cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Era dhe lisi (roman)
Era dhe lisi, roman me autor Sinan Hasani. Botuar në Prishtinë nga "Rilindja", në vitin 1977 (Botimi i 2-të). Libri ka 187 faqe.
Agon Mehmeti
Kthimi në Malmö FF
Më 15 korrik 2014, Malmö FF njoftoi se ata kishin rifituar Mehmetin për një kontratë tre vjet e gjysmë, duke bërë kthimin e tij pas dy sezonesh jashtë vendit në Itali dhe Portugali, pasi u lirua falas nga klubi i tij i fundit, Palermo më herët në të njëjtën ditë. Për pjesën e mbetur të sezonit, Mehmeti bëri 10 paraqitje në ligë, pesë prej të cilëve në formacionin fillestar. Ai gjithashtu shënoi dy herë, dy gola në ndeshjen kundër Falkenbergs FF më 2 gusht 2014. Ai gjithashtu bëri katër paraqitje në kampionat e klubeve në Ligën e Kampionëve UEFA 2014-15.
Stabæk
Mehmeti pastaj u zhvendos në Norvegji dhe luajti 24 ndeshje të ligës për Stabæk, në sezonin 2016. Ai shënoi 4 gola pasi bëri debutimin e tij kundër Molde.
Oxford United
Pas kësaj, sulmuesi u transferua në kryeqytetin turk Ankara, për të luajtur për Gençlerbirliği. Megjithatë, ai luajti vetëm dy lojëra të Süper Lig për ta përpara se të bashkohej në Oxford United, më 7 shtator. Ai bëri debutimin e tij si zëvendësues në një humbje 3-0 në Bury në një ndeshje të Ligës së Parë më 26 Shtator 2017, dhe goli i tij i ligës së debutimit erdhi në ndeshjen e ardhshme, një fitore prej 4-1 në Peterborough United më 30 shtator.
Karriera ndërkombëtare
Mehmeti u zgjodh nga trajneri i kombëtares shqiptare Gianni De Biasi për ndeshjet kualifikuese të Kupës së Botës kundër Sllovenisë dhe Islandës në shtator 2013.
Jeta personale
Mehmeti lindi në Podujevë, KSA e Kosovës (pjesë e atëhershme e Jugosllavisë). Familja e tij u zhvendos në Valdemarsvik, Suedi kur ishte dy vjeç, dhe më vonë u vendosën në Malmö. Ai është me prejardhje shqiptare.
Ostrobothnia Qendrore
Ostrobothnia Qendrore (Keski-Pohjanmaa; Mellersta Österbotten) është një rajon në Finlandë. Ky rajon kufizohet me Ostrobothnia, Ostrobothnia Veriore, Finlanda Qendrore, Ostrobothnia Jugore.
Komunat
Gjithsej janë tetë komuna në Ostrobothnia-n Qendrore. Qytetet dhe qytezat janë të shënuara me shkronja të theksuara.
Xhamia Karamanli (Tripoli)
Xhamia Karamanli është një xhami e rëndësishme e cila ndodhet në pjesën e vjetër të kryeqytetit, Tripoli, Libi. Është quajtur Karamanli sepse është ndërtuar nga ana e Ahmet Karamanli në vitin 1736.
Kjo është një xhami hanefite, me qasje në tri anët. Ka një plan katror prej 20 metrash në secilën anë, e ndarë nga brenda në 16 kolona, të cilat mbështesin një total prej 25 kupolash të vogla.
Lotte Reiniger
Jeta
Charlotte lindi më 2 qershor 1899 në Berlin-Charlottenburg. Në rini, ajo u dashurua në kinema, së pari me filmin e Georges Méliès, pastaj me filmin e aktorin dhe regjisorin Paul Wegener.
Vdekja
Charlotte vdiq më 19 qershor 1981 në Dettenhausen në moshën 82 vjeçare.
Fimografia
(si regjisore e filmave të shkurta të animuar)
Yeni Hayat
Yeni Hayat (Shqip: Jetë e Re) është serial aksion dhe drama televizive turke. Epizodi i parë u publikua më 3 shtator 2020, drejtuar nga Başak Soysal dhe Cem Özüduru, dhe shkruar nga treshja e Elif Usman, Serdar Soydan dhe Deniz Büyükkırlı. Seriali përfundoi me 9 epizoda, e cila u publikua më 29 tetor 2020.
Përmbajtja
Adem Shahin sapo është larguar nga Forcat Speciale. Një ditë, ai gjen një mundësi pune. E vetmja gjë që ai mund të bëjë është të mbrojë Jaseminin, gruan e Timur Karatan, një biznesmen i pasur dhe i fuqishëm. Ademi pranon ofertën e punës. Edhe pse Jasemini dhe Adem urrejnë njëri-tjetrin në fillim, do të jetë keq për të gjithë nëse kjo urrejtje kthehet në dashuri.
Huti shqiponjë
Huti shqiponjë (Bubo bubo) është një specie e bufit të shqiponjës që banon në pjesën më të madhe të Euroazisë. Quhet gjithashtu Uhu dhe në Evropë, herë pas here shkurtohet në vetëm një buf shqiponje. Oneshtë një nga speciet më të mëdha të bufit, dhe femrat mund të rriten në një gjatësi totale prej 75 cm, me një hapësirë krahësh prej 188 cm, me meshkujt që janë pak më të vegjël. Ky zog ka tufa të veçanta veshi, me pjesët e sipërme që janë të njollosura me ngjyrë të errët të zezë dhe të errët. Krahët dhe bishti janë me shirita. Pjesët e poshtme janë një tifoz me ngjyrë të ndryshueshme, me vija me ngjyrë të errët. Disku i fytyrës nuk është shumë i dukshëm dhe sytë portokalli janë dallues.
Bufi shqiponjë euroaziatike (Bubo bubo) është një lloj bufi shqiponjë që banon në pjesën më të madhe të Euroazisë. Quhet gjithashtu Uhu dhe herë pas here shkurtohet në vetëm bufi shqiponjë në Evropë.[3] Është një nga speciet më të mëdha të bufëve dhe femrat mund të rriten në një gjatësi totale prej 75 cm (30 inç), me një hapje krahësh 188 cm (6 ft 2 in), me meshkujt pak më të vegjël.[4] Ky zog ka tufa të veçanta veshi, me pjesët e sipërme të lara me ngjyrë të zezë më të errët dhe ngjyrë kafe. Krahët dhe bishti janë të bllokuar. Pjesët e poshtme janë një zbutës me nuanca të ndryshueshme, me vija me ngjyrë më të errët. Disku i fytyrës nuk është shumë i dukshëm dhe sytë portokalli janë të dallueshëm.
Huti shqiponjë gjendet në shumë habitate, por është kryesisht një zog i rajoneve malore ose zona të tjera shkëmbore, shpesh ato pranë skajit të ndryshëm të pyjeve dhe zonave me shkurre si me hapje dhe/ose ligatina për të gjuajtur shumicën e gjahut të tyre. Për më tepër, ata banojnë në pyje halore, stepa dhe zona të tjera në lartësi të ndryshme që janë zakonisht relativisht të largëta. Bufët euroaziatikë gjenden herë pas here në tokat bujqësore dhe në mjediset e ngjashme me parkun brenda qyteteve evropiane, madje rrallë në zonat urbane më të ngarkuara. Ky huti shqiponjë është një grabitqar kryesisht nate, duke gjuajtur për një sërë llojesh të ndryshme të preve. Kryesisht, dieta e tyre përbëhet nga gjitarë të vegjël si brejtësit dhe lepujt, por ata gjithashtu prenë gjitarë më të mëdhenj dhe zogj të madhësive të ndryshme. Preja më dytësore mund të përfshijë zvarranikët, amfibët, peshqit, insektet e mëdha dhe jovertebrorët e tjerë të ndryshëm. Llojet zakonisht rriten në parvazet e shkëmbinjve, në gryka, midis shkëmbinjve ose në vende të tjera të fshehura. Foleja është një gërvishtje që përmban një tufë prej dy vezësh në mënyrë tipike, të cilat vendosen në intervale dhe çelin në periudha të ndryshme. Femra inkubon vezët dhe pjellë të vegjlit, dhe mashkulli siguron ushqim për të, dhe kur ato çelin, edhe për folenë, gjithashtu. Kujdesi i vazhdueshëm prindëror për të rinjtë sigurohet nga të dy të rriturit për rreth pesë muaj. Të paktën, 12 nënlloje të huti shqiponjët euro-aziatike janë përshkruar.
Përveç që është një nga speciet më të mëdha të gjallesave të bufit, shqiponja-buf euroaziatik është gjithashtu një nga më të përhapurit. Me një gamë të përgjithshme në Evropë dhe Azi prej rreth 32 milion km2 dhe një popullsi totale që vlerësohet të jetë midis 250 mijë dhe 2.5 milion, IUCN rendit statusin e ruajtjes së zogut si më së paku shqetësues. Shumica dërrmuese e huti shqiponjët jetojnë në Evropën Kontinentale/Skandinavi,Rusi (e cila është pothuajse me siguri aty ku ndodh numri maksimal dhe larmia e racës) dhe Azia Qendrore. Popullata më të vogla ekzistojnë në Anadolli, Lindjen e Mesme veriore, pjesën e sipërme malore të Azisë Jugore dhe në Kinë; përveç kësaj, rreth 12 deri në 40 çifte mendohet se banojnë në Mbretërinë e Bashkuar që nga viti 2016 (ku mund të thuhet se janë jo vendas), një numër i cili mund të jetë në rritje. Bufët e huti shqiponjës janë përdorur herë pas here në kontrollin e dëmtuesve për shkak të madhësisë së tyre për të penguar zogjtë e mëdhenj siç janë pulëbardhat nga foleja. parapamje|Huti Shqiponjë
Cannectancourt
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Cannectancourt (Shqip: Kantakurti) është një komunë në departamentin Oise në Francën veriore.
Kantakurti ndodhet në skajet e departamentit, afër kufirit me departamentin e Somme-ës.
Fara e Flliqt
Fara e Flliqt është një serial kosovar që filloi të transmetohet që nga Korrik 2020. Seriali transmetohet nga Klan Kosova dhe ne YouTube. Ngjarja zhvillohet mes 3 te rinjeve, Gixha (Edon Berveniku), Liridoni (Muhamet Arifi) dhe Atleti (Zeqir Zullufi).
Tematika e këtij serialit është pasqyrimi i situatës aktuale të adoleshentëve
Sellova
Sellovë ose Sollovë (serbisht: Селова/Selova) është fshat në komunën e Kurshumlisë, Serbi.
Metafizika (Libër Nga Aristoteli)
Pjesa 1 (Libri i Parë)
Nga natyra, kafshët lindin me aftësinë e ndjeshmërisë dhe nga ndjesia prodhohet kujtesa në disa prej tyre, megjithëse jo në të tjerat. Prandaj, të parët janë më inteligjentë dhe të prirur për të mësuar sesa ata që nuk mund t'i mbajnë mend; ato që nuk janë në gjendje të dëgjojnë tingujt janë inteligjente megjithëse nuk mund të mësohen, p.sh. bleta dhe çdo racë tjetër e kafshëve që mund të jetë si ajo; dhe ato që përveç kujtesës kanë këtë sens të dëgjimit mund të mësohen.
Kafshët përveç njeriut jetojnë sipas paraqitjeve dhe kujtimeve dhe kanë shumë pak përvojë të lidhur; por raca njerëzore jeton edhe nga arti dhe arsyetimet. Tani nga përvoja e kujtesës prodhohet tek burrat; sepse disa kujtime të së njëjtës gjë prodhojnë më në fund aftësinë për një përvojë të vetme. Dhe përvoja duket pak a shumë si shkenca dhe arti, por vërtet shkenca dhe arti vijnë tek burrat përmes përvojës; sepse 'përvoja e bëri art', siç thotë Polus, 'por fat pa përvojë'. Tani arti lind kur nga shumë nocione të fituara nga përvoja prodhohet një gjykim universal për një klasë objektesh. Të kesh një gjykim se kur Callias ishte i sëmurë nga kjo sëmundje, kjo i bëri mirë, dhe në mënyrë të ngjashme në rastin e Sokratit dhe në shumë raste individuale, është çështje eksperience; por për të gjykuar se u ka bërë mirë të gjithë personave me një kushtetutë të caktuar, të shënuar në një klasë, kur ishin të sëmurë nga kjo sëmundje, p.sh. tek njerëzit flegmatikë ose biliar kur digjen me ethe - kjo është çështje arti.
Me një vështrim të përvojës në veprim, në asnjë aspekt nuk duket inferiore ndaj artit dhe njerëzit me përvojë kanë sukses edhe më mirë se ata që kanë teori pa përvojë. (Arsyeja është se përvoja është njohja e individëve, arti i universaleve, dhe veprimet dhe prodhimet kanë të bëjnë me individin; sepse mjeku nuk e kuron njeriun, përveç në një mënyrë të rastësishme, por Callias ose Sokrati ose ndonjë tjetër i quajtur nga disa një emër i tillë individual, i cili ndodh të jetë një burrë. Nëse, pra, një njeri ka teorinë pa përvojë dhe njeh universalen, por nuk e njeh individin e përfshirë në këtë, ai shpesh nuk do të shërohet; sepse është individi kjo duhet të shërohet.) Por megjithatë ne mendojmë se dija dhe mirëkuptimi i përkasin artit sesa përvojës, dhe ne supozojmë se artistët janë më të mençur se njerëzit me përvojë (që nënkupton që Urtësia varet në të gjitha rastet më tepër nga njohuria); dhe kjo sepse të parët e dinë shkakun, por të dytët nuk e dinë. Për njerëzit me përvojë e dinë se gjëja është kështu, por nuk e dinë pse, ndërsa të tjerët e dinë 'pse' dhe shkakun. Prandaj, ne gjithashtu mendojmë se kryeveprat në secilën zanat janë më të nderuar dhe dinë në një kuptim më të vërtetë dhe janë më të mençur se punëtorët fizik, sepse ata i dinë shkaqet e gjërave që bëhen (mendojmë se punëtorët manual janë si gjëra të caktuara pa jetë të cilat veprojnë me të vërtetë, por veprojnë pa ditur se çfarë bëjnë, ndërsa zjarri digjet, -por ndërsa gjërat e pajetë kryejnë secilin nga funksionet e tyre nga një prirje natyrore, punëtorët i kryejnë ato përmes zakonit); kështu që ne i shohim ata si më të mençur jo në sajë të të qenit në gjendje të veprojnë, por të kenë teorinë për veten e tyre dhe të dinë shkaqet. Dhe në përgjithësi është një shenjë e njeriut që e njeh dhe e njeriut që nuk e di, se i pari mund të mësojë, dhe për këtë arsye ne mendojmë se arti është më shumë njohuri sesa përvoja; sepse artistët mund të japin mësim, dhe njerëzit me përvojë të thjeshtë nuk munden
Përsëri, ne nuk e konsiderojmë asnjë nga shqisat si Urtësi; megjithatë me siguri këto japin njohuritë më autoritare të veçorive. Por ata nuk na tregojnë 'pse' e asgjëje-p.sh. pse zjarri është i nxehtë; ata vetëm thonë se është e nxehtë.
Në fillim ai që shpiku ndonjë art çfarëdo që shkonte përtej perceptimeve të zakonshme të njeriut u admirua natyrshëm nga burrat, jo vetëm sepse kishte diçka të dobishme në shpikje, por sepse ai mendohej i mençur dhe superior ndaj të tjerëve. u shpikën, dhe disa u drejtuan për nevojat e jetës, të tjerët për rekreacion, shpikësit e kësaj të fundit natyrisht gjithnjë konsideroheshin si më të mençur se sa shpikësit e së parës, sepse degët e tyre të dijes nuk kishin si qëllim dobinë. shpikjet ishin themeluar tashmë, shkencat të cilat nuk synojnë të japin kënaqësi ose nevojat e jetës u zbuluan, dhe së pari në vendet ku burrat filluan të kishin kohë të lirë. Kjo është arsyeja pse artet matematikore u themeluan në Egjipt; sepse atje kasta priftërore lejohej të ishte në kohën e lirë
Pjesa 2
Meqenëse po e kërkojmë këtë njohuri, duhet të hetojmë se cilat janë shkaqet dhe parimet, njohuria e të cilave është Urtësia. Nëse dikush do të merrte nocionet që kemi për njeriun e mençur, kjo mbase mund ta bëjë përgjigjen më të dukshme. Së pari, supozojmë se njeriu i mençur i di të gjitha gjërat, për aq sa është e mundur, megjithëse nuk ka njohuri për secilën prej tyre në detaje; së dyti, se ai që mund të mësojë gjëra që janë të vështira dhe nuk janë të lehta për t'u njohur nga njeriu, është i mençur (perceptimi i shqisave është i zakonshëm për të gjithë, dhe për këtë arsye i lehtë dhe pa shenja të Urtësisë); përsëri, se ai që është më i saktë dhe më i aftë për të mësuar shkaqet është më i mençur, në çdo degë të dijes; dhe ajo e shkencave, gjithashtu, ajo që është e dëshirueshme për llogari të vet dhe për hir të njohjes së saj është më shumë e natyrës së Urtësisë sesa e asaj që është e dëshirueshme për shkak të rezultateve të saj, dhe shkenca superiore është më shumë e natyrës e mençurisë sesa ndihmëse; sepse njeriu i mençur nuk duhet të urdhërohet por duhet të urdhërojë dhe ai nuk duhet t'i bindet tjetrit, por më pak i mençuri duhet t'i bindet atij.
Të tilla dhe kaq shumë janë nocionet, pra, që ne kemi për Urtësinë dhe të mençurit. Tani nga këto karakteristika që njohja e të gjitha gjërave duhet t'i përkasë atij që ka në shkallën më të lartë njohuri universale; sepse ai i njeh në një kuptim të gjitha rastet që bien nën universalen. Dhe këto gjëra, më universalet, janë në përgjithësi më të vështirat për t'u njohur nga burrat; sepse ato janë më të largëta nga shqisat. Dhe shkencat më të sakta janë ato që merren më së shumti me parimet e para; për ato që përfshijnë më pak parime janë më të sakta se ato që përfshijnë parime shtesë, p.sh. aritmetikë sesa gjeometri. Por shkenca që heton shkaqet është gjithashtu udhëzuese, në një shkallë më të lartë, për njerëzit që na udhëzojnë janë ata që tregojnë shkaqet e secilës gjë. Kuptimi dhe dituria e ndjekur për hir të tyre gjenden më së shumti në njohjen e asaj që është më e ditur (sepse ai që zgjedh të dijë për hir të diturisë do të zgjedhë më lehtë atë që është dituria më e vërtetë, dhe e tillë është dituria e ajo që është më e ditur); dhe parimet e para dhe shkaqet janë më të ditura; sepse për shkak të këtyre dhe prej tyre, të gjitha gjërat e tjera bëhen të njohura, dhe jo këto me anë të gjërave vartëse të tyre. Dhe shkenca e cila di se në çfarë qëllimi duhet të bëhet çdo gjë është më autoritareja e shkencave, dhe më autoritare se çdo shkencë ndihmëse; dhe ky fund është e mira e asaj gjëje, dhe në përgjithësi e mira supreme në të gjithë natyrën. Gjykuar nga të gjitha testet që kemi përmendur, atëherë, emri në fjalë bie në të njëjtën shkencë; kjo duhet të jetë një shkencë që heton parimet dhe shkaqet e para; për të mirën, d.m.th. fundi, është një nga shkaqet.
Që nuk është një shkencë e prodhimit është e qartë edhe nga historia e filozofëve më të hershëm. Sepse është për shkak të çudisë së tyre që njerëzit tani fillojnë dhe fillimisht filozofojnë; ata pyesnin fillimisht vështirësitë e dukshme, pastaj përparonin pak nga pak dhe deklaronin vështirësi për çështjet më të mëdha, p.sh. për fenomenet e hënës dhe ato të diellit dhe të yjeve dhe për gjenezën e universit. Dhe një njeri që është në mëdyshje dhe çuditet mendon se është injorant (nga ku edhe adhuruesi i mitit në një farë kuptimi është adhurues i Urtësisë, sepse miti është i përbërë nga mrekulli); prandaj që ata filozofuan urdhrin për të shpëtuar nga injoranca, padyshim që ata po ndiqnin shkencën për të ditur, dhe jo për ndonjë qëllim utilitar. Dhe kjo vërtetohet nga faktet; sepse kur të ishin siguruar pothuajse të gjitha nevojat e jetës dhe gjërat që krijojnë rehati dhe rekreacion, një njohuri e tillë filloi të kërkohej. Me sa duket, atëherë ne nuk e kërkojmë atë për hir të ndonjë avantazhi tjetër; por meqë njeriu është i lirë, themi ne, që ekziston për hir të tij dhe jo për tjetrin, kështu që ne e ndjekim këtë si e vetmja shkencë e lirë, sepse ajo vetëm ekziston për hir të saj.
Arlebosc
Arlebosc është një komunë në Francë. Arlebosc bën pjesë në departamentin Ardèche të rajonit Auvergne-Rhône-Alpes. Komuna ka një popullsi prej 354 banorë dhe sipërfaqe 12.35 km².
Metafizika (Libër Nga Aristoteli)
Prandaj edhe posedimi i tij mund të konsiderohet me të drejtë si përtej fuqisë njerëzore; sepse në shumë mënyra natyra njerëzore është në skllavëri, kështu që sipas Simonides 'vetëm Zoti mund ta ketë këtë privilegj' dhe është e papërshtatshme që njeriu të mos jetë i kënaqur të kërkojë njohuritë që i përshtaten atij. Nëse, pra, ka diçka në atë që thonë poetët, dhe xhelozia është e natyrshme për fuqinë hyjnore, ajo ndoshta do të ndodhte në këtë rast mbi të gjitha, dhe të gjithë ata që shkëlqyen në këtë njohuri do të ishin fatkeqë. Por fuqia hyjnore nuk mund të jetë xheloze (madje, sipas fjalës së urtë, 'bards thonë një gënjeshtër'), dhe as ndonjë shkencë tjetër nuk duhet të mendohet më e nderuar se një e këtij lloji. Për shkencën më hyjnore është gjithashtu më e ndershmja; dhe vetëm kjo shkencë duhet të jetë, në dy mënyra, më hyjnore. Për shkencën që do të ishte më e përmbushura për Zotin të ishte një shkencë hyjnore, dhe kështu është çdo shkencë që merret me objekte hyjnore; dhe vetëm kjo shkencë i ka të dyja këto cilësi; sepse (1) Zoti mendohet të jetë ndër shkaqet e të gjitha gjërave dhe të jetë parimi i parë, dhe (2) një shkencë të tillë ose vetëm Zoti mund ta ketë, ose Zoti mbi të gjithë të tjerët. Të gjitha shkencat, me të vërtetë, janë më të nevojshme se kjo, por asnjëra nuk është më e mirë.
Ne kemi deklaruar, pra, cila është natyra e shkencës që po kërkojmë dhe cila është shenja që kërkimi ynë dhe i gjithë hetimi ynë duhet të arrijë.
Pjesa 3
Me sa duket, ne duhet të marrim njohuri për shkaqet origjinale (sepse themi se e dimë secilën gjë vetëm kur mendojmë se njohim shkakun e saj të parë), dhe për shkaqet flitet në katër kuptime. Në njërën nga këto nënkuptojmë substancën, d.m.th. thelbin (sepse 'pse' është zvogëluar përfundimisht në përkufizim, dhe 'pse' e fundit është një shkak dhe parim); në një tjetër materia ose substrati, në një të tretën burimi i ndryshimit, dhe në një të katërt shkaku që i kundërvihet këtij, qëllimi dhe e mira (për këtë është fundi i të gjithë brezit dhe ndryshimi). Ne i kemi studiuar këto shkaqe mjaftueshëm në punën tonë mbi natyrën, por megjithatë le të thërrasim në ndihmë ata që kanë sulmuar hetimin e qenies dhe të filozofuar rreth realitetit para nesh. Padyshim që edhe ata flasin për disa parime dhe shkaqe; për të shqyrtuar pikëpamjet e tyre, atëherë, do të jetë me përfitim për hetimin e tanishëm, sepse ose do të gjejmë një lloj tjetër shkaku, ose do të jemi më të bindur për korrektësinë e atyre që ne tani mbajmë.
Nga filozofët e parë, pra, shumica menduan se parimet që kishin natyrën e materies ishin të vetmet parime të të gjitha gjërave. Ajo nga e cila përbëhen të gjitha gjërat që janë, e para nga e cila ato janë krijuar, e fundit në të cilën ato zgjidhen (substanca që mbetet, por ndryshon në modifikimet e saj), ata thonë se është elementi dhe ky parimi i gjërave, dhe për këtë arsye ata mendojnë se asgjë nuk gjenerohet ose shkatërrohet, pasi kjo lloj entiteti është gjithmonë e ruajtur, siç themi Sokrati as nuk bëhet absolutisht kur ai bëhet i bukur ose muzikor, as nuk pushon së qeni kur i humb këto karakteristika, sepse, Vetë Sokrati mbetet. ashtu që ata të thonë se asgjë tjetër nuk do të ekzistojë ose nuk pushon së ekzistuari; sepse duhet të ketë një entitet - ose një ose më shumë se një - nga i cili vijnë të gjitha gjërat e tjera, duke u ruajtur.
Megjithatë, ata nuk pajtohen të gjithë për sa i përket numrit dhe natyrës së këtyre parimeve. Thales, themeluesi i këtij lloji të filozofisë, thotë se parimi është uji (për këtë arsye ai deklaroi se toka qëndron mbi ujë), duke marrë nocionin ndoshta duke parë që ushqyesi i të gjitha gjërave është i lagësht, dhe se nxehtësia vetë gjenerohet nga lagështia dhe e mbajtur gjallë prej tij (dhe ajo nga e cila ata janë krijuar është një parim i të gjitha gjërave). Ai e mori nocionin e tij nga ky fakt dhe nga fakti që farat e të gjitha gjërave kanë një natyrë të lagësht dhe se uji është origjina e natyrës së gjërave me lagështi.
Disa mendojnë se edhe të lashtët që jetuan shumë përpara brezit të tanishëm, dhe hartuan për herë të parë llogaritë e perëndive, kishin një pamje të ngjashme për natyrën; sepse ata e bënë Oqeanin dhe Tetisin prindërit e krijimit dhe përshkruan betimin e perëndive si nga uji, të cilit ata i dhanë emrin e Styx; sepse ajo që është më e vjetra është më e nderuar, dhe gjëja më e nderuar është ajo me të cilën betohet. Ndoshta mund të jetë e pasigurt nëse ky mendim për natyrën është primitiv dhe i lashtë, por Thales në çdo rast thuhet se e ka deklaruar veten e tij për shkakun e parë. Hippo askush nuk do të mendonte i përshtatshëm për të përfshirë në mesin e këtyre mendimtarëve, për shkak të shkathtësisë së mendimit të tij.
Anaksimeni dhe Diogjeni e bëjnë ajrin para ujit, dhe trupin më kryesor të trupave të thjeshtë, ndërsa Hipasi i Metapontiumit dhe Herakliti i Efesit e thonë këtë nga zjarri, dhe Empedokli e thotë atë nga të katër elementet (duke shtuar një tokë të katërt në ato që kanë janë emëruar); sepse këto, thotë ai, mbeten gjithmonë dhe nuk do të ndodhin, përveç që ato bëhen më shumë ose më pak, duke u grumbulluar në një dhe të ndara nga një.
Anaksagora e Clazomenae, i cili, megjithëse ishte më i vjetër se Empedokliu, ishte më vonë në veprimtarinë e tij filozofike, thotë se parimet janë të pafundme në numër; sepse ai thotë se pothuajse të gjitha gjërat që janë bërë nga pjesë si ato vetë, në mënyrën e ujit ose zjarrit, gjenerohen dhe shkatërrohen në këtë mënyrë, vetëm nga grumbullimi dhe veçimi, dhe nuk janë në ndonjë kuptim tjetër i gjeneruar ose shkatërruar, por mbeten përjetësisht
Nga këto fakte mund të mendohet se shkaku i vetëm është e ashtuquajtura shkak material; por ndërsa burrat përparuan në këtë mënyrë, vetë faktet u hapën rrugën atyre dhe u bashkuan duke i detyruar ata të hetonin temën. Sidoqoftë mund të jetë e vërtetë që i gjithë brezi dhe shkatërrimi rrjedhin nga ndonjë ose (për këtë çështje) nga më shumë elementë, pse ndodh kjo dhe cili është shkaku? Për të paktën vetë nënshtresa nuk e bën vetveten të ndryshojë; p.sh. as druri, as bronzi nuk shkaktojnë ndryshimin e asnjërit prej tyre, as druri nuk prodhon një shtrat dhe bronzi një statujë, por diçka tjetër është shkaku i ndryshimit. Dhe të kërkosh këtë do të thotë të kërkosh shkakun e dytë, siç duhet të themi, - prej nga vjen fillimi i lëvizjes. Tani ata që në fillim e vunë veten në këtë lloj hetimi dhe thanë se nënshtresa ishte një, nuk ishin aspak të pakënaqur me veten e tyre; por disa të paktën nga ata që e mbajnë atë të jetë një-si i mposhtur nga ky kërkim i çështjes së dytë-thonë një dhe natyra në tërësi është e pandryshueshme jo vetëm në lidhje me brezin dhe shkatërrimin (sepse ky është një besim primitiv, dhe të gjithë ranë dakord në të), por edhe të të gjitha ndryshimeve të tjera; dhe kjo pikëpamje është e veçantë për ta. Nga ata që thanë se universi ishte një, atëherë askush nuk arriti të zbulonte një shkak të këtij lloji, përveç ndoshta Parmenidit, dhe ai vetëm për aq sa supozon se nuk ka vetëm një, por edhe në një farë kuptimi dy shkaqe. Por për ata që bëjnë më shumë elemente është më e mundur të deklarojnë shkakun e dytë, p.sh. për ata që bëjnë elemente të nxehtë dhe të ftohtë, ose zjarr dhe tokë; sepse ata e trajtojnë zjarrin si një natyrë që i përshtatet asaj për të lëvizur gjërat, dhe ujin dhe tokën dhe gjëra të tilla ata i trajtojnë në mënyrë të kundërt
Kur këta burra dhe parimet e këtij lloji kishin pasur ditën e tyre, pasi këto të fundit u gjetën të papërshtatshme për të gjeneruar natyrën e gjërave njerëzit u detyruan përsëri nga vetë e vërteta, siç thamë, të hetonin llojin tjetër të kauzës. Sepse nuk ka të ngjarë që zjarri ose toka ose ndonjë element i tillë të jetë arsyeja pse gjërat shfaqin mirësi dhe bukuri, si në qenien e tyre dhe në ardhjen e tyre, ose që ata mendimtarë duhet të kishin menduar se ishte; as përsëri nuk mund të jetë e drejtë t'i besohet një çështje kaq e madhe spontanitetit dhe rastësisë. Kur një njeri tha, atëherë, ajo arsye ishte e pranishme - si te kafshët, kështu që gjatë gjithë natyrës - si shkak i rendit dhe i çdo rregullimi, ai dukej si një njeri i matur në kontrast me fjalimet e rastësishme të paraardhësve të tij. Ne e dimë që Anaksagora sigurisht i miratoi këto pikëpamje, por Hermotimus i Clazomenae vlerësohet se i ka shprehur ato më herët. Ata që menduan kështu deklaruan se ekziston një parim i gjërave që është në të njëjtën kohë shkaku i bukurisë dhe ai lloj shkaku nga i cili gjërat fitojnë lëvizje.
Pjesa 4
Dikush mund të dyshojë se Hesiod ishte i pari që kërkoi për një gjë të tillë - ose dikush tjetër që vendosi dashurinë ose dëshirën midis gjërave ekzistuese si një parim, siç bën edhe Parmenides; sepse ai, në ndërtimin e gjenezës së universit, thotë: - "
"Dashuria para së gjithash perëndive që ajo ka planifikuar".
"Para së gjithash ishte kaos, dhe pastaj
Tokë me gjoks të gjerë ...
Dhe dashuria, në mes të gjithë perëndive të shquara
që nënkupton se midis gjërave ekzistuese duhet të ketë që nga e para një shkak që do t'i lëvizë gjërat dhe do t'i bashkojë ato. Si duhet të rregullohen këta mendimtarë në lidhje me përparësinë e zbulimit, le të na lejohet të vendosim më vonë; por meqenëse kontradiktat e formave të ndryshme të së mirës gjithashtu u perceptuan të jenë të pranishme në natyrë - jo vetëm rendi dhe e bukura, por edhe çrregullimi dhe gjërat e shëmtuara dhe të këqija në një numër më të madh sesa të mirat, dhe gjërat e papërfillshme sesa të bukurat mendimtari prezantoi miqësinë dhe grindjet, secili prej të dyve shkaku i njërës nga këto dy grupe cilësish. Sepse nëse do të ndiqnim pikëpamjen e Empedokles dhe do ta interpretonim atë sipas kuptimit të saj dhe jo ndaj shprehjes së tij pëshpëritëse, duhet të zbulonim se miqësia është shkaku i gjërave të mira dhe grindja e të këqijave. Prandaj, nëse thamë që Empedocles në një kuptim të dy përmend, dhe është i pari që përmend të keqen dhe të mirën si parime, mbase duhet të kemi të drejtë, pasi shkaku i të gjitha të mirave është vetë e mira.
Këta mendimtarë, siç themi ne, kuptuan qartë, dhe në këtë masë, dy nga shkaqet të cilat i dalluam në punën tonë mbi natyrën - çështja dhe burimi i lëvizjes - në mënyrë të paqartë, dhe pa asnjë qartësi, por si njerëz të pastërvitur sillen në luftime; sepse ata rrotullohen kundër kundërshtarëve të tyre dhe shpesh bëjnë goditje të shkëlqyera, por ata nuk luftojnë mbi parimet shkencore, dhe kështu edhe këta mendimtarë nuk duket se dinë se çfarë thonë; sepse është e qartë se, si rregull, ata nuk i përdorin shkaqet e tyre përveç në një masë të vogël. Për Anaksagorën e përdor arsyen si një deus ex machina për krijimin e botës, dhe kur ai është në humbje për të treguar nga shkaku se diçka është domosdoshmërisht, atëherë ai tërheq arsyen, por në të gjitha rastet e tjera ia përshkruan ngjarjet dikujt në vend se arsyen Dhe Empedokli, megjithëse i përdor shkaqet në një masë më të madhe se kjo, as nuk i bën aq sa duhet dhe as nuk arrin qëndrueshmëri në përdorimin e tyre. Të paktën, në shumë raste ai e bën dashurinë t'i ndajë gjërat dhe t'i grumbullojë ato. Sepse sa herë që gjithësia shpërndahet në elementet e saj nga grindjet, zjarri grumbullohet në një, dhe po kështu secili nga elementët e tjerë; por sa herë që përsëri nën ndikimin e dashurisë ato bashkohen në një, pjesët duhet përsëri të ndahen nga secili element.
Empedokli, pra, në kontrast me pararendësit e tij, ishte i pari që futi ndarjen e kësaj kauze, duke mos paraqitur një burim të lëvizjes, por burime të ndryshme dhe të kundërta. Përsëri, ai ishte i pari që foli për katër elemente materiale; megjithatë ai nuk përdor katër, por i trajton vetëm si dy; ai e trajton vetë zjarrin dhe tokën e tij të kundërt, ajrin dhe ujin - si një lloj gjëje. Ne mund ta mësojmë këtë duke studiuar vargjet e tij.
Ky filozof, pra, siç themi, ka folur për parimet në këtë mënyrë, dhe i bëri ato me këtë numër. Leucippus dhe bashkëpunëtori i tij Democritus thonë se e plota dhe e zbrazët janë elementët, duke e quajtur njërën qenie dhe tjetrën jo-qenie të plotë dhe të fortë, jo-qenie boshe (nga ku ata thonë se të jesh më nuk është se jo qenia, sepse e ngurta nuk është më shumë se e zbrazët); dhe ata i bëjnë këto shkaqet materiale të gjërave. Dhe ndërsa ata që e bëjnë substancën themelore një gjenerojnë të gjitha gjërat e tjera me modifikimet e saj, duke supozuar se të rrallët dhe të dendurit të jenë burime të modifikimeve, në të njëjtën mënyrë këta filozofë thonë se ndryshimet në elemente janë shkaqet e të gjitha cilësive të tjera. Këto ndryshime, thonë ata, janë tre-formëshe dhe rendi dhe pozicioni. Sepse ata thonë se e vërteta diferencohet vetëm nga 'ritmi dhe' ndër-kontakti 'dhe' kthimi '; dhe nga këto ritëm është forma, ndër-kontakti është rregull, dhe kthimi është pozicioni; sepse A ndryshon nga N në formë, AN nga NA në rregull, M nga W në pozicion. Çështja e lëvizjes-nga ose si duhet t'u përkasësh gjërave-këta mendimtarë, si të tjerët, neglizhohen me ngadalësi.
Lidhur me dy shkaqet, atëherë, siç themi, hetimi duket se është shtyrë deri tani nga filozofët e hershëm.
Pjesa 5
Njëkohësisht me këta filozofë dhe para tyre, të ashtuquajturit Pitagoreas, të cilët ishin të parët që morën matematikën, jo vetëm që e përparuan këtë studim, por edhe pasi u sollën në të ata menduan se parimet e tij ishin parimet e të gjitha gjërave. Meqenëse prej këtyre parimeve numrat janë nga natyra i pari, dhe në numra ata dukej se kishin shumë ngjashmëri me gjërat që ekzistojnë dhe vijnë në ekzistencë - më shumë sesa në zjarr dhe tokë dhe ujë (një modifikim i tillë dhe i tillë i numrave duke qenë drejtësia, një tjetër të qenit shpirt dhe arsye, një tjetër qenie mundësi-dhe ngjashëm pothuajse të gjitha gjërat e tjera duke qenë të shprehura numerikisht); pasi që, përsëri, ata panë që modifikimet dhe raportet e shkallëve muzikore ishin të shprehura në numra; - pasi që, të gjitha gjërat e tjera dukej se në tërë natyrën e tyre modeloheshin nga numrat, dhe numrat dukej se ishin gjërat e para në e tërë natyra, ata supozuan që elementët e numrave të ishin elementët e të gjitha gjërave, dhe i gjithë qielli të ishin një shkallë muzikore dhe një numër. Dhe të gjitha vetitë e numrave dhe shkallëve që ata mund të tregonin se pajtoheshin me atributet dhe pjesët dhe tërë rregullimin e qiejve, ata i mblodhën dhe i futën në skemën e tyre; dhe nëse kishte ndonjë boshllëk diku, ata me gatishmëri bënin shtesa për ta bërë koherente gjithë teorinë e tyre. P.sh. meqë numri 10 mendohet të jetë i përsosur dhe të përmbajë të gjithë natyrën e numrave, ata thonë se trupat që lëvizin nëpër qiej janë dhjetë, por pasi trupat e dukshëm janë vetëm nëntë, për ta përmbushur këtë ata shpikin një të dhjetën - 'kundër-tokë'. Ne i kemi diskutuar këto çështje më saktësisht diku tjetër.
Por objekti i rishikimit tonë është që ne mund të mësojmë nga këta filozofë gjithashtu se cilat supozojnë se janë parimet dhe si këto bien nën shkaqet që kemi përmendur. Me sa duket, pra, këta mendimtarë gjithashtu konsiderojnë që numri është parimi si i rëndësishëm për gjërat, ashtu edhe i formimit të modifikimeve të tyre dhe gjendjeve të tyre të përhershme, dhe qëndrojnë se elementet e numrit janë çift dhe tek, dhe ai i këtyre i fundit është e kufizuar, dhe e para e pakufizuar; dhe se Njëri rrjedh nga të dyja këto (sepse është edhe çift, edhe tek), dhe numri nga Një; dhe se i gjithë qielli, siç është thënë, janë numra.
Anëtarët e tjerë të së njëjtës shkollë thonë se ekzistojnë dhjetë parime, të cilat ato i rregullojnë në dy kolona të cognates-limit dhe të pakufizuar, tek dhe çift, një dhe shumësia, djathtas dhe majtas, meshkuj dhe femra, pushues dhe lëvizës, të drejtë dhe të lakuar, të lehta dhe errësira, e mirë dhe e keqe, katrore dhe e zgjatur. Në këtë mënyrë Alkmeoni i Krotonit duket se gjithashtu e ka konceptuar çështjen, dhe ose ai e mori këtë pamje prej tyre ose ata e morën atë prej tij; sepse ai u shpreh në mënyrë të ngjashme me ta. Sepse ai thotë se shumica e çështjeve njerëzore shkojnë në çifte, që do të thotë jo kontradikta të caktuara siç janë Pitagorianët, por ndonjë kundërvënie e mundshme, p.sh. e bardhë dhe e zezë, e ëmbël dhe e hidhur, e mirë dhe e keqe, e madhe dhe e vogël. Ai hodhi sugjerime të pacaktuara në lidhje me kundërvëniet e tjera, por Pitagorianët deklaruan sa dhe sa janë kontradiktat e tyre.
Nga të dyja këto shkolla, pra, ne mund të mësojmë kaq shumë, se kundërvëniet janë parimet e gjërave; dhe sa janë këto parime dhe cilat janë, ne mund të mësojmë nga një prej dy shkollave. Por mënyra se si këto parime mund të bashkohen nën shkaqet që kemi përmendur nuk është thënë qartë dhe artikuluar prej tyre; sidoqoftë, duket se i rendisin elementet nën temën e materies; sepse nga këto si pjesë imanente ata thonë se substanca është e përbërë dhe formuar.
Nga këto fakte ne mund ta perceptojmë mjaft kuptimin e të lashtëve që thanë se elementët e natyrës ishin më shumë se një; por ka disa që flasin për universin sikur të ishte një entitet, megjithëse nuk ishin të gjitha njësoj as në përsosmërinë e thënies së tyre ose në përputhje me faktet e natyrës. Diskutimi i tyre në asnjë mënyrë nuk është i përshtatshëm për hetimin tonë aktual të shkaqeve, për. ata, si disa filozofë natyrorë, nuk supozojnë se janë një dhe prapëseprapë e gjenerojnë atë nga një si jashtë materies, por flasin në një mënyrë tjetër; ata të tjerët shtojnë ndryshimin, pasi ato gjenerojnë universin, por këta mendimtarë thonë se universi është i pandryshueshëm. Megjithatë, kjo është shumë e rëndësishme për hulumtimin e tanishëm: Parmenidi duket se mbështetet në atë që është një në përkufizim, Melissus në atë që është një në çështje, për këtë arsye e para thotë se është e kufizuar, e dyta që është e pakufizuar; ndërsa Ksenofani, i pari nga këta partizanë të Një (për Parmenidin thuhet se ishte nxënësi i tij), nuk dha asnjë deklaratë të qartë, dhe as duket se nuk e ka kuptuar natyrën e asnjërës prej këtyre shkaqeve, por duke iu referuar të gjithë materialit univers ai thotë se Një është Zoti. Tani këta mendimtarë, siç thamë, duhet të neglizhohen për qëllimet e hulumtimit aktual - dy prej tyre plotësisht, si pak naivë, dmth. Ksenofani dhe Melisi; por Parmenides duket se në vende për të folur me më shumë depërtim. Sepse, duke pretenduar se, përveç ekzistencës, asgjë inekzistente nuk ekziston, ai mendon se për domosdoshmëri ekziston një gjë, dmth. ekzistencën dhe asgjë tjetër (për këtë ne kemi folur më qartë në punën tonë mbi natyrën), por duke qenë të detyruar të ndjekim faktet e vëzhguara dhe duke supozuar ekzistencën e asaj që është një në përkufizim, por më shumë se një sipas ndjesive tona, ai tani paraqet dy shkaqe dhe dy parime, duke i quajtur të nxehtë dhe të ftohtë, dmth zjarr dhe tokë; dhe nga këto ai vargon nxehtësinë me ekzistencën, dhe tjetrën me joekzistencën.
"Nga sa u tha, pra, dhe nga njerëzit e mençur që tani janë ulur në këshill me ne, kemi marrë kaq shumë nga njëra anë nga filozofët më të hershëm, të cilët e konsiderojnë parimin e parë si trupor (për ujin dhe zjarrin) dhe gjëra të tilla janë trupa), dhe prej të cilëve disa supozojnë se ekziston një parim trupor, të tjerët se ekzistojnë më shumë se një, por të dy i vendosin këto nën kokën e materies; dhe nga ana tjetër nga disa që paraqesin si këtë shkak ashtu edhe përveç kësaj burimi i lëvizjes, të cilin e kemi marrë nga disa si të vetëm dhe nga të tjerët si të dyfishtë.
Deri te shkolla italiane, atëherë, dhe përveç saj, filozofët i kanë trajtuar këto tema në mënyrë të paqartë, përveç që, siç thamë, ata në fakt kanë përdorur dy lloje kauzash, dhe një nga këto-burimi i lëvizjes-disa trajtojnë si një dhe të tjerët si dy. Por Pitagorianët kanë thënë në të njëjtën mënyrë se ekzistojnë dy parime, por shtuan këtë shumë, e cila është e veçantë për ta, se ata menduan se gjerësia dhe pafundësia nuk ishin atribute të disa gjërave të tjera, p.sh. nga zjarri ose toka ose ndonjë gjë tjetër e këtij lloji, por vetë pafundësia dhe vetë uniteti ishin substanca e gjërave për të cilat ato janë parashikuar. Kjo është arsyeja pse numri ishte substanca e të gjitha gjërave. Për këtë temë, pra, ata u shprehën kështu; dhe në lidhje me çështjen e thelbit ata filluan të bënin deklarata dhe përkufizime, por e trajtuan çështjen shumë thjesht. Për të dy ata përkufizuan sipërfaqësisht dhe menduan se tema e parë e së cilës ishte e parashikueshme për një përkufizim të dhënë ishte përmbajtja e sendit të përcaktuar, sikur dikush të supozonte se 'dyshe' dhe '2' ishin të njëjta, sepse 2 është gjëja e parë e së cilës 'dyshe' është e parashikueshme. Por me siguri të jesh dyfish dhe të jesh 2 nuk janë e njëjta gjë; nëse janë, një gjë do të jetë shumë - një pasojë që ata në të vërtetë kanë tërhequr. Nga filozofët e hershëm, pra dhe nga pasardhësit e tyre ne mund të mësojmë kaq shumë.
Pjesa 6
Pas sistemeve që kemi emëruar erdhi filozofia e Platonit, e cila në shumicën e aspekteve ndiqte këta mendimtarë, por kishte veçori që e dallonin nga filozofia e italianëve. Sepse, pasi u njoh së pari në rininë e tij me Cratylus dhe me doktrinat Heraclitean (që të gjitha gjërat e arsyeshme janë ndonjëherë në një gjendje fluksi dhe nuk ka njohuri rreth tyre), këto pikëpamje ai mbajti edhe në vitet e mëvonshme. Sidoqoftë, Sokrati po merrej me veten rreth çështjeve etike dhe duke neglizhuar botën e natyrës si një e tërë, por duke kërkuar universalen në këto çështje etike, dhe mendimin e fiksuar për herë të parë mbi përkufizimet; Platoni e pranoi mësimin e tij, por u shpreh se problemi nuk zbatohej për gjëra të ndjeshme, por për entitete të një lloji tjetër - për këtë arsye, që përkufizimi i përbashkët nuk mund të ishte një përkufizim i ndonjë gjëje të arsyeshme, pasi ato gjithmonë ndryshonin. Gjëra të këtij lloji tjetër, atëherë, ai i quajti Ide, dhe gjërat e arsyeshme, tha ai, u emëruan të gjitha me këto, dhe në sajë të një lidhje me këto; për shumë ekzistuar nga pjesëmarrja në Idetë që kanë të njëjtin emër si ata. Vetëm emri 'pjesëmarrje' ishte i ri; sepse Pitagorianët thonë se gjërat ekzistojnë me 'imitim' të numrave dhe Platoni thotë se ato ekzistojnë me pjesëmarrje, duke ndryshuar emrin. Por, cila mund të jetë pjesëmarrja apo imitimi i Formularëve ato lanë një pyetje të hapur.
Më tej, përveç gjërave të ndjeshme dhe Formave, ai thotë se ka objekte të matematikës, të cilat zënë një pozicion të ndërmjetëm, që ndryshojnë nga gjërat e ndjeshme në të qenët e përjetshme dhe e pandryshueshme, nga Format në atë që ka shumë të ngjashme, ndërsa vetë Forma është në çdo rast unike
Meqenëse Format ishin shkaqet e të gjitha gjërave të tjera, ai mendoi se elementet e tyre ishin elementët e të gjitha gjërave. Si çështje, e madhja dhe e vogla ishin parime; si realitet thelbësor, Një; sepse nga e madhja dhe e vogla, nga pjesëmarrja në Një, vijnë Numrat.
Platoni, pra, u deklarua kështu në pikat në fjalë; është e dukshme nga ajo që është thënë se ai ka përdorur vetëm dy shkaqe, atë të thelbit dhe shkakut material (sepse Format janë shkaqet e thelbit të të gjitha gjërave të tjera, dhe Një është shkaku i thelbit të Formularët); dhe është e qartë se cila është çështja themelore, prej të cilave Format parashikohen në rastin e gjërave të ndjeshme, dhe Një në rastin e Formave, dmth. se kjo është një diadë, e madhe dhe e vogël. Më tej, ai u ka caktuar kauzën e së mirës dhe atë të së keqes elementeve, një secilit prej të dyve, siç themi që disa nga paraardhësit e tij u përpoqën të bënin, p.sh. Empedokli dhe Anaksagora.
Pjesa 7
Rishikimi ynë i atyre që kanë folur për parimet e para dhe realitetin dhe për mënyrën në të cilën ata kanë folur, ka qenë konciz dhe përmbledhës; por megjithatë ne kemi mësuar shumë prej tyre, atë të atyre që flasin për 'parimin' dhe 'kauzën' askush nuk ka përmendur ndonjë parim përveç atyre që janë dalluar në punën tonë mbi natyrën, por të gjithë me sa duket kanë disa shënime të tyre, megjithëse vetëm në mënyrë të paqartë. Për disa flasin për parimin e parë si çështje, nëse ata supozojnë një ose më shumë parime të para, dhe nëse ata mendojnë se ky është një trup ose jo trupor; p.sh. Platoni fliste për të mëdhenjtë dhe të vegjlit, italianët për pafundësinë, Empedoklesin e zjarrit, tokës, ujit dhe ajrit, Anaksagora për pafundësinë e gjërave të përbëra nga pjesë të ngjashme. Këta, pra, të gjithë kanë pasur një nocion të këtij lloji të shkakut, dhe kështu kanë të gjithë ata që flasin për ajër ose zjarr ose ujë, ose diçka më të dendur se zjarri dhe më të rrallë se ajri; për disa kanë thënë se elementi kryesor është i këtij lloji.
Thelbin, pra realitetin thelbësor, askush nuk e ka shprehur qartë. Nënkuptohet kryesisht nga ata që besojnë në Formularë; sepse ato nuk supozojnë se Format janë çështje e gjërave të ndjeshme, dhe Një çështje e Formave, ose se ato janë burimi i lëvizjes (sepse ata thonë se këto janë shkaqe më tepër të palëvizshmërisë dhe të qenit në qetësi), por ato i japin Format si thelbin e çdo gjëje tjetër, dhe Një si thelbin e Formave.
Se për hir të të cilit ndodhin veprimet dhe ndryshimet dhe lëvizjet, ata pretendojnë të jenë shkak në një farë mënyre, por jo në këtë mënyrë, d.m.th. jo në mënyrën në të cilën është natyra e saj të jetë shkak. Për ata që flasin për arsyen ose klasën e miqësisë këto shkaqe si të mira; ata nuk flasin, megjithatë, sikur diçka që ekziston ose ka ekzistuar ose ka ardhur në ekzistencë për hir të këtyre, por sikur lëvizjet të fillojnë nga këto. Në të njëjtën mënyrë ata që thonë se Një ose ekzistuese është e mira, thonë se është shkaku i substancës, por jo ajo substancë ose është ose do të krijohet për hir të kësaj. Prandaj rezulton se në një kuptim ata të dy thonë dhe nuk thonë se e mira është një shkak; sepse ata nuk e quajnë atë një shkak qua mirë por vetëm rastësisht.
Të gjithë këta mendimtarë atëherë, pasi nuk mund të ngrenë një kauzë tjetër, duket se dëshmojnë se ne kemi përcaktuar me të drejtë se sa dhe nga çfarë lloj janë shkaqet. Përveç kësaj, është e qartë që kur kërkohen shkaqet, ose të katërt duhet të kërkohen kështu ose duhet të kërkohen në njërën nga këto katër mënyra. Le të diskutojmë më tej vështirësitë e mundshme në lidhje me mënyrën në të cilën secili prej këtyre mendimtarëve ka folur dhe në lidhje me situatën e tij relativisht ndaj parimeve të para.
Pjesa 8
Ata, pra, që thonë se universi është një dhe paraqet një lloj gjëje si lëndë, dhe si lëndë trupore që ka madhësi hapësinore, padyshim që devijojnë në shumë mënyra. Sepse ato paraqesin elementë vetëm të trupave, jo të gjërave joporporiale, megjithëse ka edhe gjëra joporpore. Dhe duke u përpjekur të deklarojnë shkaqet e gjenerimit dhe shkatërrimit, dhe duke dhënë një llogari fizike të të gjitha gjërave, ata e zhdukin kauzën e lëvizjes. Për më tepër, ata gabojnë duke mos e pozicionuar substancën, domethënë thelbin, si shkakun e diçkaje, dhe përveç kësaj në thirrjen e lehtë të ndonjë prej trupave të thjeshtë përveç tokës parimi i parë, pa pyetur se si prodhohen nga një another-unë dua të them zjarri, uji, toka dhe ajri. Për disa gjëra prodhohen nga njëra-tjetra me anë të kombinimit, të tjerat me ndarje, dhe kjo bën diferencën më të madhe për përparësinë dhe prapavijën e tyre. Për (1) në një farë mënyre vetia e të qenurit më elementare nga të gjitha do të dukej se i përkiste gjëja e parë nga e cila ato prodhohen me kombinim, dhe kjo pronë do t'i përkiste trupave më të imët dhe më delikatë. Për këtë arsye ata që e bëjnë parimin e zjarrit do të pajtoheshin më shumë me këtë argument. Por secili nga mendimtarët e tjerë bie dakord që elementi i gjërave trupore është i këtij lloji. Të paktën asnjë nga ata që përmendën një element nuk pretendoi që toka ishte elementi, dukshëm për shkak të vrazhdësisë së kokrrës së saj. (Nga tre elementët e tjerë secili ka gjetur një gjykatës në anën e tij; për disa mbajnë atë zjarr, të tjerët se uji, të tjerët se ajri është elementi. Megjithatë, pse, në fund të fundit, ata nuk e emërtojnë edhe tokën, siç bëjnë shumica e njerëzve? Për njerëzit thonë se të gjitha gjërat janë tokë. Hesiod thotë se toka u prodhua së pari nga gjërat trupore; kaq primitiv dhe popullor ka qenë mendimi.) Sipas këtij argumenti, atëherë, askush nuk do të kishte të drejtë që ose thotë se parimi i parë është ndonjë nga elementët përveç zjarrit, ose supozon se është më i dendur se ajri, por më i rrallë se uji. Por (2) nëse ajo që është më vonë në gjenerim është e natyrës paraprake dhe ajo që sajohet dhe përbëhet është më vonë në brez, e kundërta e asaj që kemi thënë duhet të jetë e vërtetë,-uji duhet të jetë para ajrit dhe toka të ujit.
Pra, aq shumë për ata që paraqesin një kauzë të tillë siç përmendëm; por e njëjta gjë është e vërtetë nëse dikush supozon më shumë nga këto, siç thotë Empedoklesi se çështja e gjërave është katër trupa. Sepse edhe ai përballet me pasoja disa prej të cilave janë të njëjta me ato që janë përmendur, ndërsa të tjerat janë të veçanta për të. Sepse ne i shohim këto trupa të prodhuar nga njëri-tjetri, që nënkupton që i njëjti trup nuk mbetet gjithmonë zjarr ose tokë (ne kemi folur për këtë në punët tona mbi natyrën); dhe në lidhje me shkakun e lëvizjes dhe pyetjen nëse duhet të paraqesim një ose dy, duhet të mendohet se ai nuk ka folur as saktë dhe as plotësisht në mënyrë të besueshme. Dhe në përgjithësi, ndryshimi i cilësisë është hequr domosdoshmërisht për ata që flasin kështu, sepse nga këndvështrimi i tyre i ftohti nuk do të vijë nga nxehtësia, as nga i ftohti. Sepse nëse do të ndodhte, do të kishte diçka që do të pranonte vetë kontrabandat dhe do të kishte ndonjë entitet që u bë zjarr dhe ujë, gjë që Empedocles e mohon.