cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Josif K. Filo
Josif K. Filo
15.10.1920 Pak komentim mbi shtypin shqip. - Le të mundohemi të përtrupësojmë në zemrën e çdo shqiptari shpirton e shqiptarizmës, që ashtu të mbretërojë midis nesh dashuri dhe armoni e plotë,
20.10.1920 Shuma e parë e huas kombëtare. - Vazhdon me një listë emrash dhe me shtetin përkatës, për shumën e parë të huas kombëtare.
Në vitin 1921 Josif Filo e le Amerikën ku: punoi, fitoi para dhe kulturë. Kthehet në atdhe në Shqipëri, paraqitet në shkollën Normale të Elbasanit jep provimet si kandidat i jashtëm, fiton të drejtën e mësimdhënies në shkollën fillore. Jep mësim në shkollën fillore të Shalësit me 4 klasa kolektive në vitet: 1921, 1922. Ish nxënësit e tij tregojnë: Kur erdhi në shkollën tonë mësues Filua, klasa e III-të dhe e IV-tërt bënin çdo javë nga 2 orë në gjuhën anglisht.
17.08.1921 Bisedime mi nomet (ligjet). Gazeta “Koha” e Korçës. - Duhet biseduar gjerësisht për të zhvilluar nevojat e vendit tonë. Fuqia e nomit është burimi i çdo mbrothësie.
05.11.1921 Tregëtia shqiptare. Gazeta “Koha”. - Këtu hidhen mendime se, për zhvillimin dhe përparimin e shtetit duhet të zhvillohet tregëtia.
30.031926 Gjuha e vet: Gazeta “Koha”. - Flitet mbi rëndësinë e gjuhës për kombin shqiptar.
Dy vëllezrit: Josif Filo dhe Vasil Filo ndërtuan në fshat shtëpinë dykatshe të rrethuar me mure guri dhe parmakë druri në pjesën e parparme, ndërsa në pjesën e pasme me mure të lartë rreth 2 metra. Hyrje-daljet bëheshin nga dy porta, respektivisht njera për njerëzit tjetra pët bagëtinë. Porta kryesore e ndërtuar me gurë të gdhëndur, me një konstruksion të veçantë, që ngjante si monument kulture, mbante mbishkrimin e gdhendur në gur: “Vëllazëria Filo, 1926”.
Shkrime të tjera të Josif Filos
Viti 1945, Fjalim për mbarëvajtjen e komunitetit në Shalës.
Fjalorth me shpjegim termash në gjuhët: shqip, greqisht, frengjisht, anglisht.
Pjesë teatrale të shkruara nga mësuesi dhe të vëna në skenë prej tij me nxënësit e shkollës Shalësit, si:
Komedi: Lakmia, Bishti i dhelprës, (e lagu apo s’e lagu?)      Ordinanca e gjeneralit,  (me ngjarje nga lufta Nacional Çlirimtare).
Dramë: Çetat e punës. (pjesë e shkruar për dobinë e punës përbashkët).
Tragjedi: Mësimet e nënës.
Josif Filo ka qënë Sekretar i Këshillit Antifashist N.Çl. të Shalësit në vitet e luftës. Pa mbaruar akoma lufta nacional-çlirimtare, mësues Josifi më 24 tetor 1944, me inisiativë hap shkollën fillore të fshatit pa shpërblim. Aty grumbullon fëmijët e të gjitha moshave. Po kështu edhe të rriturit për në kursin kundër analfabetizmit. Ai ndihmon mësuesit e rinj nga ana didaktike në shkollat e fshatrave fqinjë. Më datën 09.11.1947 dërgohet nga seksioni arsimit Ersekë, për organizimin e kursit kundër analfabetizmit në fshatin fqinjë. Kthehet në darkë në shtëpi hipur në pelë. Thotë: Kam një shqetsim në gjoks. Nuk e gdhin dot të nesërmen, ndron jetë. Përcillet me nderime nga nxënësit, fshatarët, etj, në varrezat e kishës Shën’Kollit në Shalës.
Çifti Josif-Kleanthe Filo, celebruar në vitin 1923
Fëmijët e Josif Filos: Ndër fëmijët e Josif Filos shkëlqejnë më tepër dy yje:
- I pari është: Ylli i Kuq Partizan i dëshmorit internacionalist Vangjel Josif Filo, rënë në luftë kundër okupatorëve gjermanë për çlirimin e popujve të Jugosllavisë,  në moshën më të re vetëm 21 vjeç. Ai ra më datën 12 prill 1945 në Kroaci.
- I dyti: është Ylli i Artë i Heroit të Punës socialiste Anastas Josif Filo, me profesion mekanik, i cili shkëlqeu në profesionin e tij. Mbaroi Shkollën e Lartë të Partisë. 1975 Drejtor i ndërmarrjes ORMN. Deputet në një legjislaturë të Kuvendit Popullor.
- Më tej janë dy kuadrot e lartë: Inxhinier Spiro Josif Filo, dhe Inxhinier Petro Josif Filo, të cilët mbaruan Universitetin Shtetëror të Tiranës, fakultetin e inxhinierisë mekanike në vitin 1965. Inxhinier Spiro Filo emërohet me punë në ndërmarrjen: Kombinati i Mishit Tiranë, kryemekanik. Më pas në 1971 kryeinxhinier i Uzinës “Tirana”, më pas 1981 specialist për mekanikën në hartimin e Standardeve Shtetërore, pranë kryeministrisë Tiranë. Ndërsa inxhinier Petro Josif Filo emërohet me punë në një ministri ekspert për anën mekanike. Më pas Kryemekanik në Ndërmarrjen e Përpunimit të Gomës dhe Plastikës në Durrës.
Përmendet i paharruari, pasardhës i denjë i të jatit, i cili ishte një kopje e tij në muhabetet shtruar. Shprehej plot pjekuri e mençuri popullore, me këngët karakteristike të shoqëruara me muzikën e tij legjendare, virtuozi në klarinetë Kristo Josif Filo. Fëmijët e tjerë puntore dhe puntorë të aftë.
Vasil Kristo Filo 1894-1953.
Lindi në Shalës të Ersekë-Kolonjës. Martohet me Theodhora Tane (1900-1981) nga Arrza në vitin 1920. Vasili emigron në Amerikë në 1936. Adresa: 21 Vaterford St. Boston Mass U.S. of America. Ka punuar në një restorant atje. Shpjegojmë: si shkoi më tej, apo si përfundoi fati i shqiptaro-amerikanit Vasil K. Filo në Amerikë?
Rastësisht në autobuzin e linjës Korçë- Ersekë ndodhej edhe një turist, shqiptaro-amerikan. Ai kthehej në vendlindje pas shumë vitesh në mërgim.
- A e keni njohur apo kini dëgjuar diçka për Vasil Filon atje në Amerikë, zotëri?
Pas çlirimit vendit në nëndor 1944, bashkëpuntorët e armikut u larguan nga Shqipëria bashkë me pushtuesin gjerman. Ata përfunduan nëpër botë, deri në Amerikë me “Mërgatën e Qyqeve”.
Gjatë luftës N. Çlirimtare familja Filo harriti t’ë mbijetojë nga të këqiat dhe tmerret luftës. Vasil Filo ndodhej n’Amerikë, larg këtyre skenave trishtuese. Por atij i vajti e keqia nga Shqipëria në Amerikë dhe krimineli i mori jetën të ngratit, në vitin 1953. Çifti Vasil-Theodhora nuk patën fëmijë.
Projektuar dhe ndërtuar nga Inxh. Petro Filo në vitin 2005. Vendosur në gradinën pranë ish shtëpisë Filove në Shalës-Ersekë.
Më poshtë jepen dy artikuj të nxjerrë nga gazeta “Dielli”:
Gazeta “Dielli”, datë 31 maj 1919.
FUQIA ËSHTË RIVALE E RREZIKËSHME E DREJTËSISË
Nuk duhet të varemi vetëm në drejtësinë, por duhet të përtrupësojmë në zemrën tonë shpirtin kombëtar dhe t’a mbrojmë Atdheun tonë të shenjtë në çdo mënyrë.
Një herë në Alaska një njeri duke gërmuar për të gjetur flori, fati i tij e hasi në një rrëzë mali të pa zotëruar prej njeriu, ku pas pak së rrëmuari, mbushi disa torba me flori dhe arrivi në një qytet të madh që t’i shiste. Kur muarrë vesh kujunxhinjtë për ato torba me florinj, që gjëndëshin në duart e atij njeriu të vobegtë dhe të pa fuqishëm, deshnë  që t’ia rrëmbenin, domethënë se ay e pat' gjetur atë florin në mallin e tyre, për të mbushur dëshirën e tyre lakmonjëse që kishin.
Tashti, fatmiri njeri por i pa fuqishëm, nukë mundi t'u bëjë ballë gënjeshtrave lakmonjëse dhe e la fatin e tij që t’a zgjidhte gjykatorja, ku besovi se fuqia e drejtësisë do t’i ç’prapste lakmonjësit dhe do t’ua ndalonte grabitjen që deshnë të bënin kundër tija. Dhe që të vërtetonte drejtësinë që kish per vehte për atë flori, mori gjykatësin e lartër e shpuri dhe i tregoi vëndin ku e pat gjetur floririn. Nga gjykatësi pastaj u vërtetua faktërisht që floriri ishte i tij. Tashti që u hap gjykatorja që të gjëndej e drejta mbi atë çështje, lakmonjësit pra po mundoheshin dhe thërrisnin që cili të rrëmbente ndonjë torbë me flori më shumë. Natyrisht parimi i gjykatores është drejtësia dhe me që gjykatësi e kish vërtetuar se i kujt ishte floriri në të vërtetë, gjyqi po vazhdonte në favor të të zotit të floririt. Mirëpo me qënë se lakmonjësit e shkelën parimin drejtësor mbi atë çështje, nisnë të përdorin mburimin e pasurisë dhe influencën e tyre që të luftonin jashtë nomit për të rrëmbyer floririn prej njeriut të pa përkrahëshëm, të cilit fati ja dhuroj.
Njeri prej lakmonjësve i cili e kish fuqinë dhe influencën më të gjerë në atë qytet, nguli këmbë që të merrte torbën me flori më të vyejtur. Gjykatësi për të mbyllur atë çështje që po përhapte degë të kritikëshme nga influenca që kish lakmonjësi në rrethin e gjykatores, u shtrëngua e vepëroj kundër parimit drejtësor – gjëra që fatkeqësisht ngjasin në këtë botë – duke i dhënë të drejtë lakmonjësit që të merrte torbën të cilën po kërkonte.
Tashti, i zoti i floririt kur pa atë padrejtësi aqë të keqe që desh të bënte gjykatësi, u protestua me gjithë fuqitë e tij për atë padrejtësi aqë të zezë, e cila ishte kundër parimit drejtësor të njerëzimit. Mirëpo gykatësi që të mbyllte sherrë, nuk’ e mori ndër sy protestimin e njeriut të pa-fuqishëm dhe desh t’a përfundonte atë gjyq në favorin e lakmonjësit. Atëhere fatkeqi njeri, mblodhi familjen e tij dhe për së bashku ngritnë zënë, duke i përmendur gjykatësit padrejtësinë që desh të bënte për t’a, dhe me një guxim të pa tundur insistuan duke i thënë gjykatësit se po të mos kishte fuqi drejtësore për të drejtën e tyre, ata preferonin vdekjen dhe kurrën e kurrës nuk do t’a pranonin lakmonjësin t’u rrëmbente gjënë e cila ishte e tyrja.
Gjykatësi pra, kur kish në duar vetëm protestimin e të zotit të floririt, po mateshe për të nënëshkruar “fermanë” dhe t’i jepte të drejtë lakmonjësit; mirëpo kur ju mbushnë duart me qarjet dhe protentimet e familjes së tërë, atëhere ndërgjegja e tij ja ndalovi punën e pa drejtë që deshte të bënte. Duke menduar fjalën e besës që i pat dhënë popullit kur pat marrë kurorën e atij ofiqi, ku ay u kish deklaruar formalisht se punërat e tija do të ishin lidhur shumë ngushtë me parimet drejtësore dhe, vetsm për atë parim do të përdorte squarësinë e tij. Ahere gjykatësi këtheu mejtimin e tij dhe nisi të punonte mi pikat e drejtësisë dhe me atë mënyrë përdori fuqinë e tij dhe përfundimi i atij gjyqi ishte së fatmiri njeri trashëgoj të gjitha torbat me florid dhe ashtu lumëroj jetën e shtëpisë së tij. Dhe, si i pasur që u bë, lakmonjësit ja patnë nevojën dhe ashtu u formua një shoqëri e ngushtë e përjetëshme midis tyre.
Kupëtimi i këtij paraboli, është një shëmbull i mirë ku duhet besuar, që vepërat e njerëzimit shumë rral lidhen me parimet e drejtësisë, megjithse drejtësia është dora e Perëndisë, fuqia në shumë pika del mundëse përpara saj. Dhe kjo vjen vetëm prej anës së lakmonjësit. Po është e vërtetë se, ndjenja dhe ndërgjegja e njeriut e kanë rrënjën të vendosur mbi altar’ e drejtësisë. Dhe vetëm atëhere njeriu mund të punonjë drejtësisht, kur t’i tronditet ajo rrënjë dhe t’a ndalonjë ndjenja dhe ndërgjegja e tij, për të punuar të kundërtën.
Niazi Demi
Niazi Rustem Demi (1919–1977) ishte një politikan shqiptar.
Josif K. Filo
Josif K. Filo
Presidenti Voodrou Villson kur çfaqi të 14 Nyjet e tij, të famëshme dhe të bazuara mbi drejtësinë për paqen e e përbotëshme, ay u lavdërua prej gjithë botës, si i vetmi kampion i demokratizmës dhe apostull i drejtësisë. Mirëpo sot që duhej t’i vinte në vepërim në tryezën e paqes, ay i la më nj’anë parimet drejtësore që pat deklaruar dhe, për të mbushur dëshirën e të fuqishmit, dha lejë që të sakrifikohet gjëja e atij të pa fuqishmit. Dhë kështu bëri proponimin që t’i jepej Vlora Italisë!
Ky proponim i Presidentit është aqë i padrejtë sa të propononje që t’i jepej Pireja Shqipërisë.
Niazi Demi
Niazi Demi lindi në vitin 1919 në Filiates, një qytet i Çamërisë (sot Greqia veriperëndimore). Ai studioi në Vlorë dhe më pas në gjimnazin e Tiranës, ku u diplomua në fund të viteve 1930. Në vitin 1942 hyn në radhët e Frontit Nacional Çlirimtar Shqiptar dhe në vitin 1943 u bë komisar politik i brigadave të Rrethit të Beratit. Ai ishte gjithashtu pjesë e Brigadës VII Sulmuese.
Pas Luftës së Dytë Botërore ai u bë fillimisht këshilltar i ambasadorit shqiptar në BRSS dhe më pas Ministër i Tregtisë së Shqipërisë.
Josif K. Filo
Josif K. Filo
Ahere neve Shqipëtarët ç’duhet të bënim ose të bëjmë, për këtë padretësi të zezë që maten të na bëjnë?
Duhet të mbyllim gojën vetëm me një protestë që i dërgoj Qendra e “VATRËS” konferencës, dhe me ato që i ka dhënë dërgata jonë në Paris; apo duhet të venin protestimet si breshër nga gjithë Populli Shqiptar?
Tashti, këtu nuk duam aspak të kundërshtojmë zyrtarët e Qendrës për këtë çështje, se mendimi i tyre nuk është se është kundër protestimevet. Por e vetëmja pikë e cila nuk na duket e arësyeshme, përsa thotë “Dielli” në atë artikull, është fraza se: “Neve çfaqim një mentim të cilin po të mos e pëlqenjë populli, bën atë që i pëlqen më mirë”. Kjo frazë na duket se ngjet sikur Guverna e Francës t’i thotë popullit që mejtimi i saj është që Franca nuk duhet t’a akseptojë Ligën e Shteteve dhe populli të bëjë ashtu si i pëlqen më mirë.
Kurse Guverna duhet t’a studiojë punën në të katër anët, ku do të kupëtonjë këthjelltë se Liga e Shteteve do jetë pëllumbi i paqes së përbotëshme në kohërat e pritme, dhe duhet t’a këshillonjë popullin për askeptimin e saj dhe jo për refuzim.
Pastaj ne jemi të mëndjes që çdo protestë që bëjnë Kollonitë duhet të merren vesh me Qendrën, që ashtu t’i bëjnë punërat në rregull dhe jo “shume e për lumë”, si thotë një proverb shqip. po sido që të jetë sot për sot, nuk duhet që të hapen të tilla kundërshtime midis nesh, që të kundërshtojmë njeri tjetrin dhe duhet të bëjmë atë që është më mbrothësore për çështjen dhe të bëjmë që dërgata e jonë në Paris, të na ketë si dorën e djathtë.
Josif Filo
ALBANY N.Y.
Gazeta “Dielli” datë 20.VI.1919.
POPULLI KA TË DREJTË TË ÇFAQNJË MENDIMIN E TIJ
Bashkohemi plotësisht me Z. Stefan Lesho, ku thotë se populli duhet të jetë besnik dhe i bindur ne udhëheqësit.
Natyrisht besimërija dhe bindja e një populli është lirija e Kombit. Dhe ay popull i cili refuzon ato dy fjalë, meriton zgjedhë dhe jo liri, sindëkur meriton turpin dhe arratinë një mëmë neveritëse. Po nuk pajtohemi aspak me Z. Lesho ku thotë se populli duhet të mbyllë gojën me që udhëheqësit e tij dinë më shumë se ay. Ajo e drejtë i merret vetëm një populli, prej dorës së një governe autokrate dhe kurrë në qeverimin demokratik.
Për shembull, Presidenti Villson në mbledhjen e funtme i tha popullit që të zgjidhet një kongres me shumicë demokratike. Mirëpo populli bëri të kundërtën dhe zgjodhi shumicën republikane, dhe gjene Presidenti në shumicë pikash kërkon këshillat e popullit se, një udhëheqës është shërbëtor i popullit. Dhe, si i do të mirën ati birit, ashtu i a do të mirën biri atit. Se lumturia e njerit është dhe lumturija e tjetrit. Prandaj del nevoja, që biri duhet të jetë besniku i atit, kur ay punon për të përhapur lumturinë në fëmijën e tij. Si dhe ati s’duhet të japë vërejtje në fjalët e birit, kur ay çfaq mentimin për të mirën e shtëpisë.
Sot atdhetarët e rrethit nacionalist kanë nevojë për këshillat e njeri tjetrit. Prandaj nukë duhet të mbyllim gojën, por duhet të çfaqim mentimin të cilin e kupëtojmë që është për të mirën e çështjes. Kritika e ka udhën në çështje të tjera dhe aspak në çështjen që na kritikojnë neve.
Vangjel Josif Filo
Vangjel Josif Filo, lindi në fshatin Shalës të Ersekë-Kolonjës më 15 mars 1924. I jati Josif Filo ka qënë mësues në shkollën fillore Shalës nga viti 1923, kur u kthye nga Amerika. Josifi zotëronte gjuhët: greqisht, anglisht dhe frëngjisht. Nëna e Vangjelit Kleanthe Filo ka qënë shtëpiake. Vangjeli ishte m’i madhi i fëmijëve të familjes Josif Filos me 6 djem dhe 3 vajza.
Pas shkollës fillore në Shalës dhe asaj qytetse në Ersekë, Vangjel Filo fitoi konkursin për në shkollën e mesme bujqësore në Golem të Kavajës. Aty dallohet në aktivitetet e lëvizjes antifashiste.
Vangjel Filo mbaron Shkollën Bujqësore, del agronom i mesëm. Situata aktuale e momentit kishte më shumë nevojë për arsimtarë në Maqedoni e Kosovë. Pra kryen një kurs tremujor pedagogjik në Korçë, me mbi 50 pjesëmarrës. Pas mbarimit kursit në tetor 1942, emërohet mësues i shkollës fillore në Maqedoni.
Sipas Prof. dr. sc. Abdylaziz VESELI në shkrimin e tij:
“SHKOLLAT DHE ARSIMI SHQIP NË MAQEDONI GJATË PERIUDHËS 1941-1944”, ku përfshihet: INDEKSI I MËSUESËVE DHE MËSUESEVE QË PUNUAN NË SHKOLLAT FILLORE DHE TË MESME E PROFESIONALE NË GJUHËN SHQIPE NË MAQEDONI GJATË PERIUDHËS 1941-1944. Ndër ta ndodhet emri i mësuesit Vangjel Josif Filo.
- Vangjel Filo, ka qënë mësues i shkollës fillore “Vrana Konti” në fshatin Premkë të Kërçovës Maqedoni në vitet: 1942/43 dhe 1943/44; - shkruan Abdylaziz Veseli.
Krahas detyrës mësuesit, Vangjeli merr kontakt me aktivistët e lëvizjes antifashiste N. Çl. dhe hyn në grupet ilegale në Kërçovë duke shpërndarë trakte në popull, që dërgoheshin aty nga P.K.Shqiptare. Nga aktiviteti intensiv antifashist që zhvillonin, këta ranë në sy t’armikut. Më datën 24.08.1943 arrestohen nga forcat italiane në Kërçovë. Vangjeli dërgohet në burgun e Korçës. Lirohet nga burgu pa gjyq me kapitullimin e Italisë fashiste në vitin 1943, si i burgosur politik. Pas 6 muajsh kthehet përsëri në Kërçovë, aty me okupacionin gjerman ishte e njejta gjëndje. Atëhere Vangjeli detyrohet që të dalë në ilegalitet, pastaj hidhet në Karaorman. Aty bashkohet me një grup partizanësh shqiptarë. Në gusht 1944 formohet Brigada IV-tërt e shqiptarëve të Maqedonisë. Brigada merr urdhër për çlirimin e Strugës, më pas të Gostivarit e Tetovës, krahinave të Shkupit etj. Pra çliruan gjithë Maqedoninë. U bënë operacione kundër çentrashëve bullgarë dhe reaksionit shqiptar në një zonë të Kosovës rreth Ferizajt, Gjilanit, Prizrenit, Hogoshit, Preshevës e Kumanovës.
Më pas Brigada e IV-tërt mori emrin Brigada e VII-të “S” e minoritetit shqiptar në Maqedoni, e inkuadruar në Divizionin 42. Ajo mori urdhër për të çliruar popujt e tjerë të Jugosllavisë. Në fshatin e Zemunit në Dubanovc, brigada pregatitet për luftë frontale nga oficerë sovjetikë. Kështu, niset për çlirimin e popujve të Kroacisë. Brigada vendoset në afërsi të Sremska Mitrovicës, krahina e Sremit, lokaliteti Shid, në fshatin Tovarnik.
Brigada jonë – deklaron ish Komisari i Batalionit II-të të Brigadës VII-të “S”, shoku Rexhep Çela; zuri vendin e një Divizioni jugosllav në fshatin Tovarnik, që kishte përballë një divizion gjerman. Divizioni jugosllav nuk kishte luajtur nga vëndi për më shumë se tre muaj. (nënkuptohet se, vendosja e një brigade kundër një divizioni gjerman kishte qëllimin që të vriteshin sa më shumë shqiptarë, ashtu siç ndodhi në të vërtetë).
Më datën 12 prill 1945, ditën e mërkurrë në orën 05 të mëngjesit mbas një bombardimi të fortë nga artileria dhe armët e rënda, të përkrahur dhe nga aviacioni, forcat tona u lëshuan në sulm. Arritëm deri tek fusha e minuar afër telave me gjëmba dhe llogoreve gjermane. Nuk avancohej më, por edhe qëndrimi në vend ishte i rrezikshëm. Deri këtu humbjet tona ishin shumë të mëdha. Batalioni ku bëja pjesë unë, - vazhdon Rexhepi batalioni i dytë, kish në krah të djathtë forcat jugosllave të Divizionit 21, i cili nuk lëvizi fare nga vendi! Në këtë situatë kritike nuk mund të mbaheshin më rregullat ushtarake përsa i përket vendosjes së shtabeve, etj, për largësinë që duhet mbajtur nga vija e parë. Largësia midis llogoreve tona dhe atyre gjermane ishte rreth 400 metra.
Për të dalë nga kjo gjëndje, m’u desh të mbledh shtabin e batalionit dhe disa komunistë të armëve të rënda që ishin afër. – vazhdon Rexhepi. Vendosëm të dalim në vijën e parë. Nën zjarrin e artilerisë dhe të armëve, Batalioni ynë u fut në llogoret gjermane. Fronti u thye!
Edhe tani mbas 24 vjetëve - vazhdon shoku Rexhep Çela, akoma e kam të gjallë figurën e Vangjel Filos, i cili ishte i dashur dhe shumë i ndershëm. Ay i deshi shokët dhe i ndihmonte vazhdimisht. Vangjeli ishte mësuesi i gjithë batalionit II-të dhe luftoi e u përpoq deri sa të gjithë mësuan të shkruajnë e të këndojnë shqip. Ay ishte komunisti që gëzonte simpatinë dhe respektin e të gjithëve. Ishte i qeshur edhe në momentet më kritike. Vangjeli ishte me të vërtetë një internacionalist me plot kuptimin e fjalës dhe si i tillë dha edhe jetën për çlirimin e popujve të Jugosllavisë.
DËSHMORI INTERNACIONALIST
VANGJEL JOSIF FILO
FLETË ANKETË
- Emri i dëshmorit: Vangjel Filo.
- Atësia: Josif.
- Datëlindja: 15 mars 1924.
- Vendlindja: Shalës, Ersekë.
- Profesioni: Arsimtar.
- Shtresa shoqërore. E varfër fshatare, bir arsimtari.
- Gjendja civile: Beqar.
- Arsimi:  4 vjet shkollë bujqësore në Kavajë, pastaj 3 muaj kurs pedagogjik në Korçë..
- Në terren: Komisar dhe zëvendës Komisar kompanie.
- Rrethanat e vrasjes ose të vdekjes:	 Është vrarë në sulm kundër gjermanëve, duke dhënë shembullin personal në Kompani për marrjen e llogoreve gjermane në krahinën e Sremit, në Tovarnik, (Kroaci) Jugosllavi.
- Kundër kujt është vrarë? Kundër gjermanëve.
- Data e vrasjes: 12 prill 1945.
- Vend i vrasjes dhe i varrimit: Pylli i Tovarnikut.
- Vendi ku ka bërë pjesë: Brigada e VII-të “S” Divizioni 42, Armata I-rë, Shqiptaro-Maqedhonase,  Batalioni II, Kompania I.
DEKORATAT: Ishte propozuar me urdhër:
1. Za slloga za narod: Në shërbim të popullit.
2. Ordenzahrabros: Urdhër i trimërisë.
HARTUESI I ANKETËS
Rexhep Çela
Sekretari i Partisë Batalionit II-të
VENDIM
Nr.151 datë 06.11.1970
Komiteti Ekzekutiv i K.P. të Rrethgit Durrës në mbledhjen e tij të datës sotme, mbasi mori në shqyrtim propozimin e Zyrës së Kuadrit për njohjen si dëshmor të Vangjel Josif Filos, mbështetur në nenin 51 të ligjës mbi sigurimet shtetërore:
VENDOSI
Vangjel Josif Filo, të njihet dëshmor i luftës nacional çlirimtare, mbasi ka qënë partizan në Brigadën e VII-të “S” Shqiptaro-Maqedonase në Jugosllavi dhe u vra në një luftë të ashpër kundër okupatorit gjerman në Tovarnik-Jugosllavi.
PËR KOMITETIN EKZEKUTIV TË K.P. TË RRETHIT.
Sekretari
Hasan Sulejmani
Kryetari
Iljaz Reka
Presidiumi i Kuvendit Popullor të R.P.S.SH.
I jep Vangjel Josif Filos Urdhrin “Naim Frashëri” të klasit I-rë, me këtë motivacion:
Ka punuar pa u lodhur për edukimin patriotik-revolucionar të brezit të ri dhe për përhapjen e mësimeve të Partisë në popull, gjatë luftës Nacional-Çlirimtare.
Tiranë, më 28.03.1977
Dekret Nr. 5553
Sekretari Telo Mezini d.v.
Haxhi LLeshi d.v.
Republika e Shqipërisë
Presidenti i Republikës
I jep Zotit Vangjel Josif Filo urdhrin “Naim Frashëri” të klasit parë.
Shërbeu në shkollat shqipe në Shqipërinë veriore e lindore jashtë kufijve politikë të vitit 1913, të shtetit shqiptar.
Dekret Nr. 811.
Presidenti
SALI BERISHA d.v.
Këshilli i Ministrave
Komisioni qëndror i Statusit “Dëshmor i Atdheut”
ÇERTIFIKATË E DËSHMORIT TË ATDHEUT
Komisioni Qëndror i Statusit “Dëshmor i Atdheut” me Vendimin Nr. 22 datë 27.02.2004 i njeh VANGJEL JOSIF FILOS Statusin “Dëshmor i Atdheut” dhe familjes i jep simbolin “Familje e Dëshmorit të Atdheut”.
Zëvendëskryeministri
NAMIK DOKLE
NJERI NGA YJET E PASHUAR TË VITEVE TË LUFTËS
Sado që kalojnë vitet, nuk mund të shuhen e të arrohen kurrë yjet që ndriçuan në vitet e zjarrta të luftës Nacional Çlirimtare. Ata janë ngurosur në granit e të skalitur nëpër lapidare.
Unë dua të flas për njerin nga yjet e viteve të luftës, për mbresat dhe kujtimet që më ka lënë. Bile tani pas 27 vjetësh, më del përpara fytyra dashamirëse e shokut tim të luftës; balli i gjerë, me ata sy të mëdhenj, me flokët e gjata e të drejta. Më kujtohet mbrëmja e fundit në Dubanofc, kur ay me violinën e një fshatari atje, këndoi këngët më të bukura të popullit tonë dhe të luftës Nacional-Çlirimtare:
- “O trimat e Enverit me ideal në gji, I dhatë tmerr Hitlerit e bëtë shkrumb e hi…” dhe këngën e Asim Zenelit:
- “Një zë po del nga Gryk’ e Mezhgoranit, Në sulm shqiptar’ armikun t’a dërrmojm’, A s'jemi ne të zott’ e këtij vatanit…”
Vangjel Filo lindi në një fshat të largët të Ersekës, në Shalës, afër grykave të Barmashit ku krisi pushka partizane kundër autokollonës së okupatorëve gjarmanë. Kjo ngjarje është përjetësuar në një lapidar atje.
I jati në luftë me vështirësitë e shumta të jetesës, bëri ç’ishte e mundur për t’i dhëmë Vangjelit, djalit të madh, zanatin që kishte vetë, atë të mësuesit.
E paharrueshme është mbresa që më ka lënë në ato ditë të stuhishme që pregatiteshim për luftë frontale, kur kompanitë shpallnin garë me njera tjetrën se cila do të pajiste më shpejt partizanët me lopata drur, dhe kur, kompania e Vangjelit zuri vëndin e parë.
Pas çlirimit familja nuk mori asnjë njoftim zyrtar, ajo prej shumë kohësh nuk dinte gjë për fatin e Vangjelit. Nënia, Tetja, vëllezrit e motrat mbanin vetëm fotografinë e tij të fundit. E kujtonin sa herë shikonin këtë fotografi, e u dukej sikur qëndronte gjithnjë më i ri se ata, vetëm 21 vjeç, e sikur buzëqeshte.
Përherë e kam të gjallë figurën e Vangjeelit, ishte shumë i dashur, shumë i ndershëm. Ay i deshi shokët dhe i ndihmonte vazhdimisht. Ishte mësues i gjithë batalionit dhe luftoi analfabetizmin e u përpoq deri sa të gjithë mësuan të shkruajnë e të lexojnë shqip. Ay ishte komunisti që gëzonte simpatinë dhe respektin e të gjithëve. Ishte i qeshur edhe në momentet më kritike. Ay ishte me të vërtetë një internacionalist me plot kuptimin e fjalës, dhe, si i tillë dha edhe jetën.
REXHEP ÇELA
Ish sekretar i Partisë në Batalionin e II-të
të Brigadës VII-të të shqiptarëve në Maqedoni
MUSA AHMETI, ish shok dhe bashkëluftëtar i llogores me Vangjel Filon, tregon:
Unë jam nga Shutova. Vangjelin e kam njohur që kur ishte mësues në Premkë të Kërçovës. Rrasti e solli që të ishim bashkë edhe në rradhët partizane: Kompamia e I-rë, Batalioni II-të, Brigada VII-të Shqiptaro-Maqedonase, Divizioni 42. Komandant i Batalionit ishte Hasan Tubini, komisar Rexhep Çela.
Në fshatin Dubrofsk ndenjëm tre muaj për t’u stërvitur për luftë frontale nga oficerë sovjetikë. Vangjel Filo këtu bënte edhe mësime për të zhdukur analfabetizmin tek partizanët. Pas stërvitjes intensive nisemi për në front në krahinën e Sremit.
Në Tovarnik, para se të hynim në luftë, erdhi urdhri që brigada jonë të lihej në dispozicion të Divizionit 42, të qëronim minat. Ky urdhër i revoltoi partizanët. U bë demonstratë, pse nuk lejohemi të shkojmë në front të futemi në luftë?
Jo, - i thashë, - rri Vangjel mos dil tani prej gropës vetëm, dhe e kapa prej krahu. Nuk më dëgjoi. Doli vetë dhe e mori mitralozin. Kur u ngrit, duke ardhur e kapi plumbi në supin e majtë, afër zemrës. Vuri dorën mbi plagë dhe tha: Më dogj!
Mbeti i vrarë në vend në Tovarnik të Shidit Sremit në Kroaci. Unë vazhdova rrugën e luftës me Brigadën deri në Zagreb. Nga kompania e parë, e jona, prej 200 vetësh mbetëm gjallë vetëm 7 vetë. Në Zaqreb morëm pjesë në paradën duke parakaluar me flamurin shqiptar. Pastaj pushuam 15 ditë.
'Një ditë e paharruar, 09.12.1975'
KOSOVË, MAL TË ZI, SI DHE NË VISE TË TJERA TË JUGOSLLAVISË.
Eshtrat e dëshmorëve kthehen nga Jugosllavia, që të prehen për jetë në tokën që i lindi e i rriti, në gjirin e popullit që i brumsi me atdhedashurinë dhe trimërinë e tij tradicionale. Pranë Partisë që u rrënjosi në zemrat e tyre të zjarrta idealet e mësha të revolucionit, të lirisë, e të përparimit, të socializmit e të internacionalizmit proletar.
ata u bënë therorë për populin që deshën t’a shihnin të lirë, të pavarur e të lumtur, për revolucionin që kishin përqafuar pa lëkundje si mjetinj më të fuqishëm për t’a nxjerrë popullin nga mjerimi në begati. Për Partinë së cilës i qëndruan besnik deri në fund dhe nuk kursyen asgjë për zbatimin e vijës së saj politike. Pikërisht në realizimin e kësaj vije shikonin të vetmen rrugë të shpëtimit, të vetmen rrugë të lumturisë për masat e gjera popullore që bënë luftën. Prandaj ata, dëshmorët, janë e do të mbeten përgjithmonë të shtrenjtë e të respektuar për atdheun, popullin dhe Partinë; nuk do të arrohen kurrë nga brezat e sotëm dhe nga brezat që do të vijnë.
Më kujtohet ajo dita e shtunë më 9 dhjetor 11975, mbasdite vonë, populli i Tiranës priti në Sheshin “Skënderbej autokollonën e makinave, të cilat sollën në Atdhe dëshmorët tanë që ranë për çlirimin e popujve të Jogosllavisë. Bashkë me ta erdhi dhe Vangjel Filua, erdhi Vangjua ynë, ishin dhe eshtrat e Vangjel Filos. Arkivolet e vegjël me eshtrat e dëshmorëve u rrjeshtuan në sallën e hyejes së Teatrit të Operës dhe Baletit në Pallatin e madh të Kulturës në Tiranë. Ata “pshuan” në ngrohtësinë e sallës së këtij Pallati në qendër të Tiranës. Të nesërmen që ishte e djelë, dhjetra mijëra banorë të Tiranës dhe të ardhur nga rrethet, me sy të përlotur nga dhimbja por me ballin lart, ishin krenarë për veprën e tyre sublime. Ashtu në heshtje ata kaluan para tyre duke nderuar me grushtin lart.
Erdhën djemtë fitimtarë,
Kthehen nga Jugosllavia;
Yjet e saj të pashuar,
I priti sot Shqipëria.
Në Shqipëri erdhën eshtrat,
Me kujdes e me ceremoni,
Por gjaku i derdhur MBETI!
Atje, në Jugosllavi!
Në betejat me gjermanët
Dhëmb për dhëmb, flakë për flakë
Nëpër borë nëpër plumba.
Partizanët u përgjaknë.
Unë po shkruaj për ty-në
Se ti shkrove pavdeksinë,
Ball’ për ball me tradhëtinë *
Parti e Punës të solli,
Në atdhe o luftëtar,
Vangjel Filo, o komisar.
Luftëtar’ i Enver Hoxhës,
Komunisti partizan,
Bir i shqipes, i Partisë,
Seç luftove mal më mal’
Jeta jote e rinisë,
Ju bë popujve pjedestal..
Nëna plakë trimëresha,
Përshëndeti me grushtin lart,
Djalin e saj trim, me shokët,
Mbi ta yllin partizan!
'''Nga Ing. Petro Filo'''
Shënim:
- Një brigadë e vendosur kundër një divizioni gjerman kishte qëllim, për t’u vrarë sa më shumë shqiptarë, siç ndodhi në të vërtetë!
E doje Partinë
Nëpër shtigje lufte
Vangjel trim ç’u sule,
Përherë në ballë.
E doje Partinë,
Ndaj s’ju trëmbe flakës’o
S’ju trëmbe plumbit.
Me pushkë dhe penë,
Çave në stuhi,
Lule Vangjel Filo,
Komisar i ri.
Kantoni Anse-Bertrand
Kantoni Anse-Bertrand (frëngjisht: Canton d'Anse-Bertrand) është një kanton në departamentin Guadeloupe, rajonin Guadeloupe në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Anse-Bertrand. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 10600 banorë.
Josif K. Filo
Vangjel Josif Filo
Dhe kur re një ditë,
Dëshmor për liri,
Kantoni Anse-Bertrand
Përbërja aktuale
Kantoni Anse-Bertrand aktualisht përbëhet nga 2 komuna.
Josif K. Filo
Vangjel Josif Filo
Yll mes yjesh mbete,
Ti o trim i ri.
Toka nënë ju priti ,
Dhe ju mban në gji,
Se u ndezët yje ju,
O, për Shqipëri.
Xhuljana Jorganxhi
Kur malet thirrën bijtë
Kudo në Shqipëri
Armët ngjeshe brezit,
Dole për liri.
Shpesh jeta të vuri
Nga prova në provë,
Si pishtar i Shqipes
Punove në Kosovë.
Nëpër shtigje lufte,
S’u përkule ti,
Lule Shalësi.
Mësoje ndër fëmijë,
Të donin atdhenë,
Të donin lirinë.
Penën edhe pushkën,
Fort i mbajte ti,
Gjer n’Jugosllavi,
Dëshmor i pavdekur
Mbete për liri!
Shaban Murati
KËNGË PËR VANGJEL FILON
Mbeçë more shokë mbeçë
Më 12 prill dyzetepesë,
Në betejë me armikun
Në pyllin e Tovarnikut.
Babait i çoni fjalë
Lufta i rrëmben një djalë
Falë me shëndet nënesë,
i thoni të mos më presë!
Tetes i jepni kurajë
i thoni të mos më qajë.
Motra vëllezër sa jeni
dhimbjen në forcë t’a ktheni.
Shqipëtarë gjith sa rroni
Gjakun martir mos harroni
Sakrificat e rinisë
Që i fali jetën lirisë.
Në ç’do 5 maj ju pres ku rri,
Lart tek “Nëna Shqipëri”.
Vini ju të përkushtuar,
Me lot dhe lule në duar!
Blato
Blato (në Kroatisht ) është një qytet në zhupaninë Dubrovnik-Neretva në Kroaci.
Demografia
Popullsia e qytetit sipas përllogaritjeve të vitit 2012 ishte 3540 banorë. Sipas regjistrimit të vitit 2011 3551 banorë ndërsa sipas regjistrimit të vitit 2001 3659 banorë. Popullsia ka ndryshuar me -0.31%.
Pla de l'Estany
Pla de l'Estany është komarka (qark) në provincën, në komunitetin e Katalonjës, Spanjë. Ky qark ka një popullsi prej 31325 banorë (2013), dhe një sipërfaqe prej 262.7 km2.
Lista e komunave
Banyoles, Camós, Cornellà del Terri, Crespià, Esponellà, Fontcoberta, Palol de Revardit, Porqueres, Sant Miquel de Campmajor, Serinyà, Vilademuls
Rrethi i Mallakastrës
Rrethi i Mallakastrës është njëri nga 36-të rrethet e Shqipërisë. Rrethi bën pjesë në Qarkun të Fierit. Rrethi i Mallakastrës ka 40,000 banorë (sipas 2004), një sipërfaqe prej 325 km² dhe kryeqendër Ballshin.
parapamje|Mallakatër, në qarkun e Fierit
Historia e zonës së Mallakastrës
Në vitin 1980 është zbuluar n Kreshpan një thesar i mbretit ilir Monun. Përpara kësaj kohe, nga Monuni kishim vetëm disa monedha të gjetura rastësisht, dy prej të cilave vinin nga fshati fqinj nga Cakrani, pikërisht nga një vend që quhet Gurët e Zezë, ku ka një kala ilire9 të shekullit të katërt p.e.s. Gjetja e këtij thesari menjeherë lokalizoi edhe vendin kryesor të prodhimit të këtyre monedhave. Mbreti Monuni përmendet vetëm një herë në histori, rreth vitit 280 p.K(para Krishtit), kur ai merr pjesë në luftë për pretendimin e fronit të Maqedonisë. Ishte një mbret ilir shumë i fuqishëm. Fakti i dytë historik vinte nga monedhat e gjetura që në shekullin e 19-të, të botuara nga studiues të asaj kohe, që tregonin se Monuni ka pushtuar edhe Dyrrahun(Durrësin). Sepse në monedhat e tij që kishin simbolet e Durrësit, përkatësisht një lopë të cilën e pinte viçi dhe nga ana tjetër një katror me stilizime, të cilat mbanin përveç emrit të qytetit Dyrrah edhe emrin e mbreti Monun. Gjetja e thesarit të Kreshpanit na çoi edhe në këtë qytet, qytetin e Gurëzezës, me një vëmendje më të madhe për të parë aty selinë e shtetit ilir, nën drejtimin e Monunit, ndoshta edhe të paraardhësit të tij që ka qenë Glaukia i famshëm, mbreti i Taulantëve, si edhe të pasardhësit të tij Mytilit, i cili pret monedhat e tij prej bronxi në Apoloni. Kemi një dinasti prej tre mbretërish të cilët qendrën e tyre e kishin në Cakran. Kërkimet arkeologjike kanë treguar se ky ishte një qytet shumë i rëndësishëm, i formuar rreth vitit 380 p.K, tamam në kohën e Monunit, rreth vitit 300-270 p.K. Monuni ishte dhe mbret që përpiqet të kontrollojë financat, se deri atëherë mbretërit ilirë nuk kishin prerë monedha. Është Monuni mbreti i parë që pret monedhat dhe duhet kuptuar se kush ka financat, ka edhe politikën. Kjo është pastaj një histori që vazhdohet edhe nga mbreti Genc, i cili mbyll serinë e mbretërve ilirë.
Mund të them që krahina e Mallakstrës është nga më të pasurat nga pikëpamja arkeologjike, përveç këtij kryeqyteti të mbretërisë ilire të cilit nuk ia dimë emrin, përmendet vetëm një herë nga Frontini, nga një historian romak, për luftën që bën Pirro i Epirit në Iliri, gjatë së cilës ai pushton edhe kryeqytetin e mbretërisë, që duhet të ketë qenë Cakrani, por nuk na i thotë emrin e vet. Përveç këtij qyteti të rëndësishëm, kemi qytetin Bylis që është më i madhi i ilirisë, më i pasur, madje më i pasur edhe se Cakrani, sepse zhvillohet pas vdekjes së Monunit, në kohën e djalit të tij Mytilit, por duke pasur një lloj pavarësie. Është një qytet që ka një sipërfaqe më të madhe se Gurzeza e Cakranit, rreth tridhjetë hektarë, me mure shumë të fuqishme, me disa porta që tregojnë se ishte parashikuar për lëvizjen e një popullsie të madhe. Ka edhe një shesh publik, të rezervuar që në ndërtimin e qytetit, ku rreth vitit 250 p.K, në fund të dinastisë së Monunit, ndërtohet teatri, stadiumi, shëtitore të mëdha, një tempull, të cilin ne akoma nuk e kemi zbuluar. Kishte një numër të mëdha banesash moderne për kohën me rrugë. Ka qenë një qytet i urbanizuar, qendra e një republike të vogël, e cila u krijua pas rënies së dinastisë së Monunit. Kryesohej nga Plutani, i zgjedhur çdo vit sipas një modeli të marrë nga Apolonia. Pranë tij kishte një strateg, i cili merrej me drejtimin e ushtrisë, këmbësorëve, një part që merrej me drejtimin e kalorësisë, kishte Gramateusin që ishte sekretari dhe nëpunës të tjerë, ku më i rëndësishëm ishte një senat i përbërë nga ata që quhen damujork, duke marrë edhe terminologjinë e kohës. Dhe tregon që kjo republikë bazohej ne federimin e disa njësive të veçanta, ku më e rëndësishmja ishte qyteti fqinj Klosi. Është larg rreth dy-tre kilometra nga Bylisi, qytet i lulëzuar. Kemi qytet që ishte edhe më i hershëm se Bylisi i krijuar në shekullin e pestë. Ku dhe atje qysh në mes të shekullit të tretë u ndërtua nja teatër, shëtitore një stadium, siç kishte dhe një qytet tjetër jo shumë larg Gurzezës, në krahun tjetër të luginës që nuk ia dimë emrin. Sot ndodhet në kalanë e Margëlliçit, qytet që i ka fillimet qysh në shekullin e shtatë, por merr format e veta urbane vetëm në shekullin e IV-III p.e.s. I urbanizuar me rrugë të shtruara me plloça dhe me një ndarje të zonës zejtare nga zona e banuar. Ka mundësi që të ketë pasur edhe atje një tempull. Në burimet e shkruara, bylinët na dalin që në shekullin e katërt, si një organizim qytetesh, i cili ndikon mbi ngjarjet politike të kohës. Bylinët luajnë një rol të rëndësishëm deri në kohën e luftërave midis Cezarit dhe Pompeut.
Në kohën e Cezar Augustit, Bylisi kthehet në koloni romake. Kemi një lulëzim në kohën e antikitetit të vonë në Bylis. Deri sot janë zbuluar pesë kisha të rëndësishme të zbukuruara me mozaikë dhe tregojnë që Bylisi kishte zënë plotësisht vendin e Apollonisë, atë vend pastaj ia kalon Ballshit në shekullin e nëntë, pasi ishtë shkatërruar disa herë nga dyndjet barbare. Peshkopata e Bylisit vendoset përfundimisht në Ballsh duke trashëguar edhe emrin.
Emri Mallakastër del për herë të parë në shekullin e trembëdhjetë, përmendet në lidhje me një kryengritje që ndodh në këtë zonë, gjatë së cilës rrënohet kështjella e Mylit ose Mylokastra, e cila ndodhet përsëri na Cakran. Në gjithë këtë zone, Kreshpan, Cakran edhe Myli ndodhej atje. Ka shumë mundësi që lidhet pikërisht me këtë kështjellë që është krijuar në shekullin XII-XIII dhe pastaj shkatërrohet përfundimisht me një zjarr të fuqishëm, të cilin e kemi konstatuar nga gërmimet arkeologjike. Mendoj që teza tjetër që e lidh me latinishten ‘kastrum’ dhe ‘malla’ që është nga greqishtja, domethënë qytet i keq, është një teori pa bazë dhe mundësia është të lidhet pikërisht me kështjellën. Lidhet me Mylin ,të cilin ne nuk e dimë se ç’kuptim kishte myl, myll në shqipen mesjetare, por është e sigurt që vjen nga kjo zonë.
Mallakastriotët janë një popullsi që dalin disa herë në burimet historike të shekullit XIII-XIV, duke luajtur një rol të rëndësishëm qoftë në ngjarjet që zhvillohen në Çamërinë e sotme, por edhe me shtegtimin e tyre të famshëm të shekullit XIII-XIV, në rrethinat e Atikës. Një pjesë e arbëreshëve të kësaj zonë vijnë nga Mallakastra, duke marrë me vete emrat jo vetëm emrin e një fshati pra Malakastër, por edhe emrat e fshatrave të tjerë, siç kemi Hekalin dhe Varibobin.
Mallakastra përbën një krahinë krejt të veçantrë nga pikëpamja etnografike. Ajo trajtohet si një pjesë e Toskërisë, në përgjithësinuk ndahet nga Labëria. Megjithatë, këngët i ka të ndryshme, dialektin e ka të ndryshem nga Labëria, megjithëse ka ngjashmëri të mëdha, ka lidhjet e vazhdueshmë të krushqisë në të dy brigjet.
Ajo që i ka bashkuar shpeshherë ka qëne, sepse të dy krahët kanë qenë përkrahës të Bektashizmit që ishte një sekt opozitar ndaj regjimit të Sulltanëve në shekullin XVIII-XIX. Është karakterizuar nga një patriotizëm i theksuar, qoftë me lëvizjen e Tafil Buzit, por edhe me ngjarjen e lëvizjes së Rrapo Hekalit, që ka motivin e qartë të patriotizmit ku thotë ‘Po për kë lufton vallë, as për mua as për ti, po për gjithë Shqipërinë’. Është hera e parë që ndjehet ajo frymë e rilindjes kombëtare e cila nuk doli vetëm nga penda e Veqilharxhit dhe e patriotëve të tjerë pas tij, por doli direkt dhe nga lëvizja popullore. Qoftë edhe tek Tafil Buzi, cili ishte një nga nxitësit e lëvizjes së Mallakastrës në manifestin e tij dhe është i pari që shpreh idenë e pavarësisë me armë, por edhe nga poezia popullore që del nga fjalët e Rrapo Hekalit.
Popullsia
Banorët e kësaj treve quhen Mallakastriotë. Popullsia është myslimane dhe e krishterë ortodokse. Rajoni është një qendër e rendit Bektashi dhe Halveti (në një masë më të vogël). Rajoni është i njohur për traditat e tij kulturore dhe ka nxjerrë shumë luftëtarë trima përfshirë Rrapo Hekalin.
Ekonomia
Mallakastër është një rajon i rëndësishëm industrial për Shqipërinë pasi ka rezerva gazi natyror dhe nafte të cilat e bëjnë zonën një qendër të prodhimit dhe përpunimit të naftës në Shqipëri. Mallakastër njihet edhe për bujqësinë e saj e cila prodhon një larmi të madhe produktesh.
Njerëz të shquar
Rrapo Hekali, figura kryesore e revoltës shqiptare të vitit 1847
Liri Belishova, politikane komuniste
Qani Toro, politikan komunist
Dervish Hekali, Hero
Luftar Paja
Ismail Klosi
Ramiz Aranitasi
Ndarja administrative
Rrethi i Mallakastrës përbëhet nga një bashki dhe 8 komuna që janë:
Hardin County (Illinois)
Hardin County është një nga  qarqet në shtetin federal Illinois të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Ace of Spades
Ace of Spades është albumi i katërt dhe më i njohuri i grupit heavy metal Motörhead. Disku doli në treg më 8 nëntor 1980, në Bronze Records dhe arriti te pozita 4 te top-listat angleze.
Kryeministri i Italisë
Para krijimit të Republikës Italiane, posti quhej President i Këshillit të Ministrave të Mbretërisë së Italisë (Presidente del Consiglio dei ministri del Regno d'Italia). Nga viti 1925 deri në vitin 1943 gjatë regjimit fashist, posti u shndërrua në pozicionin diktatorial të Shefit të Qeverisë, Kryeministrit Sekretar të Shtetit (Capo del Governo, Primo Ministro Segretario di Stato) të mbajtur nga Benito Mussolini, Duce of Fashism, i cili qeveriste zyrtarisht në emër të mbretit të Italisë. Mbreti Victor Emmanuel III hoqi Musolinin nga detyra në 1943 dhe pozicioni u rivendos me Marshall Pietro Badoglio që u bë Kryeministër në 1943. Alcide De Gasperi u bë kryeministri i parë i Republikës Italiane në 1946.