cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wakizashi
Historia dhe përdorimi
parapamje|300px|majtas|[[Daishō antike japoneze, çiftimi tradicional i dy shpatave japoneze që ishin simboli i samurait, duke treguar kutitë tradicionale japoneze të shpatave (koshirae) dhe ndryshimin në madhësi midis katana (poshtë) dhe wakizashi më i vogël (lart).]] Gjatë periudhës Edo, shogunati Tokugawa kërkonte që samurai të vishte katana dhe shpata më të shkurtra në çifte. Këto shpata të shkurtra ishin wakizashi dhe tanto, dhe wakizashi u përzgjodhën kryesisht. Wakizashi që vishej së bashku me katana ishte shenja zyrtare se ai që e mbante ishte një samurai. Kur mbaheshin së bashku, çifti i shpatave quheshin daishō, që përkthehet fjalë për fjalë si "e madhe-e vogël". Vetëm samurai mund të vishte daishō: ajo përfaqësonte fuqinë e tyre shoqërore dhe nderin personal. Gjatë kësaj periudhe, njerëzit e zakonshëm u lejuan të mbanin një ko-wakizashi me gjatësi ligjore, gjë që e bëri të njohur për publikun e gjerë veshjen e wakizashi. Kjo ishte e zakonshme kur udhëtonim për shkak të rrezikut për t'u takuar me banditë. Wakizashi visheshin në anën e majtë, të siguruar në brezin e belit (Uwa-obi ose himo). Vetëm në periudhën Edo në vitin 1638, kur sundimtarët e Japonisë u përpoqën të rregullonin llojet e shpatave dhe grupet shoqërore që lejoheshin t'i mbanin ato, nuk u përcaktuan zyrtarisht gjatësitë e katana dhe wakizashi.
parapamje|300px|Megjithëse numri i shpatave të falsifikuara u ul në [[Periudha Meixhi|periudhën Meixhi, u bënë shumë montime të shkëlqyera artistikisht. Një wakizashi i falsifikuar nga Soshu Akihiro. Periudha Nanboku-chō. (lart) Montimi i wakizashit, periudha e hershme Meixhi. (poshtë)]] Kanzan Satō, në librin e tij të titulluar Shpata Japoneze, vëren se nuk dukej të kishte ndonjë nevojë të veçantë për wakizashi dhe sugjeron që wakizashi mund të jetë bërë më popullor se tantō sepse ishte më i përshtatshëm për luftime në ambiente të mbyllura. Ai përmend zakonin e lënies së katanës në derën e një kështjelle ose pallati kur hyni, ndërkohë që vazhdoni të vishni wakizashi brenda.
France Football
France Football eshte një revistë franceze që ka krijuar cmimin e Topit të artë (frëngjisht: ballon d'or).
Mihai Eminescu
Mihai Eminescu ishte 1 poet I madhe historik. Ai ishte Roman dhe ka bere miqesi me Llazar Gusho(Lasgush Poradeci) Mihai Eminescu (shqiptimi rumun: [miˈhaj emiˈnesku] (Rreth kësaj liste zanore); lindur Mihail Eminovici; 15 janar 1850 - 15 qershor 1889) ishte një poet, romancier dhe gazetar romantik rumun, i konsideruar përgjithësisht si poeti më i famshëm dhe me ndikim rumun. Eminescu ishte një anëtar aktiv i shoqërisë letrare Junimea dhe punoi si redaktor për gazetën Timpul ("Koha"), gazeta zyrtare e Partisë Konservatore (1880–1918). Poezia e tij u botua për herë të parë kur ishte 16 vjeç dhe ai shkoi në Vjenë për të studiuar kur ishte 19 vjeç. Dorëshkrimet e poetit, që përmbanin 46 vëllime dhe afërsisht 14,000 faqe, u ofruan nga Titu Maiorescu si një dhuratë për Akademinë Rumune gjatë takimit që ishte mbajtur më 25 janar 1902. Punimet e dukshme përfshijnë Luceafărul (Vesper / Ylli i mbrëmjes / Lucifer / The Daystar), Odă in metru antic (Ode in Ancient Meter) dhe pesë Letrat (Letra / Satires). Në poezitë e tij ai përdorte shpesh lëndë metafizike, mitologjike dhe historike.
Biografi
Mihail (siç shfaqet në regjistrimet e pagëzimit) ose Mihai (forma më e zakonshme e emrit që përdori) lindi në Botoșani, Moldavia. Ai e kaloi fëmijërinë e tij të hershme në Botoșani dhe Ipotești, në shtëpinë e familjes së prindërve të tij. Nga 1858 deri në 1866 ai ndoqi shkollën në Cernăuți. Klasën e 4-të e mbaroi si i 5-ti nga 82 nxënës, pas së cilës ndoqi dy vjet gjimnaz.
Dëshmia e parë e Emineskut si shkrimtar është në vitin 1866. Në janar të atij viti, mësuesi Aron Pumnul vdiq dhe studentët e tij në Cernăuţi botuan një broshurë,  Lăcrămioarele învățăceilor gimnaziaști (Lotët e nxënësve të gjimnazit) në të cilën shfaqet një poezi e titulluar La mormântul lui Aron Pumnul (Në varrin e Aron Pumnul), e nënshkruar "M. Eminovici ". Më 25 shkurt poema e tij De-aș avea (Sikur të kisha) u botua në revistën letrare të Iosif Vulcan Familia në Pest. Kjo filloi një seri të qëndrueshme poezish të botuara (dhe përkthime të herëpashershme nga gjermanishtja). Gjithashtu, ishte Iosif Vulcan, i cili nuk e pëlqeu prapashtesën burimore sllave "-ici" të mbiemrit të poetit të ri, ai që zgjodhi për të rumanishten më të dukshme "nom de plume" Mihai Eminescu.
Karriera
Eminesku ishte vetëm 20 vjeç kur Titu Maiorescu, kritiku më i lartë letrar në Rumani, e quajti atë "një poet i vërtetë", në një ese ku vetëm një pjesë e vogël e poetëve rumunë të asaj kohe u kursyen nga kritikat e ashpra të Maioreskut.
Ai e përkufizoi veten si një Romantik, në një poezi drejtuar "Kritikëve të mi" ("Criticilor mei"), dhe këtë emërtim, vdekjen e tij të parakohshme si dhe stilin e tij bohem (ai nuk e ndoqi kurrë një diplomë, një pozicion, një grua ose pasuri) e kishte lidhur me figurën romantike të gjeniut. Qysh në fund të viteve 1880, Eminescu kishte një grup ndjekësish besnikë. Poema e tij e vitit 1883 "Luceafărul" ishte aq e shquar sa që një përmbledhje e re letrare mori emrin e saj pas saj.
Për shkak të pikëpamjeve të tij konservatore nacionaliste, Eminescu u adoptua lehtësisht si një ikonë nga e djathta rumune.
Gjuha Camsa
Camsá (Kamsá, Kam Se), gjithashtu Mocoa, Sibundoy, Coche, ose Kame Matxa / Camëntsëá, është një gjuhë e izoluar në Kolumbi.
Koki Anzai
Koki Anzai (安西 幸輝) është një futbollist japonez.
Sëpata në Sinajë
Sëpata në Sinajë është një gjetje rasti në fshatin Sinajë në mesin e shekullit 20.
Përshkrimi
Kjo sëpatë ka përbërje një tehëshe sikur të gjitha por që është nga Bronzi. I takon tipit të fisit Dalmatian pasi duket e ngjashme me sëpatat e Shqipërisë Veriore afër bregdetit. Kjo sëpatë ka masë mjaft të madhe dhe ngjyrat e saj variojnë nga e kaltërta në të gjelbërt.
Dimensionet e saj janë :
Lidhje të jashtme
https://www.youtube.com/watch?v=SjuTSqf6JXs
Bruno Šimleša
Bruno Šimleša ( Bjelovar, 16 shkurt 1979 ) është një shkrimtar, kolumnist, ligjërues, prezantues televiziv dhe sociolog i diplomuar kroat.
Biografia
Bruno Shimlesha u lind në Bjelovar. Ai është autor i së paku shtatë librave në fushën shpirtërore dhe të vetëndihmës, si dhe një përmbledhje me poezi. Librat "Shkolla e jetës" dhe "Dashurologjia" u bënë veçanërisht të suksesshme, ato u shtypën në disa botime dhe janë ndër librat më të shitur në tregun kroat. Po këto dy vepra janë të përkthyera edhe në gjuhën shqipe. Ai është i njohur për publikun edhe si drejtuesi i talk showt "Çdo ditë, e mirë dita" (Svaki dan, dobar dan), i cili transmetohet në Radio Televizionin Kroat - HTV që nga viti 2013.
2003 në Shqipëri
Në vijim është lista e ngjarjeve që kanë ndodhur gjatë vitit 2003 në Republikën e Shqipërisë.
Filxhan çaji
parapamje|djathtas|Filxhanet e çajit në pjatëza Një filxhan çaji është një filxhan për të pirë çaj. Mund të jetë me një dorezë, në përgjithësi një të vogël që mund të kapet me gishtin e madh dhe një ose dy gishta. Zakonisht është bërë nga një material qeramik. Zakonisht është pjesë e një grupi, i përbërë nga një filxhan dhe një pjatëz që përputhet ose një treshe që përfshin një tortë të vogël ose pjatë sanduiç. Këto nga ana e tyre mund të jenë pjesë e një grupi çaji në kombinim me një çajnik, ibrik kremi, tas të mbuluar me sheqer dhe tas me pjerrësi në suitë. Kupat e çajit janë shpesh më të gjera dhe më të shkurtra se filxhanat e kafesë. Kupat për çajin e mëngjesit janë zakonisht më të mëdha se filxhanat për çajin e pasdites.
Kupat e çajit më të mirë zakonisht janë prej porcelani të hollë të bardhë të tejdukshëm dhe të zbukuruara me modele që mund të jenë të pajisura me shërbime të gjera darke. Disa koleksionistë blejnë filxhanë të shumtë të një lloji me disqe të përshtatshme. Gota të tilla dekorative të kabinetit mund të jenë suvenire të një vendi, personi ose ngjarjeje. Koleksionistë të tillë mund të grumbullojnë gjithashtu lugë çaji argjendi me një futje smalti të zbukuruar në dorezë, me tema të ngjashme.
Në Evropë, filxhanat e çajit prej porcelani të bëra prej porcelani (porcelani Limoges nga një bazë kaolini e ngrohur në furra ose porcelani kinez) ishin një delikatesë për të shijuar kohën e çajit. Kupat janë bërë me një dorezë dhe shoqërohen me një disk në një komplet, ato kanë dekorim të lyer me dorë dhe modele ari ose argjendi veçanërisht duke rreshtuar buzën dhe dorezën.
Në kulturën e Kinës filxhanet e çajit janë shumë të vogla, zakonisht nuk përmbajnë më shumë se 30 ml lëng. Ato janë krijuar për t'u përdorur me çajnikët Yixing ose Gaiwan. Vendet në Bririn e Afrikës si Eritrea gjithashtu përdorin filxhanë pa dorezë për të pirë kënaqësi, e cila është kafeja tradicionale atje. Në kulturat rusishtfolëse dhe kulturat e Azisë Perëndimore të ndikuar nga Perandoria Osmane çaji shpesh shërbehet në një gotë të mbajtur në një enë metalike të veçantë me një dorezë, të quajtur zarf ose në rusisht një podstakannik.
Kupat e para të vogla të bëra posaçërisht për pirjen e çajit kur u pa në Evropë në shekullin e 17-të u eksportuan nga porti japonez i Imarit ose nga porti kinez i Kantonit. Tasat e çajit në Lindjen e Largët nuk kishin doreza, dhe imitimet e para evropiane, të bëra në Meissen, ishin gjithashtu pa doreza. Në fund të shekullit të 19-të, kanaçet e formës cilindrike me doreza u bënë një alternativë në modë ndaj kupave në formë tasi.
Claire Mathieu
Claire Mathieu (e lindur më 9 mars 1965) është një matematikane dhe shkencëtare e kompjuterit franceze e njohur për hulumtimin e saj mbi algoritmet e përafrimit, algoritmet online dhe teorinë e ankandit. Ajo punon si drejtoreshë e hulumtimit në Qendrën Kombëtare të Kërkimeve Shkencore.
Jeta
Claire Mathieu lindi në vitin 1965. Ajo e fitoj titullin Ph.D. në vitin 1988 nga University of Paris-Sud, nën mbikëqyrjen e Claude Puech. Ajo punoi në CNRS dhe ENS Lyon nga 1991 në 1997, në Paris-Sud 1997-2002, në Ecole Polytechnique 2002-2004, dhe në Universitetin Brown nga 2004 deri në 2011, para se të kthehej në CNRS në vitin 2012.
Ardauli
Ardauli (Ardaùle) është një komunë në Itali në provincën Oristanos, në rajonin Sardenja. Ka sipërfaqe prej 20.53 km², dhe gjendet në lartësi mbidetare 421 m. Deri më 2016, kishte një popullsi prej 873 banorë.
Harsimrat Kaur
Harsimrat Kaur (e lindur më 1962) është një matematikane dhe aktiviste e të drejtave të grave britanike.
Yasuhiro Hato
(lindur më 4 Maj 1976) është një ish-futbollist japonez.
Kombëtarja
Për reprezentacionin japonez ka luajtur 15 ndeshje.
Gjuha Candoshi-Shapra
Candoshi-Shapra (gjithashtu i njohur si Candoshi, Candoxi, Kandoshi dhe Murato) është një gjuhë indigjene amerikane, gjuhë e izoluar, e folur nga 1.100 - 3.000 njerëz në Amerikën Perëndimore të Jugut përgjatë luginave të Chapulas, Huitoyacu, Pastaza dhe Morona. Ka dy dialekte, Chapara (gjithashtu shkruar Shapra) dhe Kandoashi. Është gjuhë zyrtare e Perusë, si gjuhë të tjera amtare në zonat ku fliten dhe janë gjuha mbizotëruese në përdorim. Rreth 88.5 për qind e folësve dolin edhe spanjollisht. Shkalla e shkrim-leximit në Candoshi-Shapra është 10 deri 30 për qind dhe 15 deri 25 për qind në gjuhën spanjolle të dytë. Ka një fjalor Candoshi-Shapra, dhe rregullat e ciklit të lartë janë kodifikuar.
Klasifikimi
Candoshi nuk është i lidhur ngushtë me asnjë gjuhë të gjallë. Ajo mund të jetë e lidhur me gjuhën e zhdukur dhe të vërtetuar keq Chirino. Katër fjalë të Chirino përmenden në Relación de la tierra de Jaen (1586), dhe ato i ngjajnë fjalëve në Candoshi moderne. Një listë më e gjatë e fjalëve është dhënë në të njëjtin dokument për Rabonën, përgjatë kufirit modern në Ekuador dhe përfshin disa emra të bimëve që i ngjajnë Candoshit, por fjalë të tilla lehtë mund të huazohen.
Midis gjuhëve moderne, Loukotka (1968), e ndjekur nga Tovar (1984), lidhur Candoshi me Taushiro (Pinche). Kaufman (1994) propozoi paraprakisht një familje të gjuhës Kandoshi-Omurano-Taushiro, me Candoshi më të largët të treshes. Megjithatë, Kaufman (2007) vendosi Omurano dhe Taushiro, por jo Candoshi në Saparo-Yawan.
David Payne (1981) propozon që Candoshi është i lidhur me Jivaroan, të cilin Payne e quan Shuar. Së bashku, Shuar dhe Candoshi përbëjnë një familje Shuar-Candoshi, për të cilën Payne (1981) ofron një rikonstruksion paraprak të Proto-Shuar-Candoshi.
Zhvillimi ekonomik
Në studimin ekonomik të sektorit publik, zhvillimi ekonomik dhe social është procesi me anë të të cilit mirëqenia ekonomike dhe cilësia e jetës së një kombi, rajoni, komuniteti lokal ose një individi përmirësohen sipas qëllimeve dhe objektivave të synuara.
Termi është përdorur shpesh në shekujt 20 dhe 21, por koncepti ka ekzistuar në Perëndim për shumë më gjatë. "Modernizimi", "Perëndimizimi" dhe veçanërisht "industrializimi" janë terma të tjerë që përdoren shpesh gjatë diskutimit të zhvillimit ekonomik. Historikisht, politikat e zhvillimit ekonomik të fokusuara në industrializimin dhe infrastrukturën; që nga vitet 1960, ajo është fokusuar gjithnjë e më shumë në uljen e varfërisë.
Ndërsa zhvillimi ekonomik është një ndërhyrje politike që synon të përmirësojë mirëqenien e njerëzve, rritja ekonomike është një fenomen i produktivitetit të tregut dhe rritjes së PBB-së; Ekonomisti Amartya Sen e përshkruan rritjen ekonomike si "një aspekt të procesit të zhvillimit ekonomik". Ekonomistët fokusohen kryesisht në aspektin e rritjes dhe ekonomisë në përgjithësi, ndërsa studiuesit e zhvillimit ekonomik të komunitetit merren edhe me zhvillimin socio-ekonomik.
Altarë Dardan
Altari Dardan është një monument i gjetur në fshatin Bajskë, Skënderaj.
Përshkrimi
Ky monument merret më shumë si një altar votiv. Ky altar në kohët e mëhershme ka shërbyer si mbajtës i tryezës apo bazament i saj. Ka përbërje nga gëlqerja pra ka ngjyrë të bardhë. Forma e tij është drejtkëndëshe me një kurorë kurse baza e tij ka formë katrori.
Në fushën mbishkrimore ka shkronja kapitale, ku në mungesë hapësire janë vënë në përdorim edhe shkronjat e përngjitura dhe (ligatura) është shkruar mbishkrimi votiv në shtatë rreshta.
Lidhje të jashtme
https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2011_num_35_1_1108
Wikipedia Zero
parapamje|Imazhi tregon se qasja në Wikipedia është e lirë nëpërmjet Ncell Multi-Network në [[Nepali|Nepal.]] Wikipedia Zero është një projekt nga Wikimedia Foundation për të siguruar qasje falas në Wikipedia falas në telefonat mobil, veçanërisht në tregjet në zhvillim. Programi u lansua në vitin 2012, dhe fitoi më 2013 Çmimin për aktivizëm në SXSW Interactive. Objektivi i programit është rritja e qasjes të lirë në dije, në veçanti pa kosto për shfrytëzimin e të të dhënave.
Facebook Zero është cituar si një frymëzim për Wikipedia Zero.
Në Kosovë qasja u aktivizuar në mars të vitit 2014 përmes operatorit IPKO.
Pushtimi mongol i Japonisë
Pushtimi mongol i Japonisë (元寇, Genkō), e cila ndodhi në vitet 1274 dhe 1281, ishin përpjekje të mëdha ushtarake të ndërmarra nga Kubilaj Han i dinastisë Yuan për të pushtuar arkipelagun japonez pas nënshtrimit të mbretërisë koreane të Goryeo. Në fund të fundit një dështim, përpjekjet për pushtim janë me rëndësi makro-historike sepse ato vendosin një kufi në zgjerimin dhe renditjen mongole si ngjarje që përcaktojnë kombin në historinë e Japonisë. Pushtimet përmenden në shumë vepra të trilluara dhe janë ngjarjet më të hershme për të cilat fjala kamikaze ("era hyjnore") përdoret gjerësisht, me origjinë nga dy tajfunët me të cilët përballen flotat mongole.
Pushtimet ishin një nga rastet më të hershme të luftës së barutit jashtë Kinës. Një nga risitë më të dukshme teknologjike gjatë luftës ishte përdorimi i bombave shpërthyese, të hedhura me dorë.
Prapaskena
Pas një sërë pushtimesh mongole në Kore midis viteve 1231 dhe 1281, Goryeo nënshkroi një traktat në favor të mongoleve dhe u bë një shtet vasal. Kubilaji u shpall hagan i Perandorisë Mongole në vitin 1260 edhe pse kjo nuk u njoh gjerësisht nga mongolët në perëndim dhe vendosi kryeqytetin e tij në Khanbaliq (brenda Pekinit të sotme) në vitin 1264.
Japonia u qeveris më pas nga Shikken (regjentët shogunatë) të klanit Hōjō, i cili kishte kontrolluar nga Minamoto no Yoriie, shōgun i shogunatit Kamakura, pas vdekjes së tij në vitin 1203. Rrethi i brendshëm i klanit Hōjō ishte bërë kaq shquar që ata të mos konsultoheshin më me këshillin e shogunatit (Hyōjō (評定)), Gjykatës Perandorake të Kiotos, ose vasalëve të tyre gokenin, dhe ata i merrnin vendimet e tyre në takimet private në rezidencat e tyre (yoriai (合)).
Mongolët gjithashtu bënë përpjekje për të nënshtruar popujt vendas të Sakhalin, popujt Ainu dhe Nivkh, nga viti 1264 deri më 1308. Sidoqoftë, është e dyshimtë nëse veprimtaritë e mongoleve në Sakhalin ishin pjesë e përpjekjes për të pushtuar Japoninë.
Tyler Perry
Emmitt Perry, Jr. lindi më 1969. Është një aktor dhe komedian.
Vautebis
Vautebis (Shqip: Vatebsi) është një komunë në departamentin Deux-Sèvres në Francën perëndimore.
Bo Strömstedt
thumb|Bo Strömstedt Bo Strömstedt (lindi më 4 maj 1929 - vdiq më 24 qershor 2016) ishte publicist suedez. Ai vdiq për shkak një sëmundje të gjatë në moshën 87 vjeçare.
Karriera
Karriera është "udhëtimi" metaforik i një individi përmes mësimit, punës dhe aspekteve të tjera të jetës. Ka një sërë mënyrash për të përcaktuar karrierën dhe termi përdoret në mënyra të ndryshme.
Dugaiva (Pejë)
Dugaivë është një vendbanim në komunën e Pejës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin Dukaj.
Gjuha Betoi
Betoi (Betoy) ose Betoi-Jirara është një gjuhë e zhdukur e Venezuelës, në jug të lumit Apure pranë kufirit modern me Kolumbinë. Emrat Betoi dhe Jirara janë ato të dy popujve / dialekteve të saj; gjuha e duhur nuk ka emër të njohur. Në kontakt, Betoi ishte një gjuhë lokale e folur midis lumenjve Uribante dhe Sarare dhe përgjatë Arauca. Mjaft u regjistrua për një monografi të shkurtër gramatikore për t'u shkruar (Zamponi 2003).
Betoi shihet përgjithësisht si një gjuhë e izoluar, edhe pse Kaufman (2007) e përfshiu atë në Macro-Paesan.
Assolo
Assolo (Assòlu, Assòu) është një komunë në Itali në provincën Oristanos, në rajonin Sardenja. Ka sipërfaqe prej 16.37 km², dhe gjendet në lartësi mbidetare 255 m. Deri më 2016, kishte një popullsi prej 391 banorë.
Zimányi Magdolna
Zimányi Magdolna (29 nëntor, 1934 - 27 mars 2016; Budapest) ishte një matematikane dhe shkencëtare kompjuterike hungareze.
Stelë (Lipjan)
Stela në Lipjan është gjetur nga gërmimet në këtë komunë. Tani gjendet në Muzeun e Kosovës.
Përshkrimi
Kjo stelë mbivarrore e punuar në mermer në territorin e Ulpianës antike ka dimensionet :
Dimensionet e Edikulës janë : 41 x 48cm.
Në këtë stelë janë të paraqitur 7 Portrete njerëzish edhe pse në të bëhet fjalë për 9 sosh. Ky element dekorativ është i ngjajshëm me stelat e tjera dardane dhe nuk dallon shumë nga to. Stela ishte ngritur në fund të shekullit të 2të kah ﬁllimi i shekullit të 3të.
Në të përshkruhen emrat e familjes dhe datat e lindjes së tyre.
Lidhje të jashtme
https://www.botasot.info/reportazhe-kultura/1098989/nga-rrugetimi-i-batalionit-atlantiku-ne-20-vjetorin-e-krijimit-vizita-ne-lipjan-ulipiana/
Matsuo Bashō
Matsuo Basho (松尾 芭蕉, 1644-1694), i lindur 松尾 金 作, atëherë Matsuo Chūemon Munefusa (松尾 忠 右衛門 宗 房), ishte poeti më i famshëm i periudhës Edo në Japoni. Gjatë jetës së tij, Basho u njoh për veprat e tij në bashkëpunimin e haikai, asnjë formë renga; Sot, pas shekujsh komentesh, ai njihet si mjeshtri më i madh i haikut (i quajtur pastaj hokku). Poezia e Matsuo Bashos është e njohur ndërkombëtarisht; dhe, në Japoni, shumë nga poezitë e tij riprodhohen në monumentet dhe vendet tradicionale. Megjithëse Basho është me të drejtë i famshëm në Perëndim për hokkuun e tij, ai vetë besonte se puna e tij më e mirë ishte të drejtonte dhe të merrte pjesë në renku. Ai citohet të ketë thënë: "Shumë nga ithtarët e mi mund të shkruajnë hokku sa më shumë që unë mund të. Ku e tregoj se kush jam unë është në lidhjen e vargjeve haiku"
Basho u njoh me poezinë në një moshë të re dhe pasi u integrua në skenën intelektuale të Edo (Tokio moderne) ai u bë shumë i njohur në të gjithë Japoninë. Ai bëri një jetë si mësues; por pastaj hoqi dorë nga jeta sociale dhe urbane e qarqeve letrare dhe ishte i prirur për të endur nëpër të gjithë vendin, duke shkuar drejt perëndimit, lindjes dhe larg në shkretëtirën veriore për të fituar frymëzim për shkrimin e tij. Poezitë e tij u ndikuan nga përvoja e botës rreth tij, shpesh duke e kapur ndjenjën e një skene në disa elementë të thjeshtë.
Jeta e hershme
Në vitin 1665, Basho dhe Yoshitada së bashku me disa të njohur përbënin një hyakuin, ose njëqind-ari varg. Në vitin 1666, vdekja e papritur e Yoshitada solli jetë të qetë Bashos si një shërbëtor në një fund. Nuk ka të dhëna për këtë kohë, por besohet se Basho hoqi dorë nga çdo mundësi e statusit samurai dhe u largua nga shtëpia. Biografët kanë propozuar arsye të ndryshme dhe destinacione, duke përfshirë mundësinë e një marrëdhënie midis Bashō dhe Shinto miko quajtur Jutei (寿 貞), e cila nuk ka gjasa të jetë e vërtetë. Referimet e Bashos në këtë kohë janë të paqarta; ai kujton se "njëkohësisht kam dëshiruar një post zyrtar me një zotërim toke" dhe se "ka pasur një kohë kur unë isha i hipnotizuar me rrugët e dashurisë homoseksuale": nuk ka asnjë indikacion nëse ai i referohej obsesioneve të vërteta ose ato imagjinare. Ai ishte i pasigurt nëse do të bëhej poet me kohë të plotë; nga vetë llogaria e tij, "alternativat luftuan në mendjen time dhe e bënë jetën time të shqetësuar". Pavendosmëria e tij mund të ketë qenë e ndikuar nga statusi i atëhershëm ende relativisht i ulët i renga dhe haikai no renga si më shumë aktivitete sociale sesa përpjekje serioze artistike. Sidoqoftë, poezitë e tij vazhduan të botoheshin në antologjitë në vitin 1667, 1669 dhe 1671, dhe ai botoi një përmbledhje pune nga vetë dhe autorët e tjerë të shkollës Teitoku, The Seashell Game (貝 お ほ ひ Kai Ōi), në 1672. Në pranverën e atij viti ai u zhvendos në Edo, për të vazhduar studimet e tij të poezisë.
Ngritja e famës
parapamje|Basho takohet me dy fermerë që festojnë festivalin e hënës së mesme të vjeshtës në një kopje të printuar nga ."Njëqind Aspektet e Hënës. së Yoshitoshit. Haiku thotë: "Që nga gjusmëhëna, kam pritur për sonteNë qarqet letrare letrare të Nihonbashit, poezia e Bashos u njoh shpejt për stilin e saj të thjeshtë dhe natyror. Në vitin 1674 ai u fut në rrethin e brendshëm të profesionit të haikut, duke marrë mësime të fshehta nga Kitamura Kigin (1624-1705). Ai e shkroi këtë hokku në haraç tallje ndaj Shogun:甲比丹もつくばはせけり君が春 kapitan mo / tsukubawasekeri / kimi ga haru edhe holandezët, / gjunjëzohen përpara zotërisë së Tij / pranverës nën sundimin e Tij. 1678Kur Nishiyama Sōin, themeluesi dhe udhëheqësi i shkollës së Danikut në Haikai, erdhi në Edo nga Osaka në vitin 1675, Basho ishte ndër poetët e ftuar për të kënduar me të. Ishte me këtë rast që ai dha veten Haigo të Tōsei dhe deri në vitin 1680 pati një punë me kohë të plotë që u mësonte njëzetë dishepujve, të cilët botoi poezitë më të mira të njëzet dishepujve të Tōseit (桃 青 門 弟 る 吟 二十 歌仙 Tōsei-montei Dokugin- Nijukasen), duke reklamuar lidhjen e tyre me talentin e Tōsei. Atë dimër, ai mori hapin befasues të lëvizjes përgjatë lumit në Fukagawa, jashtë syrit publik dhe drejt një jete më tërheqëse. Dishepujt e tij i ndërtuan atij një kasolle fshatarësh dhe mbollën një pemë bananesh (芭蕉 bashō) në oborr, duke i dhënë Bashos një haigo të re dhe shtëpinë e tij të parë të përhershme. Ai e vlerësoi shumë bimën, por nuk ishte i lumtur të shihte barin lindor të Fukagawa-s, i cili ishte në rritje bashkë me të:ばしょう植ゑてまづ憎む荻の二葉哉 bashō uete / mazu nikumu ogi no / futaba kana nga fabrika ime e re e bananes / shenja e parë e diçka që unë e urrej / një budallallëk! [1680]Përkundër suksesit të tij, Basho u rrit i pakënaqur dhe i vetmuar. Ai filloi të praktikojë meditim Zen, por duket se nuk e ka qetësuar mendjen e tij. Në dimrin e vitit 1682, kasollja e tij u dogj, dhe pak kohë më pas, në fillim të vitit 1683, nëna e tij vdiq. Ai pastaj udhëtoi për në Yamura, për të qëndruar me një mik. Në dimrin e vitit 1683 dishepujt i dhanë atij një kasolle të dytë në Edo, por shpirti e tij nuk përmirësoheshte. Në vitin 1684, dishepulli i tij Takarai Kikaku botoi një përmbledhje të tij dhe poetëve të tjerë, Shriveled Chestnuts (虚 栗 Minashiguri). Më vonë atë vit ai u largua nga Edo në të parën nga katër udhëtime të mëdha.
Bashoku udhëtonte vetëm, jashtë rrugës së rrahur, domethënë në Edo Five Routes, të cilat në Japoninë mesjetare konsideroheshin si jashtëzakonisht të rrezikshme; dhe, fillimisht Basho pritet të vdesë thjesht në mes të askundit ose të vritet nga banditët. Megjithatë, ndërsa udhëtimi i tij përparonte, gjendja e tij u përmirësua dhe ai u bë rehat në rrugë. Bashoku takoi shumë miq dhe u rrit për të shijuar peizazhet dhe stinët në ndryshim. Poezitë e tij morën një ton më pak introspektiv dhe më strikte kur vëzhgoi botën rreth tij:馬をさへながむる雪の朝哉 uma wo sae / nagamuru yuki no / ashita kana madje edhe një kalë / arreston sytë e mi - në këtë / nesër me borë [1684]Udhëtimi e çoi atë nga Edo në malin Fuji, Ueno dhe Kiotos. Ai u takua me disa poetë që e quanin dishepujt e tij dhe donin këshillën e tij; ai u tha atyre të mos e merrnin parasysh stilin bashkëkohor Edo dhe madje edhe gështenja e tij të Shriveled, duke thënë se përmbante "shumë vargje që nuk ia vlen të diskutohen". Bashō u kthye në Edo në verën e vitit 1685, duke marrë kohë përgjatë rrugës për të shkruar më shumë hokku dhe komentoni mbi jetën e tij:年暮ぬ笠きて草鞋はきながら toshi kurenu / kasa kite waraji / hakinagara një tjetër vit është zhdukur / hije e një udhëtar në kokën time, / sandale kashte në këmbët e mia [1685]Kur Basho u kthye në Edo, ai me kënaqësi rifilloi punën e tij si mësuese e poezisë në kasolle të tij basho, edhe pse privatisht ai tashmë po bënte plane për një udhëtim tjetër. Poezitë nga udhëtimi i tij u botuan si Llogaria e Ekspozimit ndaj Fushat (野 ざ ら し 紀行 Nozarashi Kōō). Në fillim të vitit 1686 ai ndërtoi një nga haiku më të mirë të kujtuar:古池や蛙飛びこむ水の音 furu ike ya / kawazu tobikomu / mizu no oto një pellg i lashtë / një bretkocë hedhje në spërkatje të ujit [1686]Historianët besojnë se kjo poemë u bë menjëherë e famshme: në prill, poetët e Edos u mblodhën në kasolle basho për një haikai no contest renga mbi subjektin e bretkosave që duket se kanë qenë një haraç për hokkun e Bashos, i cili u vendos në krye të përpilim. Basho qëndroi në Edo, duke vazhduar të mësonte dhe të mbante gara, me një ekskursion në vjeshtën e vitit 1687, kur ai udhëtoi për në det për shikimin e hënës dhe një udhëtim më të gjatë në vitin 1688 kur u kthye në Ueno për të festuar Vitin e Ri Hënor. Në shtëpi në Edo, Bashoku nganjëherë u bë rekrutues: ai ndërroi mes refuzimit të vizitorëve në kasollen e tij dhe vlerësimit të kompanisë së tyre. Në të njëjtën kohë, ai gëzonte jetën e tij dhe kishte një ndjenjë humori të hollë, siç pasqyrohet në hokkun e tij:いざさらば雪見にころぶ所迄 iza saraba / yukimi ni korobu / tokoromade tani, le të shkojmë / të shijojmë borën ... derisa të kaloj dhe të bie! [1688]
Oku nuk Hosomichi
majtas|parapamje|Një statujë që përkujton mbërritjen e Matsuo Bashō në ŌgakiPlanifikimi privat i Bashos për një udhëtim tjetër të gjatë, që përshkruhet në veprën e tij Oku no Hosomichi, ose Rruga e ngushtë në veriun e thellë, kulmoi më 16 maj 1689 (Yayoi 27, Genroku 2), kur u largua nga Edo me nxënësin dhe nxënësin e tij Kawai Sora (河 合 曾 良) në një udhëtim në Provincat Veriore të Honshū. Basho dhe Sora u drejtuan në veri në Hiraizumi, të cilën ata arritën më 29 qershor. Pastaj ata shkuan në anën perëndimore të ishullit, duke vizituar Kisakata më 30 korrik dhe filluan të ecnin në një ritëm të qetë përgjatë vijës bregdetare. Gjatë kësaj udhëtimi 150-ditor, Basho udhëtoi në një total prej 600 ri (2,400 km) nëpër zonat verilindore të Honshū, duke u kthyer në Edo në fund të vitit 1691.
Deri në kohën që Basho arriti në Ōgaki, Prefekturën Gifu, ai kishte përfunduar logun e udhëtimit të tij. Ai redaktoi dhe redaktoi atë për tre vjet, duke shkruar versionin përfundimtar në vitin 1694 si Rruga e ngushtë për në Brendshme (奥 の 細 道 Oku no Hosomichi). Botimi i parë u botua pas vdekjes në vitin 1702. Ishte një sukses i menjëhershëm tregtar dhe shumë poetë të tjerë udhëtues ndoqën rrugën e udhëtimit të tij. Shpesh konsiderohet arritja e tij më e mirë, duke shfaqur hokku si:荒海や佐渡によこたふ天河 araumi ya / Sado ni yokotau / amanogawa deti i përafërt / që shtrihet drejt Sado / Rruga e Qumështit [1689]
Vitet e fundit
djathtas|parapamje|Varrin e Bashos në Ōtsu, Prefektura Shiga Me kthimin e tij në Edo në dimrin e vitit 1691, Basho jetoi në kasolle të tij të tretë basho, të dhënë përsëri nga dishepujt e tij. Këtë herë, ai nuk ishte i vetëm: ai mori në një nip dhe mikun e tij femër, Jutei, të cilët ishin duke u shëruar nga sëmundja. Kishte shumë vizitorë.
Ndikimi dhe kritika letrare
parapamje|"Vetmia e Basho dhe Camellia Hill në Ujëderdhjen e Kandës në Sekiguchi" nga njëqind shikime të famshme të Edo HiroshigeNë vend që t'i përmbahen formulave të kigo (季 語), të cilat mbeten të njohura edhe sot në Japoni, Bashoku aspiroi të pasqyrojë ambientin e tij të vërtetë dhe emocionet në hokku të tij. Edhe gjatë jetës së tij, përpjekja dhe stili i poezisë së tij u vlerësua gjerësisht; pas vdekjes së tij, ajo vetëm u rrit. Disa nga studentët e tij përpiluan citime nga ai rreth poezisë së tij, më së shumti Mukai Kyorai dhe Hattori Dohō.
Gjatë shekullit të 18-të, vlerësimi i poezive të Bashos u bë më i zjarrtë, dhe komentatorët si Ishiko Sekisui dhe Moro Nanimaru shkuan shumë për të gjetur referenca në hokkun e tij ndaj ngjarjeve historike, librave mesjetarë dhe poezive të tjera. Këta komentues shpesh ishin bujarë në lëvdatat e tyre për referencat e panjohura të Bashos, disa prej të cilave ishin ndoshta bashkëkohës të rremë letrar. Në vitin 1793 Basho u hyj në perëndim nga burokracia Shinto, dhe për një kohë kritikoi poezinë e tij ishte fjalë për fjalë blasfemuese.
Në fund të shekullit të 19-të, kjo periudhë e pasion unanim për poezitë e Bashos përfundoi. Masaoka Shiki, ndoshta kritiku më i famshëm i Bashos, rrëzoi ortodoksinë e gjatë me kundërshtimet e tij të guximshme dhe të sinqerta ndaj stilit të Bashos. Megjithatë, Shiki ishte gjithashtu i dobishëm në bërjen e poezisë së Bashos në anglisht, dhe tek intelektualët kryesorë dhe publiku japonez në përgjithësi. Ai e shpiku termin haiku (duke zëvendësuar hokkun) për t'iu referuar formës së pavarur 5-7-5, të cilën ai e konsideroi pjesën më artistike dhe më të dëshirueshme të haikai no renga.
Interpretimi kritik i poezive të Bashos vazhdoi në shekullin e 20-të, me vepra të dukshme nga Yamamoto Kenkichi, Imoto Nōichi dhe Ogata Tsutomu. Shekulli i 20-të gjithashtu pa përkthime të poezive të Bashos në gjuhë dhe botime anembanë botës. Pozicioni i Bashos në sytë perëndimor si poiku i haiku po jep një ndikim të madh në poezinë e tij: Preferenca perëndimore për haiku mbi forma më tradicionale si tanka ose renga kanë dhënë statusi arketip të Bashō si poet japonez dhe haiku si poezia japoneze. Disa studiues perëndimorë madje besojnë se Bashoku shpik haiku. Natyra impresioniste dhe koncize e vargut të Bashës ndikoi shumë në Ezra Pound, Imagistë dhe poetë të Gjenerimit të Beatit.
Dy nga poezitë e Bashos u përhapën në tregimin e shkurtër "Teddy" të shkruar nga J. D. Salinger dhe botuar në 1952 nga revista The New Yorker.
Në vitin 1979, Bashkësia Ndërkombëtare Astronomike thirri një krater të gjetur në Merkur pas tij.
Lista e veprave
parapamje|Haiseiden [[:ja:俳聖殿|俳聖殿, Salla e Përkujtimit të Poetit) në Iga, Mie, e cila u ndërtua për të përkujtuar 300 vjetorin e lindjes së Bashos.]] (1678) (1680) (1680) (1680) (1683)
Mahmud Halil el-Husari
Mahmud Halil El-Husari (Arabisht: الشيخ محمود خليل الحصري) ishte kurra i Kur'anit. Në moshën tetë vjeçare, ai e ka memorizuar Kuranin dhe filloi të recitonte në tubime publike në moshën 12 vjeçare. Kuadrumvirati i El-Minshevi, Abdul Basit, Mustafa Ismail, dhe El-Husari, përgjithësisht konsiderohen si kurra më të rëndësishëm dhe më të famshëm të kohëve moderne që kanë pasur një ndikim të jashtëzakonshëm në botën islame.
Jeta e hershme
Mahmudi hyri në Shkollën e Kuranit në moshën katër vjeçare dhe në moshën 9 (ose 11 vjeç), ai kishte mësuar përmendësh të gjithë Kuranin. Në moshën 11-vjeçare, ai ishte regjistruar për trajnim në xhaminë e njohur Xhamia Ahmed el-Badavi në Tanta. Ai më vonë iu bashkua Universitetit el-Ez'her në Kajro dhe iu dha një diplomë në "al-Qira'at al-'Ashr" (arabisht: القِـراءات العَـشر, fjalë për fjalë 'dhjetë recitimet').
Shërbimi
Ai u transferua në Kajro dhe iu bashkua radiostacionit zyrtar të Egjiptit të Kur'anit si recitues duke bërë paraqitjen e tij të parë më 16 shkurt 1944. Vetëm një vit më vonë, në 1945, el-Husari u emërua recitues në Xhaminë Ahmed al-Badawi. Më 7 gusht 1948, ai u emërua muezin i Xhamisë Sidi Hamza dhe më vonë, Muqri (arabisht: مُقْرِئْ, fjalë për fjalë 'recitues') në të njëjtën xhami. Ai gjithashtu mbikëqyri qendrat e recitimit në provincën el-Gharbia. Edhe pse një raport kontradiktor pretendon se ai shërbeu në xhaminë Ahmed al-Badawi për 10 vjet rresht.
Në vitin 1955, ai u emërua në Xhaminë Al-Hussein në Kajro dhe qëndroi në shërbim atje për 29 vjet, deri në vdekjen e tij.
Në el-Ez'her
Pas kthimit në Kajro, al-Hussary studioi dhe dha mësim në Universitetin el-Ez'her. Në vitin 1960, ai drejtoi departamentin e al-Hadith bi Jam'i al-Buhuth al-Islamiyah (arabisht: الحدِيث بِجامِع البحوث الإسـلامـية) për korrigjimin e kodeve kuranore të pranishme në bibliotekat e el-Ez'herit.
Si një nga katër recituesit e rangut më të lartë në Egjipt, ai regjistroi tekstin e plotë kuranor në të dy stilet e recitimit, murattal (tartil) dhe mujawwad (tajwid) dhe ishte, në fakt, Kari i parë që regjistroi dhe transmetoi stilin murattal. Ai regjistroi dhe shkroi traktate mbi stile të ndryshme recitimi të Kur'anit: Ḥafs ʿan ʿĀṣim më 1961, Warsh ʿan Nāfiʾ më 1964, Qālān ʿan Nâfi’ dhe ad-Dūrī ʿan Abi ʿAmr më 1968. Në të njëjtin vit, ai regjistroi Kuranin në stilin Al-Mushaf Al-Mu’allim (arabisht: المصحف المُعلّم fjalë për fjalë 'Mësimdhënia e Kuranit'), një teknikë tarteel me fokus ekskluziv në pedagogji.
El-Husari ka shkruar 12 libra mbi shkencat Kur'anore në një përpjekje për t'i dhënë fund korrupsionit të tekstit dhe stileve të recitimit.
Njohje dhe çmime
El-Ez'her ia dha atij titullin Shaykh al-Maqāriʾ (arabisht: شـيخ المقارِئ fjalë për fjalë 'Dijetar i shkollave recituese') në vitin 1957. Ai u emërua gjithashtu në bordin e kërkimeve islame mbi Hadithin dhe Kuranin në El-Ez'her.
Ai ishte fitues i Medaljes Egjiptiane të Nderit për Artet dhe Shkencat, Klasa e Parë, nga presidenti egjiptian Gamal 'Abd Al-Nasir, në vitin 1967. Në të njëjtin vit, ai u zgjodh President i Lidhjes Botërore Islame të Recituesve të Kuranit.
Turnet
Në vitin 1960, ai udhëtoi në Pakistan dhe Indi, i pari Kari egjiptian që e bëri këtë, për të recituar në një konferencë në prani të Kryeministrit të parë të Indisë, Xhavaharlal Nehru, dhe presidentit të parë egjiptian, Gamal Abdul Nasir. Ai shoqëroi Rektorin e Universitetit El-Ez'her në udhëtimet e tyre. Ai u ftua të merrte pjesë në Festivali Bota e Islamit në Londër (1976). Ai ka recituar Kuranin para Kongresit Amerikan, Kombeve të Bashkuara në vitin 1977, dhe në Pallatin Buckingham në vitin 1978. Ai ka qenë në turne recital të Kur'anit në Filipine, Kinë, Francë dhe Singapor; përveç turneut në vende të tjera myslimane, kryesisht gjatë muajit të Ramazanit.
Zumarja
Ndërtimi
Zumarja është vegël frymore me gjuhëz të njëfishtë. Përbëhet nga tri pjesë: pipëza, trupi dhe briri. Zumarja, si një instrument popullor tradicional, në vendin tonë është dy llojesh: me një tytë ose me dy tyta. Dy tytat (trupi) janë ta barabarta dhe përbëhen nga masuri i kënetës, ose nga kocka e krahut të shapkës ose shqiponjës, nga kallami, si dhe prej alumini ose ndonjë metal tjetër. Përmasat e saj lëvizin nga 13 deri në 20 centimetra gjatësi. Dy tytat janë të ngjitura bashkë me dyll dhe kanë nga një pipëz me nga një gjuhëz, pipëza bëhet me kallama. Në trupin e zumares një-tytëshe hapen 4-6 vrima paralele të cilat prodhojnë një tingull homofonik, ndërsa në rastin e zumares diafonike, në njërin gyp hapen 4-6 vrima dhe në tjetrin hapet vetëm një vrimë. Gypi i dytë shërben për të mbështetur melodinë me iso. Gjithashtu ka edhe zumare trupi i të cilave përbëhet nga dy tyta me nga pesë vrima. Zakonisht ndërtuesit e zumares veprojnë me hamendje në përcaktimin e gjatësisë së trupit dhe largësisë së vrimave nga njëra-tjetra. Ndërsa briri që është pjesa e fundit e zumares, bëhet nga briri i lopës.
Prejardhja
Disa muzikologë kanë shprehur mendimin se ky instrument e ka djepin në zonën mesdhetare. Sipas të dhënave arkeologjike që shtyhen deri në mijëvjeçarin e tretë para erës sonë pipëza të tilla përdoreshin nga egjiptianët, asirët, kaldenjtë, fenikasit, etj. Studimet organologjike kanë provuar se pinjëza dyshe apo teke është një ndër mjetet kumbore më të hershme e më të përhapura nëpër vendet e ndryshme të Europës, Azisë dhe Afrikës. Po të kthehemi në periudhat e lashta duke shpalosur shtrestëzimet e veglave të kësaj gjinie, arrijmë deri tek picangat dhe mjete të tjera bimore. përsa i përket vendit tonë mund të përmendim një nga dëshmitë një figurinë të lashtë në rrethin e Durrësit e cila paraqet një femër duke i rënë pipëzës dyshe. Në periudhën e mesjetës përdorimi i këtij instrumenti herë duket e herë zhduket. Në vitet 30 të këtij shekulli është zbuluar në një vendbanim ilirësh pranë krahinës së Panonisë një pipëz më dy tyta paralele prej kocke i cili i përket shek. VII – VIII të e.r.) Dëshmitë historike nga mesjeta e vonë, rreth disa nëntipave të këtij instrumenti, si dhe shtretëzimet e traditës sonë të gjallë na bindin për vazhdimësinë e përdorimit të tij nga zonat e fshatrave.
Përdorimi dhe vendodhja
Zumarja përdoret kryesisht në krahinat veriore si në Lezhë, Pukë, Shkodër, Mirditë, etj., por e gjejme edhe në Jug (si psh. zumaren dyshe). Kjo vegël popullore është më tepër pjesë e traditës së folklorit tonë rural.
Tingëllimi
parapamje Tingujt e zumares janë mjaft të fuqishëm dhe depërtues, pak si të ashpër. Timbri therës dhe disi hundor i kësaj vegle ngjan me tingujt e oboes në regjistrin e lartë. Zumarja luhet duke i fryrë vazhdimisht, prandaj kërkohet shumë frymë dhe një teknike e veçantë. Interes të veçantë për etnomuzikologjinë paraqesin teknikat e frymës së mjeshtërve të kësaj vegle: ashtu si fyelltarët e Shqipërisë Veriore edhe instrumentistët e zumares e thithin frymën thellë nëpërmjet hundës, mbushin mirë gjoksin dhe mushkëritë dhe pak nga pak lëshojnë rrymën e ajrit të nevojshëm nëpër tytat e instrumentit duke nxjerrë një tingëllim të pandërprerë.
Ndërtimi i këtij instrumenti nuk i lejon tingujt që të kapërcejnë oktavën e sipërme. Diapazoni i tingujve të zumares në përputhje me parimin themelor që përmendëm, varet nga përmasat e tytës dhe të ghuhëzës: sa më të holla e sa më të shkurtra të jenë këto, aq më i hollë është tingulli. Gjatë lojës në këtë vegël del një shkallë prej gjashtë tingujsh të dyzuar e të patemperuar. Disa nga intervalet e shkallëve të zumares mund të mos jenë tone as gjysëmtone të plota. Por mund të themi që mund të përftohet një shkallë përkatësisht penta, hekza dhe heptakordale, si dhe shkallë të tjera që i përkasin gjinisë tonale. Shpërndarja irracionale e rrymës së frymës në të dyja tytat e zumares nuk lejon të nxirren obertone nga ky instrument.
Meloditë që luhen me zumare janë zakonisht të kufizuara për shkak të diapazonit të vogël që ka kjo vegël. Tradicionalisht ky instrument përdorej veçmas, si instrument individual, ndërsa në kohën tonë përdoret edhe mashkë me isntrumente të tjera. Kryesisht ato janë melodi që shoqërojnë këngët dhe vallet, por mund të jenë edhe thjesht improvizime të lira. Kumbimi i kësaj vegle ka gjithmonë të njëjtën dendësi, pa shtime e pakësime, pa dritëhije midis forës dhe butësisë. Kuptohet që mundësitë shprehëse janë të kufizuara. Repertori i zumares përbëhet nga qelizat e motiveve të tubëzuara në një rrjedhë gjymtyrësh që ndjekin njëra – tjetrën duke u shtjelluar me shkallëzime të vogla pa kapërcime të hovshme. Jonet e saj janë të kufizuara si për shtrirjen e tyre të ngushtë ashtu edhe për gjatësinë e tyre që lëvizin midis dy-tri frazave. Duke i shqyrtuar me kriterin e “mikrosistemeve” këto jone të thjeshta, por të freskëta, shohim që shpesh janë të nyjëzuara në tri fjali me përmasa të barabarta (4+4+4) dhe shtjellohen brenda një pentakordi me gjysëmton midis gradëve II-III.
Kur temat e ndonjë kënge ose valleje të njohur e tejkalon mundësinë shprehëse të zumares, atëherë vija melodike i përshtatet strukturës së instrumentit duke ruajtur skeletin e saj. Krahas temave të këngëve e valleve të njohura, në repertorin e zumares ka edhe kajde me elemente të improvizuara, qe ndryshojnë vazhdimisht gjatë përsëritjeve. Shpesh është vështirë të kuptohet profili i disa kajdeve, të cilat shtjellohen me zbukurime duke kaluar me tinguj të qartë dhe të lidhur nga një ton në tjetrin. Ka edhe pjesë që zhvillohen brenda tetrakordit të shkallës eoliane, me tri gjymtyrë simetrike që përsëriten duke pësuar ndryshime. Gjithashtu ka edhe pjesë të shtjelluara brenda një hekzakordi me gjysëm toni brenda gradëve I-II të modit dorian.
Lidhje të jashtme
Alexandru T., Instrumentele musiale ale popurulie romin, Bukures 1956
Baines A., Musical instruments through the Ages, London 1963
2002 në Shqipëri
Në vijim është lista e ngjarjeve që kanë ndodhur gjatë vitit 2002 në Republikën e Shqipërisë.
Zumarja
Lidhje të jashtme
Bücher A., Musikinstrumente im Wandel der Zeiten, Pragë 1979
Diagram-Group, Gli strumenti musicali di ogni epoca e di ogni paese, Milano 1979
Dubois, Cl.M., Les instruments de musique (La musique des origines a nos jours). Paris 1946
Farmer, H.G., Turkish instruments of music in the 17th century, Ylazgor 1937
Gabry G., Ancients instruments de musique, Budapest 1976
Marcuse Sibyle, Musical instruments, Neë York, 1957
Miso P., Funksioni dhe repertori tradicional e bashkëkohor i llahutës “Kultura Popullore” Nr. 2, 1981
Miso P., Ruajtja, përdorimi dhe riaktivizimi i instrumenteve popullore tradicionale. (kumtesë) botuar në: Probleme të zhvillimit të folklorit bashkëkohor. Tiranë 1980
Sachs C., The Rise of Music in the Ancient Nord, New York 1940
Sokoli R., Folklori muzikor shqiptar (organografia), Tiranë 1975
Sokoli R., Gjurmime Folklorike, Tiranë 1981
Terrier
Terrier është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardennes të rajonit Grand Est.
Zumarja
Lidhje të jashtme
Sokoli R., Les danses populaires et les instruments musicaux du peuple Albanais, Tiranë 1956
Terrier
Lidhje të jashtme
Terrier Terrier
Esh-Shamije
El-Shamije (arabisht: الشامية Al-Shamiya) është qytet në Irak, i cili gjendet rreth 147 km në jug të Bagdadit.
Vendbanimi daton që nga kohët sumeriane, por qyteti bashkëkohor, i quajtur "Hamidie" pas Abdyl Hamidit II, është themeluar në vitin 1822 gjatë periudhës osmane. U riquajt El-Shamije (që do të thotë levantas) pas themelimit të Mbretërisë së Irakut. Popullsia e qytetit është rritur shpejt, nga 189,000 në vitin 1997 në 230,974 në vitin 2007, për një 300,000 në vitin 2014. Popullsia është shi'ite me shekuj dhe shumë kanë prejardhjen nga fisi arab Nuha. Është i vendosur në fushë pjellore në rajonin e mesëm të Eufratit. Zona përreth qytetit është e dallueshme për prodhimet e saj, veçanërisht orizin, hurmat arabe dhe grurin.
Loire-Atlantique
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Loire-Atlantique (para 1957: Loire-Inférieure, Breton: Liger-Atlantel ; Ocitanisht: Léger Atlantic ; Shqip: Luara Atlanike) është një departament në rajonin Pays de la Loire në bregun perëndimor të Francës, i quajtur pas lumit Luarë dhe Oqeanit Atlantik. Ajo kishte një popullsi prej 1,429,272 banorësh në 2019.
Historia
majtas|parapamje|250x250px| Rajonet historike të Bretanjës para 1790 Luara Atlantike është një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë Revolucionit Francez më 4 mars 1790. Fillimisht, ajo u emërtua Loire-Inférieure, por emri i saj u ndryshua në 9 mars 1957 në Luarë Atlantike (fr. Loire-Atlantique).
Zona është pjesë e Dukatit historik të Britanisë dhe përmban atë që shumë njerëz ende e konsiderojnë kryeqytetin e Britanisë, Nantes. Megjithatë, gjatë Luftës së Dytë Botërore, qeveria e Vishisë krijoi një sistem prefekturash rajonale ku më 19 prill 1941 Luara Atlantike u përjashtua nga Rajoni i Britanisë dhe u bashkua me departamentet fqinje franceze, nën drejtimin e Angers.
Pas luftës këto ndryshime administrative u rizbatuan në ndryshimet e kufijve të vitit 1955 që synonin të optimizonin menaxhimin e rajoneve. Që atëherë ka pasur një sërë fushatash që pasqyrojnë një humor të fortë lokal për të riintegruar departamentin brenda Bretanjës.
Qytetet kryesore
Komuna më e populluar është Nantes, prefektura. Që nga viti 2019, ka 9 komuna me më shumë se 20,000 banorë:
Demografia
Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:
Kultura
Gjuha indigjene e Britanisë së Epërme është Gallo, një gjuhë neolatine e lidhur ngushtë me frëngjishten. Numri i folësve të gjuhës Gallo është në rënie të vazhdueshme që nga fillimi i shekullit të 20-të. Gjuha as nuk është zyrtare e as nuk mësohet në arsimin fillor apo të mesëm. Në jug të departamentit ( Pays de Retz ), gjuha vendore ishte dialekti Poitevin.
Gjuha bretone, një gjuhë kelte, vendase në Britaninë e Poshtme, është folur historikisht në zonën perëndimore të Luarës Atlantike, dhe deri në vitin 1920 në Batz-sur-Mer. Kjo zonë ( Guérande, Le Croisic dhe La Baule ) ka një toponim mjaft breton: për shembull, Guérande e ka origjinën nga bretonishtja Gwenn Rann (vend i bardhë ose i pastër).
Traditat folklorike dhe muzikore të Bretanjës Lindore ose të Epërme janë përgjithësisht të ngjashme me ato të Bretanjës perëndimore ose të poshtme.
Transporti
parapamje| Trenat TGV dhe Interloire në Le Croisic Departamenti vepron me rrjetin Lila ( fr ) të autobusëve ndërurbanë, të cilët lidhin fshatrat, qytetet dhe qytetet e tij. Zonat urbane të Nantës dhe Saint-Nazaire operojnë rrjetet e tyre të transportit urban, të njohur përkatësisht si TAN dhe STRAN ( fr ).
Me hekurudhë, trenat dhe autobusët rajonalë të TER Pays de la Loire lidhin qytetet dhe qytetet kryesore të Pays de la Loire dhe rajonet fqinje, duke përfshirë ato të Luarës Atlantike. Nanta është në rrjetin TGV, me trena me shpejtësi të lartë që shkojnë në Paris me LGV Atlantique në pak më shumë se 2 orë.
Aeroporti Nantes Atlantique, që ndodhet 8 km në jugperëndim të qytetit të Nantes, i shërben departamentit dhe zonave përreth. Është aeroporti më i madh në Francën veriperëndimore, që lidhet me disa qytete franceze, afrikano-veriore dhe evropiane, si dhe me Montrealin në Kanada.
Antony Blinken
Antony John Blinken (lindur më 16 prill 1962) është zyrtar dhe diplomat në qeverinë amerikane me shërbim që nga 26 janari i vitit 2021 si Sekretar Shteti i 71-të me radhë i SHBA-ve. Ka shërbyer më parë edhe si zëvendës-këshilltar për siguri kombëtare (2013-2015) dhe si zëvendës-sekretar i shtetit nga 2015 deri në 2017 nën presidentin Barack Obama.