Historiku_i_fshatit_"Shalë:"_Komuna_Lipjanit
Toponimet dhe Mikrotoponimet për fshatin Shalë
Toponimi i emërit të fshatit Shalë rrjedhë në bazë të fisit Shalë. Me pushtimin e trojeve shqiptare nga sllavët u bë edhe ndryshimi i shumë toponimëve dhe mikrotoponimëve shqipe në ato sllave. Edhe emri i fshatit Shalë ndërrohët nga Shalë-a në Sedlla-r. Në vitin 1990 udhëheqësia e fshatit e me pëlqimin edhe të qytetarëve e kthejnë emrin e vjetër Shalë.Ky emërtim në vitët e 90-ta miratohët nga deputetët shqiptarë të K.K.të Lipjanit, por zyrtarisht pranohet pas luftës në vitin 2000. Shala ka një siperfaqe prej 1076 hektarësh. Pika më e lartë është “Bajraku” afër “Thepit” me 870 metra lartësi mbidetare, ndërsa pika ma ultë është “Ura e Ali Rexhes” me rreth 570 metra lartësi mbidetare. Shala shtrihet në mes dy akseve rrugore: Prishtinë-Prizren dhe Prishtinë-Pejë, gjendet 25 km. larg nga ana përendimore e komunës së Lipjanit, në kilometrin e 9-të në luginën e lumit Drenica, në mes të Komaranit (Bushatit) dhe Carralevës. Shala kufizohët: në veri-lindje me fshatin Resinoc, lindje malet e Blinajës dhe lagjen Pojata të Krojmirit, në jug me fshatin Krojmir, në jug-përendim me fshatin Javor, në përendim me fshatin Kleçkë, Divjakë dhe malet e Berishës dhe në veri me fshatin Baicë. Sipas të moshuarëve thuhët se banorët e parë kanë jetuar në grykën e Shalës, te “Lugu i Unazës” ku është edhe rruga e cila nga gryka shkon deri atje dhe thirrët “Udha e Vllaznikut”, këtë udhë e kishin hapur 4 vëllëzërit që kanë jetuar të “Lugu i Unazës”; nga aty lidhet rruga tjetër deri të "Lama e Kaurrit" dhe për në “Gjytet”, vend në lartësinë mbi detare rreth 850 metra, në anën perendimore në mes të fshatit Shalë dhe Baicë. “Lama e kaurrit” ka formën e një piramide me qoshe të shtypura. Fortifikimi i lokalitetit duket se është bërë me anën e ngritjës së dheut, e më vonë janë ngritur mure të dobëta kryesisht me gurë të palatuar. Në këtë vend për qindra metra ma në veri gjendet “Gjyteti” dhe ka shenjat e një kështjelle apo kalaje. Edhe sot vërehën muret por të mbuluara nga dheu, për të zbuluar më shumë duhët investime nga shteti dhe punë e arkeologëve të Kosovës. Një rrugë nga “Gjyteti” vazhdon e lidhet me “Trojet”, vend afër Kleçkës. Në këtë vend është kroni, lëndina dhe disa gurë të mbuluar nga dheu, që dëshmojnë se në një kohë kanë jetuar njerëzit. Në fshatin Kleçkë gjendën edhe “Varrezat e Kelmendit”, ku sipas gojëdhanave: “ushtria turke i vretë të gjithë qytetarët e fshatit Kleçkë, me fis kelmend dhe varrimi i tyre bëhet afër trojeve, vendi ku kanë jetuar banorët e parë të Kleçkës”. Në hyrje të grykës gjendën dy shpella të vogla po të pa zbuluara. Në varrezat e Shalës ekzistojnë edhe 4 varre me mbishkrime arabe.Fosile me skilete njerëzish janë gjetur edhe në hyrje të grykës së Shalës,e supozohët që datojnë që nga koha romake.Në këtë vend janë zbuluar edhe disa gropa të gdhendura në gurë në formë vertikale, me një thellësi rreth dy e më shumë metra,e me një gjërsi rreth një metër.Varreza janë gjetur edhe mbi xhami, po ashtu dy varre të “Lama e Elezit” e disa të tjera që janë mbuluar nga dheu, e i ka rrafshuar koha. Në “Rrafshin e hijës” ekziston një pus i vjetër e që tani është i mbyllur, po ashtu të “Lugu i Javorit” dhe “Lugu i qorrit” gjendën mure me gurë të mbuluar nga dheu ,janë gjetur edhe pjesë të veglave ushqimore,pastaj më lartë gropa të gëlqerës e që dëshmojnë se në një kohë kanë jetuar njerëzit. Në këtë vend gjendët kroni i “Isë Begut” dhe rruga që lidhët me fshatin Javor.Po ashtu edhe në grykën e Shalës dhe male ekzistojnë ende gropa të gelqerës ku dëshmojnë se ky popull është marrë me pjekjën e gëlqerës, disa familje të Shalës edhe të fshatrave të rrethinës edhe tash merrën me këtë punë. Në bazë të këtyre dëshmive mund të konstatojmë se Shala është vendbanim i hershëm shqiptaro-ilir, është një lokalitetit arkeologjik dhe në të ardhmën, duhet të bëhen gjurmime e zbulime arkeologjike në këto vende ku do të dëshmohët vërtetësia e hershëme e fshatit dhe e Drenicës.