Pallçishti_i_Poshtëm
Historia
Isa Boletini me luftëtarët e vet 2. Dokumentationi rus i Hitrovos thotë qartë se porsa u dëgjua në Shkup se Hëvzi-pasha është vrarë, shqiptarët u çuan në kryengritje. Edhe konsulli anglez në Selanik, Blanti, me letër të datës 23 korrik 1843 kumtoi se si shkasë për kryengritjen e konsideron «politikën e keqe që shkaktoi deportimi i pashallarëve nga Shkupi, Tetova e Qustendili» kurse Omer-pasha se kjo kryengritje e shqiptarëve u shkaktua për shkak të sjelljes jo taktike të pashës së Shkupit që e emërtoi Porta-Qor Mehmed-pashës, që erdhi në vendin e Hëvzi-pashës. Edhe konsulli frances në Selanik. Krie, si shkak për kryengritje e konsideron likuidimin e pashallarëve të Tetovës dhe në letrën prej 25 gushtit 1843 kumton: «Vëllezërit ishin lënë pas dore, ashtu që mes tyre u shfaq mospajtimi dhe secili u orvat ta rrëfejë superioritetin e vet. Ata kërcënonin një kohë të gjatë njëri-tjetrin dhe mblodhën në fund ushtri që të sulmojnë njëri-tjetrin dhe të zhduken. Pasi qeveria kuptoi për këtë, i thërriti në Stamboll. Ata shkuan, dhe flitet se sulltani personalisht ka ndërmjetësuar të pajtohen, por para se t'i lëshojë të nisin për vendlindje, prej tyre kërkoi redif, që ta dërgojnë Odrin, si ishte rasti me tërë Perandorinë. Ata u përgjigjën haptazi se nuk mund ta bëjnë atë që kërkohej». Pastaj u internuan në Anadolli dhe kjo u bë shkasë për kryengritje. 3. Në një letër tjetër, konsulli i njëjtë për shkakun e kryengritjes kumton: «Para ca kohësh Hëvzi-pasha nga Shkupi dhe vëllau i tij Abdyrrahman-pasha nga Tetova u ftuan në Stamboll për shkak të një zënie që kishin ndër vete. Qeveria nuk ishte aspak e interesuar për këte rast privat. Këta të dy, si dhe vëllau i tyre, Hasan-pasha nga Qystendili bën ndarjen e pronës. Ata nderoheshin nga gjithë rasa greko-shqiptare, e për shkak se refuzuan ta furnizojnë Divanin me ushtri të rregullt, premtim që nuk mund ta plotësonin kurrë, u dërguan në internim në Azi. Pasi lajmi për depërtimin e tyre u përhap në Shqipëri dhe pasi u kuptua shkaku, populli nga të gjitha provincat shqiptare u përgjigj me klithje hakmarrëse. Në këtë kohë çeta të armatosura i gjezdisnin rrugët, duke i bërë të pakalueshme dhe i cënonin Manastiret dhe kishat nga Vranja, Shkupi e Dibra. Pas një kohe Grie e përmend përsëri shkakun për kryengritje dhe shkroi se ato anë janë në gjendje anarkike të plotë për shkak të gabimit të qeverisë që donte të shpëtojë nga familja e Hëvzi-pashës, duke e përcjellë në deportim. Ajo donte t'ua marrë vendet më të rëndësishme, ku donte t'i emërtonte ithtarët e vet...» 4. Edhe konsulli anglez në Selanik Blanti mendonte se shkaku për kryengritjen ishte mënjanimi i pashallarëve të Tetovës, pasuria e të cilëve i ngazëllente eprorët, thotë: Nëse pasuritë e pashallarëve Të Tetovës dhe të Shkupit do të tërhiqte vëmendjen e Malik e Riza-pashës, Porta do të kursehej nga shpenzimet e mëdha që duhet t'i bëjë tani» për shuarjen e kryengritjes. Për fillimin e kryengritjes ndikoi sigurisht edhe situata anarkike që sundonte në Maqedoninë e tashme, Shqipëri, Sërbinë e Jugut e Kosovë, që atëbotë ishin provinca në Perandorinë turke që njihej nën një emër-Rumeli. Xhaminë e larme, urën e gurit dhe mullirin në lumin Shkumbin i ndërtoj Abdyrrahman-pasha rreth vitit 1820. Ura u shkatërrua nga Shkumbini i tërbuar më 1835. Gravura paraqet Tetovën në mesin e shekullit XIX. Pushtimi i Tetovës në janar të vitit 1844 Pas pushtimit të Gostivarit Dervish Cara u drejtua me luftëtarët e tij kah Tetova që atëherë kishte 24‘000 banorë. Me qëllim që ta dëboj Xheladin-beun që u bashkuan edhe shqiptarët nga Tetova dhe Dervish Cara u bë shpejt i njohur në territorin që qeverisej nga pashallarët e Tetovës. Xheladin-beu që jetonte në Tetovë u zemërua shumë, kur mori vesh se Dervish Cara ka nisur kundër Tetovës. U zhvilluan luftime në hyrjen e Tetovës dhe kur Xheladin-beu u bind se shumica e shtarëve të tij iu bashkuan kryengritësve dhe qytetin nuk do të mundej ta mbrojë, u orvat ta rrënojë qytetin me artileri, por e ëma nuk e lejoi.