Zhanica
SFILITJET E KRAHINËS SE PLAVËS DHE TE GUCISË
Themelet e Bacajve - Në Are te Fakut dhe Are te Ukës në mes te Krahut majtë te Sheut Papajve. Themele e Drejajve - Në krah te djatht te Sheut Pepajve, ku tani ende janë themelet Kulla e Vjetër. Themelet e Mikajve - Nga Vada e Nikajve, që ndan Malin me Ara te Narbrijave te Sadri Smajlit dhe Ara t' Zenelajve në te djathtë. Madje Krahut te Majt te Sheut Pepajve. Ara e Narbrijave - Pjesë e Tokës Bacajve nga Vada e Hali-lajve. Ara - E Lekajve kufizohet me Are te Brahimit, e cila ngjitet me Are te Isufajve. Ara e Isufajve — Bregut te djathtë te Sheut te Krrnjanit dhe në krahun tjetër me Are te Lekajve Ara e Koganajve - Kufizohet me Are te Zogoviqve, Shèu i Kërrnjanit i lë në te majtë, kurse në te djathtë Ara e Isufajve. Ara e Kullës - Ku ndodhet sot Kulla e Sadrisë. Ara e Mikajve - Në te djathtë te Sheut te Krrnjanit, në sinor me Ara te Isufajve, në te djathtë Ara e Sadris e në te majtë Ara e Zenelajve. Ara e Jahajve - Kufizohet me Fundin e Paskërnjanit dhe me krah te djathtë te Sheut Kërrnjanit. Ara e Fakut — Në krah te majtë te Sheut Pepajve dhe Arës se Ukës. Ara e Sadris' - Në lidhje me Troje te Mikajve dhe Are te Zenelajve. Ara e Bardhajve - Në mes te Arës te Mikajve dhe Arës Lekajve. Ara e (^elajve - Në mes te Vorreve te Bregut te Qershisë dhe krahut te majt te Limit, nën Breg te Lakut, në Toprak. Ara e Lukajve - Në Toprak, në te majtë te Limit, Rranzat e Lukajve, Kodrës Lukajve dhe Lugut, Rranzë Brisë Mikajve në te majtë te Limit. Ara e Ukës - Ngjitur me troje te para te Bacajve. Ara e Ademit - Ngjitur me Breg te Qurshisë dhe krahut te majt te Limit. Ara Rapsh - Në fund te Birjave Delis dhe Brijave Mikajve. Livadhet: Livadet e Qelajve - Ne Toprak nën Breg te Vorreve, në sinor me Livadet e Lukajve. Livadet e Hasanlukajve - Ngjitur me Livade te (Telajve, Rranzë Toprakut. Livadi i Avdis' - Në sinor me Are te Kullës te Drejajve. Livadet Qaf Xhamis - Ku është edhe Kulla e Kërrnjanit, nën Vizitore te Ulta, pronë e tere fshatit (merë). Livadet e Mikajve - Bri Malit lidhet me Zharet e Vogla, në sinor me Livadet e Jahajve dhe te Bardhajve. Livadet e Ali Smajlit - Nga Fundi i Malit te Qafë Xhamisë në sinor me She te Bardhë dhe fshatin Brezare. Livadet e Dashit - Ngjitur me Livadet e Bicit. Livadet e Cukajve - Në mes te Urës Gjonit dhe Murinës, krahut majt te Limit. Livadi i Zamparenikut -Ngjitur me Livadet e Dashit (Dakut) dhe Zamparenikut. Livadet e Mikajve - Në mes te Malit Mikajve dhe Stomit te djathtë te Sheut Pepajve. Brijat: Brijat e Deliajave - Ngjitur me Brijat e Lekajve dhe Brijat e Brahimajve, duke trupuar rrugën lidhet me Lug te Mrinave. Brijat e Lekajve - Në mes te Brijave Delisë dhe te Mikajve, në fund me Arat Rrapshe te Lekajve dhe Arat e Zukajve në sinor me Lug te Mrinave. Brijat e Mikajve - Lidhen me Bri te Zenelajve, duke zbritur deri te Ara Rapsh e Lekajv per t'i lidhur me Arat e Iseufajve, madje nëpër Lug e në Breg te majtë te Limit. Brijat e Zenelajve - Ngjitur me Brija te Mikajve me Rrapsharë te Zenelajve dhe Are te Lekajve, që është në mexhdë me Are te Isufajve dhe te Zenelajve e drejt e në Lug. Brijat e Jahajve - Lidhen me Are te Halilajve, Livade te Zenelajve, Livade te Bardhajve dhe te Mikajve Kodrat: Kodrat e Katundit -Kufizohen me dy themele te Drejajve dhe te Bacajve, ku ishte Dardha Verore, per hije pushimi. Kodra e Syk's - Ngjitet me Bun te Mirash Vatës dhe Bjeshkë te Malsorëve. Kodra e Krrnjamt - Kufizohet me Fundin e Vizitorëve te Ulëta, me Are te Jahajëve, kurse kan Bjeshka me Livadhe te Vizitorve. Merëja (hapsirë per kullosë e tere fshatit): Merëja e Katundit - E ndan në dysh Sheu i Pepajve, në sinor në Krye te Lajthiave, me Mal te Zharit Vogel, me Vadë te ujit që ujitet toka e Zenelajve. Lajthiat - Ngjitur me Tokën e Lekajve, me Nar Lajthia dhe Merë. Thanat e Lekajve - Në sinor me Zhare te Dashit. Dardha Verore - Në kodër te katundit. Stomi i Sheut - Në te majtë te Sheut Pepajve. Persllopi - Në te majtë te Brigjeve Sheut Bardhë, ku ishte dhe Karakolli. Vada e Ujit - Buron në She te Vizitorve nga Persllopi, nëpër tokë te Mikajve, Smajlajve Bacajve dhe te Likajve. Qafa e Xhamisë - Në Vizitore te Ulëta, ngjitur me Livadhet e Qafxhamisë. Qafa e Zamparenikut - Në Tokë te Bacajve në sinor me Livadhet e Dashit, nëpër te arihet në Bjeshkë te Syke dhe në Bun te Mirashit, duke lënë pas Kullen e Nizamit te Vizitorëve te Sirme. Qafa e Persllopit - Ndanë Kolikun e Sheut Bardhë dhe Karakollin. Qafa e Previsë - Nga Vizitoret e larta zbritet horizontit, përmbi Shpate te Ultinës Sirme te Limit deri mbi Suqeskë. Shpatet e Cukajve - Lidhen me She te Bardhë. Shpatet e Pepajve - Pasi kalon në Kodër te Katundit. Paskrrnjani - Në Tokë te Bacajve ngjitet me Tokë te Dashit dhe Vizitoret e Ulëta. Mali i Pepajve -Nga Sheu i Bardhë deri në She te Krrnjanit. Mali i Zharit -Ngjitet me Mera dhe Rrugë te Vizitorëve, Përmikatun dhe në sinor me Lajthia. Mali i Vizitorit - Lidhet me Zharet dhe Majen e Krrnjanit. Maja e Vizitorit - Varg bregore majash, që fillojnë zbritjen nëpër Qafa Previ e deri në Suqaskë. Qarrishta - Ngjitet me Zharet e Dashit dhe Livadhet e Drejajve. Maja e Krrnjanit -Ngjitur me Paskrjanin duke lën në te djathtë Sheun e Brezave te Zharit te Vizitorëve te Ulëta. Maja e Pepuranit - Lidhet me Bjeshkën e Malsorve, Bjeshkën e Syke, në sinor me Bjeshkën e Marash Vatës. Leqet - Fillojnë nga Fundbria e Bacajve, që gjendet në lidhje me tokë te Zenelajve dhe kufizohet me Brijatë e Jahajëve, kurse në anën tjetër me Are te Lekajve. Leqet e Zhareve - Ngjiten Zhareve qe kufizohen me Livadhe te Bacajve dhe me She te Halilajve, i cili kufizohet me Qarrishtë te Zhareve Dashit, që nga Ara e Drejajve dhe krahut te majtë te Sheut te Bardhë dhe Persllopës. Zhari i Madh (në krah te Bacajve ) zbret në Zharet e Dashit dhe në Trojet e Vjetra te Pepajve. Vllagegu - Niset nga Kulla e Nizamit. nëpër Zharet te Vogla dhe Kodra deri në Tokë te Temeleve te Smajlajve, ngjitur me Are te Isuf Hajdarit, kurse në te djathtë me Are te Hysen Asllanit dhe Brahim Delisë. Lugut - Bregut në te majtë te limit nën Breg te Qershisë. Brezat: Në te majtë te Sheut Krrnjanit, në sinor me Mal te Vizitorit, me Zhar deri në Kryekatund. Ura e Sheut Pepajve -Per nën te kalon uji per nën Rrugë Kryesore. Rruga - Që kalon përmbi Ure te Gjonit per në Murinë. Ruga e Halilajve -Që lidhet me Trojet e Bardhajve dhe Livadh te Zenelajve pastaj mbi Bri te Jahajëve. Rruga e Vizitoreve - Që kalon nëpër Merë dhe Tokë te Isufajve, Zhar te Vogel kah Vada e Drejajve dhe Toka e Zenelajve. Rruga e Katundit -Trupon Fshatin shkon në drejtim te Plavës dhe Murinës. Rruga e Mahallëve - Nëpër Toka te Isufajve dhe te Bar dhajve, Haradinajve, Galanajve, trupon Sheun e Pepajve dhe del në te djathtë, duke lënë Drejajt në djathtë e Sheun në te majtë. Në drejtim me shpatet lidhet me mera. Kroni i Sheut - te Kulla e Krrnjanit. Kroni i Zamparanikut- Në Brij a te Abdylajve dhe te Bicit, që lidhet me Sheun e Bardhë. Kroni i Galanit - Në Brija te Zenelajve dhe te Jahajve, ngitur me te Kelit. Kroni i Mikajve - Te Ara e Asllanit ku merrnin ujë tere katundi, që quhej edhe Kroni i Katundit. Gurra e kronit - Në Zhar te Madh karshi Vorreve te Vjetra. Gurra në Rrapsh te Pepajve - Në Zhare te Vogla, ku merrnin ujë edhe nga Kulla e Nizanit. Gurra e Kronit -Te Zharet e Dashit. Sheu i Krrnjanit - fillon nga Kulla e Krrnjanit, nëpër Shpatet e Krrnjanit zbret Vizitoreve nëpër Livad te Isufajve, duke lënë në te majtë Aren e Kocanajve dhe në te djathtë Aren e Mikajv, Lugut Mrinave dhe në te majtë te Limit. Sheu i Halilajve - Buron në pjesën e poshtme te Zhareve dhe nëpër Qarrishtë te Zhareve te Dashit. Sheu i Bardhë -Nga Burimi te Kulla e Nizamit, në Livad te Shaban Agajve, që ndanë Pepajt me Brezaren dhe lidhet me Persllop. S heu i Pepajve - Buron në Vizitor duke mbledhur ujëra dhe Ul§ina formon rrjedhën me te dukshme. Ky she në te djathtë len Drejajt dhe në majt mëhallët e tjera, me në fund duke kaluar nëpër tokë te Galanajve ndanë Meran per t'u derdhur në Lim. Kulla e Nizamit - Që quhet edhe e Shaban Agajve, në Qafë Xhami në Vizitoret e Ulta, ngjitur me Zamparenik dhe me Livadhet e Shaban Agajve, me Brezaren e ndanë Sheu i Bardhë. Kulla në Toprak - Në te majt te Limit dhe ngjitur me Vorret e Narrugës. Kulla e Krrnjanit - Në pjesën e Tokës Bacajve, pranë se cilës kalon Sheu i Krrnjanit që kufizohet me Pasmalin e Krrnajnit, nga e cila pikë shihet ajo Ultinë, poshtë deri në Llug te Ultinës, lartë deri në fshatit Nokshiq. Nga kjo pikë shihet edhe Kulla e Nizamit në Qafë xhami. Varret në Zhare te Dashit - Ngjitur me Zharet e Vogla, ku ishin edhe themelet e para te fshatit. Varret e Katundit - Në mes te Urës Gjonit, krahut majtë te Limit dhe rrugës kryesore, e cila i ndanë me dysh, në pjesën e epërme janë te besimit katolik, ndersa në te kundërtën janë te besimit mysliman. Varret e Vjetra Katolike, në te djethtë te Sheut Pepajve, në Breg te Qershishë. SHPËRNGULJA E BANORËVE SHQIPTAR NGA PEPAJ Duke jetuar në robëri dhe me grabitgarë te llojeve te ndryshme, është vështirë te jepen shënime komplete dhe me te sakta, por besoj se ky libër do te plotësohet nga autore te tjerë. Shpërngulja me masive e pakthim ishte pas vitit te tmerrshëm 1912-193, madje 1919-22 e duke mos u ndalur deri në vitin 1940. Drejtimi i tyre ishte tek mendonin se gjejnë shpëtim, në Shqipëri madje edhe në Turqi, që ua mundësonte administrata turke e atyre viteve, per te cilën kohë nuk do te flitet në këtë rast. Kjo e keqe i përcolli këta banorë edhe pas vitit 1945, te cilët janë te shpëmdarë në tere boten, mjerisht, si e shoh unë në rrugë pa kokë. Shënimet janë marre nga informatorët që mbetën nëpër këto vise pas vitit 1945, si dhe nga ata që tash jetojnë larg tyre, por me mallin e zjarrtë per to. Djemët e Lekë Prelës u shpëmgulën në vitin 1945, per t'u vendosur se pari në Vishnjevë te Gucisë, ku mbeti per te jetuar vetëm Nikollë Kola, ndërsa Zefi, Toma dhe Marku u vendosën nëpër viset e Shqipërisë se Jugut. Në tokat e tyre janë Mioviqët. Faku me djem u shpërngul nga viti 1919, per te mos u kthyer as në vitin!946. Në tokat e tyre, administrata komuniste e vendosi Millun Rakoviqin. Brahim Brahimi u vendos në Pejë në vitin 1953, me pas tokën ua shiti Rajkoviqëve. Rrustem Azemi mori rrugën per t'u vendosur në Prishtinë në vitin 1955, pasi ua shiti tokën Millit Milla§iqe. Abdyl Azemi ia shiti tokën Millit Müla§iqe, e pastaj u vendos në Pejë (1955). Zymer Istrefi ia shiti tokën Millovan Gjokiqit, per t'u vendosur në Pejë. Djemtë e Haradin Kekës, duke lënë tokën e pashitur, u vendosën në Prishtinë në vitin 1968. Gjith-ashtu edhe djemtë e Hysen Kekës(Baces) e lanë pa shitur dhe u vendosën në Prishtinë dhe në Pejë nga viti 1960. Riza Bacaj me djemët mori rrugën per në SHBA, toka i mbeti e pashitur. Ram Galani /u vendos në Podgoricë, në vitin 1965 në tokë te tyre është familja Stankoviq. Në tokën e Bardh Ukës, janë Gojkaviqët. Torn Bacanajt nuk e shitën tokën, pasi moren rrugën e mërgimit nëpër botë. - Duhet theksuar se shumë pepjanë, lëshuan këto troje edhe para vitit 1913: Zenel Baci, Kolë Baci, Ali Dreni, Mustafë Salihi, Avdi Smajl Alija etj... Në Pepaj tash jetojnë këto familje shqiptare: Nustret dhe Shefqot mulla Halili, me bashkëshorte, meqë fëmija kishin marre "boten në sy" ,si u shpreh me plotë pezëm Nusreti. Haki Drejaj me bashkëshorte dhe pesë fëmijë. Ramë Drejaj me bashkëshorten dhe dy fëmijë. Te gjithë ata që me afruan ndihmë gjatë vjeljes te këtij materiali, meritojnë mirënjohje dhe falënderim zemëror. Me i mbrami nga unë u nda Nusret Halili Drejaj, i cili, duke drejtuar gishtin në drejtim te secilit toponim, e mjegullonte me ofshamë, duke e pastruar edhe me lotë. Madje, Shaban Zymer Istrefi Bacaj 9do fjalë se pari e mbërtypte, sikur ta kafshonte secilin toponim, ku kishte kaluar fëmijërinë e tani vuan nga filli i pleqërisë dhe digjet në malle te flakët per vendilindjen, duke përfunduar: " O Zot, na fal që e shkretueme atë bukuri, që me shumë i kishte njomun pika e gjakut se shiu". NOKSHIQII NGJARJES SE MADHE Fshati Nokshiq shtrihet rrëzë shpateve te Qafës Diellit dhe Qafës Qakorrit dhe Tehut te Metehit, ndërsa duke u nisur nga Plava krahut djathtë te lumit Lim, nëpër Orrnicat e Skiqit me pas rrëzë shpateve per te vazhduar kah Mrizet-Otergu (Orteku) i Shaban agë- Ledina e Myftarit - Livadet Rrapsh - Pllana e Rexhës -Kulla e Nizamit (Merqes) - Kulla e Pandurëve - Llazi i Bucit -Kulla e Nizamit-Kodra e Nokshiqit -Turie Xhamia (e nizamit) -Rrapshi i Nokshiqit-Ivopola (Ivan Pali) -Ura e Limit, per tu kthyer në drejtim te Plavës krahut te djathtë te Limit e deri në pikënisjen e kufizimit Ornicat e Skiqit. Noka, kishte kater djem: Bugi, Meku, Mehi dhe Selimi, te gjithë lanë gjurmë në Nokshiq, edhe pse tani te shpërndarë nëpër tere botë. (Noka kishte edhe kater vëllezër: Drei, Stani, Pepa dhe Nili, pasardhësit e te cilëve i gjejmë në fshatrat e Rugovës). Si është cekur në tekstin ku bëhet fjalë per fshatrat Zhanicë dhe Pepaj, ashtu edhe Nokshiqin e ka përvëluar i njëjti zjarr, duke përjetuar te njëjtat vuajtje dhe tragjedi. Emri Nokshiq u bë famëmadh në luftë, në kohën kur forcat e krahinës se Plavës dhe Gucisë me kushtrim gjithëkombëtar te udhëhequra nga Ali pashë Gucia, sipas parimeve te Lidhjes Shqip-tare te Prizrenit, thyen vendimet e "shtatë kralive", marr në Kon-gresin e Berlinit (1878). Me qenë se shqiptarët nuk pranuan copë-timin e trojeve te tyre etnike, atëherë nga Shtabi ushtarak, në krye me Ali pashë Gucinë, me qendër në Guci ishte hartuar plani i hollësishëm per rezistencë, i cili përmbante fazat e veta ushtarake, që nga Suqeska, nëpër fshatrat e Ultinës te Sipërme te Limit, nëpër Pepaj dhe Zhanicë, me 9'rast Nokshiqi ishte marre prita, ndër pikat me strategjike dhe me vendimtare e rrethimit te hekurt, me betimin "vdekje po - dorëzim jo". Ashtu edhe ndodhi. Me 4 dhjetor 1879, me luftë gjoks per gjoks, jo vetëm se iu thye sulmi ushtrisë se rre-gullt malazeze, te udhëhequr nga komandanti kucjan, Mark Milani, por shqiptarët dilnin fitues edhe në betejat e pastajme. Si mësohet nga vargjet: