cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
201 fabula
201 fabula me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1995 nga "Toena". Libri ka 329 faqe me ilustrime.
Buda
Ditet e fundit dhe Parinirvana
Mahaparinirvana sutta tregon vitin e fundit të Buddhit si një kohë luftërash. Fillon me vendimin e Ajatashatruit për të luftuar Lidhjen Vajjika, duke e dërguar një ministër të kërkojë këshillë nga Buddhi. Buda përgjigjet duke thënë se Vajjikas mund të pritet të përparojnë sa kohë që bëjnë shtatë gjëra dhe pastaj i aplikon këto shtatë parime në Sangha budiste, treguar se ai është i shqetësuar për mirëqenien e saj të ardhshme.
Buddhi thotë se Sangha do të përparojë sa kohë që "të mbajë mbledhje të rregullta dhe të shpeshta, të takohen në harmoni, të mos ndryshojnë rregullat e trajnimit, të nderojnë superiorët e tyre që janë ordenarë përpara tyre, të mos bien pre e dëshirave tokësore, të qëndrojnë të përkushtuar ndaj banoreve të pyjeve dhe të ruajnë vetëdijen e tyre personale". Pastaj ai jep listat e mëtejshme të virtyteve të rëndësishme që duhet të mbajë Sangha.
Tekstet e hershme tregojnë se dy nxënësit më të rëndësishëm të Buddhit, Sariputta dhe Moggallana, vdiqën pak para vdekjes së tij. Mahaparinirvana tregon se Buddhi përjetoi sëmundje gjatë muajve të fundit të jetës së tij, por fillimisht u shërua.
Më pas ai hyri në meditimin e tij të fundit dhe vdiq, duke arritur atë që njihet si parinirvana (nirvana e fundit, mbarimi i ringjalljes dhe vuajtjes që arrin pas vdekjes së trupit). Mahaparinirvana raporton se në meditimin e tij të fundit ai hyri në katër dhjana rradhazi, pastaj në katër arritje të pakuptueshme dhe në fund në qëndrimin meditativ të njohur si nirodha-samāpatti, para se të kthehej në katër dhjana të katërt në momentin e vdekjes.
Preidkimet dhe mësimet
Një numër mësimet dhe praktikat vlerësohen si themelore për Budizmin, duke përfshirë: samyojana (zinxhirë, lidhje ose kufizime), që janë sankharas ("formacione"), kleshas (gjendje të pandershme mendore), duke përfshirë tre helmime, dhe āsavas ("rrjedhje, mizë"), që vazhdojnë saṃsāra, ciklin e përsëritur të bërjes; gjashtë bazat e ndjenjës dhe pesë agregatet, që përshkruajnë procesin nga kontakti i ndjenjës në ndërgjegjësi që çon në këtë skllavërim në saṃsāra; origjina e varësisë, që përshkruan këtë proces dhe kthimin e tij në detaje; dhe Mesatarja, me Katër Vërtetët dhe Njëzet Pesë udhëtimin e Shenjtë, që përcakton si mund të kthehet ky skllavërim. Tekstit Theravada Pali dhe Sutra e Shkolles Mahasamghika Śālistamba ndajnë këto mësime dhe praktika themelore. Bhikkhu Analayo konkludon se Majjhima Nikaya e Theravada dhe Madhyama Agama e Sarvastivada përmbajnë kryesisht doktrinat kryesore të njëjta.[270] Poashtu, Richard Salomon ka shkruar se doktrinat e gjetura në Manuskriptet Gandharane janë "të konsistenta me Budizmin jashtë Mahayana, i cili vazhdon sot në shkollën Theravada e Sri Lankës dhe Azisë Juglindore, por që në kohët e lashta ishte përfaqësuar nga tetëmbëdhjetë shkolla të ndara."
Samsara
Të gjitha qeniet kanë lidhje të thella me samyojanat (lidhje, varreza ose prangat), që përbëhen nga sankharat (formacionet), kleshas (gjendje jofavorable mendore), duke përfshirë tre toksinat, dhe asavas (influx, canker), që perpetuojnë saṃsārën, ciklin e rilindjes dhe lindjes së re. Saṃsāra është një cikël i pafund, pa fillim të zbulueshëm, në të cilin qeniet udhëtojnë dhe shqyejnë, të ndaluar nga injoranca dhe të lidhura nga dëshira. Qëllimi i fundit nuk duhet të jetë lirimi nga ky cikël.
Dukkha
Saṃsāra është karakterizuar nga dukkha, zakonisht e konsideruar si "vuajtje". Dukkha është më saktësi një ndjesi e pafuqishme ose një pasiguri. Është ndjesia e pafuqishmërisë dhe pasigurisë që vjen me një jetë e udhëhequr nga përgjigjet automatike dhe egoizmi i habituar, dhe pasiguritë e pritjes për lumturi të qëndrueshme nga gjërat e pamundura, të paqëndrueshme dhe kështu jo të besueshme. Qëllimi i lartë dhe i adhurueshëm duhet të jetë çlirimi nga ky cikël.
Karma
Samsara ndikohet nga karma, që është një ligj natyror jo-personal, siç njëfarëfarë fara prodhon lloje të caktuara bimësh dhe frytash. Karma nuk është shkaku i vetëm i kushteve të një personi, pasi Buda renditi shkaqe të ndryshme fizike dhe mjedisore së bashku me karmën. Ndryshe nga mendimet jainiste dhe brahmane, në mendimin e Budit, karma është kryesisht qëllim mental (ndryshe nga veprimi kryesisht fizik ose veprimet rituale). Buda raportohet të ketë thënë "Me karmën unë do të thotë qëllim". Shpjegimi i Budit për karma është se "të gjitha mendimet, fjalët dhe veprat i marrin vlerën morale, pozitive ose negative, nga qëllimi që i përcjell ato."
Gjashtë bazat e ndjenjave dhe pesë grumbujt
Ata përshkruajnë se si kontakti i ndjenjave çon në lidhje dhe dukkha. Gjashtë bazat e ndjenjave janë syri dhe pamja, veshi dhe tingulli, hunda dhe aroma, gjuha dhe shija, trupi dhe prekja, dhe mendja dhe mendimet. Së bashku ata krijojnë të dhënat nga të cilat krijohet botë apo realiteti ynë, "të gjitha". Ky proces ndodh përmes pesë grumbujve, "grupet" ose "kombet" pesë grupesh të proceseve fizike dhe mendore, të cilat përfshijnë formën (ose imazhin material, ndikimin), ndjenjat (ose ndjesitë, të marrura nga forma), perceptimet, aktivitetin mendor ose formacionet, dhe ndërgjegjen.
Mësimi i Mesëm
Mësimi i Mesëm përfshin katër së vërtetave të Nobiles dhe Njëzetfishtën e Nobiles. Së vërteta e parë është së vërteta e vuajtjes, që thekson se jeta është e lidhur me vuajtje dhe mospërmbushje. Së vërteta e dytë është së vërteta e arsyes, që përfshin shkakun e vuajtjes, i cili është dëshira dhe prirjet tona të pandërprera. Së vërteta e tretë është së vërteta e ndalimit, që thotë se vuajtja mund të ndalet duke ndaluar dëshirat dhe prirjet tona të pandërprera. Së vërteta e katërtë është së vërteta e rrugës, e cila paraqet ëmbëlsinë e mesme, rrugën që çon drejt çlirimit nga dukkha.
Anatta (Anatman)
Anatta, ose "pa-vetë," është një nga mësimet themelore të Budizmit. Buddha e pa analizën e tij mbi origjinën e varur nga kushtet si një "Mes të Rrugës" midis "eternizmit" (sassatavada, ideja se një esencë ekziston përjetësisht) dhe "anihilizmit" (ucchedavada, ideja se ne shkojmë plotësisht jashtë ekzistencës në vdekje). Në këtë pikëpamje, personat janë vetëm një seri kauzale elementësh psiko-fizikë të përkohshëm, që janë anatta, pa një vetë të pavarur ose të përhershëm. Buddha mbajti mend se të gjitha gjërat në botën e përvojës sonë janë të përkohshme dhe që nuk ka asnjë pjesë të pandryshueshme për një person. Sipas Richard Gombrich, qëndrimi i Buddha-s është thjesht se "çdo gjë është proces". Argumentet e Buddha-s kundër një vetie të pandryshueshme bazohen në skemën e pesë skandhaveve, siç mund të shihet në Anattalakkhaṇa Sutta në Pali (dhe paralelet e tij në gandhari dhe kinezisht). Në tekstet e hershme Buddha mëson se të gjitha pesë grupet, përfshirë ndërgjegjen (viññana, e cila nga brahmanët mbahet për të qenë e përjetëshme), dalin si rezultat i origjinës së varur nga kushtet. Pasi që të gjitha ato janë të përkohshme, nuk mund të konsiderohen ndonjëra nga proceset psiko-fizike si një vetie të pandryshueshme.Edhe proceset mendore si ndërgjegja dhe vullneti (cetana) shihen si të origjinuara varësisht dhe të përkohshme dhe kështu nuk kualifikohen si një vetie (atman).
Buddha pa besimin në një veti si rezultat i kapjes sonë dhe identifikimit me fenomene të ndryshueshme të ndryshme, si dhe nga mungesa e diturisë rreth se si gjërat janë në të vërtetë. Për më tepër, Buddha mbajti mend se përjetojmë vuajtje sepse mbajmë mendime të gabuara për veten.Siç shpjegon Rupert Gethin, për Buddha-n, një person është
... një rrjedhë komplekse fenomene fizike dhe mendore, por përjashtoje këto fenomene dhe shikoni pas tyre dhe nuk gjeni një vetë të pandryshueshme të që mund ta quaj veten time. Ndjenja ime e vetes është logjikisht dhe emocionalisht vetëm një etiketë që vendos mbi këto fenomene fizike dhe mendore si rezultat i lidhjeve të tyre.
Si pasojë e kësaj pikëpamjeje (quajtur anatman), mësimi i Buddha-s ishte i kundërt me të gjitha teoritë e shpirtit të kohës së tij, duke përfshirë teorinë jainiste të "jiva" (monada e jetës) dhe teoritë brahmanike të atman (Pali: atta) dhe purusha. Të gjitha këto teori mbajnë mend se ka një esencë të përjetëshme dhe të pandryshueshme në një person, e cila është e ndarë nga të gjitha përvojat e ndryshme, dhe që transfiguron nga jeta në jetë. Përkundër qëndrimit kundër-esencialist të Buddha-s, ende ka një kuptim të vazhdimësisë përmes rinisjes, por është rinisja e një procesi (karma), jo një esencë si atman-i.
Samjaksambuda
Samyaksambuddha është një Buddha i plotësisht të zgjuar dhe të përmbushur që zbulon Dhammën (mësimet e vërteta) dhe e mëson atë për të gjithë. Ai është përherë i gjallë në botë dhe shfaqet për të udhëhequr dhe udhëzuar të tjerët drejt zgjuarsisë dhe lirisë së plotë. Samyaksambuddha është shumë i rrallë dhe shihet si manifestimi më i lartë i zgjuarsisë.
Pratjekabuda
Pratyekabuddha është një Buddha që arrin zgjuarsi dhe liri në mënyrë të pavarur, pa u bazuar në mësimet e një Buddha të mëparshëm. Ata gjejnë zgjuarsi vetë duke analizuar dhe kuptuar ligjet e natyrës dhe kaushalesitë e saj. Pratyekabuddha është i mbyllur dhe nuk predikon mësimet e tyre për të tjerët.
Sravakabuda
Sravakabuddha, ose arhat, është një person që arrin zgjuarsi duke ndjekur mësimet e një Buddha të mëparshëm, siç është Shakyamuni Buddha. Ata janë të treguarit dhe të udhëhequrit e Dhammës dhe Sanghës (komuniteti monastik) dhe janë në gjendje të zbulojnë dhe të përjetojnë lirinë nga cikli i pafund i lindjeve dhe vdekjeve.
Hinduizëm
Megjithatë, mësimet e Budës mohojnë autoritetin e Vedave dhe konceptet e Brahman-Atman. Si rezultat, Budizmi zakonisht konsiderohet si një shkollë nāstika, në kundërshtim me gjashtë shkollat ortodokse të Hinduizmit.
Islami
Përkthyesi klasik sunnit Taberiu raporton se idhujt budistë u sollën nga Afganistani në Bagdad në shekullin e nëntë. Këto idhujt ishin shitur në tempuj budistë pranë një xhamie në Bukharë, por ai nuk diskuton më tej rolin e Budës. Sipas veprave mbi budizmin të Al-Birunit (973–1050 e.s.), pikëpamjet në lidhje me identitetin e saktë të Budës ishin të ndryshme. Për këtë arsye, disa e shihnin atë si inkarnatë hyjnore, të tjerët si apostull të engjëjve ose si një Ifrit dhe të tjerët si një apostull të Zotit i dërguar për racën humane.
Në shekullin e 12-të, al-Shahrastani krahasoi madje Budën me Khidr, e përshkroi si një njeri ideal. Ibn Nadim, i cili ishte i njohur gjithashtu me mësimet manikeiste, shënjon Budën si një profet, që mësoi një besim për të "dëbuar Satanën", edhe pse nuk e përmend atë qartësisht.
Feja të tjera
Feja Bahai e konsideron Budën si një nga Shfaqjet e Zotit.
Disa taoistë-budistë të hershëm kinezë mendonin se Buda ishte një reinkarnim i Laozit.
Në sektin gnostik të Manikeizmit të lashtë, Buda është i listuar midis profetëve që predikuan fjalën e Zotit para Maniut.
ARN
Acidi ribonukleik (ARN) është një molekulë polimerike thelbësore në role të shumta biologjike si kodimi, dekodimi, rregullimi dhe montimi i ARN-së.parapamje|200px|[[Molekula strukturale e ARN(Acidi Ribonukleik). Shenjat me të kaltër janë azoti, kurse ato me të kuqe janë oksigjeni.]]
Në qelizë ekzistojnë disa lloje të ARN-ës, të cilat dallohen në mes tyre për nga ndërtimi dhe funksioni. Gjenden në bërthamë të qelizës në sasi të vogël e më tepër në citoplazmë. ARN-ja është e ndërtuar prej dy bazave purine: adeninës dhe guaninës, dy bazave pirimidine: citozinës dhe uracilit, prej pentozës- ribozës dhe acidit fosforik. Uracili dhe riboza janë njësi specifike strukturore të ARN-ës, të cilat nuk gjenden në ADN. Molekula e ARN-ës është e përbërë vetëm prej një vargu nukleotidesh.
Llojet e ARN-ës
Në qelizë gjenden tri lloje të ARN-ës. Molekula e secilit lloj përbëhet vetëm prej një vargu polinukleotidik.
Ndërtimi dhe llojet e ARN. Te disa viruse bimore dhe shtazore p.sh. te virusii që shkakton poliomelitin, te virusi i SID-ës, te virusi i Rausit i cili shkakton kancerin etj, materiali trashëgues është ARN, kështu që gjenet e tyre janë segmente të ARN.
ARN është produkt parësor i gjeneve, d.m.th. i ADN dhe ka strukturë të ngjashme me ADN, mirëpo për dallim ARN është molekulë lineare njëzingjirore shumë më e vogël se molekula e ADN. Në vend të dezoksiribozës ka sheqerin-ribozë si dhe në vend të timinës (T) ka bazën uracilë (U). ARN është përbërës i kromozomeve i të gjithë organizmave të gjallë, ndërsa në përqindje më të madhe gjendet në bërthamëz dhe në ribozome. ARNi-informativ perben 5% te ARN ARNt-transportus perben 10% te ARN ARNr-ribozomal perben 85% te ARN
Roli biologjik Molekula e ARN-ës është e ndërtuar vetëm prej një vargu polinukleotidik. Ka peshë molekulare më të vogël se ADN-ja. Gjendet më tepër në citoplazmë. Roli i saj biologjik është te marre pjesë direkt në procesin e sintezës së proteinave. Biosinteza e proteinave kryhet në ribosome. Pra, ribosomet janë “fabrika” të qelizave në të cilat krijohen proteinat.reallyyyyy
Karjan (Lunxhëri)
Karjani është një fshat në komunën Lunxhër në rrethin e Gjirokastrës të Shqipërisë.
Canobbio
është një komunë në kantonin Ticino të Zvicrës.
Kodi i mallërave 2300
Kodi i mallërave 2300 është pjesa e numrave çelës nga 2301 të kodit të mallërave në Kosovë. Tabela e më poshtme është e shkallës së parë d.m.th çelsat më të gjatë se kater shifra nuk janë përfshirë.
Katllanova
Demografia
Katlanova në vitin 1994 kishte 767 banorë dhe në vitin 2002 kishte 769 banorë me këtë përbërje etnike:
Biomimika
Biomimetika ose Biomimika është studimi i modeleve, sistemeve, proceseve dhe elementëve të natyrës duke i imituar ose frymëzuar nga ato për të zgjidhur probleme njerëzore. Termi biomimikë dhe biomimetikë vjen nga fjala Greke bios, që do të thotë jetë, dhe mimesis, që do të thotë të imitosh. Sinonime të tjera të termit përfshijnë bionika (bionics), bio-frymëzimi (bio-inspiration) dhe biognoza (biognosis).
Ki, ki, ki
Ki, ki, ki fabula me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1995 nga "Toena". Libri ka 32 faqe.
Biomimika
Historia
Njerëzit kane studiuar gjithmonë natyrën për të frymëzuar zgjidhje për problemet e tyre. Një nga shembujt më të hershëm të biomimikës ishte studimi i zogjve për të mundësuar fluturimin tek njerëzit. Edhe pse nuk mundi të krijojë një "makinë fluturuese" funksionale, Leonardo da Vinci (1452-1519) ishte një vëzhgues i vëmendshëm i anatomisë dhe fluturimit të zogjve. Edhe vëllezërit ëright - të cilët arritën më në fund të krijonin aeroplanin e parë më 1903 - u frymëzuan nga vëzhgimi i pëllumbave.
Otto Schmitt, një shpikës dhe akademik Amerikan, krijoi termin biomimetikë për të përshkruar transferimin e ideve nga biologjia në teknologji. termi biomimikë u popullarizua nga shkencëtarja dhe autorja Janine Benyus në librin e saj të publikuar më 1997 - Biomimicry: Innovation inspired by Nature. ajo e përshkruan biomimikën si një shkencë e re që studion sistemet natyrore dhe frymëzohet ose imiton dizajnin e tyre për te zgjidhur probleme teknologjike.
Shembuj
Shembujt e mëposhtëm janë disa shembuj biomimike të zgjedhur që kanë lidhje të drejtë-për-drejtë me arkitekturën, dizajnin, inxhinierinë e ndërtimin.
Kërkues të ndryshëm studiuan aftësinë e termiteve për të ruajtur virtualisht temperaturë dhe lagështi konstante në foletë e tyre në Afrikë edhe pse temperatura e jashtme varionte nga 1.5 °C to 40 °C. Kërkuesit fillimisht skanuan një fole termitesh dhe krijuan një imazh 3Dimensional të strukturës së folesë. Më pas ato vunë re detaje të cilat mund të influenconin dizajnin e ndërtesave të njerëzve. Qëndra Eastgate - një qiellgërvishtës në Harare, Zimbabëe - i frymëzuar nga përfundimet e studimit arrin të rrijë e freskët pa ajër të kondicionuar dhe përdor vetëm 10 % të sasisë së energjisë të një ndërtese të ngjashme me të.
Janine Benyus në librat e saj i referohet shpesh rrjetës së disa merimangave e cila është më e fortë se Kevlar-i - materiali që përdoret në jelekët antiplumb. Ky material - në qoftë se do të prodhohej sintetikisht dhe optimizohej - mund të përdorej në kabllot e urave të varura, parashuta, ligamente artificiale në mjekësi e plot përdorime të tjera.
Biomimika po përdoret gjithashtu për të përmirësuar teknika të ndryshme inxhinierike në ndërtim. Nje nga këto është ri-derivimi i Ligjit të Murray - i cili në përdorimin konvencional caktonte diametrin optimal në enët e gjakut ndërkohë që sot po përdoret për zbulimin e diametrit me te madh të krijueshëm me më pak material për tubacione elektrike dhe hidraulike.
Një tjetër përdorim inxhinierik i biomimetikës po ndodh në fushën e inxhinierisë strukturore. Para pak kohësh, kërkues nga Instituti Federal Zviceran i Teknologjisë (EPFL) kanë përfshirë karakteristika biomimetike në një ure me "integritet nga tensionit" (Tensegrity http://en.wikipedia.org/wiki/Tensegrity). Ura mund të bëjë diagnoza të vazhdueshme të gjendjes së saj si dhe të vetë-riparohet duke përdorur një algoritëm i cili mëson nga përdorimi i vazhdueshëm i urës.
Lepurush vjedhacaku e Qen qimekuqi
Lepurush vjedhacaku e Qen qimekuqi përrallëza me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1995 nga "Toena". Libri ka 31 faqe me ilustrime.
's-Gravenzande
's-Gravenzande është një qytezë në Westland, provinca Hollanda e Jugut në Holandë me sipërfaqe km² dhe popullsi  banorë.
Novaggio
është një komunë në kantonin Ticino të Zvicrës.
Marko Jakshiq
Marko Jakšić aktivstë serbë, serbë nga Serbia.
Marko Jakšić është I ashtuquajturi Nënkryetar i Kuvendit të Bashkësisë së Komunave të Krahinës Autonome të Kosovës (2009) dhe nga Lëvizja Vetvendosje është akuzuar për veprimtari ilegale në Kosovë. Lëvizja thirret në bazë të nenit 198 dhe 199 të KPPK-së.
Përndryshe Marko është i njohur ndër kolegët e tij për ofendime raciste
Mak, mak!
Mak, mak! fabula me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1996 nga "Rozafa". Libri ka 85 faqe.
Kodi i mallërave 2400
Kodi i mallërave 2400 është pjesa e numrave çelës nga 2401 të kodit të mallërave në Kosovë. Tabela e më poshtme është e shkallës së parë d.m.th çelsat më të gjatë se kater shifra nuk janë përfshirë.
Ardit Hila
Ardit Hila (lindur më 6 Janar 1993 në Elbasan) është një futbollist shqiptar i cili luan me klubin shqiptar Elbasani në Kategorinë Superiore si mesfushor.
Srdan Nikoliq
Srdan Nikolić aktivstë serbë, serbë nga Serbia.
Srdan Nikolić është I ashtuquajturi Nënkryetar i Kuvendit të Bashkësisë së Komunave të Krahinës Autonome të Kosovës (2009) dhe nga Lëvizja Vetvendosje është akuzuar për veprimtari ilegale në Kosovë. Lëvizja thirret në bazë të nenit 198 dhe 199 të KPPK-së.
Historia e Sofjes
parapamje|Stema e Sofjes Historia e Sofjes, kryeqytetit bullgar dhe qytetit më të madh, përfshin mijëra vjet që nga Antikiteti deri në kohët moderne, gjatë së cilës qyteti ka qenë një qendër tregtare, industriale, kulturore dhe ekonomik në rajonin e saj dhe Ballkan.
Antikiteti
Sofje ishte fillimisht një vendbanim Trak i quajtur Serdika ( / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ s <span title="/ɜːr/: 'ur' in 'fur'">ɜːr d <span title="/ɪ/: 'i' in 'kit'">ɪ k <span title="/ə/: 'a' in 'about'">e / ) ose Sardika ( / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ s <span title="/ɑːr/: 'ar' in 'far'">ɑːr d <span title="/ɪ/: 'i' in 'kit'">ɪ k <span title="/ə/: 'a' in 'about'">e  / ), ndoshta këtë emrë e mori nga fisi trak i serdëve që banonin aty. Për një periudhë të shkurtër gjatë shekullit të 4 p.e.sonë, qyteti ishte i pushtuar nga Filipi II i Macedonisë dhe djali i tij Aleksandri i Madh.
Mesjeta
Sofja fillimisht u bë pjesë e Perandorisë së Parë e bullgare, gjatë mbretërimit të Khan Kruma në 809. Më pas, ajo u njohë nga bullgarët me emrin Sredets dhe u bë një kala e rëndësishme dhe qendër administrative.
Këllëz
Këllza është një fshat në komunën Lunxhër në rrethin e Gjirokastrës të Shqipërisë.
Ham, ham!
Ham, ham! fabula me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1994 nga "Toena". Libri ka 31 faqe me ilustrime.
Boban Saviç
Boban Savić aktivstë serbë, serbë nga Serbia.
Boban Savić është I ashtuquajturi Sekretar i Kuvendit të Bashkësisë së Komunave të Krahinës Autonome të Kosovës (2009) dhe nga Lëvizja Vetvendosje është akuzuar për veprimtari ilegale në Kosovë. Lëvizja thirret në bazë të nenit 198 dhe 199 të KPPK-së.
Mjau, mjau
Mjau, mjau fabula me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1994 nga "Rozafa". Libri ka 32 faqe.
Gary Cooper
Gary Cooper, lindur si Frank James Cooper më 7 maj 1901 në Helena, Montana, ShBA; vdiq më 13 maj 1961 në Beverly Hills, Kaliforni. Cooper ka qenë një aktor amerikan, ai luajti në mbi 100 filma, ndër të tjerë në High Noon, filmi më i njohuri i tij.
Kantoni Gravelines
Kantoni Gravelines (frëngjisht: Canton de Gravelines) është një kanton në departamentin Nord, rajonin Nord-Pas-de-Calais në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Gravelines. Ka sipërfaqe 77km2 dhe popullsi 24185 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Gravelines aktualisht përbëhet nga 5 komuna.
Tori piktori
Tori piktori poemë humoristike për fëmijë me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1994 nga "Rozafa". Libri ka 24 faqe me ilustrime.
Kantoni Flers-Sud
Kantoni Flers-Sud (frëngjisht: Canton de Flers-Sud) është një kanton në departamentin Orne, rajonin Basse-Normandie në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Flers. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 13868 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Flers-Sud aktualisht përbëhet nga 8 komuna.
Mingul
Minguli është një fshat në komunën Lunxhër në rrethin e Gjirokastrës të Shqipërisë.
Aranno
është një komunë në kantonin Ticino të Zvicrës.
Miglieglia
është një komunë në kantonin Ticino të Zvicrës.
Mos u nxeh !
Mos u nxeh ! lojë me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1997 nga "Rozafa". 1 fletë e palosur me ilustrime.
Leteci
Demografia
Në vitin 1994 Leteci kishte 8 banorë ndërsa në vitin 2002 kishte 6 banorë me kombësi maqedonas. Fshati është në fazën e shuarjes.
Tosi me fustan
Tosi me fustan poemë humoristike me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1996 nga "Rozafa". Libri ka 19 faqe me ilustrime.
Kjubit
Në informatikën kuantike kjubiti është njësia bazë e informacionit. Fjala është një shkurtim i bitit kuantik (quantum bit). Në ndryshim nga biti klasik në informatikë i cili merr vetëm vlerat një ose zëro kubiti mund të marrë gjithashtu edhe vlera që janë një kombinim linear i vlerave një ose zëro. E thënë ndryshe gjendja e kubitit mund të jetë një superpozim i vleravë një ose zëro. Pra, siç shikohet kjubiti është fondamentalisht i ndryshëm nga biti në teorinë klasike të informacionit.
Avdullah Bajra
Avdullah Bajra Lindi më 07. 05. 1965 në Velegllavë të Epërme të Dardanës. Ka studiuar për xehetari dhe metalurgji në Mitrovicë në vitet 1986 - 1991 dhe i ka kryer studimet master për inxhinierinë teknologjike.
Nga periudhën 1991 - 1994 ishte profesor në shkollën e mesme “Ismail Qemaili” në Dardanë, kurse nga viti 1994 pronar i ndërmarrjes tregtare “ShqiKos”. Prej vitit 2005 është pronar i fabrikës së ujit ”KIKA”.
Avni Klinaku
Për nga aktivitetet politike e kaluara e Avniut është e bujshme. Ai ka qenë organizatës ilegale Fronti nacional çlirimtar gjatë periudhës 1982-1984. I burgosur politik në vitet 1984-1989. Gjatë viteve 1993-1997 Avniu ka qenë kryetar i LKÇK-së, ndërsa përsëri burgoset dhe vuan burg nga viti 1997 gjer më 2001. Nga viti 2007 deri 2015 Avni Klinaku ka qenë Kryetar i Partise Lëvizja për Bashkim.
Nokova
Nokova është një fshat në komunën Lunxhër në rrethin e Gjirokastrës të Shqipërisë. Shquhet per Kishën e Shën Gjergjit, të ndërtuar në 1772.
Kalendari 2009
<font color="#0000FF" face="Tahoma"> <b> Kalendari i vitit 2009</b>
Stobi
parapamje|Harta e sitit Stobi (Στόβοι, Maqedonas: Стоби, Stobi) një qytet i lashtë i Paeonisë, më vonë u pushtua nga m aqedonësit dhe gjatë pushtimit të Romës u kthye në kryeqendrën e provincës Maqedonia Salutaris (tani është pjesë e Gradskosë në Republikën e Maqedonisë). Ajo është e vendosur në rrugën kryesore që të çon nga Danubi drejt Detit Egje dhe është konsideruar si një nga sitet arkeologjike më të famshme të Republikës së Maqedonisë. Stobi u ndërtua ku lumi Erigón (sot. Cërna) u bashkua me lumin Axiós  (sot Vardari), duke e bërë atë një qendër të rëndësishme strategjike për tregti dhe luftim.
Capriasca
është një komunë në kantonin Ticino të Zvicrës.
Në kopshtin zoologjik
Në kopshtin zoologjik poemë homoristike me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1996 nga "Rozafa". Libri ka 23 faqe me ilustrime.
Ministria e Drejtësisë e Shqipërisë
Ministria e Drejtësisë është një ministri e Republikës së Shqipërisë.
Ministrja aktuale e Drejtësisë është Etilda Gjonaj.
Ministria e Drejtësisë ishte një nga ministritë e para të krijuara pas Pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912.
Nga viti 1968 deri më 1989, ministria u mbyll. Ajo u rihap si pjesë e një sërë reformash gjatë rënies së komunizmit në Shqipëri.
Kllezna
parapamje|djathtas|Vendndodhja e Klleznës, me të kuqe, në [[Komuna e Ulqinit|Komunën e Ulqinit. Me ngjyrë të verdhë është Ana Malit.]] parapamje|djathtas|Ura e Klleznës, monumenti më i njohur i Klleznës. Kllezna është fshat i cili i takon Komunës së Ulqinit. Ajo shtrihet në luginën e Klleznës, prej fshatit Pelink e kufizohet me liqenin e Shasit. Ajo në veri-jug të Anës së Malit shtrihet në mes maleve Mozhur - Zhgep dhe Malit të Brisë nga Ulqini. Me Anë të Malit kufizohet me Malin e Shasit, Malin e Kërpnetit dhe Malin e Pavarës. Përbëhet prej dy tërësive: Kllezna e Sipërme (Kllezna naltë) dhe Kllezna e Poshtme (Kllezna poshtë), të cilat ndahen në mënyrë natyrore me sheun e Megjureçit.
Ky fshat në dokumentet arkivore dhe në histori ka tre emra: Kalezina, Kelezena dhe Kllezna. Po ashtu të moçmit pohojnë se dikur moti ky vendbanim i vogël, është quajtur Bria, e nga kjo ndërsa sot e kësaj dite përdoren toponimet: Mali i Brisë, Fusha e Brisë, Liqeni i Brisë, Mulliri i Brisë dhe Kroni i Brisë. Një ndër monumentet më të njohura në Kllezën është Urën e Klleznës, e cila është dëshmi e një lashtësie shekullore. E ndërtuar në vitin 1696 nga një mjeshtër dibran, varri i të cilit ende gjendet në një arë afër xhamisë së Klleznës, kjo urë ka qenë e vetmja që ka lidhë Ulqinin me Klleznën, por edhe me Anën e Malit dhe me Krajën.
Kllezna është e banuar me shqiptarë autoktonë mysliman dhe katolikë. Në Klleznën e Sipërme gjendet xhamia, ndërsa në Klleznën e Poshtme kisha. Por, edhe Kllezna, sikur të gjithë fshatrat e tjerë të banuar me shqiptarë në Mal të Zi, lëngon nga një plagë e dhimbshme – emigrimi. Sot në Kllezën kanë mbetur rreth 80 familje. Shumë familje nga Kllezna janë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, në shtete e Evropës, ndërsa shumë të tjera kanë dalë e jetojnë në Ulqin.
Demografia
parapamje|Tabelë në drejtim të Klleznës së Poshtme parapamje|Tabelë në Kllezën të Sipërme Sipas regjistrimit të popullsisë në Mal të Zi në vititn 2011, Kllezna kishte 291 banorë. Prej këtyre 165 në Klleznën e Sipërme dhe 126 në Klleznën e Poshtme.
Bubi, beci dhe kaleci
Bubi, beci dhe kaleci fabula me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1997 nga "Extra". Libri ka 127 faqe.
Kafshët flasin
Kafshët flasin fabula të zgjedhura për moshat shkollore, me autor Ferit Lamaj. Botuar në Tiranë në vitin 1997 nga "Rozafa". Libri ka 143 faqe.
Ogjanca
Ogjancë, (Огњанци/Ognjanci) ёshtё fshat nё komunën e Petrovecit, Maqedoni.
Ponte Capriasca
është një komunë në kantonin Ticino të Zvicrës.
Kantoni Hondschoote
Kantoni Hondschoote (frëngjisht: Canton d'Hondschoote) është një kanton në departamentin Nord, rajonin Nord-Pas-de-Calais në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Hondschoote. Ka sipërfaqe 129km2 dhe popullsi 14105 banorë.
Kantoni Le Merlerault
Kantoni Le Merlerault (frëngjisht: Canton du Merlerault) është një kanton në departamentin Orne, rajonin Normandie në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Le Merlerault. Ka sipërfaqe 154.15km2 dhe popullsi 4033 banorë.
Kantoni Hondschoote
Përbërja aktuale
Kantoni Hondschoote aktualisht përbëhet nga 8 komuna.
Kantoni Le Merlerault
Përbërja aktuale
Kantoni Le Merlerault aktualisht përbëhet nga 12 komuna.
Zeqir Alizoti
Zeqir Alizoti lindi në qytetin e Vlorës në vitin 1950. Ai kreu në Tiranë, pa ndërprerje studimet për piktor e skulptor në liceun artistik “Jordan Misja” dhe në Akademinë e Arteve. Ai ka marrë pjesë në mjaft ekspozita të përbashkëta lokale e kombëtare në qytetin e Vlorës dhe në Tiranë. Ka çelur, gjithashtu, shumë ekspozita vetjake brenda dhe jashtë vendit, si në Itali, Greqi, Rumani, Francë. Zeqir Alizoti ka realizuar vepra me karakter monumental, me frymë lirike dhe me karakter epiko-historik, shumica e te cilave janë vendosur në parqet e bukura të qytetit të Vlorës dhe në Llogara. Fillimisht artisti punoi në Ndërmarrjen Artistike të qytetit të Vlorës, ku dha një kontribut me vlerë duke modeluar qindra objekte artizanale të qeramikës artistike, në vazhdim të traditës shumëvjeçare të rajonit Aulonë, Orikum, Amantia si dhe për pasqyrimin në to të motiveve të origjinës së tij, nga treva e Çamërisë. Pas viteve nëntëdhjetë skulptori i sprovuar dhe me iniciativë të çmueshme, punoi si krijues i lirë duke krijuar vepra artistike në shumë gjini, me një frymë lirike duke lëvruar jo vetëm qeramikën, por dhe me teknikën e bakrit, drurit dhe bronzit. Prej disa vitesh ka hapur në qytetin e Vlorës një sallon arti, të vlerësuar në shkallë kombëtare.
Provincat dhe territoret e Kanadasë
Provincat dhe territoret e Kanadasë janë ndarje administrative nënkombëtare brenda zonave gjeografike të Kanadasë nën juridiksionin e kushtetutës kanadeze. Në konfederatën kanadeze të vitit 1867, tre provinca të Amerikës së Veriut Britanike - New Brunswick, Nova Scotia dhe Provinca e Kanadasë (e cila pas Konfederatës u nda në Ontario dhe Quebec) - u bashkuan për të formuar një federatë, duke u bërë një vend plotësisht i pavarur gjatë shekullit të ardhshëm. Gjatë historisë së saj, kufijtë ndërkombëtarë të Kanadasë kanë ndryshuar disa herë dhe vendi është rritur nga katër provincat origjinale në dhjetë provincat dhe tre territoret aktuale. Së bashku, provincat dhe territoret përbëjnë vendin e dytë më të madh në botë për nga sipërfaqja.
Në teorinë moderne kushtetuese kanadeze, provincat konsiderohen të jenë bashkë-sovrane brenda zonave të caktuara bazuar në ndarjet e përgjegjësisë midis qeverisë provinciale dhe federale brenda Aktit të Kushtetutës, 1867, dhe secila krahinë ka kështu përfaqësuesin e saj të Kurorës kanadeze. nënguvernatori. Territoret nuk janë sovrane, por përkundrazi autoritetet dhe përgjegjësitë e tyre janë transferuar drejtpërdrejt nga niveli federal, dhe si rezultat, kanë një komisioner që përfaqëson qeverinë federale.
Arbërore Kelmendi
Arbërore Kelmendi lindi në Prishtinë. Ka përfunduar shkollimin e mesëm ne gjimnazin "Xhevdet Doda" ne Prishtinë, ndërsa gjatë viteve 1998-2003 ka vijuar studimet e rregullta në Departamentin e Matematikës (F.SH.M.N) në Universitetin e Prishtinës. Ka punuar në Departamentin e Informimit Publik në UNMIK. Gjithashtu ka punuar në Qendrën Amerikane për Këshillim të Studentëve, në kurset e matematikës dhe gjuhës angleze dhe në administrimin e testeve TOEFL, SAT dhe GRE.
Është aktiviste e Lëvizjes Vetëvendosje.
Ministria e Transportit dhe Infrastrukturës e Shqipërisë
Ministria e Transportit dhe Infrastrukturës ishtë një ministri e Republikës së Shqipërisë.
Qestorati
Qestorati është një fshat në komunën Lunxhër në rrethin e Gjirokastrës të Shqipërisë.
Histori
Qestorati ishte një nga pikat ku ndaloi poeti anglez, Lord Bajroni, i cili, kur ishte 21 vjeç, ndenji gjatë 17-19 tetorit 1809 në Erind e Qestorat, përgjatë udhëtimit që frymëzoi poemën e famshme Shtegtimi i Çajld Haroldit, botuar 3 vjet më vonë, në 1812.
Procedura Gram-Shmit
Procedura e ortogonalizmit Gram-Shmit është një metodë nga algjebra lineare që aplikohet për të marrë një bashkësi vektorësh bazë ortogonalë nga nje bashkësi vektoresh linearisht te pavarur ne nje hapesire vektoriale. Metoda është një proces iterativ. Le te supozojme se kemi nje bashkesi vektoresh te cilet janë linearisht te pavarur (nuk mund te shprehen si kombinim linear njëri nga tjetri). Procedura Gram- Shmit kete bashkësi vektoresh e transformon ne nje bashkësi vektorësh linearisht të pavarur dhe ortogonal njëri me tjetrin me fjalë tjera në bazë ortogonale.
Proçeduara Gram–Shmit
Le te percaktojme nje operator projektimi te dhene nga ku <u, v> japin produktin e brendshem te vektoreve u dhe v. Ky operator projekton vektorin v ortogonalisht mbi vektor u.
Procesi Gram–Shmit aplikohet si me poshte:
right|frame|Dy hapat e para te procedures Gram–Schmidt. Sekuenca u1, …, uk eshte bashkesia e vektoreve ortogonale. Gjithashtu vektoret e normalizuar e1, …, ek formojne nje bashkesi ortonormale.
Blitzkrieg
parapamje|250x250px|[[Tanku|Tanke dhe këmbësoria e mekanizuar e Divizionit të 24-të të Panzerit që përparojnë nëpër Ukrainë, qershor 1942, duke karakterizuar forcat e kombinuara të armëve me lëvizje të shpejtë të blitzkrieg klasik.]] Blitzkrieg (gjermanisht: nga Blitz 'rrufe' + Krieg 'luftë') është një fjalë e përdorur për të përshkruar një sulm të kombinuar befasues me armë duke përdorur një përqendrim të shpejtë, dërrmues të forcës që mund të përbëhet nga formacione këmbësorie të blinduara dhe të motorizuara ose të mekanizuara, së bashku me artilerinë, ajrin. sulmi dhe mbështetja e afërt ajrore, që ka për qëllim të depërtojë linjat e mbrojtjes së kundërshtarit, pastaj të dislokojë mbrojtësit, të çekuilibrojë armikun duke e bërë të vështirë përgjigjen ndaj frontit që ndryshon vazhdimisht dhe t'i mposhtë ata në një Vernichtungsschlacht vendimtare: një betejë asgjësimi.
Gjatë periudhës ndërluftore, teknologjitë e avionëve dhe tankeve u maturuan dhe u kombinuan me aplikimin sistematik të taktikës tradicionale gjermane të Bewegungskrieg (luftë e manovrimit), depërtimet e thella dhe anashkalimin e pikave të forta të armikut për të rrethuar dhe shkatërruar forcat armike në një Kesselschlacht (beteja e kazanit/ beteja e rrethimit). Gjatë pushtimit të Polonisë, gazetarët perëndimorë miratuan termin blitzkrieg për të përshkruar këtë formë të luftës së blinduar. Termi ishte shfaqur në vitin 1935, në një revistë ushtarake gjermane Deutsche Wehr (Mbrojtja Gjermane), në lidhje me luftën e shpejtë ose të rrufeshme. Operacionet manovruese gjermane ishin të suksesshme në fushatat e viteve 1939-1941 dhe deri në vitin 1940 termi blitzkrieg u përdor gjerësisht në mediat perëndimore. Operacionet Blitzkrieg u kapitalizuan në depërtime të befasishme (p.sh., depërtimi në rajonin pyjor Ardennes), mosgatishmëria e përgjithshme e armikut dhe paaftësia e tyre për të përputhur me ritmin e sulmit gjerman. Gjatë Betejës së Francës, francezët bënë përpjekje për të reformuar linjat mbrojtëse përgjatë lumenjve, por u zhgënjyen kur forcat gjermane arritën të parat dhe vazhduan.
Pavarësisht se ishte e zakonshme në gazetarinë gjermane dhe angleze gjatë Luftës së Dytë Botërore, fjala Blitzkrieg nuk u përdor kurrë nga Wehrmacht si term zyrtar ushtarak, përveç propagandës. Sipas David Reynolds, "Vetë Hitleri e quajti termin Blitzkrieg "Një fjalë krejtësisht idiote" (ein ganz blödsinniges Wort)". Disa oficerë të lartë, duke përfshirë Kurt Student, Franz Halder dhe Johann Adolf von Kielmansegg, madje kundërshtuan idenë se ishte një koncept ushtarak. Kielmansegg pohoi se ajo që shumë e konsideronin si blitzkrieg nuk ishte asgjë më shumë se "zgjidhje ad hoc që thjesht dolën nga situata mbizotëruese". Studenti e përshkroi atë si ide që "dolën natyrshëm nga rrethanat ekzistuese" si një përgjigje ndaj sfidave operacionale. Wehrmacht kurrë nuk e miratoi zyrtarisht atë si koncept apo doktrinë.
Në vitin 2005, historiani Karl-Heinz Frieser përmblodhi blitzkrieg si rezultat i komandantëve gjermanë duke përdorur teknologjinë më të fundit në mënyrën më të favorshme sipas parimeve tradicionale ushtarake dhe duke përdorur "njësitë e duhura në vendin e duhur në kohën e duhur". Historianët modernë tani e kuptojnë blitzkrieg-un si kombinim i parimeve, metodave dhe doktrinave tradicionale ushtarake gjermane të shekullit të 19-të me teknologjinë ushtarake të periudhës së ndërmjetme. Historianët modernë e përdorin termin rastësisht si një përshkrim të përgjithshëm për stilin e luftës manovruese të praktikuar nga Gjermania gjatë pjesës së hershme të Luftës së Dytë Botërore, dhe jo si një shpjegim. Sipas Frieser, në kontekstin e të menduarit të Heinz Guderian mbi formacionet e lëvizshme të armëve të kombinuara, blitzkrieg mund të përdoret si sinonim për luftën manovruese moderne në nivel operacional.
Në vitin 2021, hulumtimi zbuloi se strategjia Blitzkrieg mund të jetë një strategji ushtarake efektive në luftën moderne duke pasur parasysh përzierjen e duhur të terrenit, aftësive luftarake të armikut, nivelit të epërsisë ajrore dhe aftësive taktike bërthamore.
Doktrina
Parimet themelore të kësaj doktrine dhe llojet e operacioneve ushtarake janë zhvilluar gjatë shekullit XX disa kombe dhe ushtria kombëtare janë marrë në vitet e ardhshme të Luftës së Parë Botërore. Ushtria Gjermanisht, Wehrmacht faqe shkëlqeu në zbatimin e këtyre koncepteve të përfshirë armë moderne dhe automjeteve në atë kohë si një nga metodat themelore të dizajnuara për të rritur efikasitetin dhe lufton për të lëvizur linjë betejë të thellë në territorin e armikut.
Praktika
Zbatimi i parë praktik i doktrinës dhe koncepteve blickrigut u kryer nga Wehrmacht në fillim të teatrit të operacioneve Luftës së Dytë Botërore. Strategjia ishte veçanërisht e efektshme në qoftë se Pushtimi [ [ Beteja e Francës | French ] ], [ [ Invasion Hollandë | Dutch ] ] dhe në fillim të [ [ Operacioni Barbarossa | pushtimin e Bashkimit Sovjetik ] ]. Operacioni i suksesshëm ushtarak mbështetur shumë në manovrat depërtimit çuditërisht të shpejtë, papërgatitjen të përgjithshme të armiqve dhe paaftësinë e tyre për të reaguar mjaft shpejt dhe i përgjithësuar koherente ushtarake sulmuese [ [ Gjermania naziste | Gjermania naziste ] ]. Fakti se[ [ 1940 ] ] ushtria gjermane mundi forcat numerikisht superiore e relativisht të shpejtë dhe teknikisht[ [ Francë | French ] ] ka çuar shumë analistë të përfunduar kohën ushtarak i nxituar dhe i gabuar se Wehrmacht do të kishte përdorur një kompleks të ri të sistemit armë përbërë nga lloje të reja të armëve shpikur më parë nga gjermanët.
Ticiani
Artist inovator dhe poliedrik, së bashku me Giorgione-n qe mjeshtri i ngjyrës tonale, Ticjano Veçeljo qe një nga piktorët e paktë titullarë të një biznesi të mirëfilltë, sipërmarrës i zhdërvjellët i punishtes përveç prodhimtarisë së tij personale , drejtpërdrejt në kontakt me të fuqishmit e kohës, porositësit e tij të mëdhenjë. Rinovimi i pikturës për të cilën qe autor u bazua, në mënyrë alternative te Mikelanxhelo Buonarroti me «primatin e vizatimit», mbi përdorimin individual të ngjyrave.
Ticiani përdori forcën ekspresive të ngjyrës lëndore dhe pastaj, duke hyrë në maturinë e plotë, e braktisi hapësirën e balancuar, karakterin solar dhe gjallërues të ngjyrave të Rilindjes, duke përvetësuar dinamizmin që i përkiste Manierizmit dhe duke luajtur lirshëm në variacionet kromatike ku ngjyra përvijohej "më butësisht, më e ndjeshme ndaj efekteve të dritës".
Jeta
parapamje|left|Shtëpia e Ticianit në Pieve di Cadore
Origjina
Ticiani lindi në Pieve di Cadore, qytezë dolomitike në kufijtë e zotërimeve venedikase, nga familja Vecellio, familje e njohur dhe në gjendje të mirë, përkushtuar prej gjeneratash jurisprudencës dhe administrimit vendor, por edhe artit, duke nxjerë vetëm midis fundit të shekullit të XV dhe gjysmës së parë të shekullit të XVII nëntë piktorë. Prania e pararendësit të supozuar Guecelus (ose Vacelus), noter, dëshmohet në Pieve që në 1240. Ticiano ishte një nga pesë bijtë e Gregorio-s (vdekur në 1538), këshilltar dhe kapiten i milicive dhe Lucia-s.
Çështja e datës së lindjes
Megjithë pasurinë relative me burime në dispozicion mbi Ticianin, nuk dihet data e tij e lindjes: nuk është një çështje abstraguese, por të njohësh të paktën vitin e lindjes do të thotë edhe të vendosësh për pasojë kur mundi të niste të pikturonte Ticiani, dhe kur afërsisht, ka nisur të shkëputej nga stili i mjeshtrave, dhe kështu me radhë. Një traditë tashmë solide e vendoste datën e lindjes midis 1473-it dhe 1490-ës; akti i vdekjes, i redaktuar në 1576, regjistron një moshë prej 103 vjeçësh dhe kështu viti i lindjes do të ishte 1473-shi, por parapëlqimi i shumicës përqëndrohet përreth vitit 1477 : kjo hipotezë ishte bazuar veçanërisht në letrën e shkruar nga Ticiano për Filipin e II më 1 gusht 1571, në të cilën artisti pohon se ishte nëntëdhjetë e pesë vjeç. Por sot studiuesit priren të mendojnë se vetë Ticiani mund të ketë fallsifikuar qëllimisht moshën e tij, pasi, duke pretenduar një shumë që i detyrohej mbreti për disa piktura, mund të ketë rritur vitet që porositësit të shquar ti vinte keq.
Ndërsa kritika moderne ia kishte caktuar lindjen midis vitit 1488 dhe 1490, bazuar te Dialogo della pittura i Ludovico Dolce-s, ku pohohet se, në kohën e arfreskeve të humbura në Fondaco dei Tedeschi, të realizuar me Giorgionen në 1508, Ticiano nuk i kishte mbushur 20 vjeç ; kjo e dhënë duket se konfermohet, megjithëse në mënyrë kundërthënëse, nga Giorgio Vasari, i cili pohonte se Ticiano kishte lindur në 1480 dhe se nuk kishte më shumë se tetëmbëdhjetë vjeç kur nisi të pikturonte alla maniera-n e Giorgione-s , dhe se gjithësesi ishte rreth gjashtëdhjetë e gjashtë në 1566, duke rrëshkitur kështu dhjetë vjet më përpara. Sigurisht, përveç kundërthëniet e Giorgio Vasarit, që megjithatë informacionet e tij i kishte mar nga Ludovico Dolce, ky i fundit mund tia ulte moshën për ta bërë të duket më i ri: duke e pasur mik dhe duke hartuar shpesh apologjinë e veprave të tij, dëshironte me gjasa ta bënte të dukej më i ri.
Së fundi është ngritur një hipotezë e ndërmjetme sipas së cilës data e lindjes së Ticianit përfshihet midis viteve 1480 dhe 1485. Mbështetja e këtij hamendësimi bazohet në studimin e veprave të para të Ticianos dhe në faktin se nuk u njohën punime të mundshme të Ticianos të datueshme para vitit 1506.
Një pikturë në këtë kuptim që hedh dritë është Jacopo Pesaro prezantuar shën Pjetrit nga papa Aleksandri VI, vepër përkushtimore e realizuar për të celebruar fitoren e flotës veneciane dhe papnore në betejën e Santa Maura-s mbi Turqit më 28 qershor 1502. Tradicionalisht e datuar midis viteve 1508-1512, por një rilexim më i thelluar e ka vendosur datën midis viteve 1503-1506, duke e bërë punimin e parë të njohur të artistit. Në fakt porositësi, komandanti i forcave të krishtera, të cilave ju dedikohet kjo pikturë, duhet ta kërkonin pikturën menjëherë pas betejës dhe megjithatë para vitit 1503, viti i vdekjes së papës promovues i kësaj sipërmarrjeje, që pësoi menjëherë më pas një lloj damnatio memoriae. Megjithatë Pesaro nuk u rikthye në Venecie para vitit 1506, viti i mundshëm i dorëzimit.
Vetë piktura nga ana stilistike sugjeron aktivitetin e një artisti të ri, akoma i lidhur me disa mjeshtra: figura e papa Aleksandri VI ka manierat pak të vjetëruara të pikturës së Gentile Bellinit, figura e parë referuese e Ticianos; shën Pjetri nga ana tjetër ka karakteristika të thellimit psikologjik të mësuesit të dytë të Ticianos, Giovanni Bellinit, në këtë kohë zoti mbrojtës i pikturës veneciane dhe kështu realizimi është disa muaj më e vonë. Megjithatë ësthë portreti i tretë, ai i Jacopo Pesaro-s, që godet më së shumti, sepse është në mënyrë të pagabueshme Ticiani, deri tani i pavetëdijshëm për stilin e tij, duke shijuar për herë të parë plotësinë e artit të tij. Pra pak më pak se njëzet vjeç, Ticiano duhet të ketë qenë në gjendje të siguronte në Venecie një porosi prestigjoze.
Formimi artistik (1490-1510)
- Francesco Beltrame
Akoma fëmijë, kështu la Cadore-n me vëllain e madh, Francesco dhe u vendos në Venecie, ku xhaxhai Antonio mbulonte një detyrë publike. Mozaikisti Sebastiano Zuccato u mësoi djaloshave elementet e para teknike; ndërsa Francesco, nga ana e tij, i orientoi interesat e tij drejt sipërmarrjes dhe jetës ushtarake, Ticiani u vu në punishten e Gentile Bellinit, piktori zyrtar i Republikës. . Me gjasa, me vdekjen e mësuesit, të ndodhur në vitin 1507, djaloshi kaloi për të bashkëpunuar me Giovanni Bellinin, zëvendësues i të vëllait edhe si piktor zyrtar.
Venecia në kohën e Ticianit
parapamje|Gentile Bellini, Procesioni i Kryqit të Vërtetë (1496), Venecie, [[Gallerie dell'Accademia|402x402px]]
Kur, në përfundim të Quattrocento-s, i riu Vecellio arriti në qytetin lagunar, ky gjendej në një nga periudhat më të prosperuara. Qytet ndër më të populluarit e Evropës, dominonte tregëtinë në Mesdhe, duke aneksuar, në 1489 pas çështjes që përfshiu Caterina Cornaro-n, edhe Qipron. Por rruga e erzave tashmë e hapur dhe kështu në mënyrë progresive Mesdheu humbiste nga rëndësia e tij, për më tepër turqit shfaqeshin gjithmonë e më kërcënueshëm, duke pushtuar Negroponten në 1470 dhe Shkodrën në 1479.
Por pikërisht shenjat e para paralajmëruese të këtyre kërcënimeve tregonin forcën e perandorisë. Paria e pasur veneciane ishte gjithmonë e më pak e lidhur me detin dhe gjithmonë e më shumë me tokën, falë fushatave ushtarake në Itali. Rreziqet në rritje të trafikut detar, në fakt, shtynin shumë prej tyre të investonin në zotërimin e tokave dhe në ndërtimin e pallateve, më shumë se në zhvillimin e flotës. Jeta po bëhej më e sigurtë dhe e rehatshme dhe me gjasa më e rafinuar. Zotërimet tokësore, deri në Brescia dhe Bergamo, u zhvilluan dhe përforcuan, jo pa polemika të brendshme, duke rritur aktivitetin bujqësor. Venecia përshkruhej nga bashkëkohësit si mbretëria e bollëkut: «gjithëçka – le të jetë çfarë të duash – gjendet me shumicë».
Edhe jeta kulturore po rinovohej. Aldo Manuzio e ktheu në kryeqëndrën e botimeve italiane dhe të humanizmit më të rafinuar, ndërsa antikitetet klasike kërkoheshin, studioheshin dhe shfaqeshin në pallatet e fisnikërisë lagunore. Tradita indipendentiste nga Selia e Shenjtë tërhiqte intelektualët, artistët dhe të persekutuar të ndryshëm, që dëshironin të mund të shprehnin lirisht idetë e tyre. Erdhën kështu, midis shumë të tjerëve, edhe Leonardo da Vinçi, në 1500, Albrecht Dürer në 1494-1495 dhe pastaj në vitet 1505-1506, edhe Michelangelo Buonarroti, një herë të parë në 1494.
Ticiani u ushqye me këtë kulturë, veç Akademisë Neoplatonike. Artistikisht mësuesit e tij, veç të lart përmendurve Gentile Bellini dhe Giovanni Bellini, me të cilët punoi në punishte, qenë artistët aktiv në atë kohë në Venecie: Vittore Carpaccio, Cima da Conegliano, të rinjtë Lorenzo Lotto dhe Sebastiano Luciani, që më pas do të quhej Sebastiano del Piombo, dhe pastaj, natyrisht, Giorgio da Castelfranco-ja.
Njohja me Giorgione-n
Zakonisht përmendet, për këtë qëllim, versioni i Ludovico Dolce-s: kontrata parshihte afreskimin e dy façatave. Giorgione ruajti për vete kryesoren, në Canal Grande, ndërsa tjetra drejt le Mercerie, në një rrugicë të ngushtë, iu caktua piktorit të ri. Ndërsa Giorgio Vasari pohon se Ticiano u vu në punë pasi Giorgio da Castelfranco tashmë e kishte përfunduar punën e tij.
Hipoteza e një formimi të mirëfilltë të Ticianos dhe me të të Sebastiano del Piombos, pranë Giorgiones rrjedh nga pohimet e Vasarit, por që më shumë se një herë, për nevojat e vazhdimsisë letrare në veprën e tij, ka theksuar së tepërmi (nëse nuk i ka sajuar) këto raporte midis artistëve. Në realitet asnjë nga burimet bashkëkohëse veneciane nuk flet për një punishte, një shkollë apo nxënës të Giorgiones. Një llogjikim i përgjithshëm, i lidhur edhe me konsiderata stilistike dhe ikonologjike, e lidh emrin e të riut Ticiano me vepra me shije xhorxhoneske me gjasa të lëna të pa përfunduara me vdekjen e piktorit, si Concerto campestre, Krishti kryqmbajtës i Scuola Grande di San Rocco, Concerto i Palazzo Pitti, edhe pse nuk mungojnë gjithësesi opinione autoritare në kundërshtim me këtë hipotezë.