cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çokollata
Historia e kakaos dhe çokollatës
thumb|Çokolata bëhet nga bima e kakaos, e cila rritet në viset e ngrohta tropikale. Bima e kakaos ka origjinë antike dhe sipas disa studimeve botanike mendohet të ketë qenë e pranishme mbi 6000 vjet më parë në lumenjtë Amazona dhe Orinoko. Bujqit e parë që filluan ta kultivonin bimën e kakos ishin majat rreth vitit 1000 p.l.k.
Tokat që shtrihen mes gadishullit Jukatan, Ciapasit dhe bregut paqësor të Guatemalës ishin të parët që panë fillimin e historisë së kakaos bashkë me të çokollatës. Legjenda thotë se kultura e kakaos u zhvillua nga mbreti i tretë Maja: Hunaphu. Nje tjetër legjendë, kësaj radhe azteke thotë që në kohë të hershme një princeshe iu la nga i shoqi i nisur për në luftë, një thesar i madh; kur erdhën armiqtë princesha nuk pranoi të tregonte se ku e kishte fshehur thesarin dhe për këtë e vranë. Nga gjaku i saj lindi bima e kakaos, farat e së cilës janë të hidhura si vuajtja, por në të njëjtën kohë të forta dhe emocionuese si virtytet e saj.
Më vonë Majët dhe Aztekët filluan kultivimin e kakaos dhe me të prodhonin çokollatë; çokollatën e lidhnin me Xokikuetzalin, perëndeshën e fertilitetit.
Sipas vlerave mistike e fetare kakaoja konsumohej nga elita gjatë ceremonive të rëndësishme, ofrohej me flakë si sakrificë ndaj hyjnive dhe ndonjëherë përzihej me gjakun e priftërinjve. Si prova të kësaj janë gjetur shumë piktura të bimës së kakaos nëpër vazo dhe kode Maja. Përvec përdorimit liturgjik e ceremonial, në Amerikë çokollata përdorej si pije e quajtur ksokoatl, shpesh e aromatizuar me vanilje, spec djege e piper. Kjo pije përfitohej e ftohtë ose e nxehtë duke i shtuar ujë ose përbërës të tjerë si mielli e mineralet. Një tjetër mënyrë përgatitje ishte duke i shtuar çokollatës miell misri dhe mjaltë. Karakteristika e saj parësore ishte shkuma, e cila në antikitet përfitohej duke e kaluar disa herë nga një enë në tjetrën. Pas pushtimit spanjoll filloi të përdorej "dybeku" (molinilo) i cili lëvizej poshtë e lart dhe kështu arrihej më shpejt shkuma aq e dëshiruar.
Nuk mund të mos vihet re koincidenca e mënyrës së përgatitjes të pijes së kakaos me traditën afrikane të përgatitjës së çajit (tre cikle të njëpasnjëshëm përgatitje, çdonjëri prej të cilëve përfitohet nga zierja e gjetheve të çajit, përzjerja e përsëritur deri në arritjen e shkumës).
Ksokoatl-i kishte si efekt lehtësimin e ndjesisë së lodhjes gjë që lidhej me teobrominën që përmbante. Ai ishte një artikull luksi në gjithë Amerikën qendrore pre-kolumbiane. Farat e kakaos përdoreshin si monedhë dhe si njësi matëse në thesarin e perandorit Motekuhzoma (më i njohuri si Montezuma gjendeshin thuajse një miliardë të tilla. Thuhet se ksokoatl-i kishte një shije të shkëlqyer. Hoze de Akosta, një misionar jezuit spanjoll që jetoi në Peru dhe më pas në Meksikë në fundin e shek. XVI shkruante. Jo e shijshme për ata që nuk e njohin, me një shkumë në sipërfaqe që nuk ka aspak shije të mirë, Gjithsesi është një pije shume e vlerësuar nga indianët, të cilët e përdorin për të nderuar fisnikët që përshkojnë vendin e tyre. Spanjollët, si burrat dhe gratë, të cilët janë mësuar me vendin janë shume xhelozë për këtë Çokollatë. Thonë se përgatisin shume lloje, të ngrohta, të ftohta, të vakta dhe se i fusin shumë erza bëjnë me të dhe një brumë që sipas tyre është i mirë për stomakun dhe kundër gelbazës.
Vetëm në vitin 1502 kakaoja u njoh nga qytetërimi evropian. Kristofor Kolombi gjatë udhëtimit të tij të katërt e të fundit në Amerikë zbarkoi në Honduras ku pati rastin të provonte një pije me bazë kakaoje. Në kthim mori me vete disa fara kakaoje për t'ia treguar Ferdinandit dhe Izabelës së Spanjes, por nuk i dha asnjë rëndësi zbulimit. Vetëm me Hernando de Soto u arrit futja e kakaos në Evropë në mënyrë të përhapur, ishte viti 1519. Ai arriti në Amerikë nga Spanja dhe popullsia e vendit e kujtoi për perëndime Kutzalkoatl, i cili sipas legjendës duhej të kthehej pikërisht në atë vit. Perandori Montezuma e priti krahëhapur dhe i ofroi një plantacion të tërë me kakao.
Ngarkesa e parë e dokumentuar e çokollatës drejt Europës me qëllim tregtar udhëtoi mbi një anije nga Verzkruzi në Sevilje në vitin 1585 (në Sevilje ndodhej Këshilli Mbretëror i Indive nëpërmjet të cilit kurora spanjolle kontrollonte të gjitha trafiqet tregtare, administrimin, aspektet ushtarake dhe fetare të kolonive të veta përtej oqeanit.)
Çokollata si ëmbësirë
Çokollata është një ëmbëlsirë e krijuar nga bimët e kakaos (theobroma cacao, shumë e përhapur dhe e konsumuar në mbarë botën. Përgatitet duke u nisur nga gjalpi i kakaos (pjesa e yndyrshme e bimës së kakaos, shtohet pluhur farash kakaoje, sheqer dhe përbërës të tjerë si; qumështi, bajamet, lajthitë dhe erza të tjera. Qokollata prodhohet në shumë forma; më e zakonshmja është ajo drejtkëndëshe por edhe në mënyrë industriale edhe artizanale çokollatës mund ti jepen shumë forma sidomos në raste festash. Përveç kësaj, çokollata është një përbërës i shumë ëmëblsirave: akullore, torta, biskota, pudingje etj. Qokollata e nxehtë është e një pije bazë e së cilës është pluhuri i farës së kakaos.
Temperimi
Duke qenë se gjalpi i kakaos tenton të kristalizohet në mënyrë të çrregullt, masa e çokollatës ftohet me kujdes në mënyrë që të arrihet kristalizimi i dëshiruar, ai që prodhon një çokollatë që thyhet por që në të njëjtën kohë shkrihet butësisht. Për të arritur këtë, masa e çokollatës ftohet gradualisht nga 45 në 27 gradë, pastaj ringrohet deri në 37 gradë dhe më pas ftohet derisa të bëhet e ngurtë.
Përbërja kimike e kakaos dhe çokollatës
Theoborma Cacao është një kaleidoskop i vërtetë kimik, ashtu si çaji dhe kafeja; vedni i kakaos në dietën ushqimore nuk ndryshon shumë me vendin e dy të tjerave. Njohja e kakaos e ka bërë që të klasifikohet tek ushqimet "nervore". Ajo mund të konsiderohet krysisht si ushqim energjik, ka veprim stimulues mbi sistemin nervor dhe në oreks. Aromat dhe substancat teobromike (1-2%) i japin kakaos një veprim stimulues, fuqizues e tonifikues. Yndyra e kakaos është 94,5% e tretshme. Kjo shkalle tretshmërie lidhet me praninë e acideve yndyrore të pangopur me veprim të ngjashëm me vitaminat, të cilët favorizojnë funksionimin e mëlçisë dhe ndërhyjnë në mënyrë aktive në shkambimin e lyrave. Gjendet edhe një sasi e madhe azoti edhe pse jo plotësisht proteinor. Ky element vihet mënjan nga teobromina. Kakaoja përmban edhe një sasi të vogël tanine e cila kombinohet me pigmentin e kuq t♪7 kakaos. Skematikisht, kokrriza përfundimtare përmban:
Andrea Shundi
parapamje|200px Prof. Dr. Andrea Shundi është një agronom shqiptaro-amerikan.
Jetëshkrimi
Andrea Shundi lindi në Tiranë më 1934. Mbas përfundimit të gjimnazit, kreu studimet për agronomi në Universitetin Bujqësor të Tiranës. Nga 43 vjet veprimtari (1956-99) deri sa doli në pension, gjysmën e zhvilloi në institucione shkencore: në Institutin e Kërkimeve Bujqësore në Lushnjë (1956-60, bashkëpuntor shkencor), Universitetin Bujqësor (1980-92, ligjërues, dekan i fakultetit), në Akademinë e Shkencave (1994-99, sekretar shkencor i seksionit dhe kryeredaktor i revistës "AJNTS" në anglisht). Gjatë periudhës tjetër punoi në ekonomi bujqësore dhe administratë teknike, kryesisht në M.e Bujqësisë (1964-75, kryeagronom, drejtor i shkencës, kryeredaktor i "Buletini i Shkencave Bujqësore").
Veprimtarinë shkencore e përqendroi në prodhimin foragjer dhe në vreshtari-verëtari. Ka qenë kumtues në 34 kuvende shkencore kombëtare dhe në 18 ndërkombëtare, dhe pjesëmarrës në 17 studime dhe projekte kombëtare. Andrea Shundi ka qenë gjithashtu ligjërues në universitetet e Viterbos dhe Potencës (Itali) si dhe në Selanik (Greqi). Më tutje ka qenë bashkëorganizues i Konferencës Kombëtare e Shkencave Bujqësore (1975), të simpoziumit "Shkencat Agronomike në Zhvillimet e Reja Ekonomike të Shqipërisë (1991), si dhe ka dhënë nëntë seminare mbarëkombëtare për vreshtarinë dhe verëtarinë (2002-2010).
Veprimtaria botuese e profesor Shundit përfaqësohet me 45 libra (nga të cilët dy në anglisht) dhe tekste, me vëllim mbi 10.000 faqe, krahas tyre janë 27 artikuj shkencorë dhe 128 artikuj teknikë, një pjesë të botuar në revista ndërkombëtare dhe në proceedings të kongreseve. Spikasin nëntë librat e viteve 2000: Bujqësia dhe veprimi agronomik në troje shqiptare, Prodhimi foragjer në zonën e ftohtë, Jetë agronomike, Vreshtaria praktike, Fjalor shtjellues për vreshtarinë-verëtarinë, Fjalë të urta për vreshtarinë-verëtarinë dhe shtjellime teknike, Prodhimi shtëpiak i rrushit dhe i verës, Fjalor enciklopedik për vreshtarinë-verëtarinë, Vreshta dhe kantina shqiptare, E(t)nogastronomia arbëreshe, dhe Hortikultura: vështrim enciklopedik.
Profesor Shundi është nderuar me Urdhërin "Mjeshtër i Madh" në vitin 2010, urdhër akorduar nga Presidenti i atëhershëm i Republikës, Bamir Topi.
Kantoni Liévin-Sud
Kantoni Liévin-Sud (frëngjisht: Canton de Liévin-Sud) është një kanton në departamentin Pas-de-Calais, rajonin Nord-Pas-de-Calais në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Liévin. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 25576 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Liévin-Sud aktualisht përbëhet nga 3 komuna.
Ferdinand Radi
Biografia
në një familje intelektuale. Nandi ishte nipi i Vinçens Prenushit nga nëna, dhe i Lazër Radit nga babai. Në vitin 1945, me çlirimin e vendit, familja vendoset në Tiranë. Në vitet e shkollës shquhej për humorin e tij të hollë. Ishte i shkathët, i fuqishëm dhe merrej edhe me sport. Fillimet e veta Radi i ka në sportin e futbollit, ku nga viti 1958 deri në vitin 1962 luajti me ekipin e parë të Dinamos, derisa mbaroi shkollën e mesme. Por në një kohë iu desh të zgjidhte midis sportit dhe artit. Vendosi për këtë të fundit. Dhe për këtë ndikoi njohja me Kujtim Spahivoglin, njohje nga e cila do të kushtëzohej më pas vetë jeta e Ferdinand Radit. Spahivogli u bë shoku dhe miku i tij më i ngushtë, i cili ndikoi drejtpërdrejt në formimin e tij artistik. Në vitin 1965, krahas punës në uzinën "Partizani", Radi fillon edhe aktivitetin e tij artistik me amatorët e kësaj uzine. Në vitin 1968 mbaron kursin e regjisurës nën drejtimin e pedagogëve të nderuar, Pandi Stillu e Pirro Mani. E megjithatë, formimi i tij nuk ishte i kompletuar, ndaj në vitin 1970 ndjek një kurs pasuniversitar për regjisurë, nën drejtimin e Spahivoglit. Krahas aktivitetit të tij me amatorët, Radi punoi me kontratë edhe pranë Teatrit Popullor dhe teatrit të Institutit të Lartë të Arteve (Akademia e Arteve). Këtu interpreton në një sërë pjesësh, të cilat evidentuan aftësitë aktoriale të tij. Kjo pjesëmarrje me trupën profesioniste ndikoi edhe në aktivizimin e tij në film. Me dënimin e Kujtim Spahivoglit në 1974-ën, kur Ferdinand Radit iu hap një plagë e madhe në shpirt, mori fund edhe ëndrra e tij për t’u bërë aktor profesionist. Shto këtu edhe vështirësi të tjera politike të familjes, Radi nuk arriti të bëhej i tillë, para shembjes së diktaturës.
Në Teatrin Kombëtar
Në vitin 1991 pranohet si aktor profesionist në Teatrin Kombëtar. Më në fund, pas 25 vjetësh ia arrin qëllimit. Menjëherë merr pjesë në disa shfaqje rresht, si "Vizita e damës plakë", "Ezopi", "Rikardi i tretë", "Kush vjedh një këmbë, ka fat në dashuri" etj., ku shquhet për role të veçanta karakteri, tipikë, të cilët edhe pse nuk flasin, vetëm me interpretimin fizik, me plastikën, lëvizjet zënë vend në pjesë të veçanta, herë-herë bëhen strumbullari i ngjarjes. Një meritë e veçantë e tij ishte aftësia në krijimin e një figure vetëm me prezencën dhe lëvizjet e tij në skenë.
Në vitin 1995 në Teatrin Kombëtar vihet në skenë një nga komeditë më të bukura të tij, por edhe të vetë teatrit, "8 persona plus", të cilën e ripunoi. (Vite më parë pati interpretuar edhe rolin e bojaxhiut).
Kjo komedi pasohet dy vjet më pas nga një tjetër komedi e suksesshme, një variacion i "Revizorit", komedinë "Inspektori", të cilën e vuri vetë në skenë së bashku me të bijën, Andetën. Në krijimet e tij është vlerësuar humori i gjallë, i pastër, qytetar, i mbushur me situata nga më komiket, spontanitet i humorit, shkathtësi e dialogut dhe mençuria e intrigave.
Në kinema
Radi ka një meritë të madhe edhe në filmin artistik, me të cilin ka qenë i suksesshëm, duke interpretuar me mjeshtëri figura e tipa që mbahen mend nga spektatori ynë, dhe që për një kohë të gjatë kishte raste që edhe e thërrisnin me emrin e vetë personazhit. Një ndër ta ka qenë edhe Zani i filmit televiziv I Treti. Në film e nisi rrugën e tij në vitin 1971, me rolin e tipografit në filmin Kur zbardhi një ditë. Në përgjithësi rolet e tij janë role të dyta, por që kanë një peshë të madhe në film, e që të mbeten në mendje për figurën e arrirë artistike. Punëtor i thjeshtë, agjent, ushtarak i uniformave të ndryshme, kriminel, e shumë tipa të marrë nga jeta, por që falë talentit ata fituan përjetësinë në art. Ndër kulmet artistike në film, Ferdinand Radi ka pa dyshim Zanin nga I treti, kapter Mevlanin nga Historiani dhe kameleonët, ku u nderua me kupën e Festivalit të IX, Sejmeni tek Balada e Kurbinit, arixhiu në Vdekja e kalit, si dhe roli i fundit i Mishariut në filmin Nata.
Villar del Arzobispo
Villar del Arzobispo është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Los Serranos, të provincës Valencia, në Komunitetin e Valencias. Villar del Arzobispo ka 3894 banorë (2009), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 40.7 km2.
Kantoni Pouilly-en-Auxois
Kantoni Pouilly-en-Auxois (frëngjisht: Canton de Pouilly-en-Auxois) është një kanton në departamentin Côte-d'Or, rajonin Bourgogne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Pouilly-en-Auxois. Ka sipërfaqe 278.37km2 dhe popullsi 5414 banorë.
Emona
Visigotët fushuan nga Emona në dimrin e 408/9, Hunët e sulmuan atë gjatë fushatës së tyre të vitit 452, Langobardët kaluan rrugës për në Itali në vitin 568 dhe më pas erdhën inkursione nga avarët dhe sllavët. Varrezat e lashta në Dravlje tregojnë se banorët dhe pushtuesit origjinalë mundën të jetonin në paqe krah për krah për disa dekada. Pas gjysmës së parë të shekullit të 6-të, në Emona nuk kishte mbetur më jetë. Elita e Rilindjes së Lubjanës të shekullit të 18-të ndau interesin për Antikitetin me pjesën tjetër të Evropës, duke ia atribuar themelimin e Lubjanës mitik Jasonit dhe Argonautëve. Qytete të tjera të lashta romake të vendosura në Slloveninë e sotme përfshijnë Nauportus (tani Vrhnika ), Celeia (tani Celje ), Neviodunum (tani fshati Drnovo ) dhe Poetovio (tani Ptuj ).
Historia
Gjatë shekullit të 1-rë para Krishtit, në vendin e Lubjanës së sotme, nën kodrën e Kalasë, u ndërtua një kështjellë ushtarake romake. Ndërtimi i vendbanimit romak të Emona, i fortifikuar me mure të forta, pasoi në vitin 14 pas Krishtit. Ajo kishte një popullsi prej 5,000 deri në 6,000 njerëz, kryesisht tregtarë dhe zejtarë, dhe ishte gjithashtu një qendër e rëndësishme e hershme e krishterë me perëndeshën e saj, Equrna. Territori administrativ ose ager i Emonës shtrihej nga Atrans ( Trojane ) përgjatë maleve Karawanks drejt veriut, pranë Višnja Gora në lindje, përgjatë lumit Kolpa në jug dhe kufizohej në perëndim me territorin e Aquileia në fshatin Bevke.
Sipas Ammianus Marcellinus, një nga arsyet e luftës midis Licinius dhe Kostandinit të Madh ishte se Licinius shkatërroi bustet dhe statujat e Kostandinit në Emona.
Pas disa muaj pushtimi në vitin 388, qytetarët e Emonës përshëndetën perandorin Theodosius I duke hyrë në qytetin e çliruar pas betejës fitimtare të Save, ku Theodosius I mundi ushtrinë e uzurpatorit romak Magnus Maximus.
Në vitin 452, Emona u shkatërrua praktikisht nga Hunët, të udhëhequr nga Attila. Banorët e mbetur të tij u larguan nga qyteti; disa prej tyre arritën në bregdetin e Istrias, ku themeluan një "Emona të dytë", Aemonia, tani qyteti i Novigradit. (që do të thotë "Qyteti i ri"), në Kroaci.
Gjetjet arkeologjike
Gjetje arkeologjike janë gjetur në çdo projekt ndërtimi në qendër të Lubjanës. Hulumtimi intensiv arkeologjik mbi Emona daton 100 vjet më parë, megjithëse qyteti romak u portretizua nga shekulli i 17-të e tutje. Aty janë gërmuar mbetje të shumta, si pjesë të murit romak, shtëpi banimi, statuja, gurë varresh, disa mozaikë dhe pjesë të pagëzimores së hershme të krishterë, të cilat mund të shihen edhe sot.
Për sa i përket vendndodhjes së saj brenda Italisë romake, në vitin 2001 një gur kufitar midis Aquileia dhe Emona u zbulua në afërsi të Bevke në shtratin e lumit Ljubljanica. Guri është bërë nga guri gëlqeror Aurisina. Për shkak se gurët e ngjashëm përdoreshin vetëm për të përcaktuar dy komunitete që i përkisnin të njëjtës provincë romake dhe për shkak se nuk diskutohet që Aquileia i përkiste Italisë romake, kjo do të thotë se të dy qytetet i përkisnin Italisë dhe se Emona nuk ishte kurrë pjesë e Ilirikut (ose, më vonë, të provincës së Panonisë).
Justiniani I
Justiniani i Madh (latinisht: ''Justinianus, [i̯uːstiːniˈaːnʊs] ; Ἰουστινιανός Ioustinianos ; 482 – 14 nëntor 565), i njohur gjithashtu si Justiniani I, ishte perandori romak i Lindjes nga 527 deri në 565.
Mbretërimi i tij shënohet nga renovatio imperii ambicioz, por vetëm pjesërisht i realizuar, ose "rivendosja e Perandorisë". Kjo ambicie u shpreh me rimëkëmbjen e pjesshme të territoreve të Perandorisë Romake Perëndimore të zhdukur. Gjenerali i tij, Belisarius, pushtoi me shpejtësi Mbretërinë Vandale në Afrikën e Veriut. Më pas, Belisarius, Narsesi dhe gjeneralë të tjerë pushtuan mbretërinë Ostrogotike, duke rikthyer Dalmacinë, Siçilinë, Italinë dhe Romën në perandori pas më shumë se gjysmë shekulli sundimi nga ostrogotët. Prefekti pretorian Liberius rifitoi jugun e gadishullit Iberik, duke krijuar provincën e Spanjës. Këto fushata rivendosën kontrollin romak mbi Mesdheun perëndimor, duke rritur të ardhurat vjetore të Perandorisë me mbi një milion <i id="mwMg">solidi</i>. Gjatë mbretërimit të tij, Justiniani nënshtroi gjithashtu Tzanët, një popull në bregun lindor të Detit të Zi që nuk kishte qenë kurrë nën sundimin romak më parë. Ai përfshiu Perandorinë Sasaniane në lindje gjatë mbretërimit të Kavadit I, dhe më vonë përsëri gjatë mbretërimit të Khosrow I ; ky konflikt i dytë filloi pjesërisht për shkak të ambicieve të tij në perëndim.
Biografia
Justiniani lindi në Tauresium, Dardani, ndoshta në vitin 482. Një folës amtare i latinishtes (ndoshta perandori i fundit romak që ishte një i tillë), ai vinte nga një familje fshatare që besohej se ishte nga iliro-romakët  ose trako-romakët   Emri Iustinianus, të cilin ai e mori më vonë, është tregues i birësimit nga xhaxhai i tij Justini. Gjatë mbretërimit të tij, ai themeloi Justiniana Prima jo shumë larg vendlindjes së tij. Nëna e tij ishte Vigilantia, motra e Justinit. Justini, i cili ishte komandant i një prej njësive të gardës perandorake ( Ekscubitors ) përpara se të bëhej perandor, adoptoi Justinianin, e solli në Konstandinopojë dhe siguroi edukimin e djalit të birësuar. Si rezultat, Justiniani ishte i arsimuar mirë në jurisprudencë, teologji dhe histori romake. Justiniani shërbeu si kandidat, një nga 40 burrat e zgjedhur nga scholae palatinae për të shërbyer si truproja personale e perandorit. Kronisti John Malalas, i cili jetoi gjatë mbretërimit të Justinianit, e përshkruan pamjen e tij si të shkurtër, me lëkurë të bardhë, me flokë kaçurrelë, me fytyrë të rrumbullakët dhe të pashëm. Një historian tjetër bashkëkohor, Prokopi, e krahason pamjen e Justinianit me atë të perandorit tiranik Domitian, megjithëse kjo ndoshta është shpifje.
Kur perandori Anastasius vdiq në 518, Justini u shpall perandor i ri me ndihmën e konsiderueshme të Justinianit. Justiniani tregoi shumë ambicie dhe disa burime pohojnë se ai po funksiononte si regjent virtual shumë kohë përpara se Justini ta bënte atë perandor të asociuar, edhe pse nuk ka asnjë provë përfundimtare për këtë. Ndërsa Justini u bë i moshuar afër fundit të mbretërimit të tij, Justiniani u bë sundimtari de fakto. Pas vrasjes së gjeneralit Vitalian në 520 (orkestruar nga Justiniani dhe Justini), Justiniani u emërua konsull dhe komandant i ushtrisë së lindjes. Justiniani mbeti i besuari i ngushtë i Justinit dhe në vitin 525 iu dha titujt nobilissimus dhe cezar (trashëgimtar-i dukshëm). Ai u kurorëzua bashkë-perandor më 1 prill 527, probably a confusion between α (1) and δ (4).}} dhe u bë sundimtar i vetëm pas vdekjes së Justinit më 1 gusht 527.
Si sundimtar, Justiniani tregoi energji të madhe. Ai njihej si "perandori që nuk fle kurrë" për zakonet e tij të punës. Megjithatë, ai duket se ka qenë i dashur dhe i lehtë për t'u afruar. Rreth vitit 525, ai u martua me dashnoren e tij, Teodorën, në Konstandinopojë. Ajo ishte me profesion aktore dhe nja njëzet vjet më e vogël. Në kohët e mëparshme, Justiniani nuk mund të martohej me të për shkak të klasës së saj, por xhaxhai i tij, Perandori Justin I, kishte miratuar një ligj që hiqte kufizimet për martesat me ish-aktoret. Edhe pse martesa shkaktoi një skandal, Theodora do të bëhej shumë me ndikim në politikën e Perandorisë. Individë të tjerë të talentuar përfshinin Tribonian, këshilltarin e tij ligjor; Pjetri Patriciani, diplomati dhe shefi për një kohë të gjatë i burokracisë së pallatit; Ministrat e financave të Justinianit, John Kapadokian dhe Peter Barsymes, të cilët arritën të mbledhin taksat në mënyrë më efikase se çdo më parë, duke financuar kështu luftërat e Justinianit; dhe së fundi, gjeneralët e tij jashtëzakonisht të talentuar, Belisari dhe Narses.
Sundimi i Justinianit nuk ishte universalisht popullor; në fillim të mbretërimit të tij ai pothuajse humbi fronin e tij gjatë trazirave të Nikës dhe një komplot kundër jetës së perandorit nga biznesmenë të pakënaqur u zbulua deri në vitin 562. Justiniani u godit nga murtaja në fillim të viteve 540, por u shërua. Theodora vdiq në 548 në një moshë relativisht të re, ndoshta nga kanceri; Justiniani e mbijetoi atë për gati njëzet vjet. Justiniani, i cili kishte pasur gjithmonë një interes të madh për çështjet teologjike dhe mori pjesë aktive në debatet mbi doktrinën e krishterë, u bë edhe më i përkushtuar ndaj fesë gjatë viteve të mëvonshme të jetës së tij. Ai vdiq më 14 nëntor 565, pa fëmijë. Ai u pasua nga Justini II, i cili ishte djali i motrës së tij Vigilantia dhe i martuar me Sofinë, mbesën e Teodorës. Trupi i Justinianit u varros në një mauzoleum të ndërtuar posaçërisht në Kishën e Apostujve të Shenjtë derisa u përdhos dhe u grabit gjatë plaçkitjes së qytetit në 1204 nga Shtetet Latine të Kryqëzatës së Katërt.
Xarra
Xarra është një fshat në komunën Xarrë në rrethin e Sarandës të Shqipërisë.
Justiniani I
Veprimtaritë legjislative
Justiniani arriti famë të qëndrueshme nëpërmjet reformave të tij gjyqësore, veçanërisht nëpërmjet rishikimit të plotë të të gjithë ligjit romak, diçka që nuk ishte tentuar më parë. I gjithë legjislacioni i Justinianit njihet sot si Corpus juris civilis. Ai përbëhet nga Codex Justinianeus, Digesta ose Pandectae, Institucionet dhe Novellae.
Xarra
Gjeografia
Nga veriu fshati Xarrë kufizohet me liqenin e Butrintit dhe me fshatin Pllakën (Memushbej), nga jugu me Mursinë, nga perëndimi me Vrinën dhe jug-perëndimi me kufirin grek, nga lindje me malin e Milesë dhe fshatin Vagalat. Xarra ka këto lagje: 1 Maji, Kodra, Koloi.
Justiniani I
Veprimtaritë legjislative
Korpusi përbën bazën e jurisprudencës latine (përfshirë të drejtën kanonike kishtare) dhe, për historianët, ofron një pasqyrë të vlefshme për shqetësimet dhe veprimtaritë e Perandorisë Romake të mëvonshme. Si një koleksion, ai mbledh së bashku burimet e shumta në të cilat u shprehën ose u botuan leges (ligjet) dhe rregullat e tjera: ligjet e duhura, konsultat senatoriale ( senatusconsulta ), dekretet perandorake, praktika gjyqësore dhe mendimet dhe interpretimet e juristëve ( responsa prudentium ). . Kodi i Tribonianit siguroi mbijetesën e ligjit romak. Ajo formoi bazën e së drejtës së mëvonshme bizantine, siç shprehet në Bazilikën e Vasilit I dhe Leon VI të Urtit. E vetmja provincë perëndimore ku u prezantua kodi i Justinianit ishte Italia (pas pushtimit nga i ashtuquajturi Sanksioni Pragmatik i vitit 554 ), nga ku do të kalonte në Evropën Perëndimore në shekullin e 12-të dhe do të bëhej baza e pjesës më të madhe kontinentale. Kodi i ligjit evropian, i cili u përhap përfundimisht nga perandoritë evropiane në kontinentin amerikan dhe më gjerë në Epokën e Zbulimeve. Ai përfundimisht kaloi në Evropën Lindore ku u shfaq në botimet sllave, dhe kaloi gjithashtu në Rusi. Mbetet me ndikim edhe sot e kësaj dite.
Ai miratoi ligje për të mbrojtur prostitutat nga shfrytëzimi dhe gratë nga detyrimi për prostitucion. Përdhunuesit u trajtuan rëndë. Më tej, nga politikat e tij: gratë e akuzuara për krime të mëdha duhet të ruhen nga gra të tjera për të parandaluar abuzimin seksual; nëse një grua ishte e ve, duhet t'i kthehet prika; dhe një burrë nuk mund të merrte një borxh të madh pa e dhënë gruan e tij pëlqimin dy herë.
Xarra
Gjeografia
Toponimet të fshatit Xarrë:
Demografia
Familjet në fshatin Xarrë:
Justiniani I
Veprimtaritë legjislative
Justiniani e ndërpreu emërimin e rregullt të konsujve në vitin 541.
Trazirat e Nikës
Zakoni i Justinianit për të zgjedhur këshilltarë efikasë, por jopopullorë, thuajse i kushtoi fronin e tij në fillim të mbretërimit të tij. Në janar 532, partizanët e fraksioneve të garave me karroca në Kostandinopojë, zakonisht rivalë, u bashkuan kundër Justinianit në një revoltë që është bërë e njohur si trazirat e Nikës. Ata e detyruan atë të shkarkonte Tribonianin dhe dy nga ministrat e tjerë të tij, dhe më pas u përpoqën të rrëzonin vetë Justinianin dhe ta zëvendësonin me senatorin Hypatius, i cili ishte nipi i perandorit të ndjerë Anastasius. Ndërsa turma po trazohej në rrugë, Justiniani mendoi të ikte nga kryeqyteti përmes detit, por përfundimisht vendosi të qëndronte, me sa duket me nxitjen e gruas së tij Theodora, e cila refuzoi të largohej. Në dy ditët e ardhshme, ai urdhëroi shtypjen brutale të trazirave nga gjeneralët e tij Belisarius dhe Mundus. Procopius tregon se 30,000 civilë të paarmatosur u vranë në Hipodrom. Me këmbënguljen e Teodorës, dhe me sa duket kundër gjykimit të tij, i ekzekutoi nipat e Anastasit.
Xarra
Demografia
Pandazinj(nga familjet me te vjetra),Zanaj(xarrjot),Bilushanj, Kamberatë (xarrjot), Koçanj (x.). Kolenj (nga Kullurica), Koraqanj (x.), Mete, Pandaj (x.), Poçanj (vllah), Purriqanj (vllah), Shipanj, Vllahulatë, Xhaferaj etj.
Justiniani I
Aktivitete ushtarake
Një nga tiparet më spektakolare të mbretërimit të Justinianit ishte rikuperimi i zonave të mëdha të tokës rreth pellgut të Mesdheut Perëndimor që kishte dalë jashtë kontrollit perandorak në shekullin e 5-të. Si një perandor romak i krishterë, Justiniani e konsideroi detyrën e tij hyjnore të rivendoste Perandorinë Romake në kufijtë e saj të lashtë. Edhe pse ai nuk mori pjesë personalisht kurrë në fushata ushtarake, ai mburrej me sukseset e tij në parathëniet e ligjeve të tij dhe i bëri ato të përkujtohen në art. Ripushtimet u kryen në një pjesë të madhe nga gjenerali i tij Belisarius.
Lufta me Perandorinë Sasanide, 527–532
Nga xhaxhai i tij, Justiniani trashëgoi armiqësitë e vazhdueshme me Perandorinë Sasanide. Në 530 forcat persiane pësuan një disfatë të dyfishtë në Dara dhe Satala, por vitin e ardhshëm pa disfatën e forcave romake nën Belisarius pranë Callinicum. Më pas, Justiniani u përpoq të bënte aleancë me axumitët e Etiopisë dhe himaritët e Jemenit kundër persëve, por kjo dështoi. Kur mbreti Kavadh I i Persisë vdiq (shtator 531), Justiniani përfundoi një " Paqe të Përjetshme " (që i kushtoi atij 11,000 paund ari) me pasardhësin e tij Khosrau I (532). Pasi kishte siguruar kështu kufirin e tij lindor, Justiniani e ktheu vëmendjen e tij drejt Perëndimit, ku mbretëritë gjermanike ishin krijuar në territoret e ish- Perandorisë Romake Perëndimore.
Pushtimi i Afrikës së Veriut, 533-534
E para nga mbretëritë perëndimore që sulmoi Justiniani ishte ajo e vandalëve në Afrikën e Veriut. Mbreti Hilderik, i cili kishte mbajtur marrëdhënie të mira me Justinianin dhe klerin katolik të Afrikës së Veriut, ishte rrëzuar nga kushëriri i tij Gelimer në 530 pas Krishtit. Duke qenë i burgosur, mbreti i rrëzuar i bëri thirrje Justinianit. Justiniani protestoi kundër veprimeve të Gelimerit, duke kërkuar që Gelimeri t'i kthente mbretërinë Hilderikut. Gelimer u përgjigj, në fakt, se Justiniani nuk kishte autoritet për të bërë këto kërkesa. I zemëruar nga kjo përgjigje, Justiniani shpejt përfundoi luftën e tij të vazhdueshme me Perandorinë Sasaniane dhe përgatiti një ekspeditë kundër vandalëve në 533.
Në këtë luftë, Procopius bashkëkohor vëren se Afrika ishte aq plotësisht e shpopulluar, saqë një person mund të udhëtonte disa ditë pa takuar një qenie njerëzore, dhe ai shton, "nuk është ekzagjerim të thuhet se gjatë luftës 5,000,000 vdiqën nga shpata, uria dhe murtaja".
Një prefekturë afrikane, me qendër në Kartagjenë, u krijua në prill 534, por ajo do të binte në prag të kolapsit gjatë 15 viteve të ardhshme, në mes të luftës me maurët dhe kryengritjeve ushtarake. Zona nuk u qetësua plotësisht deri në vitin 548, por mbeti e qetë më pas dhe gëzoi njëfarë prosperiteti. Rimëkëmbja e Afrikës i kushtoi perandorisë rreth 100,000 paund ari.
Lufta në Itali, faza e parë, 535–540
Ashtu si në Afrikë, luftërat dinastike në Italinë Ostrogotike dhanë një mundësi për ndërhyrje. Mbreti i ri Athalaric kishte vdekur më 2 tetor 534 dhe një uzurpator, Theodahad, kishte burgosur mbretëreshën Amalasuintha, vajzën e Theodoric dhe nënën e Athalaric, në ishullin Martana në liqenin Bolsena, ku ai e vrau atë në 535. Pas kësaj, Belisariu, me 7,500 burra, pushtoi Sicilinë (535) dhe përparoi në Itali, duke plaçkitur Napolin dhe duke pushtuar Romën më 9 dhjetor 536. Në atë kohë Theodahad ishte rrëzuar nga ushtria ostrogotike, e cila kishte zgjedhur Vitigisin si mbretin e tyre të ri. Ai mblodhi një ushtri të madhe dhe rrethoi Romën nga shkurti 537 deri në mars 538 pa mundur të rimarrë qytetin.
Justiniani dërgoi një gjeneral tjetër, Narsin, në Itali, por tensionet midis Narses dhe Belisarius penguan përparimin e fushatës. Milani u pushtua, por shpejt u rimor dhe u rrafshua nga Ostrogotët. Justiniani kujtoi Narsin në vitin 539. Në atë kohë situata ushtarake ishte kthyer në favor të romakëve dhe në 540 Belisarius arriti në kryeqytetin ostrogotik Ravenna. Atje atij iu ofrua titulli i Perandorit Romak Perëndimor nga Ostrogotët në të njëjtën kohë që të dërguarit e Justinianit po vinin për të negociuar një paqe që do ta linte rajonin në veri të lumit Po në duart gotike. Belisarius shtiroi pranimin e ofertës, hyri në qytet në maj 540 dhe ia ktheu atë Perandorisë. Më pas, pasi u kujtua nga Justiniani, Belisarius u kthye në Kostandinopojë, duke marrë me vete Vitigisin e kapur dhe gruan e tij Matasuntha.
Lufta me Perandorinë Sasanide, 540–562
Belisari ishte tërhequr nga Persët përballë armiqësive të përtërira. Pas një revolte kundër Perandorisë në Armeni në fund të viteve 530 dhe ndoshta e motivuar nga lutjet e ambasadorëve ostrogotikë, Mbreti Khosrau I theu "Paqen e Përjetshme" dhe pushtoi territorin romak në pranverën e vitit 540. Ai fillimisht pushtoi Berean dhe më pas Antiokinë (duke lejuar garnizonin prej 6000 burrash të largohej nga qyteti), rrethoi Darasin dhe më pas vazhdoi të sulmonte bazën bizantine në mbretërinë satelitore të vogël por strategjike të Lazikës pranë Detit të Zi. kërkuar nga mbreti i saj i pakënaqur Gubazes, duke kërkuar haraç nga qytetet që ai kaloi gjatë rrugës së tij. Ai e detyroi Justinianin I t'i paguante 5000 paund ar, plus 500 paund ari më shumë çdo vit.
Belisari mbërriti në Lindje në 541, por pas njëfarë suksesi, u tërhoq përsëri në Kostandinopojë në 542. Arsyet e tërheqjes së tij nuk dihen, por mund të jetë nxitur nga zërat për pabesinë e tij që kanë mbërritur në gjykatë. Shpërthimi i murtajës së bashku me një rebelim në Persi ndaloi ofensivën e Khosrow I. Duke shfrytëzuar këtë, Justiniani urdhëroi të gjitha forcat në Lindje të pushtonin Armeninë Persiane, por forca bizantine prej 30,000 trupash u mund nga një forcë e vogël në Anglon. Vitin tjetër, Khosrau rrethoi pa sukses qytetin e madh të Edessa-s. Të dyja palët bënë pak përparim dhe në vitin 545 u ra dakord për një armëpushim për pjesën jugore të kufirit romako-pers. Pas kësaj, Lufta Lazike në Veri vazhdoi për disa vite: mbreti laziq kaloi në anën bizantine dhe në vitin 549 Justiniani dërgoi Dagisthaeun për të rimarrë Petrën, por ai u përball me rezistencë të madhe dhe rrethimi u lehtësua nga përforcimet sasaniane. Justiniani e zëvendësoi atë me Bessas, i cili ishte nën një re pas humbjes së Romës në 546, por ai arriti të kapte dhe çmontonte Petrën në 551. Lufta vazhdoi për disa vjet deri në një armëpushim të dytë në 557, e ndjekur nga një paqe pesëdhjetëvjeçare në 562. Sipas kushteve të tij, Persianët ranë dakord të braktisnin Lazikën në këmbim të një haraçi vjetor prej 400 ose 500 paund ari (30,000 solidi ) që do të paguanin romakët.
Lufta në Itali, faza e dytë, 541–554
Ndërsa përpjekjet ushtarake u drejtuan në Lindje, situata në Itali mori një kthesë për keq. Nën mbretërit e tyre përkatës Ildibad dhe Eraric (të dy të vrarë në 541) dhe veçanërisht Totila, Ostrogotët bënë fitime të shpejta. Pas një fitoreje në Faenza në 542, ata ripushtuan qytetet kryesore të Italisë Jugore dhe së shpejti mbajtën pothuajse të gjithë gadishullin italian. Belisarius u kthye në Itali në fund të vitit 544, por i mungonin trupat dhe furnizimet e mjaftueshme. Duke mos bërë asnjë përparim, ai u lirua nga komanda e tij në 548. Belisarius arriti të mposht një flotë gotike prej 200 anijesh. Gjatë kësaj periudhe qyteti i Romës ndryshoi duart edhe tre herë të tjera, së pari u mor dhe u shpopullua nga ostrogotët në dhjetor 546, më pas u ripushtua nga bizantinët në 547 dhe më pas përsëri nga gotët në janar 550. Totila gjithashtu plaçkiti Sicilinë dhe sulmoi brigjet greke.
Më në fund, Justiniani dërgoi një forcë prej rreth 35,000 burrash (2,000 burra u shkëputën dhe u dërguan për të pushtuar Hispaninë jugore visigotike ) nën komandën e Narses. Ushtria arriti në Ravenna në qershor 552 dhe mundi Ostrogotët me vendosmëri brenda një muaji në betejën e Busta Gallorum në Apeninet, ku Totila u vra. Pas një beteje të dytë në Mons Lactarius në tetor të atij viti, rezistenca e ostrogotëve më në fund u thye. Në 554, një pushtim frank në shkallë të gjerë u mund në Casilinum dhe Italia u sigurua për Perandorinë, megjithëse Narses do t'i duheshin disa vjet për të reduktuar fortesat e mbetura gotike. Në fund të luftës, Italia u garnizon me një ushtri prej 16.000 vetësh. Rimëkëmbja e Italisë i kushtoi perandorisë rreth 300,000 paund ar. Prokopi vlerësoi se vdiqën 15,000,000 gotë.
Fushata të tjera
Përveç pushtimeve të tjera, Perandoria vendosi një prani në Hispaninë visigotike, kur uzurpatori Athanagild kërkoi ndihmë në rebelimin e tij kundër mbretit Agila I. Në vitin 552, Justiniani dërgoi një forcë prej 2000 vetësh; sipas historianit Jordanes këtë ushtri e udhëhiqte oktogjenari Liberius. Bizantinët morën Kartagjenën dhe qytete të tjera në bregun juglindor dhe themeluan provincën e re të Spanjës përpara se të kontrolloheshin nga ish-aleati i tyre Athanagild, i cili ishte bërë tashmë mbret. Kjo fushatë shënoi apogjeun e ekspansionit bizantin.
Gjatë mbretërimit të Justinianit, Ballkani vuajti nga disa inkursione nga popujt turq dhe sllavë që jetonin në veri të Danubit. Këtu, Justiniani iu drejtua kryesisht një kombinimi të diplomacisë dhe një sistemi veprash mbrojtëse. Në vitin 559, një pushtim veçanërisht i rrezikshëm i Sklavinoit dhe Kutrigurëve nën drejtimin e khanit të tyre Zabergan kërcënoi Konstandinopojën, por ata u zmbrapsën nga gjenerali i moshuar Belisarius.
Veprimtaritë fetare
Justiniani e pa ortodoksinë e perandorisë së tij të kërcënuar nga rrymat fetare të ndryshme, veçanërisht nga monofizitizmi, i cili kishte shumë pasues në provincat lindore të Sirisë dhe Egjiptit. Doktrina monofizite, e cila thotë se Jezu Krishti kishte një natyrë hyjnore dhe jo një sintezë të natyrës hyjnore dhe njerëzore, ishte dënuar si herezi nga Këshilli i Kalcedonit në 451, dhe politikat tolerante ndaj monofizitizmit të Zenonit dhe Anastasit I kishin qenë një burim tensioni në marrëdhëniet me peshkopët e Romës. Justini e ktheu këtë prirje dhe konfirmoi doktrinën kalqedonase, duke dënuar hapur monofizitët. Justiniani, i cili vazhdoi këtë politikë, u përpoq të impononte unitet fetar mbi nënshtetasit e tij duke i detyruar ata të pranonin kompromise doktrinore që mund të apelonin për të gjitha palët, një politikë që rezultoi e pasuksesshme pasi ai nuk kënaqi asnjërën prej tyre.
Afër fundit të jetës së tij, Justiniani u bë gjithnjë e më i prirur drejt doktrinës monofizite, veçanërisht në formën e Aftartodocetizmit, por ai vdiq para se të mund të nxirrte ndonjë legjislacion. Perandoresha Theodora simpatizonte monofizitët dhe thuhet se ka qenë një burim i vazhdueshëm i intrigave pro-monofizitëve në oborrin e Kostandinopojës në vitet e mëparshme. Gjatë mbretërimit të tij, Justiniani, i cili kishte një interes të vërtetë për çështjet e teologjisë, shkroi një numër të vogël traktatesh teologjike.
Politika fetare
Ashtu si në administratën e tij laike, despotizmi u shfaq edhe në politikën kishtare të Perandorit. Ai rregullonte gjithçka, si në fe ashtu edhe në ligj. Në fillim të mbretërimit të tij, ai e konsideroi të duhur të shpallte me ligj besimin e Kishës në Trinitetin dhe Mishërimin dhe të kërcënonte të gjithë heretikët me dënimet e duhura, ndërsa më pas deklaroi se synonte të privonte të gjithë trazuesit. të ortodoksisë së mundësisë për një vepër të tillë sipas procesit të rregullt ligjor. Ai e bëri kredon e Nikaeno-Konstantinopolitanit simbolin e vetëm të Kishës dhe u dha fuqi ligjore kanuneve të katër këshillave ekumenikë. Peshkopët e pranishëm në Koncilin e Kostandinopojës (536) pranuan se asgjë nuk mund të bëhej në Kishë në kundërshtim me vullnetin dhe urdhrin e perandorit, Justiniani mbrojti pastërtinë e kishës duke shtypur heretikët. Ai nuk ka lënë pas dore asnjë mundësi për të siguruar të drejtat e kishës dhe të klerit, si dhe për të mbrojtur e shtrirë monastizmin. Ai u dha murgjive të drejtën për të trashëguar prona nga qytetarët privatë dhe të drejtën për të marrë solemne, ose dhurata vjetore, nga thesari perandorak ose nga taksat e disa provincave dhe ndaloi konfiskimin laik të pronave të manastirit.
Edhe pse karakteri despotik i masave të tij është në kundërshtim me ndjeshmëritë moderne, ai ishte një "baba infermieror" i Kishës. Si Kodiku ashtu edhe Novellae përmbajnë shumë akte në lidhje me dhurimet, fondacionet dhe administrimin e pronës kishtare; zgjedhja dhe të drejtat e peshkopëve, priftërinjve dhe abatëve; jeta monastike, detyrimet banesore të klerit, kryerja e shërbimit hyjnor, juridiksioni ipeshkvnor etj. Justiniani rindërtoi gjithashtu Kishën e Hagia Sophia (e cila kushtoi 20,000 paund ar), vendi origjinal ishte shkatërruar gjatë trazirave të Nikës. Hagia Sophia e re, me kapelat dhe faltoret e saj të shumta, kupolën tetëkëndore të praruar dhe mozaikët, u bë qendra dhe monumenti më i dukshëm i Ortodoksisë Lindore në Kostandinopojë.
Marrëdhëniet fetare me Romën
Nga mesi i shekullit të 5-të, perandorët e Lindjes u përballën me detyra gjithnjë e më të vështira në çështjet kishtare. Justiniani hyri në arenën e qeverisjes kishtare menjëherë pas pranimit të xhaxhait të tij në 518 dhe i dha fund përçarjes Akasiane. Perandorët e mëparshëm ishin përpjekur të lehtësonin konfliktet teologjike me deklarata që nënvizonin Këshillin e Kalqedonit, i cili kishte dënuar monofizitizmin, i cili kishte fortesa në Egjipt dhe Siri, dhe duke toleruar emërimin e monofizitëve në zyrat e kishës. Papët reaguan duke shkëputur lidhjet me Patriarkun e Kostandinopojës, i cili mbështeti këto politika. Perandorët Justini I (dhe më vonë vetë Justiniani) i anuluan këto politika dhe rivendosën bashkimin midis Kostandinopojës dhe Romës. Pas kësaj, Justiniani ndjeu gjithashtu të drejtën për të zgjidhur mosmarrëveshjet në zgjedhjet papale, siç bëri kur favorizoi Vigilius dhe e dëboi rivalin e tij Silverius.
Megjithatë, ky unitet i ri i gjetur midis Lindjes dhe Perëndimit nuk i zgjidhi mosmarrëveshjet e vazhdueshme në lindje. Politikat e Justinianit kaluan midis përpjekjeve për të detyruar monofizitët dhe miafizitët (të cilët u gabuan se ishin adhurues të monofizitizmit) të pranonin kredon kalqedonase duke persekutuar peshkopët dhe murgjit e tyre - duke i hidhëruar kështu simpatizantët e tyre në Egjipt dhe provinca të tjera - dhe përpjekjeve për një kompromis që do të fitonte. mbi monofizitët pa dorëzuar besimin kalqedonas. Një qasje e tillë u mbështet nga perandoresha Teodora, e cila favorizoi miafizitët pa rezerva. Në dënimin e <i id="mwAnA">tre kapitujve</i>, tre teologë që kishin kundërshtuar monofizitizmin para dhe pas Koncilit të Kalqedonit, Justiniani u përpoq të fitonte mbi opozitën. Në Koncilin e Pestë Ekumenik, pjesa më e madhe e kishës lindore iu nënshtrua kërkesave të Perandorit dhe Papa Vigilius, i cili u soll me forcë në Kostandinopojë dhe u rrethua në një kishëz, më në fund dha gjithashtu pëlqimin e tij. Megjithatë, dënimi u prit në mënyrë të pafavorshme në perëndim, ku çoi në përçarje të re (megjithëse të përkohshme) dhe nuk arriti qëllimin e tij në lindje, pasi monofizitët mbetën të pakënaqur - aq më tepër për të, sepse gjatë viteve të tij të fundit ai u interesua edhe më shumë për çështjet teologjike.
Arkitekturë, arsimi, arti dhe letërsia
parapamje| Kisha e [[Ajasofja|Shën Sofisë është ndërtuar në kohën e Justinianit.]] Justiniani ishte një ndërtues produktiv; historiani Prokopi dëshmon veprimtarinë e tij në këtë fushë. Nën mbretërimin e Justinianit, San Vitale në Ravenna, i cili përmban dy mozaikë të famshëm që përfaqësojnë Justinianin dhe Theodorën, u përfundua nën sponsorizimin e Julius Argentarius. Më e rëndësishmja, ai kishte Hagia Sophia, fillimisht një kishë e stilit bazilikë që ishte djegur gjatë trazirave të Nikës, e rindërtuar shkëlqyeshëm sipas një planimetrie krejtësisht të ndryshme, nën mbikëqyrjen arkitekturore të Isidorit të Miletit dhe Anthemius të Tralles. Më 26 dhjetor 537, sipas Pseudo-Codinus, Justiniani deklaroi në përfundimin e kësaj godine: "Solomon, unë të kam mposhtur ty" (në lidhje me tempullin e parë hebre). Kisha pati një përurim të dytë më 24 dhjetor 562, pas disa ripunimeve të bëra nga Isidori i Riu. Kjo katedrale e re, me kupolën e saj madhështore të mbushur me mozaikë, mbeti qendra e krishterimit lindor për shekuj. parapamje| Bazilika e sotme e Shën Sofjes, Sofje, Bullgari, besohet të jetë struktura e pestë që do të ndërtohet në vend dhe u ndërtua gjatë mbretërimit të perandorit Justinian I. Një kishë tjetër e shquar në kryeqytet, Kisha e Apostujve të Shenjtë, e cila kishte qenë në një gjendje shumë të keqe afër fundit të shekullit të 5-të, u rindërtua gjithashtu. Kisha e Shenjtorëve Sergius dhe Bacchus, e cila më vonë u quajt Hagia Sophia e Vogël, u ndërtua gjithashtu midis 532 dhe 536 nga çifti perandorak. Veprat e zbukurimit nuk u kufizuan vetëm në kisha: gërmimet në vendin e Pallatit të Madh të Kostandinopojës kanë nxjerrë disa mozaikë me cilësi të lartë që datojnë nga mbretërimi i Justinianit dhe një kolonë në krye nga një statujë bronzi e Justinianit mbi kalë dhe e veshur me një kostum ushtarak. u ngrit në Augustaeum në Konstandinopojë në 543. Rivaliteti me patronët e tjerë, më të vendosur nga aristokracia konstantinopolitane dhe romake e mërguar, mund të ketë imponuar aktivitetet e ndërtimit të Justinianit në kryeqytet si një mjet për të forcuar prestigjin e dinastisë së tij.
Justiniani forcoi gjithashtu kufijtë e Perandorisë nga Afrika në Lindje nëpërmjet ndërtimit të fortifikimeve dhe i siguroi Konstandinopojës furnizimin e saj me ujë nëpërmjet ndërtimit të cisternave nëntokësore (shih Cisterna e Bazilikës ). Për të parandaluar përmbytjet që të dëmtojnë qytetin me rëndësi strategjike kufitare Dara, u ndërtua një digë e avancuar me hark. Gjatë mbretërimit të tij Ura e madhe Sangarius u ndërtua në Bitini, duke siguruar një rrugë të madhe furnizimi ushtarak në lindje. Për më tepër, Justiniani restauroi qytetet e dëmtuara nga tërmeti ose lufta dhe ndërtoi një qytet të ri pranë vendlindjes së tij të quajtur Justiniana Prima, i cili synohej të zëvendësonte Selanikun si qendër politike dhe fetare e Ilirikut.
Në mbretërimin e Justinianit, dhe pjesërisht nën patronazhin e tij, kultura bizantine prodhoi historianë të shquar, duke përfshirë Prokopin dhe Agathiasin, dhe poetë si Pali Heshtar dhe Roman Melodisti lulëzuan. Nga ana tjetër, qendrat e të mësuarit si Akademia Neoplatonike në Athinë dhe Shkolla e famshme Juridike e Berytusit e humbën rëndësinë e tyre gjatë mbretërimit të tij.
Ekonomia dhe administrata
Një produkt i rëndësishëm luksi ishte mëndafshi, i cili importohej dhe më pas përpunohej në Perandori. Për të mbrojtur prodhimin e produkteve të mëndafshit, Justiniani u dha një monopol fabrikave perandorake në 541. Për të anashkaluar rrugën tokësore persiane, Justiniani vendosi marrëdhënie miqësore me abisinanët, të cilët donte të vepronin si ndërmjetës tregtarë duke transportuar mëndafshin indian në Perandori; abisinanët, megjithatë, nuk ishin në gjendje të konkurronin me tregtarët persianë në Indi. Më pas, në fillim të viteve 550, dy murgj arritën të kontrabandonin vezë krimbash mëndafshi nga Azia Qendrore në Konstandinopojë dhe mëndafshi u bë një produkt indigjen.
Ari dhe argjendi janë nxjerrë në Ballkan, Anadoll, Armeni, Qipro, Egjipt dhe Nubi.
Në fillim të mbretërimit të Justinianit I, ai kishte trashëguar një tepricë prej 28,800,000 solidi (400,000 paund ari) në thesarin perandorak nga Anastasius I dhe Justin I. Nën sundimin e Justinianit, u morën masa për të luftuar korrupsionin në provinca dhe për ta bërë mbledhjen e taksave më efikase. Pushteti më i madh administrativ iu dha si krerëve të prefekturave ashtu edhe të krahinave, ndërsa pushteti iu hoq vikariatëve të dioqezave, një numër prej të cilëve u shfuqizuan. Tendenca e përgjithshme ishte drejt thjeshtimit të infrastrukturës administrative. Sipas Brown (1971), rritja e profesionalizimit të mbledhjes së taksave bëri shumë për të shkatërruar strukturat tradicionale të jetës provinciale, pasi dobësoi autonominë e këshillave të qytetit në qytetet greke. Është vlerësuar se para ripushtimeve të Justinianit I, shteti kishte të ardhura vjetore prej 5,000,000 solidi në vitin 530 pas Krishtit, por pas ripushtimeve të tij, të ardhurat vjetore u rritën në 6,000,000 solidi në vitin 550 pas Krishtit
Gjatë gjithë mbretërimit të Justinianit, qytetet dhe fshatrat e Lindjes lulëzuan, megjithëse Antiokia u godit nga dy tërmete (526, 528) dhe u plaçkitën dhe u evakuuan nga Persianët (540). Justiniani e rindërtoi qytetin, por në një shkallë pak më të vogël.
Përkundër të gjitha këtyre masave, Perandoria pësoi disa pengesa të mëdha në rrjedhën e shekullit të 6-të. E para ishte murtaja, e cila zgjati nga viti 541 deri në vitin 543 dhe, duke shkatërruar popullsinë e Perandorisë, ndoshta krijoi një mungesë pune dhe një rritje të pagave. Mungesa e fuqisë punëtore çoi gjithashtu në një rritje të ndjeshme të numrit të "barbarëve" në ushtritë bizantine pas fillimit të viteve 540. Lufta e stërzgjatur në Itali dhe luftërat me vetë Persianët hodhën një barrë të rëndë mbi burimet e Perandorisë dhe Justiniani u kritikua për kufizimin e shërbimit postar të drejtuar nga qeveria, të cilin ai e kufizoi vetëm në një rrugë lindore me rëndësi ushtarake.