cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konsulli (përfaqësuesi)
Konsulli i nderit
Përveç kësaj, Sekretari i Shtetit i SH.B.A.-së (në një memorandum të lëshuar më 6 gusht 2003) shprehet në vijim lidhur me konsujt e nderit:
"Qeveria e Shteteve të Bashkuara vlerëson se zyrtarët konsullorë nderi ofrojnë shërbime të rëndësishme si për qeveritë që ata përfaqësojnë, ashtu edhe për qytetarët dhe entitetet e Shteteve të Bashkuara. Megjithatë, për arsyet e komunikuara më parë me misionet, politika e Shteteve të Bashkuara kërkon që mbajtja dhe themelimi i konsullatave posedimet e kryesuara nga zyrtarët konsullorë të nderit duhet të mbështeten nga dokumentacioni i cili bën të mundur që Departamenti i Shtetit të sigurohet se funksionet kuptimplote konsullore do të ushtrohen nga zyrtarët konsullorë të nderit në baza të rregullta dhe se zyrtarët e tillë konsullorë të jenë nën mbikëqyrjen e janë përgjegjës për qeveritë që ata përfaqësojnë ".
Si çështje e politikës së SHBA, zyrtarët konsullorë të nderit që njihen nga Qeveria e SHBA janë qytetarë amerikanë, ose qytetarë të huaj të përhershëm që kryejnë shërbime konsullore me orar të pjesshëm. Imuniteti i kufizuar i ofruar nga zyrtarët konsullorë nderi është specifikuar në nenin 71 të Konventës së Vjenës për Marrëdhëniet Konsullore (VCCR). Individë të tillë nuk gëzojnë paprekshmëri personale dhe mund të arrestohen në pritje të gjykimit nëse rrethanat duhet të garantojnë ndryshe. Megjithatë, hapat e duhur janë dhënë për t'u dhënë këtyre zyrtarëve mbrojtje të kërkuar sipas pozitës së tyre zyrtare. Përveç kësaj, arkivat konsullore dhe dokumentet e një posti konsullor të kryesuar nga një zyrtar konsullor i nderit janë të paprekshme në çdo kohë dhe kudo që ato mund të jenë, me kusht që ato të mbahen të ndara nga dokumente të tjera dhe dokumente të një natyre private ose komerciale në lidhje me aktivitete të tjera e një zyrtari konsullor nderi ose personave që punojnë me atë zyrtarë konsullor.
Shkolla e mesme Scutari
Shkolla e mesme Scutari është një shkollë e mesme private trevjeçare në qytetin antik të Shkodrës, Shqipëri. Shkolla filloi punën e saj të rregullt më 20 shtator 2004.
Pagesa mujore eshte 10000 leke. Një aplikant duhet të ketë një mesatare minimale tetëdhjetë për qind të klasës së tetë për t'u pranuar.
Që nga qershori 2005, shkolla kishte rreth tridhjetë nxënës, me prejardhje të ndryshme fetare.
Ç'lloj bashkimi? : mbi hapësirën e përbashkët ekonomike Shqipëri- Kosovë : akte të formimit akademik
'''Ç'lloj bashkimi? : mbi hapësirën e përbashkët ekonomike Shqipëri- Kosovë : akte të formimit akademik''' libër nga Besa Vila (red.) dhe Mentor Nazarko (kordinator). Botuar në Tiranë nga "UET Press", në vitin 2012. Faqe 156.
Tip TV
Tip TV është një kanal shqiptar për fëmijë dhe adoleshentë të moshës 6-14 vjeç. Ky kanal synon të mbajë para ekranit si vëllanë e vogël, ashtu edhe motrën e madhe, dhe anasjellas. Tip TV është një portë komunikimi, të cilën prindërit nuk do të druhen ta hapin, sepse ajo që do të shohin kur të shpaloset bota atje nuk është e dëmshme për fëmijët, për zhvillimin mendor dhe intelektual të tyre. Ky kanal transmeton filma dhe seriale për fëmijë si të animuar, ashtu edhe televizivë; si të dubluar, ashtu edhe në gjuhën origjinale. U lançua më 11 tetor 2011 nga platforma Tring.
Baladë e fshehur
Baladë e fshehur me autor Rrahman Dedaj, red. Ali Aliu. Botuar në Prishtinë në vitin 1970 nga "Rilindja". Libri ka 70 faqe dhe me ilustrime.
Shënime: Letërsia shqipe, poezia.
Kupini
Kupin (serbisht: Купининце/Kupinince) është fshat në komunën e Vranjës, Serbi.
Jahja Domnori
Familja
U lind në Shkodër në mars të vitit 1905 në gjirin e një familjeje zejtarësh e tregtarësh. I jati, Alushi, kishte punuar si saraç, në pazar të vjetër, por njëkohësisht merrej me tregëti duke lëvizur në Mesdhe, në brigjet e Italisë, në Stamboll, Egjipt, Algjeri, Sarajevë e Trieste për të sjellë lëkura dhe mjete të tjera për këpucar. Ishte tregtar i shumë artikujve. Si atdhetar, Alushi mori pjesë aktive në demonstratën masive kundër pushtonjesit austriak, ku edhe u burgos. Ishte po ai, Alush Domnori, që kur kapitulluan ushtritë austriake, gjatë luftës së parë botërore, ushtarë e oficerë të mbetur rrugëve i strehoi në shtëpinë e tij në Perash, duke u vënë në dispozicion kullën e sanës për ushqimin e kuajve dhe duke ndarë me ata bukën dhe ushqimin, në atë periudhë krize.
Xhaxhai i tij, Hoxhë Rrustem Domnori kishte studiuar për teologji në Stamboll. Hoxhë Domnori ishte shumë i përmendur si luftëtar, qëndresa e tij, 7 muaj në llogore gjatë rrethimit te Shkodrës me 1913 u përjetësua edhe në “Lahuten e Malësisë” të Atë Gjergj Fishtës ku shkruan: “Shka i ka qitë n’atë Qafë-Hardhi \ me ba pushkë me Mal të Zi \ t’ndodhte Xhemi edhe Rrustemi.” Hoxhë Domnori si mjek popullor për sëmundjet nervore, bënte shërbime falas pa dallime fetare. Ai ishte i ditur dhe fetar shumë tolerant.
Shtëpia e parë e kësaj familje ka hyrë në histori. Historiani shkodran, Hamdi Bushati në veprën e tij, “Shkodra dhe Motet” f.151 shkruan: “Sahati i Inglizit, siç thotë populli, qysh prej së largu i tërheq vëmendjen çdo vrojtuesi, që dëshiron të dijë historikun e kësaj ndërtese tipike e kohës feudalizmit. Po të gjurmojmë, del se dikur, kund 100 vjet më parë, vendi ku është ndërtuar shtëpia, ishte kënetë, atje gjuheshin rosat, pjesa mbrapa, që ma vonë asht ba pjesë përbase e shtëpisë së anglezit, ishte pronë e të quajtunit, Abdullah Domnori. Me kohë qeveria osmane, shtëpinë e Domnorëve, (ish Muzeumi i Shkodrës), e shpronësoi dhe e mbajti në dispozicion të vetin…”
Studimet
I rritur ne këte familje me tradita te larta qytetare, i jati e dergoi Jahjen të mësojë zanat te kushrini i tij, Riza Rusi. Në mbarim të luftës së pare botërore regjistrohet në shkollën “Dar-yl Irfan” (Dera e Dijes) që më vonë mori emrin “Shkolla e Parrucës”. Aty ishte mësues vellai i tij Shuajbi, ndër mësuesit e parë të kësaj shkolle dhe themelues i Bandës së Parrucës. Pa u shkëputë nga shkolla punonte si shegert te tregtari, Elez Muka, me të cilët i lidhte një miqësi e vjetër.
Me 1922 u hap Gjimnazi i shtetit në Shkodër në të cilin ai regjistrohet dhe e mbaron me 1928 në degen pedagogjike, duke hyrë në historinë e këtij Gjimnazi si Matura e parë me drejtor Mirash Ivanaj. Gjatë periudhës shkollore si student, bënte pjesë në skuadrën e futbollit “Vllaznia” me nxënësit e Gjimnazit të cilët me aktivitete shkollore dhe jashtë shkollore po konkuronin të gjitha shkollat private. Aty po bashkoheshin nxënës nga të gjitha krahinat e Shqipërisë, deri Kosovë e Çamëri dhe me tre besime fetare ku gjetën mirëkuptim e tolerancë.
Është shkruar shumë për aktin patriotik të studentëve të gjimnazit të Shkodrës në Demonstraten e 28 nëntorit 1927. Studenti Jahja Domnori mori pjesë aktive në aksionin e heqjes së flamurit Italian nga Banka e Shtetit në Shkodër, nga ku edhe arrestohet me pesë studentë të tjerë të cilët ishin: Jahja Domnori, Agustin Shestani (nga Kraja), Jup Kazazi, Jahja Baçe dhe dy konviktorë të tjerë. Edhe pse akti ishte me ngarkesë politike, drejtori, Mirash Ivanaj u kujdes për studentët deri në lirimin e tyre. Këte e kofirmon edhe Dr. Jakov Milaj, në kujtimet e veta si student i Gjimnazit të Shkodrës në atë kohë. (në shkrimin “Kujtime për Mirash Ivanaj 1993”).
Jeta arsimore
Me 1928 emërohet mësues dhe ekonomat në internatin “Kastriot” të Dibrës, me drejtor Sali Morina. Ishte hera e parë në jetën e tij që bëri udhëtim me avionin e shoqërisë italiane Adria Aereo Llojd, i cili zbriti në fushën e Kastriotit për 27 minuta, udhëtimin e bëri me djalin e xhaxhait, Qazim Domnorin shendetlig, e mori me vete, që t’i ndërronte vend dhe ta shkollonte. Në Kujtimet e veta shkruan: “si ekonomat në ate shkollë me konvikt,i kurseva shtetit 500 napolona ari. Pasi e verifikoi Ministria e Arsimit se fëmijët, dhe 25 irridentistët nga Dibra e Madhe të cilët i kisha në ngarkim, ishin ushqyer konform rregullores, pata mundësinë t’i shpenzoj ata para për rikonstruksion të godinës, për krevate, velenca etj.”
Me sjelljen e tij korrekte kishte fituar besimin e dibranëve. Sa herë vononin rrogat e arsimtarëve për arësye te ndryshme shkonte e merrte para te pronari i Hotelit “Durimi” në Peshkopi, Z.Ramiz Trepçi, burrë i ndershëm, i besës dhe shumë arsimdashës (për dijeni, Z.R.Trepçi ishte nip i Sulë Shehut, atë kohë kryetar bashkie dhe një personalitet i shquar i arsimit kombëtar, fillimin, Internati Kastrioti e kishte në shtëpinë e Sulë Shehut).
Kur vinte koha për t’ia kthyer paratë, Z.Ramiz nuk pranonte kamatë. Ndershmëria atëhere ishte një rregullator në marrëdheniet shoqërore dhe në miqësitë afatgjata. Ka lënë shumë shënime në fletoren “Jeta Ime” për 8 familjet e mëdha të Dibrës: Elez Isufi në Sllovë, Dine Begu në Maqellarë, Murat Kaloshi në Kandër, Dervish Luzha në Reç e Dardhë e me radhë, Dine Dema, Dan Cami dhe Dine Hoxha në Muhren e Vjetër, për të cilin shkruan se ishte shumë i ditur. Për të gjithë kishte një mendim, mikëpritës, atdhetar dhe arsimdashës. Shkruan shumë për Fiqiri Dinen, një figurë e spikatur si ushtarak vizionar, nacionalist i ndershëm, me kulturë përendimore. Ja kishte dëgjuar zërin F. Dines, që në vitin 1920 kur ishte qark-komandant në Shkodër, kur Jahja ishte pjesëmarrës në Luftën e Koplikut, pasi forcat Jugosllave donin të aneksonin krahinat e Veriut. Ishte organizimi ushtarak i këtij biri të Maqellarës që zmbrapste çetnikët serbë, sa herë që shkelnin kufirin në qarkun e Shkodrës.
Me 1930 thirret në Tiranë për të vazhduar shkollën e Plotësimit për graden officer së bashku me shokët e shkollës, Refik Shpuza dhe Qamil Golemi me të cilin ishte lidhur edhe me shume sepse Qamili, ishte martuar me të motrën e Jahjasë, Fejzijen.
Me 1931 emërohet mësues dhe ekonomat në shkollën internat të Burrelit. Aty ishte ndryshe, do t’i blinte ushqimet nga nje kontraktor që ishte i lidhur me parinë dhe i impononte të firmoste çmimin e diktuar prej tij dhe jo koston e mallit. Miku i tij Peter Elez, mësuesi dhe studiusi i mirënjohur i gjuhës shqipe, kolegë në atë institucion, frikësohej se mos i bënin ndonjë të keqe pasi edhe drejtori servil i shkollës, nuk e shikonte me sy të mirë qëndrimin e tij që kundërshtonte të firmoste, duke i thënë se është malli i Princit, por përgjigjja e Jahjasë ishte: “nuk besoj se Princi do të jetë dakord që të abuzoj me paratë e shtetit”. Në këto rrethana dha dorëheqjen. Ministria e Arsimit, pasi u qetësua situata, e pa të arsyeshme dhe e emëroi, kryemësues në Shkodër.
Historia ekonomike e Japonisë
Periudha Mexhi (1868–1912)
djathtas|parapamje| Zyra kryesore e Komisionit të Zhvillimit të Hokkaidō Sapporo ( Fshati Historik i Hokkaido ) Kur shogunati i Tokugawa u përmbys në 1868 dhe u themelua qeveria Meiji, perëndimorizimi japonez filloi plotësisht. Termi i parë është gjatë Japonisë së paraluftës, termi i dytë është Japonia e pasluftës.
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Më 1934, Ministri i Arsimit, Mirash Ivanaj, në kohën e Reformës Arsimore, kërkonte kualitete në arsim i bëri thirrje ish nxënësit të tij të shkonte në Vlorë, ku kishte shkolla me shumë çrregullime administrative. Për një kohë të shpejtë trefishoi numrin e nxënësve duke përfshirë edhe fëmijët e portit të lënë pa shkollë. Në kolektiv pati vetëm mësuese si Varvara Miho, Hava Xhaferi, Razije Kallulli (nëna e Adriatik Kallullit), Ifet Asllani (vajza e Ali Asllanit), Zina Beltoja nga Shkodra dhe punëtorin e shërbimit Kadri Ismaili nga Dukati. Shkolla u vu në një disiplinë të admirueshme sepse ai vetë jepte shembullin personal të një pune të ndërgjegjshme mësimore edukative deri edhe në pastrimin e femijëve të portit që vinin të papastër. Ndihma që i dha kryetari i Bashkisë Ali Asllani ishte e dukshme, bëri një kopësht model për shkollën dhe krijuan një miqësi të sinqertë. Shpesh në biseda Z. Ali i thoshte: “Si arrite t’i bësh lebërit e vegjël të flasin gegërisht. Po - Zoti Ali - i pergjigjej - Jahja edhe ju e keni pëlqyer kur unë them Vlona për Vlora sepse vlon shpirti i vlonjatit për liri”.
Kaskinen
Kaskinen (Kaskisten kaupunki Kaskö stad), është një komunë në Finlandë. Është e vendosur në provincën Finlanda Perëndimore, dhe është pjesë e rajonit Ostrobothnia.
Historia ekonomike e Japonisë
Periudha Mexhi (1868–1912)
Gjysma e dytë e periudhës dëshmoi industrializimin e shpejtë, zhvillimin e një ekonomie kapitaliste dhe transformimin e shumë punëtorëve feudalë në punë me pagesë. Përdorimi i aksionit të grevës u rrit, dhe 1897, me krijimin e një sindikate për punëtorët e metaleve, pa fillimet e lëvizjes moderne të sindikatave japoneze.
Kaskinen
Komuna ka një popullsi prej 1,304 banorë (30 qershor 2015) dhe përfshinë një sipërfaqe prej 10.49 kilometra katror (duke përjashtuar ato detare detare) prej të cilave 0.16 km2 (0.062 sq mi) është uji i brendshëm. Dendësia e popullsisë është 124.31/km2 banorë për kilometër katror (322.0/sq mi).
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Zonja Ifet Asllani, e cila në atë shkollë ishte ngarkuar, përveç mësimdhënies, të drejtonte kursin e grave kunder analfabetizmit, në një takim me vajzën e Jahjasë, Pertefe Leka, ishte shprehur kështu, për drejtorin e shkollës: “shkodranët janë njerëz shumë të mirë, por Zoti Jahja Domnori ishte sintezë e gjithë të mirëve”. Pas vitit 1936 është transferuar në Shkodër, ku ka shërbyer në shkollën Oso Kuka në Hadrej, në shkollën e Parrucës e të Perashit. Me 1937, me rastin e 25-vjetorit të Pavarësisë, pasi kishte gradën e oficerit, ka drejtuar Paradën Rinore në Tiranë me një grup studentësh nga Shkodra.
Kaskinen
Kaskinen është komuna më e vogël në Finlandë me statusin e qytezës.
Historia ekonomike e Japonisë
Periudha Mexhi (1868–1912)
Revolucioni industrial u shfaq fillimisht në tekstile, duke përfshirë pambukun dhe veçanërisht mëndafshin, i cili bazohej në punëtoritë shtëpiake në zonat rurale. Deri në vitet 1890, tekstilet japoneze dominuan tregjet vendase dhe konkurruan me sukses me produktet britanike në Kinë dhe Indi, gjithashtu. Transportuesit japonezë po konkurronin me tregtarët evropianë për të transportuar këto mallra nëpër Azi dhe madje edhe në Evropë. Ashtu si në Perëndim, fabrikat e tekstilit punësonin kryesisht gra, gjysma e tyre nën moshën njëzet vjeç. Ata u dërguan atje nga etërit e tyre dhe ua kaluan pagën etërve të tyre.
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Pushtimi Italian e gjeti në Shkodër. Konsulli Italian, Milani, e kishte regjistruar në listen e të padëshiruarve, sepse kishte kundërshtuar të vishte këmishen e zezë fashiste dhe kishte refuzuar të nxirrte gruan, Naxhijen, me kostum kombëtar në pritje të ministrit të jashtëm Italian, Konti Çianos. Për këte arësye e largojnë nga Shkodra dhe Ministria e Arsimit e emëron në Durrës. Atje gjeti njerëz si Rifat Durmishi që ia dinte vlerat dhe e emëroi zv. inspektor dhe drejtor te Shkollës “Hasan Prishtina” me nje personel prej 16 vetësh ku u bashkua me personelin në qëndresen antifashiste, ndër të cilët përmend Aristidh Kero, Nexhmi Ballka, etj.
Me 1941 i vjen një shkresë nga Ministria e Arsimit me një emërim të ri, drejtor shkolle në Ulqin. Ishte vit historik sepse ministri i Arsimit, Ernest Koliqi emëroi 400 mësues në trevat shqiptare, për t’i shërbyer Shqipërisë natyrale. Në ate kohë, Ulqinin e mori në dorëzim Beqir Gjylbegu, i cili i ngarkoi të merrte nën përgjegjësi edhe 7 shkolla të rrethit të Ulqinit. Kontigjentin e mësueve e gjeti në Shkodër sepse duheshin mësues të përgatitur. Ndër të tjerë iu drejtua edhe familjes së Prenkë Jakovës (atdhetar dhe kompozitor i shquar) sepse ishte njohur me Kolën (babai i Prenkës) në Luftën e Koplikut, i cili ishte ndër organizatorët e mbrojtjes se kufijëve kombëtar nga agresioni jugosllav.
Historia ekonomike e Japonisë
Periudha Mexhi (1868–1912)
Një nga ndikimet më të mëdha në ekonomi që solli periudha Meiji ishte fundi i sistemit feudal. Me një popullsi më të arsimuar, sektori industrial i Japonisë u rrit ndjeshëm. Zbatimi i idealit perëndimor të kapitalizmit në zhvillimin e teknologjisë dhe zbatimi i tij në ushtrinë e tyre ndihmoi që Japonia të shndërrohej në një fuqi ekonomike në fillim të shekullit të 20-të.
Në periudhën Meiji, udhëheqësit filluan një sistem të ri arsimor me bazë perëndimore për të gjithë të rinjtë, dërguan mijëra studentë në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë dhe punësuan më shumë se 3000 perëndimorë për të mësuar shkencën moderne, matematikën, teknologjinë dhe gjuhët e huaja në Japoni. ( O-yatoi gaikokujin ).
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Ja si e përshkruan vetë Prenkë Jakova këte takim “Pasi u falme me zotni Jahon, ai më propozoi që të shkojshe në katundin e Katërkollit në Anë të Malit, se në ate zonë kishte marrë edhe mësues të tjerë prej Shkodre si Viktor Kicin, Prenkë Shiroken, Shuk Shllakun, Ramadan Millën, Zef Berishën edhe shumë të tjerë. Me që të gjithë mësuesit që më përmendi zotni Jahoja i njifshe mirë, pranova pa ma të voglin hezitim. Nana Roze iu lut edhe për vllain tem Çeskun për me i gjetë nji vend edhe atij se i pëlqente natyra dhe puna si mësues”. (marre nga kujtimet e Prenkë Jakovës)
Historia ekonomike e Japonisë
Periudha Mexhi (1868–1912)
Qeveria ndihmonte në sigurimin e kushteve ekonomike në të cilat biznesi mund të lulëzonte. Me pak fjalë, qeveria duhej të ishte udhërrëfyesi dhe biznesi prodhuesi. Qeveria ndërtoi fabrika dhe kantiere detare që u shitën sipërmarrësve me një fraksion të vlerës së tyre. Qeveria u shfaq si promotori kryesor i sipërmarrjes private, duke zbatuar një sërë politikash pro-biznesit.
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Fjalimi që mbajti drejtori i Shkollës, Jahja Domnori para prindërve dhe qytetarëve të Ulqinit ka mbetur në histori si dokument i hapjes së shkollës së parë shqipe mbas 70 viteve. “Ju që keni ruajtur gjuhën shqipe si dritën e syve, duhet punuar, tani këte punë e ban shkolla.” (marrë nga fjalimi ne ceremoninë e hapjes së shkollës). Këtë moment historik e ka paraqitur Z. Faik Luli, Mësues i Popullit dhe Doctor Honoris Causa në një kumtesë mbi zhvillimin e gjuhës shqipe në trevat e Ulqinit, duke specifikuar temen “Jahja Domnori pishtar i përhapjes se arsimit shqip në Ulqin”.
Historia ekonomike e Japonisë
Bankare
Qeveria dërgoi vëzhgues në Shtetet e Bashkuara dhe në fillim kopjoi sistemin e decentralizuar amerikan pa bankë qendrore. Akti i monedhës së re i Meiji 4 (1871) hoqi monedhat lokale dhe vendosi jenin si monedhën e re dhjetore. Ish hanët (feudet) u bënë prefektura dhe minierat e tyre u bënë banka private me qira. Fillimisht ata ruajtën të drejtën për të shtypur para. Për një kohë si qeveria qendrore ashtu edhe këto të ashtuquajtura banka "kombëtare" emetuan para. Ajo periudhë përfundoi kur banka qendrore - Banka e Japonisë - u themelua në 1882, sipas modelit belg. Që atëherë ajo ka qenë pjesërisht në pronësi private (stoqet e saj tregtohen në banak, pra numri i aksioneve). Bankës Kombëtare iu dha një monopol në kontrollin e ofertës monetare në 1884, dhe deri në vitin 1904 kartëmonedhat e emetuara më parë ishin të gjitha në pension. Banka filloi me standardin e argjendit, por miratoi standardin e arit në 1897. Standardi i arit u pezullua në 1917 dhe ra në 1931. Në vitin 1973 u miratuan kurse fleksibël të këmbimit.
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Ne  vitin 1943, shkon në Bari të Italisë, për një vizitë shëndetësore, sepse vuante nga veshkat dhe kur kthehet prej andej emërohet mësues në shkollën femërore “Don Ndre Mjeda” me drejtoreshë Ida Melgusha. Aty punon deri në çlirimin e vendit. Në kujtimet e veta shkruan: “aty pata një incident, me një të quajtunin Myslim Bejgora, e qe duke më vrarë, sepse kishte marrë vesh se unë i dërgoja rrogën në shtëpi, Zenepe Golemit, nepërmjet Refik Shpuzës, kur ajo kishte dalë në mal, partizane. Drejtoresha, Ida Melgusha, si i vetmi mashkull që isha, ma jepte mua rrogën e saj për t’ia dërguar familjes.” Vitet pas çlirimit deri me 1947 emërohet kryemësues në Allejbegi të Peshkopisë. Pa filluar mësimet në shkollë, duke parë se fshatarët donin një njeri të paanshëm në komision e caktuan me detyrë për ndarjen e tokave sipas kritereve që kishte Reforma Agrare. Pas një pune të lodhshme çdo gjë e realizoi me mirëkuptim, sepse toka ishte pika më e dobët për fshatarët. Pastaj me ndihmen e fshatarëve, ndërtuan një shkollë të re që të fillonin mësimet rregullisht. Më gjatë në këtë fshat ka qëndruar në shtëpinë e Kadri Demirit, të cilin e mobilizuan të shkonte në jug për trazirat në kufirin me Greqinë. Si pranoj ftesën e Z. Kadri për të banuar në familjen e tij, u detyrua të merrte në Shkodër gruan shtatzënë dhe vajzën pesë-vjeçare, sepse në këto rrethana, për të mos krijuar insinuate, duhej të ishte së bashku me familjen e tij në ate shtëpi, ku mungonte kryetari i familjes. Aty i lindi edhe djali. Doktori që asistoj në atë moment ia pagëzoj me emrin, Kujtim (për dijeni, kur Kujtimi u emërua drejtor në kantierin e parë të Fierzës, punësonte shumë të rinjë dibran të cilët ia rekomandonte Kadri Demiri si djem të zotët për punë dhe të gjithë e mendonin se inxhenieri ishte nga Dibra).
Po ate ditë gëzimi, te lidjes se djalit më 17 maj 1947, i erdhi një lajm i hidhur. Kishin arrestuar mikun e tij të vyer, Edip Tërshana. Një mësues i gjithë virtytshëm, atdhetar, idealist i Shqipërisë etnike, të cilin e pushkatuan më vonë pse deshi Shqipërinë me shumë se veten. Nuk e harroi kurrë këte figurë të ndritur, bile kujtonte edhe djalin e tij Nehatin, që kur shkonte për seminare në Peshkopi e ftonin në familje ku njëherë kishte ngrënë bukën të pjekur prej Nehatit 12 vjeçar. Në vitin 1948, seksioni i arsimit në Shkodër e dërgon të hapi shkollën e parë unike në Gur të Zi. Gjithmonë në fronte të vështira, por gjthmonë i gatshëm për t’i shërbyer arsimit, në çfarëdo rrethane që të ishte. Po në ate vit i nënshtrohet provimeve të kualifikimit, ku merr Dëshminë “Për Letra e Gjuhë shqipe” për të shërbyer si mësues i gjuhës shqipe në shkollat 7-8 vjeçare.
Historia ekonomike e Japonisë
Epoka Taishō (1912–1926)
Nga viti 1918-1921, midis luftave, ishte kulmi e fuqisë punëtore të organizuar. Një rënie e zgjatur ekonomike që pasoi solli shkurtime në punësimin në industrinë e rëndë. Në vitin 1928, GNP Japoneze arriti kulmin në 16,506 milion ¥. Në viteve 1930, normat e pagave nominale japoneze ishin një e dhjeta e atyre në SHBA, ndërsa niveli i çmimeve vlerësohet të ketë qenë rreth 44% ai i SHBA-së.
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Në vitin 1949, seksioni i arsimit e emëron në konviktin Oroshi, që ishte transferuar nga Dukagjini në shtëpinë e murgeshave në Shkodër, për të vendosur rregullin, sepse ishte në gjendje jashtzakonisht të shthurur. Kur e inspektoi Dhori Samsuri, që vinte nga Tirana, u shpreh: “si është e mundur të rregullohej konvikti për një kohë kaq të shkurtër”. Ndërsa Prof. Dr. Musa Kraja në vepren “Mësuesit për Kombin Shqiptar shkruan: “Jaho Domnori, mësues i heshtur e fisnik, ndjenjat e pastra prindërore i kishte shkrirë plotësisht edhe tek nxënësit e vet. Në konviktin e Oroshit, ai duke vlerësuar specifikën e atij institucioni arsimor, ishte bërë një mësues, edukator dhe prind i vërtetë. Ky pasion e këto ndjenja e shoqërojnë ate në të gjitha vitet e shërbimit”.
Historia ekonomike e Japonisë
Epoka Taishō (1912–1926)
Krahasimi i PBB-së (USD) midis vendeve të Azisë Lindore dhe SHBA-së në 1935:
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Pas vitit 1949 ka punuar vetem në shkolla 7-8 vjeçare. Në fillim në Ajasëm, ku duhej t’ingjitej kodrës e të zbriste në shkollë, por kurrë nuk ankohej. Në vitin 1950, Ministria e Arsimit e caktoi si mësues-metodist në kursin pedagogjik të Shkodrës ku propagandonte pjesëmarrjen e vajzave dhe të grave, pasi arsimi i atyre viteve kishte shumë nevojë për kuadro të reja në këte sektor dhe njëkohësisht kishte vlera për emancipimin e gruas në përgjithësi. Ishte i pari që regjistroi mbesat e veta, Hasije Kalaci, Sanije Cungu, Nexhmije Domnori dhe shumë vajza të tjera, për t’u bërë mësuese.
Historia ekonomike e Japonisë
Epoka Shōwa (1926–1989)
Në vitet 1930, ekonomia japoneze vuajti më pak nga Depresioni i Madh sesa shumica e vendeve të industrializuara, GDP e saj u zgjerua me një ritëm të shpejtë prej 5% në vit. Prodhimi dhe minierat përbënin më shumë se 30% të PBB-së, më shumë se dyfishi i vlerës për sektorin e bujqësisë.
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Vit pas viti kalonte në shkolla të ndryshme dhe shpesh jepte lëndë jasht profilit të tij, sipas nevojës që kishte seksioni i arsimit si: matematikë, gjeografi, histori, etj. Po ashtu ia ndërronin edhe pozicionet, herë mësues, herë nëndrejtor, herë inspektor, ku punoi në shkollat “Jordan Misja”, “10 korriku”, “Branko Kadia”, “Vasil Shanto”, por më gjatë deri në ditën që doli në pension e kaloi në shkollën “11 janari” si mësues gjuhe e gjeografie. Krahas punëve të shkollës kujdesej për konviktin “Tomë Kola” sepse nxënësit e këtij konvikti vazhdonin shkollën “11 janari”. Aty mbante llogaritë e shpenzimeve të çdo nxënësi, pasi kishin të drejtë të shpenzonin 500 lekë në vit. Mbante në rregull kuotat e Bashkimeve Profesionale të shkollës 11 janari, të “Shtëpisë së Fëmijës” dhe të “Shtëpisë Pionieri”. Ngarkohej nga drejtoria e shkollës me marrjen e librave për t’ua shpërndarë nxënësve në çdo fillim viti.
Historia ekonomike e Japonisë
Epoka Shōwa (1926–1989)
Duke filluar nga viti 1937 me konfiskimet e konsiderueshme tokash në Kinë dhe në një masë më të madhe pas vitit 1941. Ndër burimet natyrore që Japonia kapi dhe zhvilloi ishin: qymyri në Kinë, kallam sheqeri në Filipine, nafta nga Inditë Lindore Hollandeze dhe Birmania, dhe kallaji dhe boksiti nga Inditë Lindore Hollandeze dhe Malaja. Japonia bleu gjithashtu prodhimin e orizit të Tajlandës, Birmanisë dhe Cochinchina.
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Kur u krijuan librezat e arsimtarëve, ishte i vetmi person që ia besoi seksioni i arsimit, për të verifikuar vjetërsinë e mësuesve, sepse ishte i ndershëm, i drejtë dhe i pakomprometueshem. Kështu arriti të plotësonte 900 libreza në zyrat e seksionit të arsimit, ku punonte çdo pasdite mbas mësimit. Kur u hap Instituti 2-vjeçar i Shkodrës, ishte caktuar mësues–metodist, ku studentët dëgjonin mësime të hapura dhe ushtronin aty praktikën pedagogjike. Prof. Fatmir Agalliu, studiusi i gjuhës shqipe, e vlerësonte dhe të dy bashkë diskutonin për problemet e gjuhësisë. Kur u hap gjimnazi i mbrëmjes në Shkodër, jepte lënden e Gjeografisë.
Historia ekonomike e Japonisë
Epoka Shōwa (1926–1989)
Gjatë fazave të hershme të zgjerimit të Japonisë, ekonomia japoneze u zgjerua në mënyrë të konsiderueshme. Prodhimi i çelikut u rrit nga 6,442,000-ton në 8,838,000-ton gjatë të njëjtës periudhë kohore. Në vitin 1941 10,000 avionë në vit. Pjesa më e madhe e këtij zgjerimi ekonomik përfitoi " zaibatsu ", konglomeratet të mëdha industriale.
Jahja Domnori
Jeta arsimore
Nje ndihmese te madhe ka dhene per Shtepine e Femijes ne Shkoder. Kur i kërkonte ndihmë, drejtoresha Persa Grabova dhe më vonë Belkize Shazi, ai ishte aty. Një nxënësja e tij e këtij institucioni, Zhaneta Dilaveri, e përmendte ndihmen e tij prindërore: “sa herë që vinte zotni Jaho e rrethonim me dashuri, ai kishte fjalën e ëmbël që e zbuste shpirtin tonë të vrarë.” Për jetimët kishte experiencën e mikut të tij të ngushtë, Sheuqet Muka, drejtor i suksesshem i Shtëpisë së Fëmijës në Tiranë me 1934, ku në leterkëmbimin midis tyre kishte vetem shembuj të mirë, në drejtim të punës edukative me nxënës specifikë.
Historia ekonomike e Japonisë
Epoka Shōwa (1926–1989)
Gjatë rrjedhës së Luftës së Paqësorit, ekonomitë e Japonisë dhe territoret e saj të okupuara të gjitha vuajtën rëndë. Inflacioni ishte e rende; industria e rëndë japoneze nuk ishte në gjendje të përmbushte kërkesat tregtare të Japonisë (e cila më parë ishte mbështetur në tregtinë me vendet perëndimore për mallrat e tyre të prodhuara). Industritë lokale nuk ishin në gjendje të prodhonin në nivele mjaft të larta për të shmangur mungesat e mëdha. Tregtia detare u kufizua ashpër nga dëmtimi i flotës tregtare japoneze gjatë rrjedhës së luftës.
Jahja Domnori
Personaliteti
Ishte nën ndikimin e ideve të Rilindjes Kombëtare dhe të iluministëve Francez. Njihte 5 gjuhë të huaja, Frengjisht, Gjermanisht në Gjimnazin e Shkodrës 1922-1928, italishten në Shkollen e Plotësimit për oficer dhe gjuhët orientale, në Mejtep dhe në shkollën "Daryl-Irfan" (Dera e Dijes). Nuk ishte implikuar në formacione politike, por ka shërbyer me devocion për arsimin në të gjitha regjimet. Ishte Atdhetar, kundërshtar i pushtonjesve agresor të tokës dhe të trurit njerëzor. Kishte  tolerancë fetare, miqtë e tij, shumica i përkisnin religjionit kristian, sepse aktiviteti i tij shtrihej Shkodër, Vlorë, Durres dhe Dibër.
Historia ekonomike e Japonisë
Epoka Shōwa (1926–1989)
Në fund të luftës, ajo që mbeti nga Perandoria Japoneze u shkatërrua nga mungesat, inflacioni dhe zhvlerësimi i monedhës.
Jahja Domnori
Personaliteti
Studionte në origjinal Kantin, Laplasin, Shopenhaurin, Russoin, Bualonë, Montenjin dhe Danten ku ka lënë mjaft përkthime nga Kanti dhe Shopenhauri. Më shumë ishte thelluar tek Gëte, i cili në fund të jetës kishte pranuar filozofinë e profetit Islam, religjionit të cilit i përkiste edhe Jahjaj. Në këte mënyrë gjente lidhje të filozofëve gjerman e francez me filozofët e orientit, lidhur me orientimin shkencor te dukurive natyrore e shoqërore. Nga dijetarët shqiptarë vinte ne krye Sami Frashërin fjalorin shumëgjuhësh të të cilit nuk e hoqi kurrë nga dora, ndërsa fotografia e Hoxhë Tahsinit me mbishkrimin: “Zoti është krijuesi i gjithçkaje, por çdo gjë është shkruar në pllaken e gdhendur të natyres” e mbante në dhomën e tij dhe gjithmonë përmendte ate si shembull për studimet e tij shkencore, që i jepte mundësinë fesë islame të evoluonte.
Historia ekonomike e Japonisë
Pas Luftës së Dytë Botërore
Lufta fshiu shumë nga fitimet që Japonia kishte bërë që nga viti 1868. Rreth 40% e impianteve industriale dhe infrastrukturës së vendit u shkatërruan dhe prodhimi u kthye në nivelet e rreth pesëmbëdhjetë vjet më parë. Fabrikat e reja u pajisën me makinat më të mira moderne, duke i dhënë Japonisë një avantazh fillestar konkurrues ndaj shteteve fituese, të cilat tani kishin fabrika më të vjetra. Ndërsa filloi periudha e dytë e zhvillimit ekonomik të Japonisë, miliona ish-ushtarë iu bashkuan një force pune të disiplinuar dhe shumë të arsimuar për të rindërtuar Japoninë.
Jahja Domnori
Personaliteti
Asnjeherë nuk jepte supremacinë e njerës kulturë ndaj tjetërs, por i harmonizonte këto kultura në anën më njerëzore, duke mbledhur prej tyre nektarin, për të transmetuar esencen e këtij morali njerëzor të pasur ndër shekuj, të kujtdo qofshin: të latinit, të arabit, të izraelitit, a të aziatikut të largët për t’ju thënë brezave se të moralshmen e respekton dhe e nderon i gjithë njerëzimi. Kështu admironte, pa pasur asnjë kompleks fetar a filozofik, vepren e Fishtës, të Koliqit, Ali Asllanit, Branko Merxhanit, Mitrush Kutelit. Shumë poezi të tyre i dinte përmendsh. Ndërsa koleksionin e revistës “Përpjekja Shqiptare” të Branko Merxhanit e ruante me të madhe. Kryeartikulli i kësaj reviste “Pse nuk jam marksist” parashikonte se si ideologjia e re e injektuar nga Rusia do të helmojë mendjet e njerëzve. Kur kjo u bë ideologji sunduese në Shqipëri, e mbulonte këte mospërputhje me punë të ndërshme pa kundërshtuar bartësit e kësaj ideologjie. Kështu mundi të mbijetonte, dhe të mbante familjen vetem me një rrogë. Kurrë nuk kritikonte, as nxënësit, as fëmijët e vet në presencë të të tjerëve, por i merrte në veçanti dhe i këshillonte.
Një detaj të tillë e ceku vajza e tij Pertefe (Domnori) Leka, në konferencen e mbajtur me rastin e 100-vjetorit të lindjes së Jahja Domnorit, pas vdekjes, në mars te 2005, në Shkodër me temen “Im Atë, Prind e Koleg”. Ndër të tjera ajo veçoj diçka interesante, rreth një shqetësimi që pati i jati për një veprim të saj të komanduar nga shkolla. Ishte viti 1959, kur Hrushovi vizitoi Shkodrën i shoqëruar nga udheheqësit e larte të shtetit, Enver Hoxha dhe Mehmet Shehu. Shkolla Pedagogjike “Shejnaze Juka” ishte caktuar në hyrje të qytetit, ndërsa pritja e madhe bëhej në Parrucë. Papritur vjen një urdhër që të caktohen 4 vajza të shkollës për t’ju dalur përpara, sapo të shihej eskorta, për t’jua dhuruar tufat me lule, që i sollën në momentin e fundit. Mua më takoj t’i jepja lulet Hrushovit dhe t’i uroja udhëheqësit të lartë rus në gjuhën e tij mirëseardhjen. Veprimi qe i shpejtë dhe mbas kësaj nuk na lejuan që ta vazhdonim rrugën mbas delegacionit, por devijuam në rrugën tjetër paralele në Perash, ku edhe unë kisha shtëpinë. Në krye të Urës Boriçej. E shoh baben që po më priste, i tretur në fytyrë dhe nuk po e kuptoja se çfarë i kishte ndodhur. Si më mori në veçanti, më tha: “E kupton veprimin e sotëm”. Përsëri nuk isha në gjendje se për çfarë bëhej fjalë sepse nuk kisha pasur asnjë rast të më këshillonte në veçanti. Pa më treguar se për çfarë bëhej fjalë, më tha: “Kur Shqipëria ishte e pushtuar nga Italia, në Shkodër do të vinte për vizitë Konti Çiano. Disa përkrahës të regjimit, caktuan nënën tënde t’i dilte, e veshur me kostum kombëtar për ta pritur me tufë lulesh udhëheqësin fashist, që na kishte pushtuar vendin, këte nuk e pranova. Ndërsa tashti përsëritet historia dhe të ngarkojnë ty t’i dhurosh lule një udheheqësi rus që të ka pushtuar trurin”. Si i thashë se çdo gjë, ishte e improvizuar në momentin e fundit dhe jo një ditë përpara që ta bisedoja me ju, u bind për sinqeritetin tim. Për mua gjithçka ishte e papritur, sepse pa mbërritur unë në shtëpi im Atë e kishte marrë vesh, “vajza jote i ka dhenë lule Hrushovit”. Unë nuk e kisha kuptuar asnjëherë tim Atë edhe pse isha 17 vjeç që ai nuk e kishte pranuar ideologjinë sunduese sepse nuk kishte pasur kurrë konflikte me drejtuesit e indokrinuar, punonte shumë dhe e ngarkonin jashtë orarit të punës, sidomos në lidhje me administrimin e parave në shkollë. Por kjo këshillë mbeti sekret edhe me njerëzit e familjes. Ndërsa unë si studente e zhytur në ate ideologji, që ate ditë fillova të mendoj ndryshe, sigurisht, pa u shfaqur, vetëm me veten time.
Historia ekonomike e Japonisë
Pas Luftës së Dytë Botërore
Pas dorëzimit të japonezëve më 15 gusht 1945, forcat aleate, kryesisht amerikane, filluan të mbërrinin me shpejtësi në Japoni. Një veprim ishte një ligji për sindikatat për të lejuar për herë të parë punëtorët të organizoheshin, greveshin dhe negocionin kolektivisht, i cili u miratua nga Dieta e Japonisë në 22 dhjetor 1945. . Ai u krijua nga një komision i madh këshillues ligjor i kryesuar nga studiuesi juridik Suehiro Izutaro. Komisioni ishte mjaft i madh, i përbërë nga "tre burokratë të Ministrisë së Mirëqenies dhe dy studiues, një komitet drejtues prej 30 anëtarësh (duke përfshirë shoqëruesin komunist Kyuichi Tokuda ) dhe një anëtarësi të përgjithshme prej më shumë se 130 anëtarësh që përfaqësojnë universitete, korporata, parti politike, burokracia, punonjësit socialë dhe puna”. Ndihma e SHBA arriti në rreth 1.9 miliardë dollarë gjatë pushtimit, ose rreth 15% e importeve të vendit dhe 4% e GNP-së në atë periudhë. Rreth 59% e kësaj ndihme ishte në formën e ushqimit, 15% në materiale industriale dhe 12% në pajisje transporti. Megjithatë, ndihma e granteve të SHBA-së u zvogëlua shpejt në mesin e viteve 1950. Prokurimet ushtarake amerikane nga Japonia arritën kulmin në një nivel të barabartë me 7% të PBB-së së Japonisë në 1953 dhe ranë nën 1% pas vitit 1960. Një sërë masash të sponsorizuara nga Shtetet e Bashkuara gjatë pushtimit, si reforma e tokës, kontribuan në ecurinë e mëvonshme të ekonomisë duke rritur konkurrencën. Në veçanti, spastrimi i pasluftës i udhëheqësve industrialë lejoi që talentet e reja të rriteshin në menaxhimin e industrive të rindërtuara të vendit. Së fundi, ekonomia përfitoi nga tregtia e jashtme sepse ishte në gjendje të zgjeronte eksportet me shpejtësi të mjaftueshme për të paguar importet e pajisjeve dhe teknologjisë pa rënë në borxhe, siç kishin bërë një numër vendesh në zhvillim në vitet 1980.
Jahja Domnori
Personaliteti
Kur ai jepte këshilla me vlera edukative-shoqërore, i përsëriste shumë herë duke i dhënë rëndësi jo si mendësi e vetja, por nga urtësia botërore. P.sh. Latini ka thënë –mendja e shëndoshë në trup të shëndoshë dhe shumë nga urtësia shqiptare duke thënë: “Të parët tanë na kanë lënë thesare të vyera”. Ndërsa shprehjen nga urtësia franceze “ruaj shëndetin,nderin dhe pasurinë” e kishte shumë për zemër. Si duket, kjo thënie e ka drejtuar edhe në jetë. Ai ushqehej me orar dhe hante pak, bënte pushim ditor, ngrihesh shumë heret dhe para se të shkonte në shkollë e fillonte punën në kopësht, për t’i ardhë në ndihmë familjes (deri sa ja morën edhe ate edhe shtëpinë, arsyeja plani). Nuk mburresh kurrë, gjithë jeta e tij ishte karakterizuar nga modestia, qëndrimi korrekt ndaj detyrës, shoqërisë dhe familjes. Vdekja i erdhi natyrshëm,në moshën e pleqërisë përsëriste fjalët: “duhet të iki atëhere kur vdekja do të më bahet ma e ambël se jeta”. I rrethuar me dashuri nga familja dhe farefisi la këtë mesazh: “Fëmijët e mij, tanë jetën teme jam mundue me ba mirë, kam hjekë zi me e realizue, por kur e kam plotësue, kam përfitue kënaqësinë ma të madhe, prandaj bani gjithmonë mirë.”
Historia ekonomike e Japonisë
"Dhurata nga qielli"
Kjo dhurata ishte revolucionit demokratik pa gjak nga lart, të nisur nga forcat amerikane që i dhanë fund një lufte të dobët shoqërore. Nga shumë aspekte të revolucionit nga lart, reformat që zgjeronin të drejtën e votës për gratë, forcimin e sindikalizimit dhe liberalizimin e ekonomisë ishin disa nga ndryshimet më të qëndrueshme që qëndrojnë deri më sot.
Jahja Domnori
Personaliteti
Pas vdekjes, me rastin e 100-vjetorit të lindjes u organizue në Shkodër një konferencë nga “Shoqata e Mësuesve dhe Pedagogëve Shqiptarë”, “Fondacioni Martin e Mirash Ivanaj” dhe familja e Jahja Domnorit, me temat: “Jahja Domnori, mësuesi që përhapi dritën e arësimit në trojet shqiptare” nga Prof.Islam Dizdari “Personaliteti shoqëror dhe pedagogjik i Z.Jaho Domnori”nga Prof.Musa Kraja “Im Atë prind e koleg” e bija Pertefe (Domnori) Leka. E plotësuan personalitetin e mësuesit të nderuar me kujtimet e tyre Prof. Mahir Hoti, rektor i Universitetit të Shkodrës. Nga z. Adnan Muka u lexuan kujtimet e tij me zotni Jahon. Ne fund u lexua përshëndetja e znj. Drita Ivanaj në emër të “Fondacionit Ivanaj”. Nxënësja e tij znj. Margarita Ciperiani Hasi dërgoj shkrimin “Mirënjohje mësuesit tim Jaho Domnori” e cila ne mbyllje shkruante: “Vite më vonë, ku unë zgjodha profesionin e mësuesisë, shembulli i mësues Jahos më ka shërbyer si udhërrëfyes. Motivohesha nga dashuria që ai kishte për nxënësit dhe serioziteti në dhënien e mësimit. Prandaj, me gjithë shpirt i them faleminderit mësuesi im. Të kam kujtuar dhe të kujtoj gjithmonë me respekt e mirënjohje të thellë”.
Dëshmi letrare
Dëshmi letrare libër me autor Ali Aliu, red. Eqrem Basha. Botuar në Prishtinë në vitin 2008 nga Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës. Libri ka 232 faqe.
Historia ekonomike e Japonisë
Rindërtimi
Vitet e hershme të pasluftës iu kushtuan rindërtimit të kapaciteteve të humbura industriale: investime të mëdha u bënë në energjinë elektrike, qymyrin, çelikun dhe kimikatet. Nga mesi i viteve 1950, prodhimi përputhej me nivelet e paraluftës. E çliruar nga kërkesat e qeverisë së dominuar nga ushtria, ekonomia jo vetëm rikuperoi vrullin e humbur, por edhe tejkaloi ritmet e rritjes së periudhave të mëparshme. Ndërmjet viteve 1953 dhe 1965, PBB-ja u zgjerua me më shumë se 9% në vit, prodhimi dhe miniera me 13%, ndërtimi me 11% dhe infrastruktura me 12%. Në vitin 1965, këta sektorë punësonin më shumë se 41% të fuqisë punëtore, ndërsa vetëm 26% mbetën në bujqësi. Sistemi arsimor i mirëpritur i Japonisë i pasluftës kontribuoi fuqishëm në procesin e modernizimit. Shkalla më e lartë e shkrim-leximit në botë dhe standardet e larta të arsimit ishin arsyet kryesore për suksesin e Japonisë në arritjen e një ekonomie të përparuar teknologjikisht. Shkollat japoneze inkurajuan gjithashtu disiplinën, një përfitim tjetër në formimin e një force pune efektive.
Kriza e naftës
Japonia u përball me një sfidë të rëndë ekonomike në mesin e viteve 1970. Kriza e naftës e vitit 1973 tronditi një ekonomi që ishte bërë e varur nga nafta e importuar. Japonia përjetoi rënien e parë të prodhimit industrial të pasluftës, së bashku me inflacionin e rëndë të çmimeve. Ruajtja e rritjes industriale përballë kostove të larta të energjisë kërkon ndryshime në strukturën industriale.
Megjithatë, ndryshimet strukturore ekonomike nuk ishin në gjendje të kontrollonin ngadalësimin e rritjes ekonomike pasi ekonomia u maturua në fund të viteve 1970 dhe 1980, duke arritur normat vjetore të rritjes vetëm në 4-6%. Gjithesesi, kjo tregon sa i forte ishte ekonomia japoneze, sepse pervec, japonise bota ishte ne nje krize ekonomik. Këto norma ishin të jashtëzakonshme në një botë me naftë të shtrenjtë dhe në një komb me burime të pakta natyrore. Norma mesatare e rritjes së Japonisë prej 5% në fund të viteve 1980, për shembull, ishte shumë më e lartë se norma e rritjes prej 3.8% e Shteteve të Bashkuara.. Ai u zgjerua pa inflacionin dyshifror që goditi vendet e tjera industriale (dhe që kishte shqetësuar vetë Japoninë pas krizës së parë të naftës në 1973). Japonia përjetoi një rritje më të ngadaltë në mesin e viteve 1980, por bumi i saj ekonomik i mbështetur nga kërkesa në fund të viteve 1980 ringjalli shumë industri të trazuara.
Faktorët e rritjes
Faktorët kompleksë ekonomikë dhe institucionalë ndikuan në rritjen e Japonisë pas luftës. Periudha Tokugawa (1600-1867) la trashëgim një sektor jetik tregtar në qendrat urbane në zhvillim, një elitë relativisht të arsimuar, një burokraci të sofistikuar qeveritare, bujqësi produktive, një komb ngushtë të bashkuar me shumë të zhvilluar sistemet financiare dhe të marketingut, dhe një infrastrukturë kombëtare të rrugëve. Ndërtimi i industrisë gjatë periudhës Meiji deri në pikën ku Japonia mund të konkurronte për fuqinë botërore ishte një prelud i rëndësishëm për rritjen e pasluftës nga viti 1955 deri në 1973 dhe siguroi një grup pune me përvojë.
E dyta, dhe më e rëndësishme, ishte niveli dhe cilësia e investimeve që vazhduan gjatë viteve 1980. Investimet në pajisjet kapitale, të cilat mesatarisht përbënin më shumë se 11% të GNP-së gjatë periudhës së paraluftës, u rritën në rreth 20% të GNP-së gjatë viteve 1950 dhe në më shumë se 30% në fund të viteve 1960 dhe 1970. Gjatë bumit ekonomik të fundit të viteve 1980, norma ende lëvizte rreth 20%. Bizneset japoneze importuan teknologjitë më të fundit për të zhvilluar bazën industriale. Në vitet 1970 dhe 1980, Japonia përmirësoi bazën e saj industriale përmes licencimit nga SHBA, blerjeve të patentave dhe imitimit dhe përmirësimit të shpikjeve të huaja. Në vitet 1980, industria e rriti kërkimin dhe zhvillimin e saj, dhe shumë firma u bënë të famshme për risitë dhe kreativitetin e tyre.
Fuqia punëtore shumë e aftë dhe e arsimuar, normat e jashtëzakonshme të kursimeve dhe nivelet shoqëruese të investimeve, produktiviteti ose kultura e punes, dhe rritja e ulët e fuqisë punëtore të Japonisë ishin faktorët kryesorë në shkallën e lartë të rritjes së produktivitetit. KKursimet ishin nje gje qe shume shtetet aziatike lindore praktikonin. Rritja e lartë e produktivitetit luajti një rol kyç në rritjen ekonomike të pasluftës.
Ndryshimi i strukturës profesionale
Në fund të vitit 1955, rreth 40% e fuqisë punëtore ende punonte në bujqësi, por kjo shifër kishte rënë në 17% deri në vitin 1970 dhe në 7.2% deri në vitin 1990 dhe nën 5% në shekullin e 21-të pasi Japonia importonte gjithnjë e më shumë ushqimin e saj. dhe fermat e vogla familjare u zhdukën. Sot e kesaj dites, ka shume pak fermer te vogel japoneze.
Rritja ekonomike e Japonisë në vitet 1960 dhe 1970 u bazua në zgjerimin e shpejtë të prodhimit të rëndë në fusha të tilla si automobilat (si toyota dhe subaru), çeliku, ndërtimi i anijeve, kimikatet. Sektori dytësor (prodhimi, ndërtimi dhe miniera) u zgjerua në 35.6% të fuqisë punëtore deri në vitin 1970. Nga fundi i viteve 1970, megjithatë, ekonomia japoneze filloi të largohej nga prodhimi i rëndë drejt një baze më të orientuar drejt shërbimeve (sektori terciar). Gjatë viteve 1980, vendet e punës në shitje me shumicë, pakicë, financa, sigurime, pasuri të paluajtshme, transport, komunikim dhe qeveri u rritën me shpejtësi, ndërsa punësimi në sektorin dytësor mbeti i qëndrueshëm. Sektori terciar u rrit nga 47% e fuqisë punëtore në 1970 në 59.2% në 1990. Sot, Japonia mbetet nje ekonomi i sherbimit.
1980
Gjatë gjithë viteve 1970, Japonia kishte produktin e tretë më të madh kombëtar bruto në botë ( GNP ) - vetëm pas Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik - dhe u rendit e para në mesin e kombeve të mëdha industriale në vitin 1990 në GNP për frymë në 23,801 USD, duke u rritur ndjeshëm nga 9,068 USD në 1980. . Pas një rënieje të lehtë ekonomike në mesin e viteve 1980, ekonomia e Japonisë filloi një periudhë zgjerimi në 1986 që vazhdoi derisa ajo përsëri hyri në një periudhë recesioni në 1992. Rritja ekonomike mesatarisht 5% midis 1987 dhe 1989 ringjalli industritë, të tilla si çeliku dhe ndërtimi, të cilat kishin qenë relativisht të fjetura në mesin e viteve 1980, dhe sollën paga dhe punësim rekord. Megjithatë, në vitin 1992, rritja reale e GNP-së së Japonisë u ngadalësua në 1.7%. Edhe industri të tilla si automobilat dhe elektronika që kishin përjetuar rritje fenomenale në vitet 1980, hynë në një periudhë recesioni në 1992. Tregu i brendshëm për automobilat japonezë u tkurr në të njëjtën kohë që pjesa e Japonisë në tregun e Shteteve të Bashkuara ra. Një nga faktorët kyç për këtë recesion ishte tkurrja e tregut të brendshëm për automobilat japonezë. Pas një periudhe të rritjes së shpejtë, tregu i brendshëm nuk mund të vazhdonte të rritet në të njëjtën shkallë. Një faktor tjetër ishte rritja e konkurrencës ndërkombëtare në tregun e Shteteve të Bashkuara, i cili ishte një treg kyç për ekspertet japoneze. Konkurrentët evropianë dhe koreanë filluan të fitonin pjesë tregu me automjete që ishin më konkurruese në çmim dhe cilësi. Kjo solli një ulje të pjesëmarrjes së tregut të automjeteve japoneze në Shtetet e Bashkuara.
Kërkesa e jashtme dhe e brendshme për elektronikë japoneze gjithashtu ra, dhe Japonia dukej se po humbiste lidershipin e saj në tregun botëror të gjysmëpërçuesve në Shtetet e Bashkuara, Korenë dhe Tajvanin.
Ndryshe nga bumet ekonomike të viteve 1960 dhe 1970, kur rritja e eksporteve luajti rolin kryesor në zgjerimin ekonomik, kërkesa e brendshme e shtyu ekonominë japoneze në fund të viteve 1980. Ekonomia eksoportonte shume, por edhe kerkonin shume. Popullsia ishte akoma ne rritje dhe pjesa me e madhe e tyre ishin te rinj. Ky zhvillim përfshinte një ristrukturim themelor ekonomik, duke kaluar nga varësia nga eksportet tek mbështetja në kërkesën e brendshme. Bumi që filloi në vitin 1986 u krijua nga vendimet e kompanive për të rritur shpenzimet private të impianteve dhe pajisjeve dhe të konsumatorëve për të shkuar në një zbavitje blerjeje. Importet e Japonisë u rritën me një ritëm më të shpejtë se eksportet. Kjo ishte edhe sponzorizuar nga sheti japoneze. Rritja në industritë e teknologjisë së lartë në vitet 1980 rezultoi nga rritja e kërkesës së brendshme për produkte të teknologjisë së lartë; kujdes më i mirë mjekësor dhe më shumë mirëqenie; objektet e zgjeruara të kohës së lirë.
Gjatë viteve 1980, ekonomia japoneze e zhvendosi theksin e saj nga aktivitetet parësore dhe dytësore (veçanërisht bujqësia, prodhimi dhe miniera) në përpunim, me telekomunikacionin dhe kompjuterët duke u bërë gjithnjë e më jetike. Rritja e një ekonomie të bazuar në informacion u drejtua nga kërkime të mëdha në teknologji shumë të sofistikuara. Shitja dhe përdorimi i informacionit u bënë shumë të dobishme për ekonominë. Tokio u bë një qendër e madhe financiare, shtëpia e disa prej bankave të mëdha botërore, firmave financiare, kompanive të sigurimit dhe bursës më të madhe në botë, Tokio Securities/Stock Exchange. Edhe këtu, megjithatë, recesioni bëri të vetën. Në vitin 1992, mesatarja e aksioneve Nikkei 225 e filloi vitin me 23,000 pikë, por ra në 14,000 pikë në mes të gushtit, përpara se të ulej në 17,000 deri në fund të vitit. Japonia ishte nje vende qe shume njerez nga Kina, Vietnami, Filipinet, etj. shkonin per te studjuar si mund te zhvillohet nje vende.