cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
KF Tirana
Tifozët
parapamje|220px|majtas|Tirona Fanatics gjatë një ndeshje në shtator 2016. Klubi i Futbollit Tirana është një nga klubet më të mbështetura të Shqipërisë. Ata kanë disa tifogrupe, dy më të shquarit janë "Ultras Tirona" dhe "Tirona Fanatics". Grupi i parë është themeluar në vitin 1986 kur Shqipëria ishte ende nën regjimin komunist. Ata ishin të detyruar t'i kryenin aktivitetet e tyre fshehurazi në mënyrë ilegale pasi regjimi nuk i lejonte këto lloj grupesh të funksiononin. Si pasojë e kësaj, grupi i përdorte ndeshjet për të shprehur kundërshtinë e tyre ndaj regjimit dhe pas rënies së tij ata u bënë grup edhe më i organizuar, duke tërhequr më shumë tifozë në fund të viteve 90' dhe fillim të viteve 2000'. Nga mesi i viteve 2000', tifozë të rinj dolën në skenë dhe ndjenë se grupi Ultras Tirona nuk i përfaqësonte tërësisht ata, ndaj ata vendosën të krijonin një grup të ri Ultras që e quajtën Tirona Fanatics; grupi u themelua zyrtarisht më 8 janar 2006.
Ky grup njihet gjërësisht tifo-grup i djathtë në kontrast me Ultras Guerrils, grupi tjetër ultras i klubit rival të kryeqytetit Partizani. Klubi u zgjerua menjëherë duke fituar shumë antarësime, duke u bërë një nga grupimet më të organizuara të Shqipërisë, duke ndjekur ndeshjet e Tiranës brënda dhe jashtë, si dhe jashtë Shqipërisë gjatë ndeshjeve evropiane. Më 20 maj 2015, shumica e anëtarëve themelues të grupit vendosën që t'ia linin drejtimin e grupit anëtarëve më të rinj. Grupi mban lidhje të ndërsjellta e të respektuara me ultras grupet në Kosovë, "Plisat" e Prishtinës dhe "Shvercerat" e Shkupit.
Partizani
Rivali më i madh i Tiranës është Partizani, një nga tre ekipet e kryeqytetit. Ndeshja midis tyre quhet "Derbi i Kryeqytetit", dhe konsiderohet si një nga derbit më të mëdhenj në Ballkan. Tirana dhe Partizani janë dy klubet me më shumë tifozë në Shqipëri dhe rivaliteti i tyre daton që në vitin 1946, vit ku Partizani u krijua. Dy klubet janë ndeshur 165 herë në kampionat, ku Partizani ka regjistruar 68 fitore kundrejt 45 fitoreve të Tiranës. Në kupë, ato janë ndeshur 28 herë, 13 prej të cilave janë mbyllur me fitoren e Tiranës dhe 8 me fitoren e Partizanit. Tirana ka arritur 9 kualifikime krahasuar me 7 të Partizanit (statistikat të vlefshme deri në fund të sezonit 2021-22).
Tirana dhe Partizani u ndeshën për herë të parë në kampionatin e vitit 1947, ku Partizani fitoi 4–2 dhe më pas 8–0, me këtë të fundit që është ende fitorja më e madhe në derbi. Tirana priti sezonin 1965–66 për të fituar derbin e parë në histori, duke i mposhtur rivalët e tyre 2–1. Fitorja më e thellë e Bardhebluve daton në shtator 1985, ku ata regjistruan një fitore 7–3. Pas rënjes së komunizmit, Tirana ka një avantazh më superior krahasuar me Partizanin. Tirana nuk humbi asnjë ndeshje nga viti 1996 e deri në vitin 2002, kurse Partizani qëndroi i pamposhtur në derbi nga viti 2013 e deri në vitin 2019.
Golashënuesi më i mirë në historinë e derbit është sulmuesi Refik Resmja me 14 gola. Ai ishte prodhim i akademisë së Tiranës, por pasi mbushi 18 vjeç kreu shërbimin e detyrueshëm ushtarak dhe më pas luajti për Partizanin. Lojtari që ka shënuar më shumë gola në derbi për Tiranën është Indrit Fortuzi (11 gola). Arben Minga dhe Mahir Halili janë lojtarët e vetëm që kanë arritur të shënojnë tregolësh kundër Partizanit.
Derbi bën jehonë në të gjithë Shqipërinë dhe është ndeshja më e ndjekur në kampionatin shqiptar, si dhe ndeshja e vetme që ka arritur të tërheqi në masë interesin e tifozëve. Tirona Fanatics dhe Ultras Guerrils janë dy tifogrupet më të mëdha në Shqipëri që i dhurojnë derbit një atmosferë fantastike. Në derbin e datës 13 dhjetor 2019, plot 19,000 tifozë ishin të pranishëm për të njekur ndeshjen; pas ndeshjes, Partizani njoftoi se kishte fituar rreth 200 milion Lek nga biletat. Tirana arkëtoi të një shifër të ngjashme në derbin e datës 28 shkurt 2020.
Dinamo
Tirana ka një tjetër rivaltet madhor edhe me Dinamon, një tjetër klub kryeqyteti që ashtu si Partizani u krijua në gjatë periudhës së komunizmit, saktësisht në vitin 1950, nga Ministria e Brendshme e atij regjimi. Gjatë kësaj periudhe, rivaliteti mes të dyja ekipeve u rrit shumë. Ky rivalitet shënoi kulmin në sezonin 1966–67, kur Tirana dhe Partizani u përjashtuan nga Federata Shqiptare e Futbollit, në atë kohë e kontrolluar nga regjimi, për ti hapur rrugë Dinamos për të fituar kampionatin. Federata vendosi të përjashtonte të dyja ekipet pasi dy lojtarë (Osman Mema dhe Agim Dizdari) u përfshin në një sherr midis tyre në dhomat e zhveshjes pas përfundimit të ndeshjes, e cila u fitua nga Tirana 2–1. Tirana kryesonte kampionatin me tre ndeshje nga përfundimi por federata vendosi që si Tirana ashtu dhe Partizani mos luanin në këto ndeshje. Ky konsiderohet si "titulli i turpit" nga tifozët e Tiranës dhe sportdashësit shqiptar. UEFA ende nuk e njeh Dinamon si fitues të atij kampionati.
Një tjetër ngjarje famëkeqe që përshkallëzoi rivalitetin mes dy klubeve ishte edhe arrestimi i mbrojtësit të Tiranës Skënder Halili nga regjimi për shkak se refuzoi të qëndronte te Dinamo pas përfundimit të shërbimit të detyrueshëm ushtarak. Ai shpenzoi 11 muaj në burg dhe më pas u detyrua të punonte për vite me rradhë në galeritë e kromit në Bulqizë. Pavarësisht këtyre ngjargjeve, rivaliteti mes dy klubeve dhe tifozerive është venitur në vitet e fundit për shkak të rënjes së Dinamos nga Kategoria Superiore.
Tirana dhe Dinamo janë ndeshur 140 herë në Kategorinë Superiore, ku Tirana kryeson 60–47 me fitore, kurse 34 ndeshje janë mbyllur në barazim. Ndeshja e parë midis dy ekipeve u luajt në vitin 1950, ku Dinamo fitoi 1–0. Një vit më pas, Dinamo arriti fitoren më të madhe në derbi, duke fituar 6–0. Fitorja më e thellë e Tiranës është 5–1, e arritur në sezonin 1990–91. Në kupë, ekipet janë përballur 30 herë, me Tiranën që ka fituar vetëm 9 ndeshje dhe ka humbur 16, kurse 6 të tjera janë mbyllur në barazim (statistikat të vlefshme deri në fund të sezonit 2021-22).
Vllaznia
Rivaliteti i parë i Tiranës ka qënë me Vllazninë. Tirana dhe Vllaznia janë dy klubet më të vjetra në Shqipëri si dhe qytetet ku futbolli u prezantua për herë të parë në Shqipëri. Rivaliteti i tyre nisi në vitin 1920, vit ku Tirana u krijua, kurse Vllaznia ishte krijuar një vit më parë. Dy ekipet janë ndeshur 193 herë në kampionat, me Tiranën që ka fituar 90 ndeshje krahasuar me 56 fitoret e Vllaznisë, kurse 47 ndeshje janë mbyllur në barazim. Në kupë, Tirana dhe Vllaznia janë ndeshur 27 herë, 14 prej të cilave janë fitore të Tiranës kurse Vllaznia ka fituar 9. Tirana ka arritur 10 kualifikime krahasuar me 6 të Vllaznisë (statistikat të vlefshme deri në fund të sezonit 2021-22).
Në vitin 2017, rivaliteti mes dy ekipeve arriti në majë kur ato po luftonin për mbijetesë në Kategorinë Superiore. Ato u ndeshën në javën e fundit të kampionatit dhe ndeshja u mbyll në barazim 0–0 në stadiumin Loro Boriçi, duke i shkaktuar Tiranës rënjen nga Kategoria Superiore për herë të parë në histori. Në vitet e fundit, ka pasur edhe përplasje midis dy tifozerive respektive; një rast konkret është derbi i luajtur më 11 shtator 2014, ku tifozeritë e të dy ekipeve u përleshën fizikisht si dhe sulmuan njëri-tjetrin me objekte të ndryshme; si pasojë e kësaj dhune, mbeti i plagosur në kokë presidenti i Tiranës Refik Halili. Të dy klubet u gjobitën dhe u detyruan që të luanin ndeshjet pa spektatorë.
Fitorja më e madhe në derbi është ajo 6–0 e Vllaznisë; Shkodranët e kanë arritur dy herë këtë rezultat, të dyja herët në vitin 1947. Nga ana tjetër, fitorja më e madhe e Tiranës është 5–0 e arritur në sezonin 1993–94. Ndeshja me më shumë gola midis dy ekipeve është arritur në vitin 1939, ku Tirana fitoi 6–4.
Rekordet dhe statistikat
Tirana është klubi më i suksesshëm dhe me më shumë trofe në Shqipëri. Ata janë klubi që kanë fituar më shumë kampionate (26), kupa (16) dhe superkupa (11). Gjithashtu Tirana është klubi i vetëm që ka dy yje në fanellë në Shqipëri; ylli i parë u vendos pas fitimit të kampionatit të 10të në vitin 1970 kurse ylli i dytë u vendos pas fitimit të kampionatit të 20të në vitin 2003. Në vitin 2017, pas rënies nga Kategoria Superiore, Tirana u bë klubi i parë i Kategorisë së Parë që luan në kompeticionet evropiane dhe që gjithashtu fiton një trofe madhor (Superkupën e Shqipërisë). Deri në atë kohë, Tirana ishte klubi i vetëm në Shqipëri që e kishte shpenzuar të gjithë historinë e saj në ligën elitare të Shqipërisë.
parapamje|majtas|[[Nevil Dede, sëbashku me Blendi Nallbanin, janë lojtarët që kanë fituar më shumë kampionate me Tiranën (8).]] Në Kategorinë Superiore, Tirana është klubi që ka luajtur më shumë sezone (82 nga 83), ka zhvilluar më shumë ndeshje (2,060), ka fituar më shumë ndeshje (1,059), ka shënuar më shumë gola (3,282) dhe ka fituar më shumë pikë (3,065) (të dhënat e sakta deri në sezonin 2021–22). Fitorja më e thellë në këtë kompeticion është 11–0 e arritur kundër Flamurtarit më 5 korrik 1936. Fitorja më e madhe në transfertë është ajo kundër Elbasanit 9–2 më 12 qershor 1932. Në vitin 1932, Tirana u bë ekipi i parë që e mbyllte kampionatin pa asnjë humbje, një arritje që e përsëriti edhe në vitet 1936, 1937, 1939 dhe 1942. Ata janë ekipi i vetëm shqiptar që ka mbyllur pesë sezone pa asnjë humbje. Përveç kësaj, Tirana mban rekorde të tjera të ndryshme, si numrin më të madh të golave të shënuar në një kampionat (90 gola në sezonin 2003–04), numrin e fitoreve të arritur në një kampionat (26 fitore në 36 ndeshje në sezonin 2004–05) si dhe numrin më të madh të pikëve të arritur në një kampionat (84 pikë në sezonin 2004–05).
Në arenën ndërkombëtare, Tirana është një nga dy klubet (sëbashku me Partizanin) që ka arritur në një finale të një kompeticioni evropian; në vitin 1983, Tirana arriti në finalen e Kupës Ballkanike. Përveç kësaj, Tirana është klubi më i suksesshëm shqiptar në Evropë, duke mbajtur rekordin për numrin e pjesëmarrjeve (29), e ndeshjeve të luajtura (76), fitoreve (17), golave (65) dhe raundeve të kaluara (13) (të dhënat e sakta deri në pjesëmarrjen e fundit në sezonin 2020–21). Fitorja më e thellë në Evropë për Tiranën është 5–0 e arritur kundër Sliema Wanderers më 27 shtator 1989. Fitorja më e madhe në transfertë është 2–0, e arritur në dy raste: kundër Gomel më 14 korrik 2004 dhe Dinamo Tbilisit më 19 gusht 2020. Në vitin 1987, Tirana u rendit në vendin e 31të në botë nga IFFHS falë rezultateve të arritura në Kupën e Kupave gjatë sezonit 1986–87, duke vendosur një rekord të padikutueshëm për një klub shqiptar.
Elvis Sina është lojtari me më shumë ndeshje në Kategorinë Superiore për Tiranën; ai luajti 392 ndeshje në 16 sezone. Ai është gjithashtu lojtari që ka zhvilluar më shumë paraqitje në kompeticionet evrpiane (31). Indrit Fortuzi është golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i Tiranës, duke regjistruar 152 gola në kampionat dhe 10 në kompeticionet evrpiane. Fortuzi gjithashtu mban rekordin për numrin e golave të shënuar në një sezon në kampionat për Tiranën (30 në sezonin 2000–01). Sina është lojtari që ka fituar më shumë trofe me fanellën e Tiranës (20); ai ndiqet nga Nevil Dede me 19 trofe, Eldorado Merkoçi me 17 trofe dhe Devi Muka me Ervin Bulkun me nga 16 trofe.
Arena ndërkombëtare
parapamje|KF Tirana (1970) Në arenën e futbollit Europian Tirana është e njohur me pjesëmarrjen e saj në Ligën e Kampioneve (15 herë) ; në Kupën UEFA (11 herë), ndërsa në Kupën e Kupave (3 herë). Ndër të tjera KF Tirana ka marrë pjesë 7 herë në Kupën Ballkanike, ku është 1 herë nënkampione. Bardheblutë mbajnë rekordin e paraqitjeve të një klubi shqiptar në Evropë, jo vetëm në numrin e lartë të pjesëmarrjeve (29), por dhe në sukseset e arritura përgjatë historisë 55-vjecare të kësaj pjesëmarrjeje, ku numërojnë plot 13 ture te kaluara ne kupat e ndryshme europiane, si asnjë skuadër tjetër shqiptare.
Sukseset më të mëdha Tirana i arriti në vitet '80, ku u rreshtua 4 herë mes 16 ekipeve më të mira të kontinentit, nga të cilat 3 herë në Ligën e Kampionëve, duke qenë kështu klubi shqiptar që ka shkuar më larg në të gjitha kompeticionet europiane. Gjithashtu, bardheblutë mbajnë rekordin e të gjitha kohërave edhe për pozicionin më të lartë të një klubi futbolli shqiptar në renditjen e IFFHS, teksa në vitin 1987 renditeshin të 31ët në Botë, kjo pas rezultateve të kënaqshme të një viti më parë në Kupën e Kupave.
Trofetë
Tirana është klubi më i suksesshëm dhe më i dekoruar i Shqipërisë, duke fituar gjithsej 54 trofe zyrtarë. Bardheblutë mbajnë rekord kombëtar për trofetë e fituar në çdo kompeticion të luajtur në Shqipëri; kampionat, kupë e superkupë. Trofeu i parë në historinë e klubit ishte Kampionati Kombëtar Shqipëtar, i zhvilluar në vitin 1930; ky ishte kompeticioni i parë zyrtar i mbajtur në Shqipëri. Trofeu më i fundit i fituar nga klubi është Superkupa, e cila u sigurua më 7 Dhjetor 2022.
Në vitet 1939 dhe 1942, Tirana fitoi edhe dy kampionate të tjera, të cilat nuk njihen nga Federata Shqiptare e Futbollit me arsyetimin se në atë kohë kampionatet u organizuan nga regjimi i Italisë fashiste.
Anastas Kapurani
Anastas Kapurani ka mbaruar Universitetin e Tiranës për anglisht. Më vonë ka ndjekur studimet në fushë të letërsisë në një program të nivelit pasuniversitar, hartuar në atë kohë pranë Institutit të Letërisë. Pikërisht këtu, më 1992, ka paraqitur disertacionin "Poetika e fjalës dhe individualiteti i poetit" (një triptik studimor që, sikundër u vlerësua, sillte një frymë të re në lëmë të kërkimit letrar) dhe më këtë mori gradën shkencore Doktor.
KF Tirana
Tirana B
Klubi i Futbollit Tirana B është një klub me seli në Tiranë e cila shërben si ekipi rezervë i KF Tiranës. Ekipi u krijua në vitin 1932, por më pas qëndroi jo-aktiv për shumë vite, deri sa u rivendos në aktivitet më 22 janar 2013. Tirana B aktualisht luan në Kategorinë e Dytë.
Rezervat dhe akademia
Përveç ekipit B, Tirana ka gjithashtu edhe dy ekipe të grupmoshave nën-17 dhe nën-19. Ato luajnë respektivisht në zonën e veriut të Kategorisë Superiore nën-17 dhe nën-19.
Anastas Kapurani
Po në atë vit shkoi në Universitetin e Athinës dhe gjatë periudhës 1992 – 1996 ka ndjekur një kurs të kompletuar në nivelin pasuniversitar në fushën e poetikës moderne nën drejtimin e profesorit amerikan Robert Crist. Në fund të kursit paraqiti një punim të plotë mbi poetikën e Whitman – it (From Whitman to the Whitmanesque). Pritja e mirë që pati ky punim e nxiti të përcaktonte përfundimisht fushën e tij të kërkimit, atë të tekstit modern.
KF Tirana
Presidentët
Presidenti i parë në historinë e klubit ishte Bahri Toptani, i cili udhëhoqi nga viti 1920 e deri në vitin 1933. Presidenti më jetëgjatë i klubit është legjenda Selman Stermasi, i cili e mbajti këtë post për plot 24 vite nga viti 1936 e deri në vitin 1960; gjatë kësaj kohe ai luajti edhe si lojtar si dhe ishte dhe trajner. Presidenti i cili ka qëndruar më pak është Fatmir Frashëri. Ai e drejtoi klubi nga viti 2004 e deri në vitin 2005. Ai kishte zëvëndësuar egjiptianin Metwally El Sayed, i cili ishte bërë presidenti i parë i huaj në historinë e vendit. Tirana përjetoi një epokë të artë nën drejtimin e tij, duke u modernizuar dhe pasuruar si klub; nën drejtimin e tij klubi fitoi tetë trofe nga viti 1999 e deri në vitin 2004. Presidenti aktual i klubit është Refik Halili, i cili e mori drejtimin e klubit në vitin 2013 pasi kishte shërbyer më parë në periudhën 2007–2011; ai gjithashtu dhe është pronar i 64% të aksioneve të klubit.
Anastas Kapurani
Nga viti 1992 e më tej, autori vazhdon të jetojë në Athinë ku punon në Institutin "City & Guilds" të Londrës, në campus – in e Athinës.
KF Tirana
Trajnerët
Trajneri nigerian Emmanuel Egbo i cili kishte qënë pjesë e klubit në të kaluarën si futbollist, u emërua zyrtarisht më 28 dhjetor 2019 pasi kishte qëndruar për tre javë si trajner i përkoshëm. Në korrik 2020, ai u bë trajneri i parë afrikan që fiton një kampionat në Evropë, duke udhëhequr ekipin drejtë titullit të 25të.
Trajneri aktual i Tiranës është Orges Shehi.
Historia e fesë islame
Historia e Islamit (arabisht تاريخ الاسلام tārīch al-islām) është konceptuar në këtë artikull, si historia e përhapjes së fesë islame në botë, si fenomen politik, kulturor dhe shoqëror, i cili mund të nënndahet në disa faza. parapamje|350px|Përhapja e fesë islame deri në vitin 750:{{legend|#a1584e|Përhapja nën Muhamedin, 612-632}}{{legend|#ef9070|Përhapja nën tre kalifët e parë, 632-655}}{{legend|#fad07d|Përhapja nën hilafetin e omajjadëve, 661-750}}
Arabia përpara lindjes së fesë islame
Myslimanët e cilësojnë kohën para islamit si xhāhiliyya, epoka e „paditurisë“. Feja e islame e ka origjinën e saj në gadishullin arabik (arabisht xhazirat al-`arab, „ishulli i arabëve“), një zonë stepash dhe shkretëtirash e banuar kryesisht nga beduinët. Arabia në atë kohë nuk ka qenë mbretëri e bashkuar, por ndodhej në periferi të zonës së influencës së Perandorisë bizantine në njërën anë dhe të Persisë në anën tjetër, si dhe të shteteve vasale të tyre, të ghasanidëve të bashkuar me bizantinët dhe të lakhmidëve aleatë të persianëve. Arabia paraqiste në këtë kohë vetëm një shoqëri fisnore, e cila karakterizohej nga kontradikta ndërmjet (hadar-ëve) të ngulur dhe (badu-ve) nomadë. Këta të fundit, beduinët, jetonin me blegtori dhe plaçkitje (arabisht gazv ose gazu) mes njëri-tjetrit. Bujqit e ngulur merreshin me bujqësi në oazet.
Muhamedi dhe lindja e fesë islame
Rreth vitit 571 lindi në Mekkë profeti i mëvonshëm Muhamedi. Ne kemi dijeni sot për një udhëtim tregtie që ka bërë Muhamedi 25 vjeçar me porosinë e një të veje të një tregtari të pasur, me të cilën ai u martua më 595.
Shpërngulja në Medinë shënon njëkohësisht edhe fillimin e aktivitetit politik të Muhamedit dhe kështu lindjen e shtetit islam. Muhamedi kishte në shoqërinë medinase pozitën e respektueshme të ndërmjetësit, si dhe si kreu i komunitetit islamik, të ummas.
Në Medinë islami morri formën e tij shoqërore. Suret medinase të kuranit u referohen gjithnjë e më tepër rregullave të jetës konkrete dhe të organizimit të komunitetit islamik; theksohet dallimi me çifutët dhe të krishterët dhe përforcohet ndarja nga të pafetë dhe jobesimtarët.
Njëkohësisht fillojnë konfrontimet luftarake me Mekkën, ku Muhamedi paraqitet si prijës ushtarak i myslimanëve. Muhamedi ndërmerr prej vitit 623 disa fushata (majazi) kundra Mekkës (fitore e myslimanëve në betejën e Badr-it (624), beteja e Uhud-it (625) dhe beteja e llogoreve (627)) deri sa në mars 628 u vendos një armëpushim.
Më 629 myslimanët bënë udhëtimin e parë të pelegrinazhit (haxh-in) për në Mekkë, dhe më 630 të parët e Mekkës ia dorëzuan qytetin Muhamedit, pasi atyre iu premtua se ai do ta ruante katakterin e tij si vend pelegrinazhi. Muhamedi bëri që të hiqen simbolet pagane.
Në vitet deri sa vdiq Muhamedi më 632, influenca e fesë islame arriti të përhapej në të gjithë gadishullin arabik. Me krerët e fiseve të tjera u bënë marrëveshje që pjesërisht përmbanin detyrim tributesh (pagesash të detyrueshme) dhe pjesërisht njohjen e Muhamedit si profet. Një nga arsyet kryesore të përhapjes kaq të shpejtë të islamit, ishte struktura e brendshme e rendit shoqëror. Kushtetuta e Medinës, e trashëguar tek ne sot nga Ibn Hisham-i, përcaktonte si detyrim ndihmesën e myslimanëve ndaj njëri tjetrit, si dhe ndalonte sulmimin e myslimanëve të tjerë. Plaçkitjet, aq të preferuara të fiseve të kohës paraislamike, drejtoheshin tashmë pa përjashtim kundra jo-myslimanëve, pasi vetëm kundra tyre lejohej të bëhej luftë, ndërkohë kur islami ishte „shtëpia e paqes“ (dar ul-islam).
Kur më 8 qershor 632 Muhamedi vdiq në Medinë, ai nuk la trashëgimtar mashkull. Vajza e vetme e tij ishte Fatima. Përveç kuranit u bë edhe trashëgimia gojore (hadith-et, psh. ato të hartuara nga Al-Buhari) e fjalëve dhe veprave normative të tij (sunna), e rëndësishme për brezat pasardhës.
Epoka e kalifëve të drejtë
për ata kalifë, të cilët kryesonin umma-n, komunitetin fetar ende të pandarë. Kalif do të thonte në fakt pasardhës i profetit, por kalifët e parë nuk ishin monarkë. Sundimi i tyre ishte akoma shumë i ndikuar nga shoqëria fisnore paraislamike. Ata gëzonin sidomos autoritet fetar, ushtronin detyrën e drejtuesit të faljes dhe të gjykatësit.
Kalifi i parë: Abu Bakr-i
Kur më 632 Muhamedi vdiq, doli pë myslimanët pyetja se kush do ta pasonte atë. Që atëherë doli në dritë kontradikta ndërmjet grupeve të ndryshme, të ndjekësve të parë të Muhamedit, të medinasve të kthyer në myslimanë dhe e mekkanasve të porsa kthyer me influencë, nga ana tjetër. Së fundi ata ranë në ujdi duke zgjedhur Abdallah Abu Bakr-in (rreth 573–634), një nga ata të orëve të para, e bija e të cilit 'A'isha (Aishja) ishte gruaja e Muhamedit, i cili që kur ishte gjallë Muhamedi e kishte përfaqësuar atë si drejtues i faljes publike. Sundimi i tij i shkurtër u karakterizua kryesisht nga konsolidimi i fesë së re islame. Shumë fise të gadishullit arabik nuk donin të pranonin trashëgimin e profetit dhe ngritën krye, por Abu Bakr i shtypi duke i lidhur ato kështu në mënyrë afatgjate. Që më 634 ai vdiq.
Kalifi i dytë: Umar-i
Për të dhëna më të detajuara dhe literaturë shih artikullin Ekspansioni islam.
Abu Bakr-in e pasoi Umar ibn al-Khattab-i. Ky do të ishte ai që territorin e sundimit islamik do ta zgjeronte me anë të forcës ushtarake për të krijuar kështu perandorinë globale islamike.
Më 634 ushtritë arabe sulmuan gati njëkohësisht si Palestinën dhe Sirinë bizantine (romake të lindjes), ashtu edhe Mesopotaminë sasanide (persiane) (sot Irak), të cilat ishin ende të raskapitura nga luftërat e gjata kundra njëra-tjetrës.
Pas disa luftimeve më të vogla, fati i lindjes së afërme të krishterë u vendos në betejën e Jarmuk-ut në Jordaninë e sotme. Jeruzalemi ra më 638 në duart e myslimanëve. Trupat e perandorit Herakleios u thyen duke bërë që bizantinët të tërhiqen nga Siria. Në vend të saj ata i përqëndruan forcat në mbrojtjen e Egjiptit, i cili megjithatë më 639/40 gjithashtu u pushtua. Më 642 ra Aleksandria, në vitet 70 u pushtuan brigjet e Afrikës së veriut, megjithëse Kartagjena rezistoi deri më 697/98. Në këtë mënyrë Bizanti u detyrua të kufizohej në Azinë e vogël, qytetin e Konstandinopojës dhe disa ishuj e zona bregdetare të Greqisë. Në lidhje me pushtimin e Egjiptit dhe Sirisë, nga studiuesit në të kaluarën është hedhur teza se arabët janë pritur krahëhapur nga monofizistët dhe nga kisha asiriane e lindjes. Sot studiuesit e shohin këtë kryesisht më tepër me pikëpyetje pasi burimet historike dëshmojnë se edhe këtu (së paku përkohësisht) është bërë qëndresë e fortë, edhe pse në këto rajone duket të ketë qenë e ndjeshme një farë ftohje ndaj kishës perandorake qëndrore.
Mbretëria sasanide madje u përfshi krejtësisht në perandorinë islamike. Në Irakun e jugut u zhvillua (ndoshta më 636) Beteja e Kadezias. Pas humbjes atje, trupat sasanide u tërhoqën brenda në Persi. Madje edhe kryeqyteti Ktesifonti u desh të dorëzohej. Por me kaq qëndresa persiane nuk ishe thyer akoma. Më 642 në Nehavend u realizua „fitorja e fitoreve“ ku ushtria persiane u asgjesua. Mbreti i fundit sasanid Jazdegerd III u vra më 651 në Merv si pasojë e konflikteve të brendshme mes sasanidëve, kështu që arabët arritën të pushtojnë Iranin gati pa pengesë megjithëse popullsia vazhdoi të bënte qëndresë me forcë dhe intensitet të ndryshëm. Në të vërtetë këtu u bë pjesërisht qëndresë e ndjeshme dhe vetëm pak nga pak sa erdhi e u shua qëndresa në Iran duke i dhënë fund në këtë mënyrë shtetit të fundit antik oriental.
Umar-i vendosi gjithashtu Amr ibn al-As-in si mëkëmbësin e tij në Palestinë dhe Egjipt, i cili mbajti rajonin nën kontroll me besnikëri dhe i cili do të jepte disa herë ndihme me vlerë për betejat e mëvonshme të kalifëve e në veçanti të Aliut. Në vitin 644 Umar-i u vra nga një skllav i krishter persian.
Vendimtare për pushtimin e shpejtë të territoreve të mëparshme bizantine dhe persiane, ishte në fund të fundit veçanërisht motivimi dhe mobiliteti i madh i trupave arabe si dhe fakti që Bizanti dhe Persia ishin të rraskapitura nga lufta e përgjakshme e përfunduar më 628/29 (shih Luftërat romako-persiane), që lehtësoi konsiderueshëm dhe madje siç duket e bëri të mundur ekspansionin arab.
Kalifi i tretë: Utman-i
Me fillimin e sundimit të Utman ibn Affan-it nisi një periudhë konfliktesh të brendshme në islam që së fundi do të çonin në përçarjen e komunitetit islamik. Ai ishte si Muhamedi, pasardhës i fisit të Kuraishëve por bënte pjesë në degën e pasur të omajjadëve duke bërë që të ndiqeshin interesat e tyre.
Vepra më me rëndësi e tij ishte redaktimi përfundimtar dhe me vlefshmëri deri sot i kuranit, rreth njëzetë vjet pas vdekjes së profetit Muhamet. Rreth vitit 651 ekspansioni islamik i fillimit u bllokua, drejt perëndimit në Kirenaika (Libi) dhe drejt lindjes në lumin Oksus-i (Persia veriore, Turkmenistan, Afganistan). Azia e Vogël (Turqia e sotme) mbeti bizantine (deri në shekullin e 11-të/13-të).
Nepotizmi dhe mosbesimi ndaj mëkëmbësve të provincave të kësaj perandorie të madhe, të cilët vepronin kryesisht të pavarur, çoi në zëvendësimin e tyre me pjestarë të afërm, ndër ta më me rëndësi ishte Mu'avija në Siri (Muavija I i mëvonshëm). Më 656 vritet Utman-i në zonën e Medinës nga rebelët kryengritës. Nëse pas këtij atentati fshiheshin i poshtëruari Amr ibn al-As-i, Ali ibn Abi Talib-i, pasuesi i Utman-it në fronin e kalifit ose madje 'A'isha, e veja e profetit, kjo mbetet në errësirë.
Kalifi i katërt: Aliu
Për shkak të trazirave në Medinë, disa sahaba u mblodhën dhe e lutën Aliun që të pasojë Utman-in si kalif i ardhshëm. Por Aliu nuk e pranoi këtë propozim duke ngulur këmbë për një zgjedhje të ligjshme për ta emëruar atë si kalif, ashtu siç kishte ndodhur edhe me kalifët e tjerë. Më 17 qershor 656 u zgjodh Aliu si kalifi i katërt nga sahaba-të në xhaminë e Medinës. Me emërimin e Aliut si kalif, kushëriri dhe dhëndri i profetit, nuk ishin të gjithë të një mendjeje. 'A'isha, e veja e Muhamedit dhe Mu'avija kërkuan së pari ndëshkimin e vrasësve të Utman-it. Kjo gjë çoi më 656 në betejën e deveve ndërmjet Aliut dhe Mu'avija-s, ku morri pjesë edhe 'A'isha. Mirëpo kjo betejë u zhvillua vetëm si pasojë e asaj që disa krerë i kishin penguar me dredhi bisedimet mes palëve kundërshtare. Faktikisht Aliu doli fitimtar nga kjo betejë, por kjo nuk caktoi ende fatin përfundimisht. Më 657 u zhvillua një betejë e dytë, beteja e Siffin-it, në rrjedhën e mesme të lumit Eufrat, në fund të të cilës do të vendoste përfundimisht një gjyq arbitrazhi se kujt do t'i takonte më në fund hilafeti. Kur Aliu i pranoi këto kushte, një pjesë e trupave të tij, të ashtuquajturit harixhit-ët, refuzoi t'i shkonte atij pas duke e akuzuar atë për dobësi. Vendimi i gjyqit nuk e përcaktoi gjendjen qartë, gjë që e dobësoi më tepër pozitën e Aliut. Aliu dhe Mu'avija u shkarkuan formalisht nga posti. Zona e sundimit të Aliut u kufizua tashmë në Irakun jugor. Ai u vra më 661 nga një harixhit.
Ndarja në sunnitë dhe shiitë
parapamje|250px|Feja islame në botë. E gjelbër: [[Sunnitët|sunnitë, e kuqe: shiitë]]
Që më 660 Mu'avija krijoi në Damask një kundra-hilafet. Ky konflikt mes këtyre të dyve, i parë nga besimtarët si njollosje e fesë islame, çoi në një komplot të harixhit-ëve të mbledhur në Mekkë. 661 u bënë njëkohësisht atentate kundra Aliut dhe Mu'avijas, ku vetëm Mu'avija mbeti gjallë duke bërë që ky të emërohet si kalif.
Por pala e Aliut nuk e pranoi atë si kalif gjë që çoi në skizmën ndërmjet sunnitëve dhe Shi'at 'Ali-t. Fraksioni i Ali-ut u tërhoq në jug të Irakut, kurse me Mu'avija-n filloi dinastia e omajjadëve.
Omajjadët
Hilafeti i omajjadëve zgjati prej 661 deri më 750. Omajjadët ishin një degë e fisit arab të kuraish-itëve, ku bënte pjesë edhe dega e hashimitëve e profetit Muhamet. Ata qeverisnin nga Damasku, nga qendra e re politike e perandorisë.
Kalifi i parë omajjad ishte Mu'avija I (në pushtet 661–680), i cili pasoi kalifin e drejtë të fundit, Aliun. Mu'avija sundonte në mënyrë autoritare, mirëpo ai nuk ishte sundimtari i vetëm, por kishte përkrah edhe krerët e fiseve (sheikët)) dhe persona të tjerë. Perandoria pati në këtë kohë një fazë konsolidimi dhe paqe të brendshme.
Beteja e Kerbelasë (ose Qerbelasë) më 10 tetor 680 manifestoi përçarjen e myslimanëve, ku nipi i Muhamedit dhe i biri i Aliut, Husein-i, u vra. Husein-i kishte kërkuar të bëhej sundimtari i gjithë myslimanëve, por humbi në këtë betejë. Si pasojë (deri më 692) vijuan luftëra civile.
Më vonë pati një periudhë paqeje të brendshme. Iraku fitoi më tepër rëndësi, ku qytetet Basra dhe Kufa u zhvilluan si qendra kulturore. Prej 696 filloi një arabizim i provincave ish romako-lindore dhe persiane. Gjuha arabe zuri vendin e greqishtes dhe persishtes si gjuhë zyrtare.
Që më 693 u përfshi Armenia në perandorinë islamike (deri më 885). Së fundi më 697 u pushtua Kartagjena.
Nën al-Valid-in I (në pushtet 705–715) nisi vala e dytë e ekspansionit të perandorisë islamike. Myslimanët depërtuan deri në Spanjë duke mposhtur aty mbretërinë e vizigotëve. Kjo provincë e re u quajt Al-Andaluz (Andaluzia). Në lindje u arrit në të njëjtin vit lumi Indus (Pakistan). U vazhdua më vonë deri në Uzbekistan (atëherë Transoksania me qytetet Buhara und Samarkandi dhe krahinën Koresmia në jug të liqenit Aral). Përpjekja për të rrethuar Konstandinopojën dështoi më 717/718. Fushata të tjera për në Azinë e Vogël u ndërmorrën më 726 deri 740.
Beteja e Tours dhe Poitiers më 732 i dha fund plaçkitjeve arabe në Francë kundra Odonit të Akuitanisë. Fortesat Narbonne, Carcassonne dhe Nîmes si dhe pjesë të Provansës mbetën fillimisht në duart e myslimanëve. (shih edhe: Feja islame në Francë).
Rebeli persian Abu Muslim-i arriti të bashkojë së fundi qëndresën fetare në Mekkë dhe Medinë nga njëra anë, dhe atë të shiitëve nga ana tjetër duke ndihmuar kështu që sundimi i omajjadëve të merrte fund më 750.
Omajjadët u përndoqën politikisht, por arritën më 765 nën Abd ar-Rahman-in I të shkëpusin Emiratin i Kordobës (Spanjë) nga perandoria dhe të vazhdojnë të qëndrojnë në fuqi si dinasti (deri më 1031 me kalifin e fundit të Kordobës).
Abbasidët
Dinastia e abbasidëve sundoi nga 749 deri më 1258. Ajo rridhte nga Abbas ibn Abdulmuttalib-i, një xhaxhai të Muhamedit, duke bërë pjesë kështu në degën fisnore të hashimitëve.
Abu l-Abbas as-Saffah-u ishte sundimtari i parë abbasid. Ai ishte një stërnip i Abbas-it të lartpërmendur. Kështu erdhi përsëri në fuqi një i afërm i profetit. Mirëpo ai vdiq që më 754.
Trashëguesi i tij, Al-Mansur-i (në pushtet 754–775), themeloi qytetin e Bagdad-it duke e bërë atë si qendrën e re të perandorisë islame. Në këtë kohë zë fill edhe epoka e lulëzimit të kulturës islamike. Për shkak të afërsisë gjeografike të kryeqytetit të ri me Persinë, ishin edhe shumë persianë mbartës të kësaj kulture, të filozofisë islamike, artit, letërsisë, shkencave dhe teknikës.
Nipi i Mansur-it Harun ar-Rashid-i (në pushtet 786–809) është ndoshta sundimtari më i njohur islamik, i përjetësuar në përrallat e njëmijëenjë netëve. Peradoria e hilafetëve arriti kështu zenitin (kulmin) e lulëzimit të saj. Emra intelektualësh si el-Kindi (800–873), er-Razi (864–930), el-Farabi (870–950), Aviçenna (980–1037) dëshmojnë për këtë epokë të jetës kulturore islamike.
Në fakt u shkëputën në shekullin e 9-të dhe të 10-të provinca të tjera me dinasti të vetat por duke e njohur autoritetin e kalifit në Bagdad.
Kufijtë e perandorisë mbetën të pandryshuar megjithëse pati herë pas here konflikte me Bizantin. Më 910 në Qipro, më 911 në Samos dhe më 932 Lemnos.
→ Shih edhe: Abasitët; Epoka e lulëzimit të kulturës islamike
Koha e selxhukëve
Selxhukët ishin turq nga zonat e ngulimeve të prejardhjes së tyre në veri të Oksusit në Transoksani (sot Turkmenistan, Uzbekistan). Ndryshe nga persianët në jug, ata ishin sunnitë.
Rreth vitit 1025 deri 1030 ata depërtuan në perandorinë e hilafetit duke pushtuar më 1055 kryeqytetin Bagdad, më 1071 Jeruzalemin dhe më 1076 Damaskun.
Në Azinë e Vogël (Turqia e sotme) u vendos më 1097/98 Sulltanati i Rum-it.
Më 1067 selxhukët themeluan Nizamija-n në Bagdad si pol të kundërt të Azhar-it (në atë kohë ismailit) në Kajro. Teologu më me rëndësi do të bëhej shpejt Al-Ghazali (1058–1111), i cili u përpoq të bashkonte sufizmin me islamin ortodoks sunnit. Por me ripërtëritjen e teologjisë ai shkaktoi edhe dobësimin e filozofisë, deri atëherë të gjallë në perandorinë islamike lindore.
Më 1194 u rrëzua edhe sulltani i fundit selxhuk në Persi nga korazmitët sunnitë.
→ shih edhe: Selxhukët, Kryqëzatat
Fatimidët në Egjipt
Fatimidët shiitë bënin pjesë në rrymën fetare të ismailitëve duke e quajtur veten sipas së bijës së Muhamedit Fatima. Ata sunduan nga 909/969 deri më 1171 në Maghreb, Egjipt dhe Siri. Fatimidët ishin në konkurrencë me hilafetin të abbasidëve duke u quajtur vetë kalifë me seli në Kajro.
Ata arritën të mundin më 909 aghlabidët në Tunizi dhe Algjeri. Më 969 ata morrën Egjiptin nga ihshididët. Më 973 u bë Kajro kryeqyteti i hilafetit të ri fatimid. Ata ishin edhe themeluesit e universitetit të al-Azhar-it.
Sundimtari i parë fatimid në Egjipt ishte el-Muizz-i (në pushtet 953–975). Nën të dhe të birin e tij Al-Aziz-in (në pushtet 975–996) vendi pati një farë lulëzimi, por pa arritur atë të hilafetit abbasid.
Al-Hakim-i (në pushtet 996–1021) u përpoq të islamizonte koptët e krishterë (mbartësit e administratës egjiptiane), gjë që çoi në trazira. Rryma e besimit të ri të druzëve në Siri, e adhuronte atë si mishërim të zotit.
Që në fillim të shekullit të 11-të u veçuan në Ifriki (Algjeri, Tunizi, Tripolitani) ziridët, të cilët u kthyen në besimin sunnit duke njohur kalifin abbasid në Bagdad. Fatimidët dërguan kundra tyre beduinët e banu hilal-it dhe sulaim-it, të cilët shkretuan Maghreb-in. Ziridët mundën të vazhdonin qëndresën vetëm në zonat bregdetare (deri më 1152).
→ Shih edhe: Fatimitët, Ziridët
Dinastitë e almoravidëve dhe almohadëve në Afrikën veriore dhe Spanjë
Almoravidët përfaqësonin një islam purist ortodoks dhe zunë përfundimisht vendin e ziridëve në Afrikën veriore. Më 1086 ata ndërhynë në Spanjë duke ndihmuar atje në sigurimin e sundimit islamik. Por shpejt ata humbën rëndësinë dhe vendin e tyre e zunë më 1147 almohadët ende ortodoksë, të cilët mundën të qëndronin në fuqi në Spanjë deri më 1235 dhe në Maghreb deri më 1269.
→ Shih edhe: Almoravidët dhe Almohadët
Koha e mongolëve
Më 1220 shahu koresm Ala ad-Din Mohammed-i vdiq në ndjekje e sipër nga mongolët jo-myslimanë, kundra të cilëve ai kishte dalë në luftë. Koresmia ra nën sundimin mongol. Hilafeti mbeti hëpërhë i paprekur. Më 1255–1258 Hulagu, nipi i Xhingiz Khan-it, pushtoi përfundimisht Persinë duke asgjesuar atje asasinët, ndërsa prijësit lokalë duke i lënë në fuqi.
Hilafeti abbasid morri fund në shkurt të vitit 1258 pas pushtimit të Bagdadit dhe ekzekutimit të kalifit Al-Mustasim. Në fakt ekzistoi nga 1261 deri më 1517 një hilafet abbasid i dytë në Egjipt (mamlukët), por që me përjashtim të Indisë veriore pothuajse nuk njihej tjetërkund. Kështu morri fund edhe uniteti i perandorisë islamike nga ana e jashtme.
→ Shih edhe: Mongolët
Ajjubidët
Ajjubidët ishin dinasti islamiko-kurde. Nën Saladin-in ajo bëri luftëra kundra kryqëzatave e krishterë. Ajjubidët sunduan në Egjipt deri rreth vitit 1250. Ata mundën të ripushtojnë nga kryqtarët Tripolin (1172), Damaskun (1174), Alepon (1183), Mosulin (1185/86) dhe Jeruzalemin (1187).
Mamlukët në Egjipt
Mamlukët, ose edhe  gh ulām-ët, ishin në fillimet e tyre skllevër ushtarakë me prejardhje turke në disa vende nën sundimin islamik. Mamlukët ndër të tjera, arritën të marrin në dorë pushtetin në vitin 1250 në Egjipt dhe ta zgjerojnë atë dhjetë vjet më vonë edhe mbi Levantin. Prej vitit 1260 mongolët u përballuan tek mamlukët me një fuqi që arriti t'u bënte qëndresë. Më vonë emri mamlukë është përdorur për disa dinasti sunduesish që ishin me prejardhje nga mamlukët, por pa qenë vetë skllevër. Më 1517 mamlukët turq u mposhtën prej osmanëve gjithashtu turq, por duke vazhduar të sundojnë faktikisht mbi Egjiptin si mëkëmbës të osmanëve deri në betejën e piramidave.
→ Shih edhe: Mamlukët
Osmanët
parapamje|Ekspansioni i Perandorisë Osmane Trashëgimia e të dhënave historike mbi fillimet e osmanëve (osmanlı, Perandoria Osmane = Devlet-i Âliye, Osmanlı Devleti) janë shumë të pakta, ndoshta ngaqë bëhej fjalë për një principatë të vogël ndër shumë të tjera që ishin krijuar në Azinë e Vogël pas shkatërrimit të perandorisë selxhuke. Dhënësi i emrit, Osmani I, ishte rreth fillimit të shekullit i 14-të sunduesi i një fisi nomad, i klanit të kynyk-ëve nga fisi i kaji-ve pranë Söğüt-it në Anadollin veriperëndimor, me prejardhje turkmene dhe i besimit islamik. Më 1299 Osmani shpalli pavarësinë e beylik-ut të tij nga Sulltanati i Rum-it. Ky vit konsiderohet tradicionalisht si viti i themelimit të Perandorisë Osmane. Në vitet që pasuan, osmanët fituan gjithnjë e më tepër epërsi ushtarake në botën islamike duke arritur të bëhen fuqia e madhe islamike e fundit.
Perandoria Osmane ishte që në fillim një sistem shtetëror kryesisht ushtarak me orientimin për të zgjeruar „perandorinë e islamit“ (dar al-islam-in) me anë të pushtimeve në kuadër të xhihadit të territoreve me fe të tjera (të dār al-harb-it). Ushtarët osmanë të rënë në luftë konsideroheshin përgjithësisht si shahid-ë (dëshmorë). Koekzistenca (bashkëjetesa) paqësore deri në tanzimat ishte e mundshme vetëm nëpërmjet hudna-s, që kishte zakonisht si kusht tributin (detyrime taksash) ndaj osmanëve. Ulama (turqisht ulema) luante këtu një rol të rëndësishëm: krerët e klerit të jurisprudencës islamike (fikh-ut) nga rrethi i ngushtë i ilmije-s me kryemyftiun ose „sheikulislam-in“ (turqisht şeyhülislâm) në krye, shërbenin si këshilltarë të rëndësishëm në interpretimin e ligjit islamik, të sharias (turqisht şeriat). Dekrete të lëshuara në emër të sharias në bazë të ekspertizave ligjore (fatva-ve, turqisht fetva) të ulama-s (zakonisht në emër të kryemyftiut) ishin të pakundërshtueshme duke konsoliduar kështu në mënyrë të konsiderueshme regjencën (pushtetin) e sulltanit. Ofiqin osman „ligjvënësi“ (kanuni), Sulejmani I e morri kur ai, nën kryemyftiun Abu ssund efendi, hartoi direktiva se si të zbatohej sharia dhe parimi "urdhëro të drejtën dhe ndalo të papranueshmen" në praktikën reale shtërore. Qeveria e Perandorisë Osmane emëronte për çdo provincë (elajet) nga një myfti.
parapamje|275px|[[Xhamia e Suleimanit (turqisht: Süleymaniye Camii) në Stamboll e ndërtuar me porosi të sulltan Suleimanit të I nga arkitekti osman Sinani më 1557]]
Më 1453 osmanët pushtuan nën Mehmet fatihun ("pushtuesin") Konstandinopojën. Selimi I, mposhti mamlukët, pushtoi Mekkën, Medinën duke trashëguar kështu më 1517 hilafetin e myslimanëve. Hilafeti osman ishte hilafeti i fundit që njihej. Duke u bazuar në suren 8, vargu 41, të kuranit, osmanët zbatonin devshirme-në (rekrutimin me forcë të fëmijëve).
Piscataquis County
Piscataquis County është një nga  qarqet në shtetin federal Maine të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Migjeni ose parathënie e dyzuar
Migjeni ose parathënia e dyzuar Gjinia: Kritikë letrare. Autori: Anastas Kapurani. Shtëpia botuese: "Onufri". Viti i botimit 2010. Faqet e librit 330. ISBN 978-99956-87-11-3
Si e shikojmë Migjenin? Si na shikon Migjeni? Dhe përgjigjemi: Migjenin edhe e shikojmë, edhe na shikon duke ardhur përjetësisht nga maja e një lartësie. Migjeni vjen drejt nesh nga Kulla e tij e famshme e Babilonit. Ai u ngjit aq lart që të mund të hynte në zemrën e Kohës së Njeriut. Çfarë pa aty? Dritën e këtij zbulimi ai e mbledh në frazën e tij projekt: Ngadhnim ndërgjegje dhe mendim të lirë.
E qarkuar me këtë vizion të ndritur europian, fjala e tij nis shtegtimin e saj ekzistencial dhe Migjeni na shfaqet përherë e më pranë prej horizontit të tij të paanë. Ai bie dhe ngrihet brenda vetes, pambarimisht, rrugës për te ne. Përse vjen? Me një mision të madh, nga më fisnikët për një poet: të rroket "me njerëzit që rrok nata".
Minorka (pulë)
thumb|Minorka
Ilir Bajri
Si pianist, Ilir Bajri ka marr pjesë në koncerte të ndryshme si solist apo me artistë të tjerë në Itali, Spanjë dhe ShBA. Si kompozitor, ai krijon muzikë për teatër dhe film.
Ilir Bajri ka themeluar dhe është drejtori i Prishtina Jazz Festival. Ai gjithashtu drejton projektin Creative Centre for Children and Youth në Pejë.
Antonín Dvořák
parapamje|200px|Antonin Dvorak Antonin Leopold Dvořák lindi më 8 shtator të vitit 1841 në Nelahozeves, Çeki dhe vdiq më 1 maj të vitit 1904 në Pragë, Çeki ishte një kompozitor çek i muzikës romantike. Ai ndërthuri me sukses melodine popullore me muzikën e dhomës dhe atë simfonike.
Bedrih Smetanas (Bedŕich Smetana) dhe bashkatdhetari shtatëmbëdhjetëvjeçarë Antonin Dvoraku ja arritën që të shkrinë principet e romantikës klasike me elementet e folklorit vendas dhe më këtë të radhiten në nivel të muzikës kombëtare çeke/ Për deri sa Smetana arriti nam në programe muzikore, Dvoraku në radhë të parë ishte një kompozitorë i muzikës absolute. Si biri i një hotelieri dhe kasapi, së pari ju deshtë që të merrte zanatin e të atit para se ta linte të studionte muzikën. Si i ri nevojat e jetike ai i mbulonte me punën e tij si organist dhe muzikant i orkestrës. Nxitjet vendimtare për krijimtari muzikore i mori nga Johanes Brahmsi (Johannes Brahms). Brahmsi kënaqej me muzikën e Dvorakut e veçanërisht me melodiken e rrjedhshme të tij, Prej inatit po du me dalë prej lëkurës kur po shohë se çka ju bie ndër mend njerëzve ashtu pa mundu - kishte thënë njëherë. Në të vërtet shumë vepra të Dvorakut nuk duken problematike në krahasim me mundimet titanike të dëshirës së Betovenit apo me melankonlin e Brahmsit. Me gjithë këtë, Dvorek nuk ishte i muzikanti i thjeshtë popullor ashtu si ai shpesh paraqitet nga të tjerët. Ai ishte një artist që kishte një vetë kritikë dhe shumë punime të hershme të tij i cilësonte si të pa pjekura. Për të zotërimi i formës ishte veçoria që vlerësohej më së larti edhe në copëza të vogla.
Ndër të tjera me emrin Dvorak është pagëzuar një krater mbi spërfaqen e planetit merkur.
Anita Take
Anita Take (1934-2017) ishte një këngëtare shqiptare.
Burim O. Osmani
parapamje|250px|right D.u.D.a me emrin Burim Osmani ka lindur me 12 nëntor 1986 ne Gjilan. Burim O. Osmani kreu shkollën e mjeksisë, drejtimi i stomatologjisë në Gjilan. Pasioni i tij për muzikë lindi qysh herët, në moshën fëmijërore. Por me krijimtari dhe interpretime filloi prej vitit 1998-99. Vitet 2001-02 ishin vite pushimi nga skena publike per Duden, pers shkak të problemeve të medha që i ka çdo njeri që merret me këtë profesion. Talentin e tij e provoi në moshën 14-vjeçare në shtator të vitit 2003 kur me nofkën D.u.d.A mori pjesë në një koncert lokal me këngën e tij të parë “Gangsterat”. Me pasion më vonë iu përkushtua zhanrit të muzikës Hip-Hop dhe Rap dhe realizoi këngën videoklip “Loja Pam Pam” më të cilën këngë u bë shumë i famshëm dhe gjithashtu pagëzoi edhe albumin e tij të parë sipas emrit të këngës "Loja pam pam". Gjitashtu ky videoklip u zgjodh si videoklipi më i mirë ne Ballkan në vitin 2003. Në lëminë e këtre zhanreve të muzikës DudA formuai edhe grupin “DoubleG Army” qe sot përmban më shumë se 400 anëtarë. D.u.d.A edhe pse arriti të bëhet një nga rreperët më të preferuar në Kosov,Shqipëri dhe Maqedoni ai ka provuar edhe suksesin edhe jashtë vendit por fatmirësishtë nuk është se e ka gjetur shumë. Ne kanalin MTV Nordic, degë e MTV-së ne Suedi kan nisur të transmetohetn këngët më të bukura nga DudA. Ky është një lajm interesant jo vetem per fansat e tij, por për të gjithë pasi në atë kohë jo shumë Shqipëtarë ose gati askush nuk e kishte provuar këtë. D.u.d.A është përfolur për nje projekt kaq të rëndesishem sa shfaqja ne Music Televizion Nordic. D.u.d.A pushoi nga skena për disa vite. Ai u shpërngul në Liverpool të Anglis bashkë me familjen. Ai tash është babai i 3 fëmijëve: Genni & Nina (binjakë) dhe një djalë më i vogël Gian. Ne fillim të vitit 2011 DudA u rikthye me këngen Duda ft B-genius Nano dhe pastaj publikoi edhe nje kenge Duda "Rruges Tem" ft. B-Genius ku fansat e priten shume mire, dhe nuk është ndalur më: Gjatë verës 2011 ai publokoi edhe nje kënge në bashkpunim me rreperin e njohur nga Shqiperia Noizy (shokë te moqem - deri në vdekje). DudA në vitin 2012 gjithashtu publikoi edhe albumin "I PAVDEKSHUM" dhe 2 videoclipe të reja: "Bojna Show" & "Dielli pa rreze".DudA në vitin 2013 e ka qit 6 videoclipe: "Skuadra jone", "Babi do te kthehet"," Gangland City", "Buka e gutbetit","GG army"&"Ngoje duden"Dhe pas nje pushimi te shkurt Duda u rikthy me kto Kenge: Në vitin 2015 me 2 videoclipa:" Shoki nuk ulet" &"Smoke them".dhe e pastaj shijoi sukseset e tij kurse pak me von e puplikoi kengen me neve"ft nili-b owerlood kurse pas pak e puplikoi ethe kengen e tij me te ren "qysh e ki hallin" nbashkpunim me owerlood nili-b  Double G-Army 4 Life  ,Albumi i tij i fundit eshte #HipHopitJaShtimFlaken,Ku ky Album u prit shum nga Publiku.Duda eshte nje der Reperet me te mir nKosov.
Mustafa Pasha (Egjipt)
parapamje|Mustafa Pasha, komandant i [[Ushtria Osmane|trupave osmane në Betejën e Abukirit më 25 qershor 1799.]] Seid Mustafa Pasha ishte një komandant osman, i lindur në Edrene dhe xhaxhai nga babai i Muhamed Aliut të Egjiptit, i cili kishte luftuar kundër Rusisë dhe ushtrisë së Napoleon Bonapartit në Egjipt. Seid Mustafa Pasha ishte një shqiptar etnik.
Ai humbi Betejën e Abukirit më 1799.
Historia e Durrësit
Durrësi mund të krahasohet me qytetet më të mëdhenj të Mesdheut antik dhe Mesdhetar. Qyteti Epidamn Dyrak u ndërtua nga Ilirët Taulant, dallëndyshasit në shekujt XIII-XI p.K.  Banorët e parë të Dyrrahut, para ilirëve të quajtur protoiler, pellazgë, ngritën në rrethinat e këtij qyteti, vendbanimet e para prehistorike. Në kushtet e një klime mesdhetare, zona më e përshtatshme për banim ishte ajo e lumit Erzen (Ululeus) si dhe Ultësira Perëndimore përreth saj. Në bregdetin e Gjirit të Durrësit u vendos qendra e parë ose ndryshe Limani me emrin Dyrrah. Sipas autorëve të antikitetit, ky qytet u themelua nga dy mbretër me origjinë ilire të quajtur Dyrah dhe Epidamn.