cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikelanxhelo
Beteja e Cascina-s (1504)
Michelangelo arriti të realizonte vetëm kartonin, i pezulluar në 1505, kur u nis për në Romë, dhe rinisur vitin tjetër, në 1506, para se të humbiste; e kthyer menjëherë në instrument studimi të detyruar për bashkohësit, dhe kujtimi i saj është prurë si nga studime të firmosura, ashtu dhe nga kopje të artistëve të tjerë. Më shumë se mbi betejën në vetvete, piktura fokusohej te studimi i anatomisë së figurave të shumta të zhveshura, të ngulitura në poza me sforco të mëdha fizike.
Ura mbi Bririn e Artë (afërsisht 1504)
Siç tregon Ascanio Condivi, mes 1504-ës dhe 1506-ës sulltani i Kostandinopojës i kishte propozuar artistit, fama e të cilit po fillonte tashmë të kapërcente kufijtë kombëtar, të merrej me projektimin e një ure mbi Bririn e Artë, midis Stambollit dhe Pera-s. Duket se artisti kishte arritur deri te pregatitja e një modeli për sipërmarrjen kolosale dhe disa letra konfirmojnë hipotezën e një udhëtimi në kryeqytetin otoman. thumb|309x309px|Katedralja e Firences, Santa Maria del Fiore Bëhet fjalë për përmendjen e parë të vullnetit për tu angazhuar në një projekt të madh arkitekturor, shumë vite para nisjes zyrtare të këtij arti me fasadën e San Lorenzo-s në Firenze.
Projekti për tamburin e Santa Maria del Fiore-s (1507)
Në verën e 1507-ës Michelangelo u ngarkua nga Operai di Santa Maria del Fiore të prezantonte, deri në fund të muajit gusht, një vizatim ose një projekt për konkursin për mbarimin e tamburit të kupolës së Brunelleschi-t. Sipas Giuseppe Marchini-t, Michelangelo-ja do të dërgonte disa vizatime te një zdrukthëtar për ndërtimin e modelit, që vetë studiuesi e ka identifikuar me atë me numrin 143 në serinë e ruajtur pranë Museo dell'Opera del Duomo. Ky model shfaqte një vendosje thelbësisht filologjike, në përpjekje për të mbajtur një farë vazhdimësie me pjesën e mëparshme, nëpërmjet futjes së një serie pasqyrash drejtkëndore prej mermeri të gjelbër të Pratos të rreshtuar në kapitelet e parastave këndore; ishte parashikuar një tjetër trabeacion, i mbyllur nga një kornizë me forma të ngjashme me ato të Palazzo Strozzi-t. Gjithësesi modeli nuk u mirëprit nga komisioni gjykues, që më tej aprovoi vizatimin e Baccio d'Agnolo-s; projekt që parashikonte futjen e një galerie gjigande në krye, por punimet u ndërprenë në 1515, si nga mbështetja e dobët e marë ashtu edhe për shkak të kundërshtimit të Michelangelo-s, që, sipas Vasarit, e konsideroi veprën e Baccio d'Agnolo-s një kafaz për bulktha.
Varri i Giulio-s së II, projekti i parë (1505)
I thirrur në Romë në mars të 1505-ës, Michelangelo-ja mori detyrën e realizimit të varrit monumental të papës, për tu vendosur në tribunën (në rrugën e përfundimit) e bazilikës së Shën Pjetrit. Artisti dhe porositësi u morën vesh në kohë pak a shumë të shkurtër (gati dy muaj) mbi projektin dhe shpërblimin, duke i mundësuar Michelangelo-s, të merte një paradhënie të rëndësishme, për tu drejtuar menjëherë në Carrara për të zgjedhur përsonalisht blloqet e mermerit për të skalitur.
Projekti i parë, i njohur nëpërmjet burimeve, parashikonte një strukturë arkitektonike kolosale të veçuar në hapësirë, me nja dyzet shtatore, me përmasa mbi natyroren, te të katërta façatat e arkitekturës. Puna e zgjedhjes dhe nxierrjes së blloqeve kërkoi tetë muaj, nga maji në dhjetor 1505.
Sipas biografit të besuar, Ascanio Condivi, në atë periudhë Michelangelo-ja mendoi një projekt madhështor, për të skalitur një kolos brenda vetë malit, që mund ti adresonte vizitorët: ëndrrat për këtë madhështi të pa-arritshme në fakt bënin pjesë në personalitetin e artistit dhe nuk konsiderohen fryt i fantazisë së biografit, edhe nga ekzistenca e një botimi të dorëshkrimit me shënime të diktuara nga vetë Michelangelo-ja (në të cilin vepra konsiderohet “një çmenduri", por që artisti do ta realizonte nëse do të kish mundur të jetonte më shumë). Në fantazinë e tij Michelangelo-ja ëndërronte të matej me artistët antik, me mrekulli si ato të Rodit apo shtatoren gjigande të Aleksandrit të Madh të Dinokratit, e përmendur nga Vitruvi, që kërkonte skalitjen e Malit i Shenjtë.
Prishja dhe ripajtimi me papën (1505-1508)
Gjatë mungesës së Michelangelo-s, në Romë u orkestrua një komplot kundër tij, i nxitur nga zilia mes artistëve të rrethit papal. Jehona e popullaritetit që kishte paraprirë mbërritjen në Romë të skulptorit fiorentinas duhet ta ketë bërë menjëherë jo popullor mes artistëve në shërbim të Giulio-s së II, duke kërcënuar mbështetjen pontifike dhe gatishmërinë përkatëse të financimit që edhe pse i jashtëzakonshëm, nuk ishte i pafundëm. Duket se qe veçanërisht Bramante-ja, arkitekti i oborrit i ngarkuar të fillonte – pak muaj pas firmosjes së kontratës së varrit - projektin madhështor të rinovimit të bazilikës kostandiniane, që tërhoqi vëmendjen e papës nga projekti i varrit, i gjykuar si ogur i keq për një person akoma në jetë dhe plot projekte ambicioze. left|thumb|339x339px|Pllakata perkujtuese e qendrimit te Michelangelo-s ne Bolonje dhe statujen e humbur te Giulio-s se II (1506-1508) Kështu që në pranverën e 1506 Michelangelo-ja, ndërsa kthehej në Romë i ngarkuar me mermer dhe pritshmëri, pas muajve të gjatë të punës së nxjerjes, bëri zbulimin e hidhur se projekti i tij mastodontik nuk ishte më në qendër të interesave të papës, i angazhuar në favor të sipërmarrjes së bazilikës dhe planeve të reja luftarake kundër Perugia-s dhe Bolonjës.
Buonarroti kërkoi më kot një takim sqarues me papën për të konfirmimuar porosinë por, duke mos arritur të takohej, madje duke u ndjerë i kërcënuar (shkroi «në Romë mendoj se më shpejt do bëhej varri im sesa ai i papës» ), iku nga Roma i mërzitur dhe me shpejtësi, më 18 prill 1506. Nuk shërbyen për asgjë pesë korrierët papnor të dërguar për ta bindur të kthehej mbrapa dhe që e ndoqën duke e arritur në Poggibonsi. I rikthyer në Firenze-n e dashur dhe mbrojtëse, rinisi punimet e ndërprera, si Shën Mateun dhe Betejën e Cascina-s. U deshën tre kërkesa të papës dërguar parisë së Firenze-s dhe këmbëngulja e vazhdueshme e gonfalonierit Pier Soderini («Ne nuk duam të bëjmë luftë për ty me papën dhe të vendosim shtetin tonë në rrezik»), që Michelangelo-ja të merrte më në fund në konsideratë hipotezën e ripajtimit. Rasti erdhi me praninë e papës në Bologna, ku kishte mundur Bentivoglio-t: këtu artisti e arriti papën më 21 nëntor 1506 dhe mori detyrën të realizonte një portret të tijin në bronx, për façatën e Shën Petronios.
Artisti qendroi kështu në Bologna për kohën e nevojshme të përfundimit, rreth dy vjet. Në qershor 1507 u krye shkrirja dhe më 21 shkurt 1508 vepra u shfaq dhe u vendos, por nuk pati jetë të gjatë. Paraqitja e papës pushtues qe pak e dashur, në fakt më shumë kërcënuese se dashamirëse, prandaj në një natë të 1511-ës, gjatë rrëmujave të qytetit me rikthimin e Bentivoglio-ve u prish. Mbetjet, gati pesë ton metal, iu dërguan dukës së Ferraras, Alfonso d'Este, rival i papës, që i shkriu në topa, të pagëzuar me tallje Giulia, ndërkohë që koka prej bronxi u konservua në një dollap. thumb|633x633px|Pamja teresore e kubese se Cappella Sistina-s
Kubeja e Cappella Sistina-s (1508-1512)
«Pa parë Cappella Sistina-n nuk është e mundur të formosh një ide të plotë për atë që njeriu është i aftë të arrij.» (Johann Wolfgang Goethe)
Marrdhëniet me Giulio-n e II qendruan megjithatë të pa stabilizuara, për shkak të karakterit inatçor dhe krenar që i bashkonte, por gjithashtu skajshmërisht ambicioz. Në mars të 1508 artisti ndihej i çliruar nga detyrimet me papën, duke marr me qera një shtëpi në Firenze dhe duke ju përkushtuar projekteve të pezulluara, në veçanti atij të Apostujve për katedralen. Në prill Pier Soderini i shfaqi vullnetin për ti besuar një skulpturë të Herkulit dhe Kakut. Por më 10 maj një kërkesë papnore i kërkonte të paraqitej në oborr. left|thumb|268x268px|Ndarja e Drites nga Erresira, Cappella Sistina Menjëherë Giulio-ja i II vendosi ta angazhonte artistin me një sipërmarrje të re dhe prestigjoze, ridekorimin e kubesë së Cappella Sistina-s. Për shkak të procesit të rregullimit të mureve, në fakt në maj 1504 qe hapur një plasaritje në tavanin e kishëzës duke e bërë të papërdorshëm për shumë muaj; e përforcuar me hekura të vendosur në godinën e sipërme nga Bramante-ja, kubeja kishte nevojë të ripikturohej. Sipërmarrja shfaqej me përmasa kolosale dhe skajshmërisht e komplikuar, por do ti jepte Michelangelo-s rastin të tregonte aftësinë e tij për të tejkaluar kufijt në artin e pikturës, që megjithatë nuk e ndjente si të tijin dhe nuk i vinte natyrshëm. Më 8 majin e atij viti detyra u pranua dhe u formalizua. thumb|264x264px|Krijimi i Djellit dhe Henes, Cappella Sistina Si në projektin e varrit edhe sipërmarrja e Sistinës u karakterizua nga intriga dhe zili kundrejt Michelangelo-s, që janë dokumentuar në një letër të karpentierit dhe kryemjeshtrit fiorentinas Piero Rosselli dërguar Michelangelo-s më 10 maj 1506. Në të Rosselli tregon për një darkë të dhënë në dhomat vatikanase disa ditë më parë, ku ai kishte marr pjesë. Papa me atë rast i kishte treguar Bramante-s synimin për ti dhënë Michelangelo-s ripikturimin e kubesë, por arkitekti urbinas i ishte përgjigjur duke ngritur dyshime mbi aftësitë e vërteta të fiorentinit, pak i dhënë për afreskun.
Përfundimisht, sfida e vështirë mbi një sipërmarrje me përmasa kolosale dhe me një teknikë të pa-parapëlqyer për të, në krahasim me artistët e mëdhenj fiorentinas pranë të cilëve qe formuar (duke filluar nga Ghirlandaio-t), mund të konsiderohej plotësisht e arritur përtej çdo pritshmërie. Afresku i jashtëzakonshëm u përurua në vigjiljen e Ognissanti-t të 1512. Disa muaj më pas Giulio-ja i II do të vdiste. parapamje|369x369px|Moisiu, skulpture e varrit te Giulio-s se II
Projekti i dytë dhe i tretë për varrin e Giulio-s së II (1513-1516)
Në shkurt 1513, me vdekjen e papës, trashëgimtarët vendosën të rifillonin projektin e varrit monumental, me një vizatim të ri, të ndryshëm nga ai i majit të atij viti. Mund të imagjinjohet Michelangelo-ja i etur për të rimarr daltën, pas katër vitesh pune të zgjatur në një art që nuk ishte i parapëlqyeri i tij. Ndryshimi më thelbësor i monumentit të ri ishte mbështetja në një faqe muri dhe eliminimi i dhomës mortore, karakteristika që u mbajtën deri te projekti përfundimtar. Braktisja e monumentit të veçuar, tepër madhështor dhe i kushtueshëm për trashëgimtarët, solli një mbipopullim më të madh me shtatore në faqet e dukshme. Për shembull katër figurat e ulura, në vend të vendoseshin në dy façata, tashmë parashikohej të vendoseshin në afërsi të dy këndeve të dukshëm ballorë. Zona e poshtëme kishte një ndarje analoge, por pa portalin qendror, të zëvendësuar nga një fashë e lëmuar që vinte në dukje tendencën ngjitëse. Zhvillimi anësor ishte akoma i rëndësishëm, meqënëse ishte akoma e parashikuar vendosja e katafalkut në pozicion pingul me façatën, mbi të cilën shtatorja e papës së shtrirë mbahej nga dy figura me flatra. Ndërsa në rregjistrin e poshtëm, në çdo faqe, mbetej akoma hapësira për dy nike që kishin skemën e prospetit të përpararshëm. Më lartë, nën kubenë e shkurtër me sestë të plotë e mbajtur nga shtylla, gjendej Madonna me Fëmijën brenda një aureole në formë bajameje bashkë me pesë figura të tjera.
Mes klauzolave kontraktore qe edhe ajo që e lidhte artistin, të paktën në letër, të punonte ekskluzivisht për varrin papnor, me një afat maksimal prej shtatë vjetësh për përfundimin.
Skulptori u vu në punë me qejf megjithëse nuk e respektoi klauzolën ekskluzive, duke mos i shmangur fitimet shtesë (si skalitja e të parit Cristo della Minerva, në 1514), realizoi dy Prigioni (robër) sot në Louvre (Skllavi duke vdekur dhe Skllavi i rebeluar) dhe Moisiun, që u ripërdor pastaj në versionin përfundimtar të varrit. Punimet u ndërprenë shpesh nga udhëtimet në Carrara.
Në korrik 1516 u arrit një kontratë e re për një projekt të tretë, që reduktonte numrin e shtatoreve. Faqet u ngushtuan dhe monumenti merrte kështu pamjen e një façate monumentale, të mbushur me dekorime skulpturore. Në vend të pjesës së lëmuar në qendër të façatës (ku gjendej porta) u parashikua me gjasë një reliev bronxi dhe, në rregjistrin e sipërm, katafalku u zëvendësua nga një figurë e papës, të mbajtur si në një Pietà nga dy figura të ulura, të kurorëzuara nga një Madonna me Fëmijën poshtë një nike. Punimet e varrit u ndërprenë vrazhdësisht nga porosia e papa Leonit të X për punime në bazilikën e San Lorenzo-s.
Michelangelo dhe Sebastiano del Piombo
Në këto vite, një konkurim gjithmonë e më i ndezur me artistin dominues të oborrit papnor, Raffaello-n, e çoi në lidhjen e miqësisë me një tjetër piktor të talentuar, venecianin Sebastiano del Piombo. I zënë nga detyra të tjera, Michelangelo-ja shpesh i ofronte vizatime dhe kartona kolegut, që i trasformonte në piktura. Midis tyre qe për shembull La Pietà di Viterbo.
Në 1516 kishte lindur një garim mes Sebastianos dhe Raffaello-s, i shpërthyer nga një porosi e dyfishtë e kardinalit Giulio de' Medici për dy pala altari të destinuara për selinë e tij në Narbonë të Francës. Michelangelo-ja i ofroi ndihma të rëndësishme Sebastianos, duke vizatuar figurën e Shpëtimtarit dhe të mrekullisë në tablonë e Ringjalljes së Lazarit (sot në National Gallery të Londrës). Nga ana tjetër vepra e Raffaello-s, La Trasfigurazione nuk u mbarua dot për shkak të vdekjes së artistit në 1520. thumb|325x325px|Vizatim i Michelangelos per projektin e San Lorenzo-s, 1517
Façiata e San Lorenzo-s (1516-1519)
Ndërkohë që djali i Lorenzo-s së Mrekullueshëm, Giovanni, ishte ngjitur në fronin pontifik me emrin Leoni i X dhe qyteti i Firenze-s i ishte kthyer Mediçve në 1511, duke sjell fundin e qeverisjes republikane me disa shqetësime veçanërisht për të afërmit e Michelangelo-s, që kishin humbur detyra të natyrës politike dhe fitimet e ndërlidhura. Michelangelo-ja punoi për papën e ri që nga 1514-a, kur ribëri façatën e kishëzës së tij në Castel Sant'Angelo (që nga nëntori, vepër e humbur); në 1515 familja Buonarroti mori nga papa titullin e kontit palatin.
Me rastin e udhëtimit të papës në Firenze në 1516, façata e kishës së "familjes" së Mediçve, San Lorenzo, u mbulua me zbukurime jeteshkurtra të realizuar nga Jacopo Sansovino dhe Andrea del Sarto. Papa vendosi atëherë të hapte një konkurs për realizimin e një façate të vërtetë, në të cilën morën pjesë Giuliano da Sangallo, Raffaello, Andrea dhe Jacopo Sansovino, si dhe vetë Michelangelo-ja, me ftesën e papës. Fitorja i shkoi këtij të fundit, në atë kohë i impenjuar në Carrara dhe Pietrasanta për të zgjedhur mermerin për varrin e Giulio-s së II. Kontrata daton 19 janar 1518. left|thumb|306x306px|Model i Michelangelos ne dru per façaten e San Lorenzo-s, 1518 Projekti i Michelangelo-s, për të cilin u krijuan vizatime të shumta si dhe dy modele druri (njëri është deri sot në Casa Buonarroti) parashihte një strukturë me narteks me një prospekt drejtkëndor, me gjasë i frymëzuar nga modele të arkitekturës klasike, i formuar nga gjymtyrë të fuqishme të gjallëruar nga shtatore mermeri, bronxi dhe nga relieve. Do të bëhej fjalë për një hap themelor në arkitekturë drejt një koncepti të ri të façatës, jo më të bazuar në bashkimin e elementëve të veçantë, por e artikuluar në mënyrë unitare, dinamike dhe fortësisht plastike.
Por puna eci ngadal, për shkak të zgjedhjes së papës për të përdorur mermerin më ekonomik të Seravezza-s, nxjerja e të cilit ishte e lidhur dobët me detin, duke e vështirësuar trasportin e tij lumor deri në Firenze. Në shtator 1518 Michelangelo-ja për pak sa sgjeti vdekjen nga një kollonë mermeri, gjatë trasportit mbi një karro, kur u shkëput duke goditur fatalisht një punëtor pranë tij. Kjo ngjarje e tronditi thellësisht, siç tregon në një letër për Berto da Filicaia-n që daton 14 shtator 1518. Në Versilia Michelangelo krijoi rrugën për trasportin e mermerit, akoma dhe sot ekzistuese (edhe pse e zgjeruar në 1567 nga Cosimo-ja i I). Blloqet zbriteshin nga Trambiserra në Azzano, përpara Monte Altissimo, deri te Forte dei Marmi (ngulim i lindur pikërisht me atë rast) dhe nga aty ngarkoheshin në det dhe dërgoheshin në Firenze nëpërmjet Arnos.
Në mars 1520 kontrata u anullua, për shkak të vështirësisë së sipërmarrjes dhe kostos së lartë. Në atë periudhë Michelangelo punoi për Prigioni për varrin e Giulio-s së II, në veçanti për katër të pa-mbaruarit, sot në Galleria dell'Accademia. Skaliti me gjasë edhe statujën e Gjeniut të Fitores së Palazzo Vecchio dhe për versionin e ri të Krishtit të ngjallur për Metello Vari (vepër e çuar në Romë në 1521), e refuzuar nga ai dhe vendosur në bazilikën e Santa Maria-s mbi Minerva-n. Midis porosive të marra dhe të pa-mbaruara gjendet një konsulencë për Pier Soderini-n, për një kishëz në kishën romane të San Silvestro-s në Capite (1518). thumb|309x309px|Varri monumental i Lorenzo de' Medici, Michelangelo
Sagrestia e Re (1520-1534)
Ndryshimi i dëshirave papnore u shkaktua nga ngjarjet tragjike familjare të lidhura me vdekjen e trashëgimtarëve të fundit të dinastisë mediçease: Giuliano-ja, Duka i Nemours-it në 1516 dhe, mbi të gjitha, Lorenzo-ja, Duka i Urbinos në 1519. Për të strehuar denjësisht trupat e dy kushërinjve, ashtu si dhe ata të vëllezërve, Lorenzo-s së Mrekullueshëm dhe Giuliano-s, përkatësisht babai dhe xhaxhai i Leonit të X, papa mendoi idenë e krijimit të një kishëze mortore monumentale, La Sagrestia Nuova (Sagrestia e Re), për tu përfshirë në kompleksin e San Lorenzo-s. Vepra iu besua Michelangelo-s përpara anullimit të porosisë së façatës; në fund të fundit artisti pak kohë më parë, më 20 tetor 1519, i ishte ofruar papës për të realizuar një varr monumental për Danten në Santa Croce, duke shfaqur kështu gatishmërinë e tij për detyra të reja. Vdekja e Leonit pezulloi projektin vetëm për një kohë të shkurtër, pasi në 1523 u zgjodh kushëriri i tij Giulio, që mori emrin Klementi i VII dhe i konfirmoi Michelangelo-s gjithë detyrat. left|thumb|312x312px|Varri monumental i Giuliano di Lorenzo de' Medici, me Naten dhe Diten punuar nga Michelangelo Projekti i parë mikelanxholesk ishte ai i një monumenti të veçuar në qendër të sallës por, në vazhdim të diskutimeve me porositësit, e ndërroi duke paraparë vendosjen e varreve të Kapitenëve të mbështetura në qendër të faqeve anësore, ndërsa ata të të Mrekullueshmëve, të mbështetura të dyja te faqja fundore përpara altarit.
Vepra nisi afërsisht në 1525: struktura në plan i ngjasonte Sagrestia Vecchia-s, gjithmonë në kishën e San Lorenzo-s, të Brunelleschi-t: me plan katror dhe me një kishëz të vogël edhe ajo katrore. Falë gjymtyrëve, në pietra serena dhe rendit gjigand, mjedisi merrte një ritëm më të ngjeshur dhe unitar; duke futur midis faqeve dhe lunetta-ve një kat të ndërmjetëm dhe duke hapur midis tyre dritare me arkitrarë, i dha sallës një ndjesi të fortë ngjitëse të përmbyllur në kubenë me cassettone me frymëzim antik.
Varret, që duket se janë pjesë të faqes së murit, rimarrin në pjesën e lartë kishëzat, që janë futur mbi tetë portat e mjedisit, katër të vërteta dhe katër fallse. Varret e dy kapitenëve përbëhen nga një sarkofag kurvilinear i kurorëzuar nga dy statuja të shtrira me Alegoritë e Kohës: në atë të Lorenzo Krepuskolarit, Agimi, ndërsa në atë të Giuliano-s, Nata dhe Dita. Bëhet fjalë për figura të stërmëdha dhe me gjymtyrë të fuqishme që duket sikur rëndojnë mbi sarkofagë gati duke i thyer për të liruar shpirtrat e të vdekurve, të portretizuar në shtatore të futura mbi to. Të futura në një nike të faqes së murit, shtatoret nuk jan realizuar me vërtetësi por të idealizuara: Lorenzo-ja në një pozë të menduar dhe Giuliano-ja me një gjest të befasishëm të kokës. shtatorja e vendosur mbi altar me Virgjëreshën Mediçease, simbol i përjetësisë, është përkrahë shtatoreve të shën Cosma-it dhe shën Damiano-s (mbrojtës të Mediçve) të ekzekutuara sipas vizatimit të Buonarroti-t, përkatësisht nga Giovanni Angelo Montorsoli dhe Raffaello da Montelupo.
Me veprën, edhe pse jo vazhdimisht, Michelangelo-ja punoi deri në 1534, duke e lënë të pambaruar: pa monumentet mortorë të të Mrekullueshmëve, skulpturat e Fiumialla-ve, baza të varreve të kapitanëve dhe, me gjasë, me afreskë në lunetta. Bëhet fjalë megjithatë për një shembull të jashtëzakonshëm të simbiozës mes skulpturës dhe arkitekturës.
Kryengritja dhe rrethimi (1527-1530)
Një motiv i zakonshëm në çështjen e biografisë së Michelangelo-s është raporti i paqartë me porositësit, që shumë herë bëri të flitej për mosmirënjohje të artistit për mbrojtësit e tij. Edhe me Mediçët, raporti i tij qe tepër i turbullt: megjithëse qenë ata që e shtynë drejt karrierës artistike dhe ti siguronin porosi me rëndësi të lartë, bindja e tij e thellë republikane e çoi në ndjenja urrejtjeje kundrejt tyre, duke i parë si kërcënimin kryesor të lirive fiorentinase.
Kështu ndodhi që në 1527, mbërriti në qytet lajmi i Plaçkitjes së Romës dhe ndëshkimit të ashpër të papa Klementit, qyteti i Firenze-s u ngrit kundër delegatit të tij, të urryerit Alessandro de' Medici, duke e përzënë dhe vendosur një qeveri republikane. Michelangelo-ja u bashkua plotësisht me regjimin e ri, me një mbështetje më shumë sesa simbolike. Më 22 gusht 1528 u vu në shërbim të qeverisë republikane, duke rimarë porosinë e vjetër të Herkulit dhe Kakut (të ndalur në 1508), që propozoi ta ndryshonte në Sansoni dhe dy filistinë. Më 10 janar 1529 u emërua anëtar i "Nove di milizia", duke u marrë me planet e reja mbrojtëse, veçanërisht për kalimin e San Miniato al Monte-s. Më 6 prill të atij viti mori detyrën e "Guvernatorit të përgjithshëm të fortifikimeve", në parashikimin e rrethimit që forcat perandorake po pregatiteshin te vendosnin. Vizitoi posaçërisht Pizën dhe Livornon si dhe u vendos në Ferrara për të studiuar fortifikimet (këtu Alfonso-ja i I d'Este i porositi një Leda me mjellmën, më pas e humbur ), duke u rikthyer në Firenze më 9 shtator. I shqetësuar për rëndimin e situatës, më 21 shtator iku në Venedik, duke paraparë mundësinë e trasferimit në Francë në oborrin e Françeskut të I, që megjithatë nuk i kishte bërë akoma oferta konkrete. Aty megjithatë mori deklaratën e qeverisë fiorentinase që e deklaronte rebel, më 30 shtator. U kthye atëherë në qytetin e tij më 15 nëntor, duke rimarrë drejtimin e fortesave.
Për këtë periudhë mbeten vizatimet e fortifikimeve, të realizuara nëpërmjet një dialektike të komplikuar formash të lugëta dhe të mysëta që duken makina dinamike, të gatshme për sulmin dhe për mbrojtjen e qytetit. Me mbërritjen e perandorakëve për të kërcënuar qytetin, atij iu atribua ideja për të përdorur sheshin e San Miniato al Monte-s si avanpost për të bombarduar armikun, duke mbrojtur kullën nga goditjet armike me një armaturë të bërë me dyshekë të mbushur.
Biblioteka Medicea Laurenziana (1530-1534)
Falja e Klementit të VII nuk u vonua, me kushtin që artisti të rifillonte menjëherë punimet në San Lorenzo ku, veç Sagrestisë, i ishte shtuar, pesë vjet më parë, projekti i një monumenti librarie. Është e qartë se si papa u ndikua më shumë nga mëshira për njeriun, sesa nga vetëdija se nuk mund të hiqte dorë nga artisti i vetëm i aftë ti jepte formë ëndrrave të lavdisë së dinastisë së tij, megjithë natyrën e tij kundërshtuese. Në fillim të viteve tridhjetë skaliti një Apollino për Baccio Valori-n, guvernatorin mizor të Firenze-s, të imponuar nga papa.
Biblioteka publike, pranë kishës së San Lorenzo-s, u projektua tërësisht nga Buonarroti: në sallën e leximit rimori modelin e bibliotekës së Michelozzo-s në San Marco, duk eliminuar ndarjen në navata dhe duke realizuar një mjedis me mure të ritmuar nga dritare të kurorëzuara nga mezzanino-t midis shtyllave, të gjitha me modanatura me “pietra serena”. Vizatoi edhe bankat e drurit dhe ndoshta edhe skemën e tavanit të gdhendur si dhe dyshemenë me dekorime në terrakotë, të organizuar në pjesë të njëjta. Kryevepra e projektit të hollit (vestibolo-s), me një lartësim të fortë vertikal të dhënë nga kollonat çift që rrethojnë hyrjen e timpanuar dhe nga qoshkat e faqeve të murit. left|thumb|306x306px|Biblioteca medicea laurenziana, rotonda Vetëm në 1558 Michelangelo-ja paraqiti modelin në argjilë për shkallën, të projektuar në dru por të realizuar me vullnetin e Cosimo-s së I de' Medici, në “pietra serena”: format e guximshme drejtëvizore dhe eliptike, të mysëta dhe të lugëta, shihen si një shfaqje e parakohshme e stilit barok.
Viti 1531 qe një vit intensiv: kreu kartonin e Noli me tangere, vazhdoi punimet në Sagresti dhe te Libraria e San Lorenzo-s dhe për të njëjtën kishë projektoi Tribunën e relikeve; Për më tepër iu kërkua pa rezultat një projekt nga duka i Mantovës, projektimi i një shtëpie nga Baccio Valori dhe një varr për kardinalin Cybo; tejlodhja e çoi drejt një sëmundjeje të rëndë.
Në prill 1532 u arrit kontrata e katërt për varrin e Giulio-s së II, vetëm me gjashtë shtatore. Në të njëjtin vit në Romë Michelangelo-ja njohu të zgjuarin dhe të bukurin, Tommaso de' Cavalieri, me të cilin u lidh në mënyrë të zjarrtë, duke i kushtuar vizatime dhe kompozime poetike. Për të, pregatiti midis të tjerave, vizatimet me Rrëmbimin e Ganimedit dhe Rrëzimin e Fetonit, që duket se përshkruajnë, në kompozimin e fuqishëm dhe në temën e përmbushjes së fatit të pashmangshëm, Gjykimin e Përbotshëm. Marrëdhënie shumë të vështira pati, në të kundërt, me guardarobierin dhe mbikqyrësin e paradhomës së papës Pietro Giovanni Aliotti, peshkopi i ardhshëm i Forlit, që Michelangelo-ja, duke e konsideruar tepër intrigant, e quante Tantecose.
Më 22 shtator 1533 takoi në San Miniato al Tedesco, Klementin e VII dhe, sipas traditës, në atë rast u fol për herë të parë për pikturën e Gjykimit të përbotshëm (universal) te Sistina. Të njëjtin vit i vdiq i ati, Ludovico.
Në 1534 detyrat fiorentinase ecnin tashmë gjithmonë e më lodhshëm, me një mbështetje më të madhe te ndihmat. thumb|369x369px|Gjykimi i Perbotshem i Michelangelo-s
Gjykimi Universal (1534-1541)
Artisti nuk e aprovonte regjimin politik tiranik të Dukës Alessandro, prandaj me rastin e detyrave të reja në Romë, mes të cilave punimi për trashëgimtarët e Giulio-s së II, e la Firenze-n për të mos venë më këmbë, megjithë ftesat joshëse të Cosimo-s së I në vitet e pleqërisë.
Klementi i VII i kishte porositur dekorimin e faqes fundore të murit të Cappella Sistina-s me Gjykimin e Përbotshëm (Universal), por nuk arriti në kohë të shikonte as fillimin e punimeve, sepse vdiq pak ditë pas ardhjes së artistit në Romë. Nërkohë që artisti rifilloi Varrin e papa Giulio-s, u zgjodh në fronin pontifik Pauli i III, që jo vetëm i konfirmoi detyrën e Gjykimit, por e emëroi Michelangelo-n piktor, skulptor dhe arkitekt të Pallatit të Vatikanit. left|thumb|284x284px|Pamja e papershtatshme e shen Biagio-s dhe shen Katerines, kopje e Marcello Venustit para heqjes Punimet në Sistina do të nisnin në fund të 1536-ës, për të vazhduar deri në vjeshtën e 1541-it. Për ta çliruar artistin nga detyrimet kundrejt trashëgimtarëve të Della Rovere-s, Pauli i III nxori një dekret të posaçëm më 17 nëntor 1536. Nëse deri atëherë ndërhyrjet e ndryshme në kishëzën papnore qenë të kordinuara dhe komplementare, me Gjykimin u asistua në ndërhyrjen e parë shkatërruese, që sakrifikoi tablonë e altarit të Assunta-s së Perugino-s, dy skenat e para kuatroçenteske të Jezusit dhe Moisiut si dhe dy lunetta të pikturuara nga vetë Michelangelo-ja mbi njëzet vjet më parë.
Në qendër të afreskut ndodhet Krishti me Virgjëreshën pranë, që vështron të zgjedhurit; këta të fundit formojnë një elips që ndjek lëvizjet e Krishtit në një vorbull shenjtorësh, patriarkësh dhe profetësh. Në ndryshim nga paraqitjet tradicionale, gjithëçka është në kaos dhe në lëvizje dhe as shenjtët nuk janë kursyer nga klima e shqetësuar, në pritje, nëse jo frikë dhe tmerr që përfshin shprehjet e pjesëmarrësve.
Lirshmëria ikonografike, si shenjtët pa aureola, engjëjt pa flatra dhe Krishti i ri dhe pa mjekërr, mund të jenë aluzion se para gjykimit të gjithë janë të barabartë. Ky fakt, që mund të lexohej si një thirrje përgjithësuese ndaj rretheve të Reformës Katolike, së bashku me lakuriqësinë dhe pozat e papërshtatshme të disa figurave (shën Katerina e Aleksandrisë e përkulur përpara me Shën Biagio-n nga mbrapa), nxiti shpërthimin kundër afreskut të gjykimeve të ashpra të pjesës më të madhe të oborrit papnor. Pas vdekjes së artistit, dhe me klimën e ndryshuar kulturore për shkak të Këshillit të Trentos, u vendos mbulimi i lakuriqësisë dhe modifikimi i pjesëve më të papërshtatshme.
Një statujë kalëruese
Në 1537, afër shkurtit, duka i Urbinos, Francesco Maria I Della Rovere i kërkoi një projekt për një kal të destinuar për një monument kalërues, që rezulton i përfunduar më 12 tetor. Por artisti refuzoi ta dërgonte projektin te duka, ngaqë ishte i pakënaqur. Nga letërkëmbimi kuptohet edhe se në fillim të korrikut Michelangelo-ja i kishte projektuar edhe një kripore: përparësia e dukës përball shumë porosive pa përgjigje të Michelangelo-s lidhej me siguri me mosmbarimin e punimeve për varrin e Giulio-s së II, për të cilin Francesco Maria ishte trashëgues. Po atë vit në Romë mori qyetarinë e nderit në Campidoglio. thumb|339x339px|Sheshi i Campidoglio-s ne nje gravure te Étienne Dupérac (1568)
Sheshi i Campidoglio-s
Pauli i III, njëlloj si paraardhësit e tij, qe një porositës entuziast i Michelangelo-s.
Me trasferimin në Campidoglio të statujës kalëruese të Mark Aurelit, simbol i autoritetit perandorak dhe për pasojë i vazhdimësisë midis Romës perandorake dhe asaj papnore, papa e ngarkoi Michelangelo-n, në 1538, të studionte ristrukturimin e sheshit, qendër administrative qytetare romane që nga Mesjeta, por në gjendje të degraduar.
Duke llogaritur ato të hershme u mbajtën dhe trasformuan dy ndërtesat ekzistuese, të ristrukturuar në shekullin e XV nga Rossellino-ja, duke realizuar për pasojë sheshin me plan trapezoidal me në sfond Pallatin e Senatorëve, të pajisur me shkallë të dyfishtë, dhe të kufizuar anash nga dy pallate: Palazzo dei Conservatori dhe i ashtuquajturi Palazzo Nuovo i ndërtuar nga e para, të dy të përpurur drejt shkallëve të hyrjes në Campidoglio. Ndërtesat u karakterizuan nga një rend gjigand me shtylla korintike në façatë, me korniza dhe arkitrarë të stërmëdhenj. Në katin tokësor të ndërtesave anësore shtyllat e rendit gjigand janë shoqëruar nga kollona që formojnë një portik të arkitravuar të jashtëzakonshëm, në një vizatim kompleks shumë inovativ që shmanget qëllimisht nga përdorimi i harkut. Krahu i brendshëm i portikut tregon në të kundërt kolona alveolate që në vazhdim patën një përhapje të madhe. Punimet mbaruan shumë kohë pas vdekjes së mjeshtrit, ndërsa shtrimi i sheshit u realizua vetëm në fillim të nëntëqintës, duke përdorur një gravurë të Étienne Dupérac që tregonte se si duhet të ishte projekti i përgjithshëm, sipas parashikimit të Michelangelo-s, me një rrjetë kurvilineare të brendashkruar në një elips me në qendër bazamentin me kënde të rrumbullakosura për shtatoren e Mark Aurelit, edhe ajo e vizatuar nga Michelangelo-ja. thumb|361x361px|Vizatimi i Kryqezimit per Vittoria Colonna, Michelangelo Nga viti 1539 nisi ndoshta Brutin për kardinalin Niccolò Ridolfi, vepër me domethënie politike të lidhura me të mërguarit fiorentinas.
Kryqëzimi për Vittoria Colonna-n (1541)
Nga rreth 1537-a Michelangelo-ja kishte nisur një miqësi të fortë me markezën e Pescara-s Vittoria Colonna: ajo e prezantoi në rrethin viterbez të kardinalit Reginald Pole, i frekuentuar, mes të tjerëve, nga Vittore Soranzo-ja, Apollonio Merenda, Pietro Carnesecchi, Pietro Antonio Di Capua, Alvise Priuli dhe kontesha Giulia Gonzaga. left|thumb|330x330px|Studim mbi Meshiren per V. Colonna-n nga Michelangelo Në atë rreth kulturor shpresohej në një reformë të Kishës Katolike, qoftë të brendshme ashtu dhe në raport me pjesën tjetër të Krishtërimit, me të cilën duhet të pajtohej. Këto teori ndikuan te Michelangelo-ja dhe artistë të tjerë. Në këtë periudhë realizohet Kryqëzimi për Vittoria-n, i datuar në 1541 dhe ndoshta i humbur, në mos i pa pikturuar fare. Për këtë vepër na mbeten vetëm disa vizatime paraprake me atribuim të pasigurt, ku më i famshmi është ai i konservuar në British Museum, ndërsa kopje të mira gjenden në katedralen e Santa Maria de La Redonda dhe në Casa Buonarroti. Për më tepër ekziston një vepër e atribuar Michelangelo-s, mbi bazën e një testamenti të një konti viterbez i datuar në 1725, i shfaqur në Museo del Colle të Katedrales së Viterbos.
Sipas projekteve paraqiste një Krisht të ri dhe sensual, simbol aludues për teoritë reformiste katolike, ku në flijimin e Krishtit shikonin rrugën e vetme të shpëtimit individual, pa ndërmjetësimin e Kishës dhe përfaqësuesve të saj.
Një skemë analoge paraqiste Mëshirën (la Pietà) për Vittoria Colonna-n, në të njëjtën periudhë, të njohur nga një vizatim në Boston dhe nga disa kopje nxënësish.
Në ata vite, në Romë Michelangelo-ja mund të besonte në një rreth të tijin miqësh dhe admiruesish, mes të cilëve veç Colonna-s, ishte Tommaso de' Cavalieri dhe artistë si Tiberio Calcagni e Daniele da Volterra. thumb|326x326px|Konvertimi i Saulit, Cappella Paolina
Cappella Paolina (1542-1550)
Nga viti 1542 papa i porositi atë që përfaqëson veprën e tij të fundit piktorike, ku tashmë i moshuar punoi për gati dhjetë vjet, në të njëjtën kohë me angazhime të tjera. Papa Farnese, xheloz dhe i mërzitur nga fakti që vendi i kurorëzimit të Michelangelo-s piktor që kish arritur majat, i qe dedikuar papëve Della Rovere, i besoi dekorimin e kishëzës së tij private në Vatikan që mori emrin e tij (Cappella Paolina). Michelangelo-ja realizoi dy afreskë, duke e përballuar i vetëm lodhjen, me ecuri me “ditë” të mbushura me ndalesa dhe pendesa.
I pari që u realizua, Konvertimi i Saulit (1542-1545), paraqet një skenë të futur në një peizazh të zhveshur dhe ireal, me tufa të ngjeshura figurash të alternuara me hapësira boshe dhe, në qendër, drita verbuese që zbriste nga Zoti mbi Saulin në tokë; te i dyti, Martirizimi i Shën Pjetrit (1545-1550), kryqi vendoset diagonalisht, në mënyrë që aksi i hapësirës hipotetike rrethore të ndërtohej me në qendër fytyrën e martirit.
Vepra në tërësi karakterizohet nga tensioni dramatik dhe përshkohet nga një ndjenjë melankolie, përgjithësisht të interpretuar si shprehje e religjozitetit të turbulluar të Michelangelo-s dhe të ndjesisë së thellë të pesimizmit që karakterizonte periudhën e fundit të jetës së tij. left|thumb|336x336px|Varri i Giulio-s se II (1505-1545), Michelangelo
Përfundimi i punimeve për varrin e Giulio-s së II (1544-1545)
Pas marrveshjeve të vitit 1542, varri i Giulio-s së II u vendos të ishte në kishën e Shën Pjetrit në Vincoli midis 1544-ës dhe 1545-ës me shtatoret e Moisiut, të Leas (Jeta aktive) dhe të Rakelës (Jeta soditëse) në të parën. Në të dytën, përkrah papës së shtrirë poshtë Virgjëreshës me Fëmijën gjendet një sibilë dhe një profet. Edhe ky projekt u ndikua nga rrethi i Viterbos; Moisiu, njeri i ndriçuar dhe tronditur nga vizioni i Zotit, mbështetet nga dy mënyra të të qenit, ashtu si dhe dy mënyra shpëtimi, jo domosdoshmërisht në konflikt mes tyre: jeta soditëse e përfaqësuar nga Rakela, që lutet për të shpëtuar duke përdorur vetëm besimin, ndërsa jeta aktive, e përfaqësuar nga Lea, e gjen shpëtimin e saj te veprimi. Interpretimi i zakonshëm i veprës është se bëhet fjalë për një lloj pozicioni të ndërmjetëm midis Reformës dhe Katolicizmit për shkak të shoqërimit të tij intensiv me Vittoria Colonna-n dhe rrethin e saj.
Në 1544 vizatoi edhe varrin e Francesco Bracci-t, nip i Luigi del Riccio-s, te shtëpia e të cilit kishte mar ndihmë gjatë një sëmundjeje të rëndë që e kish goditur në qershor. Për këtë shkak, në mars i kishte refuzuar Cosimo-s së I de' Medici kryerjen e një busti. Po atë vit nisën punimet në Campidoglio, të projektuara në 1538.
Pleqëria (1546-1564)
thumb|312x312px|Pamja e Palazzo Farnese Dekadat e fundit të jetës së Michelangelo-s karakterizohen nga një braktisje progresive e pikturës si dhe të skulpturës, të ushtruara tashmë vetëm në raste veprash me karakter privat. Nga ana tjetër marrin rrugë projekte të shumta arkitektonike dhe urbanistike, që vazhdojnë në rrugën e shkëputjes nga kanoni klasik, edhe pse shumë prej tyre u përfunduan në periudhat pasuese nga arkitekt të tjerë, që nuk i respektuan gjithmonë vizatimet origjinale.
Palazzo Farnese (1546-1550)
Në janar 1546 Michelangelo-ja u sëmurë, duke shkuar për kurim në shtëpinë e Luigi del Riccio-s. Më 29 prill, pasi e mori veten, premtoi një statujë në bronx, një një mermer dhe një pikturë për Françeskun e I të Francës, por që nuk arriti ti realizoi.
Me vdekjen e Antonio da Sangallo të Riut në tetor 1546, Michelangelo-s iu besuan ndërtimi i Palazzo Farnese-s dhe bazilika e Shën Pjetrit, të dyja të lëna të pa mbaruara nga i pari.
Midis 1547-ës dhe 1550-ës artisti projektoi kështu përfundimin e façatës së oborrit të Palazzo Farnese-s: në façatë ndryshoi nga projekti i Sangallo-s, disa elemente që i japin të tërës një konotacion të fortë plastik dhe monumental por në të njëjtën kohë dinamike dhe ekspresive. Për të arritur këtë rezultat rriti lartësinë e katit të dytë, futi një kornizë të madhe dhe kurorëzoi dritaren qendrore me një stemë kolosale (dy krahët janë të njëpasnjëshëm). left|thumb|312x312px|Projekti i Michelangelo-s per Shen Pjetrin sipas Étienne Dupérac
Bazilika e Shën Pjetrit në Vatikan (1546-1564)
Për sa i përket bazilikës vatikanase, historia e projektit mikelanxholesk mund të rindërtohet nga një sërë dokumentesh kantieri, letra, vizatime, afreskë dhe dëshmi të bashkëkohësve, por informacionet e ndryshme janë në kundërshti mes tyre. Në fakt, Michelangelo-ja nuk modifikoi asnjë projekt përfundimtar për bazilikën, duke preferuar të përparoi me pjesë. Sidoqoftë, menjëherë pas vdekjes së artistit toskan u publikuan gravura të ndryshme në përpjekje për të rikthyer vizionin e përgjithshëm të vizatimit origjinal; gravurat e Étienne Dupérac u imponuan menjëherë si më të përhapurat dhe të pranuarat.
Michelangelo duket se aspironte të rikthente planin qendror të Bramantes, me një katror të brendashkruar në kryqin grek, duke refuzuar qoftë planin me kryq latin të futur nga Raffaello Sanzio-ja, ashtu dhe vizatimet e Sangallo-s, që parashihte ndërtimin e një ndërtese me plan qendror të paraprirë nga një paratrup imponues.
Prishi pjesët e realizuara nga paraardhësit e tij dhe përkundrejt simetrisë së përsosur të projektit bramantesk, futi një aks preferencial në ndërtim, duke hipotizuar një façatë kryesore të paraqitur nga një portik i përbërë nga kollona të rendit gjigand (i pa realizuar). Për strukturën e stërmadhe murale, që duhej të shtrihej gjatë gjithë perimetrit të ndërtesës, ideoi një rend të vetëm gjigand me parasta korintike me atik, ndërsa në qendër të ndërtesës ndërtoi një tambur, me kollona të dyfishta (me siguri të realizuara nga artisti), mbi të cilin u ngrit kupola gjysëmsferike me brinjë që përfundojnë me një far (kupola u përfundua, me disa ndryshime përkundrejt të ashtuquajturit modeli origjinal, nga Giacomo Della Porta). thumb|369x369px|La Pieta Bandini, ne Museo dell'Opera di Santa Maria del Fiore Gjithësesi, konceptimi mikelanxholesk në pjesën më të madhe u përmbys nga Carlo Maderno, që në fillim të shekullit të XVII përfundoi bazilikën me shtimin e një navate gjatësore dhe të një façate imponuese mbi bazën e shtytjeve të Kundërreformës.
Në 1547 vdiq Vittoria Colonna, pak pas zhdukjes së shokut tjetër Luigi del Riccio: bëhet fjalë për humbje shumë të hidhura për artistin. Vitin pasues, më 9 janar 1548 vdiq vëllai i tij Giovansimone Buonarroti. Më 27 gusht Këshilli bashkiak i Romës propozoi ti besonte artistit restaurimin e urës së Santa Maria-s. Në 1549 Benedetto Varchi publikoi në Firenze "Due lezzioni", një sonet i Michelangelo-s. Në janar të 1551-it disa dokumente të katedrales së Padova-s përmendin një model të Michelangelo-s për korin.
Seria e Pieta-ve (afërsisht 1550-1555)
left|thumb|284x284px|Nikodemi i Pieta Bandini-t, me gjasa autoportret i Michelangelo-s Nga viti 1550 afërsisht nisi të realizoi të ashtuquajturën Pietà dell'Opera del Duomo (sot të vendosur në Museo dell'Opera del Duomo të Firenze-s), vepër e destinuar për varrin e tij dhe të braktisur pasi artisti e coptoi, në një shpërthim inati dy ose tre vjet më vonë, krahun dhe këmbën e majtë të Krishtit, duke thyer edhe dorën e Virgjëreshës. Në vazhdim qe Tiberio Calcagni që e rindërtoi krahun dhe përfundoi Magdalenën e lënë nga Buonarroti në gjendjen e të pa-mbaruarës: grupi i përbërë nga Krishti i mbajtur nga Virgjëresha, nga Magdalena dhe nga Nikodemi është i paraqitur në mënyrë piramidale me në krye këtë të fundit; skulptura u la në stade të ndryshme punimi me figurën e Krishtit në stadin më të avancuar. Nikodemi do të ishte një autoportret i Buonarroti-t, nga trupi i të cilit duket se del figura e Krishtit: ndoshta një referim ndaj vuajtjes psikologjike që ai, thellësisht fetar, mbante brenda vetes në ata vite. thumb|345x345px|La Pieta di Palestrina, atribuar Michelangelo-s La Pietà Rondanini u përkufizua, në inventarin e gjithë veprave të marra në studion e tij pas vdekjes, si: "Një tjetër statujë e nisur për një Krisht dhe një tjetër figurë më lart, të lidhura bashkë, të përvijuara dhe të pambaruara". left|thumb|312x312px|La Pietà Rondanini, skulptura e fundit e Michelangelo-s, 1564 Michelangelo-ja në 1561 ia dhuroi skulpturën shërbëtorit të tij Antonio del Francese por duke vazhduar ti bënte ndryshime deri në vdekje; grupi përbëhet nga pjesë të përfunduara, si krahu i djathtë i Krishtit, dhe nga pjesë të pa-mbaruara, si kraharori i Shpëtimtarit të ngjeshur pas trupit të Virgjëreshës gati si për të formuar një trup të vetëm. Më vonë pas zhdukjes së Michelangelo-s, në një periudhë të papërcaktuar, kjo skulpturë u trasferua në pallatin Rondanini të Romës dhe nga kjo ndryshoi emrin. Tashmë gjendet në Castello Sforzesco, të blerë në 1952 nga qyteti i Milanos nga një pronë private.
Biografitë
Në 1550 doli botimi i parë i Jetët e më të shkëlqyerve piktorë, skulptorë dhe arkitektë i Giorgio Vasari-t që përmbante një biografi të Michelangelo-s, e para e shkruar për një artist të gjallë në pozicionin përmbyllës të veprës së tij, që lartësonte artistin si kulmin e atij zinxhiri artistësh të mëdhenj që niste me Cimabue-n dhe Giotto-n, duke arritur te personi i tij, sintezën e zotërimit të përkryer të arteve (piktura, skulptura dhe arkitektura) dhe i aftë jo vetëm të rivalizonte por edhe të tejkalonte mjeshtrit mitik të lashtësisë.
Ndodhi të tjera të viteve pesëdhjetë
Në 1550 Michelangelo-ja kishte mbaruar afresket në Cappella Paolina dhe në 1552 u kompletua Campidoglio-ja. Në atë vit artisti ofroi edhe vizatimin për shkallën e oborrit të Belvedere-s në Vatikan. Në skulpturë punoi për Pieta-në dhe në letërsi u mor me biografitë e tija.
Në 1554 Ignazio di Loyola deklaroi se Michelangelo-ja kishte pranuar të projektonte kishën e re të Jezusit në Romë, por pohimi nuk pati vazhdimësi. Në 1555 zgjedhja në fronin pontifik të Marcello-s së II kompromentoi praninë e artistit në krye të kantierit të Shën Pjetrit, por menjëherë më pas u zgjodh Pauli i IV, që i konfirmoi detyrën, duke e fokusuar mbi të gjitha në punimet e kupolës. Gjithmonë në 1555 vdiqën vëllai i tij Gismondo dhe Francesco Amadori i quajtur Urbino që i kishte shërbyer për njëzet e gjashtë vjet ; një letër për Vasari-n, po atë vit, i jepte udhëzime për përfundimin e ndërtesës së Librarisë Laurenziana.
Në shtator 1556 afrimi i ushtrisë spanjolle e detyroi artistin të braktiste Romën për tu strehuar në Loreto. Ndërsa pushonte në Spoleto iu dërgua një apel pontifik që e detyronte të kthehej pas. Në 1557 shfaqe modeli në dru për kupolën e Shën Pjetrit dhe në 1559 bëri vizatimin për bazilikën e San Giovanni dei Fiorentini, si dhe për kishëzën Sforza në Santa Maria Maggiore dhe për shkallët e Bibliotekës Medicea Laurenziana. Ndoshta atë vit nisi dhe Pieta Rondanini. thumb|309x309px|Santa Maria degli Angeli; ku nga Michelangelo-ja kane mbetur kryesisht tavanet
Porta Pia në Romë (1560)
Në 1560 bëri një vizatim për Caterina de' Medici-n me një vizatim për varrin e Henrikut të II. Për më tepër në të njëjtin vit projektoi varrin e Giangiacomo de' Medici-t për katedralen e Milanos, të zbatuar pastaj nga Leone Leoni.
Santa Maria degli Angeli (1561)
Tashmë i plakur, Michelangelo-ja projektoi në 1561 një ristrukturim të kishës së Santa Maria degli Angeli-t brenda Termave të Dioklecianit dhe konventin e afërt të etërve çertozin, të nisur duke filluar nga viti 1562. Hapësira e kishës u morr me një ndërhyrje që, nga këndvështrimi i murit, sot mund të konsiderohet minimal, me pak sete muri të rinj mes hapësirës së madhe të kthyer të tepidariumit të termave, duke shtuar vetëm një presbiter të thellë dhe duke treguar një prirje moderne dhe jo destruktive përkundrejt rrënojave arkeologjike.
Kisha ka një zhvillim të pazakontë trasversal, duke shfrytëzuar tre ndarje të vazhdueshme të mbuluara me kroçerë, për të cilën u shtuan dy kishëza anësore katrore.
Konsull i Akademisë së Arteve të Vizatimit
Më 31 janar 1563 Cosimo i I de' Medici themeloi, me këshillën e arkitektit aretinas Giorgio Vasari, Akademinë dhe Shoqërinë e Artit të Vizatimit për të cilën u zgjodh menjëherë konsull pikërisht Buonarroti. Ndërsa Shoqëria ishte një lloj korporate që duhej të futeshin gjithë artistët veprues në Toskanë, Akademia, e përbërë vetëm nga personalitetet më të shquara kulturore të oborrit të Cosimo-s, kishte qëllim mbrojtjeje dhe mbikqyrjeje mbi gjithë prodhimin artistik të principatës mediçease. Bëhëj fjalë për ftesën e fundit joshëse të drejtuar Michelangelo-s nga ana e Cosimo-s për ta bërë të kthehej në Firenze, por edhe një herë tjetër artisti refuzoi: besimi i tij i ngulitur republikan duhej me gjasë ta bënte të papërshtatshëm me shërbimin ndaj dukës së ri fiorentinas. thumb|357x357px|Varri monumental i Michelangelo Buonarroti-t
Vdekja
Vetëm një vit pas emërimit, më 18 shkurt 1564, gati tetëdhjetë e nëntë vjeç, Michelangelo-ja vdiq në Romë, në rezidencën e tij të sheshit Macel de' Corvi (të shkatërruar kur u krijua monumenti për Vittorio Emanuele-n e II), në praninë e Tommaso de' Cavalieri-t. Thuhet se deri tre ditë përpara kishte punuar për Pietà Rondaninin. Pak ditë më parë, më 21 janar, Kongregacioni i Këshillit të Trentos kishte vendosur ti mbulonte façatat e “turpshme” të “Gjykimit të Përbotshëm”.