cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arkani
Para-lufta
Vetëm pak ditë pas zgjedhjeve në Kroaci, Razhnatoviç, i cili ishte drejtuesi i tifogrupit ultras Delije të ekipit Crvena Zvezda (Ylli i Kuq), ishte prezent në ndeshjen e luajtur në Kroaci ndaj ekipit kroat Dinamo Zagreb në stadiumin Maksimir më 13 maj 1990, ndeshje e cila përfundoi në rebelimin famëkeq Dinamo-Ylli i Kuq. Razhnatoviç dhe Delije, të përbërë prej 1500 vetash u përfshinë në një sherr të madh me huliganët e ekipit vendas.
Më 11 tetor 1990, ndërsa situata politike në Jugosllavi po tensionohej, Razhnatoviç krijoi një grup paramilitar të quajtur Garda Vullnetare Serbe. Razhnatoviç ishte komandanti suprem i njësisë, i cili përbëhej kryesisht nga anëtarë të Delije dhe miq të tij.
Në fund të tetorit 1990 Razhnatoviç udhëtoi në Knin (Kroaci) për të takuar përfaqësues të Republikës së Krajinës Serbe, një rajon i shkëputur që synonte të mbetej nën RF të Jugosllavisë, ndryshe nga qeveria kroate që shpalli pavarësinë. Më 29 nëntor 1990 policia kroate e arrestoi atë në pikën kufitare Dvor na Uni në kufirin kroato-boshnjak bashkë me Dushan Cariç dhe beogradasit Dushan Bandiç dhe Zoran Stevanoviç. Shoqëruesit e tij u dërguan në Sisak (qytet) dhe u akuzuan për komplot për të rrëzuar shtetin e sapo-formuar kroat. Razhnatoviç u dënua me 20 muaj burgim. Ai u lirua nga burgu Remetinec në Zagreb më 14 qershor 1991. Mendohet se qeveritë kroate dhe serbe arritën një marrëveshje me pagesë 1,000,000 marka gjermane për lirimin e tij.
Në korrik 1991 Razhnatoviç qëndroi për ca kohë në manastirin e Çetinjës me Metropolitin Amfilohije Radoviç. Grupi i tij, plotësisht i armatosur u lejua për të hyrë në manastir ku shërbyen si roje sigurie. Grupi i tij udhëtoi nga Çetinja në Rrethimin e Dubrovnikut. Nga kthimi i tij nga Dubrovniku, ai ishte përsëri mysafir në Çetinje.
Lufta
Garda Vullnetare Serbe, e njohur si Tigrat e Arkanit, ishte e organizuar si një forcë paramilitare në mbështetje të ushtrive serbe, u vendosën në një ish ndërtesë ushtarake në Erdut. Njësia e udhëhequr nga Arkani dhe Milorad Ulemek (Legija), përbëhej nga një bërthamë me 200 burra dhe shkonte gjithsej në jo më shumë se 500-1,000 por shumë kishin frikë prej saj. Veproi nga mesi i 1991 deri në fund të 1995, dhe furnizohej dhe armatosej privatësisht nga rezervat e policisë serbe dhe armët që i merreshin armiqve.
Kur filloi lufta në Kroaci njësia ishte aktive në rajonin e Vukovarit. Pasi lufta filloi në Bosnje në prill 1992 njësia lëvizi midis fronteve kroate dhe boshnjake. Në Kroaci, luftoi në zona të ndryshme të Krajinës Serbe. Arkani thuhet të kishte një mosmarrëveshje mbi operacionet ushtarake me udhëheqësin e Krajinës Milan Martiç. Në Bosnje, njësia luftoi në beteja rreth Zvornikut, Bijelina dhe Brçko më së shumti kundër grupeve paramilitare boshnjake dhe boshnjako-kroate.
Razhnatoviç i drejtoi vetë shumicën e operacioneve dhe i shpërbleu ushtarët dhe oficerët e tij më efektiv me grada, medalje dhe eventualisht me ato çka plaçkisnin. Disa ushtarë të rinj në moshë u shpërblyen për veprimet e tyre rreth Kopaçki Rit dhe Bijelo Brdo. Razhnatoviç thuhet se dërgoi një nga njerëzit e tij më të besuar, Radovan Stanishiç, në Itali për të filluar një lidhje me bosin e Kamorras Françesko Skiavone. Sipas Roberto Savianos, Skiavone lehtësoi kontrabandën e armëve për në Serbi duke ndaluar bllokimin e shtigjeve prej gangsterëve shqiptarë, dhe ndihmoi transfertën e parave në Serbi në formën e ndihmave humanitare edhe pse midis sanksioneve ndërkombëtare. Në këmbim Kamorra mori kompani, ndërmarrje, dyqane dhe ferma në Serbi me çmime të favorshme.
Fama e pas-luftës
Razhnatoviç u bë një ikonë e famshme për serbët dhe armiqtë e tyre. Për disa serbë ai ishte një patriot dhe hero ndërsa për armiqtë ishte një shënjestër urrejtjeje dhe frike.
"Razhnatoviç u bë një figurë kriminale e paprekshme në Beograd dhe të gjithë ish-Jugosllavinë. Ai ishte kaq i fuqishëm, kaq i fortë financiarisht saqë askush s'mund të bënte gjë për të... Në 1993 mësova se Zheljko Razhnatoviç, Arkani, kishte rrëmbyer në Beograd Isa Leron dhe e kishte vrarë në Erdut... gjithashtu një burrë nga nënbota kriminale i cili kishte patur një konflikt me Arkanin. Gjeta edhe një dëshmitar të vrasjes. E akuzova publikisht Arkanin. Dorëzova një raport në polici. Inspektorët e policisë erdhën të më takonin dhe folëm. I dhashë atyre gjithë informacionin që kisha por atëherë inspektori më tha se ishin në dijeni por nuk ishin në gjendje ta vërtetonin prej frikës që kishin dëshmitarët e mundshëm të ngjarjes. Pra, policia ishte e mirë-informuar mbi aktivitetet e tij kriminale por ishte tepër e vështirë për të vërtetuar ndonjë gjë ose për ta akuzuar sepse rrjeti i tij mbështetës ishte kaq i gjerë."
Ky kërcënim nënvizohej nga mijëra veteranët e ushtrisë së tij që mbushnin stadiumin e Obiliçit, duke kënduar kërcënime dhe me raste duke drejtuar pistoleta drejt lojtarëve kundërshtarë gjatë ndeshjeve. Një lojtar i tha revistës futbollistike britanike FourFourTwo se atë e kishin kyçur në një garazh kur ekipi i tij luajti kundër Obiliç. Trupi qeverisës i futbollit europian, UEFA, mori parasysh ndalimin e marrjes pjesë në kompeticionet europiane të FK Obiliç prej lidhjeve që kishte me Arkanin. Në përgjigje të kësaj, Razhnatoviç hoqi dorë nga presidenca dhe ia la këtë pozicion gruas së tij, Ceca. Në një intervistë të 2006, Dragoslav Shekularac (i cili kishte qenë trajner i Obiliç në kohën kur Arkani ishte president) tha se pretendimet se Arkani i dhunonte fizikisht dhe verbalisht lojtarët e klubit ishin të pavërteta. Razhnatoviç ishte kryetar i Federatës Jugosllave të Kickboksit.
Lufta e Kosovës dhe bombardimet e NATO
Sipas kryegjyqtarit Riçard May nga Britania e Madhe, Tribunali i Hagës akuzoi Razhnatoviçin më 30 shtator 1997 për krime lufte si gjenocid kundër popullsisë myslimane, krime kundër njerëzimit dhe thyerje direkte të Konventës së Gjenevës. Mandati nuk u bë publik deri më 31 mars 1999, një javë pasi bombardimet e NATO në Jugosllavi kishin filluar. Akuza ndaj Razhnatoviç u publikua nga kryeprokurori i gjykatës së OKB Luise Arbour.
Në javën para se të fillonin bombardimet e NATO-s -- teksa bisedimet e Rambujesë dështuan -- Razhnatoviç u shfaq në hotelin Hyatt në Beograd, ku shumica e gazetarëve të huaj po qëndronin dhe i urdhëroi të gjithë ata të largoheshin nga Serbia.
Gjatë bombardimeve të NATO-s Razhnatoviç i mohoi akuzat e krimeve të luftës ndaj tij në intervista që dha për gazetarë të huaj. Razhnatoviç akuzoi NATO-n se po bombardonte civilët dhe po krijonte refugjatë të çdo kombësie dhe tha se do t'i nxirrte trupat e tij vetëm në rast të një pushtimi tokësor nga NATO. Pas bombardimit amerikan të ambasadës kineze në Beograd i cili vrau 3 gazetarë dhe çoi në një konflikt diplomatik midis SHBA-ve dhe Republikës Popullore të Kinës, gazetat britanike dhe daneze Observer dhe Politiken thanë se ndërtesa mund të ishte shënjestruar sepse zyra e atasheut ushtarak kinez po përdorej nga Razhnatoviç për të komunikuar dhe transmetuar mesazhe te grupi i tij paramilitar, Tigrat, në Kosovë. Duke qenë se asnjëra prej gazetave nuk dha asnjë provë ky pretendim kryesisht u injorua nga mediat.
Akuzimi nga Tribunali i Hagës
Në mars 1999, prokurori i Tribunalit Ndërkombëtar Kriminal për ish-Jugosllavinë (ICTY) deklaroi se Arkani ishte akuzuar formalisht nga kjo gjykatë edhe pse akuza u publikua vetëm pas vrasjes së tij. Sipas akuzës Razhnatoviç do të procedohej për 24 akuza të krimeve kundër njerëzimit, thyerje direkte të Konventës së Gjenevës dhe thyerje të ligjeve të luftës për shkak të veprimeve përvijuese:
Vrasja
Razhnatoviç u vra ditën e shtunë, më 15 janar 2000 ora 17:05 GMT, në hollin e hotelit elitar InterContinental në Beograd, një vend ku ai ishte i rrethuar nga vizitorë të tjerë të hotelit. Vrasësi, Dobrosav Gavriç, një 23 vjeçar pjesëtar i ri i policisë, kishte lidhje me nënbotën dhe kishte leje largimi mjekësore gjatë kësaj kohe. Ai i shkoi i vetëm shënjestrës nga pas. Razhnatoviç ishte i ulur dhe po fliste me dy miq dhe, sipas radios BBC, po plotësonte një skedinë. Gavriç priti për disa minuta, qetësisht shkoi nga pas grupit dhe me shpejtësi qëlloi një breshëri plumbash nga pistoleta e tij CZ-99. Razhnatoviç u qëllua në syrin e majtë dhe ra në koma aty në vend. Truproja e tij, Zvonko Mateoviç e vuri në makinë dhe u nis me shpejtësi për në spital, por ai vdiq gjatë rrugës.
Sipas vejushës së tij, Svetlana, Razhnatoviç vdiq në krahët e saj gjatë rrugës për në spital. Miqtë e tij, Milenko Mandiç, një menaxher biznesi dhe Dragan Gariç, një inspektor policie, gjithashtu u qëlluan për vdekje nga Gavriç, i cili u qëllua e u plagos nga Mateoviç. Një kalimtare femër gjithashtu u plagos rëndë gjatë shkëmbimit të zjarrit. Pas një operacioni kirurgjikal të vështirë, Gavriç mbijetoi por me aftësi të kufizuara në një karrige me rrota, për shkak të plagës në shpinë.
Një ceremoni përkujtimore u mbajt në nder të Arkanit më 19 janar 2000 me shkrimtarin Branislav Crnçeviç, zyrtarin e partisë  E Majta Jugosllave (JUL) Aleksandër Vulin, këngëtarët Oliver Mandiç, Toni Montano dhe Zoran Kaleziç bashkë me të gjithë ekipin e parë të FK Obiliç dhe drejtorin e klubit Dragoslav Shekularac. parapamje|Varreza e Arkanit
Zheljko Razhnatoviç u varros në varrezën Novo Groble në Beograd me nderime ushtarake nga vullnetarët e tij dhe me rite funebre më 20 janar 2000. Rreth 10,000 veta ishin të pranishëm në varrim.
Gjyqet
Dobrosav Gavriç kërkoi pafajësinë por u shpall fajtor dhe u dënua me 19 vjet burgim. Bashkëpunëtorët e tij morën nga 3 deri në 15 vite burg secili pas një gjyqi të gjatë në vitin 2002. Megjithatë vendimi i gjykatës së rrethit u pezullua nga gjykata supreme për shkak të "mungesës së provave dhe paqartësisë në procesin e parë gjyqësor". Një gjyq tjetër u mbajt në vitin 2006, duke përfunduar më 9 tetor 2006 me qendrimin e vendimeve të fajtorësisë për Gavriç dhe bashkëpunëtorët e tij, Milan Gjuriçiç dhe Dragan Nikoliç. Secili u dënua me 30 vite burg.
Sursee
është një komunë në kantonin Luzern të Zvicrës.
Sjelljet menaxheriale organizative
== Sjelljet Menaxheriale Organizative ==
Hyrje
Menaxhimi Inxhinierik (MI): është një fushë e koncentruar në aplikimin e perspektivave dhe koncepteve inxhinierike të nevojshme për të menaxhuar bizneset apo deget e ndryshme industrial.
Cili është motivimi apo arsyetimi bërjes së këtij punimi seminarik? Ky punim është një nga objektivat e mësimit dhe të kuptimit të lëndës Menaxhimi Inxhinierik. Objektivë tjetër është kuptimi i MI në kontekstin internacional duke parë se si organizatat/bizneset në nivel botëror realizojnë Menaxhimin Inxhinierik.
Çka keni hulumtuar?
Në këtë punim ne kemi hulumtuar rreth Menaxhimit të Sjelljeve Organizative, si funksionojn organet menaxheriale nëpër sfera të ndryshme.
Cilat burime i keni shfrytëzuar?
Si burim kryesor ka qenë interneti poashtu edhe literatura e dërguar nga profesori.
Çfarë metode hulumtuese keni përdorur?
Punimi është realizuar me metoden kualitative-hulumtimi ne literature
Cilës pjesë të MI i takon tema juaj?
Tema në të cilën jemi duke e shqyrtuar është një ndër funksionet e MI që është në kuadër të Udhëheqjes.
Çka është Sjellja organizative ?
Sjellja organizative është studimi i sjelljes njerëzore në mjedise organizative, se si sjellja njerëzore ndërvepron me organizimin, dhe organizata vetë.
Rëndësia e Sjelljes Organizative
Edhe pse rëndësia e sjelljes organizative mund të jetë e qartë, ne duhet marrë disa minuta ti theksoj disa pika. Njerëzit janë të lindur dhe të edukuar në organizata,dhe vdesin si anëtarë të organizatave.Shumë nga aktivitetet tona janë të rregulluara nga organizatat të quajtura qeveri. Dhe shumica e të rriturve kalojnë pjesën më të madhe të jetës së tyre duke punuar në organizata. Për shkak se organizatat ndikojnë ne jetën tonëkaq fuqishëm, ne kemi çdo arsye për të qenë të shqetësuar për mënyrën se si dhe pse ato  funksionojnë.
=== Perpektivat menaxheriale për Sjellje Organizative ===
Pothuajse të gjitha organizatat kanë menaxherëve ,si menaxher të marketingut, drejtor i publikut, nënkryetar për burimet njerëzore etj. Por ndoshta asnjë organizatë nuk ka një pozicion të quajtur menaxher i sjelljeve organizative.
Arsyeja për këtë është e thjeshtë:
Sjellja organizative nuk është një funksion organizativ apo zonë. Ajo është më së miri shihet si nje perspektiv ose grup imjeteve që tëgjithë menaxherët mund të përdorin për të kryer punët e tyre në mënyrë më efikase
Çka është Menaxhimi i sjelljës organizative?
Menaxhimi i sjelljës oraganizative është një aspekt i rëndësishëm i menaxhimit,e cili zbaton parimet psikologjike të sjelljes organizative dhe analizën eksperimentale të sjelljeve tek organizatat për të përmirësuar performancën individuale dhe në grup dhe sigurinë e punëtorëve. OBM merr parime nga shumë fusha, duke përfshirë sistemet e sjelljes, analizën dhe menaxhimin e performancës, edhe pse ka disa debate lidhur me marrjen e parimet nga fushat jashtë analizës së sjelljes meshes në përkufizimin e OBM.
Në ç’farë përqendrohet Menaxhimi i Sjelljeve Oraganizative?
Përtej parimeve të përgjithshme të sistemeve organizative,Menaxhimi i  Sjellëa Organizative përqendrohet në shqetësimet specifike të tilla si:
• Siguria punëtorve
• Trajnimi I punëtorve
• Stresi, shëndeti, dhe produktiviteti I punëtorve
• Vlerësimi i kënaqësisë së punëtorve
• menaxhimin e mungesave dhe qarkullimit
• përdorimi i stimujve monetare dhe jomonetare
• Efektet pozitive dhe negative anësore të ndërhyrjeve ne Menaxhim te Sjelljeve organizative
Konkluzionet
Në përfundim, menaxhimi në mënyrë efektive premton një numër përfitimesh për kompanitë dhe mund të jetë një avantazh konkurrues. Megjithatë, sfida të tilla si tendenca natyrore e njeriut që të lidhen me ato të ngjashme me ne dhe përdorimin e stereotipeve në vendimmarrje shpesh veprojnë si barriera për arritjen e këtij qëllimi. Duke krijuar një mjedis pune ku njerëzit e të gjitha origjinave dhe tipare të ndjehen të mirëpritur, organizata do të bëjë të mundur që të gjithë punonjësit të ndihen të angazhuar me punën e tyre dhe të mbeten anëtarë produktivë të organizatës. Sjellja organizative është studimi i sjelljes njerëzore në mjedise organizative. Njerëzit janë të lindur dhe të edukuar në organizata,dhe vdesin si anëtarë të organizatave. Për shkak se organizatat ndikojnë ne jetën tonë kaq fuqishëm, ne kemi çdo arsye për të qenë të shqetësuar për mënyrën se si dhe pse ato funksionojnë. Menaxhimi i sjelljës oraganizative është një aspekt i rëndësishëm i menaxhimit,e cili zbaton parimet psikologjike të sjelljes organizative.
Lidhje të jashtme
Agon Ibrahimi 2014 (diskutimet) 9 qershor 2014 19:25 (CEST)
Ngjyra tirkize
right|thumb|100px|Ngjyra cijan
Ngjyra cijan:
Përdhunuesi
Filmi "Përdhunuesi" prodhim i vitit 1994. Regjia: Spartak Pecani, Skenari: Nexhati Tafa, Producent: Albafilm Studio, Muzika: Ardit Gjebrea.
Përmbajtja e filmit
Asnjeri nuk e dinte kush ishte babai i fëmijës së saj. Ajo është duke ecur me një mik të vjetër në qytet dhe ata e grabisin dhe e përdhunojnë. Përdhunuesit ishin përreth një grupi motorçiklistësh qe u zhdukën më vonë. Përdhunimi shaktoi një efekt të thellë psikologjik në të. Shoku i saj zbuloi kush ishte përdhunuesi.
Schenkon
është një komunë në kantonin Luzern të Zvicrës.
Arundo
është grup i familjes Poaceae.
Domeni internacional i shteteve
Mbaresat ndërkombëtare të faqeve të internetit (domain) term i cili tregon për prapashtesën (kodin) ndërkombëtare të shteteve për prezantimin e tyre në fletrat (faqet) elektronike të internetit.
Gjuha e shenjave
parapamje|Gjuha e shenjave
Një gjuhës së shenjave është një gjuhë e cila përdor komunikimin manuale dhe gjuhën e trupit për të përcjellë kuptimin, në krahasim me modelet e akustikisht përcolli të shëndosha. Kjo mund të përfshijë në të njëjtën kohë duke kombinuar forma të dorës, orientimin dhe lëvizjen e duart, krahët ose trupin, dhe shprehjeve të fytyrës për të shprehur mendimet fluidly folësit. Ata ndajnë shumë ngjashmëri me gjuhët e folura (ndonjëherë të quajtura "gjuhë me gojë", të cilat varen kryesisht në zë), e cila është arsyeja pse gjuhëtarët e konsiderojnë si të jetë gjuhë natyrore, por ka edhe disa dallime të rëndësishme ndërmjet gjuhëve të nënshkruara dhe të folur.
Mesiçkë
Mesiçka është një fshat në komunën Novoselë në rrethin e Kolonjës të Shqipërisë.
Roland Roshi
Roland Roshi (1955) regjisor shqiptar, u lind dhe u rrit në qytetin e Përmetit. Ai mbaroi Institutin e Lartë të Arteve dhe filloi punë për herë të parë në qytetin e Fierit, në teatrin “Bylis”. Roshi është shquar për rolin e tij si “Avni Rustemi”, tek Drama “Dy krisma ne Paris”. Por puna e tij ka qenë e lidhur shumë edhe me regjinë. Për shumë vite ka punuar si regjisor me Estradën dhe Teatrin e Fierit. Më pas puna e tij ka vazhduar në Radio Tirana dhe në Televizion si folës lajmesh dhe si regjisor spektaklesh dhe emisionesh informative. Zëri i tij i ëmbël dhe të plotë e ndeshim shpesh dhe në shumë dokumentarë të shfaqur në televizionet tona. U da nga jeta më 26 shtator 2018.
Valuta tregëtare
Valuta tregëtare është shprehja e cila nënkupton monedhenat që shërbejnë përbrenda një sistemi tregëtar.
Paund ose Lira
Vazhdojmë me Beethovenin
Përmbajtja e filmit
Fati tragjik i dy të dashuruarve të cilët mbetën të mbyllur aksidentalisht në një bunker.
Medea Jugeli
Medeya “Mzia” Jugeli ( 1 gusht 1925- 8 janar 2016) ishte një gjimnaziste gjeorgjiane. Ajo garoi dhe mori pjesë në Lojërat Olimpike verore në 1952, duke u pozicionuar në 15 vendet e para në të gjitha aktivitetet e gjimnastikës, si dhe duke fituar një medalje të artë e një medalje argjendi. Ajo ka marr rreth 7 çmime në vitet 1946, 1947 dhe 1951-1955. Pas daljes në pension ajo punoi si trajnere gjimnastike. Ajo vdiq në Tbilisi në 2016 në moshën 90 vjeçare.
Dorina Komani
Dorina Komani pianiste dhe pedagoge shqiptare nga Tirana e njohur dhe e vlerësuar në Oslo Norvegji. Dorina është formuar nga profesionistja e talenteve të reja Tarkuina Truja Adami në Liceun Artistik të Tiranës si dhe më pas e vlerësuar nga profesorët e njohur norvegjez dhe publiku nordik e shqiptar.
Nottwil
është një komunë në kantonin Luzern të Zvicrës.
Lockheed Martin F-35 Lightning II
F-35 është zhvilluar nga X-35, produkt i programit Joint Strike Fighter (JSF). Zhvillimi i JSF-së është duke u financuar kryesisht nga Shtetet e Bashkuara, ndërsa Mbretëria e Bashkuar dhe qeveritë e tjera partnere sigurojnë fonde shtesë. Shtetet partnere janë ose anëtare të NATO-s ose aleatë të ngushtë të SHBA-së. Ajo është duke u projektuar dhe ndërtuar nga një ekip i industrisë ajrore të udhëhequr nga Lockheed Martin. F-35 bëri fluturimin e tij të parë më 15 dhjetor 2006.
Shtetet e Bashkuara ka në plan për të blerë një total prej 2.443 aeroplanëve për të siguruar shumicën e forcës së saj taktike ajrore për Forcat Ajrore Amerikane, Korpusit të Marinës dhe Flotës Detare gjatë dekadave të ardhshme. Mbretëria e Bashkuar, Italia, Holanda, Australia, Kanadaja, Norvegjia, Danimarka, Turqia, Izraeli dhe Japonia janë pjesë e programit të zhvillimit dhe mund të pajisin shërbimet e tyre ajrore me F-35.
Specifikimet e (F-35A)
parapamje|250x250px|Dy variante të Trupave Detare të F-35B Lighting II.
Philippe Busquin
Filip Buskuini ( Philippe Busquin, lindur më 6 janar 1941 në Feluy ), deputet në Parlamentin e Bashkimit Evropian, politikan belgë nga Belgjika. Filipi ka studiuar në "Universitetin e Lirë" të Brukselit dhe më 1962 përfundoi në Fizikë. Nga viti 1977 deri më 1978 ishte anëtarë i regjionit Hennegau dhe nga viti 1982 deri më 1986 ishte ministër i energjisë dhe buxhetit në Valoni dhe nga 1986 ishte ministër i ekonomisë së saj. Nga viti 1995 deri më 1999 ishte kryetar i qytetit Seneffe.
Veprimtaria e tij në nivel të shteti filloj në vitin 1974, dhe deri më 1994 ishte anëtar i parlamentit belg ndërsa nga viti 1994 deri më 1999 edhe senator në të. Në vitin 1980 mori postin e ministrit të edukatës, të cilin e mbajti deri në vitin 1982. paralel me këtë post, më 1981 ishte ministër i punëve të brendshme, më 1987 ministër i punëve shoqërore dhe nga 1992 deri më 1999 ishte edhe ministër shtetërorë.
Në vitin 1994 fillon karrierën në nivel Evropian. Kështu nga ky vit deri më 1997 ishte zëvendës i Socialistëve Evropian, ndërsa nga 1999 deri më 2004 ishte Komisar për Ekonomi dhe Kërkime dhe nga kjo kohë është anëtar i parlamentit.
Shkalla Do Maxhor
Shkalla Do Maxhor është një shkallë muzikore. Ajo ka 8 tinguj të cilat jan Do; Re; Mi; Fa; Sol; La; Si; Do. Shkalla ka 5 tone dhe 2 gjysme-tone.
Fjala maxhore shkruhet me shkronjen (M) e madhe ndersa fjala minore me shkronjen (m)te vogel.Por ato i identifikojme edhe me shenjat + maxhore dhe - minore.
Referime
[Kategoria:Shkallë muzikore]
Ligji i Gausit për magnetizmin
Në fizikë, Ligji i Gausit për magnetizmin është një nga katër ekuacionet e Maksuellit të cilat janë bazat themelorë të elektrodinamikës klasike. Ligji pohon së fusha magnetike B ka një divergjencë të barabartë më zëro, më fjalë të tjera, ajo është një fushe vektoriale solenoidale. Kjo është ekuivalentë më pohimin së thotë së monopolët magnetikë nuk ekzistojnë. Kështu që rolin e ''ngarkesës magnetikë", njësia bazë për magnetizmin luhet nga dipoli magnetik.
Forma diferencialë
Forma diferencialë për ligjin e Gausit për magnetizmin është : ku
Forma Integrale
Forma integrale e ligjit të Gausit për magnetizmin pohon se : ku
Ana e djathtë e ekuacionit quhet fluksi i përgjithshëm i fushës magnetikë jashtë sipërfaqese, dhe ligji i Gausit për magnetizmin pohon së ai është gjithmonë zëro.
Forma integrale dhe diferencialë e ligjit të Gausit për magnetizmin janë ekuivalentë nga pikëpamja matematikët, për shkak të teoremës së divergjencës. Megjithatë njëra nga këto forma, në varësi të ratit mund të jetë më e përshtatshme për një llogaritje të caktuar.
Ряд Гаусса Ряд Гауса
Vlerat KJB
RGB është term anglez i shkurtuar "Red (E kuqe) Green (E gjelbërt) Blue (Vjollë e kaltër)". RGB është model aditiv i përzierjes së ngjyrave te e cila me përzierjen e ngjyrave bazë fitohet ngjra e bardhë. Një ngjyrë përshkruhet nga tri vlera: një pjesë e kuqe, një pjesë e gjelbër dhe një pjesë vjollcë e kaltër. Çdo pjesë e ngjyrës ndryshon ndërmjet 0% dhe 100%.
Hapësira e ngjyrave RGB është e skematizuar në formë të kubit:
thumb|700px|center|Ngjyra në kub
Kantoni Malicorne-sur-Sarthe
Kantoni Malicorne-sur-Sarthe (frëngjisht: Canton de Malicorne-sur-Sarthe) është një kanton në departamentin Sarthe, rajonin Pays de la Loire në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Malicorne-sur-Sarthe. Ka sipërfaqe 214.61km2 dhe popullsi 11068 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Malicorne-sur-Sarthe aktualisht përbëhet nga 11 komuna.
Dobreva
Dobreva është fshat në veri-lindje të Maqedonisë, është pjesë e komunës Probishtip. Fshati ka numëruar 340 banorë në vitin 2002.
Kagjinas
Kagjinasi është një fshat në komunën Novoselë në rrethin e Kolonjës të Shqipërisë.
Ngjyra e bardhë
right|thumb|Ngjyra e bardhë Ngjyra e bardhë:
E bardha është ngjyrë e bardhë e cila mnd të përzihet me të gjitha ngjyrat dhe kështu vjen deri te shumë nijansa të ngjyrave. Karakterizohet me pastërti dhe pafajësi. Për syrin e njeriut kjo ngjyrë, me shkëlqimin e saj vjen deri te kokëdhëmbja, por edhe deri te verbërimi.
Në shumë vende perendimore, kjo ngjyrë është simbol i kurorëzimit, ndërsa në vende të lindjes e përshkruajnë si ngjyrë të dhembjes dhe varrimit.
Letërsia Italiane e Rilindjes
Në Itali, djepi i stilit të ri, vazhduan disa jehona nga autorët e mëdhenj mesjetarë të konsideruar herë pas here si prekrusorë të lëvizjes së re: Dante Alighieri, Françesko Petrarka dhe Giovanni Boccaccio. Midis letrarëve të dalë në këtë kohë u dalluan: Angelo Poliziano, Matteo Maria Boiardo, Ludovico Ariosto, Jacopo Sannazaro, Pietro Bembo, Baldassare Castiglione, Torquato Tasso, Niccolo Machiavelli dhe Pietro Aretino. Ndikimi i saj u vëre në Francë, ku u shquan François Rabelais, Pierre de Ronsard, Michel de Montaigne dhe Joachim du Bellay. Në Gjermani, reforma protestante nxiti një maturi më të madhe si dhe tematikat fetare, të kultivuara nga Ulrich von Hutten, Sebastian Brant dhe Hans Sachs. Në Angli, duhet përmendur Thomas More, Edmund Spenser, Michael Drayton, Henry Constable, George Chapman, Henry Howard dhe Thomas Wyatt. Në Portugali u shfaq figura mbizotëruese e Luís de Camões.
Dyqinta
Kjo periudhë historike që përfshin harkun kohor nga viti 1224, data e supozuar e hartimit të Cantico delle creature i shën Françeskut të Asizit, deri në 1321, viti i vdekjes së Dante Alighierit, karakerizohet nga ndryshime të shumta në fushën shoqërore dhe politike si dhe nga aktiviteti i gjallë intelektual dhe fetar.
Letërsia alegoriko-didaktike dhe morale
Përsëri në shekullin e XIII, e lidhur me prirjen fetare dhe didaktike që kishte bërë të lindnin vepra të mëdha të quajtura summae, shikojnë dritën edhe disa krijime në të folurën vulgare të rajonit Venet dhe atë lombarde shumë domethënëse për të sqaruar kulturën e përbashkët të kohës dhe që "shprehin në tërësinë e tyre përpjekjen e një lartësimi të dialekteve veriore, veneto-lombardë, me shprehje letrare". Gjysmës së dytë të shekullit i përketë një përmbledhje me maksima morale dhe sentenca, Splanamento de li proverbi di Salomone, e hartuar nga Gherardo Patecchio nga Cremona në vargje aleksandrine dhe, nga i njëjti autorë, një canzone në njëmbëdhjetë rroksha me titull Noie ku listohen të gjitha ngjarjet e papëlqyeshme të jetës. Në gjysmën e dytë të shekullit Fra' Giacomino da Verona i urdhërit të fratërve minorë françeskanë, shkroi dy poema në vargje aleksandrine: De Babilonia civitate infernali dhe De Jerusalem celesti ku listohen përkatësisht vuajtjet e Ferrit dhe gëzimet e Parajsës. Midis shkrimtarëve të kësaj periudhe qe mjeshtri i gramatikës Bonvesin de la Riva, frat terciar i urdhërit të të përulurve, që hartoi shumë vepra si në gjuhën popullore edhe në latinisht. Midis shkrimeve më të njohura në latinisht përmendet De magnalibus urbis Mediolani, një histori sintetike e Milanos, ndërsa në gjuhën vulgare "Libro delle Tre Scritture" (Nigra, Rossa dhe Dorata), një poemth ku tregohen dymbëdhjetë vuajtjet e Ferrit, Pasioni i Jezusit dhe lavdet e Parajsës. Ai shkroi edhe Contrasti ku ballafaqon shën Mërinë dhe Satanain, mendjen dhe trupin, manushaqen dhe trëndafilin, Trattato dei mesi ku janari, me plogështinë e tij, ballafaqohet me puntorinë e muajve të tjerë të vitit dhe një poemth mbi mënyrat e mira për të qëndruar në tavolinë gjatë ngrënies, i titulluar Cortesie da desco.
Letërsia fetare
Zakonisht lindja e lirikës së vërtetë fetare vendoset në vitin 1260 në kohën kur lindi në Peruxhia, nën drejtimin e Raniero Fasani-t, vllazëria e Disciplinati që përdorte si mjet pendese fshikullimin publik. Riti shoqërohej nga këngë që kishin si skemë la canzone a ballo profana. Nëpërmjet laude-ve, lirikave dramatike, pashkore ose pasionale sipas argumentit fetar të trajtuar, lëvizja u përhap në të gjithë Italinë e veriut duke e vendosur qendrën në Peruxhia dhe në Asizi. Por është Cantico di Frate Sole ose Cantico delle creature i shën Françesku i Asizit që konsiderohet krijimi më i vjetër në gjuhën italiane ndërsa vetëm me Jacopone da Todi la lauda merr një dimesion artistik.
Midis gjinive më të rëndësishme të letërsisë fetare janë lavdet (la lauda/le laude në italisht), krijimet që këndonin lavdet e shenjtëve, të Krishtit dhe të shën Mërisë dhe që shpesh përmblidheshin në dorëshkrime të quajtura "laudari" për vllazëritë fetare.
Shpesh bëhet fjalë për lavde të shkruara në formë dialogu me karakterin e dramave të shenjta që recitoheshin në raste fetare me njëfarë rëndësie me shoqërim muzikor.
Lavdet e kësaj periudhe janë gati të gjitha anonime dhe vijnë mbi të gjitha nga Toskana, nga Umbria, nga Marche, nga Abruzzo dhe nga Italia veriore dhe konservojnë, në varfërinë e strukturës së tyre sintaksore, një karakter shumë të thjeshtë por jashtëzakonisht të sinqertë.
Tregohen episodet e Ungjillit me më shumë efekt, si mrekullitë e Jezusit dhe të Marias si dhe jeta e shenjtëve. Midis përshkrimeve më të arritura dhe plotë me ndjenja fetare dhe emocionale, është ajo e Virgjëreshës që shikon në soditje Fëmijën Jezus dhe vajtimi i Nënës në këmbët e kryqit.
Veprat me karakter fetar qenë në këtë mënyrë të shumta në këtë periudhë por ato që dallohen për karakterin e vërtetë poetik janë "Cantico di Frate Sole" i Françeskut të Asizit dhe "le Laude" të Jacopone da Todi.
"Figura e parë e madhe që hasim në pragun e letërsisë sonë të dyqintës është ajo e shën Françeskut të Asizit" siç shkruan qoftë Giuseppe Petronio ashtu dhe Natalino Sapegno.
Nga shën Françesku na kanë mbërritur disa vepërza në latinisht dhe një kantik, i shkruar në të folurën vulgare umbre, i njohur si Cantico delle Creature ose "Il Cantico di Frate Sole", që mund të konsiderohet teksti më i vjetër i letërsisë italiane. Sipas Natalino Sapegno-s, "tipi i prozës ritmike të rimuar, që në ndarjen e parregullt të vargjeve, duket se u rijep jehonë formave të liturgjisë, nuk gjen korresponduese në letërsinë bashkëkohore italiane".
Pas vdekjes së shën Françeskut lindi një letërsi lulëzuese françeskane që vazhdoi edhe në Treqintën.
Ajo prodhoi biografi të shumta të shenjtit të shkruara në latinisht dhe shpejt të përkthyera në gjuhën vulgare. Përmenden mbi të gjitha Tommaso da Celano me Legenda prima, që u shkrua me porosi të papa Gregorit të IX në 1229, Legenda secunda dhe "Leggenda dei tre compagni" (Legenda trium sociorum) sipas modelit të "I Fioretti di San Francesco"; "Specchio della perfezione" (Speculum perfectionis), e redaktuar nga një shkrimtar anonim që ishte i pari që na përcolli "Il Cantico delle creature".
Një autor i panjohur, që nga disa kritikë identifikohet si Giovanni Parenti, shkroi një vepër në formë alegorike në 1227 me titull "Sacrum commercium sancti Francisci cum domina Paupertate" (Martesa mistike e shën Françeskut me Madonën Varfëri), vepër që ndikoi si biografitë e ardhshme të shenjtit, ashtu dhe autorë si Giotto di Bondone dhe Dante Alighieri. Nga Dantja, në fakt hasim te Parajsa – kënga XI panegjerikun e shën Françeskut, ku vihet në dukje martesa e shenjtit me Varfërinë.
Por do të ishte me Jacopone da Todi dhe me "Stabat mater" (Vajtimi i Madonës), një lavd i dialoguar me gjuhë të përzier me fjalë në të folurën vulgare umbre dhe atë latine dhe me metrikë që ripropozon modelet e poezisë së kultivuar, që poezia fetare arrin kulmin e saj poetik.
Lirika popullore dhe xhulareske
Në Shekullin e XIII lulëzuan edhe krijimet me karakter popullor që me gjasa shërbenin si shoqëruese të kërcimeve gjatë festave. Bëhet fjalë për poezi që trajtojnë dashurinë, me këngë në formë të dialoguar midis një nëne dhe një bije që duhet të martohet, me ankesat e të rejave që duan burr, me përplasjet midis gruas dhe burrit, midis vjerrës dhe nuses. Disa nga këto poezi janë vepra të giullare-ve që, siç shkruan Sapegno, "shënojnë urën e kalimit, me një fjalë, midis letërsisë së popullit dhe asaj të shpirtrave më të kultivuar dhe të rafinuar". Në këtë mënyrë bëhet fjalë një letërsi kryesisht anonime "si në planin anagrafik (shumë krijimeve nuk u dihen autorët) dhe në planin kulturor: në fakt mungon një reliev i veçant dhe individual stilistik, format ekspresive janë stereotipizuar, konvencionale, përsëritëse se autori, për suksesin e prodhimtarisë së tij bazohej mbi të gjitha në shpikjen, në gjetjen brilante dhe improvizimi, në batutën e momentit".
Më i vjetri midis dokumenteve të kësaj poezie xhulareske mund të konsiderohet një ninullë në të folurën toskane, e titulluar "Salv'a lo vescovo senato" që i përket fillimit të gjysmës së dytë të Shekullit të XII e krijuar në monorima tetërrokshe ku një xhular thur në mënyrë të ekzagjeruar lavdet e kryepeshkopit të Pizës për të patur një kalë dhe "Lamento della sposa padovana" që i përket Shekullit të XIII. Bëhet fjalë për një fragment të një autori anonim i shkruar në vulgaren venedikase, ku një grua ankohet për mungesën e burrit që po lufton me kryqëzatat dhe i thur elozhe besnikërisë së saj. Një tjetër krijim i famshëm me karakter xhularesk, përveç "Vanto-s", të shkruar në formën metrike të frottola-s nga Ruggieri Apuliese që jetoi në gjysmën e parë të Dyqintës, është ballfaqimi i "Rosa fresca aulentissima" e Cielo d'Alcamo, bashkëkohëse e poezisë siçiliane, një krijim i hartuar në dialektin jugor ku një i ri i dashuruar dhe i pacipë i bën propozime një të reje, në fillim ngurruese dhe pastaj pranuese, që vë në dukje një dozë të mirë kulture të autorit.
Shkolla siçiliane
Që nga viti 1166 në oborrin norman të Guljelmit të II të Siçilisë bashkëjetonin nga çdo anë trovatorët italianë dhe provencalë 'troubadour-ët' (nga gjuha oksitane 'trobador', rrjedhur nga 'trobar' «me gjetë, me krijue vargje») quheshin poetët-muzikantë provencalë, që i përkisnin gjuhës së 'occ-it' (dmth. oksitanes) të Francës jugore. Ndërsa 'troviere' është poeti me gjuhën e 'oil-it' të Francës veriore. Dy termat rrjedhin nga folja 'trobar'; opinioni mbizotërues e lidh me mjedisin manastiror: 'trobar' do të ishte pasuesja e latinishtes së vonë 'tropare', 'tropum' (me kërkue tropet, dmth. vargjet, prozat ritmike). Në italisht quheshin 'trovatore', ndërsa në spanjisht 'trovador'. Trobador-ët përfaqësojnë poetin e ri të qytetërimit romans, i dalë nga shoqëria feudale dhe që përmbajtja e artit të tij konfirmon karakteret origjinale dhe aristokratike të një poezie që prirej drejt vetmisë ideale. Në shek. XII dhe XIII poezia provencale lulëzoi nga veprat e mbi 300 trobador-ëve; nga këta, disa u përkisnin klasave më të larta shoqërore, të tjerë, me origjinë më modeste, qenë aktivë pranë oborreve të fisnikëve, në Katalonjë, Aragonë, Kastilje, Itali, duke përhapur mënyrat e reja të lirikës dashurore. Shembulli i troubadour-ëve veproi mbi letërsitë vulgare, jo vetëm të popujve neolatinë, por të gjithë Evropës perëndimore dhe qendrore (edhe Minnesänger-ët e Gjermanisë janë ndikim i tyre). Me shek. e XIV tradita troubadour-eske u reduktuan në ‘lojërat floreale’ të Tuluzës. E injoruar për katër shekuj, vetëm me nisjen e romanticizmit rilindi interesi për pezinë antike provencale (oksitane), në fillim në format letrare, të gjinisë 'troubadour', më pas në studimin e filologjisë romanse. Nga lirika troubadour-eske kanë mbijetuar rreth 2600 krijime poetike, por vetëm 260 melodi. Nga 'trovier-ët' e languedoc, që në fund të shek. XII iu përshtatën modelit të poezisë provencale, kanë mbijetuar rreth 4000 krijime dhe 1400 melodi. trovatore në Enciclopedia Treccani. Një përpunim i parë i gjuhës letrare për të mundur ta vendosësh në vargje u realizua në kohën e Federikut II në Sicili ku perandori, i rikthyer nga Gjermania kishte patur mënyrën për tu njohur Minnesänger-ët gjermanë, kishte nisur, afërsisht në 1220-1250, në shkollën siçiliane, një shkollë të vërtetë poetike në 'aulico siciliano' që frymëzohej nga modelet provencale dhe që shpuri përpara aktivitetin e saj letrarë për rreth tridhjetë vjet duke u përfunduar në 1266 me vdekjen e të birit të Frederikut, Manfredit, mbreti i Italisë i vdekur në betejën e Beneventos. Poetët e kësaj shkolle "… shkruanin në një siçiliane të zgjedhur, dmth. në një siçiliane fisnike me përputhje të vazhdueshme me dy gjuhët, në atë kohë gjuhët letrare par ekselencë: latinishtja dhe provencalia". Tema dominuese te poetët siçilianë qe ajo e dashurisë e frymëzuar nga modelet provencale: format në të cilat u shpreh kjo poezi janë 'la canzone', 'la canzonetta' dhe soneti, krijim i suksesshëm i Giacomo da Lentini, kreu i lëvizjes.
Përveç vetë mbretit Federiku II dhe dy bijve të tij, Enzo (mbret nominal i Sardenjës) dhe Manfredi që iu dedikuan me pasion aktivitetit poetik, qenë të shumtë poetët siçilianë me rëndësi të madhe apo të vogël që u vunë nën udhëheqjen shpirtërore të Giacomo da Lentini-t, jo rastësisht i përmendur nga Dante Alighieri në këngën XXIV të Purgatorit si themelues i shkollës siçiliane. Shkroi disa nga kanconet dhe sonetet më të mira që shkëlqejnë si perla në larminë dhe diversitetin e talenteve të 'canzoniere-s' siçiliane dhe dha përkufizimin e parë të dashurisë në letërsinë italiane.
Midis më të rëndësishmëve përmenden edhe Guido delle Colonne nga i cili kanë mbijetuar pesë 'canzoni', Pier della Vigna nga Capua i përmendur nga Dantja në këngën XIII të Ferrit, Rinaldo d'Aquino, Giacomo Pugliese, Stefano Protonotaro nga Messina të cilit i detyrohemi krijimin e vetëm të konservuar në gjuhën origjinale siçiliane (Pir meu cori allegrari). Në disa prejt tyre, pranë repertorit me përmbajtje provencale, në disa poetë si mbreti Enzo, haset një interes psikologjik që le për të kuptuar aty këtu Madonën engjëllore të stilnovist-ëve. Megjithatë ishin mjaft larg nga erotizmi provencal dhe francez dhe më afër platonizmit italian dhe traditës klasike. Me zanafillë të ndryshme, në fakt ishte shkolla e ishullit, e përbërë kryesisht nga jurist dhe noterë, më afër nga bota franceze me traditën humaniste dhe në kompleks të shkëputur nga bota kalorsiake franceze, e admiruar nga larg por vështirsisht e ndjerë si e tyre, aq më tepër që perandori kishte vënë në jetë për herë të parë në histori, pas luftrave të ashpra, shpërbërjen e sistemit feudal. I nënvlerësuar nga kritika e shek. të XIX për karakterin e tij akademik me lojë të rafinuar intelektuale, por u vlerësua në shek. e XX falë vepërs së shumë studiuesve të rëndësishëm si Francesco Bruni, Cesare Segre dhe Gianfranco Contini, të cilët nënvizuan rezultatet e sukseshme gjuhësore, që i dhanë për herë të parë Italisë atë fjalor të pasur në të folurën vulgare që i mungonte akoma dhe që u asimilua dhe në vazhdimsi u pasurua nga eksperimentimet e bardëve të mëdhenj toskanë, nga imitimet e Guittone-s në përpunimin e gjuhës së freskët por të pasur të stilnovistëve. Do të ruheshin gjurmë të forta deri në ditët e sotme. Bruno Migliorini konfirmon afrinë thelbësore midis asaj gjuhe siçiliane, të lindur nën tendat e oborrit të Frederikut gjatë rrethimit të qyteteve 'guelfe' dhe nga poezia më e mirë të Tetëqintës, të cilën kritika romantiko-pozitiviste zhvlerësoi veprën e "noterëve" siçilianë në emër të një poezie që konsiderohej e madhe vetëm kur ishte "popullore dhe spontane".
Një poet i vlerësuar i shkollës siçiliane qe edhe Cielo d'Alcamo që shkroi në 1231 kontrastin e famshëm (gjini poetike popullore) Rosa fresca aulentissima. Cielo ofron një rilexim të ndryshëm, në këndvështrimin komik dhe realist në kundërshtim me figurat eterike dhe ndonjëherë të stereotipizuara të madamave provencale. Parodia e manierizmave dhe të temave të shkollës, është kënga e dashurisë së një xhulari dhe jo e një njeriu të rafinuar oborri, që shkëmben një sërë batutash të gjalla dhe të mprehta me trëndafilin e tij, që nga simbol abstrakt i dashurisë bëhet carama e tij, dmth. e bukura e tij, që i vardiset pa mëshirë duke përfituar nga mungesa e familjes që e mban me xhelozi nën tutelë. Nën pretekstin e ruajtjes së nderit të saj vajza shtiret mosdashëse, për të marr vlerësimet më të shkëlqyera dhe ta ftonte në fund të dashurin ta ndiqte në dhomën e saj. Efekti burlesk është arritur nga pranëvendosja e gjuhës letrare me shprehje dialektore popullore siçiliane dhe jugore, që në fakt përgënjeshtrojnë në mënyrë komike fisnikërinë e pretenduar të nga shtirja fillestare.
Jacopo da Lentinit, noter pranë oborrit të Frederikut II dhe me gjasa nismëtari i shkollës, i atribuohet krijimi i gjinisë së sonetit dhe teorisë së dashurisë, të kuptuar si ndjenjë që lind nga shikimi i një gruaje dhe që ushqehet nëpërmjet imagjinatës, që do të rimerej nga e gjithë poezia lirike e dashuris së Dyqintës, nga shkolla siçiliane nga stilnovistët.
Midis përfaqësuesve kryesorë të shkollës, që qenë të gjithë funksionarë të oborrit të Frederikut II, përmenden, veç Jacopo da Lentinit, Pier della Vigna, Jacopo Mostacci, Percivalle Doria, Rinaldo d'Aquino, Guido delle Colonne, Ciacco dell'Anguillara, Stefano Protonotaro, Giacomino Pugliese, veç vetë Frederikut dhe birit natyror Enzo.
Poetët e shkollës siçiliane shkruanin këngë sipas modeleve të poezisë provencale që, e lindur pranë oborreve, lartësonte dashurinë si një zakon sjelljeje fisnike më shumë se sa ndjenjë e menjëhershme dhe shpërthyese. Ata ndiqnin edhe vetë skemat metrike të asaj gjinie poezie duke e risjellë këtë gjini të 'canzone-s', të baladës, të 'sirventes' dhe të 'contrasto-s'.
Dy krijime kanë mbijetuar në gjuhën origjinale vulgare siçiliane, të shpëtuara nga Giovanni Maria Barbieri: Pir meu cori alligrari i Stefano Protonotaros nga Messina dhe S'iu truvassi Pietati i mbretit Enzo, i biri i Frederikut. Gjithë poezitë e tjera qenë përkthyer në vulgaren fiorentine nga kopistët toskanë, që i konservuan në disa dorëshkrime, midis të cilëve 'Canzoniere Vaticano Latino 3793' dhe 'Laurenziano Rediano 9'. Në historinë e poezisë, siç shkruan Mario Sansone "Jo e madhe është rëndësia e shkollës poetike siçiliane, por shumë e madhe është rëndësia e saj në historinë e kulturës tonë dhe në formimin e gjuhës tonë letrare".
Poezia në Italinë veriore
Në Italinë veriore lindi ndërkohë një letërsi interesante vulgare me karakter didaktik që frymëzohej si nga tradita provencale që përfshin enueg-un dhe plazer-in, ashtu dhe në traditën bibliko-apokaliptike, dmth. letërsi eskatologjike të shek. të XII dhe XIII. Midis autorëve më të shquar përmendet kremonezi Gherardo Patecchio, që shkroi një poemth me udhëzime morale të titulluar Slanamento de li proverbi de Salamone dhe një listë në njëmbëdhjetë rrokësha mbi bezditë e jetës me titullin Noie, Uguccione da Lodi autor i një Libro të shkruar në gjuhën venete dhe në monorimë me vargje aleksandrine që trajton gjykimin hyjnor, Giacomino da Verona që shkroi në dialektin veronez një poemth të ndarë në dy pjesë, De Ierusalem celesti dhe De Babilonia civitate infernali që konsiderohen midis burimeve të Komedisë hyjnore të Dantes.
Por midis shkrimtarëve më të aftë dhe rëndësishëm të shekullit të XIII që shkruan në gjuhën lombarde përmendet Bonvesin de la Riva për poemthat e tij të lidhur me nevoja didaktike, kontratet e tij me karakter alegorik, por mbi të gjitha për Libro delle tre scritture të shkruar rreth vitit 1274, të ndarë në tre pjesë që ka për subjekt Ferrin (scrittura nigra), Pasionin e Krishtit (scrittura rubra) dhe Parajsën (scrittura aurea). Teksti konsiderohet i pari në letërsinë vulgare në dialektin lombard dhe autori midis pararendësve të Dantes.
Në gjysmën e dytë të Dyqintës u përhap në Italinë veriore një letërsi në gjuhën vulgare në formën e baladës, kryesisht anonime, të shkruar mbi të gjitha nga xhularët dhe e përbërë nga ankesat e vajzave të reja që duan të martohen, nga gra të keq martuara dhe nga këngë dasmash. Nga Mantova ka mbërritur një këngë anonime për kërcim, ndërsa nga Milano ose nga Pavia shembulli i parë i satirës në gjuhën vulgare kundër fshatarit të keq e titulluar Detto e Matazone da Caligano. Ndërsa nga Venetoja ka mbërritur Lamento della sposa padovana dhe nga Emilia si dhe nga Romagna sirventesi të ndryshme me subjekt politiko-qytetar. Nga Toskana kanë mbërritur tre krijime: një tenzone me argument politik, një parodi e Pasionit dhe një epitaf 'sermone' të atribuara xhularit Ruggieri Apuliese.
Lirika toskane
Me vdekjen e Frederikut të II dhe të të birit Manfredi u asistua në perëndimin e fuqisë zveve si dhe shterimin e poezisë siçiliane. Pas betejës së Beneventos (1266) aktiviteti kulturor u zhvendos nga Sicilia në Toskanë, ku lindi një lirikë dashurie, pikërisht lirika toskane, e ngjashme me atë të poetëve të oborrit siçilian por e përshtatur për gjuhën e re vulgare dhe e përzier me klimën dinamike dhe konfliktuale të qyteteve 'komunalë': në planin tematik të dashurisë oborrtare iu shtuan përmbajtje të reja politike dhe morale.
Rimeren kështu në Toskanë temat e shkollës siçiliane dhe kërkesat për stil dhe metrikë provencale me pasurimin e dhënë nga pasionet e reja të kohës komunale.
Poezia e poetëve toskanë pasurohet kështu si nga këndvështrimi tematik ashtu dhe gjuhësor edhe pse munguon "ai nivel aristokratik formal të cilit siçilianët përgjithësisht i përmbaheshin".
Në grupin e poetëve toskanë bënin pjesë Bonagiunta Orbicciani nga Lucca, Monte Andrea, fiorentini Chiaro Davanzati, Compiuta Donzella dhe shumë të tjerë nga të cilët më i njohur është Guittone d'Arezzo (i njohur edhe si Fra Guittone dal Viva da Arezzo).
Prijësi i poetëve toskanë konsiderohet Guittone del Viva d'Arezzo, i lindur afër vitit 1235 në Arezzo dhe i vdekur në vitin 1294, te i cili mund të gjesh, siç vëren Alberto Asor Rosa "... një koncept të funksionit të poezisë më i artikuluar nga ai i praktikuar nga siçilianët dhe, ndoshta, nga vetë provencalët".
Guittone ka lënë një përmbledhje të gjerë rimash (të përbëra nga 50 'canzoni' dhe 239 sonete) te të cilat pasqyrohen dy mënyrat e tij të ndryshme të jetesës, dhe në këtë mënyrë edhe vepra e tij ndahet në dy pjesë: e para, ku imiton poetët e shkollës siciliane, që ia kushton dashurisë dhe armëve, ndërsa e dyta me përmbajtje fetare dhe morale.
Guittone-s i atribuohet shembulli i parë i 'canzone-s' politike (Ahi lasso, or è stagion de doler tanto) e shkruar në vazhdim të humbjes që guelfët fiorentinë pësuan në vitin 1260 në betejën e Montapertit nga gibelinët, ku, me tonin energjik dhe të vrullshëm do të rigjendej në disa faqe të Dantes, ai ankohet për paqen e humbur duke përdorur dhe alternuar sarkazmën me 'diskutimet' dhe ironinë.
Por poeti i vërtetë kuhet kërkuar te rimat e tij me karakter fetar dhe vecanërisht te 'le laude' (lavdet), si në atë kushtuar Shën Domenikut e shkruar me skemën e betejës së shenjtë, të krijuar po nga ai.