Qemal_Skënderi
Kongresi e dytë të ONDSH-së ne Shkup
Në funksionin e zv/krytarit të ONDSH-së, Qemal Skënderi do të punonte pa u lodhur, duke vënë në shërbim të kësaj lëvizjeje jo vetëm dyqanin e vogël në Çarshi të Shkupit, por edhe shtëpinë dhe ato pak të holla të grumbulluara. Ai do të shkonte sidomos në zonën e Dervenit, duke u radhur në ndihmë shtëpive të luftëtarëve që luftonin maleve për Shqipërinë Etnike. Ai gjithshtu do të informonte mbi lëvizjet e policisë së fshehtë maqedonase, vullnetarët shqiptarë, nëpërmjet informatave që i siguronte prej një shqiptari trim nga radhët e kësaj policie. Për të ardhur kështu deri në mbrëmjen e fundjanarit të vitit 1947, atëherë kur i ndjekur prej muajsh prej OZNËS, komiteti drejtues i ONDSH në Shkup do të binte në duart mizore të maqedonasve. Në planin e fshehtë policia, serbe kishte paraparë arrestimin e njëkohshëm të gjithë grupit duke mos i lënë askujt kohë për t’u larguar. Kështu, në 27 janarin e vitit 1947, në qelitë e ftohta të OZNËS, u ballafaquan të ligur prej torturave udhëheqësit kryesorë të ONDSH për Shkupin. Në aktakuzën për Qemajl Skënderin, trupi gjykues ushtarak i kryesuar nga Panta Marina, përveç të tjerave do të shkruhej se ky ka vënë në dispozicion të kësaj lëvizjeje gjithë pasurinë dhe shtëpinë. Ai ka mbajtur lidhje të ngushta jo vetëm me nënkomitetet në Derven, por edhe me udhëheqës të ONDSH-së në Kosovë, bile edhe me Mit’hat Frashërin, npërmjet nacionalistit Luan Gashi. Madje syri i tij nuk iu drodh edhe asaj kohe kur Panta Marina në emër të trupit gjykues ushtarak shpallte dënimin me vdekje për udhëheqësit legjendarë të ONDSH-së. Më 17 shkurt 1947, gazeta „Rilindja“ duke u fryrë borive të damkosura të pansllavizmit pos të tjerave do të shkruante: „Gjyqi popullor i qarkut të Shkupit u dha dënimin e merituem udhëheqësve të së ashtuquajturës Partia Nacional Demokratike Shqiptare. Qemajl Skënderi, Azem Morana, Hysni Rudi dhe Mehmet Bushi u dënuan me vdekje me pushkatim dhe me humbjen e të drejtave politike e qytetare përgjithmonë“. Falë moshës së re, pas letrës që ky grup i dërgoi prokurorisë së Beogradit, Qemal Skënderit iu fal jeta dhe u dënua me 25 vjet burgim. Ai do të kalonte tmerret e patreguara të burgjeve maqedonase ku përveç të tjerave do ti thyenin me çekiç eshtrat, vetëm e vetëm pse nuk pati folur asgjë mbi veprimtarinë e ONDSH-së. Mënyrat djallëzore të OZNËS do të synonin ndërkaq edhe shkatërimin e familjes së Qemal Skënderit. Kështu,për vite me radhë ata nuk lejuan gruan e tij që të takohej me nacionalistin e shquar dhe për më tej, dikur hapën fjalë se Qemal Skënderi pati vdekur në burg. Pas këtij lajmi të hidhur dhe dy këmishave të vjetra që OZNA i dërgoi enkas në shtëpinë e Qemalit, e shoqja e tij, me vajzën, Kujtimen, detyrohet të largohet në Turqi. Me anë të këtij plani djallëzor administrata maqedonase kërkonte që edhe Qemal Skënderi kur të dilte nga burgu (nëse dilte i gjallë) të emigronte në Turqi. Pas 20 e ca vitesh burgimi Qemali del nga burgu i lodhur dhe trishtuar. Ai kishte pandehur se ideali për të cilin luftoi dikur tani ishte platitur në gjoks të bashkëkombasve të vet, por shpejt e kuptoi se lëvizja për të shporur tej zgjedhën maqedonase dhe bashkimin e kufijve tanë tenikë, jetonte egjallë plot shpresë. Udhëheqësi trim i kësaj lëvizjeje nuk u largua për në Turqi. Ai mundi të krijojë familje të re dhe deri në çastin e mbramë, në 29 shtatorin e vitit 1995 mbajti të ndezur në gjak, flakën e shqiptarizmës.