cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stefan Bizantini
Stefan bizantini (Στέφανος Βυζάντιος)i njohur si Stefani i Bizantit,   Stefani nga Bizanti, ka qenë një gjeograf bizantin i  antikitetit të vonë, autor i një fjalori të rëndësishëm gjeografik të titulluar Etnika (Ἐθνικά) në 50 ose 60 vëllime. Ai ka vepruar ne kohen e ehershme te perandorit Justinian I në Universitetin e Konstandinopojës.
Jeta
Shumë pak dihet për jetën e Stefanit, përfeç faktit se ka qenë gramaticien në Kostandinopojë dhe ka jetuar në të njëjtën kohë me Arkadiusit dhe Honoriusin, pak përpar Justinianit II. Shkrimtarët e mëvonshëm nuk japin ndonjë të dhënë për të por thuhet se një i ashtuquajtur Hermolaus e përmblodhi veprën e Stefani.
Etnika
Ndoese epitomë, Etnica është me vlerë të madhe për të dhëna gjeografike, mitologjike dhe fetare në lidhje me Greqinë e lashtë. Pothuajse çdo artikull në epitomë përmban një referencë ga një shkrimtar antik, si një autoritet për emrin e vendit. Nga fragmente të mbijetuar të origjinalit shohim se përmbante citate të konsiderueshme nga autorë atikë, krahas veçoritë shumë interesante, topografike, historike, mitologjike e të tjera. Stefani citon Artemidorin, Polibin, Aelius Herodianus, Herodotin, Tukiditin, Ksenofonin, Strabonin dhe shkrimtarë të tjerë.
Monumenti i Skënderbeut në Krujë
thumb|Monumenti i Skënderbeut Monumenti i Skënderbeut në Krujë U ngrit në Krujë më 1949. Ishte i pari monument i Skënderbeut në Shqipëri, vepër e Janaq Paços, skulptor i talentuar. Vendosur mbi një pjedestal të thjeshtë, në trajtë koni piramidal, ngrihet statuja e Skënderbeut me kalë duke përfytyruar çastin kur përgatitet të sulmojë vrullshëm mbi armikun, duke iu përgjigjur përfytyrimit legjendar të popullit për heroin ‘kombëtar. Siluetat janë të prera qartë, vëllimet plastike me konture të thelluara spikasin dukshëm, duke thënë ndijimin e një tendosjeje të brendshme. Mbi sfondin e malit të thepisur rripa-rripa si dhe të kështjellës historike, monumenti është pjesë e pamjes karakteristike të qytetit.
Agim Isaku
Agim Isaku lindi në vitin 1955 në Korçë, Shqipëri, është shkrimtar shqiptar.
Biografia
Pas përfundimit të Universitetit të Tiranës, dega filologji, ai punoi për një periudhë të gjatë si mësues në rrethin e Lezhës për shkak të marrëdhënieve të keqia me regjimin komunist. Në vitin 1989 filloi punën si skenarist në televizionin e Tiranës. Është ndër aktivistët themelues të Partisë Demokratike dhe të institucioneve të para antikomuniste në vend, siç është Komiteti Shqiptar i Helsinkit. Më pas punon si nëndrejtor i radiotelevizionit Shqiptar, ndërsa nga viti 1992 deri më 1998 punoi në Fondacionin Soros në Tiranë si program oficer, drejtor programesh dhe bashkëdrejtor. Në vitin 1998 emërohet Ambasador i Shqipërisë në Spanjë. Jep dorëheqjen në 2000 dhe kthehet si këshilltar politik i presidentit Meidani. Më pas punon si këshilltar politik, diplomatik si dhe drejtor kabineti i kryeministrave majko dhe Nano.
Është autor i shumë librave me poezi, tregime e novela si dhe romane. Ndër ta mund të përmendim: Pesëdhjetë poezi, Mos kujtoni se jam një vizitor i vonë, Mosha, Gurët (poezi), I shtati, Kështjella dimërore, Dy kronika për të njejtën vrasje (tregime e novela), Hija, Dasmë në fund të shkurtit, Shkopi (roman) etj. Pjesë nga vepra e tij janë përkthyer në disa gjuhë, si anglisht, rumanisht, frëngjisht, rusisht, greqisht etj. Është i njohur si polemist dhe analist brenda dhe jashtë vendit.
Midsund
Midsund është një komunë në qarkun Møre og Romsdal, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 95 km² dhe popullsi 1925 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Kanzas
Kansas është një nga 50 shtetet e SHBA-së. Kryeqyteti i saj është Topeka dhe qyteti më i madh është Wichita. Kansas është një shtet pa dalje në det i kufizuar nga Nebraska në veri; Mizuri në lindje; Oklahoma në jug; dhe Kolorado në perëndim. Kansas e ka marrë emërin nga lumi Kansas cili rrjedh përmes tij, i cili nga ana e tij e ka marrë emërin nga fisit autokton india-amerikan Kansa, që ka banuar në këtë zonë. Emri i fisit "kazë" do të thotë "njerëzit e erës" ose "njerëzit e erës së jugut". Banorët e Kanzasit quhen "Kanzans". Për mijëra vjet në vendin ku është Kanzasi tani jetonin fise të shumta dhe të ndryshme autoktone amerikane. Fiset në pjesën lindore të shtetit në përgjithësi kanë jetuar në fshatra përgjatë luginave të lumenjve. Fiset në pjesën perëndimore të shtetit ishin gjysmë-endacakë dhe gjuanin kope të mëdha bizonësh. Kanzasi u banua nga amerikanët europianë në 1830, por kjo gjë u përshpejtua në vitet 1850.
Deri në vitin 2015, Kansas ishte një nga shtetet bujqësore më produktive, duke prodhuar rendimente të larta të grurit, misrit, melekuqes dhe sojës. Kansas, i cili ka një sipërfaqe prej 82,278 milje katrorë (213,100 kilometra katrorë) është shteti i 15-të më i madh për nga sipërfaqja dhe i 36-të më i populluari nga 50 shtetet, me një popullsi prej 2,940,865 sipas regjistrimit të vitit 2020. Mali Sunflower është pika më e lartë e Kansasit në 4,039 ft (1,231 metra).
Baker County (Georgia)
Baker është një nga 152 countet në shtetin federal Georgia në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Kantoni Pons
Kantoni Pons (frëngjisht: Canton de Pons) është një kanton në departamentin Charente-Maritime, rajonin Poitou-Charentes në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Pons. Ka sipërfaqe 238.63km2 dhe popullsi 12232 banorë.
Kotoriba
Kotoriba (në Kroatisht ) është një qytet në zhupaninë Međimurje në Kroaci.
Demografia
Popullsia e qytetit sipas përllogaritjeve të vitit 2012 ishte 3217 banorë. Sipas regjistrimit të vitit 2011 3228 banorë ndërsa sipas regjistrimit të vitit 2001 3333 banorë. Popullsia ka ndryshuar me -0.34%.
Fëkëh
Fikh, transkriptuar në shqip fëkëh (arabisht فقه, "njohja, të kuptuarit, thellimi tek diçka“ ) është jurisprudenca islame. Shpeshherë shpjegohet si kuptimësia që njerëzit kanë ndaj ligjit hyjnor islam siç është shpallur në Kuran dhe Sunnet. Fëkhu shtjellon dhe zgjeron Sheriatin përmes ixhtihadit (interpretimit) të Kuranit e Sunnetit nga ulematë dhe ushtrohet përmes fetvave të tyre dhe çështjeve që u parashtrohen. Kësodore, nëse Sheriati çmohet si i pandryshueshëm dhe i pagabueshëm, fëkhu vlerësohet i gabueshëm si dhe i ndryshueshëm. Fëkhu merret me ndjekjen e detyrimeve ritualore, moralin dhe ligjësinë sociale në Islam. Më Islamin Sunni ka katër medhhebe (shkolla fëkhu), ndërsa në Islamin Shi'i janë dy-tre. Njerëzit e kënduar në fëkëh quhet fukahá.
Në rast se për to nuk ka prova as në kuran, as në sunna dhe as në ixhmanë e teologëve islamikë, ato bazohen mbi mendimin e fukahave. Fëkhu është në këtë mënyrë shkenca e rregulloreve ligjore (al-ahkām ash-sharʿijja) brenda Sheriatit nëpërmjet të cilit rendon çdo hulli të jetës private dhe publike në Islam.
Historia e fëkhut
Në kulturën fisnore paraislame për të zgjidhur mosmarrëveshjet në rrugë ligjore njerëzit i drejtoheshin një hakami të pranuar nga të gjitha palët, i cili ishte i njohur për urtësi të veçantë. Ky nuk kishte kurrfarë pushteti ekzekutiv për të zbatuar një vendim gjyqësor, kështu që ai u kërkonte palëve kundërshtare që më parë që të betoheshin dhe si dorëzani t'i dorëzonin një të treti asnjanës mallra nga prona e vet.
Pas hixhrës së Muhametit dhe ndjekësve të tij për në Medinë, rolin e një hakamit të tillë për myslimanët e mori përsipër Muhameti. Sipas vetëkuptimit të tij, siç thuhet edhe në kuran, ai vlente për këtë si shembull për ndjekësit e tij. :
Drejtimet e para juridike të fesë islame kanë lindur në gjysmën e dytë të shekullit të 8-të në Kufa dhe Basra të Irakut, në Siri dhe Medinë si dhe Mekkë, të cilat ndryshonin nga njëri-tjetri jo vetëm sipas të drejtës zakonore lokale por edhe sipas interpretimit të haditheve.
Rrënjët e fëkhut
Sistemi ligjor islamik, i cili rrjedh nga Sheriati, nuk e ka bazën vetëm tek Kurani. Të katër medhhebet sunnite njohin katër rrënjë, dmth. burime të jurisprudencës (arabisht أصول الفقه usul al-fikh = uṣūlu ʾl-fiqh), të cilat që prej sistematizimit të të drejtës islame (e shumta prej kohës së ash-Shāfiʿī-t († 820) vlejnë si bazat e jurisprudencës.
Marrëdhënia e këtyre dy burimeve me njëri-tjetrin (kuranit dhe sunna-s) ka qenë në doktrinën juridike shpesh objekt dikutimesh kontroverse (kundërshtuese). Pasi çështja nëse kurani mund të abrogohet (shfuqizohet, hidhet poshtë) ose të kufizohet në përmbajtje vetëm nëpërmjet një zbulese tjetër hyjnore apo edhe nëpërmjet sunna-s me devijime nga kurani, kjo ka mbetur e diskutueshme (shih ikhtilāf) në shkrimet teoriko-juridike. Përpjekjet e para për sqarimin e kësaj çështjeje gjenden të dokumentuara në risāla-t (letrat) e Ash-Shāfiʿī-t. Koncepti i tij që kurani mund të abrogohet vetëm nëpërmjet kuranit dhe sunna vetëm nëpërmjet sunna-s nuk respektohet pa rezerva nga drejtimet e tjera juridike. Kështu psh. sanksionet (dënimet) në rast vjedhje mundësohen vetëm duke marrë në konsideratë rregullat ligjore jokuranike, të cilat merren nga sunna. Aspekte relevante (me rëndësi) ligjore janë këtu vetëm çështja e diskutuar vetëm në shkrimet e sunna-s të vlerës minimale të gjësë së vjedhur si dhe sqarimi i çështjes nëse autori është ndodhur në momentin e veprës së tij në gjendje nevoje të rëndë.
Burime të tjera për jurisprudencën janë :
Pesë kategoritë ligjore të veprimeve të njerëzve
Veprimet e ndaluara ndëshkohen me anë të dënimeve të parashikuara në kuran (hudud) në botën e këtejme: konsumimi i alkoolit, imoraliteti, shpifja për imoralitet, vjedhja, homoseksualiteti mes meshkujve dhe apostazia (braktisja e fesë); kjo e fundit ndëshkohet në radhë të parë nga sunna e profetit Muhamet dhe jo përmes rregullave të kuranit.
Drejtimet e ndryshme juridike
Lindja e drejtimeve juridike, të cilat mbajnë përkatësisht emrat e themeluesve të tyre, është rezultat i aktiviteteve literare në lëmin e shkrimeve të hadith-it dhe të jurisprudencës në fillim të shekullit të 8-të:
Teoritë juridike të al-Auzāʿī-t dhe at-Tabarī-t gjenden në radhë të parë brenda trajtesave sistematike të fëkëhut tek bei ash-Shafii, pasi shkrimet e tyre vetë, me përjashtim të pak fragmenteve, nuk janë trashëguar.
Shiitët dhe Harixhitët kanë drejtimet e veta juridike. Ky i fundit në formën aktuale ibadite dhe drejtimi juridik i zaiditëve njihen nga katër drejtimet e lartpërmendura sunnite si drejtime juridike të vlefshme.
Portat e ixhtihād-it
Në shekullin e 11-të ose të 12-të të erës kristiane ose përkatësisht atë të 4-t ose të 5-të të erës islame gjithmonë e më tepër teologë juristë islamikë i shpallën „portat e ixhtihād-it“ si të mbyllura, gjë që gjeti miratim të përgjithshëm duke mbetur kështu e padiskutueshme deri në shekullin e 19-të. Arsyeja për „mbylljen e portave të ixhtihad-it“ (arabisht انسداد باب الاجتهاد, insidād bāb al-ixhtihād) ishte fakti se në të vërtetë secili mysliman i rëndomtë mund të lëshonte parimisht një fetva, çka në praktikë mund të çojë në pasiguri të vazhdueshme në lidhje me ligjin, pasi në islamin sunnit nuk ka kler të përkufizuar qartë, i cili ka të drejtën absolute të lëshimit të një fatva-je, por vetëm grupi i përkufizuar relativisht në mënyrë të paqartë i teologëve juristë (ulema).
Disa teologë të asaj kohe (Al-Ghazali, Al-Amidi) luftonin, ndoshta duke parashikuar me urtësi, me forcë kundra këtij ngurtësimi, por veç u mposhtën në fund. Prej asaj kohe ka pasur dhe ka vazhdimisht përpjekje individësh ose grupesh për të hapur përsëri „portat e ixhtihād-it“ ose ato janë hapur vërtetë prej disave në praktikë por gjë që nuk e kanë njohur as pjesa fundamentaliste as ajo konservative e fesë islame.
Gjatë kohëve të fundit, sidomos që prej kur bota perëndimore është marrë më intensivisht me fenë islame dhe me sharî'a-n, pretendohet madje se „portat e ixhtihād-it“ nuk kanë qenë kurrë të mbyllura dhe se kjo është një legjendë me qëllim për të damkosur fenë islame si të prapambetur. Por duke studiuar shkrimet më të vjetra shihet se „mbyllja e portave të ixhtihād-it“ është diskutuar në fakt ashpër dhe shpesh është propozuar rihapja e tyre ose madje është praktikuar. Fakti veç që „portat e ixhtihād-it“ kanë qenë e pakta 600, në mos 800 vjet të mbyllura, nuk mohohet në këto shkrime.
Weblink
Quick Reference Guide Fiqh Koleksion burimesh dhe tekstesh mbi të drejtën islamike i Canadian Society of Muslims
Rami Rexhepi
Rami Rexhepi, lindi në vitin 1961 në fshatin Sellcë, komuna e Tetovës, politolog dhe aktualisht Ambasador i Republikës se Maqedonisë në Sarajevë, Bosnje dhe Hercegovine.
Biografia
Është diplomat karriere, para se të marrë detyrën e Ambasadorit në Sarajevë, ka shërbyer edhe si konsull i Republikës së Maqedonisë në Budapest, Republika e Hungarisë dhe më vonë, këshilltar dhe zëvendës ambasador i Republikës së Maqedonisë në Pragë, Republika Çeke. Ka punuar si këshilltar në Ministrinë e punës dhe politikës sociale të Republikës së Maqedonisë dhe më vonë kalon në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Maqedonisë në cilësinë e këshilltarit të ministrisë.
Para se të filloj dhe kryej studimet ai kreu me sukses të shkëlqyeshëm shkollën fillore në Sellce të Tetovës pranë shkollës fillore "Rilindja" ndërsa shkollën e mesme Gjimnazin e kreu gjithashtu me sukses të shkëlqyeshëm në Tetovë.
Studimet për politologji i kreu në Universitetin e Beogradit në vitin 1982-1987, ndërsa në vitin 2000 i vazhdoi studimet për master pranë Fakultetit të Drejtësisë në Universitetin e Prishtinës, ndersa ne vitin 2011 ne fakultetin Juridik prane Universitetit te Travnikut mbrojti me sukses tezen e magjistratures dhe aktualisht eshte doktorant prane te njejtit Universitet. Aktualisht është duke kryer detyrën e ambasadorit në Sarajeve, Bosnje dhe Hercegovine. Detyrën e ambasadorit e ka marrë nga fillimi i muajit janar 2010 dhe me sukses e realizon.
Pas perfundimit te mandatit si ambasador ne sarajev, nfa janari i vitit 2014 emrohet zevendesdrejtor ne Drejtorine e puneve organizative ne MPJ,
Me 15 qershor te vititz 2015 emrohet ushtrues detyre i ambasadorit ne Ambasaden e Republikse se Maqedonise en Sarajeve.
Nga 1 janari i vitit 2016 perseri vazhdon ne detyren e zevendesdrejtorit ne Drejtorine per pune organizative ne MJPJ detyre qe e kryen deri me 1 shtator te vitit 2017 kur emrohet zevndesdrejtor ne Akademine diplomatike ne MPJ.
Me 1 korrik te vitit 2019 emrohet keshilltar special i ministrit per pune te jashtme te Republikes se Maqedonise se Veriut, detyre qe e kryen deri me 10 korrik te vitit 2022 kur emrohet ne dytyren e Ambasadorit ne Ambasaden e Republikes se Maqedonise se Veriut ne Podgorice, Mali i Zi.
Pervec gjuhes ametare shqiper rrjedhshem flet gjuhet: Serbo/kroate,Boshnjake, Angleze dhe Italiane.
I martuar dhe baba i tre femijeve.
Another Perfect Day
Another Perfect Day është një album i grupit heavy metal Motörhead. Disku doli në treg më 4 qershor 1983, në Bronze Records dhe arriti tek pozita numër 20 te klasifikimet angleze. Disku është i vetmi në të cilin bën pjes edhe kitarristi Brian "Robbo" Robertson.
Operacioni "Silver Wake"
left|thumb|Një helikopter amerikan në operacionin e evakuimit|200px Operacioni Silver Wake (shqip:Zgjimi i Argjendtë) ishte një operacion evakuimi i drejtuar nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, për të larguar qytetarët amerikanë nga Shqipëria më 18 Mars 1997. Arsyeja e evakuimit ishte kriza e rëndë civile që preku Shqipërinë. Operacioni u krye nga Njësia 26 e Marinës së Shteteve të Bashkuara. Marinsat e Batalionit I, ruajtën ambasadën amerikane dhe shtëpitë e qytetarëve amerikanë. Mbi 900 persona u evakuuan nga vendi gjatë këtij operacioni. Vlen të theksohet se edhe presidenti i firmës piramidale "Populli" Bashkim Driza u largua nga vendi gjatë këtij operacioni. Marinasat e përfshirë në operacion u nderuan me disa dekorata.
Referime
Global Security.org :Operacioni Silver Wake
Banks County
Banks County është një nga 152 countet në shtetin federal Georgia në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Birra Korça
Historia
parapamje|200px|Birra Korça reklamë Projektet për ndërtimin e fabrikës "Birra Korça" u hartuan nga projektuesi italian në vitin 1928,dhe me vendim të parlamentit të asaj kohe dhe miratim të mbretit Zogu I,të firmosura nga Pandeli Vangjeli,Mit'hat Frashëri dhe avokati Mano filloi ndërtimi i fabrikës ne tetor të vitit 1929. "Birra Korça" u themelua nga investitori italian Umberto Umberti nga provinca e Valdobjodeni e Venecias dhe Selim Mborja nga Mborja e Korçës. Kështu u formua "Sh.A.Birra Korça" me një kapital prej 950.000 franga ari, prej të cilave 600.000 franga i takonin Umbertos dhe 350.000 franga i takonin Selim Mborjes.
Në vitin 1942 filloi ndërtimi i fabrikës së prodhimit të maltos dhe përfundoi në vitin 1943. Pas përfundimit të luftës së dytë botërore dhe me vendosjen e pushtetit komunist në Shqipëri, në 11 Janar të vitit 1946 fabrika "Birra Korça" u shtetëzua në bazë të ligjeve të asaj kohe.
Kapaciteti prodhues i projektuar ishte 20.000Hl/birrë në vit. Ndër vite, kapaciteti prodhues ka qënë: më 1939: 10.000 hl (hekto-litër), më 1943: 600 hl, më 1944: 8.100 hl, më 1957: 46.300 hl. Ndërsa prodhimi maksimal prej 52.000 hl u arrit në vitin 1960, kohë që në Shqipëri u ndërtua "Birra Tirana". Pas çlirimit të vendit u rrit prodhueshmëria falë disa rikostruksioneve në vitet 1955, 1957 dhe më i rëndësishmi, më 1965. Aktualisht, kjo fabrikë falë investimeve serioye HB Group ofron kapacitete prodhuese që mund të shkojnë deri në 200.000 hl në vit. Fabrika prodhonte birrë Bjonde,birrë të zezë,ujin "Kristal" dhe akull. Proçesi teknologjik i prodhimit të birrës u vendos për herë të parë nga inxhinieri teknolog gjerman Herbard Xheralding,proçes që ruhet edhe sot.
Në prill të vitit 1994 bëhet privatizimi i fabrikës nga një grup aksionerësh korçarë. Rreth 87%e aksioneve zotërohen nga z.Irfan Hysenbelliu,aktualisht president i "Birra Korça" sh.p.k.
Investimet
Me riblerjen e kësaj fabrike nga z. Hysenbelliu qe nga ish trafikant droge u be bisnesmen, në vitin 2004, kjo e fundit i është nënshtruar një rikonstruksioni të thellë teknologjik e ndërtimor.
Teknollogjia moderne bashkëkohore, kryesisht e sjellur nga Çekia dhe llojet e cilësisë më të lartë të maltit, bënë që Birra Korça të e ruaj cilësinë e lartë të shijes.
Referime
Narziss, L (1981). Prodhimi i birrës, linja teknologjike është vendosur tërësisht e re bashkëkohore dhe moderne e vitit 2005 dhe importuar nga Republika Çeke. Kapaciteti i projektuar është 120.000Hl/birrë në vit, që i takon në 12,000,000 litra në vit apo me një prodhimtari mesatare në afërsisht 32,877 litra në ditë (1 hectolitre = 100 litra).
Barrow County
Barrow County është një nga 152 countet në shtetin federal Georgia në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Çerkin Bytyçi
Çerkin Bytyçi (Hoçë, Prizren më 1957 ) është një shkrimtar dhe mbledhës i folklorit shqiptar.
Biografia
Çerkin Bytyçi lindi në Hoçë të Qytetit (komuna e Prizrenit), në vitin 1957. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa të mesmen dhe shkollën e lartë pedagogjike (grupi Gjuhë dhe Letërsi Shqipe) në Prizren.
Me shkrime filloi të merrej që nga bankat e shkollës fillore, kur edhe në shtypin për fëmijë iu botuan punimet e para. Bashkëpunon me të gjitha gazetat e revistat që botohen në gjuhën shqipe. Është anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës.
Është prezantuar në Leksikonin “Shkrimtarët shqiptarë për fëmijë (1872-1995)” të Odhise Grillos, në Leksikonin “Shkrimtarët shqiptarë 1501-2001” të Hasan Hasanit, në librin-album “Portrete shkrimtarësh” (2002) të Demir Behlulit dhe në “Antologjinë e krijimtarisë bashkëkohore shqipe” (shqip-gjermanisht) të Ferdinand Lahollit (2003).
Jeton në Gjermani. Një nga temat në krijimtarinë e tij është mërgimi.
Krijimaria
Poezitë e tij janë përkthyer në gjuhën gjermane, turke, rumune dhe serbokroate. Deri më tash ka botuar:
William Shakespeare
Uilliam Shekspir e ngriti artin poetik në majat më të larta. Kur flitet për të shumë pak autor i qëndrojnë përkrah dhe asnjë përsipër. Studimet, analizat dhe komentet rreth tij janë të panumërta, por përfundimi është i njejtë: vepra shekspirane është e admirueshme si tërësi dhe në të tërë përbërësit e veçantë. Vepra e tij së bashku me Biblën dhe Deklaratën e të Drejtave të Njeriut janë shtyllat në të cilat ngritet identiteti i Evropës historike.
Shekspiri konsiderohet si shkrimtari më i shkëlqyer i gjuhës angleze, në mënyrë absolute, një ndër shkrimtarët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Njeri nder shkrimtarët me te famshem ne bote. Ai ka qenë komediograf, dramaturg, por edhe aktor. Ai jo vetëm që shkroi disa tragjedi të jashtëzakonshme të cilat hynë në historinë e letërsisë botërore, por edhe shumë komedi dëfryese që nuk u shfaqen kurrë nëpër skenat angleze.
Biografia
Ishte i biri i një tregtari jo fort të pasur dhe lindi në familje me shumë fëmijë në Stratford-mbi-Ejvën, me 23 prill 1564. Uiliami ishte fëmija i tretë i John dhe Mary Shakespeare. Nga tetë fëmijët e tyre mbijetuan katër, dy prej të cilëve u bënë aktorë: Uiliami dhe vëllai i tij më i vogël Edmund i lindur më 1580, i cili shkoi me të në Londër. Dihet se studioi në shkollën e vendlindjës, ku u njoh me mjeshtrat greqishtfolës dhe latinë, por nuk dihet se deri në cilin vit e vazhdoi shkollimin aty. Pengesë për vazhdimin e studimeve padyshim ishte martesa në moshë të re kur ishte vetëm 18 vjeç me Ana Hethuejn, që ishte disa vite më e madhe se ai. Me të shoqen kishte 3 fëmijë: një djalë me emrin Hamnet i cili vdiq në moshën 11 vjeçare duke i lënë prindërit shumë të pikëlluar dhe dy vajza Suzana dhe Judita të cilat Shekspiri i donte shumë. 4 vite pas martesës u largua përfundimisht nga vendlindja dhe u vendos në Londër. Për vitet e para të qëndrimit të tij në Londër nuk ka dokumentime të sakta. Por në vitin 1592 del se emri i tij njihej në Londër, si autor dramatik dhe aktorë. Vepra e tij e parë drama historike, Henriku IV u shfaq po në këtë vit. Shekspiri përparoi shpejt në mjedisin londinez falë mbështetjes së kontit Sauthemton. Më 1597 bashkëthemeloi teatrin “Globus” ku do të ishte dhe aktorë e ku do të luheshin pjesët e tij më të mëdha. Londra ishte e mbushur me teatro por më i suksesshmi dhe me namin më të madh ishte teatri “Globus”. Deri në vitin 1612 kur ai u largua nga Londra për t’u tërhequr në Straford, për studiuesit jeta e tij do të jetë e barabartë me veprimtarinë skenike. Më 1616 ai përpiloi testamentin e tij dhe vdiq pas një muaji, u varros në vendlindje.
Teatri Elizabetian
Në këtë periudhë lëvrohen të gjitha llojet e dramatikës me të njejtin sukses madje pasurohen me elemente të reja. Por kulmin e arrin tragjedia, e cila i paraqet heronjët para konfliktesh e dilemash të skajshme, prej të cilave dilet me vullnet e forcë shpirtërore të paepur ose dalja nuk ekziston fare.
Teatri Shekspirian
Gjatë krijimtarisë së tij, Shekspiri realizoi 37 vepra për teatrin, nga të cilat 13 tragjedi, 10 drama historike dhe 14 komedi. Pjesa tjetër e krijimtarisë përfshinë 154 sonete që mbahen si realizimi poetik më i çmueshëm i gjithë kësaj periudhe dhe 2 poema të gjata.
Periudhat kryesore
Prodhimi dramatik i Shekspirit njeh katër periudha kryesore: Aftësia e tij qëndronte ne të hedhurit e rrëfimit përtej, për të përshkruar kështu pamjet e brendshme dhe të thella të natyrës njerëzore. Mendohet se pjesën më të madhe të veprave të tij t’i ketë shkruar midis viteve 1585 1611, edhe pse kronologjia e veprave që i atribuohen atij nuk njihen me saktësi, duke shkaktuar kështu mangësi në lidhje me hartimin e një biografie të thellë dhe të plotë për këtë figurë madhështore të letërsisë.
Vepra të shquara
• 3
Kuriozitete
Shekspiri përdori rreth 20 mijë unitete gjuhësore ndërkohë që fjalori aktiv i njeriut të epokës nuk përmbante më shumë se 1500 fjalë. Kishte një gjuhë jashtëzakonisht te gjallë dhe të pasur. Përdorte neologjizmat, lojërat e fjalëve dhe fjalë me shumë kuptime.
Veprat
Romeo and Juliet Hamlet Macbeth Othello A midsummer night’s dream Julius Caesar Antony and Cleopatra
Fushas
Fushasi është një fshat në komunën Baldushk në rrethin e Tiranës të Shqipërisë.
Kraljevica
Kraljevica (në Kroatisht ) është një qytet në zhupaninë Primorje-Gorski Kotar në Kroaci.
Demografia
Popullsia e qytetit sipas përllogaritjeve të vitit 2012 ishte 2787 banorë. Sipas regjistrimit të vitit 2011 2797 banorë ndërsa sipas regjistrimit të vitit 2001 2897 banorë. Popullsia ka ndryshuar me -0.36%.
Augusto Pinochet
Augusto Hose Ramon Pinoshe Ugarte (lindi me 25 nëntor 1915 në Valparasio të Kilit dhe vdiq me 10 dhjetor të vitit 2006 në Santiago) ishte gjeneral i ushtrisë kiliane dhe president më konkretisht diktator i Kilit i cili me anë të kshillit ushtarak dhe grusht shtetit sherbeu si gjerneral suprem dhe prsidenti Kilit gjatë viteve 1973-1990. parapamje|Diktori kilian ne vitin 1990 Po ashtu Pinoqet u akuzua per kirme te kryera si kidnapime vrasje e perdhunime te 3,000 qytetarve kilian gjat kohës që ai ishte në pushtet por as nje mas nuk u morr nga gjykata sepse Pinoqeti u shpall nga mjekët ushtark i pa aftë mendershtit për seancat gjyqsore.
Lidhje të jashtme
Biografia e Gjeneralit
Kantoni Saujon
Kantoni Saujon (frëngjisht: Canton de Saujon) është një kanton në departamentin Charente-Maritime, rajonin Poitou-Charentes në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Saujon. Ka sipërfaqe 197.75km2 dhe popullsi 17713 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Saujon aktualisht përbëhet nga 13 komuna.
Delaware
parapamje|250px|image_skyline nga muzeu Hagley
Delaware (shqiptimi: Dellëueë) është një nga 50 shtetet e Shteteve të Bashkuara, që ndodhet bregun e Oqeanit Atlantik. Delaware llogaritet si "Shteti i parë", sepse këtu u ratifikua për herë të parë kushtetuta amerikane. Dita e ratifikimit ishte 7 dhjetor 1787. Kryeqyteti i Dellëuer është Dover. Ai kufizohet në jug dhe perëndim nga Maryland, në verilindje nga Nju Xhersi, dhe në veri nga Pensilvania. Shteti e ka marrë emrin nga Thomas West, Baron i 3-të De La Warr, një fisnik anglez dhe guvernatori i parë kolonial i Virxhinias.
Delaware zë pjesën verilindore të Gadishullin Delmarva. Ai është shteti i para fundit për nga sipërfaqja, i gjashti nga fundi për nga popullsia, por i gjashti për nga dendësia ndër 50 shtetet e Shteteve të Bashkuara. Delaware ndahet në tri qarqe, duke pasur numrin më të vogël të qarqeve ndër shtetet e SHBA-së. Nga veriu në jug, të tre qarqet janë New Castle, Kent, dhe Sussex. Dy qarqet jugorë kanë qenë historikisht kryesisht bujqësore, ndërsa Qarku New Castle ka qenë më i industrializuar.
Delaware kolonial
Hollandezët ishin evropianët e parë që u vendosën në Delaware-in e sotëm në rajonin e mesëm duke krijuar një post tregtar në Zwaanendael, afër vendit të Lewes në 1631. Brenda një viti të gjithë kolonët u vranë në një mosmarrëveshje me fiset e zonës amerikane vendase. Në 1638, Suedia e Re, një postë tregtare dhe koloni suedeze, u krijua në Fort Christina (tani në Wilmington) nga Peter Minuit në krye të një grupi suedezësh, finlandezësh dhe holandezë. Kolonia e Suedisë së Re zgjati 17 vjet. Në 1651 Hollandezët, të gjallëruar nga udhëheqja e Peter Stuyvesant, krijuan një fortesë në Kështjellën e sotme të Re dhe në 1655 ata pushtuan koloninë e Suedisë së Re, duke e aneksuar atë në Hollandën e Re Hollandeze. Vetëm nëntë vjet më vonë, në 1664, Hollandezët u pushtuan nga një flotë anijesh Angleze nga Sir Robert Carr nën drejtimin e James, Dukës së Jorkut. Duke luftuar një pretendim paraprak nga Cecil Calvert, Baroni i 2-të Baltimore, Pronari i Maryland, Duka i dha pronësinë e tij disi të dyshimtë William Penn në 1682. Penn dëshironte me forcë hyrjen në det për provincën e tij të Pensilvanisë dhe dha me qira atë që më pas u bë e njohur si "Qarqet e Ulëta në Delaware" nga Duka.
Penn krijoi qeverinë përfaqësuese dhe bashkoi shkurtimisht dy zotërimet e tij nën një Asamble të Përgjithshme në 1682. Sidoqoftë, në 1704 Provinca e Pensilvanisë ishte rritur aq e madhe që përfaqësuesit e tyre donin të merrnin vendime pa miratimin e Qarqeve të Ulëta dhe të dy grupet e përfaqësuesve filluan duke u takuar vetë, njëra në Filadelfia dhe tjetra në New Castle. Penn dhe trashëgimtarët e tij mbetën pronarë të të dyve dhe caktuan gjithmonë të njëjtin person Guvernator për Provincën e tyre të Pensilvanisë dhe territorin e tyre të Qarqeve të Ulëta. Fakti që Delaware dhe Pennsylvania kishin të njëjtin guvernator nuk ishte unik. Nga 1703 deri në 1738 New York dhe New Jersey ndanin një guvernator. Massachusetts dhe New Hampshire gjithashtu ndanë një guvernator për disa kohë.
I varur në vitet e para nga puna e indenturuar, Delaware importoi më shumë skllevër pasi numri i emigrantëve anglezë u zvogëlua me kushte më të mira ekonomike në Angli. Kolonia u bë një shoqëri skllevërish dhe kultivoi duhanin si një kulturë parash, megjithëse emigrantët anglezë vazhdonin të mbërrinin.
Revolucioni amerikan
Ashtu si kolonitë e tjera të mesme, qarqet e ulëta në Delaware fillimisht treguan pak entuziazëm për një ndërprerje me Britaninë. Qytetarët kishin një marrëdhënie të mirë me qeverinë e pronarit dhe përgjithësisht u lejohej më shumë pavarësi veprimi në Asamblenë e tyre Koloniale sesa në kolonitë e tjera. Tregtarët në portin e Wilmington kishin lidhje tregtare me britanikët.
Kështu ndodhi që avokati i New Castle Thomas McKean denoncoi Aktin e Pullave në termat më të fortë, dhe vendasit në Kent County John Dickinson u bënë "Njeriu i Revolucionit". Duke parashikuar Deklaratën e Pavarësisë, udhëheqësit e Patriotit Thomas McKean dhe Caesar Rodney bindën Asamblenë Koloniale që të deklarohej e ndarë nga rregulli Britanik dhe Pensilvanisë në 15 qershor 1776. Personi që përfaqëson më së miri shumicën e Delaware, George Read, nuk mund ta vinte veten për të votuar për një Deklarata e Pavarësisë. Vetëm udhëtimi dramatik brenda natës i Caesar Rodney i dha delegacionit votat e nevojshme për të hedhur votën e Delaware për pavarësi.
Fillimisht i udhëhequr nga John Haslet, Delaware siguroi një nga regjimentet kryesore në Ushtrinë Kontinentale, i njohur si "Blutë e Delaware" dhe me nofkën "Zogjtë e Henit të Kaltër". Në gusht 1777 Gjenerali Sir William Howe udhëhoqi një ushtri britanike përmes Delaware në rrugën e tij për një fitore në Betejën e Brandywine dhe kapjen e qytetit të Filadelfias. Angazhimi i vetëm i vërtetë në tokën e Delaware ishte Beteja e Urës së Cooch, e luftuar më 3 Shtator 1777, në Urën e Cooch në New Castle County, megjithëse kishte një rebelim të vogël Loyalist në 1778.
Pas Betejës së Brandywine, Wilmington u pushtua nga Britanikët, dhe Presidenti i Shtetit John McKinly u zu rob. Britanikët mbetën në kontroll të lumit Delaware për pjesën më të madhe të luftës, duke prishur tregtinë dhe duke siguruar inkurajim për një pjesë aktive Besnike të popullsisë, veçanërisht në Qarkun e Sussex. Për shkak se britanikët u premtuan skllevërve të rebelëve liri për të luftuar me ta, skllevërit e arratisur u dyndën në veri për t'u bashkuar me linjat e tyre.
Pas Revolucionit Amerikan, burrat e shtetit nga Delaware ishin ndër ithtarët kryesorë të një Shtetet e Bashkuara të fuqishme qendrore me përfaqësim të barabartë për secilin shtet.
Skllavëria dhe raca
Shumë kolonë kolonialë erdhën në Delaware nga Maryland dhe Virginia, ku popullsia ishte rritur me shpejtësi. Ekonomitë e këtyre kolonive ishin kryesisht të bazuara në duhanin intensiv të punës dhe gjithnjë e më të varur nga skllevërit Afrikanë për shkak të një rënie të emigrantëve të klasës punëtore nga Anglia. Shumica e kolonistëve anglezë kishin mbërritur si shërbëtorë të indenturuar (të kontraktuar për një periudhë të caktuar për të paguar për kalimin e tyre), dhe në vitet e para kufiri midis shërbëtorit dhe skllavit ishte i rrjedhshëm.
Shumica e familjeve falas afrikano-amerikane në Delaware para Revolucionit kishin migruar nga Maryland për të gjetur tokë më të përballueshme. Ata ishin pasardhës kryesisht të marrëdhënieve ose martesave midis grave shërbëtore të bardha dhe burrave të skllavëruar, shërbëtor ose të lirë afrikano-afrikano-amerikan. Sipas ligjit të skllavërisë, fëmijët morën statusin shoqëror të nënave të tyre, kështu që fëmijët e lindur nga gra të bardha ishin të lirë, pavarësisht nga atësia e tyre, ashtu si fëmijët e lindur nga gratë e skllavëruara lindi në skllavëri. Ndërsa fluksi i punëtorëve të indentruar në koloni u zvogëlua me përmirësimin e kushteve ekonomike në Angli, më shumë skllevër u importuan për punë dhe linjat e kastës u ngurtësuan.
Në fund të periudhës koloniale, numri i njerëzve të robëruar në Delaware filloi të bjerë. Ndryshimet në ekonominë e bujqësisë nga duhani në bujqësi të përziera rezultuan në më pak nevojë për punë të skllevërve. Për më tepër, Metodistët dhe Kuakëret lokalë inkurajuan skllavopronarët të lirojnë skllevërit e tyre pas Revolucionit Amerikan, dhe shumë e bënë këtë në një rritje të manumizimeve individuale për arsye idealiste. Në vitin 1810 tre të katërtat e të gjithë zezakëve në Delaware ishin të lirë. Kur John Dickinson liroi skllevërit e tij në 1777, ai ishte pronari më i madh i skllevërve në Delaware me 37 skllevër. Deri në vitin 1860, skllavopronari më i madh zotëronte 16 skllevër.
Megjithëse përpjekjet për të hequr skllavërinë dështuan me kufij të ngushtë në legjislaturë, në aspektin praktik shteti kryesisht i dha fund praktikës. Nga regjistrimi i vitit 1860 në prag të Luftës Civile, 91.7% e popullsisë zezake ishin të lirë; 1,798 ishin skllevër, krahasuar me 19,829 "persona me ngjyrë të lirë".
Një emërtim i zi i pavarur u regjistrua në 1813 nga skllavi i liruar Peter Spencer si "Bashkimi Kisha e Afrikanëve". Kjo pasoi themelimin e 1793 në Filadelfia të Kishës Episkopale Metodiste Afrikane nga Richard Allen, e cila kishte lidhje me Kishën Episkopale Metodiste deri në 1816. Spencer ndërtoi një kishë në Wilmington për emërtimin e ri. Kjo u riemërua si Kisha Protestante dhe Lidhja Metodiste e Ngjyrosur e Bashkimit Afrikan, e njohur më shpesh si A.U.M.P. Kisha Në 1814, Spencer bëri thirrje për mbledhjen e parë vjetore, të njohur si Tremujori i Big Gushtit, i cili vazhdon të tërheqë anëtarët e kësaj emërtimi dhe pasardhësit e tyre së bashku në një festival fetar dhe kulturor.
Delaware votoi kundër shkëputjes më 3 janar 1861 dhe kështu mbeti në Bashkim. Ndërsa shumica e qytetarëve të Delaware që luftuan në luftë shërbenin në regjimentet e shtetit, disa shërbenin në kompani në anën e Konfederatës në Regjimentet Maryland dhe Virginia. Delaware shquhet për të qenë i vetmi shtet skllav nga i cili nuk u mblodhën asnjë regjimente ose grupe milicie të Konfederatës. Delaware në thelb çliroi disa skllevër që ishin ende në skllavëri pak pas Luftës Civile, por hodhi poshtë ndryshimet e 13, 14 dhe 15 të Kushtetutës; Ndryshimi i 13-të u refuzua në 8 Shkurt 1865, Ndryshimi i 14-të u refuzua në 8 shkurt 1867 dhe Ndryshimi i 15-të u refuzua në 18 mars 1869. Delaware zyrtarisht ratifikoi ndryshimet e 13-të, 14-të dhe 15-të më 12 shkurt 1901.
Gjeografia
Delaware është 96 milje (154 km) e gjatë dhe shkon nga 9 milje (14 km) në 35 milje (56 km) në të gjithë, gjithsej 1,954 milje katrore (5,060 km2), duke e bërë atë shtetin e dytë më të vogël në Shtetet e Bashkuara pas Rhode Island. Delaware kufizohet në veri nga Pensilvania; në lindje nga lumi Delaware, Delaware Bay, New Jersey dhe Oqeani Atlantik; dhe në perëndim dhe në jug nga Maryland. Pjesë të vogla të Delaware janë gjithashtu të vendosura në anën lindore të lumit Delaware duke ndarë kufijtë e tokës me New Jersey. Shteti i Delaware, së bashku me qarqet Lindore të Merilendit dhe dy qarqet e Virxhinias, formojnë Gadishullin Delmarva, i cili shtrihet në brigjet e Mid-Atlantikut.
Përkufizimi i kufirit verior të shtetit është i pazakontë. Pjesa më e madhe e kufirit midis Delaware dhe Pensilvanisë u përcaktua fillimisht nga një hark që shtrihej 12 milje (19.3 km) nga kupola e pallatit të gjykatës në qytetin e New Castle. Ky kufi shpesh quhet rrethi dymbëdhjetë milje. Megjithëse Rrethi Dymbëdhjetë Milesh shpesh pretendohet të jetë kufiri i vetëm territorial në SH.B.A. që është një hark i vërtetë, kufiri meksikan me Teksasin përfshin disa harqe, dhe shumë qytete në Jug (të tilla si Plains, Georgia) gjithashtu kanë kufij rrethorë.
Ky kufi shtrihet deri në lindje deri në shenjën e baticës në bregun e New Jersey, pastaj vazhdon në jug përgjatë vijës bregdetare derisa të arrijë përsëri harkun prej 12 miljesh (19 km) në jug; atëherë kufiri vazhdon në një mënyrë më konvencionale në mes të kanalit kryesor (thalweg) të lumit Delaware. Në perëndim, një pjesë e harkut shtrihet përtej skajit më lindor të Maryland. Kufiri perëndimor i mbetur shkon pak në lindje të jugut të duhur nga kryqëzimi i tij me harkun. Pykë e tokës midis pjesës veriperëndimore të harkut dhe kufirit Maryland u pretendua nga Delaware dhe Pennsylvania deri në 1921, kur pretendimi i Delaware u konfirmua.
Topografia
Delaware është në një nivel fushor, me lartësinë mesatare më të ulët të çdo shteti në komb. Lartësia e saj më e lartë, e vendosur në Ebright Azimuth, afër Shkollës së Mesme Concord, është më pak se 450 metra (140 m) mbi nivelin e detit. Pjesa më veriore e shtetit është pjesë e Pllajës së Piemonte me kodra dhe sipërfaqe kodrina. Vija e rënies së Atlantikut Detar përafërsisht ndjek autostradën Robert Kirkwood midis Newark dhe Wilmington; në jug të kësaj rruge është Fusha Bregdetare e Atlantikut me tokë të rrafshët, me rërë dhe, në disa pjesë, me moçal. Një kreshtë rreth 75 deri në 80 metra (23 deri në 24 m) e lartë shtrihet përgjatë kufirit perëndimor të shtetit dhe ndan ujëmbledhësit që ushqejnë lumin Delaware dhe gjirin në lindje dhe gjirin Chesapeake në perëndim.
Klima
Meqenëse pothuajse i gjithë Delaware është një pjesë e fushës bregdetare të Atlantikut, efektet e oqeanit moderojnë klimën e tij. Shteti shtrihet në zonën e lagësht të klimës subtropikale. Pavarësisht nga madhësia e tij e vogël (afërsisht 100 milje (160 km) nga pikat më veriore deri në ato më jugore), ekziston një ndryshim i rëndësishëm në temperaturën mesatare dhe sasinë e reshjeve të borës midis Sussex County dhe New Castle County. Moderuar nga Oqeani Atlantik dhe Delaware Bay, pjesa jugore e shtetit ka një klimë më të butë dhe një sezon më të gjatë në rritje sesa pjesa veriore e shtetit. Rekordi më i lartë rekord i të gjitha kohërave i Delaware prej 110 ° F (43 ° C) u regjistrua në Millsboro më 21 korrik 1930. Rekordi i ulët rekord i të gjitha kohërave prej −17 ° F (−27 ° C) u regjistrua gjithashtu në Millsboro, në janar 17, 1893. Zonat e rezistencës janë 7a dhe 7b.
Mjedisi
Klima kalimtare e Delaware mbështet një larmi të gjerë të bimësisë. Në të tretën veriore të shtetit gjenden pyjet bregdetare verilindore dhe pyjet e lisave të përziera tipike të Shteteve të Bashkuara Verilindore. Në dy të tretat jugore të shtetit gjenden pyje bregdetare të Atlantikut të Mesëm. Parku Shtetëror Trap Pond, së bashku me zonat në pjesë të tjera të Qarkut Sussex, për shembull, mbështesin vendet më veriore të pemëve të qiparisës tullac në Amerikën e Veriut.
Menaxhimi mjedisor
Delaware siguron mbështetjen e subvencioneve qeveritare për pastrimin e pronës "të ndotur lehtë" nga mbetjet e rrezikshme, të ardhurat për të cilat vijnë nga një taksë mbi shitjet me shumicë të naftës.
Demografia
Byroja e Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara vlerëson se popullsia e Delaware ishte 973,764 më 1 korrik 2019, një rritje prej 8.4% që nga Regjistrimi i Shteteve të Bashkuara të vitit 2010.
Historia e Delaware si një shtet kufitar e ka bërë atë të shfaqë karakteristikat e rajoneve Veriore dhe Jugore të Shteteve të Bashkuara. Në përgjithësi, rajonet rurale Jugore (ose "Më të Ulëta të Ulëta") të Delaware nën Chesapeake dhe Delaware Canal mishërojnë një kulturë Jugore, ndërsa Delaware Veriore me popullsi të dendur mbi kanal - veçanërisht Wilmington, një pjesë e zonës metropolitane të Filadelfias - ka më shumë në e zakonshme me atë të Verilindjes. Byroja e Regjistrimit të SHBA përcakton Delaware si një nga Shtetet e Atlantikut të Jugut, por zakonisht shoqërohet me Shtetet e Atlantikut Mesdhetar dhe / ose Shtetet e Bashkuara Verilindore nga agjenci të tjera federale, media dhe disa banorë.
Origjina
Sipas Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara të vitit 2010, Delaware kishte një popullsi prej 897.934. Përbërja racore e shtetit ishte:
68.9% Amerikan i Bardhë (65.3% Bardhë Jo-Hispanike, 3.6% Hispanike e Bardhë)
21.4% e zezë ose afrikano-amerikane
0,5% indian amerikan dhe vendas i Alaskës
3.2% aziatiko-amerikan
0,0% Havai vendas dhe ishulli tjetër i Paqësorit
3.4% ndonjë garë tjetër
2.7% Amerikan multiracial
Delaware është shteti i gjashtë më i populluar me dendësi, me një dendësi të popullsisë prej 442.6 njerëz për milje katrore, 356.4 për milje katrore më shumë se mesatarja kombëtare, dhe renditet e 45-ta në popullsi. Delaware është një nga pesë shtetet (Maine, Vermont, West Virginia, Wyoming) që nuk kanë një qytet të vetëm me një popullsi mbi 100,000 nga regjistrimi i 2010. Qendra e popullsisë së Delaware është në New Castle County, në qytetin Townsend.
Që nga viti 2011, 49.7% e popullsisë së Delaware më të ri se një vjeç i përkisnin grupeve të pakicave (d.m.th., nuk kishin dy prindër me origjinë të bardhë jo-hispanike). Në vitin 2000 afërsisht 19% e popullsisë ishin Afrikano-Amerikanë dhe 5% e popullsisë janë Hispanike (kryesisht me origjinë Porto Rikane ose Meksikane).
Feja
Që nga viti 2014, Delaware është kryesisht i krishterë. Megjithëse Protestantët përbëjnë pothuajse gjysmën e popullsisë, Kisha Katolike është konfesioni më i madh i vetëm në shtet. Shoqata e Arkivave të të Dhënave të Fesë raportoi në vitin 2010 se tre grupet më të mëdha denominacione në Delaware nga numri i pasuesve janë Kisha Katolike me 182,532 pasues, Kisha e Bashkuar Metodiste me 53,656 anëtarë të raportuar dhe Protestant Ungjillor jo-denominues me 22,973 anëtarë të raportuar. Organi fetar me numrin më të madh të kongregacioneve është Kisha e Bashkuar Metodiste (me 158 kongregacione) e ndjekur nga Protestant Ungjillor jo-denominues (me 106 kongregacione), pastaj Kisha Katolike (me 45 kongregacione).
Delaware është shtëpia e një komuniteti Amish i cili banon në perëndim të Dover në Kent County, i përbërë nga nëntë rrethe kishash dhe rreth 1,650 njerëz. Amishët u vendosën për herë të parë në Kent County në vitin 1915. Në vitet e fundit, zhvillimi në rritje ka çuar në rënien e numrit të Amishëve që jetojnë në komunitet.
Një studim i vitit 2012 i qëndrimeve fetare në Shtetet e Bashkuara zbuloi se 34% e banorëve të Delaware e konsideronin veten "mesatarisht fetarë", 33% "shumë fetarë" dhe 33% si "jo-fetarë".
Pasuria
Sipas një studimi të vitit 2013 nga Phoenix Marketing International, Delaware kishte numrin e nëntë më të madh të milionerëve për frymë në Shtetet e Bashkuara, me një raport prej 6.2 përqind.
Bujqësia
Prodhimi bujqësor i Delaware-it përbëhet nga shpendët, stoku i çerdheve, soja, produktet e qumështit dhe misri.
Industri
Që nga tetori 2019, shkalla e papunësisë së shtetit ishte 3.7%.
Punëdhënësit më të mëdhenj të shtetit janë:
qeveria (Shteti i Delaware, New Castle County)
arsim (Universiteti i Delaware, Kolegji Komunitar Teknik i Delaware)
bankare (Banka e Amerikës, Banka M&T, JPMorgan Chase, Citigroup, Deutsche Bank)
kujdes shëndetësor (Sistemi shëndetësor Christiana Care, Bayhealth Medical Center, Alfred I. duPont Hospital for Children)
bujqësi, posaçërisht blegtori në Sussex County (Fermat Perdue, Fermat Mountaire, Ushqimet Familjare Allen)
pakicë (Walmart, Walgreens, Acme Markets)
Transporti
Sistemi i transportit në Delaware është nën qeverisjen dhe mbikëqyrjen e Departamentit të Transportit të Delaware, i njohur gjithashtu si "DelDOT". Financimi për projektet DelDOT merret, pjesërisht, nga Fondi i Mirëbesimit të Transportit të Delaware, themeluar në 1987 për të ndihmuar në stabilizimin e fondeve të transportit; disponueshmëria e Trustit çoi në një ndarje graduale të operacioneve DelDOT nga operacionet e tjera të shtetit Delaware. DelDOT menaxhon programe të tilla si një program Delaware Adopt-a-Highway, heqja e borës në rrugën kryesore, infrastruktura e kontrollit të trafikut (shenja dhe sinjale), menaxhimi i rrugës me pagesë, Delaware Division of Motor Vehicles, Delaware Transit Corporation (markuar si "DART First State") ", qeveria shtetërore organizata e transportit publik), ndër të tjera. Në vitin 2009, DelDOT mbajti 13,507 milje korsi, gjithsej 89 përqind të sistemit publik të rrugëve të shtetit, pjesa tjetër ishte nën mbikëqyrjen e komunave individuale. Kjo tejkalon shumë mesataren kombëtare (20 përqind) për përgjegjësinë e mirëmbajtjes së departamentit shtetëror të transportit.
Rrugët
Një degë kryesore e Sistemit të Autostradave Ndërshtetërore të Sh.B.A-së, Ndërshtetërore 95 (I-95), kalon Delaware në jugperëndim-në-verilindje nëpër New Castle County. Përveç I-95, ekzistojnë gjashtë autostrada në Sh.B.A që shërbejnë në Delaware: SH.B.A. 9, SH.B.A. 13, SH.B.A. 40, SH.B.A. 113, SH.B.A. 202 dhe SH.B.A. 301. Ka edhe disa autostrada shtetërore që përshkojnë shtetin e Delaware; disa prej tyre përfshijnë DE 1, DE 9 dhe DE 404. SH.B.A. 13 dhe DE 1 janë autostradat kryesore veri-jug që lidhin Wilmington dhe Pennsylvania me Maryland, me DE 1 që shërben si rruga kryesore midis Wilmington dhe plazhet e Delaware. DE 9 është një autostradë veri-jug që lidh Dover dhe Wilmington përmes një rruge piktoreske përgjatë Gjirit të Delaware. SH.B.A. 40 është një rrugë kryesore lindje-perëndim, që lidh Maryland me New Jersey. DE 404 është një autostradë tjetër kryesore lindje-perëndim që lidh Urën e Gjirit Chesapeake në Maryland me plazhet e Delaware. Shteti operon gjithashtu tre autostrada me pagesë, Rrugën Delaware, e cila është I-95, midis Maryland dhe New Castle; Autostrada Përkujtimore Koreane e Veteranëve të Luftës, e cila është DE 1, midis Wilmington dhe Dover; dhe rruga e taksave 301 të SHBA midis kufirit Maryland dhe DE 1 në New Castle County.
Një rrugë biçikletash, Delaware Bicycle Route 1, përfshin gjatësinë veri-jug të shtetit nga kufiri Maryland në ishullin Fenwick deri në kufirin e Pensilvanisë në veri të Montchanin. Shtë e para nga disa linja të nënshkruara biçikletash të planifikuara në Delaware.
Delaware ka rreth 1,450 ura, 95 përqind e të cilave janë nën mbikëqyrjen e DelDOT. Rreth 30 përqind e të gjitha urave të Delaware janë ndërtuar para vitit 1950 dhe rreth 60 përqind e numrit janë përfshirë në Inventarin e Urës Kombëtare. Disa ura që nuk janë nën mbikëqyrjen e DelDOT përfshijnë katër urat në Chesapeake dhe Delaware Canal, të cilat janë nën juridiksionin e Korpusit të Inxhinierëve të Ushtrisë Amerikane, dhe Ura Memoriale e Delaware, e cila është nën autoritetin bie-Delaware River and Bay Autoriteti.
Hasshtë vërejtur se përbërja e katranit dhe çipit të rrugëve dytësore në Qarkun Sussex i bën ata më të prirur për përkeqësim sesa rrugët e asfaltit në pothuajse pjesën tjetër të shtetit. Midis këtyre rrugëve, Sussex (rruga e qarkut) 236 është ndër më problematiket.
Ajri
Që nga viti 2016, nuk ka asnjë shërbim ajror të planifikuar nga asnjë aeroport i Delaware, siç ka qenë rasti në vite të ndryshme që nga viti 1991. Linja të ndryshme ajrore i kishin shërbyer Aeroportit Wilmington, nisja e fundit ishte Frontier Airlines në Prill 2015.
Aeroportet e tjera të përgjithshme të aviacionit në Delaware përfshijnë Aeroportin e Samitit pranë Middletown, Delaware Airpark afër Cheswold dhe Aeroportin Bregdetar të Delaware pranë Georgetown.