cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A Christmas Carol
Historia
Fryma e tretë dhe e fundit është Fryma e Krishtlindjeve të së ardhmes, e cila luan me Skruxhin duke e ndjekur nëpër rrugët e Londrës në një karrocë përpara se t'i tregojë pasojat e fundit të lakmisë së tij. Skruxhi sheh në të ardhmen se ai ka vdekur, edhe pse ka më shumë komoditet sesa pikëllim në prag të vdekjes së tij. Fredi dhe gruaja e tij janë të ngazëllyer për të trashëguar pasurinë e Skruxhit dhe njerëzit që morën pjesë ne varrimin e tij kishin shkuar vetëm për një drekë falas në funeral. Timi i vogël tregon se gjithashtu edhe ai ka vdekur, duke e lënë Bob Kraçin dhe familjen e tij të trishtuar. I tmerruar, Skruxhi e pyet frymën, nëse imazhet që ai ka parë do të ndodhin në të vërtetë, ose nëse mund të ndryshohen. Por forcat e Skruxhit bien në arkivolin e tij bosh, ulur mbi zjarret e Ferrit.
Skruxhi papritmas zgjohet në ditën e Krishtlindjeve për të gjetur se të tria frymët e kanë vizituar atë në një ëndërr gjatë natës. Gjëndja e gëzuar e Skruxhit e bën atë të ecë gjithë qejf nëpër rrugët e Londrës, duke i ururar të gjithëve Krishtlindjet. Ai gjithashtu, në mënyrë anonime, u dërgon një darkë familjes së Kraçit, dhe ofron donacione për të varfërit, shkon në festën e Krishtlindjeve të Fredit, dhe ngre i ngre pagën Bobit në mënyrë që Timi i vogël të mund të mbijetojë. Historia përfundon me Skruxhin duke e jetuar pjesën tjetër të jetës si një baba i dytë për Timin e vogël dhe si një njeri i cili mishëron ndryshimin e frymës së Krishtlindjeve.
Filmat e Realizuar sipas këtij Romani
= 12 libra që rekomandojme per Krishtlindje dhe Vitin e Ri = listën e kryeson libri i Charles Dickens, “Një këngë feste”, – i konsideruar si një nga librat më të bukur të të gjitha kohërave për festën e Krishtlindjes dhe për fuqinë rrezatuese dhe jetëndryshuese të mesazheve që përcjellin ditë të tilla në jetën tonë.
Shkrimtarja J. K. Rowling ka hedhur së fundi në qarkullim një libër të ri për festën më të bukur të fundvitit: “Derrkuci i Krishtlindjes”, me idenë për ta kthyer së shpejti në një klasik të përjetshëm, ashtu siç është kthyer tashmë, edhe seria e Harry Potterit.
Mes 12 rekomandimeve tona janë edhe përrallat e Hans Christian Andersen, të cilat kanë fuqinë e jashtëzakonshme për t’i bërë magjike të gjithë ditët e vitit. E bukura e kësaj liste janë edhe dy autorë shqiptarë: Rovena Rrozhani dhe Persida Asllani të cilat kanë sjellë dy botime për këto ditë të bukura.
Ne kemi menduar për lexuesit e vegjël, të grup-moshave 2-6 vjeç (Nata e vitit te Ri), si dhe për grup-moshën 7-12 vjeç, duke rekomanduar librin e Jeronim Stiltonit, Këngë Krishtlindjes.
Gjatë fundvitit, Bukinist përgatit dy libra rekomandimesh, ku për lexuesit kemi përzgjedhur listën e pagëzuar “Përrallat e babagjyshit” dhe për të rriturit “Librat e festave”. Të gjithë rekomandimet janë në ofertë deri më 31 dhjetor.
Për më shumë, ju ftojmë të ndiqni listën me 12 libra të cilën do ta gjeni në ofertë tek Bukinist.al deri në sekondat e fundit të këtij viti:
“Një këngë feste” nga Çarls Dikens
Romanin “Një këngë feste” është një libër i dashur për breza e breza të tërë lexuesishm që vjen edhe për lexuesit në shqip. Protagonisti kryesor i këtij romani është Skruxhi, një njeri në moshë, i varfër në shpirt, cinik, i vetmuar e pa miq.
Në një natë të ftohtë të Krishtlindjeve, tri shpirtra e çojnë atë në një udhëtim të papritur, ku ai ka mundësi të shohë si në një film, mënyrën e gabuar të jetës së tij të mëparshme. Pikërisht ky udhëtim e bën atë të reflektojë.
Duke analizuar të kaluarën e tij, të tashmen dhe të ardhmen, Skruxhi fillon t’i gjykojë festat nën një këndvështrim të ri, si një gëzim i jetës, si një pasqyrim bamirësie dhe solidariteti midis njerëzve.
“Derrkuci i Krishtlindjes” nga Joanne K. Rowling
Nga gjenia krijuese e J.K. Rowling-ut vjen një nga tregimet më të bukura të Krishtlindjes shkruar ndonjëherë, i mbushur me butësinë e parezistueshme të fëmijërisë përballë misterit të madh të humbjes.
Imagjinata e pashtershme dhe dhembshuria e autores për njerëzit e dashur dhe objektet që thithin ndjenjat njerëzore, është një himn për ngrohtësinë e familjes, për kujdesin për tjetrin. Me ilustrime të bukura nga artisti i shumëvlerësuar Jim Field, Derrkuci i Krishtlindjes është i destinuar të bëhet një klasik i dashur për të rritur dhe fëmijë.
“Sekreti i krishtlindjes” nga Richard Paul Evans
Botimet Living prezantojnë librin “Sekreti i Krishtlindjes”nga Richard Paul Evans, vazhdim i serise me dy vellime te tjera “Premtimi i Krishtlindjes” dhe “Streha e Krishtlindjes”. Evans është shkrimtari më i dashur për romancat e Krishtlindjes dhe ky libër është vazhdim i suksesit të 2 romaneve të mëparshme.
“Të mos festosh Krishtlindjet” nga John Grisham
Një përrallë klasike për kohët moderne, “Të mos festosh Krishtlindjet” sjell një këndvështrim gazmor të gjullurdisë dhe emocioneve që gjithmonë bëhen pjesë e kësaj feste tradicionale. Prandaj, ky libër e ka lexuesin në fundviti më shumë se asnjëherë tjetër…
“Solstici dimëror” nga Rosamunde Pilcher
A është ndonjëherë shumë vonë për të dashuruar? Kete pyetje shtron ne roman autorja e njohur britanike e cila eshte bere e famshme edhe per letersine per femije: “Magjia e ngrohtë e Rosamunde Pilcher-it është magjepsëse dhe tërësisht bindëse.”
Një grup, jo i zakonshëm njerëzish, e gjejnë veten e tyre rastësisht të përplasur në një shtëpi skoceze, në dhjetor. Secili prej tyre mbart me vete një brengë të së shkuarës, që duket se do ta prishë muajin festiv. Por ngrohtësia e miqve dhe zjarret e ndezura i zbusin edhe zemrat më të ftohta dhe, ndërsa kambanat bien për meshën e mesnatës duke tingëlluar fort, Krishtlindjet bëhen edhe më magjike.
“Një dëshirë për Krishtlindje” nga Katherine Rundell
Katherine Rundell, fituesja e disa çmimeve dhe autorja e librave Rooftoppers, The Wolf Wilder dhe The Explorer, sjell magjinë e Krishtlindjes nëpërmjet një historie ku ndërthurret klasikja me modernen. E shkruar me shumë ngrohtësi dhe mbushur me nota humori, “Një dëshirë për Krishtlindje” na sjell në vëmendje vlerat dhe njerëzit që vërtet kanë rëndësi për ne.
“Përrallat e Andersenit” nga Hans Christian Andersen
Përrallat e Andersenit janë një trashëgimi e mrekullueshme e letërsisë për fëmijë, por edhe për të rritur. Krijimtaria e tij është mbështetur në gurrën e urtisë së pashtershme popullore jo vetëm të vendit të tij, por edhe të vendeve të tjera që vizitoi.
“Udhëtimi i babagjyshit në qytetin e 1001 dritareve” nga Persida Asllani
Babagjyshin e përfytyrojnë të ulur pranë zjarrit bubulak, duke lexuar me kërshëri çdo letër fëmije dhe duke menduar se cili prej tyre do të meritonte një dhuratë në Natën Magjike. Por, në të vërtetë, gjërat janë paksa më ndryshe!
“Këngë Krishtlindjesh” nga Jeronim Stilton
Ebenizer Skruxhi është një biznesmen lakmitar, që mendon vetëm për paratë dhe nuk e duron dot harenë e Krishtlindjeve. Për të është thjesht humbje kohe! Por pikërisht natën e pragkrishtlindjes, do ti shfaqen tri fantazma, duke e detyruar të reflektojë rreth sjelljes së tij… Një klasik i letërsisë në një përshtatje të lirë nga Jeronim Stiltoni. Plot me ilustrime të shumta me ngjyra!
Nata e Vitit të Ri
“Nata e Vitit të Ri” është një ndër librat e serisë “Iriqi i vogël”, pa dyshim, ndër seritë më të bukura për fëmijë, si nga përmbajtja, edhe për nga ilustrimet dhe pjesët prej kadifeje të vërtetë, që gishtat e veckël nuk reshtin së prekuri dhe që ta ka ënda t’i shikosh. Ngjarjet zhvillohen në dimrin me dëborë. Nuk ka fëmijë që të mos i lexojë e të mos ndiejë mirësi, dashuri dhe një ngrohtësi të atillë, që i bën edhe më të paqtë e të mos ndihen kurrë vetëm e të trishtuar.
“Po vjen babagjyshi” nga Rovena Rrozhani
Shkrimtarja dhe poetja Rovena Rrozhani e ka ngjyrosur çdo faqe te librit me atmosferen e dy festave te fundvitit: Kristhlindjet dhe Vitin e Ri qe na sjellin nje gezim te vecante. Dhe per ta shprehur e per ta shtuar gezimin e ketyre festave, autorja ka sjelle per secilin nga ju nje dhurate: poezite e ketij libri.
Secili prej jush mund te zgjedhe te recitoje poezine qe i pelqen me shume. Madje, te jeni te sigurte qe jo vetem do te kenaqeni duke i recituar keto vargje, por do ta shtoni gezimin e festes dhe do te merrni edhe nje dhurate tjeter te paharruar: duartrokitjet, perqafimet dhe urimet e te gjitheve.
C’natë e mrekullueshme, – 8 rrëfenja për Krishtlindjen
Ç’natë e mrekullueshme është mbrëmja e Krishtlindjes! Është plot me pritje, entuziazëm dhe me shpresa, që e bën të veçantë çdo gjë që është e përditshme dhe e zakonshme. Në një natë si kjo gjithçka mund të ndodhë: mund të gjesh shpresën, kur çdo gjë të duket e errët; mund të hedhësh dritë mbi ndonjë sekret të kohëve të largëta; mund të gjesh diçka apo dikë që e mendoje përgjithmonë të humbur dhe, madje, mund edhe të jetë koha për të ndryshuar.
https://leximtari.al/index.php/2021/12/11/12-libra-qe-rekomandojme-per-krishtlindje-dhe-vitin-e-ri/
Ngurrëz i Madh
Ngurrëza e Madhe është një fshat në komunën Krutje në rrethin e Lushnjës të Shqipërisë.
Fshati Ngurrëz e Madhe ndodhet 15.7 km në jug të qytetit të Lushnjës. Nga pikëpamja gjeografike fshati ka shtrirje fushore. Fshati Ngurrëz e Madhe është 13.5 m mbi nivelin e detit. Sipas ndarjes territoriale të vitit 2015 fshati Ngurrëz e Madhe bën pjesë në Njësinë Administrative Krutje. Në veri kufizohet me fshatin Gjazë,  në lindje me fshatin Mazhaj dhe lumin Seman, në jug me fshatin Ngurrëz e Vogël, në perëndim me fshatin Arrëz (Kadipashaj). Fshati Ngurrëz e Madhe ka kushte të favorshme klimaterike e tokësore për zhvillimin e kulturave bujqësore dhe drunore. Klima mesatare me reshje luhatet nga 900-1100 m/m në vit. Dimër i butë dhe verë e nxehtë. Për formimin e fshatit ruhet kjo gojëdhënë: (Gojëdhëna është mbledhur nga Mësuesi i Popullit Jani Nushi në fshatin Mazhaj në vitin 1950) “ Shtrati ku ka kaluar lumi që ndante të dy fshatrat, në bregun e djathtë ishte Ngurrëza e Madhe, kurse në të majtën Ngurrëza e Vogël. Për të kaluar njerëzia rrugën, për në mullirin me ujë të Toshkëzit, e kishin shtruar atë me gurë. Kur takoheshin barrëtorët për të shkuar në mulli pyesnin: -Nga i re që erdhe deri këtu? -Nga rruga me gurët e mëdhenj. Ky vend u banua dhe u quajt më vonë Ngurrëz e Madhe. Një rrugë tjetër ishte shtruar me gurë të vegjël: -Kalova nga rruga me gurët e vegjël –përgjigjej tjetri. Kështu u banua dhe mori emrin më vonë Ngurrëza e Vogël”
Kantoni Cenon
Kantoni Cenon (frëngjisht: Canton de Cenon) është një kanton në departamentin Gironde, rajonin Aquitaine në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Cenon. Ka sipërfaqe 45.28km2 dhe popullsi 33422 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Cenon aktualisht përbëhet nga 5 komuna.
Liqeni i Prespës së Vogël
parapamje|Pamje nga liqeni i Prespës së Vogël parapamje|Harta e liqenit të Prespës së Vogël, Prespës së Madhe dhe liqenit të Ohrit. Liqeni i Prespës së Vogël ose Prespa e Vogël (Maqedonisht: Мало Преспанско Езеро/Malo Prespansko Ezero; Greqisht: Λίμνη Μικρή Πρέσπα/Limni Mikri Prespa) është një liqen i përbashkët mes Greqisë (42.5 km²) dhe Shqipërisë (4.3 km²). Ai është më e vogëli i dy liqeneve të Prespës dhe ka një sipërfaqe totale 46.8 km². Thellësia maksimale është 7.7 m dhe lartësia e sipërfaqes është 853 m.
Të dhëna
Liqeni i Prespës së Vogël në veçanti ka qenë njohur si një nga ekosistemet më të rëndësishme liqenore në lidhje me mbarështimin dhe të ushqyerit e specieve të shpendëve të ujit. Ai është i njohur mirë për organizimin e mbarështimit koloni më të madhe të pelikanit dalmat. Flora në rajon është e përbërë kryesisht nga manaferra dhe 1500 specie bimore nga të cilat 146 lloje endemike të Liqenin e Ohrit dhe 39 specie endemike nga të Liqeneve të Prespës. Liqeni i Prespës së Vogël në bërndës të të cilit gjendet edhe ishulli i Akilit; ishulli ishte kryeqyteti i hershëm i carit bullgar Samuelit në mes të shekullit të X-të. Ajo u bë një qendër turistike dhe e peshkimit në vitet 1970. E vendosur në ishullin e Akilit është bazilika e Shën Akilit. Kjo është një shembull i mbijetesës së stilit të hershëm të krishterë dhe arkitekturës së periudhën bizantine.
Fshatrat përreth liqenit në Greqi janë: Gjerman, Rëmb, Medovë, Shtërkovë, Rudar, Pëplë, Orovnik, Linq, Bukovik, Akil, Vinan dhe Grazhdan dhe në Shqipëri: Shuec, Zagradec (Buzëliqen) dhe Tren. Gjatë viteve 1970 sasi të konsiderueshme të ujit u devijua lumi Devoll për në liqenin me qëllim që të përdorur atë gjatë kohës së verës për qëllime ujitje. Për shkak të nivelit të lartë të kripës në ujë të lumit u dëmtua ekosistemi i liqenit. Praktika është ndaluar së fundmi. Pjesa shqiptare e këtij liqeni ka një sipërfaqe prej 420 ha. Në vitin 1999, Shoqata për Mbrojtjen e Prespës mori Çmimin e Konservimit nga Ramsar Wetland Conservation Award për përpjekjet e saj për ruajtjen e biodievsitetit.
Darza
Darza (malazezisht: Дарза/Darza) është vendbanim në Komunën e Ulqinit në Mal të Zi.
Demografia
Sipas censusit të fundit të popullsisë të vitit 2011, në Darzë jetonin 135 banorë.
Struktura e popullsisë
Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2003 ky vendbanim ka pasur 124 banor. Ky vendbanim është heterogjen dhe është i banuar 23.52% me popullsi Shqiptare, 36.97% me malazez, dhe 27.73% me Serb.
Riza Runa
Mësimet e para i mori në vendlindje nën kujdesin e Hoxhë Kadriut deri në moshën 11 vjeçare. Më pas në gjuhën turke për të studiuar Kuranin. Patriot e luftëtar pjesëmarrës në kryengritjet anti-osmane më 1908 përkrah Çerçiz Topullit. Më pas më 1910 në krah të Namik Delvinës dhe Nazif Haderit. Më 1911 ishte delegat së bashku me të vëllain Veipin si përfaqsues së krahinës në Manastirin e Çepos, e pjesëmarrës i kryengritjes së të njëjtit vit. Më 28 nëntor 1912 së bashku me patriotin tjetër Shuko Dalipi ngriti flamurin kombëtar në Nivicë. Më 1920 është komandat i përgjithshëm i çetës së Kurveleshit në luften e Vlorës, e njëkohësisht anëtar i Komitetit të shpëtimit Kombëtar. Më 1924 është delegat në Kuvendin e të drejtave zakonore të Laberisë që u mbajt në Kuç.
Shkëndija (revistë)
200px|parapamje|djathtas|Kopertina e numrit të vitit 2009. Shkëndija është revistë e Shkollës Fillore "Boshko Strugar".
Kantoni Mennetou-sur-Cher
Kantoni Mennetou-sur-Cher (frëngjisht: Canton de Mennetou-sur-Cher) është një kanton në departamentin Loir-et-Cher, rajonin Région Centre në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Mennetou-sur-Cher. Ka sipërfaqe 186.85km2 dhe popullsi 6796 banorë.
Memoriali Hormovitëve
alt=memorialihormovës|parapamje|Pllakata e memorialit të Hormovës buzë rrugës nacionale drejt Grykës së Këlcyrës Memoriali i Hormovës ose Memoriali i Masakrës së Hormovës është një monument historik, që ndodhet në jug të Shqipërisë. I ndodhur buzë rrugës nacionale, që të drejton drejt qytetit të Këlcyrës dhe Përmetit, Memoriali i Hormovës është ngritur në mars të vitit 1982, për nder të 217 banorëve të këtij fshati të vrarë brenda një nate nga bandat shoviniste greke, në prill të vitit 1914, në vendin e quajtur 'Kodër', 7 kilometra larg Hormovës.
Masakra greke e Hormovës
Masakra e Hormovës është një nga ngjarjet më të rëndë që ka përjetuar populli shqiptar gjatë Luftës së parë Botërore. Siç shkruan në librat e tij, historiani Pëllumb Xhufi, më 27 prill 1914 në fshatin Hormovë të Tepelenës bandat e ushtarëve dhe të andartëve grekë masakruan 217 burra e djem hormovitë brenda ambienteve të manastirit të Shën Mërisë, mbi fshatin Kodër. Xhufi e cilëson si ngjarje të kobshme dhe vrasje të programuar nga Athina zyrtare për t’iu kundërvënë ndarjes së kufijve greko-shqiptarë të fiksuara përfundimisht nga Protokolli i Firences. Kështu në muajt prill e maj 1914, me dhjetëra mijëra banorë të fshatrave të jugut, braktisën vatrat e tyre dhe u dyndën drejt veriut. Me mijëra ishin ata që vdiqën nga uria, etja, epidemitë e sëmundjet e ndryshme.
Plani për rindërtimin e memorialit të Hormovës
Në shtator të vitit 2020, një grup atdhetarësh shqiptarë morën iniciativën për t'a rikonstruktuar nga fillimi, memorialin e Hormovës, me një projekt ambicioz, ku do të shpluhurosej historia e dhimbshme e masakrës greke ndaj shqiptarëve. Duke bërë disa thirrje nëpër rrjete sociale, nismëtarët fillimisht grumbulluan fondet për ndërtimin e memorialit, me ndihmën e atdhetarëve shqiptarë nga diaspora e bota, më pas kërkuan lejen në bashkinë Tepelenë për të filluar punimet. Pasi bashkia Tepelenë dha garancinë për rikonstruksionin e memorialit, filluan punimet, por disa ditë më vonë, zyrtarët e bashkisë Tepelenë bënë thirrje të ndaleshin menjëherë punimet.
Edhe pse kanë kaluar disa muaj, që nga ndërprerja e punimeve, nismëtarët pretendojnë dhe janë të bindur se ka presione nga autoritetet greke, për të mos lejuar rindërtimin e këtij memoriali. Ata shpresojnë dhe presin të marrin një leje nga autoritetet lokale sa më shpejt të jetë e mundur.
Nazif Cungu
Nazif Cungu është biznesmen dhe politikan shqiptar nga Mali i Zi, kryetar i Forcës së Re Demokratike. Nga viti 2011 deri në vitin 2014 ishte Kryetar i Komunës së Ulqinit, post në të cilin u rizgjodh më 21 mars 2016.
Hurdal
Hurdal është një komunë në qarkun Akershus, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 285 km² dhe popullsi 2679 banorë.
Nazif Cungu
Jeta dhe arsimi
Ka lindur më 13 maj 1958 në Ulqin, Jugosllavi (sot Mali i Zi), ku ka kryer shkollën fillore dhe të mesme. Studimet i ka kryer në Fakultetin e turizmit dhe tregtisë së jashtme në Universitetin e Dubrovnikut, ku ka diplomuar në vitin 1980.
Kantoni Mamoudzou-2
Kantoni Mamoudzou-2 (frëngjisht: Canton de Mamoudzou-2) është një kanton në departamentin Mayotte, rajonin Mayotte në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Mamoudzou. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi banorë.
Nazif Cungu
Jeta dhe arsimi
Është i martuar dhe ka tre fëmijë. Përveç gjuhës shqipe dhe serbokroate, flet gjuhën gjermane dhe angleze.
Hurdal
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Kantoni Mamoudzou-2
Përbërja aktuale
Kantoni Mamoudzou-2 aktualisht përbëhet nga komuna.
Nazif Cungu
Veprimtaria
Në Kuvendin e Komunës së Ulqinit ka punuar si Sekretar për ekonomi, buxhet dhe financa nga viti 1983 deri në vitin 1987. Në ndërmarrjen hoteliere-turistike "Riviera e Ulqinit" nga viti 1987 deri në vitin 1991 punoi si drejtor komercial. Në vitet 1991–1993 ka jetuar dhe punuar në Zvicër. Pas kthimit nga Zvicra nga viti 1993 deri në vitin 1997 ka punuar si udhëheqës i marketingut në kompaninë "Primus" në Ulqin. Në vitin 1997 ka themeluar kompaninë e vet "Cungu & Co", e cila punëson më shumë se 100 puntorë.
Komuna e Gjilanit
Komua e Gjilanit është njësi administrative në pjesën lindore të Kosovës me qendër në Gjilan.
Nazif Cungu
Veprimtaria
Është një ndër themeluesit e organizatës humanitare "Drita", shoqatës kulturoro-artistike "Zana", Shoqatës së ullishtarëve të Ulqinit si dhe i "Montenegro Biznis Alijanse" në Podgoricë. Gjithashtu është një ndër themeluesit e "Ulqin Biznis Asociacioni" me më shumë se 200 biznesmenë të antëarsuar. Nazif Cungu është një ndër themeluesit e Klubit të Tenisit "Bellevue".
Fillimet (revistë)
200px|parapamje|djathtas|Numri i fundit i revistës Fillimet. Fillimet (malazezisht: Počeci) është revistë e Shkollës së Mesme të Kombinuar "Vëllazërim-Bashkim". Kjo revistë është e shtypur në dy gjuhë: shqip dhe malazezisht. Zakonisht ka 40 faqe, nga 20 për në gjuhë.
Komuna e Gjilanit
Gjilani (ose Gjilan, serbisht Гњилане/Gnjilane) është një nga shtatë qytetet më të mëdha të Kosovës. Është vendosur në fushën e Gjilanit gjegjësisht në jug-lindje të Kosovës në Anamoravë. Ndërsa Regjioni i Gjilanit ka një sipërfaqe prej 525 km katror dhe përbëhet nga 63 fshatra, ka pozitë të mirë gjeografike, relievin dhe faktorët klimatik që krijojnë mundësi për zhvillimin e një flore dhe faune të pasur. Regjioni i Gjilanit i përket një biodiversitet i pasur, duke filluar nga bimët barishtore, kullosave, bimëve mjekuese, aromatike, bimëve bujqësore (gruri, misri, tërshëra, patatja etj) shkurret, pyejet me drunj të ndryshëm. Regjioni i Gjilanit është i pasur edhe me lumenjë dhe dy penda artificiale atë të Livoqit dhe të Përlepnicës, ku llogaritet të banuara (habitate) me disa popullata (peshq etj), si dhe gjallesa të fundit të lumenjëve që i quajmë bashkësi jetësore të bentosit.
Nazif Cungu
Veprimtaria politike
Në vitet 1996–2002 ka ushtruar detyrën e Presidentit të Klubit të këshilltarëve të Unionit Demokratik të Shqiptarëve (UDSH), nga i cili është larguar për shkak të disa devijimeve të partisë. Në vitin 2005 ishte bashkë-themelues i Forcës së Re Demokratike (Forca), ku ishte kryetar nga themelimi deri në vitit 2021.
Komuna e Gjilanit
Historia
Në gastrën e quajtur Gavran ka ekzistuar edhe nji vendbanim, emri i të cilit nuk dihet. Supozohet se është vendbanim i xehtarëve gjatë kohës së eksploatimit të të xehes në Gllamë. Sipas disa thënieve, thuhet se në fshatin Depcë, të Kosovës Lindore, ana e Preshevës ekzistonte si vendbanim  Gjinaj, tani lagje. Këta kanë bërë tregëti me Novobërdën. Për të qenë më afër tregut, si dhe kushteve më të mira për jetë ata tërhiqen nga ai vendmbanim dhe vendosën në tritorin e  sotëm të Gjilanit, i cili në at kohë ishte livadhe, por që ishte i përshtatshëm për bujqësi, sidomos për blegtori. Në bazë tëkëtyre e ka marrë edhe emrin. Në Defterin osman të vitit 1455, thuhet se ky vendbanim ka patur 41 shtëpi, ndërsa sipas defterit kadastral të vitit 1566-1974, kishte 38 shtëpi e 12 beqarë. Ky vendbanim përmendet edhe më vonë në dokumente të shkruara dhe nga udhë përshkrues të ndryshëm. Rreth emrit të tij ekzistojnë disa mendime. Disa thonë se emrin e ka marrë në bazë të një vendbanimi me emrin Gjinaj që ka qenë në afërsi të fshatit Depcë të komunës së Preshevës, por që atëherë i takonte Gjilanit. Një mendim tjetër thotë se një oficer otoman që ka qëndruar në këtë vendbanim paska qenë nga një Gjejlan, që qenka diku në Siri apo diku tjetër në Lindjen e mesme dhe e ka pagëzuar me këtë emër, ndërsa mendimi më real qëndron në faktin se në Gjilan, rreth vitit 1750 u vendosë familja Gjinolli, që këtu erdhi nga Artana (ish Novobërda), e që i takonte fisit Gjinaj, andaj edhe nga kjo familje (Bahti Beg Gjinolli) e mori edhe emrin. Thuhet se vendbanimi i parë i Gjilanit ishte më në veriperëndim, në lagjen e sotme Dardania I, por që në vitin 1830 e përfshiu një zjarr dhe u dogj tërësisht. Familja e Gjinollëve pastaj qytetin e zhvendosi më në lindje, në mes të shtëpisë së sotme të mallrave dhe të tregut, lagje kjo që është quajt edhe Begler mëhallë. Gjilani në kohën e sundimit të Perandorisë Otomane, një herë i takonte sanxhakut të Vushtrrisë në Vilajetin e Kosovës e pastaj edhe Vilajetit të Prizrenit, sipas rregullimit të atëhershëm administrativ të shtetit otoman, nga se nuk ishte ndonjë vendbanim i madh për t’u bërë qendër administrative. Rrita më e hovshme e Gjilanit fillon pas sëmundjes së murtajës që e përfshiu Gjilanin në vitin 1836 dhe me Shpërnguljet e mëdha me 1877/1878. Lagjet më të vjetra të Gjilanit ishin ajo e Bejlerëve, Atik Xhami Mahalla dhe Çifllak mëhalla, pastaj u zgjerua edhe në lagjet: Mëhalla e Varoshit, Mahalla e romëve, Baçevina, Dere mëhalla, mëhalla e muhaxhirëve e kështu me radhe.
Nazif Cungu
Veprimtaria politike
Më 22 shtator 2011, Cungu është zgjedhur kryetar i Ulqinit, pas formimit të shumicës së re parlamentare të formuar nga 11 deputetë të Forcës, 4 të ish-degës së Anës së Malit të UDSH-së, dy të Partisë Socialdemokrate dhe një të Lëvizjes qytetare Prespektiva.
Komuna e Gjilanit
Historia
Qyteti i sotëm i Gjilanit u themelua nga pushtetmbajtësit e Kosovës Gjinollët, me prejardhje shqiptare, nga fshati Gjinaj i Lumës. Ata në shekullin e XVIII morën pushtetin në Kosovë duke përfshirë edhe Gjilanin, Bujanocin dhe Preshevën. Selia e tyre ka qenë Prishtina. Një kusheri i tyre më mire të thuhet, një pjesë e kësaj familjeje feudale shqiptare sundonte mbi tërë Moravën e Kosovës. .
Nazif Cungu
Veprimtaria politike
Më 21 mars 2016, Cungu është zgjedhur përsëri kryetar i Ulqinit, me votat e përfaqësuesve të shumicës së re: PDS-së, Forcës, Koalicionit “Bashkë për të ardhmen e Ulqinit” dhe UDSH-së.
Referime
! colspan="3" style="border-top: 5px solid #007FFF;" | Titujt
Komuna e Gjilanit
Gjilani ndërmjet dy luftërave botërore
Pas Luftës së Parë Botërore, me krijimin e Mbretërisë SKS, pikërisht në kohën kur shqiptarët prisnin të korrigjohesin padrejtësitë që iu kishin bërë vite më parë në Konferencën e Londrës, Kosova dhe pjesë tjera të kombit shqiptar u pushtuan nga ushtria serbe ndërsa, Fuqitë e Mëdha ndërkombëtare, në Konferencën e Paqes që u mbajt në Paris më 1919, edhe një herë sanksionuan kombin shqiptar në Kosovë, duke lejuar pushtimin e territoreve të tyre nga ushtria serbe. Kosova nën Mbretërinë e SKS-së ishte krahina më e pazhvilluar ekonomikisht. Ngecja ekonomike ishte rezultat i politikës së padrejtë serbomadhe, si dhe e prapambetjes së trashëguar të sistemit feudal ushtarak osman, prandaj, me të drejtë thuhet se shteti jugosllav, ishte ―burg‖ i vërtetë për pakicat. Për dallim nga pakicat tjera që jetonin në shtetin jugosllav, shqiptarët ishin numerikisht shumicë, ndërsa pozita e tyre shoqërore ishte tejet e rëndë. Për të qenë ironia edhe më e madhe, parlamenti SKS i kishte dërguar letër parlamentit të Shqipërisë duke i vënë theks të veçantë pozitës shoqërore të shqiptarëve të Kosovës kinse: me vullnet të plotë shqiptarët e Kosovës iu bashkuan shtetit SKS dhe se janë të kënaqur me trajtimin e tyre për faktin se ata kryejnë me vullnet shërbimin ushtarak në shtetin jugosllav‖. Letrën serbe e përktheu Luigj Gurakuqi, ndërsa reagoi ashpër Hasan Prishtina dhe Hoxhë Kadriu, që në emër të parlamentit shqiptarë kërkuan bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, duke marrë vendim që të dërgojnë personalitete në Evropë për të informuar lidhur me gjendjen e vështirë shoqërore në Kosovë. Në ekonominë e prapambetur të Gjilanit domintonte tipi natyral i prodhimit. Ndryshimi i raporteve, procesi i kalimit prej prodhimit natyral në atë monetar e më vonë në forma moderne të ekonomisë kapitaliste, u bë për një kohë shumë të gjatë dhe me një ritëm shumë të ngadalshëm, ndonëse ekzistonin kushte të volitshme natyrore dhe demografike për një zhvillim më të shpejtuar ekonomik të kësaj treve. 1941-51
Gjeografia
Komuna e Gjilanit gjendet në pjesën juglindore të Kosovës, rajoni i Anamoravës. Është njëra nga komunat e mëdha të vendit. Pozita gjeografike që ka, i mundëson asaj lidhje të mira me qendrat tjera të Kosovës dhe të rajonit.
Rreth qytetit të Gjilanit shtrihen bregoret Kodra e Dëshmorëve (Popovica), Gllama, Dheu i Bardhë, fusha e Malishevës, Zabeli i Sahit Agës dhe Bregu i Thatë. Nëpër qytet kalojnë tre lumenj të vegjël, Mirusha, Banja dhe Stanishori, të cilët bashkohen dhe derdhen në Moravë, në perëndim të fshatit Uglar.
Gjilani është larg nga Prishtina, kryeqendra e Kosovës, 46 kilometra, nga Kamenica - 27 km, nga Vitia - 22 km, nga Artana – rreth 25 kilometra. Me komunat e regjionit kufizohet, në juglindje me Preshevën (33 km) dhe Kumanovën (53), ndërsa në lindje – me Bujanocin (40 km).
Ndërtimi i rrugës Gjilan-Lipjan, nga drejtimi i Kishna Polës, ka shkurtuar dukshëm distancat e kësaj komune me aeroportin e Prishtinës, me rrugën e kombit si dhe me hekurudhat e Kosovës, në Ferizaj dhe Lipjan. Gjilani do të lidhet së shpejti edhe me Kumanovën, nga drejtimi i Stançiqit, ku parashihet hapja e një pike doganore.
Gjilani ka kushte të mira për bujqësi dhe njihet si qytet agro-industrial. Ka klimë të mesme kontinentale, me vera të nxehta dhe dimra të ftohtë. Temperatura mesatare e janarit është -0.9 shkallë celciuz, ndërsa temperatura mesatare e korrikut – 21.5 gradë. Në vjeshtë, këtu bien shira, mesatarisht 177 mm, ndërsa në verë – 129 mm. Sasia e reshjeve në pranverë është 145 mm dhe në dimër – 130 mm.
Rrethinën e Gjilanit e përcakton lumi Morava e Binçës, i cili mbledhë gjithë lumenjtë e vegjël, me një prurje mesatare mujore prej 6.7 metra kub /sekondë/. Në juglindje rrethohet nga malet e Karadakut.
Koordinatat e shtrirjes së qytetit të Gjilanit janë 42 shkallë në veri dhe 21.20 shkallë në lindje dhe në një lartësi mbidetare qyteti prej 501 dhe 590 m ndërsa regjioni prej 475 m në Budrikë deri në 1000 m lartësi mbidetare në zonën kufitare me Maqedoninë (Stanqiq).
Rrethina e Gjilanit është e pasur me xehe (hekur e leucid) dhe me burime minerale (Nasalë, Pidiq, Kmetoc, Uglarë, Përlepnicë).
Në hartat sizmike, Gjilani njihet si rajon me shkallë të lartë rrezikshmërie. Në vitin 2002, është goditur nga një tërmet, i cili ka lënë një të vdekur, dhjetëra të lënduar dhe mbi 8 mijë objekte publike dhe private të dëmtuara.
Gjilani është binjakëzuar me qytetet dhe komunat Luterbah (Francë), Iper (Belgjikë), Jelderim (Turqi) dhe të tjera.
Demografia
Deri në filli të shekullit XIX nuk kemi shënime të sakta mbi strukturën dhe numrin e banorëve të vendbanimit të Gjilanit. Në vazhdimësi që nga themelimi  dihet se Gjilani  ka qenë i banuar nga popullsia shumicë shqiptare por ka pasur edhe serb, turq dhe rom.
Në Gjilan dhe rrethinë ishin bërë ndryshime të mëdha etnike, si pasojë e lëvizjeve të mëdha të popullsisë së ikur nga viset e përfshira në luftërat ruso-turke (1877-78) dhe nga ardhja e muhaxhirëve të ndjekur nga pushteti serb.
Sallnamet e Vilajetit të Kosovës për shekullin XIX dhe fillimin e shekullit XX ofrojnë të dhëna edhe për popullsinë e vilajeteve, sanxhaqeve dhe kazave. Megjithatë, këto shënime nuk janë të plota dhe të sakta edhe për shkak të rezistencës së vazhdueshme të shqiptarëve  dhe nga fakti se regjistrimet bëheshin për qëllime të rekrutimit dhe të mbledhjes së tatimeve. Kjo bënte që shqiptarët të fshini numrin e saktë të anëtarëve të familjes dhe të shtëpive, duke  tentuar të zvoglojnë shumën për tatim, si dhe për t’u shmangur shërbinmit ushtarak, që ishte barrë e rëndë për ta.
Sipas raporteve të konsullit francez në Shkodër ( Viet), në vitin 1866, Gjilani ishte një qytet i hapur i banuar kryesisht me popullsi turke (shqiptarë të besimit islam) dhe popullsi greke (serbë e ortodoksë). Sipas vjetarit për vitin 1873/74, Gjilani i kishte 527 shtëopi me afër 3.000 banorë dhe se shumica ishin mysliman (shqiptarë). Në vitin 1900/1 thuhet se i kishte 1.000 shtëpi, prej të cilëve, 3.300 banorë ishin serb, ndërsa të tjerët shqiptarë dhe të tjerë.
Pas Luftës Ruso-Turke, ushtria serbe pushtoi tokat e Sanxhakur të nishit në vitin 1877-78, të banuara me popullatë shqiptare. Nga popullta shqiptare  muhaxhire e Sanxhakut të Nishit në këtë vendbanim u strehuan shumë familje, sidomos ato Bunjakët (Deshillofcët), Oranët,  Pllanët, Sllamnikët, Brestovcët, Rukovcët, Dubocët, Grainctë, Tërstentë, Gjigollët, Llapashticët, Radecët, Kacabaçët, Klaiçëz, Masuricët, Lipovicët, Rafunët, Huruglicët, Bajralitë, Shahiqët, Slishanët, dhe shum të tjerë.
Sipas regjistrimit të vitit 2011, komuna e Gjilanit ka 90.178 banorë. Hapësira e komunës shtrihet në 392 km/2 dhe përbëhet prej 42 zonave kadastrale. Deri më 2010, përfshinte një territor prej 515 km/2, me 63 vendbanime, 54 zona kadastrale. Decentralizimi e ka reduktuar për 123 km/2 (12 zona kadastrale), të cilat i janë bashkuar komunës së re të Parteshit (3 zona kadastrale) dhe komunës së zgjeruar të Artanës (9 zona kadastrale).
Popullsia e Gjilanit, përherë ka qenë e përzier, por me një shumicë dominuese të shqiptarëve, si gjatë sundimit turk, ashtu edhe atij serbo-jugosllav. Sipas regjistrimit të vitit 2011, komuna e Gjilanit ka 90.178 banorë. Shqiptarë - 87.814, serbë - 624, turq - 978, boshnjakë - 121, romë - 361, ashkali - 15, goranë - 69, egjiptian - 1, të tjerë - 95. Kanë preferuar të mos përgjigjen - 35 persona.
Në vitin 1931 në qytet kanë jetuar 7 215 banorë, përderi sa në vitin 2011 në qytet jetojnë 54.239 banorë, kurse në zonat rurale - 35.939.
Ndarja e popullsisë sipas gjinisë: meshkuj - 45.354, femra - 44.824.
Hapësira e komunës shtrihet në 392 km/2 dhe përbëhet prej 42 zonave kadastrale. Deri më 2010, përfshinte një territor prej 515 km/2, me 63 vendbanime, 54 zona kadastrale. Decentralizimi e ka reduktuar për 123 km/2 (12 zona kadastrale), të cilat i janë bashkuar komunës së re të Parteshit (3 zona kadastrale) dhe komunës së zgjeruar të Artanës (9 zona kadastrale).
Artanës i janë bartur zonat kadastrale: Dragancë, Koretishtë, Kufcë e Epërme, Makresh i Epërm, Makresh i Poshtëm, Mozgovë, Parallovë, Stanishor dhe Strazhë. Ndërkaq, Budriga, Parteshi dhe Pasjani përbëjnë komunën e re të Parteshit.
Qyteti i Gjilanit përbëhet prej njëmbëdhjetë lagjeve, pesë shesheve dhe ka 149 rrugë të emërtuara. Shtrihet nga Kodra e Dëshmorëve (Popovica), Gllama, Dheu i Bardhë, fusha e Malishevës, Zabeli i Sahit Agës dhe Bregu i Thatë. Nëpër qytet kalojnë tre lumenj të vegjël, Mirusha, Banja dhe Stanishori, të cilët bashkohen dhe derdhen në Moravë, Velekince.
Vendbanimet e komunës së Gjilanit janë këto: Bilinicë (314), Bresalc (2823), Bukovik (80), Burincë (00), Capar (208), Cërnicë (1963), Çelik (87), Demiraj (112), Dobërçan (2659), Dunav (10), Gadish (331), Goden (29), Gumnishtë (473), Gjilan (54239), Haxhaj (206), Inatoc (30), Kishnapolë (235), Kmetoc (691), Kravaricë (264), Kurexh (394), Lipovicë (24), Livoç i Epërm (2551), Livoç i Ulët (3497), Lladovë (545), Llashticë (1624), Llovcë (169), Malishevë (3165), Muçibabë (80), Nasalë (209), Përlepnicë (1944), Pidiq (342), Pograxhë (1211), Ponesh (967), Selishtë (179), Sllakoc i Epërm (256), Sllakoc i Ulët (64), Sllubicë (73), Stançiq (8), Stublinë (79), Shillovë (547), Shurdhan (156), Terzijaj (00), Uglar (1021), Velekincë (1602), Vërbicë e Kmetocit (348), Vërbicë e Zhegocit (584), Vrapçiq (290), Zhegër (3327), Zhegoc (168). Dy vendbanime, Burinca dhe Terzijajt, sipas regjistrtimit të vitit 2011, nuk kanë asnjë banorë.
Burimet biotike
Shoqërimet bimore të ekozonës së Gjilanit, janë gati autoktone. Kjo bimësi është adaptuar me kushtet ekoklimatike dhe brezat e lartesisë. Nuk ka ndryshime të dukshme nga një mikrozone në një tjetër.thumb|Këpurdhat
Flora
150px|thumb|left|Mjedra Flora me tipike karakterizohet nga:
Fauna
Për këtë kategori jaë regjistruar numër i lartë llojesh.
Kjo pasuri shpjegohet me praninë e habitateve nga më të ndryshmit, me kullosat alpine (habitatet bimore, sipas lartësisë mbi rrafshin e detit, toka bujqësore, shkurreta, pylli i lartë i dushkut, pylli i lartë i ahut dhekullosat alpine). Secili prej habitateve ka përfaqësuesin avifaunistikë pak a shumë të ndryshëm dhe larmia e habitateve shëndërrohet në pasuri të madhe të llojeve. Struktura e llojeve i bindet raportit sipërfaqësorë të habitateve.
Klima
Në regjionin e Gjilanit mbretëron klima e mesme kontinentale, ngase ka një lartësi relative mbidetare prej 410 m. Nuk ka erëra të forta në Fushën e Gjilanit. Rëndom frynë veriu i cili vjen nga verilindja. Kjo erë është e thatë, e ndonjëherë kur vjen me të shiu është i imët dhe i shkurtër. Kjo erë është e ftohtë, gjatë dimrit shpesh sjell borë të imtë. Era perëndimore e cila vjen nga drejtimi i Prishtinës, nëpër Bresalc e Pasjak në Anamoravë sjell shi e herë, herë është shumë e fortë. Në popull njihet si “ Era e Kosovës”, dhë për këtë erë thonë se “ edhe lagë edhe thanë”. Nga jugu, kah Malet e Karadakut fryen "era" - jugu erë e nxehtë me plot lagështi, e cila dimrit sjell mot të butë, për këtë erë në Karadak thonë se “ e shkrinë borën”. Gjilani dhe vendbanimet për rreth kanë dimra të butë. Përgjatë fushës së Anamoravës si në at të Epërmen dhe në at të Poshtmen janë prezent rrymat e erërave. Pjesa më e nxehtë është Anamorava e Poshtme kurse pjesët më të larta janë më të ftohta. Luginat mund të konstatojmë se janë më të mbrojtura nga erërat se sa kodrat për rreth. Dominojnë erërat veriore dhe perëndimore të cilat sjellin të reshura.
Mesatarja e temperaturave vjetore për Gjilan është 10.6 gradë celsius. Temperatura mesatare e muajit  më të ftohtë është ajo e janaritn -0,9 gradë C, e muajit më të ngroht e korrikut me 20,7 gradë C. Në Anamoravë  janë më të vogla se sa në viset më të larta në shpatijet e Maleve të Karadakut.
Ujërat
Regjioni i Anamoravës është i pasur me ujëra, sidomos me ujëra rrjedhëse, me liqene artificiale, me ujëra termo-minerale, me burime të ndryshme, me kroje etj. Territorin e Anamoravës e karakterizojnë numër i madh i ujërave rrjedhëse, mbitokësore. Është i njohur edhe në rrjedhat ujore në hapësira jashtë komunës dhe Anamoravës, lumi Morava e Binçës, i cili buron në fshatin Binçë. Ai në pellgun e vet mbledh një mori lumenjsh me madhësi dhe sasi të ndryshme ujërash. Të gjithë lumenjtë, të vegjël e të mëdhenj, dhe përroskat e territorit të komunës së Gjilanit e më gjerë, rrjedhin në drejtim të Moravës së Binçës.
Përgjatë tërë trevës së Anamoravës, rrjedh lumi më i madh i Kosovës Lindore - Morava e Binçës. Në këtë lumë derdhen degët më të vogla të saj, sidomos në rrjedhën e poshtme, si: lumi i Livoçit, i Cernicës, i Llashticës, i Zhegrës, i Pasjanit, i Bresalcit, i Përlepnicës si dhe lumi Krivareka, duke vazhduar me rrjedhën e saj të mëtutjeshme nëpër Serbi në drejtim të Detit të Zi, me emërtimin Morava Jugore. Lugina e gjërë, grykat e krijuara nga Morava e Binçës, si ajo e Konçulit dhe e Uglarit, e Pogragjës e më gjërë, kanë krijuar edhe rrafshin aluvial, duke e bërë këtë territor shumë të komunikueshëm. Të gjitha ujrat rrjedhëse të Anamoravës derdhen në Moravën e Binçës. Shtrati dhe rrjedha e saj shtrihet përmes këtij nënregjioni. Ajo ka një luginë kompozite, me pjesë të zgjeruara në rrjedhën e mesme dhe me gryka në rrjedhën e mesme e të poshtme, të cilat i ka krijuar vetë. Prej fshatit Pasjan deri në Miresh (Dobërçan), Morava thellon shtratin e saj në formacione të vjetra të paleozoikut, duke formuar grykë të gjatë. Në rrjedhën e poshtme, merr lumin e shtrembër të Krivarekës, nëpërmjet grykës së Konçulit del në Kosovën Lindore - dhe më tutje, si Morava Jugore në Serbi. Derdhet në lumin Danub e më tutje në Detin e Zi. Në rrjedhën e mëtutjeshme, me vete mbledh të gjitha ujërat e Anamorevës nga komuna e Vitisë, e Gjilanit dhe e Dardanës dhe më tuje të Kosovës Lindore,vetëm si lumi Morava, ndërsa në Serbi si Morava Jugore. Burimi i saj është në lartësinë deri 1000 metra. Deri në daljen në ultësirë ka një gjatësi afro 23 km. Drejtimi meridianal arrin deri në Kllokot, nga këtu merr drejtim nga lindja dhe verilindja, me rënie më të lehtë. Masivi i maleve të Kardakut në jug, jep më shumë rrjedhje lumenjsh sesa malet e Zhegocit në anën veriperëndimore, që janë më të ulëta dhe kanë rrjedhë më të varfër ujërash. Si rrjedhë e parë, në anën e djathtë, është lumi i Letnicës, pastaj i Zhegrës, ose lumi i Karadakut; i Pogragjës si lum i rrjedhës së poshtme të kësaj komune etj. Ndërkaq, nga rrjedhat e anës së majtë janë lumi i Cernicës, i Livoçit, i Bresalcit dhe tri përroska të vogla të Gjilanit (e Banjës, e Stanishorit dhe e Dobrushës), të cilat bashkohen 6 km larg nga Gjilani, duke formuar lumin e Malishevës dhe së bashku derdhen në Moravë, si dhe lumi i Përlepnicës, ndërsa në fund lumi i Krivarekës dhe i Hogoshtit të komunës së Dardanes. Me sasinë më të madhe të ujit dallohet lumi brrylor (Krivareka), së bashku me lumin e Hogoshtit, që bashkohen jo aq larg nga fshati Domoroc, dhe në fshatin Korminjan derdhen në Moravë, pak kilometra para grykës së Konçulit. Duke u lëshuar në ultësirë, nga Kllokoti deri në hyrje të grykës së Uglarit-Pogragjës, rënia e tij është shumë e ngadalshme. I tërë nënrajoni i Anmoravës është i pasur me ujëra të pijes, nga burimet e ndryshme, puset, krojet, të cilat dallohen me ujë të ftohtë dhe të pastër.
Morava e Binçës, së bashku me Drinin e Bardhë, me Ibrin, Sitnicën etj., hynë në radhën e lumenjve më të mëdhenj të Republikës së Kosovës. Vendësit e quajnë Morava e Binçës, sepse buron në afërsi të fshatit Binçë të Karadakut, prej nga edhe e ka marrë emrin. Rrjedh përgjatë tërë territorit të komunës së Vitisë, ku dhe ka burimin, duke vazhduar rrjedhën përmes territorit të komunës së Gjilanit dhe një pjese të Dardanës (Kamenicës) e më tutje, në gjatësinë prej afro 60-70 km gjithsej.
Liqenet artificiale
Liqeni akumulues i Livoçit, gjendet në lumin e Livoçit dhe është në afërsi të Gjilanit.
Është qendër e rëndësishme rekreative e banorëve të qytetit dhe e popullsisë përreth. Prapa pendës së betontë, e cila është e lartë 21 metra, është formuar një akumulacion prej 1,6 milion m3 ujë.
Liqeni i Përlepnicës është ngritur në vitin 1966, shfrytëzohet edhe për pije edhe për ujitje të 350 21 hektarëve tokë të punuar. Liqeni akumulues i Përlepnicës është formuar në lumin me të njëjtin emër. Vëllimi i ujit të tij është 4.2 milionë m3 . Ka një sipërfaqe prej 1.634 km2 , dhe prurje prej 16.32 m3 ujë në sekondë.
Ujërat termo-minerale
Regjioni i Anamoravës është i njohur për ujëra termo-minerale. Aty afër, pranë rrugës Gjilan-Ferizaj, në largësi prej 15 km nga Gjilani, ndërsa 17 km nga Ferizaj, gjendet banja e njohur e Kllokotit, me veçoritë e saj karakteristike termo-minerale. Ndërkaq, në territorin e Komunës gjendet Banja e Uglarit afër fshatit Uglar, 9 km në juglindje të Gjilanit. Uji i këtyre burimeve akumulohet në pishinë natyrale të gjatë 8 e të gjërë 3-4 metra, si dhe të thellë 50-60 cm. Temperatura e ujit është 29o C dhe popullsia e përdorë për shërimin e shumë sëmundjeve. Uji i thartë i Kmetocit gjendet poashtu midis fshatrave Kmetoc dhe MireshDobërçan, ku burojnë disa gurra me ujë mineral. Është i njohur si ujë i thartë i Kmetocit, i cili përdoret për pije dhe për shërimin e shumë sëmundjeve të ndryshme. Sasia e ujit është një litër për sekondë, kurse temperatura e ujit 27o C.
Ekosistemet e livadheve
Në regjionin e Gjilanit ka mjaftë sipërfaqe të livadheve dhe të kullosave, livadhe mes zonave të pyejeve, buzë maleve të larta, kodrinë, në rrafshinë për rreth lumenjeve etj. Kullosat dhe livadhet janë krujuar në vendet e pyejeve të dikurshme në mënyrë natyrore ose me veprimet e njeriut.Të gjitha sipërfaqet barishtore të cilat njeriu i shfrytëzon me kositje të disahershme quhen livadhe, të gjitha këtë sipërfaqe të barishtave që shfrytëzohen me anë të kullotjes së bagëtis quhen kullosa. Marrë në përgjethësi studimet tregojnë se nëse livadhet do të mbeten si të tilla, deri sa njeriu do ti shfrytëzoj me anë të kositjeve, e kullotat do të mbeten si të tilla për aq kohë sa do të zgjasë shfrytëzimi i tyre me anë të kollotjeve. Nëse menjanohen këto ndikime, atëherë këtë sipërfaqe barishtore do të shëndërrohen në shkurre e më vonë në pyje. Kullosa ka po thuaj në qdo fshat të rrethinës së Gjilanit por më të bukura, ne dritë të shut, temperatura të përshtatshme dhe lagështi janë: livadhet e fshatit Budrigë, Nasale, Cërnicë, Zhegër etj. Këtë kullota kanë pamje karakteristike përveq barërave të ndryshëm rriten edhe kaqubëza të bimëve barishtore me shumë gjemba, dhe shkurre të vogla, të përshatura vendeve të thata me pak lagështi.
Arkitektura
Para djegies së Gjilanit (1850) shtëpitë ishin të mbuluara me kashtë. Pas djegies, shtëpitë e reja u ndërtuan me qerpiç të quajtura “dollma” tip oriental i shtëpive të mbuluar me qeramidhe e çamte. Çarshia shtrihej prej Xhamisë (së Shehirzadës) në qendër e deri te Ura e Musë Kotorrit (Maskatarit). Dyqanet ishin afër njëri tjetrit dhe ngjante në një kasabave turke. Në atë kohë Gjinollët kishin shtëpi njëkatëshe me lëndë druri (çatmali) me dru-gdhendje të ndryshme dhe me pamje të bukur. Ndërtesa prej guri ishte Kulla afër Sarajit, që një herë shërbeu për mbrojtje e pastaj u shndërrua në sahat kullë dhe hamami. thumb|Teatri i Gjilanit
Objektet fetare
thumb|left|Xhamia e Madhe,e renovuar Xhaminë e vjetër (Atik Xhaminë) e kanë ngritur Gjinollët me material të sjellë nga Artana, kurse xhaminë e re (të Shehrizadës) e ka ngritur Halit Beu, në vitin 1910 kurse minarja i është ngritur në vitin 1921. Kjo xhami është dëmtuar rëndë nga tërmeti i vitit 2002 dhe u rrënua tërësisht dhe me donacione është ngritur e reja. Xhaminë në Balec Mëhallë e ka ngritur Hysein Pasha (edhe kjo xhami është rinovuar më vonë), ndërsa xhaminë e vjetër (tashmë të rrënuar) në Dere-mëhallë e ka ngritur Rexhep Rexhepi, babai i Hasan Rexhepit mbathtar pronar i hanit. Xhamia në Arbëri (ish Çenar çeshme) është ngritur nga populli gjatë viteve 1990 dhe është përfunduar në vitin 2002. Aktualisht është ndarë edhe një lokacion për ngritjen e një xhamie të re në Gjilan. Kisha në Gjilan, thuhet se është djegë dy herë në vitin 1830 dhe 1852 e këtë të tashmen e ka ngritur komuniteti serb me 12 maj të vitit 1861.
Arsimi
Arsimi në Gjilan daton që nga periudha e pushtetit osman. Në gjysmën e shekullit të XIX në oborrin e Atik Xhamisë ishte hapur mejtepi. Më vonë këtu është hapur edhe medreseja e më vonë edhe Ruzhdija. Këto shkolla, pos Ruzhdijes që kishte në program edhe lëndë të përgjithshme, kishin program fetar.
Përpjekjet për të, u shkolluar në gjuhën shqipe kan qenë të hershme edhe në Anamoravë. Gjatë kohës së Revulucionit Xhonturq të viti 1908 në trojet shqiptare edhe në Kazanë e Gjilanit hapeshin shkollat shqipe. Qarqet patriotike shqiptare të Kazasë së Gjilanit u nxitu të shfrytëzohen liritë e cunguara në këtë plan dhe filluan të përhapen format e format e arsimit shqip, si në planin individual ashtu edhe atë kolektiv. U formua klubi shqiptar si organizatë e gjerë demokratike, në të cilin ishte përqendruar veprimtaria politike dhe kulturore e patriotëve të kësaj ane. Në këtë klub kishte përfaqësues nga të gjitha shtresat shoqërore. Klubi zhvillonte aktivitet të dukshëm në ngritjen e vetëdijes kombëtare dhe në ngritjen e Lëvizjes në nivel më të lartë. Me iniciativën e klubit dhe të disa patriotëve, të prirë nga Hasan Prishtina e Nexhib Draga etj., u hapën shkollat e para private shqipe në Gjilan e rrethinë. Një shkollë e tillë private ishte hapur në Pozharan.