kishte thënë atij se do të "kërcente duke qeshur në varr, prej ndjenjës se ai kishte pesë milionë njerëz në ndërgjegjen e tij do të ishte për të një burim i kënaqësisë së jashtëzakonshme".
Pas humbjes së Gjermanisë në 1945, Eichmann u kap nga forcat amerikane, por u arratis nga një kamp ndalimi dhe lëvizi nëpër Gjermani për të shmangur ri-kapjen. Ai përfundoi në një fshat të vogël në Saksoninë e Ulët, ku jetonte deri në vitin 1950, kur shkoi në Argjentinë duke përdorur letra të rreme. Një grup i agjentëve të Mossad dhe Shin Bet kapën Eichmann dhe e çuan në Izrael për të dalë në gjyq për 15 akuza penale, duke përfshirë krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit dhe krimet kundër popullit hebre. Gjatë gjykimit, ai nuk e mohoi Holokaustin apo rolin e tij në organizimin e tij, por pohoi se ai thjesht po ndiqte urdhrat në një sistem totalitar Führerprinzip. Ai u shpall fajtor për të gjitha akuzat dhe u ekzekutua duke u varur më 1 qershor 1962. Gjyqi u përcoll gjerësisht në media dhe më vonë ishte subjekt i disa librave, duke përfshirë librin e Hannah Arendt Eichmann në Jeruzalem, në të cilin Arendt përdori frazën "banaliteti i së keqes" për të përshkruar Eichmann.
Jeta e hershme dhe arsimimi
Otto Adolf Eichmann, më i madhi prej pesë fëmijëve, lindi në vitin 1906 në një familje protestante kalviniste në Solingen të Gjermanisë. Prindërit e tij ishin Adolf Karl Eichmann, një llogaritar dhe Maria (Schefferling), një shtëpiake. Adolfi plak u zhvendos në Linz, Austri në 1913 për të marrë një pozicion si menaxher komercial për Tramvajin e Linz dhe Kompaninë Elektrike, dhe pjesa tjetër e familjes erdhi një vit më vonë. Pas vdekjes së Marias në vitin 1916, babai i Eichmann u martua me Maria Zawrzel, një protestante e devotshme me dy djem.
Eichmann mori pjesë në Kaiser Franz Joseph Staatsoberrealschule (shkolla e mesme shtetërore) në Linz, e njëjta shkollë e mesme që Adolf Hitleri kishte ndjekur rreth 17 vjet më parë. Ai luante violinë dhe mori pjesë në sporte dhe klube, duke përfshirë një grup punimi druri Wandervogel dhe grupi zbulues që përfshinte disa djem të moshuar që ishin anëtarë të milicive të krahut të djathtë. Performanca e tij e dobët në shkollë rezultoi që babai i tij ta tërhiqte atë nga Realschule dhe e regjistroi atë në kolegjin profesional të Bundeslehranstalt für Elektrotechnik, Maschinenbau und Hochbau. Ai u largua pa marrë një diplomë dhe iu bashkua ndërmarrjes së re të babait të tij, ndërmarrjes minerare Untersberg, ku punoi për disa muaj. Nga 1925 deri në 1927 ai punoi si nëpunës shitjesh për kompaninë radio të Oberösterreichische Elektrobau AG. Më pas, midis viteve 1927 dhe fillimit të vitit 1933, Eichmann punoi në Austrinë e Epërme dhe në Salzburg si agjent qarku për kompaninë Vacuum Oil AG.
Gjatë kësaj kohe, ai u bashkua me Jungfrontkämpfervereinigung, seksioni rinor i lëvizjes së veteranëve të krahut të djathtë të Hermann Hiltl dhe filloi të lexonte gazetat e botuara nga Partia Naziste (NSDAP). Platforma e partisë përfshinte shpërbërjen e Republikës së Weimarit në Gjermani, refuzimin e kushteve të Traktatit të Versajës, antisemitizmin radikal dhe antibolshevizmin. Ata premtuan një qeveri të fortë qendrore, zgjerim të Lebensraum (hapësirë jetese) për popujt gjermanikë, formimin e një komuniteti kombëtar të bazuar në racë dhe pastrimin racial nëpërmjet shtypjes aktive të hebrenjve, të cilët do të zhvisheshin nga shtetësia dhe të drejtat e tyre civile.
Karriera e hershme
parapamje| [[Lebenslauf i Adolf Eichmann (résumé) i bashkangjitur kërkesës së tij për promovim nga SS- Hauptscharführer në SS- Untersturmführer në vitin 1937 ]] Me këshillën e mikut të familjes dhe udhëheqësin lokal Schutzstaffel Ernst Kaltenbrunner, Eichmann u bashkua me degën austriake të NSDAP më 1 prill 1932, anëtari numër 889,895. Anëtarësia e tij në SS u konfirmua shtatë muaj më vonë (numri i anëtarit SS 45,326). Regjimenti i tij ishte SS-Standarte 37, përgjegjës për ruajtjen e selisë së partisë në Linz dhe mbrojtjen e folësve të partisë në mitingje, të cilat shpesh do të bëheshin të dhunshme. Eichmann ndoqi aktivitetet e partisë në Linz gjatë fundjavave, duke vazhduar në pozicionin e tij në Vacuum Oil në Salzburg.
Në vitin 1934, Eichmann kërkoi transferimin tek Sicherheitsdienst (SD, Shërbimi i Sigurisë) i SS, për të shpëtuar nga "monotonia" e stërvitjes ushtarake dhe shërbimit ushtarak në Dachau. Eichmann u pranua në SD dhe u caktua në nën-zyrën e Freemasons, duke organizuar objekte ritualesh të kapura për një muze të propozuar. Pas rreth gjashtë muajsh, Eichmann u ftua nga Leopold von Mildenstein për t'u bashkuar me departamentin e tij hebre, Seksioni II/112 i SD, në selinë e saj në Berlin. Transferimi i Eichmann u bë në nëntor të vitit 1934. Më vonë ai e mori parasysh këtë si pushimin e tij të madh. Ai ishte caktuar për të studiuar dhe përgatitur raporte mbi lëvizjen zioniste dhe organizata të ndryshme hebraike. Ai madje mësoi një grimcë hebraishtje dhe jidishtje, duke fituar një reputacion si një specialist në çështjet zioniste dhe çifute. Më 21 mars 1935 Eichmann u martua me Veronika (Vera) Liebl (1909-93). Çifti kishte katër djem: Klaus (1936 në Berlin), Horst Adolf (1940 në Vjenë), Dieter Helmut (1942 në Pragë ) dhe Ricardo Francisco (1955 në Buenos Aires). Eichmann u promovua në SS-Hauptscharführer në 1936 dhe u ngarkua si një SS-Untersturmführer (toger i dytë) vitin e ardhshëm.
Gjermania naziste përdori dhunën dhe presionin ekonomik për të inkurajuar çifutët që të linin Gjermaninë me vullnetin e tyre; rreth 250,000 nga 437,000 hebrenj të vendit emigruan midis viteve 1933 dhe 1939. Eichmann udhëtoi në Palestinën e Mandatuar britanike me eprorin e tij Herbert Hagen në vitin 1937 për të vlerësuar mundësinë e çifutëve të Gjermanisë që vullnetarisht të emigronin në atë vend, duke zbarkuar me kredenciale të falsifikuara të shtypit në Haifa, prej nga udhëtuan në Kajro në Egjipt. Atje ata takuan Feival Polkes, një agjent i Haganah, me të cilët ata nuk ishin në gjendje të arrinin një marrëveshje. Polkes sugjeroi që më shumë hebrenj duhet të lejohen të largohen sipas kushteve të Marrëveshjes së Haavara, por Hagen refuzoi, duke supozuar se një prani e fortë hebreje në Palestinë mund të çonte në themelimin e një shteti të pavarur, i cili do të shkonte në kundërshtim me politikën e Reich. Eichmann dhe Hagen u përpoqën të ktheheshin në Palestinë pak ditë më vonë, por iu mohua hyrja pasi autoritetet britanike i refuzuan atyre vizat. Ata përgatitën një raport për vizitën e tyre, i cili u botua në vitin 1982.
Në vitin 1938, Eichmann u vendos në Vienë për të ndihmuar në organizimin e emigrimit hebre nga Austria, e cila sapo ishte bashkuar në Reich përmes Anschluss. Organizatat e komunitetit hebre u vendosën nën mbikëqyrjen e SD dhe kishin për detyrë të inkurajonin dhe lehtësonin emigrimin hebre. Financimi erdhi nga paratë e konfiskuara nga njerëzit dhe organizatat e tjera hebraike, si dhe donacionet nga përtej detit, të cilat ishin vendosur nën kontrollin e SD. Eichmann u promovua në SS-Obersturmführer (toger i parë) në korrik 1938, dhe u emërua në Agjencinë Qendrore për Emigracionin hebre në Vjenë, i krijuar në gusht. Në kohën kur u largua nga Viena në maj të vitit 1939, rreth 100.000 hebrenj kishin lënë Austrinë ligjërisht dhe shumë të tjerë ishin kontrabanduar në Palestinë dhe gjetkë.
Lufta e Dytë Botërore
parapamje| Hartë që tregon vendndodhjen e [[General Government|Qeverisë së Përgjithshme, 1941-1945 ]]
Tranzicioni nga emigrimi në deportim
Çifutët u përqendruan në geto në qytete të mëdha me shpresën se në një moment ata do të transportoheshin më tej në lindje ose edhe përtej detit. Kushtet e tmerrshme në geto - mbipopullimi i rëndë, higjiena e munguar dhe mungesa e ushqimit - rezultuan në një shkallë të lartë të vdekshmërisë. Më 15 gusht 1940, Eichmann lëshoi një memorandum të titulluar Reichssicherheitshauptamt: Madagaskar Projekt (Zyra e Kryesore e Sigurisë Reich: Projekti Madagaskar), duke bërë thirrje për rivendosjen në Madagaskar të një milion hebrenjve në vit për katër vjet. Kur Gjermania dështoi të mposhtte Forcën Ajrore Mbretërore në Betejën e Britanisë, pushtimi i Britanisë u shty për një kohë të pacaktuar. Ndërsa Britania ende kontrollonte Atlantikun dhe flota e saj tregtare nuk do të ishte në dispozicion të Gjermanisë për përdorim në evakuime, planifikimi për propozimin Madagaskar u zvarrit. Hitleri vazhdoi të përmendte Planin deri në shkurt 1942, kur u hoq dorë përfundimisht.
Konferenca e Wannsee
Eichmann deklaroi në marrjet në pyetje të tija të mëvonshme se Heydrich i tha atij në mes të shtatorit se Hitleri kishte urdhëruar që të gjithë hebrenjtë në Europën e kontrolluar nga Gjermania të vriteshin. Plani fillestar ishte për të zbatuar Generalplan Ost pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik. Megjithatë, me hyrjen e Shteteve të Bashkuara në luftë në dhjetor dhe dështimin gjerman në Betejën e Moskës, Hitleri vendosi që çifutët e Europës të shfaroseshin menjëherë sesa pas luftës, e cila tani nuk kishte fund në horizont. Rreth kësaj kohe, Eichmann u promovua në SS-Obersturmbannführer (nënkolonel), gradën më të lartë që ai arriti.
Për të bashkërenduar planifikimin për gjenocidin e propozuar, Heydrich mbajti Konferencën e Wannsee, e cila mblodhi së bashku udhëheqësit administrativë të regjimit nazist më 20 janar 1942. Në përgatitje për konferencën, Eichmann hartoi për Heydrich një listë të numrit të hebrenjve në vende të ndryshme evropiane dhe përgatiti statistika për emigracionin. Eichmann mori pjesë në konferencë, mbikqyri stenografin që mori minutat dhe përgatiti rekordin zyrtar të takimit. Në letrën e tij mbuluese, Heydrich specifikonte se Eichmann do të vepronte si ndërlidhës i tij me departamentet e përfshira. Nën mbikëqyrjen e Eichmann, deportimet në shkallë të gjerë filluan pothuajse menjëherë në kampet e shfarosjes në Bełżec, Sobibor, Treblinka dhe gjetkë. Gjenocidi u emërua me emrin e koduar Operacioni Reinhard në nder të Heydrich, i cili vdiq në Pragë në fillim të qershorit nga plagët e pësuara në një atentat për vrasje. Kaltenbrunner pasoi atë si kreu i RSHA.
Eichmann nuk bëri politikë, por veproi në një kapacitet operacional. Urdhrat specifikë të dëbimit erdhën nga Reichsführer-SS Heinrich Himmler. Zyra e Eichmann ishte përgjegjëse për mbledhjen e informacionit mbi hebrenjtë në secilën zonë, organizimin e sekuestrimit të pronës së tyre, planifikimin dhe programimin e trenave. Departamenti i tij ishte në kontakt të vazhdueshëm me Zyrën e Jashtme, pasi hebrenjtë e kombeve të pushtuara të tilla si Franca nuk mund të hiqeshin lehtë nga pasuritë e tyre dhe të dëboheshin drejt vdekjes së tyre. Eichmann zhvilloi takime të rregullta në zyrat e tij në Berlin me anëtarët e departamentit të tij që punonin në terren dhe udhëtoi gjerësisht për të vizituar kampet e përqendrimit dhe getot. Gruaja e tij, të cilës nuk i pëlqente Berlini, banonte në Pragë me fëmijët. Eichmann fillimisht i vizitoi ata çdo javë, por me kalimin e kohës, vizitat e tij u bënë një herë në muaj.
Hungaria
majtas|parapamje| Gruaja hungareze dhe fëmijët mbërrijnë në [[Auschwitz-Birkenau, maj ose qershor 1944 (foto nga albumi i Auschwitz) ]] Gjermania pushtoi Hungarinë më 19 mars 1944. Eichmann mbërriti në të njëjtën ditë dhe së shpejti u bashkua nga anëtarë të lartë të stafit të tij dhe pesë ose gjashtëqind anëtarë të SD, SS dhe Sicherheitspolizei (SiPo, policia e sigurisë). Caktimi i Hitlerit të një qeverie hungareze më të dëgjueshme ndaj nazistëve do të thoshte se hebrenjtë hungarezë, të cilët kishin mbetur të palënduar deri në atë pikë, tani do të deportoheshin në kampin e përqendrimit të Aushvicit për të shërbyer punë të detyruar ose për t'u gazuar. Eichmann vizitoi Hungarinë verilindore në javën e fundit të prillit dhe vizitoi Auschwitzin në maj për të vlerësuar përgatitjet. Gjatë gjykimit të Nurembergut, Rudolf Höss, komandant i kampit të përqendrimit në Auschwitz, dëshmoi se Himmler i kishte thënë Höss të merrte të gjitha udhëzimet operacionale nga Eichmann për zbatimin e Zgjidhjes Përfundimtare. Mbledhjet filluan më 16 prill dhe që nga 14 maji, katër trena prej 3.000 hebrenjsh në ditë linin Hungarinë dhe udhëtonin në kamp në Auschwitz II-Birkenau, duke arritur përgjatë një linje të re të degëzuar që përfundonte disa qindra metra larg nga dhomat e gazit. Mes 10-25 përqind e njerëzve në çdo tren u zgjodhën si punëtorë të detyruar; pjesa tjetër u vra brenda disa orëve pas mbërritjes. Nën presionin ndërkombëtar, qeveria hungareze ndaloi dëbimet më 6 korrik 1944, kur 437,000 prej 725,000 hebrenjve të Hungarisë kishin vdekur. Përkundër urdhrave për të ndaluar, Eichmann personalisht bëri rregullime për trena shtesë të viktimave që duhej të dërgoheshin në Auschwitz më 17 dhe 19 korrik.
Në një seri takimesh që filluan më 25 prill, Eichmann u takua me Joel Brand, një hebre hungarez dhe anëtar i Komitetit të Ndihmës dhe Shpëtimit (RRC). Eichmann më vonë dëshmoi se Berlini e kishte autorizuar atë të lejonte emigrimin e një milion hebrenjve në këmbim të 10,000 kamionëve të pajisur për të përballuar kushtet e dimrit në Frontin Lindor. Asgjë nuk erdhi nga propozimi, pasi aleatët antifashistë refuzuan të shqyrtonin ofertën. Në qershor të vitit 1944, Eichmann u përfshi në negociatat me Rudolf Kastnerin që rezultoi në shpëtimin e 1,684 njerëzve, të cilët u dërguan me tren drejt sigurisë në Zvicër në këmbim të tre valixheve të mbushura me diamante, ari, para dhe letra me vlerë.
Eichmann, i zemëruar për faktin se Kurt Bekeri dhe të tjerët po përfshiheshin në çështjet e emigracionit hebre dhe i inatosur nga pezullimi prej Himmler të deportimeve në kampet e vdekjes, kërkoi rivendosjen në korrik. Në fund të gushtit ai u caktua të kryesonte një skuadër komando për të ndihmuar në evakuimin e 10,000 gjermanëve etnikë të bllokuar në kufirin hungarez me Rumaninë në rrugën e Ushtrisë së Kuqe që po përparonte. Njerëzit të cilët duhej të shpëtonin refuzuan të largoheshin, kështu që në vend të kësaj ushtarët ndihmuan të evakuojnë pjesëtarët e një spitali gjerman të bllokuar afër frontit. Për këtë Eichmann iu dha Kryqi i Hekurit, Klasi i Dytë. Gjatë tetorit dhe nëntorit, Eichmann organizoi që dhjetëra mijëra viktima hebreje të detyroheshin të marshonin, në kushte të tmerrshme, nga Budapesti në Vienë, një distancë prej 210 kilometrash.
Më 24 dhjetor 1944, Eichmann iku prej Budapestit pak para se sovjetikët të përfundonin rrethimin e kryeqytetit. Ai u kthye në Berlin, ku ai organizoi për t'u djegur të dhënat inkriminuese të Departamentit IV-B4. Së bashku me shumë oficerë të tjerë të SS që ikën në muajt e fundit të luftës, Eichmann dhe familja e tij jetonin në siguri relative në Austri kur lufta në Evropë përfundoi më 8 maj 1945. djathtas|parapamje| Pasaporta e [[International Committee of the Red Cross|Kryqit të Kuq për "Ricardo Klement", që u përdor nga Eichmann për të hyrë në Argjentinë në vitin 1950 ]]
Pas Luftës së Dytë Botërore
Në fund të luftës, Eichmann u kap nga forcat amerikane dhe kaloi kohë në disa kampe për oficerët e SS duke përdorur letra të falsifikuara që e identifikuan atë si "Otto Eckmann". Ai u arratis nga një detyrë pune në Çam të Gjermanisë kur kuptoi se identiteti i tij i vërtetë ishte zbuluar. Ai mori letra të reja identiteti me emrin "Otto Heninger" dhe u zhvendos shpesh gjatë disa muajve të ardhshëm, duke u zhvendosur përfundimisht në Lüneburg. Ai fillimisht gjeti punë në industrinë pyjore dhe më vonë mori me qira një ngastër të vogël toke në Altensalzkoth, ku ai jetoi deri më 1950. Ndërkohë, ish-komandanti i Aushvicit Rudolf Hoss dhe të tjerët dhanë prova të forta për Eichmann në gjyqet e Nurembergut të luftës të mëdha kriminelë që fillojnë në vitin 1946.
Në 1948, Eichmann mori një leje uljeje për Argjentinë dhe identitetin e rremë nën emrin "Ricardo Klement" nëpërmjet një organizate të drejtuar nga peshkopi Alois Hudal, një klerik austriak që atëherë banonte në Itali me simpati të njohura naziste. Këto dokumente i bënë të mundur marrjen e një pasaporte humanitare nga Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq dhe lejet e mbetura të hyrjes në vitin 1950 që do të lejonin emigrimin në Argjentinë. Ai udhëtoi nëpër Evropë, duke qëndruar në një seri manastiresh që ishin ngritur si shtëpi të sigurta. Ai u nis nga Genoa me anije më 17 qershor 1950 dhe mbërriti në Buenos Aires më 14 korrik.
Eichmann jetonte fillimisht në provincën Tucumán, ku punonte për një kontraktues qeveritar. Ai kërkoi familjen e tij në vitin 1952 dhe ata u shpërngulën në Buenos Aires. Ai punoi në një seri punësh me paga të ulëta deri në gjetjen e punësimit në Mercedes-Benz, ku ai u ngrit në kreun e departamentit. Familja ndërtoi një shtëpi në 14 Garibaldi Street (tani 6061 Garibaldi street) dhe u zhvendos në të gjatë 1960. Ai u intervistua gjerësisht për katër muaj duke filluar në fund të vitit 1956 nga gazetari nazist emigrant Willem Sassen me qëllim për të prodhuar një biografi. Eichmann prodhoi kaseta, transkripte dhe shënime të shkruara me dorë. Kujtimet u përdorën më vonë si bazë për një seri artikujsh që u shfaqën në revistat Life dhe Stern në fund të vitit 1960.
Kapja
Disa të mbijetuar të Holokaustit iu përkushtuan gjetjes së Eichmann dhe nazistëve të tjerë, dhe mes tyre ishte gjuetari i nazistëve hebre, Simon Wiesenthal. Wiesenthal mësoi nga një letër që i ishte treguar në vitin 1953 se Eichmann ishte parë në Buenos Aires, dhe ai e kaloi këtë informacion tek konsullata izraelite në Vjenë në vitin 1954. Babai i Eichmann vdiq në vitin 1960 dhe Wiesenthal punësoi detektivë privatë që të fotografojnë fshehtësisht anëtarët e familjes; vëllai i Eichmann, Otto, thuhej të kishte një ngjashmëri të fortë familjare dhe nuk kishte fotografi të kohës së të arratisurit. Ai i dha këto fotografi agjentëve të Mossadit më 18 shkurt.
Lothar Hermann ishte gjithashtu i dobishëm në ekspozimin e identitetit të Eichmann; Ai ishte një gjysmë-hebre gjerman, i cili kishte emigruar në Argjentinë në vitin 1938. Vajza e e tij Sylvia filloi të dilte me një njeri me emër Klaus Eichmann në vitin 1956 i cili mburrej për padrejtësitë naziste të babait të tij, dhe Hermann lajmëroi Fritz Bauer, Prokuror i Përgjithshëm i shtetit të Hesse në Gjermaninë Perëndimore. Pastaj dërgoi vajzën e tij në një mision për të zbuluar fakte; ajo u takua në derë nga vetë Eichmann, i cili tha se ishte xhaxhai i Klausit. Megjithatë, Klaus mbërriti jo shumë kohë më pas, dhe iu drejtua Eichmann si "Baba". Në vitin 1957, Bauer ia kaloi personalisht informacionin drejtorit të Mossad Isser Harel, i cili caktoi operativë për të mbikëqyrur, por fillimisht asnjë provë konkrete nuk u gjet.
Harel dërgoi Shin Bet krye marrësi në pyetje Zvi Aharoni në Buenos Aires më 1 mars 1960, dhe ai ishte në gjendje për të konfirmuar identitetin e të arratisurit pas disa javësh hetimi. Argjentina kishte një histori me hedhje poshtë të kërkesave për ekstradim ndaj kriminelëve nazistë, prandaj, në vend që të paraqiste një kërkesë ndoshta të kotë për ekstradim, kryeministri izraelit David Ben-Gurion vendosi që Eichmann të kapet dhe të sillet në Izrael për gjykim. Hareli arriti në maj 1960 për të mbikqyrur kapjen. Operativi i Mossad Rafi Eitan u emërua udhëheqës i ekipit prej tetë vetave, shumica e të cilëve ishin agjentë Shin Bet. majtas|parapamje| [[Teleprinter|Teleshkrues që është përdorur për të dërguar mesazhe në lidhje me kapjen në misionet diplomatike të Izraelit nëpër botë ]] Ekipi e kapi Eichmann më 11 maj 1960 pranë shtëpisë së tij në Rrugën Garibaldi në San Fernando, Buenos Aires, një komunitet industrial 20 km në veri të qendrës së Buenos Aires. Agjentët kishin mbërritur në prill dhe vëzhguan rutinën e tij për shumë ditë, duke vënë në dukje se ai vinte në shtëpi nga puna me autobus në të njëjtën kohë çdo mbrëmje. Ata planifikuan ta kapnin kur ai ecte pranë një fushe të hapur nga stacioni i autobusit drejt shtëpisë së tij. Plani pothuajse u pezullua në ditën e paracaktuar kur Eichmann nuk ishte në autobusin që ai merrte zakonisht në shtëpi, por ai doli nga një autobus tjetër rreth gjysmë ore më vonë. Agjenti i Mossadit, Peter Malkin, u përball me atë duke e pyetur në spanjisht nëse kishte një moment. Eichmann ishte i frikësuar dhe u përpoq të largohej, por dy persona të tjerë të Mossad erdhën në ndihmë të Malkinit. Të tre e hodhën Eichmannin në tokë dhe, pas një përleshjeje, e çuan atë në një makinë ku e fshehën në dysheme nën një batanije.
Eichmann u dërgua në një nga shtëpitë e sigurta të Mossadit që ishin ngritur nga ekipi. Ai u mbajt atje për nëntë ditë, gjatë së cilës kohë identiteti i tij u kontrollua dhe u konfirmua përsëri. Gjatë këtyre ditëve, Hareli u përpoq të gjente Josef Mengele, mjekun famëkeq nazist nga Auschwitz, pasi Mossad kishte informacione se gjithashtu po jetonte në Buenos Aires. Ai po shpresonte të sjellë Mengele përsëri në Izrael, në të njëjtin fluturim. Megjithatë, Mengele kishte lënë tashmë banesën e tij të fundit të njohur në qytet, dhe Hareli nuk ishte në gjendje të gjente ndonjë pistë mbi ku ai kishte shkuar, kështu që planet për kapjen e tij duhej të braktiseshin. Eitani i tha Haaretzit në 2008 se morën vendimin për të mos ndjekur Mengele qëllimisht, duke arsyetuar se duke bërë këtë mund të rrezikohej operacioni Eichmann.
Pranë mesnatës më 20 maj, Eichmann iu dhanë qetësuesa nga një mjek izraelit në ekipin e Mossad dhe u vesh si asistent fluturimi. Ai u kontrabandua nga Argjentina në të njëjtin avion të El Al Bristol Britanisë që kishte mbajtur delegacionin e Izraelit disa ditë më parë në ceremoninë zyrtare të 150 vjetorit të pavarësisë së Argjentinës nga Spanja. Pati një vonesë në aeroport, ndërkohë që plani i fluturimit u aprovua, atëherë aeroplani u nis për në Izrael, duke u ndalur në Dakar, Senegal për t'u furnizuar me karburant. Ata arritën në Izrael më 22 maj, dhe Ben-Gurion njoftoi kapjen e Eichmann në Knesset pasditen e ardhshme. Në Argjentinë, lajmi i rrëmbimit u ndoq me një valë të dhunshme antisemitizmi të kryer nga elementë të ekstremit të djathtë, përfshirë Lëvizjen Nacionaliste Tacuara.
Dokumentet e Agjencisë Qendrore të Inteligjencës (CIA) të deklasifikuara në vitin 2006 tregojnë se kapja e Eichmann shkaktoi alarm në CIA dhe Bundesnachrichtendienst gjermane perëndimore (BND). Të dy organizatat ishin në dijeni për të paktën dy vjet që Eichmann ishte fshehur në Argjentinë, por ata nuk vepruan sepse nuk i shërbente interesave të tyre në Luftën e Ftohtë për ta bërë këtë. Të dyja ishin të shqetësuara për atë që Eichmann mund të thoshte në dëshminë e tij për këshilltarin për sigurinë kombëtare të Gjermanisë Perëndimore, Hans Globke, i cili ishte bashkëautor në disa ligje antisemitike naziste, duke përfshirë ligjet e Nurembergut. Dokumentet zbuluan gjithashtu se të dy agjencitë kishin përdorur disa nga kolegët ish-nazistë të Eichmann për të spiunuar mbi vendet komuniste evropiane.
Gjyqi
Eichmann u dërgua në një stacion të fortifikuar policor në Yagur në Izrael, ku ai kaloi nëntë muaj. Izraelitët nuk ishin të gatshëm ta çonin në gjykim bazuar vetëm në provat në dokumente dhe dëshmitë e dëshmitarëve, kështu që i burgosuri ishte subjekt i marrjes në pyetje të përditshme, transkriptet e të cilave arrinin mbi 3,500 faqe. Studiuesi ishte Kryeinspektori Avner Less i policisë kombëtare. Duke përdorur dokumentet e ofruara kryesisht nga Yad Vashem dhe gjahtari i nazistëve Tuviah Friedman, Less ishte shpesh në gjendje të përcaktonte kur Eichmann ishte duke gënjyer ose duke qenë evaziv. Kur u sollën informacione shtesë që e detyruan Eichmanin të pranonte atë që kishte bërë, Eichmann do të këmbëngulte se ai nuk kishte autoritet në hierarkinë naziste dhe po ndiqte vetëm urdhrat. Inspektori Less vuri në dukje se Eichmann nuk dukej sikur e kuptonte madhështinë e krimeve të tij dhe nuk tregoi keqardhje. Kërkesa e faljes së tij, e lëshuar në vitin 2016, nuk e kundërshtoi këtë: "Ka nevojë të hiqet një vijë midis udhëheqësve përgjegjës dhe njerëzve si unë të detyruar të shërbejnë si instrumente të thjeshta në duart e udhëheqësve", shkruante Eichmann. "Unë nuk isha udhëheqës përgjegjës dhe si i tillë nuk e ndjej veten fajtor". majtas|parapamje| Eichmann në gjyq në vitin 1961 Gjykimi i Eichmann para një tribunali të posaçëm të Gjykatës së Rrethit Jeruzalem filloi më 11 prill 1961. Baza ligjore e akuzave kundër Eichmann ishte Ligji për Bashkëpunëtorët (i ndëshkimit) Nazist dhe Nazist 1950   nën të cilin ai u padit me 15 akuza penale, duke përfshirë krime kundër njerëzimit, krime lufte, krime kundër popullit hebre dhe anëtarësim në një organizatë kriminale. Gjyqi kryesohej nga tre gjyqtarë: Moshe Landau, Benjamin Halevy dhe Yitzhak Raveh. Kryeprokurori ishte Prokurori i Përgjithshëm i Izraelit Gideon Hausner, i ndihmuar nga Zëvendës Prokurori i Përgjithshëm Gabriel Bach dhe Avokati i Qarkut Tel Aviv Yaakov Bar-Or. Ekipi mbrojtës përbëhej nga avokati gjerman Robert Servatius, ndihmësi ligjor Dieter Wechtenbruch dhe vetë Eichmann. Duke qenë se avokatët e huaj nuk kishin të drejtën e audiencës përpara gjykatave izraelite në kohën e kapjes së Eichmann, ligji izraelit u ndryshua për të lejuar që ata që përballeshin me akuza kapitale të përfaqësoheshin nga një avokat jo-izraelit. Në një takim të qeverisë izraelite menjëherë pas kapjes së Eichmann, Ministri i Drejtësisë Pinchas Rosen deklaroi: "Mendoj se do të jetë e pamundur të gjesh një avokat izraelit, një hebre apo një arab, i cili do të bjerë dakord ta mbrojë atë" dhe kështu një i avokat i huaj ishte i nevojshëm.
Pretenca u paraqit gjatë 56 ditëve, duke përfshirë qindra dokumente dhe 112 dëshmitarë (shumica prej tyre të mbijetuarve të Holokaustit). Hausner injoroi rekomandimet e policisë për të thirrur vetëm 30 dëshmitarë; vetëm 14 prej dëshmitarëve të thirrur kishin parë Eichmann gjatë luftës. Qëllimi i Hausner ishte që jo vetëm të demonstronin fajësinë e Eichmann, por të paraqiste material rreth gjithë Holokaustit, duke prodhuar kështu një rekord gjithëpërfshirës. Fjala e hapjes së Hausner filloi: "Nuk është një individ që është në bankën e të akuzuarve në këtë gjyq historik dhe jo vetëm regjimi nazist, por antisemitizmi gjatë gjithë historisë". Avokati mbrojtës Servatius u përpoq vazhdimisht për të frenuar paraqitjen e materialit që nuk lidhej drejtpërdrejt me Eichmann dhe ishte kryesisht i suksesshëm. Përveç dokumenteve të kohës së luftës, materiali i paraqitur si dëshmi përfshinte kaseta dhe transkripte nga marrja në pyetje e Eichmann dhe intervistat e Sassen në Argjentinë. Në rastin e intervistave Sassen, vetëm letrat e shkruara me dorë nga Eichmann u pranuan në dëshmi. parapamje| Gjyqtarët që gjykuan Eichmann [[Benjamin Halevy, Moshe Landau, dhe Yitzhak Raveh ]] Disa nga provat e paraqitura nga prokuroria morën formën e depozitimeve të bëra nga nazistët kryesorë. Mbrojtja kërkoi që burrat të silleshin në Izrael, në mënyrë që e drejta e mbrojtjes për shqyrtim të tërthortë të mos shfuqizohej. Por Hausner, në rolin e tij si Prokuror i Përgjithshëm, deklaroi se do të ishte i detyruar të kishte çdo kriminel lufte që hynte në Izrael të arrestuar. Prokuroria provoi se Eichmann kishte vizituar vendet ku shfarosjet kishte ndodhur, duke përfshirë kampin Chelmno të shfarosjes, Aushvic, dhe Minsk (ku ai ka dëshmuar një vrasje masive të hebrenjve), dhe për këtë arsye ishte në dijeni se të dëbuarit ishin duke u vrarë.
Mbrojtja më pas u angazhua në një ekzaminim të gjatë të drejtpërdrejtë të Eichmann. Vëzhgues të tillë si Moshe Pearlman dhe Hannah Arendt kanë vërejtur në thjeshtësinë e Eichmann në dukje dhe mos-shfaqjen e emocioneve. Në dëshminë e tij gjatë gjithë gjyqit, Eichmann këmbënguli se ai nuk kishte zgjedhje tjetër veçse të ndiqte urdhrat, pasi ai ishte i detyruar nga një betim besnikërie ndaj Hitlerit - e njëjta strategji mbrojtjeje e përdorur nga disa të pandehur në gjyqet e Nurembergut 1945-1946. Eichmann pohoi se vendimet nuk ishin bërë nga ai, por nga Müller, Heydrich, Himmler, dhe përfundimisht Hitleri. Servatius gjithashtu propozoi që vendimet e qeverisë naziste ishin akte shtetërore dhe prandaj nuk ishin subjekt i procedurave normale gjyqësore. Lidhur me Konferencën e Wannsee, Eichmann deklaroi se ndjeu një ndjenjë të kënaqësisë dhe lehtësimit në përfundimin e saj. Duke qenë se një vendim i qartë për të shfarosur ishte bërë nga eprorët e tij, çështja ishte jashtë duarve të tij; ai ndjehej i liruar nga çdo faj. Në ditën e fundit të shqyrtimit, ai deklaroi se ishte fajtor për planifikimin e transportit, por ai nuk u ndje fajtor për pasojat.
Gjatë shqyrtimit të tërthortë të tij, prokurori Hausner tentoi ta bënte Eichmann të pranonte se ishte personalisht fajtor, por asnjë rrëfim i tillë nuk po vinte. Eichmann pranoi që nuk i pëlqente hebrenjtë dhe që i shikonte si kundërshtarë, por tha që s'mendoi kurrë se shkatërrimi i tyre ishte i justifikuar. Kur Hausner dha prova se Eichmann kishte deklaruar në 1945 se "Unë do të kërcej në varr duke qeshur sepse ndjesia që kam pesë milion qenie njerëzore në ndërgjegjen time është për mua një burim i jashtëzakonshëm kënaqësie", Eichmann tha se e kishte fjalën për "armiqtë e Rajhut" si sovjetikët. Gjatë ekzaminimit të mëtejshëm prej gjyqtarëve, ai pranoi që e kishte fjalën për hebrenjtë, dhe tha që ishte një refklektim i saktë i opinionit të tij gjatë asaj kohe.
Procesi u shty me 14 gusht dhe verdikti u lexua më 12 dhjetor. Eichmann u dënua për 15 akuza për krime kundër njerëzimit, krime lufte, krime kundër popullit hebre dhe anëtarësim në një organizatë kriminale. Gjykatësit e deklaruan atë jo fajtor për vrasjen e dikujt personalisht dhe jo fajtor për mbikëqyrjen dhe kontrollin e aktiviteteve të Einsatzgruppen. Ai u konsiderua përgjegjës për kushtet e tmerrshme në bordin e trenave të deportimit dhe për marrjen e hebrenjve për të mbushur ato trena. Përveçse u shpall fajtor për krime kundër hebrenjve, ai u dënua për krime kundër polakëve, Sllovenëve dhe Ciganëve. Ai u shpall fajtor për anëtarësim në tre organizata që ishin shpallur kriminale në gjyqet e Nurembergut: Gestapo, SD, dhe SS. Kur shqyrtoi dënimin, gjyqtarët arritën në përfundimin se Eichmann nuk kishte thjesht ndjekur urdhrat, por besonte në kauzën naziste me gjithë zemër dhe kishte qenë një autor kryesor i gjenocidit. Më 15 dhjetor 1961, Eichmann u dënua me vdekje me varje.
Apelimet dhe ekzekutimi
parapamje| Eichmann në oborrin e [[Ayalon Prison|burgut Ayalon në Izrael, 1961 ]] Ekipi i mbrojtjes së Eichmann e apeloi vendimin në Gjykatën Supreme të Izraelit. Ankesa u dëgjua nga një panel i Gjykatës Supreme prej pesë gjyqtarësh, i përbërë nga Presidenti i Gjykatës Supreme Yitzhak Olshan, i cili kryesoi dëgjimet dhe gjyqtarët Shimon Agranat, Moshe Zilberg, Yoel Zussman dhe Alfred Witkon. Ekipi mbrojtës mbështetej kryesisht në argumente ligjore për juridiksionin e Izraelit dhe ligjshmërinë e ligjeve nën të cilat Eichmann u akuzua. Dëgjimet e apelit u zhvilluan ndërmjet 22 dhe 29 marsit 1962. Vera gruaja Eichmann fluturoi në Izrael dhe e pa atë për herë të fundit në fund të prillit. Më 29 maj, Gjykata Supreme e hodhi poshtë ankesën dhe e miratoi verdiktin e Gjykatës së Rrethit në të gjitha akuzat. Eichmann menjëherë i bëri thirrje presidentit izraelit Yitzhak Ben-Zvi për mëshirë. Përmbajtja e letrës së tij dhe dokumenteve të tjera gjyqësore u bë publike më 27 janar 2016. Përveç kësaj, Servatius paraqiti një kërkesë për mëshirë ndaj Ben-Zvi dhe paraqiti kërkesën për një shtyrje të ekzekutimit në pritje të kërkesave të tij të planifikuara për ekstradim në qeverinë Gjermane Perëndimore. Gruaja dhe vëllezërit Eichmann i shkruan edhe Ben-Zvi duke kërkuar mëshirë. Njerëzit e shquar si Hugo Bergmann, Pearl S. Buck, Martin Buber dhe Ernst Simon folën në emër të tij. Ben-Gurion thirri një mbledhje të veçantë kabineti për të zgjidhur çështjen. Kabineti vendosi të mos i rekomandojë Presidentit Ben-Zvi që Eichmann të falet, dhe Ben-Zvi refuzoi peticionin e mëshirës. Në orën 8:00 më 31 maj, Eichmann u informua se apelimi i tij përfundimtar ishte mohuar.
Eichmann u var në një burg në Ramla disa orë më vonë. Varja, e planifikuar për në mesnatë në fund të 31 majit, u vonua pak dhe kështu ndodhi pak minuta pas mesnatës më 1 qershor 1962. Ekzekutimi u ndoq nga një grup i vogël zyrtarësh, katër gazetarësh dhe klerikun kanadez William Lovell Hull, i cili kishte qenë këshilltar i tij shpirtëror ndërsa ishte në burg. Fjalët e tij të fundit u thanë të kenë qenë
"Rroftë Gjermania. Rroftë Argjentina. Rroftë Austria. Këto janë tre vendet me të cilat kam qenë më i lidhur dhe të cilat nuk do t'i harroj. Përshëndes gruan time, familjen time dhe miqtë e mi. Jam gati. Do të takohemi përsëri së shpejti, duke qenë se ky është fati i çdo njeriu. Unë vdes duke besuar në Zot."
Rafi Eitan, i cili e shoqëroi Eichmannin në varje, pretendoi në 2014 se e kishte dëgjuar atë më vonë duke u dridhur "Unë shpresoj se të gjithë ju do të më ndiqni", duke i bërë ato fjalët e tij të fundit.
Brenda pak orësh, trupi i Eichmann ishte djegur dhe hiri i tij u shpërnda në Detin Mesdhe, jashtë ujërave territoriale të Izraelit, nga një anije patrullimi e Marinës izraelite.
Pasojat
Gjyqi dhe mbulimi i medias përreth nxitën interesim të përtërirë në ngjarjet e luftës dhe rritja e rrjedhuar në botimin e kujtimeve dhe punimeve shkencore ndihmoi në ngritjen e ndërgjegjësimit publik për Holokaustin. Gjyqi mori një mbulim të gjerë nga shtypi në Gjermaninë Perëndimore, dhe shumë shkolla shtuan materiale në kurrikulat e tyre që i studionin çështjet. Në Izrael, dëshmia e dëshmitarëve në gjykim çoi në një kuptim më të thellë të ndikimit të Holokaustit mbi të mbijetuarit, veçanërisht tek të rinjtë që nuk kishin pësuar kurrë shtypje të sponsorizuar nga shteti. Prandaj, gjyqi reduktoi shumë keqkuptimin e mëparshëm që hebrenjtë kishin shkuar "si qingji te kasapi".
Përdorimi i "Eichmann" si një archetype buron nga nocioni i Hannah Arendt për " banalitetin e së keqes". Arendt, një teoriciene politike e cila raportoi për gjyqin e Eichmann për The New Yorker, e përshkroi Eichmann në librin e saj Eichmann në Jeruzalem si mishërim i "banalitetit të së keqes", pasi mendonte se ai duket se kishte një personalitet të zakonshëm, duke mos shfaqur as faj as urrejtje. Në librin e tij Drejtësi, Jo Hakmarrje e vitit 1988, Wiesenthal tha: "Bota tani e kupton konceptin e "vrasësit në tavolinë ", e dimë se nuk duhet të jetë fanatik, sadist apo i sëmurë mendërisht, për të vrarë miliona; se mjafton të jetë një ndjekës besnik i etur për të bërë detyrën". Termi " Eichmanns i vogël " u bë një term ofendues për burokratët e akuzuar për dëmtimin indirekt dhe sistematik të të tjerëve.
Në librin e saj Eichmann para Jerusalemit, bazuar kryesisht në intervistat Sassen dhe shënimet e Eichmann të bëra gjatë mërgimit, Bettina Stangneth argumenton se Eichmann ishte një antisemit i motivuar ideologjikisht dhe nazist i përkushtuar gjatë gjithë jetës që ndërtoi qëllimisht një personalitet si një burokrat pa fytyrë për t'u paraqitur në gjykim. Historianët e shquar si Christopher Browning, Deborah Lipstadt, Yaacov Lozowick dhe David Cesarani arritën një përfundim të ngjashëm, se Eichmann nuk ishte funksionari burokratik mendjelehtë që Arendt besonte se ai ishte.
Shoqëria dhe kultura rome
djathtas|parapamje| 1552 gdhendje druri e një familje rome Populli rom është një grup i veçantë etnik dhe kulturor i popujve që jetojnë në të gjithë boten, të cilët ndajnë një familje gjuhësh dhe ndonjëherë një mënyrë jetese tradicionale nomade. Megjithëate origjina e tyre e saktë është e paqartë, India qendrore është një faktor i dukshem i origjinës. Gjuha e tyre ndan një origjinë të përbashkët dhe është e ngjashme me Guxharatishten dhe Rajasthanishten e ditëve moderne, duke huazuar fjalë gjuhë të tjera gjate migrimit ne Indi. Në Evropë, edhe pse kultura e tyre është prekur nga kultura të tjera, ata ende kanë gjetur një mënyrë për të ruajtur trashëgiminë dhe shoqërinë e tyre.
Origjina
Kërkimet gjuhësore dhe fonologjike kanë gjurmuar origjinën e popullit rom në vende në nënkontinentin Indian, duke lidhur në mënyrë specifike grupet proto-rome me Indinë Qendrore. Shumë raportojnë në episode nga literatura popullore se romët dolën nga rajonet veriperëndimore të Indisë dhe jo nga India Qendrore. Veçoritë e zhvillimeve fonologjike që u shfaqën gjatë fazës së hershme të tranzicionit nga indiku i vjetër në atë të mesëm dëshmojnë se historia e romanit filloi në Indinë Qendrore. Gjuha rome ndan shumë veçori me gjuhët indo-ariane qendrore si Hindi, Urdu, Punjabi dhe Rajasthani; ajo gjithashtu ndan lidhje me gjuhët indo-ariane veriore si kashmirishtja, dhe vetë gjuha përmban një grup fjalësh persiane dhe arabe. Gjuhëtarët përdorin këto ngjashmëri fonologjike si dhe veçoritë e zhvillimeve fonologjike që u shfaqën gjatë fazës së hershme të tranzicionit nga sanskritishtja e vjetër në prakritin indik të mesëm për të konkluduar se historia e romanit filloi në Indinë Qendrore.[7]
Në Hungari ekziston një pretendim se romët janë pasardhës të të paprekshmit, Dalits, të cilët erdhën në Evropë nga India midis viteve 400 dhe 500 pas Krishtit. Ekziston një studim gjenetik i cili tregon qartë se romët janë gjenetikisht të afërt me "të paprekshmit" indianë ose kanë prejardhje nga dalitët indianë.[8]
Një legjendë tjetër përshkroi mbretin persian Bahram V, i cili mori muzikantë nga India në Iran në vitet 420–438 pas Krishtit, dhe më pas endej mbi Rrugën e Mëndafshit për në Evropë. Disa besojnë se romët janë pasardhësit e tyre.[9]
Emrat
Populli rom sot gjendet në mbarë botën. Në mënyrë tipike, romët marrin emra të caktuar që janë të zakonshëm në vendin e tyre të banimit. Rrallëherë romët modernë përdorin emrin tradicional nga gjuha e tyre, si Čingaren. Romanes është e vetmja gjuhë indo-ariane që është folur ekskluzivisht në Evropë që nga Mesjeta.[10] Folësit përdorin shumë terma për gjuhën e tyre. Ata në përgjithësi i referohen gjuhës së tyre si Čingari čhib ose řomani čhib përkthyer si 'gjuha rome', ose rromanes, 'në një mënyrë rome'. Termi anglisht, Romani, është përdorur nga studiuesit që në shekullin e 19-të, ku më parë ata kishin përdorur termin 'gjuhë cigane'.
Fazat e familjes dhe jetës
Martesa dhe polemika
Dasma rome në Sofje, 1936
Martesa në shoqërinë rome nënvizon rëndësinë e familjes dhe demonstron lidhjet ndërmjet grupeve të ndryshme, shpesh ndërkombëtare. Tradicionalisht një martesë e rregulluar është shumë e dëshirueshme.[12] Është zakon që prindërit e dhëndrit të paguajnë familjen e vajzës. Prindërit e çiftit të mundshëm të nuseve ndihmojnë në identifikimin e një partneri ideal për fëmijën e tyre. Prindërit mund t'i bëjnë presion një bashkëshorti të caktuar mbi fëmijën e tyre, sepse është një normë e vendosur të martohesh deri në mesin e të njëzetave.[12] Shkolla, kisha, xhamitë, ceremonitë e synetisë, e fejuara dhe dasma, dhe ngjarje të tjera janë gjithashtu mjedise të njohura për gjetjen e një bashkëshorti të mundshëm. Çiftet e mundshme pritet të mbikëqyren ose të shoqërohen nga një i rritur. Me shfaqjen e mediave sociale si Facebook dhe telefonat celularë, si dhe me edukimin e përparuar të grave, shumë zakone tradicionale dhe pikëpamje konservatore janë bërë më pak të ngurta. Në disa grupe rome, për shembull romët finlandezë, ideja e një martese të regjistruar ligjërisht është injoruar krejtësisht.[13]
Praktika rome e martesës së fëmijëve ka krijuar polemika thelbësore në mbarë botën. Në vitin 2003, një nga shumë "mbretërit e vetëquajtur romë", Ilie Tortică, e ndaloi martesën përpara se palët të ishin të moshës madhore në vendin e tyre të banimit. Një patriark rom, Florin Cioabă, u përplas me autoritetet rumune në fund të vitit 2003, kur u martua me vajzën e tij më të vogël, Ana-Maria, në moshën dymbëdhjetë vjeç, shumë nën moshën ligjore për martesë.[14]
Rrëmbimi i nuses (që të mos ngatërrohet me traditën rumune të rrëmbimit të nuses) besohet të jetë një pjesë tradicionale e praktikës rome. Vajzat deri në dymbëdhjetë vjeç mund të rrëmbehen për martesë me djem adoleshentë. Kjo praktikë është raportuar në Irlandë, Angli, Republikën Çeke, Holandë, Bullgari dhe Sllovaki.[15][16][17] Rrëmbimi i nuses mendohet të jetë një mënyrë për të shmangur çmimin e nuses ose një mjet që një vajzë të martohet me një djalë që ajo dëshiron, por që prindërit e saj nuk e duan.[17] Normalizimi i traditës i rrëmbimit i vendos gratë e reja në rrezik më të lartë për t'u bërë viktima të trafikimit të qenieve njerëzore.[15][16]
Praktikat e rrëmbimit të nuses dhe martesës së fëmijëve nuk janë të pranuara botërisht në të gjithë kulturën rome. Disa gra dhe burra romë kërkojnë të eliminojnë zakone të tilla.[18]
Romët myslimanë përvetësuan praktikat martesore islame[19]
Nënat rome ushqejnë me gji fëmijët e tyre për shëndet optimal dhe imunitet të shtuar. Ata gjithashtu e shohin këtë si një dhuratë nga Zoti dhe një ndihmë për ndërtimin e marrëdhënieve të shëndetshme ndërmjet nënave dhe fëmijëve.[20]
Pastërti dhe vdekje
Veshjet për pjesën e poshtme të trupit, si dhe rrobat e grave me menstruacione, lahen veçmas. Gjërat që përdoren për të ngrënë lahen në një vend tjetër.[21]
Lindja e fëmijës konsiderohet "e papastër" dhe duhet të ndodhë jashtë banesës; nëna konsiderohet “e papastër” për 40 ditë.[22]
Romët myslimanë (Horahane) në Ballkan e përvetësuan kulturën islame gjatë periudhës së Perandorisë Osmane, dhe po ashtu edhe pastërtia rituale në Islam.[23]
Rritja e fëmijëve
Romët e krishterë i përfshijnë vlerat e tyre në mënyrën se si i rrisin fëmijët e tyre. Ekziston një element i papastërtisë që vendoset si mbi nënën ashtu edhe mbi babanë pasi nëna lind. Kjo papastërti pakësohet nëse fëmija është mashkull dhe familja konsiderohet “me fat”. Tradicionalisht, çifti do të jetojë me babanë e dhëndrit deri në lindjen e fëmijës së tyre të parë. Romët i kushtojnë shumë rëndësi familjes së gjerë, kështu që kumbarët, së bashku me këtë familje tjetër, janë aktivë në jetën e fëmijës për të siguruar mirëqenien e tij.[24]
Vlerat morale
Kultura dhe tradita e romëve Dasikane (të krishterë) dhe romët Horahane (myslimanë) është shumë e ndryshme. Nuk ka asnjë kulturë apo traditë të vetme rome, ajo ndryshon nga vendi, nëngrupet dhe feja.
Romanipen
Romanipen (gjithashtu romanypen, romanipe, romanype, romanimos, romaimos, romaniya) është një koncept i filozofisë rome që përfshin tërësinë e shpirtit, kulturës, ligjit rome, të qenit një Rom, një grup llojesh rome.[25]