cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shëndeti i nënave gjatë shatëzanisë, lindjes dhe pas saj
SHVN në vendet në zhvillim
Edhe pse kujdesi shëndetësor me cilësi të lartë, të arritshme, ka bërë që vdekja e nënës të jetë një ngjarje e rrallë në vendet e zhvilluara, ku ndodhin vetëm 1% e vdekjeve të nënave, këto komplikime shpesh mund të jenë fatale në botën në zhvillim, sepse ndërhyrja e vetme më e rëndësishme për amësinë e sigurt është të sigurohemi që një ofrues i trajnuar me aftësi të mamisë të jetë i pranishëm në çdo lindje, që transporti është i disponueshëm për shërbimet e referimit, dhe se një kujdes cilësor urgjent obstetrik është i disponueshëm. Në vitin 2008 342.900 gra vdiqën gjatë shtatzënisë ose nga lindja e fëmijëve në të gjithë botën. Megjithëse ishte një numër i lartë, kjo ishte një rënie e ndjeshme nga viti 1980, kur 526.300 gra vdiqën nga të njëjtat shkaqe. Ky përmirësim është shkaktuar nga niveli më i ulët i shtatzënisë në disa vende; të ardhura më të larta, që përmirësojnë ushqimin dhe aksesin në kujdesin shëndetësor; më shumë arsim për gratë; dhe disponueshmëria në rritje e "mjekëve të aftë të lindjes" - njerëz me trajnime në kujdesin obstetrik bazë dhe urgjent - për t'i ndihmuar gratë të lindin. Situata u drejtua veçanërisht nga përmirësime në vende të mëdha si India dhe Kina, të cilat ndihmuan për të ulur nivelin e përgjithshëm të vdekjeve. Në Indi, qeveria filloi të paguante kujdesin para lindjes dhe lindjes për të siguruar aksesin dhe pa sukses në uljen e vdekshmërisë së nënës, aq sa India citohet si arsyeja kryesore për uljen e niveleve globale të vdekshmërisë së nënave.
SHVN në vendet e zhvilluara
Deri në fillim të shekullit të 20-të, vendet e zhvilluara dhe ato në zhvillim kishin nivele të ngjashme të vdekshmërisë së nënës. Meqenëse shumica e vdekjeve dhe dëmtimeve të nënës janë të parandalueshme, ato janë zhdukur kryesisht në botën e zhvilluar.
Në vendet e zhvilluara, gratë me ngjyrë (jo Latine) kanë shkallë më të lartë të vdekshmërisë së nënave sesa gratë e bardha (jo Latine). Sipas Departamentit të Shëndetit dhe Higjienës Mendore të Nju Jorkut - Byroja e Shëndetit Nënës, Foshnjeve dhe Riprodhimit, u zbulua se nga viti 2008 deri në vitin 2012, gratë me ngjyrë (jo Latina) kanë një normë të vdekshmërisë në lidhje me shtatzëninë, dymbëdhjetë herë më e lartë se Bardha (jo Latine) gra. Sh.B.A ka "shkallën më të lartë të vdekshmërisë së nënave në botën e industrializuar". Isshtë vlerësuar gjithashtu se 50% e vdekjeve janë nga shkaqe të parandalueshme.
Që nga viti 2016, ProPublica dhe NPR hetuan faktorët që çuan në rritjen e vdekshmërisë së nënave në Shtetet e Bashkuara. Ata raportuan se "shkalla e komplikimeve të rrezikshme për jetën për nënat e reja në SH.B.A. është dyfishuar në dy dekada për shkak të kushteve para-ekzistuese, gabimeve mjekësore dhe qasjes së pabarabartë në kujdes." Sipas Qendrave për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve, c. 4 milion gra që lindin në SHBA çdo vit, mbi 50,000 në vit, përjetojnë "komplikime të rrezikshme dhe madje edhe kërcënuese për jetën". Nga ata 700 deri 900 vdesin çdo vit "të lidhura me shtatzëninë dhe lindjen e fëmijëve". Një "problem i përhapur" është shkalla në rritje e shpejtë e "sëmundshmërisë së rëndë të nënës" (SMM), e cila nuk ka ende një "përcaktim të vetëm, gjithëpërfshirës".
Sipas një raporti nga Qendrat e Shteteve të Bashkuara për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve, në 1993 shkalla e Morbiditetit të Rënda të Nënës, u rrit nga 49.5 në 144 "për 10,000 shtrime në spitalet e lindjes" në 2014, një rritje prej gati 200 përqind. Transfuzionet e gjakut gjithashtu u rritën gjatë së njëjtës periudhë me "nga 24.5 në 1993 në 122.3 në 2014 dhe konsiderohen të jenë shtytësi kryesor i rritjes së SMM. Pas përjashtimit të transfuzionit të gjakut, shkalla e SMM u rrit me rreth 20% me kalimin e kohës, nga 28.6 në 1993 në 35.0 në 2014. "
Zgjidhje të propozuara
Banka Botërore vlerësoi se gjithsej 3,00 dollarë amerikanë për person në vit mund të ofrojnë planifikim themelor familjar si  dhe kujdes shëndetësor për nënat dhe neonatale për gratë në vendet në zhvillim. Shumë organizata jofitimprurëse kanë programe që edukojnë publikun dhe fitojnë qasje në kujdesin urgjent obstetrik për nënat në vendet në zhvillim. Fondi i Popullsisë së Kombeve të Bashkuara (UNPFA) kohët e fundit filloi Fushatën e saj për zvogëlimin e përshpejtuar të vdekshmërisë amtare në Afrikë (CARMMA), duke u përqëndruar në ofrimin e kujdesit shëndetësor cilësor për nënat. Një nga programet brenda CARMMA është Sierra Leone që ofron kujdes shëndetësor falas për nënat dhe fëmijët. Kjo iniciativë ka një mbështetje të gjerë nga liderët afrikanë dhe u fillua në bashkëpunim me Ministrat e Shëndetit të Bashkimit Afrikan.
Përmirësimi i shëndetit të nënës është i pesti i Tetë Qëllimeve të Zhvillimit të Mijëvjeçarit të Kombeve të Bashkuara (MDG), duke synuar një ulje të numrit të grave që vdesin gjatë shtatëzënësisë dhe lindjes së fëmijëve me tre të katërtat deri në 2015, veçanërisht duke rritur përdorimin e mjekëve të aftë të lindjes, kontracepsionit dhe planifikimi i familjes. Rënia e tanishme e vdekjeve të nënave është vetëm gjysma e asaj që është e nevojshme për të arritur këtë qëllim, dhe në disa rajone të tilla si Afrika Nën-Sahariane, shkalla e vdekshmërisë së nënave në të vërtetë po rritet. Sidoqoftë, një vend që mund të përmbushë MDG 5 e tyre është Nepal, i cili duket se ka zvogëluar vdekshmërinë e nënës me më shumë se 50% që nga fillimi i viteve 1990. Ndërsa afati i fundit i vitit 2015 për qasjet e OZHM-së, një kuptim i zhvillimeve të politikave që çojnë në përfshirjen e shëndetit të nënës brenda MDG është thelbësore për përpjekjet e ardhshme të avokimit.
Sipas UNFPA, vdekjet e nënave do të zvogëloheshin për rreth dy të tretat, nga 287,000 në 105,000, nëse plotësohen nevoja për planifikim familjar modern dhe kujdes shëndetësor për nënat dhe të porsalindurit. Prandaj, investimi në planifikimin familjar dhe kujdesi shëndetësor i përmirësuar i nënave sjell shumë përfitime, përfshirë rreziqet e zvogëluara të komplikimeve dhe përmirësimin e shëndetit për nënat dhe fëmijët e tyre. Edukimi është gjithashtu kritik me hulumtimet që tregojnë se "gratë pa arsim kishin gati tre herë më shumë gjasa të vdisnin gjatë shtatzënisë dhe lindjes së fëmijëve sesa gratë që kishin mbaruar shkollën e mesme". Provat tregojnë se gratë që janë më të arsimuar priren të kenë fëmijë më të shëndetshëm. Arsimi gjithashtu do të përmirësonte mundësitë e punësimit për gratë, gjë që rezulton në përmirësimin e statusit të tyre, duke kontribuar në kursimet e familjes, uljen e varfërisë dhe kontributin në rritjen ekonomike. Të gjitha këto investime sjellin përfitime dhe efekte të konsiderueshme jo vetëm për gratë dhe vajzat, por edhe për fëmijët e tyre, familjet, komunitetet dhe vendin e tyre.
Vendet e zhvilluara kishin nivele të vdekshmërisë së nënave të ngjashme me ato të vendeve në zhvillim deri në fillim të shekullit të 20-të, prandaj mund të mësohen disa mësime nga perëndimi. Gjatë shekullit të 19-të Suedia kishte nivele të larta të vdekshmërisë së nënës dhe kishte një mbështetje të fortë brenda vendit për të ulur shkallën e vdekshmërisë në më pak se 300 për 100,000 lindje të gjalla. Qeveria suedeze filloi nismat e shëndetit publik për të trajnuar sa duhet mamitë për të marrë pjesë në të gjitha lindjet. Kjo qasje u përdor edhe më vonë nga Norvegjia, Danimarka dhe Hollanda, të cilët gjithashtu panë suksese të ngjashme.
Rritja e përdorimit të kontraceptivëve dhe planifikimi i familjes gjithashtu përmirëson shëndetin e nënës përmes zvogëlimit të numrit të shtatëzënive me rrezik më të lartë dhe duke ulur intervalin ndër-shtatëzënësisë. Në Nepal u vu theks i fortë në ofrimin e planifikimit të familjes në rajone rurale dhe u tregua se ishte efektive. Madagaskari pati një rritje dramatike në përdorimin e kontraceptivëve pas krijimit të një programi mbarëkombëtar të planifikimit të familjes, shkalla e përdorimit të kontraceptivëve u rrit nga 5.1% në 1992 në 29% në 2008.
Planifikimi familjar është raportuar të jetë një faktor i rëndësishëm në shëndetin e nënës. Qeveritë duhet të investojnë në kujdesin e tyre kombëtar shëndetësor për të siguruar që të gjitha gratë të jenë të vetëdijshme për metodat e kontrollit të lindjes. Qeveria, përmes ministrisë së shëndetësisë, duhet të ndërlidhet me kujdesin shëndetësor privat, si dhe departamentin e kujdesit shëndetësor publik për të siguruar që gratë të arsimohen dhe inkurajohen të përdorin metodën e duhur të planifikimit të familjes (Bloom, David, dhe Klaus Prettner 5). Qeveria duhet të investojë në këtë operacion pasi kur niveli i të miturve, si dhe shtatzënitë e paplanifikuara, zvogëlohen kostoja e kujdesit shëndetësor qëndron një shans për të ulur deri në 8%. Prandaj, kujdesi shëndetësor do të jetë në gjendje të trajtojë gratë e tjera që lindin. Kjo do të rezultojë në një përmirësim të shëndetit të nënës.
Katër elementë janë thelbësorë për parandalimin e vdekjes së nënës. Së pari, kujdesi para lindjes. Rekomandohet që nënat në pritje të marrin të paktën katër vizita para lindjes për të kontrolluar dhe monitoruar shëndetin e nënës dhe fetusit. Së dyti, frekuentimi i aftë i lindjes me kopje rezervë urgjente si mjekët, infermierët dhe mamitë që kanë aftësi për të menaxhuar lindjet normale dhe për të njohur fillimin e komplikimeve. Së treti, kujdesi urgjent obstetrik për të adresuar shkaqet kryesore të vdekjes së nënës të cilat janë hemoragjia, sepsë, aborti i pasigurt, çrregullime hipertensionale dhe punë e penguar. Së fundmi, kujdesi pas lindjes që është gjashtë javë pas lindjes. Gjatë kësaj kohe mund të ndodhin gjakderdhje, sepsë dhe çrregullime hipertensionale dhe të posalindurit janë jashtëzakonisht të prekshëm në pasojat e menjëhershme të lindjes. Prandaj, vizitat vijuese nga një punonjës shëndetësor po vlerësojnë se rekomandohet fuqimisht shëndeti i nënës dhe fëmijës në periudhën pas lindjes.
Ahu Tahai
thumb|240px|Tre ahu kryesor në Kompleksin Ceremonial Tahai fotografuar nga lindja gjatë lindjes së diellit Kompleksi Ceremonial Tahai është një vend arkeologjik në Rapa Nui (Ishulli i Pashkëve) në Polinezinë Kilian. Rivendosur në vitin 1974 nga i ndjeri Dr William Mulloy, një arkeolog amerikan, Tahai përfshin tre ahu kryesore nga veriu në jug: Ko Te Riku (me sy të rivendosur), Tahai, dhe Vai Ure. Të dukshme në distancë nga Tahai janë dy ahu të rivendosura në Hanga Kio'e, projekte që Mulloy ndërmori në vitin 1972. Ashtu si projektet e tjera të restaurimit të Mulloy në Ahu Akivi, fshati ceremonial i Orongo dhe Vinapu, qendra ceremoniale në Tahai tani përbën një pjesë integrale i Parkut Kombëtar Rapa Nui, i caktuar nga UNESCO si një Vend i Trashëgimisë Botërore.
Bohuslän
Bohuslän (Danisht: Bohuslen; Gjuha norvegjeze: Båhuslen) është një provincë në Götaland, në pjesën më veriore të bregut perëndimor të vendit. Kufizohet me Dalsland në verilindje, Västergötland në juglindje, Skagerrak të Detit të Veriut në perëndim dhe qarkun Østfold, në Norvegji, në veri. Emri fjalë për fjalë do të thotë Qarku Bohus, megjithëse ndante qarqe me qytetin e Göteborg përpara bashkimit të qarkut në 1998 dhe kështu nuk ishte një njësi administrative më vete.
Administrata
Provincat e Suedisë nuk kanë asnjë funksion administrativ. Në vend të kësaj, ai funksion shërbehet nga qarqet e Suedisë. Për shekuj, qarku administrativ për Bohuslän ishte Qarku Göteborg dhe Bohus, dhe siç nënkupton emri i tij, ai përbëhej nga e gjithë provinca e Bohuslän së bashku me qytetin Göteborg. Në vitin 1998, disa qarqe suedeze u shkrinë për të reduktuar kostot e administrimit, dhe kështu Qarku Göteborg dhe Bohus u bashkuan në Qarku Västra Götaland.
Historia
Për sa kohë që Norvegjia ishte një mbretëri më vete, provinca lulëzoi dhe kështjella Båhus ishte një nga kështjellat kryesore të mbretërisë. Kur Norvegjia u bashkua me Danimarkën, provinca filloi rënien e saj në pasuri; zona u sulmua shpesh nga forcat suedeze si pjesë e përleshjeve më të mëdha kufitare. Kalaja norvegjeze, Båhus, u ndërtua për të mbrojtur këtë territor. Duke qenë një zonë kufitare me mbretërinë suedeze, dhe në një masë më të vogël kundër tokave daneze në Halland, rajoni i Båhus ishte i populluar në mënyrë disproporcionale nga familjet e ushtarëve.
Båhuslen i përkiste Danimarkës-Norvegjisë derisa iu dorëzua Suedisë në Traktatin e Roskilde në vitin 1658. Kalaja e Carlsten u ndërtua në Marstrand gjatë shekullit të 17-të. Për një periudhë, Marstrand ishte gjithashtu një port i lirë (porto Franco), me një praktikë fetare të lirë dhe, si i tillë, shtëpia e sinagogës së vetme në Suedi në atë kohë.
Peshkimi tregtar i harengës u rrit në shekullin e 18-të dhe provinca lulëzoi gjatë një periudhe të madhe harenge rreth viteve 1747-1809. Shumë komunitete të vogla peshkimi u rritën rreth bregut.
Përpara se të fillonte peshkimi në shkallë të gjerë i harengës, Bohuslän kishte një mbulesë të konsiderueshme pyjore. Druri dikur ishte produkti më i madh i eksportit dhe burimi kryesor i të ardhurave në Bohuslän. Por me rritjen e rëndësisë së peshkimit, nevojitej më shumë dru si material ndërtimi për shtëpitë dhe varkat, dhe si lëndë djegëse për kaldaja me vaj harenge (trankokerier). Shpyllëzimi gjatë shekullit të 19-të shkaktoi peisazhin e sotëm të thyer, shkëmbor.
Bergues
Bergues është një komunë në Francë. Berguesbën pjesë në departamentin Nord të rajonit Nord-Pas-de-Calais. Komuna ka një popullsi prej 3874 banorë dhe sipërfaqe 1.32 km².
ESIM
Një eSIM apo SIM i integruar (Anglisht: embedded-SIM) është një formë e kartës SIM që futet drejtpërdrejt në një pajisje. Në vend të një qarku të integruar të vendosur në një kartë SIM të lëvizshme, e bërë zakonisht nga PVC, një eSIM përbëhet nga një softuer i instaluar në një çip eUICC të lidhur përgjithmonë me një pajisje. Nëse eSIM është i pajtueshëm me eUICC, ai mund të riprogramohet me informacion të ri SIM. Përndryshe, eSIM është programuar me ICCID/IMSI dhe informacione të tjera në kohën kur prodhohet dhe nuk mund të ndryshohet.
Pasi të jetë instaluar një profil i operatorit eSIM në një eUICC, ai funksionon njësoj si një SIM fizike, i kompletuar me një ICCID unik dhe çelësin e vërtetimit të rrjetit të krijuar nga operatori.
Standardi eSIM u lëshua për herë të parë në 2016; që nga ajo pikë, eSIM ka filluar të zëvendësojë SIM fizike në domene duke përfshirë telefoninë celulare.
Histori
Që nga viti 2010, GSMA kishte diskutuar mundësinë e një SIM-i të bazuar në softuer.
Ndërsa Motorola vuri në dukje se eUICC është përshtatur për pajisjet industriale, Apple "nuk u pajtua se ekziston ndonjë deklaratë që ndalon përdorimin e një UICC të integruar në një produkt të konsumit". Aktualisht, GSMA mban dy versione të ndryshme të standardit: një për pajisjet e konsumatorit dhe një tjetër për pajisjet makina në makinë (M2M).
Një version i parë i standardit u publikua në mars 2016, i ndjekur nga një version i dytë në nëntor 2016.
Qarku Dinant
Qarku Dinant është një qark në Francë.
Anshlusi
parapamje|305x305px|Qytetarët austriakë mblidhen në Heldenplatz për të dëgjuar deklaratën e aneksimit të [[Adolf Hitleri|Hitlerit.]] Aneksimi i Austrisë (gjermanisht: Anschluss), ishte aneksimi i Shtetit Federal të Austrisë në Rajhun Gjerman më 13 mars 1938.
Ideja e një Anschluss-i (një Austri dhe Gjermani e bashkuar që do të formonte një "Gjermani e Madhe") filloi pasi bashkimi i Gjermanisë përjashtoi Austrinë dhe austriakët gjermanë nga Perandoria gjermane e dominuar nga Prusia në 1871. Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore me rënia e Perandorisë Austro-Hungareze, në vitin 1918, Republika e sapoformuar e Gjermano-Austrisë u përpoq të krijonte një bashkim me Gjermaninë, por Traktati i Saint Germain (10 shtator 1919) dhe Traktati i Versajës (28 qershor 1919) e ndaluan si bashkimin ashtu edhe përdorimin e vazhdueshëm të emrit "German-Austria" (Deutschösterreich); dhe i hoqi Austrisë disa nga territoret e saj, si Sudetenland.
Përpara Anschluss-it, kishte pasur mbështetje të fortë si në Austri ashtu edhe në Gjermani për bashkimin e dy vendeve. Menjëherë pas shpërbërjes së monarkisë Habsburge - me Austrinë e mbetur si një mbetje e thyer, e privuar nga shumica e territoreve që kishte sunduar për shekuj dhe duke kaluar një krizë të rëndë ekonomike - ideja e unitetit me Gjermaninë dukej gjithashtu tërheqëse për shumë qytetarë. të së majtës dhe qendrës politike. Mbështetja për bashkimin me Gjermaninë nuk ishte politike, por kryesisht vinte nga besimi se Austria, e zhveshur nga toka e saj perandorake, nuk ishte e qëndrueshme ekonomikisht. Megjithatë, mbështetja popullore për bashkimin u zbeh gradualisht me kalimin e kohës, megjithëse mbeti si koncept në diskursin politik bashkëkohor austriak.
Por pas vitit 1933, kur Adolf Hitleri erdhi në pushtet në Gjermani, dëshira për bashkim mund të identifikohej me nazistët, për të cilët ishte një pjesë integrale e konceptit nazist "Heim ins Reich", i cili kërkonte të përfshinte sa më shumë Volksdeutsche (gjermanë etnikë jashtë Gjermanisë) në një "Gjermani të Madhe". Agjentët e Gjermanisë naziste kultivuan tendenca pro-bashkimit në Austri dhe u përpoqën të minonin qeverinë austriake, e cila kontrollohej nga Fronti Austrofashist Atdhetar. Gjatë një përpjekjeje për grusht shteti në vitin 1934, kancelari austriak Engelbert Dollfuss u vra nga nazistët austriakë. Humbja e grushtit të shtetit bëri që shumë nazistë kryesorë austriakë të shkonin në mërgim në Gjermani, ku vazhduan përpjekjet e tyre për bashkimin e dy vendeve.
Në fillim të vitit 1938, nën presionin në rritje të aktivistëve pro-bashkimit, kancelari austriak Kurt Schuschnigg njoftoi se do të kishte një referendum mbi një bashkim të mundshëm me Gjermaninë kundrejt ruajtjes së sovranitetit të Austrisë që do të mbahej më 13 mars. Duke e portretizuar këtë si sfidë ndaj vullnetit popullor në Austri dhe Gjermani, Hitleri kërcënoi me një pushtim dhe i bëri presion në fshehtësi Schuschnigg të jepte dorëheqjen. Një ditë para referendumit të planifikuar, më 12 mars, gjermani Heer kaloi kufirin për në Austri, i pakundërshtuar nga ushtria austriake. Një plebishit u mbajt më 10 prill, në të cilin votimi nuk ishte i fshehtë dhe u përdorën kërcënime dhe shtrëngime për të manipuluar votën, duke rezultuar në miratimin e 99.7% për Anschluss.
Beaurepaire, Vendée
Beaurepaire është një komunë në Francë. Beaurepaire bën pjesë në departamentin Vendée të rajonit Pays de la Loire. Komuna ka një popullsi prej 1986 banorë dhe sipërfaqe 24.19 km².
Prenk Gruda
Prenk Gruda, veprimtar dhe publicist i njohur shqiptaro-amerikan, autori i librit “Ditari i një zemre të lënduar”, botuar në Shqipëri dhe në SHBA (anglisht).
Deciu
Deciu (latinisht: Gaius Messius Quintus Traianus Decius, rreth 201 – Qershor 251), ndonjëherë i përkthyer si Trajan Decius, ishte perandor romak nga 249 në 251.
Një politikan i shquar gjatë mbretërimit të Filip Arapit, Decius u shpall perandor nga trupat e tij pasi bëri një rebelim në Moesia.Në 249, ai mundi dhe vrau Filipin pranë Veronës dhe u njoh si perandor nga Senati.Më pas,gjatë mbretërimit të tij, ai u përpoq të forconte shtetin romak dhe fenë e tij, duke çuar në përndjekjen Decian, ku një numër i krishterëve të shquar (përfshirë Papa Fabian ) u vranë.
Në vitin e fundit të mbretërimit të tij, Decius bashkëqeverisi me djalin e tij Herennius Etruscus, derisa të dy u vranë nga Gotët në Betejën e Abritus.
Jeta e hershme dhe ngritja në pushtet
parapamje|200x200px| Antoninianus nga Trajan Decius. Mbishkrimi: PUN. CMQ TRAIANVS PREJ AVG. Decius, i cili lindi në Budalia, afër Sirmium në Pannonia Inferior (tani Martinci dhe Sremska Mitrovica në Serbi ), ishte një nga të parët midis një trashëgimie të gjatë të perandorëve romakë me origjinë nga provincat e Danubit, shpesh thjesht i quajtur Illyricum. Ndryshe nga disa nga paraardhësit e tij të menjëhershëm perandorakë si Filip arab ose Maximinus të cilët nuk kanë përvojë të gjerë administrative para marrjes në fron. Decius ishte një senator i shquar i cili kishte shërbyer në 232, kishte qenë guvernator i Moesia dhe Gjermanisë inferiore. Më pas, shërbeu si guvernator i Hispania Tarraconensis midis 235 dhe 238 dhe ishte prefekt urban i Romës gjatë mbretërimit të hershëm të Perandorit Filip Arab (Marcus Iulius Phillippus).
Rreth vitit 245, Filipi i besoi Deciusit një komandë të rëndësishme në Danub. Nga fundi i vitit 248 ose 249, Decius u dërgua për të shuar revoltën e Pacatianus dhe trupave të tij në Moesia dhe Pannonia; disa historianë modernë e shohin këtë rebelim si një reflektim të separatizmit ballkanik në zhvillim. Pas rënies së revoltës, Decius i lë trupat ta shpallnin atë perandor. Filipi përparoi kundër tij dhe u vra në Verona, Itali, në Shtator 249. Senati e njohu Deciusin si perandor, duke i dhënë atributin Traianus në lidhje me Perandorin Trajan. Sipas historianit bizantin Zosimus, Decius ishte i veshur me vjollcë dhe u detyrua të merrte përsipër barrat e qeverisë, pavarësisht ngurrimit dhe mosdëshirës së tij.
Nisma politike dhe monumentale
Programi politik i Deciusit ishte përqendruar në rivendosjen e forcës së shtetit, duke kundërshtuar ushtarakisht kërcënimet e jashtme dhe duke rivendosur devotshmërinë publike me një program të rinovimit të fesë shtetërore.
Banjat e Deciusit
Gjatë mbretërimit të tij, ai vazhdoi me disa projekte ndërtimi në Romë, "përfshirë termat e Decianae ose banjot e Deciusit në Aventë", i cili përfundoi në 252 dhe mbijetoi deri në shekullin e 16-të; Decius gjithashtu riparoi Koloseun, i cili ishte dëmtuar nga goditjet e rrufesë.
Në janar 250, Decius thuhet se ka lëshuar një nga ediktet më të shquara perandorake-romake. Nga tekstet e shumta të mbijetuara nga Egjipti, duke regjistruar aktin e flijimit, duket se vet dekreti ishte mjaft i qartë.
Kultura e Krishterë
Kultura e Krishterë në përgjithësi përfshin të gjitha praktikat kulturore që janë zhvilluar rreth fesë së krishterimit. Ka ndryshime në zbatimin e besimeve të krishtera në kultura dhe tradita të ndryshme.
Kultura e krishterë ka ndikuar dhe asimiluar shumë nga kultura greko-romake, bizantine, perëndimore, Lindja e Mesme, Zoroastrizmi, sllave, kaukaziane dhe ndoshta nga kultura indiane. Gjatë Perandorisë së hershme Romake, i ashtuquajturi krishterim është ndarë në Lindjen para-ekzistuese Greke dhe Perëndimin Latin. Rrjedhimisht, versione të ndryshme të kulturave të krishtera u ngritën me ritet dhe praktikat e tyre, Krishterimi mbetet i larmishëm kulturalisht në degët e tij perëndimore dhe lindore.
Deciu
Banjat e Deciusit
Në këtë kohë, kishte një shpërthim të dytë të Murtajës Antonine, e cila në kulmin e saj nga 251 në 266, mori jetën e 5,000 çdo ditë  në Romë. Ky shpërthim është referuar si " Murtaja e Qiprianit " ( Qipriani ishte peshkop i Kartagjenës, ku edhe murtaja dhe persekutimi i të krishterëve ishin veçanërisht të ashpra). Biografi i Qiprianit Ponc dha një pamje të gjallë të efekteve demoralizuese të murtajës  dhe Qipriani e moralizoi ngjarjen në esenë e tij De mortalitate. Në Kartagjenë, "persekutimi Decian", i lëshuar në fillim të murtajës, kërkoi dhi të turpshme të krishtera. Ediktet e Deciusit u rinovuan nën Valerian në 253 dhe u shfuqizuan nën djalin e tij, Gallienus, në 260–261. parapamje| Pushtimet Gotike të viteve 250–251 pas Krishtit Inkursionet barbare në perandori po bëheshin gjithnjë e më të guximshme dhe të shpeshta ndërsa perandoria po përballej me një krizë serioze ekonomike në kohën e Decius. Gjatë mbretërimit të tij të shkurtër, Decius u angazhua në operacione të rëndësishme kundër Gotëve, të cilët kaluan Danubin për të sulmuar rrethet e Moesia dhe Thrakia. Ky është rasti i parë i konsiderueshëm nga gotët të cilët më vonë do të vinin të luanin një rol kaq të rëndësishëm – paraqiten në regjistrin historik. Gotët nën mbretin Cniva u befasuan nga perandori ndërsa rrethuan Nikopolin në Danub; gotët ikën nëpër terrenin e vështirë të Ballkanit, por më pas u dyfishuan dhe i befasuan romakët pranë Beroë ( Stara Zagora moderne), duke rrëmbyer kampin e tyre dhe duke shpërndarë trupat romake. Gotët më pas u zhvendosën për të sulmuar Plovdivin, i cili ra në duart e tyre. Guvernatori i Trakisë, Titus Julius Priscus, e deklaroi veten perandor nën mbrojtjen gotike në kundërshtim me Decius, por sfida e Priscus u bë e diskutueshme kur ai u vra shpejt më vonë. Atëherë pushtuesit filluan të ktheheshin në atdheun e tyre, të ngarkuar me plaçkë dhe robër, mes tyre shumë të rangut senator. parapamje| Monedhë e Herennius Etruscus. Mbishkrimi: E SAJ. ETR MES ZGJEDH NOB. C. / CONCORDIA AVG. F Në ndërkohë, Decius ishte kthyer me ushtrinë e tij të riorganizuar, i shoqëruar nga djali i tij Herennius Etruscus dhe gjenerali Trebonianus Gallus, me qëllim për të mposhtur pushtuesit dhe për të rimarrë plaçkën. Fejesa e fundit, beteja e Abritus, në të cilën gotët luftuan me guximin e dëshpërimit, nën komandën e Cniva, u zhvilluan gjatë javës së dytë të qershorit 251 në tokë kënetore në Ludogorie (rajoni në Bullgarinë verilindore që bashkohet me Dobruja pllaja dhe Rrafshi i Danubit në veri) pranë vendbanimit të vogël të Abritus ose Forum Terebronii ( Razgrad modern). Jordanes shënon se djali i Deciusit, Herennius Etruscus u vra nga një shigjetë në fillim të betejës dhe për të brohoritur njerëzit e tij Decius thirri: "Mos lejo askush të qajë; vdekja e një ushtari nuk është një humbje e madhe për republikën." Sidoqoftë, ushtria e Deciusit u përfshi në moçal dhe u asgjësua në këtë betejë, ndërsa ai vetë u vra në fushën e betejës. Siç tregon historiani Aurelius Victor :
Kultura e Krishterë
Krishterimi luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e qytetërimit perëndimor, në veçanti, Kishës katolike dhe Protestantizmit. Kultura perëndimore, gjatë pjesës më të madhe të historisë së saj, ka qenë pothuajse e barabartë me kulturën e krishterë. Jashtë botës perëndimore, krishterimi ka pasur ndikim në kultura të ndryshme, si në Afrikë dhe Azi.
Deciu
Banjat e Deciusit
Një traditë letrare pretendon se Decius u tradhtua nga pasardhësi i tij, Trebonianus Gallus, i cili ishte i përfshirë në një aleancë të fshehtë me gotët, por kjo nuk mund të vërtetohet dhe ka shumë të ngjarë të ishte një shpikje e mëvonshme pasi Gallus u ndie i detyruar të birësonte djalin e vogël të Decius, Gaius Valens Hostilianus, si perandor i përbashkët edhe pse ky i fundit ishte shumë i ri për të sunduar në të drejtën e tij. Gjithashtu nuk ka gjasa që legjionet e shkatërruara romake të shpallnin si perandor një tradhtar i cili ishte përgjegjës për humbjen e kaq shumë ushtarëve nga radhët e tyre. Decius ishte perandori i parë Romak që vdiq në betejën kundër një armiku të huaj.
Kultura e Krishterë
Të krishterët kanë dhënë një kontribut të dukshëm në përparimin njerëzor në një gamë të gjerë dhe të larmishme fushash, si historikisht ashtu edhe në kohët moderne, duke përfshirë shkencën dhe teknologjinë, mjekësinë, artet e bukura dhe arkitekturën, politikën, letërsinë, muzikën, filantropinë, filozofinë, etikën: 15 :, humanizmi, teatri dhe biznesi. Sipas 100 Years of Nobel Prizes, një rishikim i dhënies së çmimeve Nobel ndërmjet viteve 1901 dhe 2000 zbulon se (65.4%) e laureatëve të çmimeve Nobel, e kanë identifikuar krishterimin në format e tij të ndryshme si preferencën e tyre fetare.
Kuortane
Kuortane (Kuortaneen kunta), është një komunë në Finlandë. Është e vendosur në provincën Finlanda Perëndimore, dhe është pjesë e rajonit Ostrobothnia Jugore.
Anëtarësimi i Kosovës në Bashkimin Evropian
Anëtarësimi i Kosovës në Bashkimin Evropian (BE) është në agjendën aktuale të zgjerimit të ardhshëm të BE-së. Kosova është njohur nga ana e BE si një kandidate potenciale për anëtarësim.
Historiku
Marrëdhëniet midis Kosovës dhe Bashkimit Evropian zyrtarisht janë vendosur më 6 nëntor të vitit 2002 me të ashtuquajturin Mekanizëm Përcjellës i Stabilizimit (STM) ndërsa janë rikonfirmuar edhe në Samitin e Selanikut në qershor të vitit 2003. Më 1 prill të vitit 2005 Komisioni Evropian miraton një komunikatë mbi të ardhmen evropiane për Kosovën. Më tutje ato janë konsoliduar edhe gjatë procesit të pavarësisë së Kosovës në vitin 2008. Gjithashtu Kosova merr pjesë në Procesin e Stabilizim Asociimit në Ballkan dhe është njohur si një kandidat i mundshëm (potencial) për anëtarësim në BE.
Deklarata e pavarësisë së Kosovës nga Serbia është miratuar më 17 shkurt të vitit 2008 me një votim të anëtarëve të Kuvendit të Kosovës. Pavarësia ende nuk është njohur nga Serbia e as nga 5 vende anëtare të BE-së (BE aktualisht i ka 28 vende anëtare), dhe si rezultat vetë Bashkimi Evropian i referohet "Kosovës *", me një fusnotë e cila përmban tekstin për të cilin është rënë dakord në Bisedimet Prishtinë-Beograd : "Ky përcaktim nuk cenon qëndrimet mbi statusin, dhe është në përputhje me Rezolutën 1244 të KS-OKB dhe Vendimin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë mbi Deklaratën e Pavarësisë së Kosovës." Kjo nuk e ka penguar Kosovën të vazhdojë programin e saj të Mekanizmit Përcjellës të Stabilizimit dhe Asocimit të miratuar nga BE, duke synuar integrimin gradual të politikave të saj kombëtare për çështje ligjore, ekonomike dhe sociale me BE-në, në mënyrë që në një moment të ardhëm Kosova të mund të kualifikohet për anëtarësim në BE.
Për të siguruar stabilitetin në terren si dhe për një sundim neutral të ligjit, Bashkimi Evropian është duke vepruar në Kosovë nën ombrellën e Misionit të Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK), vendosjen e policisë dhe burimeve civile nën Misionin e Bashkimit Evropian në Kosovë (EULEX).
Më 6 shkurt të vitit 2018, Komisioni Evropian publikoi planin e tij të zgjerimit duke përfshirë të gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor: Kosova, Shqipëria, Bosnje-Hercegovina, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, dhe Serbia. Plani parasheh që të gjashtë vendet aplikante mund të arrijnë anëtarësimin si anëtare të Bashkimit Evropian pas vitit 2025.
Shenandoah (mjekër)
thumb|240px|[[Abraham Lincoln me mjekër të hollë dhe pa mustaqe]] Shenandoah është një stil i flokëve të fytyrës ose mjekrës, ku mjekra është e gjatë dhe kalon nën nofullë së bashku me cullufe, por pa mustaqe.
Ky stil i flokëve të fytyrës u bë i famshëm nga individë të tillë si Abraham Lincoln dhe C. Everett Koop. Në Spanjë, ajo mund të shoqërohej kryesisht me progresin e viteve 1970 dhe ikonat e tjera kulturore, siç është shkrimtari Álvaro Pombo.
Në Shtetet e Bashkuara, ky stil i mjekrës mbetet i zakonshëm në mesin e burrave të martuar Amish. Anëtarët meshkuj të sektit zakonisht rrisin një mjekër pas pagëzimit, por rruajnë mustaqet.
Rrjedhat e zhvillimit të arsimit shqip në krahinën e Hasit
Rrjedhat e zhvillimit të arsimit shqip në krahinën e Hasit : (në 50-vjetorin e shkollës së mesme "Skënderbeu" të Krumës). Libër me autorë Shaqir Lusha, Besim Muhadri, red. Hana Radoniqi. Botuar në Prizren në vitin 2020 nga "Pjetër Bogdani". Libri ka 244 faqe dhe me fotografi me ngjyra. ISBN 9789951445498
Shënime: Arsimi, historia.
Agron Fico
Prof. Agron Fico, fitues i çmimit të Republikës, studiues i mirënjohur në fushën e krijimtarisë popullore, krijues i katedrës së gjuhës shqipe në Pekin dhe Detroit. Veç të tjerash ai është autor i disa librave publicistikë, si “Profesor në tri kontinente”, “Diaspora e rilindur”, “Rilindja e Shqipërisë etnike”, si dhe artikuj publicistikë. U nda nga jeta më 2 qershor 2020.
Renwez
Renwez është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardennes të rajonit Grand Est. Renwez ka një popullsi prej 1728 banorë dhe sipërfaqe 16.18 km², me një dendësi prej 107 banor/km².
Kurorë erërash
Kurorë erërash : poezi, me autor Xhemil Bytyçi, red. Prend Buzhala. Botuar në Prishtinë në vitin 2022 nga "IWA Bogdani". Libri ka 182 faqe. ISBN 9789951764629
Shënime: Letërsia shqipe, poezia.
Puri
Puri (në gjuhën oria: ପୁରୀ ose ପୁରୀ) është një qytet dhe bashki në shtetin e Odishas në Indinë Lindore. Është qendra administrative e distriktit të Purit dhe i vendosur në Gjirin e Bengalit, 60 km në jug të kryeqytetit të shtetit Bhubaneswar. Është gjithashtu i njohur si Jagannath Puri sipas Tempullit Jagannath të shekullit të XII në qytet. Është një nga sitet origjinale të pelegrinazhit Char Dham për hindutë.
Puri është i njohur me mjaft emra që nga koha e lashtë, dhe lokalisht i njohur si "Shrikhetra" dhe Tempulli Jagannath është i njohur si "Badadeula". Puri dhe Tempulli Jagannath u pushtuan 18 herë nga sunduesit hindu dhe myslimanë, nga shekulli i IV i e.s. deri në fillim të shekullit të XIX me synim plaçkitjen e thesarit të tempullit. Odisha, duke përfshirë Purin dhe tempullin e tij, ishin nën sundimin britanik nga viti 1803 deri sa India fitoi pavarësinë në gusht 1947. Megjithëse principatat nuk ekzistojnë sot në Indi trashëgimtarët e Dinastisë Gajapati të Khurda-s kryejnë akoma ritualet ceremoniale të tempullit. Qyteti tempullor ka shumë matha (manastire) hindu.
Puri ka qenë zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën Heritage City Development and Augmentation Yojana (HRIDAY) të Qeverisë së Indisë.
Gjeografia
Puri, i vendosur në bregun lindor të Indisë në Gjirin e Bengalit, është në qendër të distriktit të Purit. Është i kufizuar nga Gjiri i Bengalit në jug-lindje, Mauza Sipaurubilla në perëndim, Mauza Gopinathpur-i në veri dhe Mauza Balukhand-i në lindje. Ndodhet brenda shtrirjes prej 67 km plazhi ranor që gjendet midis Liqenit Chilika dhe jugut të qytetit të Purit. Megjithatë, juridiksioni administrativ i bashkisë së Purit shtrihet në një sipërfaqe prej 16.3268 km2 e ndarë në 30 zona, që përfshijnë një linjë bregdetare prej 5 km.
Klima
Sipas sistemit të klasifikimit Köppen–Geiger klima e Purit është klimë tropikale savana. Qyteti ka një klimë të moderuar tropikale. Lagështia është mjaft e lartë përgjatë vitit. Temperaturat gjatë verës prekim maksimumin e 36 ˚C dhe gjatë dimrit 17 ˚C. Reshjet mesatare vjetore janë 1337 mm, ndërsa temperatura mesatare vjetore është 26.9 ˚C. Të dhënat meteorologjike jepen në tabelën në vijim.
Emrat gjatë historisë
Puri, toka e shenjtë e perëndisë Jagannatha, gjithashtu i njohur me emrin popullor Shrikhetra, ka shumë emra të lashtë në shkrimet hindu si Rigveda, Matsya Purana, Brahma Purana, Narada Purana, Padma Purana, Skanda Purana, Kapila Purana dhe Niladrimahodaya. Te Rigveda, në veçanti, është përmendur si një vend i quajtur Purushamandama-grama që do të thotë vendi ku adhurhej Perëndia krijuese e botës vendosur në një altar ose mandapa pranë bregua dhe i ofroheshin lutje me himne vedike. Përgjatë kohës emri pësoi ndryshime në Purushottama Puri dhe u shkurtua më tej në Puri dhe Purusha u bë i njohur si Jagannatha. Të ditur si Bhrigu, Atri dhe Markandeya kishin eremitoret e tyre pranë këtij vendi. Emri i tij është përmendur, duke konfirmuar hyjninë e adhuruar si Srikshetra, Purusottama Dhāma, Purusottama Kshetra, Purusottama Puri dhe Jagannath Puri. Puri, megjithatë, është përdorimi popullor. Është i njohur nga veçoritë gjeografike të vendndodhjes së tij si Shankhakshetra (planimetria e qytetit është në formën e një kërmilli deti), Neelachala ("Mali Blu" një terminologji e përdorur për tiu referuar lagunës së madhe ranore mbi të cilën u ndërtua tempulli, por ky emër nuk është popullor), Neelāchalakshetra, Neelādri. Në sanskritisht, fjala "Puri" do të thotë qytet, që është i barasvlefshëm me polisin grek.
Periudha e lashtë
Sipas kronikës Madala Panji, në vitin 318 të e.s., priftërinjtë dhe shërbëtorët e tempullit zhdukën idhujt për ti ikur inatati të mbretit Rashtrakuta, Rakatavahu. Në të dhënat historike të tempullit përmendur te Brahma Purana dhe Skanda Purana pohohet se tempulli u ndërtua nga mbreti Indradyumna, Ujjayani.
Historiani S. N. Sadasivan, në librin e tij A Social History of India citon William Joseph Wilkins, autor i librit Hindu Mythology, Vedic and Purānic të ketë thënë se në Puri, Budizmi dikur ishte i praktikuar gjerësisht por më vonë budistët u persekutuan dhe Brahmanizmi u bë praktika mbizotëruese fetare në qytet; Buda tashmë adhurhohet nga hindutë si Jagannatha. Thuhet gjithashtu nga Wilkinson se disa relike të Budës u vendosën brenda idhullit të Jagannath-ës që brahminët pretendonin se ishin kockat e Krishnës. Edhe gjatë mbretit Maurya, Ashoka në vitin 240 p.e.s., Kalinga ishte një qendër budiste dhe se një tribu e njohur si Lohabahu (barbarë nga jashtë Odishës) u konvertuan në budizëm dhe ndërtuan një tempull me një idhull të Budës që tani adhurohet si Jagannatha. Wilkinson thotë gjithashtu se Lohabahu depozituan disa nga reliket e Budës në kompleksin e tempullit.
Ndërtimi i Tempullit Jagannatha filloi në vitin 1136 dhe përfundoi në gjysmën e dytë të shekullit të XII. Mbreti i Dinastisë Lindore Ganga, Anangabhima III i kushtoi mbretërinë e tij Jagannatha-s, atëherë të njohur si Purushottam-Jagannatha, dhe vendosi që nga atëherë ai dhe pasardhësit e tij do të sundonin nën "urdhërin hyjnor si djem dhe vasalë të Jagannatha-s". Megjithëse principata nuk ekziston më në Indi, trashëgimtarët e Dinastisë Gajapati të Khurda-s kryejnë akoma detyrimet rituale të tempullit; mbreti formalisht pastron rrugën përballë karrove përpar se të nis Ratha Yatra.
Periudha mesjetare dhe e hershme moderne
Historia e Purit është në të njëjtën linjë me Tempullin Jagannath, që u pushtua 18 herë gjatë historisë së tij për ti plaçkitur thesarin e tij, më shumë se për arsye fetare. Pushtimi i parë ndodhi në shekullin e VII nga mbreti Rastrakuta, Govinda III (798–814), ndërsa i fundit ndodhi në vitin 1881 nga ndjekësit monoteistë të Alekh-ut (Mahima Dharma) që nuk e njihte adhurimin e Jagannatha-s. Nga viti 1205 e tëhu pati shumë pushtime të qytetit dhe tempullit të tij nga myslimanët afganë dhe mogul, të njohur si Yavana ose të hyaj. Në shumicën e pushtimeve idhujt u morën për tu shpëtuar nga priftërinjtë dhe shërbëtorët e tempullit. Shkatërrimi i tempullit u parandalua nga rezistenca ose dorëzimi nga mbretërit i rajonit. Megjithatë, thesari i tempullit u plaçkit në mënyrë të përsëritur.
Puri është siti i Govardhana Matha-s, një nga katër institucionet kardinale të krijuara nga Adi Shankaracharya, kur vizitoi Purin në vitin 810 dhe që atëherë e bërë një dham (qendër hyjnore) i rëndësishëm për hindutë; ku të tjerat janë Sringeri, Dwarka dhe Jyotirmatha. Matha (manastiri i sekteve të ndryshme hindu) kryesohet nga Jagatguru Shankarachrya. Është një besim vendor rreth këtyre dhamëve se Vishnu e ha drekën e tij në Puri, bënë banjë në Rameshwaram, e kalon natën në Dwarka dhe kryen pendesë në Badrinath.
Në shekullin e XVI, Chaitanya Mahaprabhu i Bengalit krijoi lëvizjen Bhakti të Indisë, tani të njohur me emrin Lëvizja Hare Krishna. Ai kaloi shumë vjet si një i përkushtuar i Jagannatha-s në Puri; thuhet se ai është bashkuar me hyjninë. Gjendet edhe një matha e Chaitanya Mahaprabhu-së këtu e njohur si Radhakanta Matha.
Kaliopi Plasari
Kaliopi Plasari, e cila ka nisur të lexojë që më 28 nëntor të vitit 1938, ditën kur u themelua Radio Tirana, deri me 1964-n. Ka lexuar edhe në emisionet e Radio Tiranës në gjuhën frënge.
Puri
Periudha mesjetare dhe e hershme moderne
Në shekullin e XVII, tempulli shërbente si pikë referimi për lundruesit në bregun lindor të Indisë, duke qenë i vendosur në një shesh në qendër të qytetit, që ata e quanin "Pagoda e Bardhë" ndërsa Tempulli Diellor Konark, 60 km në lindje të Purit, ishte i njohur si "Pagoda e Zezë".
Qyteti ka edhe shumë matha të tjera. Emar Matha u themelua nga shenjti vaishnavit tamil Ramanujacharya në shekullin e XII. Kjo matha, që tani është e vendosur përballë Simhadvara-s përgjatë këndit lindor të Tempullit Jagannath, është relatuar se ka qenë ndërtuar në shekullin e XVI gjatë sundimit të mbretërve Suryavamsi Gajapati. Matha ishte në lajme më 25 shkurt 2011 për depozitën e madhe të fshehtë prej 522 pllakash argjendi nga një dhomë e mbyllur.
Britanikët e pushtuan Orissa-n në 1803 dhe duke njohur rëndësinë e Tempullit Jagannatha në jetën e banorëve të shtetit, ata fillimisht caktuan një zyrtar të kujdesej për punët e tempullit dhe më vonë e deklaruan tempullin si pjesë të një distrikti.
Historia moderne
Në vitin 1906, Sri Yukteswar, një eksponent i Kriya Yoga-s dhe një banor i Purit, krijoi një ashram (një qendër trajnimi shpirtëror), të emërtuar "Kararashram" në Puri. Ai vdiq më 9 mars 1936 dhe trupi i tij është varrosur në kopshtin e ashramit.
Qyteti është siti i ishte rezidencës verore të British Raj-it (sundimi britanik në Indi), Raj Bhavan-i, i ndërtuar në vitet 1913–14.
Për banorët e Purit, Jagannatha, i paraqitur si Krishna, është sinonim me qytetin e tyre. Ata besojnë se Jagannatha kujdeset për mirëqenien e shtetit. Megjithatë, pas rrëzimit të pjesshëm të Tempullit Jagannatha (në pjesën Amalaka të tempullit) më 14 qershor 1990, banorët u shqetësuan dhe e konsideruan atë një shenjë të keqe për Odishën. Zëvendësimi i gurit të rënë nga një tjetër me të njëjtën madhësi dhe peshë (7 tonë), që mund të bëhej vetëm në mëngjes herët pasi portat e tempullit ishin të hapura, u krye më 28 shkurt 1991.
Puri është zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën Heritage City Development and Augmentation Yojana të Qeverisë Indiane. Ai u zgjodhe si një nga 12 qytetet e trashëgimisë me "fokus zhvillimin tërësor" për tu zbatuar brenda 27 muajve nga fundi i marsit 2017.
Jo hindutë nuk lejohen të hyjnë në faltore por lejohen të shikojnë tempullin dhe ceremonitë nga çatia e bibliotekës Raghunandan, e vendosur brenda kompleksit të tempullit, për një dhurim të vogël.
Demografia
Sipas censusit indian të vitit 2011, Puri është një aglomerat urban i qeverisur nga korporata bashkiake në shtetin e Odishës, me një popullsi prej 201 026 banorësh. 18 471 fëmijë nën moshën gjashtë vjeçe. Raporti gjinor është 927 femra për 1000 meshkuj. Niveli mesatar i alfabetizmit në qytet është 88.03 % (91.38 % për meshkujt dhe 84.43 % për femrat).
Ekonomia
Ekonomia e Purit është e varur nga turizmi deri në rreth 80 % të saj. Tempulli është pika qendrore e qytetit dhe mundëson punësim për banorët e qytetit. Prodhimi bujqësor i orizit, gisë, perimeve dhe të tjera të rajonit plotësojnë nevojat e mëdha të tempullit. Shumë vendbanime përreth qytetit plotësojnë nevojat e tjera fetare të tempullit. Administrimi i tempullit punëson 6 000 njerëz për të kryer ritualet. Tempulli mundëson mbështetjen ekonomike për 20 000 njerëz. Sipas Colleen Taylor Sen, një autor mbi ushqimin dhe udhëtimet, që shkruan mbi kulturën ushqimore të Indisë, kuzhina e tempullit ka 400 kuzhinierë që përgatisin ushqim për deri në 100 000 njerëz. Sipas J. Mohapatra, drejtor i Ind Barath Power Infra Ltd (IBPIL), kuzhina është e njohur si "kuzhina më e madhe dhe më e mirë në botë".
Menaxhimi dhe qeverisja e qytetit
Bashkia e Purit, Autoriteti i Zhvillimit Puri Konark, Organizata e Inxhinierisë së Shëndetit Publik dhe Bordi i Furnizimit me Ujë dhe i Kanalizimeve të Orissa-s janë disa nga organizatat kryesore që kanë përgjegjësinë e mundësimit të shërbimeve qytetare si furnizimi me ujë, kanalizimet, menaxhimi i mbetjeve, ndriçimi i rrugëve dhe infrastruktura rrugore. Aktiviteti kryesor, që i vë më shumë nën presion këto organizata është ngjarja e përvitshme e Ratha Yatra-s e zhvilluar gjatë qershor-korrikut. Sipas Bashkisë së Purit më shumë se një milionë banorë e ndjekin këtë event. Kështu, zhvillimi i veprimtarive si infrastruktura dhe shërbimet për pelegrinët, përveç sigurisë, merr vëmendjen kryesore.
Administrimi qytetar i Purit është përgjegjësi e Bashkisë së Purit. Bashkia u krijua në vitin 1864 me emrin Trusti i Përmirësimit të Purit, që u shndërrua në Bashkinë e Purit në 1881. Pas pavarësisë së Indisë në 1947, u shpall Akti Bashkiak i Orissa-s (1950) që ja ngarkonte administrimin e qytetit Bashkisë së Purit. Kjo trupë është e përfaqësuar nga anëtarë të zgjedhur me një kryetar dhe kështilltarë që përfaqësojnë 30 zonat brenda kufijve të bashkisë.
Tempulli Jagannatha në Puri
Tempulli Jagannatha në Puri është një nga tempujt hindu më të rëndësishëm i ndërtuar në Stilin Arkitekturor Kalinga. Kulla e tempullit, me një majëz, ngrihet në një lartësi prej 58 m dhe mbi të valëvitet një flamur, i fiksuar mbi një rrotë (chakra).
Tempulli është ndërtuar mbi një platformë të ngritur (me sipërfaqe rreth 39 000 m2), 6.1 m mbi zonën përreth. Tempulli lartësohet në një lartësi prej 65 m mbi nivelin e rrugës. Kompleksi tempullor shtrihet në një sipërfaqe prej 4.3 hektarësh. Ka katër porta hyrëse në katër drejtimet kardinale të tempullit, secila portë e vendosur në pjesën qendrore të mureve. Këto porta janë: porta lindore e quajtur Singhadwara (Porta e Luanëve), porta jugore e njohur si Ashwa Dwara (Porta e Kuajve), porta perëndimore e quajtur Vyaghra Dwara (Porta e Tigrave) ose Porta Khanja dhe porta veriore e quajtur Hathi Dwara ose (porta e elefantëve). Këto katër porta simbolizojnë katër parimet themelore të Dharma-s (sjellja e drejtë), Jnana (dituria), Vairagya (heqja dorë) dhe Aishwarya (begatia). Portat janë të kurorëzuara me struktura në formë piramide. Përballë Singhadwara-s ndodhet një kolonë guri, e quajtur Aruna Stambha {kolona diellore}, 11 m e lartë me 16 faqe, e bërë prej guri kloriti; në krye të stambas (kolonës) është vendosur një statujë e Arunës në një mënyrë lutjeje. Kjo kolonë u zhvendos nga Tempulli Diellor Konarak. Katër portat janë dekoruar me statuja gardianësh në formën e luanëve, kalorësve, tigrave dhe elefantëve në emër dhe rendin e portave. Një kolonë e bërë me dru të fosilizuar është përdorur për të vendosur llampat si oferta. Porta e Luanëve (Singhadwara) është porta kryesore e tempullit, që ruahet nga dy hyjni gardiane Jaya dhe Vijaya. Porta kryesore ngjitet nëpërmjet 22 shkallëve të njohura si Baisi Pahaca, që nderohen pasi besohet se zotërojnë "shpirt". Fëmijët rrokullisen nga lartë poshtë për tu sjell atyre lumturi shpirtërore. Pasi hyhet në tempull, në anën e majtë, ndodhet një kuzhinë e madhe ku pregatitet ushqim në kushte higjenike në sasi të stërmëdha; kuzhina konsiderohet "hoteli më i madh në botë".
Sipas një legjende mbreti Indradyumma ishte drejtuar nga perëndia Jagannatha në një ëndërr për të ndërtuar një tempull për të, që ai e bëri sipas porosisë. Megjithatë, sipas të dhënave historike tempulli u fillua dikur gjatë shekullit të XII nga mbreti Chodaganga i Dinastisë Lindore Ganga. Ai u përfundua nga pasardhësi i tij, Anangabhima Deva, në shekullin e XII. Imazhet prej druri të Jagannath-ës, Balabhadra-s dhe Subhadra-s u hyjnizuan këtu. Tempulli ishte nën kontrollin e sunduesve hindu deri në vitin 1558. Pastaj, kur Orissa u pushtua nga navabi afgan i Bengalit, ai u vu nën kontrollin e gjeneralit afgan Kalapahad. Në vijim të mundjes së mbretit afgan nga Raja Mansingh-u, gjenerali i perandorit mogul Akbar, tempulli u vu nën kontrollin mogul deri në vitin 1751. Më pas, nën kontrollin e Marathave deri në vitin 1803. Gjatë British Raj-it, raxhai i Purit u ngarkua me menaxhimin e tij deri në vitin 1947.
Triada e imazheve në tempull janë Jagannatha, që personifikon Krishnën, Balabhadra, vëllai i tij më i madh dhe Subhadra, motra e tij më e vogël. Imazhet janë bërë prej druri nimi në një formë të papërfunduar. Trungjet e drurit që formojnë imazhet e vëllezërve kanë krahë njerëzorë, ndërsa ai i Subhadra-s nuk ka krahë. Kokat janë të mëdha, të pikturuara dhe të pa-skalitura. Fytyrat janë shënuar me sy të mëdhenj rrethorë.