cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kantoni Livarot
Kantoni Livarot (frëngjisht: Canton de Livarot) është një kanton në departamentin Calvados, rajonin Basse-Normandie në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Livarot. Ka sipërfaqe 172.08km2 dhe popullsi 6761 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Livarot aktualisht përbëhet nga 22 komuna.
Flora e Durrësit
Nga pikëpamja floristike, rrethi i Kavajes bën pjesë në zonën e shkurreve mesdhetare, te përfaqësuara nga dafina, shqopa dhe nga shkurret te tjera në formën e kacubeve te veçanta. Pranë bregut te detit shtrihet një brez gjelbërimi me pisha te zhvilluara mire. Zona karakterizohet nga prania e një bimësie natyrore me moshe 80 vjeçare që dominohet kryesisht nga pisha e bute dhe e egër me moshe 19-24 vjeçare.
Gjate bregdetit gjendet një baze pyjore natyre prej dushku dhe shelgu me moshe 60-80 vjeçare, i alternuar me pyll artificial prej pishash e plepash me moshe 20 vjeçare. Zona e shpallur park kombëtar “Parku Kombëtar i Rrushbullit” në te cilin ndodhen 380 ha me pyje mjaft tërheqëse, nga te cilat 50 ha me pyje te larta dhe 330 ha me pyje te ulëta. Një problemet shqetësuese është se ky pyll është dëmtuar në një mase te konsiderueshme nga prerja pa kriter nga vete banoret e zonës përreth për qëllime personale.
Konditat klimatike te zonës lejojnë te zhvillohet një bimësi e shumëllojshme që nga pishat, plepi, frasheri i zi, morina, palma dhe dafina, deri në bimët e tjera dekorative si: frasheri gjethengushtë, vërria, eukalipti, shelgu lotues, etj.
Kur temperatura mesatar është mbi 10 °C periudha e vegjetacionit fillon në ditët e para te marsit dhe përfundon në ditët e para te dhjetorit. Te ruajtura në forme natyrale shumica e drurëve te lartpërmendur gjenden në territorin e ish “Bllokut” që përben një zone me karakterin e një parku natyror te këndshëm.
Në zonat me te larta te rrethit (p. sh. zona e Ishmit) rriten shkurre që i rrezojnë gjethet e tyre gjate atines se dimrit si : shkuza, murrizi, driza, etj. Në Xhafzotaj, Sukth, Gjipale, Spitall etj, rriten edhe bime te ulëta si: mullaga, hithra, lulekuqa, tatulla, kopra e egër, ndërsa gjethe delli, lulebasami, hithra, grami, rrodhja, netulla, bar pate rriten kryesisht në zonën e Shijakut, Maminasit, Katundi te Ri dhe Ishmit.
Përveç bimësisë pyjore që zë vend te rëndësishëm në bimësinë e rrethit, po kaq rendësi kane edhe kulturat buqesore te përfaqësuar nga : gruri, misri, fasulja, ulliri, lule dielli, te cilat përhapjen me te madhe e kane në zonën e Shijakut, Maminasit, Spitalles, Sukthi. Pothuajse në te gjithë rrethin kultivohen perime si: speci, domatja, kastraveci, bizelja, etj. dhe agrumet (portokalli, limoni) te cilat prodhohen me shume pergjate bregdetit.
Mushin
'Mushin' në japonisht dhe 'Wuxin' në kinezisht (無心 "pa mendje") është një gjendje mendore. Medituesit e Zen dhe Daoist thuhet se kanë arritur këtë shkallë, poashtu edhe artistë e trajnuar të arteve marciale. Ata gjithashtu praktikojnë këtë gjatë aktiviteve të tyre ditore.
Përshkrimi
Mushin arrihet kur mendja e një personi është e lirë nga mendimet e zemërimit, frikës ose egos gjatë luftimit ose jetës së përditshme. Ekziston një mungesë e mendimit dhe gjykimit diskurziv, kështu që personi është plotësisht i lirë të veprojë dhe të reagojë kundër një kundërshtari pa hezitim dhe pa shqetësime nga këto mendime. Në këtë pikë, një person nuk mbështetet në atë që mendojnë se duhet të jetë lëvizja e ardhshme, por cila është reagimi i tyre natyror (ose instikti) ose ajo që ndihet intuitive. Megjithatë, nuk është një gjendje e relaksuar. Mendja mund të thuhet të jetë duke punuar në një shpejtësi shumë të lartë, por pa qëllim, plan apo drejtim.
Disa mjeshtra besojnë se lëngu është gjendja ku një person më në fund e kupton paaftësinë e teknikave dhe bëhet me të vërtetë i lirë të lëvizë. Në fakt, këta njerëz nuk do ta konsiderojnë veten si "luftëtarë", por thjesht gjallesa që lëvizin nëpër hapësirë.
Mendja duhet të jetë gjithmonë në gjendjen e 'rrjedhjes', sepse kur ndalet diku, kjo do të thotë se rrjedha është e ndërprerë dhe është ky ndërprerje që dëmton mirëqenien e mendjes. Në rastin e shpatarës, kjo do të thotë vdekje. Kur shpata qëndron kundër kundërshtarit të tij, ai nuk duhet të mendojë për kundërshtarin, as për veten, as për lëvizjet e shpatës së armikut të tij. Ai vetëm qëndron atje me shpatën e tij, i cili, harruar nga të gjitha teknikat, është gati vetëm për të ndjekur diktaturat e nënndërgjegjeshëm. Njeriu është shfarosur si zotëruesi i shpatës. Kur godet, nuk është njeriu, por shpata në dorë të nënndërgjegjeshëm të njeriut që godet.
Hormonet
Hormonet dhe sistemi humoral
Hormonet janë substanca të cilat kanë aftësi të nxitjes ose të frenimit të zhvillimit të funksioneve të ndryshme në organizëm. Ato përmes gjakut arrijnë në të gjitha qelizat, por veprojnë vetëm në qeliza të caktuara, të cilat quhen qeliza efektore ose qeliza shënjestër. Në anën tjetër neuhormonet që prodhohen nga qelizat nervore nuk barten me anë të gjakut Duhet të theksohet se disa hormone sekretohen në gjak pandërprerë, kurse disa sekretohen në gjak kohë pas kohe. Kështu p.sh. insulina është komponentë e domosdoshme e gjakut në të cilin “qarkullon” vazhdimisht dhe është e domosdoshme për metabozimin e sheqernave. Disa hormone sekretohen në gjak kohë pas kohe, atëherë kur e kërkon nevoja. Kështu p.sh. në grupin e hormoneve me sekrecion jo të përhershëm në gjak bën pjesë sekretina. Hormonet quhen edhe inkrete (lat. Inkrete- brenda, crescere-rritje).
Funksionimin e organeve të caktuara si një tërësi e bëjnë të mundshme dy sisteme:
Nga kjo shihet se rregullimi i funksioneve sigurohet përmes dy rrugëve kryesore: përmes ndikimit nervor dhe substancave të shumta kimike, të cilat gjenden në organizëm dhe që krijohen në një organ ose grupe organesh dhe pas bartjes së tyre përmes gjakut ose limfës ndikojnë në funksionet e organeve të tjera. Mënyra e parë e rregullimit quhet rregullim nervor ose korrelacion nervor dhe sigurohet përmes sistemit nervor qendror dhe autonom. Mënyra e dytë e rregullimit quhet rregullim homoral ose korrelacion humoral. Substancat kimike që marrin pjesë në rregullimin humoral janë:
Rregullimi humoral (hûmor lat. – lëng trupor) realizohet përmes lëngjeve, posaçërisht gjakut. Rregullimi humoral quhet edhe rregullim kimik, sepse materiet kimike janë ato (p.sh. hormonet) që duke u shpërndarë përmes gjakut japin efekte përkatëse mbi inde apo organe të caktuara.
Ekziston lidhshmëri e ngushtë midis rregullimit nervor dhe atij humoral. Ky i dyti i nënshtrohet të parit (rregullimit nervor). Për këtë arsye shpesh bëhet fjalë për rregullimin neuro-humoral.
Endokrinologjia është shkencë që merret me studimin e gjëndrave endokrine dhe të sekreteve të tyre. Roli biologjik i sitemit endokrin krahas sistemit nervor është mjaft i madh në bashkërendimin e funksioneve komplekse të organizmit. Në fund mund të thuhet se hormonet janë substanca tipike stimuluese pa të cilat nuk mund të zhvillohet jeta normale e organizmave të gjallë.
Klasifikimi
Hormonet e gjëndrave endokrine quhen edhe hormone të vërteta. Hormonet që krijohen në bimë quhen fitohormone. Ato e stimulojnë rritjen e bimës, ndikojnë në rritjen e masës, fortësinë e disa organeve bimore si dhe në ndryshime të tjera të bimës. Fitohormonet më të njohura janë : auksinat, gliberelinat dhe kininat.
Ndërtimi kimik
Hormonet i katalizojnë ose rregullojnë proceset e ndryshme metabolike. Në këtë aspekt janë të ngjashme edhe me enzimet, sepse edhe hormonet veprojnë në organizëm si katalizatorë, që do të thotë, ngjashëm me enzime. Edhe hormonet nevojiten në sasi shumë të vogla dhe nuk shpenzohen gjatë procesit katalitik. Dallohen nga enzimet në këtë aspekt:
Sipas strukturës kimike hormonet ndahen në tri grupe:
Roli i përgjithshëm i hormoneve
Hormonet në përgjithësi ndikojnë në metabolizmin e ujit, të kripërave minerale, të proteinave, të sheqernave të lipideve, në për metabolitetin e membranave qelizore, në ngacmimin e nervave periferike dhe të muskujve, përkatësisht në sistemin nervor, në funksionet psikike, në rritje dhe në shumëzim. Hormonet para se të fillojnë ta shprehin veprimin e tyre lidhen për receptorët përkatës në qeliza. Receptorët janë grupe karakteristike kimike. Kështu p.sh. për disa hormone indore dhe hormone të tjera grupet reptore janë qendra katalitike të enzimeve. Si shembull klasik është lidhja e acetilkolinës për acetitilkolinë-esterazën. Për shumë hormone receptorët gjenden në siperfaqe të membranës qelizore siç është rasti me hormonin indor acetilkolinën, adrenalinës etj. Receptorët mund të gjenden edhe në brendi të qelizës. Hormonet janë ndërmjetëse biokimikë midis organeve të rregullimit dhe organeve në të cilat veprojnë organet “shënjestër”.
Terapia hormonale (Hormonoterapia)
Shërimi me hormone është zhvilluar intensivisht në dy dekadat e fundit. Hormonet pasi futen në organizëm mund të veprojnë në mënyra të ndryshme. Hormonet mund të kenë efekt subsittucioni, supresioni, simptomatik.
Efekt substitucioni (zëvëndësimi) - Në këtë rast bëhet shërimi me hormone me qëllim që të zëvëndësohet mungesa ose sekretimi i zvogëluar i ndonjë hormoni. Kështu p.sh. bëhet shërimi i hipotiroezës ose miksedemave me tiroksinë, sëmundjet e Adisonit me hidrokortizon ose sëmundja e sheqerit (diabetes) me insulinë).
Efekt supresioni (efekt frenues) - Në këtë rast terapia hormonale më së shpeshti përdoret me qëllim që të zvogëlohet veprimi stimulues i hipofizës në punën e gjëndrave të tjera endokrine, përkatësisht inhibohet veprimi i hormoneve që i sekretojnë ato gjëndra.
Veprimi simptomatik- Kur gjatë shërimit me hormone shfrytëzohen edhe veprimet e tyre farmako-dinamike, p.sh. stimulimi i diurezes, efekti antidiuretik, veprimi i kortikoideve te sëmundjet reumatike dhe kolagenozat etj. Ndarja e hormoneve- Hormonet ndahen ne dy grupe te medha:Hormone bimore (fitohormone) dhe Hormone shtazore(zoohormone) -Hormonet bimore-janë substanca te cilat krijohen ne bime.Krijohen ne pjese te caktuara te bimeve,mandej arrijne ne vende ne te cilat do te veprojne. Sipas veprimit,te gjitha hormonet bimore ndahen ne dy grupe kryesore: stimulator te rritjes(ato qe e stimulojne rritjen dhe zhvillimin)dhe inhibitore te cilat i frenojne proceset e caktuara Ne klasen e stimulatoreve te rritjes bëjnë pjese:auksinat,giberelinat dhe citokininat. Ne inhibitore bëjnë pjese etileni dhe acidi apsicinik -Hormonet shtazore-janë produkte te gjendrave me sekretim te brendshem ose te indeve endokrine.Ato premes gjakut arrijn ne te gjitha qelizat,por me shpesh deri te qendrat e caktuara efektore.
Groenlanda
Grenlanda (Danisht : Grønland) - "vend i gjelbër" është një krahinë vetqeverisëse e Danimarkës, e cila gjendet ndërmjet Oqeanit Arktik dhe atij Atlantik, në lindje të Arkipelagut Arktik Kanadez. Megjithëse nga pikëpamja fiziko-gjeografike i përket kontinentit të Amerikës së Veriut, historikisht dhe kulturalisht Groenlanda ka lidhje më të ngushta me Europën, prej të shkuarës së saj kurkaqenëe kolonizuar nga Norvegjia dhe Danimarka, por edhe prej lidhjeve të ngushta me fqinjin ishullor të saj, Islandën.
Groenlanda është ishulli më i madh në botë. Tre të katërtat e sipërfaqes së saj janë të mbuluara nga shtresa akulli të përhershme. Me një popullsi prej 56,480 banorësh në vitin 2013, është territori më pak i dendur për nga popullsia në botë. Një e treta e popullsisë jeton në kryeqytetin e vendit Nuuk. Shumica e popullsisë së saj përbëhet nga kombësia Inuit, paraardhësit e të cilëve u zhvendosën në shekullin e XIII-të nga tokat e brendshme të Kanadasë drejt ishullit.
Gjeografia
Groenlanda është ishull me një sipërfaqe prej 2.166.086 km² nga e cila 1.755.637 km² (81%) është e mbuluar me akull. Bregdeti ka një gjatësi 39.330 km, që është gati sa gjatësia e Ekuatorit.
Pesha e mbulesës së akullt në brendësi të ishullit ka krijuar kanjonin rreth 300 m nën nivelin e detit. Të gjitha vendbanimet janë përgjat bregdetit i cili nuk është i mbuluar me akull. Më së shumti banorë jetojnë në brgdetin perëndimor. Territori në verilindje, i cili përfshin pjesët e Groenlandës Veriore dhe Lindore, nuk është pjesë e asnjë njësie administrative, porse është vend ku gjindet parku më i madh kombëtar në botë.
Në pjesën qendrore të Groenlandës, e cila është e mbuluar me akull, gjinden më së paku katër stacione hulumtuese shkencore dhe kampe. Radiostacioni Jørgen Brøndlund Fjord deri në vitin 1950 ka qenë radiostacioni më verior në botë.
Toka e Perit, gadishulli në pjesën veriore të Groenlandës, nuk është e mbuluar me akull për shkak se ajri është i thatë për tu formuar mbulesa e borës. Nëse e tërë mbulesa e akullit të shkrihet, niveli i detit botëror do të rritej për 7 m dhe Groenlanda sigurisht do të shëndrrohej në arqipelag.
Demografia
Konsiderohet se banorët e parë kanë qenë vikingët, pas shekullit XVI në bregdetin e Grenlandës  kanë jetuar eskimezët, të cilët janë marrë me peshkim. Në shekullin XVIII fillon kolonizimi i danezëve  dhe në vitin 1953 bëhet pjesë  përbërëse e Danimarkës. djathtas|parapamje|158x158px|Grenlanda nga sateliti
Hormonet indore
Hormonet indore janë substanca kimike, të cilat krijohen në inde të ndryshme. Këto hormone përmes gjakut ose limfës shkojnë në organe të ndryshme ku mund të ndikojnë në funksionin e tyre. Hormonet më të rëndësishme indore janë : acetilkolina, histamina, serotonina.
Acetilkolina
Acetilkolina është substancë, e cila lirohet në mbaresa të fijeve nervore. Kjo e mundëson përcjelljen e ngacmimeve prej nervit në muskul. Pra, është mediator kimik (trasmiter) i impulseve nervore. Përcjellja e ngacmimeve nervore bëhet me substanca kimike, të cilat quhen neurotransmetues. Neurotransmetuesit më të rëndësishëm janë acetilkolina dhe noraderenalina. Në bazë të kësaj edhe fijet nervore ndahen në kolinergjike dhe adrenergjike. Aetolkolina sintetizohet prej acidit acetik dhe kolinës që është një lloj aminoalkooli. Grumbullimi i acetilkolinës në organizëm e pengon enzimi acetilkolin- esteraza. Ky enzimë e zbërthen acetilkolinën në acid acetik dhe në kolinë.
Serotonina
Serotonina krijohet prej aminoacidit triptofan. Serotonina gjendet në trombocite (pllakëza të gjakut), në mukozën e traktit digjestiv, në shpretkë, në tru etj. Ka veprim të shumëfishtë pas lëndimeve, kur lirohet prej trombociteve e pengon humbjen e gjakut. Nëse përqendrimi është i madh e rit shtypjen e gjakut, kurse në përqendrime të vogla, stimulon qendrën për frymëmarrje, ndërsa sasia e madhe ndal funksionin e saj.
Maitreja
Maitreja (Sanskrisht: मैत्रेय) ose Metteyya (Pali: मेत्तेय्य) konsiderohet buda i së ardhmes sipas eskatologjisë budiste. Sipas traditës budiste, Maitreja është një bodhisattva.
që do të shfaqet në Tokë në të ardhmen, do të arrijë ndriçimin e plotë dhe do të mësojë dharma të pastër. Sipas shkrimeve të shenjta, Maitreja do të jetë pasardhëse e Budës së tanishme, Gautama Buddha (e njohur edhe si Śākyamuni Buddha). Profecia e ardhjes së Maitrejës i referohet një kohe në të ardhmen kur dharma do të jetë harruar nga shumica në botën tokësore.
Si Buda e 5-të dhe e fundit e kalpës aktuale, mësimet e Maitreyas do të synojnë rivendosjen e dharmas, një koncept jetik budizmi. Shumë figura fetare dhe udhëheqës shpirtërorë që pretendojnë të jenë Maitreya gjatë historisë, budistët janë dakord se këto ishin pretendime të rreme, që tregojnë se Maitreya, ende nuk është shfaqur.
Emri
Emri Maitreya rrjedh nga fjala Sanskrit maitrī "dashamirës", e cila rrjedh nga emri mitra "mik". Forma e Palit Metteyya përmendet në Cakkavatti-Sīhanāda Sutta (Digha Nikaya 26) i Pāli Canon, dhe poashtu në kapitullin 28 të Buddhavamsa.
Karakteristikat
Një përmendje e profecisë së Maitrejës është në Maitrejonarakarna. Kjo nënkupton se ai është një mësues i ekstazës sàdhanā meditues dhe thotë se zotat, burrat dhe qeniet e tjera:
"Do të humbasin dyshimet e tyre dhe rrymat e dëshirave të tyre do të shfarosen: pa asnjë mjerim, ata do të arrijnë të kalojnë oqeanin e bërjes; dhe, si rezultat i mësimeve të Maitrejës, ata do të udhëheqin një jetë të shenjtë. Nuk do të shohin asgjë si të tyre, nuk do të kenë asnjë posedim, as ari, as argjend, as shtëpi as farefisnore. Por ata do të udhëheqin jetën e shenjtë të njëshmërisë nën drejtimin e Maitrejës. Ata do të grisën rrjetën e pasioneve, do të arrijnë të hyjnë në ekstazë, dhe të tyre do të jenë një bollëk gëzimi dhe lumturie, sepse ata do të udhëheqin një jetë të shenjtë nën drejtimin e Maitrejës."
Ardhja e Maitrejës
Ardhja e tij do të nënkuptojë fundin e kohës së mesme, kohën ndërmjet Budës së katërt, Gautama Buddha dhe Budës së pestë, Maitreja, e cila shihet si një pikë e ulët e ekzistencës njerëzore. Sipas Cakkavatti Sutta: The Wheel-turning Emperor, Digha Nikaya 26 i Sutta Pitakës së Pali Canon, Buda Maitreja do të lindë në një kohë kur njerëzit do të jetojnë në një moshë tetëdhjetë mijë vjet, në qytetin Ketumat ( pranishëm Varanasi), mbreti i të cilit do të jetë Sankha Cakkavattī. Sankha do të jetojë në pallatin ku dikur banonte Mbreti Mahāndadā, por më vonë ai do t'i japë pallatit larg dhe vetë do të bëhet një ndjekës i Budës Maitreja.
Në këtë kohë një mësim i dukshëm që ai do të fillojë të japë është ai i dhjetë veprave jo moralshme (vrasje, vjedhje, sjellje të keqe seksuale, gënjeshtër, fjalim përçarës, fjalim abuziv, fjalim i kotë, lakmi, qëllim të dëmshëm dhe pikëpamje të gabuara) dhe dhjetë vepra të morlashme (braktisja e: vrasjes, vjedhjes, sjelljes së keqe seksuale, gënjeshtrës, fjalimit përçarës, fjalimit abuziv, fjalimit të pavullnetshëm, lakmisë, qëllimit të dëmshëm dhe pikëpamjeve të gabuara).
Arya Maitreya Mandala, e themeluar nga Anagarika Govinda bazohet në idenë e ardhjes së ardhshme të Maitrejës.
Burimet e Pali thonë se qeniet në kohën e Maitrejës do të jenë shumë më të mëdha se gjatë kohës së Sakyamunit. Në një profeci, dishepujt e tij janë përbuzës ndaj Mahakasyapës, kreu i së cilës nuk është më i madh se një insekt ndaj tyre. Manteli i Budës mezi mbulon dy gishta duke i bërë ata të pyesin se sa i vogël ishte Buddha. Mahākāśyapa thuhet se është mjaft i vogël në krahasim me djegjen në pëllëmbën e dorës së Maitrejas.
Noorder-Koggenland
Noorder-Koggenland është një qytezë në Medemblik, provinca Hollanda e Veriut në Holandë me sipërfaqe km² dhe popullsi  banorë.
Segart
Segart është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Camp de Morvedre, të provincës Valencia, në Komunitetin e Valencias. Segart ka 188 banorë (2012), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 6.6 km2.
Gorica (Dropull i Poshtëm)
Gorica është një fshat në komunën Dropull i Poshtëm në rrethin e Gjirokastrës të Shqipërisë.
Vilfor Hysa
Vilfor Hysa (lindur më 9 shtator 1989 në Tiranë) është një futbollist profesionist shqiptar i cili luan me klubin shqiptar FK Kukësi në Kategorinë Superiore si sulmues. Ai më parë ka luajtur me klubet e tjera KF Tirana, Teuta Durrës dhe KS Flamurtari, të gjitha në Kategorinë Superiore. Ndërkombëtarisht ai ka përfaqsuar Shqipërinë në nivelet nën-17, -19, -20 dhe -21, por ende nuk ka bërë debutimin e tij me kombëtaren e parë.
Karriera me klube
Ai u huazua te KS Flamurtari në një marrëveshje gjashtë vjeçare, e cila mori fund në janar 2012. Ai u rikthye te klubi që zotëronte kartonin e tij KF Laçi më 27 janar. Në verën e vitit 2013, ai u bashkua me klubin e FK Kukësi.
Tai
300px|thumb|Valle e tainezëve Tai apo Tainjerzit, Tainezët (int. Thai)- popull me rejardhje paleo mongole (mongolë të lashtë) që jetojnë kryesisht prapa Indis në jug të Kinës. Ky popull paraqitet në disa ermra, kështu në Birmania përdoret apo është një fis i këtij opulli i quajtur shan (int. Shan), në Tajlandë quhen tai (Thai), në Laos dhe në veri e jug të Tajlandës lao (Lao).
Anëtarët e kësaj popullsie kryesisht merren me mbjelljen e orizit, mbajtjen e kafshëve dhe një pjesë e tyre janë zanatli.
Jurgen Uldedaj
Jurgen Uldedaj i lindur në Lezhë dhe pjesë e ekipit të Tiranës i njohur si talent në sportin e boksit fitoi për herë të tretë në boks në mënyrë dinjitoze. Ai e nisi rrugëtimin drejt fitores me medaljen e bronzit në kampionatin evropian të vitit 2013 në Rusi dhe me medaljen tjetër të bronzit në kampionatin evropian që u zhvillua në Zagreb të Kroacisë. Ai doli në vendin e 5-të edhe në kampionatin botëror të boksit në Bullgari, fitore këto që i paraprinë fitores së tij të madhe të Kupës së Botës në Azerbajxhan
Paradiso
është një komunë në kantonin Ticino të Zvicrës.
Vanadiumi
Vanadiumi është një element kimik me simbolin V dhe numrin atomik 23.
Frashtani
Frashtani është një fshat në komunën Dropull i Poshtëm në rrethin e Gjirokastrës të Shqipërisë.
Kodi i mallërave 1200
Kodi i mallërave 1200 është pjesa e numrave çelës nga 1201 të kodit të mallërave në Kosovë. Tabela e më poshtme është e shkallës së parë d.m.th çelsat më të gjatë se kater shifra nuk janë përfshirë.
F1 Spanja
left|50px Çmimi i Madh i Spanjës (spanjish::Gran Premio de España) është garë në Formula 1 kampionatin bortërorë që mbahet në Circuit de Catalunya në Barcelona, Spanjë si pjesë e garave të përgjithëshme të kampionatit botërorë.
Historiku
Çmimi i parë i madh spanjoll në garime u mbajt në vitin 1913 garë kjo me motoçilketam në një rrugë qark me gjatësi afro 300km në Guadarrama afër Madridit rrugës për në Valladolid.
Melide
është një komunë në kantonin Ticino të Zvicrës.
Monumentet islame në Kosovë
djathtas|parapamje|[[Xhamia e Sinan Pashës në Prizren|Xhamia Sinan Pashës në Prizren]] Monumentet islame në Kosovë zakonisht lidhen me ardhjen osmane në vitin 1389, dhe përkatësisht me vendosjen e tyre efektive në Kosovë në vitin 1459. Megjithatë, shumë dëshmi historike tregojnë se takimet e para të Islamit me Ballkanin kanë ndodhur shumë përpara ardhjes së osmanëve dhe vendosjes së tyre në Ballkan. Për shkak të afërsisë me qendrat e Islamit, pra me Lindjen e Mesme, Perandorinë Bizantine dhe pjesë të Ballkanit, duke përfshirë territoret shqiptare dhe Kosovën gjithashtu, u ekspozuan ndaj Islamit që në shekullin e VIII.
Për më tepër, pozita gjeografike e Ballkanit i mundësoi popullit të tij të ekspozohej ndaj veprimtarive të ndryshme misionare, si dhe takimeve tregtare dhe ushtarake. Kështu kontaktet e para të trevave shqiptare me islamin datojnë në periudhën mesjetare paraosmane. Megjithatë, procesi i kalimit të shqiptarëve në Islam filloi dhe përfundoi gjatë epokës osmane, dhe kështu monumentet kryesore islame në vend u shfaqën gjatë periudhës osmane dhe pas periudhës osmane.
Historia
Ballkani ishte pjesë e Perandorisë Romake, pjesë e Perandorisë Bullgare dhe e Perandorisë Bizantine deri në mesjetën e vonë, kur turqit osmanë pushtuan dhe gradualisht morën kontrollin e pothuajse të gjithë gadishullit. Islami u fut në Evropë kryesisht përmes dy gadishujve të mëdhenj, Iberisë dhe Ballkanit. Me ndikimet nga Spanja muslimane (Andaluzia) nga perëndimi, bregu i Mesdheut dhe Siçilia nga jugu, dhe Peçengët myslimanë të Hungarisë nga verilindja, Islami depërtoi lehtësisht edhe në pjesët më të brendshme të Ballkanit.
Për më tepër, gjeografi, historiani dhe hartografi i mirënjohur mysliman al Idrīsī gjatë shekullit XII (1154) ofron të dhëna të vlefshme për një udhëtim në brendësi nga porti shqiptar i Durrësit drejt Kostandinopojës përmes Selanikut, duke ofruar disa referenca interesante për liqenet në kufirin mes Kosovës dhe Maqedonisë si pika të rëndësishme të kalimit, me Ohrin si më i rëndësishmi.
Këto lidhje ndonëse kryesisht për tregti dhe biznes kishin lënë edhe ndikime të tjera në jetën në Ballkan. Për shkak të drejtësisë muslimane në marrëdhëniet dhe sistemit dhe ideve të tyre të avancuara, shumë individë zgjodhën Islamin si besimin e tyre. Në të njëjtën kohë, shumë tregtarë myslimanë gjetën strehim të mirë në qytetet bregdetare, luginat pjellore, qytetet e kryqëzimit të rrugëve ose fortifikimet, dhe kështu u vendosën atje. Kështu, u shfaqën vendbanimet e para të vogla myslimane, të cilat u rritën dhe ndikuan në mënyrën se si njerëzit visheshin, matnin kohën, gatuanin ushqimin.
Sipas Thomas Arnold, futja e parë e Islamit në Evropën Juglindore ishte vepër e një juristi-konsull myslyman, i cili u kap si i burgosur, ndoshta në një nga luftërat midis Perandorisë Bizantine dhe fqinjëve të saj myslimanë. Ai u zu rob në vendin e Peçengëve në fillim të shekullit XIë. I burgosuri ua shpjegoi parimet kryesore të Islamit, dhe për këtë arsye shumë prej tyre e përqafuan Islamin. Kështu, shumë përpara fundit të shekullit XI, Islami filloi të përhapet midis tyre dhe pothuajse të gjithë Peçengët u bënë myslimanë.
Prezantimi i Islamit
Migrimi më i rëndësishëm për rajonin ishte ai i familjes Al-Aga, nga Alepo, Siri. Disa anëtarë të kësaj familjeje u shpërngulën në Kosovë duke filluar nga viti 1095, ndërsa të tjerët erdhën në fund të vitit 1291 dhe u vendosën në një fshat të zonës. Aty kishin ndërtuar një xhami, e cila ekziston deri në ditët e sotme, e cila do të shqyrtohet më tej në këtë artikull më vonë.
Nga përshkrimi i mësipërm, bazuar në faktet e përmendura, mund të konstatohet se takimet e para të popujve ballkanikë, duke përfshirë edhe Kosovën, me Islamin kanë qenë shumë më të hershme se ardhja e osmanëve. Këto kontakte të para mund të kenë ndodhur qysh në fillim të shekullit VIII në Ballkan në përgjithësi dhe ato janë bërë më të shpeshta në shekujt IX dhe X te sllavët dhe shqiptarët. Më pas, ato u rritën shumë gjatë shekujve XI, XII dhe XIII.
Me fjalë të tjera, takimet e Kosovës me pjesët e tjera të botës, veçanërisht me botën myslimane, nuk ishin kryesisht për shkak dhe përmes pushtimit osman, por kishte migrime natyrore njerëzore dhe shkrirje kulturore të ndërthurura si rezultat i tregtisë, martesave dhe të tjera. Marrëdhëniet njerëzore ndodhin gradualisht. Islami nuk u zbatua plotësisht në ligj, siç pretendohet shpesh, por më shumë përmes një procesi të gjatë historik që u shoqërua me shumë përfitime, veçanërisht për ata që kërkonin karriera të mëdha brenda Perandorisë Osmane.
Monumentet islame në Kosovë para epokës osmane
parapamje|Mbishkrimi në gjuhën arabe: "E rindërtoi këtë xhami madhështore, Ahmet Aga në vitin 1822/3 (Hixhri 1238), siq ishte ndërtuar në vitin 1289 ([[Viti hixhri|Hixhri 688), dhe tarihi i tha asaj." (Xhamia e Mlikës)]] Siç u përmend më herët, Islami erdhi në Kosovë shumë kohë përpara osmanëve. Megjithatë, ka ende për t'u bërë kërkime në lidhje me monumentet islame para osmanëve në Kosovë.
Megjithatë, Kosova, si shumë vende të tjera në Ballkan, ishin kryesisht të krishtera gjatë periudhës paraosmane. Kështu, mund të ngrihen pretendime për Kosovën si djep të krishterimit, përkatësisht qytetërimit ortodoks, për shkak të pak monumenteve të shekullit XIV dhe pak të tjerave të shekullit XV që gjenden në vend.
Për më tepër, Kosova shpesh përshkruhet si një qendër e lulëzimit të ortodoksisë lindore gjatë periudhës së vonë mesjetare, por me ardhjen e osmanëve ky lulëzim u bë fatkeqësi sepse osmanët ose pa dashje i shkatërruan ato monumente ose i kthyen në islamike/osmane. Megjithatë, duke parë Kosovën sot nuk mund të mohohet prania e faltoreve dhe monumenteve të krishtera, si katolike ashtu edhe ortodokse mënjanë, megjithatë, të dhënat e fundit tregojnë se Kosova para osmanëve nuk ishte shtëpi vetëm e të krishterëve, por ishte edhe shtëpi e bogomilëve, hebrenjëve, myslimanëve, etj.
Në këtë drejtim, këto të dhëna tregojnë se migrimi si një proces natyror ka ndodhur në periudha të ndryshme të historisë, sepse njerëz të ndryshëm lëviznin aty-këtu duke kërkuar mundësi më të mira apo vende më të mira për të jetuar. Si në shumë vende të botës migrime të tilla kanë ndodhur edhe në Kosovë. Në vitin 1095 një familje myslimane nga qyteti i Halepit, Siria e sotme, migroi dhe u vendos në Kosovë. Kjo duket të ketë qenë një familje e madhe sepse migrimet kanë vazhduar edhe në periudha të mëvonshme nga viti 1095 deri në vitin 1291, kur janë vendosur në pjesën jugore të Kosovës në territorin e sotëm të Komunës së Sharrit (Dragash).
Duke qenë se falja e namazit është një nga parimet e Islamit, myslimanët duhet të kenë xhami për të falur namazin javor (e xhuma). Natyrisht, pasi kjo familje u vendosë në fshat dhe u mblodhën me anëtarët e tjerë të familjes, u duk se u pëlqente vendi dhe bënë një plan afatgjatë për të qëndruar atje. Si rezultat, në vitin 1289, ata ndërtuan një xhami të vogël për nevojat e tyre shtëpiake dhe xhamia, me siguri, ka marrë emrin sipas emrit të të zotit të shtëpisë Haxhi Huseini dhe më vonë Ahmed Al-Aga. Kjo është xhamia e parë në Kosovë të paktën 100 vjet para ardhjes osmane në Kosovë dhe betejës së njohur të Kosovës në vitin 1389.
Monumentet e epokës osmane
Pasi pushtuan Ballkanin, osmanët vendosën administratën e tyre dhe filluan të formësojnë territoret e pushtuara sipas kulturës dhe traditave të tyre. Xhamitë, hamamet (banjat publike) dhe medresetë (shkollat) ishin ndër vendet më të rëndësishme që osmanët ndërtuan. djathtas|parapamje| Xhamia e Çarshisë - Çarshi Xhamia - Xhamia e Tregut në Prishtinë, Kosovë Ndërtimi i parë i një xhamie osmane në Kosovë daton në vitin 1393, Xhamia e Çarshisë (Çarshi Xhamia ose Xhamia e Tregut), dhe besohet se është ndërtuar nga Sulltan Bajazit osman për të përkujtuar babain e tij të ndjerë Sulltan Muratin I, dhe fitoren e vitit 1389. Ajo shtrihet në atë që njihej si tregu i Prishtinës dhe sot simbolizon pjesën e vjetër të qytetit. Karakteristika e saj kryesore është minarja prej guri, e cila është e vetmja që ka mbijetuar që prej 600 vjetësh. Xhamia e Çarshisë njihet edhe si “Xhamia e Gurit”, nga fjala turke Taş që do të thotë gur.
Xhamitë e tjera të njohura osmane, vetëm për të përmendur disa, janë: Xhamia e Gazi Ali Begut e ndërtuar (1410) në Vushtrri, Xhamia në Krajkovë (1480) të Komunës së Drenasit, Xhamia e Hadum Agës (1595) në Gjakovë, Xhamia në Polac (1635). ) në Skenderaj e shumë të tjera.
Monumentet gjatë epokës jugosllave
Duke pasur parasysh se rryma kryesore politike e ish-Jugosllavisë ishte ideologjia marksiste-leniniste, feja shihej thjesht si një fenomen shoqëror që duhej të ndahej nga çështjet shtetërore. Goditja më e madhe që i dha pushteti fesë ishin reformat agrare. Me këto reforma, qeveria, sipas ligjeve ekzistuese, sekuestroi tokat dhe pronat që i përkisnin komuniteteve fetare. Këto reforma goditën më së shumti bashkësinë islame, pasi e gjithë toka dhe pronat e vakëfeve u morën nga shteti.
Shteti konfiskoi gjithashtu të gjitha llojet e pronave si shtëpitë e pushimit, hanet (bujtinat), dyqanet, mullinjtë, të cilat ishin burimet kryesore të të ardhurave për institucionet fetare. Xhamitë dhe kishat, kryesisht katolike dhe ndonjëherë ortodokse, përdoreshin si depo municionesh ose bujtina ushtarake. Shumë xhami u shkatërruan me pretekstin e zhvillimit, urbanizimit ose ndërtimit të rrugëve. Teatri i sotëm kombëtar qëndron në vendin ku ishte një xhami 60 vjet më parë.
Komunitetet fetare kundërshtuan reforma të tilla dhe kritikuan qeverinë për konfiskimin e pronave të tyre, por qeveria nuk e dëgjoi kurrë, duke pohuar se këto blerje ishin të nevojshme në dritën e një krize ekonomike.
Në fakt, pas një kohe qeveria jugosllave ua ktheu kishat dhe manastiret e konfiskara nga ortodoksët, sepse nuk kishin më nevojë për to, nuk i ktheu kurrë xhamitë, të cilat u rrënuan. Pra, në emër të mbrojtjes së monumenteve historike, fetare dhe kulturore, Jugosllavia mbronte dhe investoi vetëm në monumentet ortodokse, ndërkohë që nuk bëri asgjë për mbrojtjen e monumenteve islame apo katolike. Edhe pse myslimanët ishin komuniteti më i madh, nga 137 monumente historike nën 'mbrojtjen' e shtetit, vetëm 26 ishin islamikë, 2 katolikë, ndërsa 110 ishin të krishterë ortodoksë.
Nga sa u tha më sipër është e qartë se gjithmonë ka pasur tendenca për t'i bërë myslimanët në ish-Jugosllavi të duken si anakronikë dhe për t'i bërë ata t'i bashkohen besimit të kombeve më të mëdha të Serbisë apo Kroacisë.
Në luftën e viteve 1998–1999, pothuajse gjysma e 218 xhamive të Kosovës u dogjën ose u shkatërruan. Shumica e këtyre xhamive datojnë nga shekujt XV dhe XVI dhe shumë vepra të arkitekturës islame u shkatërruan si rezultat i politikës sistematike të kulturës dhe gjenocidit urban nga shteti jugosllav në kulturën e Kosovës.
Gustave Courbet
Jean Désiré Gustave Courbet (frëngjisht: [ɡystav kuʁbɛ]; 10 qershor 1819 - 31 dhjetor 1877) ishte një piktor francez që udhëhoqi lëvizjen realiste në pikturën e shekullit të 19. I angazhuar për pikturë vetëm atë që ai e shikonte hodhi poshtë konventën akademike dhe Romantizmin e brezit të mëparshëm të artistëve vizual. Pavarësia e tij për të vendosur një shembull që ishte e rëndësishëm për artistët e mëvonshëm siç janë impresionistët dhe kubistët. Courbet zë një vend të rëndësishëm në pikturën franceze të shekullit të 19 si një novator dhe si një artist i gatshëm për të bërë deklarata të guximshme sociale përmes punës së tij
Monumentet islame në Kosovë
Monumentet sot
Bashkësia Islame e Kosovës ka arritur të riparojë disa nga xhamitë e dëmtuara rëndë, madje edhe të ndërtojë disa të reja më pas, duke përdorur kryesisht fondet e komunitetit, donacionet vullnetare nga individë, OJQ dhe organizata qeveritare si kontingjenti i Emirateve të Bashkuara Arabe në operacionin e KFOR-it. . qendër|parapamje|[[Xhamia e Kastriotit në qytetin e Kastriotit, Kosovë]] Xhamia e qytetit të Kastriotit, siç shihet në foto, është ndër xhamitë e reja të ndërtuara pas luftës. Kontributet zakonisht vijnë nga biznesmenë dhe njerëz të pasur. Ndonjëherë myslimanët kosovarë, që jetojnë në perëndim, bëjnë mbledhje fondesh në mesin e bashkatdhetarëve të tyre dhe i kthejnë paratë në vendin e tyre. Kjo lidhet veçanërisht me ndihmën e të varfërve për të marrë donacione dhe për të rindërtuar xhamitë. Bashkësia Islame e Kosovës zakonisht organizon dhe menaxhon këto projekte për mbledhjen e fondeve, dhe së fundi ICK ka paralajmëruar një projekt për rindërtimin e Xhamisë së Madhe në Prishtinë pas marrjes së lejes nga autoritetet përkatëse.
Rreth gjashtë monumente islame në Kosovë, ndër to Xhamia e Kuqe në Pejë, Xhamia e Hadumit në Gjakovë, Xhamia e Deçanit dhe Hamami i Gazi Ali Beut në Vushtrri, janë përzgjedhur për t'u restauruar edhe nga UNESKO. UNESKO gjithashtu dërgoi dy misione, në mars 2003 dhe prill 2004, për të vlerësuar dëmet në trashëgiminë kulturore të Kosovës në Kosovë. Gjetjet e këtyre misioneve rezultuan me një listë prej 48 vendeve të krishtera, 14 vendeve islame dhe 13 ndërtesave laike dhe historike për t'u paraqitur para donatorëve.
Xhamitë
Xhamitë janë shtëpi adhurimi për myslimanët. Në Kosovë ka rreth 500 xhami dhe ato janë të shtrira në të gjithë vendin. Shumica e tyre mund të gjenden në Prizren për shkak të ndikimit të madh osman në qytet dhe pranisë së një komuniteti të vogël turk atje.
Xhamia e Mlikës (1289)
parapamje|[[Xhamia e Mlikës]]
Xhamia e Mlikës ose Xhamia Ahmet Al–Agës është xhamia e parë dhe më e vjetër jo vetëm në Kosovë por edhe më gjerësisht në këtë pjesë të Ballkanit. Kjo xhami është ndërtuar në vitin 1268 sipas një mbishkrimi të murit nga ana e jashtme e xhamisë. Megjithatë, kjo xhami sot është një gërmadhë.
Sipas këshillit të bashkësisë islame në Komunën e Sharrit (Dragash) në vitin 1995, ata morën një dokument zyrtar nga zyra e Myftinisë së qytetit Aleppo, në Republikën Arabe të Sirisë, ku thuhet qartë se një familje e quajtur Al-Aga është shpërngulur nga Halepi në territoret e ish-Jugosllavisë, veçanërisht në zonën e njohur si Mlika. Kjo familje, sipas këtij dokumenti, ka filluar të migrojë në vitin 1095 dhe ka vazhduar deri në vitin 1291.
Kjo xhami shtrihet në pjesën jugore të Kosovës dhe është rindërtuar disa herë gjatë historisë së saj, falë donacioneve vullnetare të komunitetit dhe njerëzve të vullnetit të mirë. Ajo është ende aktive dhe një xhemat mjaft i mirë frekuenton xhaminë veçanërisht gjatë namazit të xhumasë.
Xhamia e Gazi Ali Begut (1410)
Xhamia e Gazi Ali Beut ishte nën mbrojtjen e shtetit duke u konsideruar si një nga xhamitë më të vjetra të epokës osmane në Komunën e Vushtrrisë, Kosovë. Bashkësia Islame në këtë qytet ka dhjetë xhami, prej të cilave Xhamia e Gazi Ali Beut është më e vjetra, tetë prej tyre janë djegur ose shkatërruar.
Tri xhamitë kryesore në qytet u shkatërruan gjithashtu. Pavarësisht se ishte nën mbrojtjen e shtetit, Xhamia e Gazi Ali Beut u dëmtua rëndë, minarja e saj u minua dhe u hodh në erë, ndërsa çatia dhe dritaret u dëmtuan gjithashtu për shkak të granatimeve të shpeshta gjatë luftës së viteve 1998-1999.
Pas luftës Xhamia u rindërtua.
Xhamia e Krajkovës (1480)
Xhamia e Krajkovës ndodhet në fshatin Krajkova i cili ndodhet në pjesën qendrore të vendit, përkatësisht në territorin e Komunës së Drenasit. Ky rajon është ndër më të prekurit gjatë luftës, tre nga shtatë xhamitë në këtë zonë janë djegur, përfshirë Xhaminë e Krajkovës, dy janë granatuar dhe rrënuar dhe njëra është shkatërruar plotësisht.
E ndërtuar në vitin 1480, Xhamia e Krajkovës konsiderohet si më e vjetra në rajonin e Drenicës. Njerëzit, në veçanti të moshuarit, flasin me nostalgji të veçantë duke shpjeguar historinë e madhe të kësaj xhamie dhe kontributin e imamëve që i kanë dhënë kësaj zone në periudha të ndryshme të historisë. Pas luftës kjo xhami u rindërtua rishtazi nga një donacion i OJQ-ve të huaja (kuvajtiane) që vepronin në Kosovë për një kohë të shkurtër.
Xhamia e Hadum Agës (1595)
Komuna e Gjakovës është ndër këshillat më të mëdhenj të komuniteteve islame. Mes 40 objekteve fetare, Xhamia e Hadum Agës konsiderohet si më e vjetra në qytet. Gjakova në kohën osmane konsiderohej si fshat i cili ka një treg lokal për nevojat e komunitetit të asaj kohe. Ky ishte fati jo vetëm i Gjakovës por edhe i shumë qyteteve të tjera të Kosovës deri në fund të shekullit XV dhe në fillim të shekullit XVI.
Nga fundi i shekullit XVI, në vitet 1594–95, Hadum Suleiman Efendiu - Hadum Aga, ndërtoi këtë xhami që mori emrin e tij. Sipas rrëfimeve popullore kjo xhami është ndërtuar pikërisht në tokën e Jak Vulës, dhe kështu qyteti më vonë u quajt Jakova.
Edhe kjo xhami u shkatërrua, por pasi ishte nën mbrojtjen e shtetit, bashkësia ndërkombëtare e ka marrë në konsideratë dhe është restauruar me fonde ndërkombëtare.
Teqetë
Teqetë janë shtëpi kulti që i përkasin urdhrave sufi myslimanë. Në Kosovë ka pak teqe që i përkasin rendeve të ndryshme si Qadariya, Ruafia, Halveti etj. Prizreni, Gjakova dhe Rahoveci dihet se kanë më shumë besimtarë dhe teqe sufiste.
Teqeja e Madhe (Shekulli XVI)
Teqeja më e vjetër dhe më e njohur në Kosovë është Teqeja e Madhe e shekullit XVI në Gjakovë. Teqeja e Madhe luajti një rol të madh në të gjitha çështjet që shqetësonin Kosovën dhe njerëzit që jetonin atje në periudha të ndryshme. Një nga anëtarët e kësaj familjeje të madhe është edhe Musa Shehzade, një patriot i njohur i cili ishte delegat i Prizerenit në shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë. Aktivitetet e tij përfshijnë edhe shërbimin si komandant i forcave që morën qytetin e Shkupit, kryetar i Ligës së Dytë të Prizrenit dhe ishte kryetari i parë shqiptar i Prizrenit.
Varrezat
Shumica e varrezave në Kosovë ndodhen krahas xhamive ose teqeve, veçanërisht në zonat rurale. Në zonat urbane si p.sh. në Prishtinë varrezat janë jashtë qytetit. Varrezat myslimane janë të ndara nga komunitetet e tjera fetare, dhe ekziston një nevojë e vazhdueshme për më shumë hapësirë varrezash për komunitetin mysliman. Varrezat janë nën kontrollin e komunave dhe në pronën komunale apo pronën që i është dhënë bashkësisë islame për këtë qëllim.
Kantoni Fraize
Kantoni Fraize (frëngjisht: Canton de Fraize) është një kanton në departamentin Vosges, rajonin Lorraine në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Fraize. Ka sipërfaqe 195.26km2 dhe popullsi 12095 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Fraize aktualisht përbëhet nga 9 komuna.
Franciumi
Franciumi është një element kimik me simbolin Fr dhe numrin atomik 87. Është elementi më aktiv në grupin e IA dhe është element radioaktiv.
Republika e Kinës
Tajvani, zyrtarisht i njohur si Republika e Kinës, është një shtet Referime të shumëfishta:
Ishulli kryesor i Tajvanit, i njohur më parë si Formosa, ka një sipërfaqe prej 35,808 kilometrash katrorë, dhe dy të tretat e tij (pjesa lindore e ishullit) dominohen nag vargmalet, ndërsa një e treta (pjesa përendimore) nga fushat, ku është e përqendruar popullsia ubrane e ishullit. Kryeqyteti, Taipei, formon së bashku me Taipein e Ri dhe Kilungun zonën më të madhe metropolitane të Tajvanit. Qytetet tjera kryesore janë Kaohsiung, Taiçung, Tainan dhe Taojuan. Me rreth 23.9 milionë banorë, Tajvani është ndër vendet më të dendura të populluara në botë.
Tajvani ka për kryeqytet ka Taipenin (Taipeh) ndërsa për gjuhë zyrtare shtetërore ka gjuhën kineze. Organi i nxjerrës së ligjeve është organi legjislativ i quajtur Juanë (Yuan) të cilit i është përgjegjës edhe qeveria (Juani ekzekutiv). Në vitin 1996 janë mbajtur për herë të parë zgjedhjet e drejt-për-drejta, më parë presidenti i shtetit zgjidhej nga Kuvendi Kombëtarë (K. Nacional).
Perëndimi i sipërfaqes është i rrafshët që kalon në terren bregore, në lindje shtrihen male të larta. Mbi sipërfaqen e Tajvanit sundon klimë tropikale monsune.
Bujqësia veçohet me kultivimin e orizit, sheqerit, kallamoqit, ananasit. Tajvani llogaritet të ketë pasuri natyrore të tokës qymyrin dhe gazin natyrorë. Zhvillimi industrial është në shkallë të mirë, dallohen industria e ushqimit, e tekstilit, e lëkurës, e letrës, e makinave dhe aparateve, e metalit, e lëndës artificiale (plastikës) dhe industria kimike. Partnerët kryesorë të tregtisë me Tajvanin janë Japonia dhe ShBA-ja.
Rrjeti i transportit është i gjithanshëm duke filluar nga portat detare ndërkombëtare në qytete e quajtura Kaohsiung dhe Keelung e deri te porta ajrore po ashtu ndërkombëtare në qytete T´aoyuan (afër kryeqytetit) dhe Kaohsiung.
Historia
Sipërfaqja e ishullit dhe ishujt në rrethinë e tij duket të kenë qenë popullzuar nga fiset polonezë të Malajës. Nga 1624-ta deri 1662 dihet të ketë rënë nën zgjedhjen e holandezëve dhe nga 1683-ta pjesë e Kinës. Gjatë viteve 1895-1945 pjesë e Japonisë ndërsa më 1947 një kryengritje popullore shtypet përgjakshëm nga trupat nacionaliste. Më 1949 qeveria e Kuao-min-tang së bashku me pjesën e mbetur të trupave tërhiqet prapa në Tajvan dhe më 1950 shpallin Republikën e Kinës (në rrethin e ngushtë thirrej, "Kina Nacionale")
Më 1971 anëtarësia në OKB i merret dhe Tajvani i dorëzohet Republikës Popullore të Kinës, e cila ndjekë një politik të ri-bashkimit të Tajvanit. Me vendosjen e marrëdhënieve diplomatike në mes të ShBA-së dhe R. P. të Kinës më 1979, ShBA-ja ndërpretë marrëdhëniet diplomatike me Tajvanin. Pas vdekjes së presidentit të shtetit Çiang Kai-sheksit (Chiang Kai-sheks) pasardhës me radhë zgjidhen: Jen Çia-kan (1975-1978), Çiang Çing-ku (1978-1988 I biri i Çiang Kai-sheksit) dhe nga 1988 deri në 2000-ën Li Teng-hui (Lee Teng-hui). Zgjedhjet në marsin e vitit 2000 i ka fituar për herë të parë, një kandidat nga opozita, kandidati Çen Shui-biani (Chen Shui-bian) nga Partia e Përparimit Demokratik.
Ekonomia
Industrializimi i shpejtë dhe rritja e shpejtë e Tajvanit gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20 eshte quajtur "mrekullia e Tajvanit". Tajvani është një nga "Katër tigrat e Azise" së bashku me Hong Kongun, Korene e Jugut dhe Singaporin.
Drejtimi japonez para dhe gjatë Luftës së Dytë Botërore solli ndryshime në sektorët publik dhe privat, veçanërisht në fushën e punëve publike, të cilat bënë të mundur nje komunikim të shpejtë dhe ndihmuan transportin në të gjithë ishullin. Japonezet gjithashtu përmirësuan arsimimin e publikut dhe e bëne ate të detyrueshem  për të gjithë banorët e Tajvanit.
Deri në vitin 1945, hiperinflacioni ishte në zhvillim e sipër në territorin e Kinës dhe Tajvanit , si rezultat i luftës me Japoninë. Për të izoluar Tajvan prej saj, qeveria Nacionaliste krijoi një fushë të re të monedhës për ishullin , dhe filloi një program stabilizimi të çmimeve. Këto përpjekje ngadalësuan ndjeshëm inflacionin.
Kur qeveria KMT iku në Tajvan ajo solli miliona sasi prej ari dhe rezerva në monedhë të huaj të Kinës kontinentale, e cila , sipas KMT , do te stabilizonte çmimet dhe do të reduktonte hiperinflacionin. Ndoshta më e rëndësishmja, si pjesë e tërheqjes të saj në Tajvan ,KMT solli elitat intelektuale dhe të biznesit nga Kina kontinentale. Qeveria KMT krijoi shumë ligje dhe reforma te tokës te cilat ajo kurrë nuk I kishte zbatuar në mënyrë efektive në Kinën kontinentale. Qeveria zbatoi edhe një politikë të zevendesimit te importit, duke u përpjekur të prodhonte mallrat e importuara në vend.
Në vitin 1950, me shpërthimin e Luftës së Koresë , Shtetet e Bashkuara filluan një program ndihmës i cili rezultoi me çmime të stabilizuara plotësisht në 1952. Zhvillimi ekonomik është i inkurajuar nga ndihma amerikane ekonomike dhe programe të tilla si Komisioni i Përbashkët për Rindërtim Rural, e cila u kthye per sektorin e bujqësisë në nje bazë për rritje të mëvonshëm. Nën ndikimin e kombinuar të reformës së tokës dhe programet e zhvillimit bujqësor, prodhimi bujqësor u rrit me një normë mesatare vjetore prej 4% ne vitet 1952-1959 , e cila ishte më e madhe se rritja e popullsisë , prej 3.6%.
Në vitin 1962, Tajvan kishte te ardhurat per fryme 170 $ , duke e vendosur ekonominë e saj në një nivel me ato të Zairese dhe Kongos. Te ardhurat e saj për frymë në fillim të viteve 1960 ishte $ 1353 (sipas vleres se vitit 1990). Në vitin 2011 teardhurat për frymë ishte rritur në 37.000 $, duke kontribuar në Indeksin e Zhvillimit Njerëzor, e barabarte me atë të vendeve të tjera të zhvilluara. IZhNj i Tajvanit në vitin 2012 është 0,890, (I njezete e treti ne bote) , sipas metodes te llogaritjes se OKB-së.
Në vitin 1974, Chiang Ching - Kuo zbatoi dhjetë projekte te medha te ndërtimit, duke filluar me fondet që ndihmuan Tajvanin te transformohet në nje ekonomi te drejtuar nga eksporti. Që nga vitet 1990, një numër i firmave të teknologjisë me kapital ne Tajvan kanë zgjeruar shtrirjen e tyre në mbarë botën. Kompani të njohura të teknologjisë ndërkombëtare me qendër në Tajvan janë: prodhuesit e kompjuterit personal Acer Inc dhe Asus, krijues telefonit celular HTC, si dhe prodhuesi gjigand i elektronikës Foxconn, që prodhon produkte për Apple, Amazon, dhe Microsoft.