cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ekspedita e Perry
Prapaskena
Tregtia në rritje midis Amerikës dhe Kinës, prania e balenave amerikane në ujërat jashtë Japonisë dhe monopoli në rritje i stacioneve potenciale të mbështjelljes nga fuqitë koloniale evropiane në Azi ishin të gjithë faktorë që kontribuan në vendimin e Presidentit Fillmore për të dërguar një ekspeditë në Japoni. Amerikanët u nxitën gjithashtu nga konceptet e manifest destiny dhe dëshira për të imponuar përfitimet e "civilizimit perëndimor" dhe fesë së krishterë në atë që ata i perceptuan si kombe të prapambetura aziatike. Në fillim të shekullit të nëntëmbëdhjetë, politika japoneze e izolimit ishte gjithnjë e më shumë nën sfidë. Në vitin 1844, mbreti holandez William II dërgoi një letër duke kërkuar që Japonia të mbaronte vetë politikën e izolimit përpara se ndryshimi të detyrohej nga jashtë. Midis viteve 1790 dhe 1853 të paktën njëzet e shtatë anije amerikane (përfshirë tre anije luftarake) vizituan Japoninë, vetëm për t'u kthyer.
U rritën shikimet dhe inkursionet e anijeve të huaja në ujërat japoneze, dhe kjo çoi në një debat të konsiderueshëm të brendshëm në Japoni se si të përmbushim më mirë këtë kërcënim të mundshëm ndaj sovranitetit ekonomik dhe politik të Japonisë. Në maj 1851, sekretari amerikan i shtetit Daniel Webster autorizoi komodorin John H. Aulick, komandant i Skuadriljes Amerikane të Indisë Lindore, që të përpiqej të kthente shtatëmbëdhjetë marinarë japonezë të mbytur me anije në San Francisco, gjë që mund të siguronte mundësinë për hapjen e marrëdhënieve tregtare me Japoninë. Më 10 maj 1851, Webster hartoi një letër drejtuar "Perandorit Japonez" me garancitë se ekspedita nuk kishte ndonjë qëllim fetar, por duhej vetëm të kërkonte "miqësi dhe tregti" dhe furnizime me qymyr të nevojshëm nga anijet amerikane gjatë rrugës për në Kinë. Letra mburrej gjithashtu me zgjerimin amerikan në të gjithë kontinentin e Amerikës së Veriut dhe aftësitë e saj teknike dhe u nënshkrua nga Presidenti Fillmore. Sidoqoftë, Aulick u përfshi në një grindje diplomatike me një diplomat brazilian dhe grindje me kapitenin e anijes së tij dhe u çlirua nga komanda para se të mund të ndërmerrte ekspeditën e Japonisë. Zëvendësuesi i tij, komodori Matthew Calbraith Perry ishte një oficer i rangut të lartë në Marinën e Shteteve të Bashkuara dhe kishte përvojë të gjerë diplomatike.
Përgaditja
Përpara udhëtimit të tij, Perry lexoi gjerësisht midis librave në dispozicion për Japoninë. Kërkimi i tij përfshiu gjithashtu konsultime me japonezologun e njohur Philipp Franz von Siebold. Siebold kaloi tetë vjet duke punuar, duke dhënë mësim dhe duke studiuar në postën e izoluar tregtare të ishullit holandez të Dejima në portin Nagasaki, para se të kthehej në Leiden në Holandë. Perry gjithashtu kërkoi një gjerësi më të madhe në urdhrat e tij nga Webster, një kërkesë që Sekretari i Shtetit e dha menjëherë para vdekjes së tij në tetor 1852. Perry lundroi për në Japoni me "kompetenca të plota dhe diskrete", duke përfshirë përdorimin e mundshëm të forcës nëse japonezët përpiqeshin të trajtonin atë pas asaj që ndodhi me komodorin Biddle. Perry gjithashtu refuzoi të lejojë ndonjë diplomat profesionist të shoqëronte ekspeditën. Ai i kërkoi piktorit gjerman William Heine dhe fotografit pionier Eliphalet M. Brown, Jr që t'i bashkoheshin ekspeditës si artistë zyrtarë. Specialisti i bujqësisë Dr. James Morrow u caktua nga Departamenti i Shtetit i SHBA-së. Disa largime japoneze u morën gjithashtu si interpretë jozyrtarë.
Kërcënimi i forcës dhe negociatave
Perry më në fund arriti në Uraga në hyrje të Gjirit Edo në Japoni më 8 korrik 1853. Flota e tij në këtë kohë përbëhej nga katër anije: Susquehanna, Mississippi, Plymouth dhe Saratoga. Ndërsa mbërriti, Perry urdhëroi anijet e tij të kalonin me avull linjat japoneze drejt kryeqytetit të Edo dhe t'i vendosnin armët e tyre drejt qytetit të Uraga. Ai gjithashtu hapi të shtëna bosh nga 73 topat e tij, të cilat ai pretendoi se ishte në festimin e Ditës së Pavarësisë amerikane. Anijet e Perry ishin të pajisura me armë të reja Paixhans, topa të aftë të bënin shkatërrime të mëdha shpërthyese me çdo predhë.
Përgaditja
Ekspeditës iu caktuan anijet luftarake me avull Mississippi, Susquehanna, Powhatan dhe Allegheny dhe lundrim me vela Macedonian, Plymouth dhe Saratoga. Për të komanduar flotën e tij, Perry zgjodhi oficerë me të cilët kishte shërbyer në Luftën Meksiko-Amerikane. Komandanti Franklin Buchanan ishte kapiten i Susquehanna dhe Joel Abbot ishte kapiten i Macedonian. Komandanti Henry A. Adams u bë shefi i shtabit të Komodorit me titullin "Kapiten i Flotës". Majori Jacob Zeilin (komandanti i ardhshëm i Trupave Detare të Shteteve të Bashkuara) ishte oficeri i marinës i rangut dhe ishte vendosur në Misisipi. Perry gjithashtu mori leje për të marrë dyqanet qeveritare si dhurata për vendasit, veçanërisht armët e vjetruara të vogla. Këto përfshinin 40 pushkë M1819 Hall (me 4,000 gëzhoja), 20 pistoleta goditjeje (me 2,000 gëzhoja), 20 shpata artilerie, 20 musketa me brava goditjeje Maynard dhe 40 sabers të lehta të kalorësisë, si dhe 100 revolverë Colt.
Kërcënimi i forcës dhe negociatave
Qeveria japoneze u paralizua për shkak të paaftësisë nga sëmundja e shogunit Tokugawa Ieyoshi dhe nga pavendosmëria politike se si të merret me kërcënimin e paparë ndaj kryeqytetit të kombit. Më 11 korrik, rōjū i lartë Abe Masahiro tundoi, duke vendosur që thjesht pranimi i një letre nga amerikanët nuk do të përbënte shkelje të sovranitetit japonez. Vendimi u përcoll në Uraga dhe Perry u kërkua të lëvizte flotën e tij pak në jugperëndim në plazhin në Kurihama (në Yokosuka të ditëve të sotme), ku ai u lejua të zbarkonte më 14 korrik. Perry doli në breg me pompozitet të konsiderueshëm, duke zbarkuar me 250 marinarë dhe marinsa në 15 anije pas një përshëndetje me 13 armë nga Susquehanna. Marinsat e Major Zuilin prezantuan armët, dhe një grup luajti "Hail Columbia". Letra e Presidentit Fillmore u mor zyrtarisht nga hatamoto Toda "Izu-no-kami" Ujiyoshi dhe nga Ido "Iwami-no-kami" Hiromichi. Skuadrilja e Perry përfundimisht u nis më 17 korrik për në bregdetin kinez, duke premtuar të kthehej për një përgjigje.
Pas largimit të Perry, një debat i gjerë pasoi brenda gjykatës së shogunal se si t'i përgjigjesh kërcënimeve të nënkuptuara të amerikanit. shōgun Tokugawa Ieyoshi vdiq disa ditë pas largimit të Perry dhe u pasua nga djali i tij i ri i sëmurë, Tokugawa Iesada, duke e lënë administratën efektive në duart e Këshillit të Pleqve (rōjū) të udhëhequr nga Abe Masahiro. Abe mendonte se aktualisht ishte e pamundur për Japoninë t'u rezistonte kërkesave amerikane me forcë ushtarake, dhe megjithatë ishte i gatshëm të merrte ndonjë veprim mbi autoritetin e tij për një situatë kaq të paparë. Në përpjekje për të legjitimuar çdo vendim të marrë, Abe anketoi të gjithë ''daimyō për mendimet e tyre. Kjo ishte hera e parë që shogunati Tokugawa kishte lejuar që vendimmarrja e saj të ishte një çështje e debatit publik, dhe kishte pasojën e paparashikuar të portretizimit të shogunatit si të dobët dhe të pavendosur. Rezultatet e sondazhit gjithashtu dështuan t'i japin Abe një përgjigje, pasi nga 61 përgjigjet e njohura, 19 ishin në favor të pranimit të kërkesave amerikane, dhe 19 ishin po aq kundër. Nga pjesa e mbetur, 14 dhanë përgjigje të paqarta duke shprehur shqetësimin e luftës së mundshme, 7 sugjeruan të bënin lëshime të përkohshme dhe dy këshilluan që ata thjesht të shkonin së bashku me çfarëdo që të vendosej. Rekomandimi i vetëm universal ishte që të ndërmerreshin hapa menjëherë për të forcuar mbrojtjen bregdetare të Japonisë. Fortifikimet u ndërtuan me ngut afër ditës së sotme Odaiba në mënyrë që të mbronin Edo nga një inkursion i mëpasshëm detar amerikan.
parapamje|[[Odaiba në hyrje të Tokios, e ndërtuar në 1853–54 për të parandaluar një ndërhyrje amerikane.]]
Vizita e parë në Japoni, 1852–1853
parapamje|[[Shtypi i bllokut në Japoni|Shtyp blloku japonez të Perry (në qendër) dhe detarëve të tjerë të rangut të lartë amerikan.]]
Perry zgjodhi Misisipi me rrota me lëvozhgë të zezë si anije e tij dhe pastroi Hampton Roads, Virxhinia në 24 nëntor 1852. Perry bëri thirrje portuale në Madeira (11–15 dhjetor), Shën Helena (10–11 janar), Cape Town (24 janar - 3 shkurt), Mauritius (18–28 shkurt), Cejlon (10–15 mars), Singapor ( 25–29 Mars) dhe Makao dhe Hong Kong (7–28 prill), ku ai u takua me sinologun amerikan Samuel Wells Williams (i cili kishte qenë në Japoni me Morrison në vitin 1837), i cili siguroi përkthime në gjuhën kineze të letrave të tij zyrtare, dhe ku ai takoi me Plymouth dhe Saratoga. Ai vazhdoi për në Shangai (4–17 maj), ku u takua me diplomatin amerikan me origjinë holandeze Anton L. C. Portman, i cili përktheu letrat e tij zyrtare në gjuhën holandeze dhe ku u takua me Susquehanna.
Vizita e dytë në Japoni, 1854
Në kohën e kthimit të Perry, shogunati Tokugawa kishte vendosur të pranonte praktikisht të gjitha kërkesat në letrën e Fillmore. Sidoqoftë, negociatorët zvarritën për javë të tëra mbi vendin për negociata, me Perry duke këmbëngulur tek Edo, dhe japonezët duke ofruar vende të ndryshme të tjera. Përfundimisht Perry humbi durimin dhe kërcënoi të sillte 100 anije (më shumë se madhësia aktuale e Marinës Amerikane në atë kohë) brenda 20 ditësh në luftë me Japoninë. Të dy palët përfundimisht bënë kompromis në fshatin e vogël Yokohama, ku u ngrit një sallë e ndërtuar me qëllim. Perry zbarkoi më 8 mars me 500 marinarë dhe marinsa në 27 anije anijesh, me tre grupe që luanin "The Star-Spangled Banner". Pas tre javësh negociata, më 31 mars, Perry nënshkroi Traktatin e Kanagawa e cila hapi portet e Shimodës dhe Hakodates për anijet amerikane, siguroi kujdesin për marinarët e mbytur dhe krijimin e një konsullatë amerikane në Shimoda. Traktati u nënshkrua nga pala japoneze nga Hayashi Akira.
parapamje|Flota e komodorit Perry për vizitën e tij të dytë në Japoni në 1854. Megjithëse u kishte thënë japonezëve se do të kthehej vitin e ardhshëm, Perry shpejt mësoi se admirali rus Zëvendës admirali Yevfimiy Putyatin ishte thirrur në Nagasaki menjëherë pasi ishte larguar nga Gjiri Edo, dhe kishte kaluar një muaj duke u përpjekur të detyronte japonezët të nënshkruanin një traktat para kthimit të tij. Ai gjithashtu u tha nga të dy britanikët dhe francezët se kishin ndërmend ta shoqëronin atë në Japoni në pranverë për të siguruar që amerikanët të mos merrnin ndonjë privilegj ekskluziv. Kështu Perry u kthye në 13 shkurt 1854 me gjithsej dhjetë anije dhe 1600 burra. Flota tani përfshinte gjithashtu: Lexington, Macedonian, Powhatan, Vandalia, Southampton dhe Supply.
Kërcënimi i forcës dhe negociatave
Në ndërkohë, Perry filloi një fushatë frikësimi, duke dërguar anije për të vëzhguar zonën përreth dhe kërcënoi të përdorte forcën nëse anijet e rojës japoneze rreth skuadriljes amerikane nuk shpërndaheshin. Ai gjithashtu u dha japonezëve një flamur të bardhë dhe një letër e cila u tha atyre se në rast se ata zgjidhnin luftime, amerikanët domosdoshmërisht do t'i mposhtnin ata.
Vizita e parë në Japoni, 1852–1853
Pastaj Perry kaloi flamurin e tij në Susquehanna dhe thirri ishujt Ryukyu nga 17–26 maj. Duke injoruar pretendimet e Çifligut Satsuma në ishuj, si dhe urdhërat e tij, ai kërcënoi dhe blofi autoritetet lokale duke kërcënuar të sulmonte me 200 trupa nëse nuk i lejoheshin të drejtat e tregtimit dhe tokës për një stacion qymyrguri. Perry zbarkoi marinsat e tij, të cilët i shpoi në plazh për orë të tëra dhe kërkoi një audiencë me Mbretin Ryukyu Shō Tai në Kështjellën Shuri. Duke e ditur që çdo veprim i tij do të raportohej tek autoritetet japoneze në Edo, Perry ishte i kujdesshëm për të shmangur takimin me zyrtarë të rangut të ulët dhe përdori shumë ceremoninë ushtarake dhe mikpritjen e anijes për të demonstruar si fuqinë ushtarake amerikane ashtu edhe qëllimin paqësor të ekspeditës së tij. Perry u largua me premtime se ishujt do të ishin plotësisht të hapur për tregti me Shtetet e Bashkuara. Duke vazhduar në ishujt Ogasawara në mes të qershorit, Perry u takua me banorët vendas dhe madje bleu një ngastër toke.
Vizita e dytë në Japoni, 1854
Pas nënshkrimit të traktatit, amerikanët u dhanë japonezëve një lokomotivë me avull miniaturë, një aparat telegrafik, mjete të ndryshme bujqësore dhe armë të vogla, si dhe njëqind galonë uiski, orë, soba dhe libra për Shtetet e Bashkuara. Japonezët u përgjigjën me mobilje dhe kuti të llakuara me ar, zbukurime bronzi, gota prej porcelani dhe kur mësuan për hobi personal të Perry, një koleksion guaskash. Perry pastaj dërgoi shtëpinë e Saratoga me traktatin e nënshkruar, ndërsa pjesa tjetër e skuadriljes shkoi për të studiuar në Hakodate, Shimoda dhe vendin e konsullatës së ardhshme. Pasi u nis nga Shimoda, flota u kthye në Ishujt Ryukyu, ku Perry hartoi me shpejtësi "Marrëveshjen midis Shteteve të Bashkuara dhe Mbretërisë Ryukyu", e cila u nënshkrua zyrtarisht në 11 korrik 1854.
Kthimi në Shtetet e Bashkuara, 1855
Pasi Perry u kthye në Shtetet e Bashkuara në vitin 1855, Kongresi votoi për t'i dhënë atij një shpërblim prej 20,000 dollarësh në vlerësim të punës së tij në Japoni. Perry përdori një pjesë të këtyre parave për të përgatitur dhe botuar një raport të ekspeditës në tre vëllime, me titull Tregimet e Ekspeditës së një Skuadrilje Amerikane në Detet e Kinës dhe Japoninë. Ai gjithashtu u ngrit në gradën e admiralit në listën e pensionistëve (kur shëndeti i tij filloi të dështonte) si një shpërblim për shërbimet e tij. Dihej që Perry kishte vuajtur nga artriti i rëndë që e linte me dhimbje të shpeshta, gjë që e pengonte atë të përmbushte detyrat e tij.
Perry i kaloi vitet e tij të fundit duke u përgatitur për botim rrëfimin e tij për ekspeditën japoneze, duke njoftuar përfundimin e saj më 28 dhjetor 1857. Dy ditë më vonë ai u shkëput nga posti i tij i fundit, një detyrë në Bordin e Efikasitetit Detar. Ai vdiq në pritje të urdhrave të mëtejshëm më 4 mars 1858 në New York City, nga "reumatizma" që ishte përhapur në zemër, e shtuar nga ndërlikimet e përdhes.
Vendbanimet e kohës së metaleve në Kosovë
Hisari i Suharekës
Lokaliteti arkeologjik, përkatësisht vendbanimi prehistorik i Hisarit, ndodhet në pjesën jugperëndimore të qytetit të Suharekës, i vendosur në një pllajë që dominon në terrenin më të gjerë të sheshtë të anës veriore, i vendosur midis Suharekës në veri dhe Shirokës në jug, në anën e djathtë të rrugës Suharekë - Prizren. Tarraca është një zonë e rrafshët eliptike me diametër 180 x 90 m dhe me një sipërfaqe totale prej afërsisht 1,1 ha, me lartësinë mbidetare të regjistruar 422 m (mbi nivelin e detit). Gërmimet e para arkeologjike u kryen në disa etapa; 1961–1963, 1978 dhe përsëri pas dy dekadave e gjysmë, Instituti Arkeologjik i Kosovës vazhdoi në dy sezone 2003 dhe 2004. Materiali arkeologjik i zbuluar i regjistruar në këtë vend gjatë gërmimeve, shtrihet nga Neoliti i Vonë duke vazhduar deri në Epokën e Hekurit, dhe ofron një përmbledhje për studimin e kulturës materiale të popullatës autoktone dardane. Hisari paraqet një civilizim parahistorik shumë të rëndësishëm jo vetëm për Kosovën, por edhe për të gjithë Ballkanin. Lokacioni është provë e një qyteti të lulëzuar nga Epoka e Bakrit. Nga njëmbëdhjetë shtresat stratigrafike më e hershmja është nga Epoka e Neolitit të vonë, duke vazhduar si një vendbanim deri në shtresën e quajtur Hisar VI të Antikitetit të Vonë (shekujt IV - VI es). Sipas kësaj skeme kronologjike, faza më e hershme e vendbanimit në Hisar duhet të lidhet me fazën Reshtan të Neolitit të Vonë të Adriatikut.
Gllareva
Lokacioni arkeologjik i Gllarevës ndodhet në pjesën qendrore të fshatit Gllareva, Komuna e Klinës, i vendosur në anën e djathtë të rrugës Prishtinë - Pejë, i shtrirë edhe në fushat e Rigjevës. Ky lokacion arkeologjik u identifikua aksidentalisht në vitin 1973. Gërmimet arkeologjike të kryera këtu në vitet 80 të shekullit të kaluar, u përqendruan në dy lokacione, jo shumë larg njëri-tjetrit. Të dy vendbanimet u regjistruan si nekropole me dy rite të ndryshme varrosjesh. Njëra nga nekropolet është tipike për varrimet e sheshta të ndërtuara me pllaka guri, ndërsa bazat ishin të mbuluara me zhavorr, dhe nekropoli tjetër ishte tipik me ritualin e mishërimit, përkatësisht varrosjen e djegies. Sidoqoftë, riti i inhumacionit është mbizotërues, ku nga 48 varre në tumat I dhe II, vetëm 3 janë me djegie. Në aspektin kronologjik, të dy vendet datohen në epokën e bronzit të vonë. Mes shumë varrimesh të gërmuara / hulumtuara, përveç materialit të bollshëm arkeologjik të zbuluar atje, të cilat ishin dokumentuar dhe regjistruar si artefakte varresh, nga të cilat, më të veçanta ishin disa shpata dhe kama të veshura me bronz, tipike për kulturën mikenase të regjistruara në këtë vendndodhje. Kjo tregon qartë shkëmbimin dhe kontaktet e konsoliduara midis qendrave antike të botës greke dhe na informon për lidhjet e komunikimit midis shoqërive ndërfisnore të fiseve ballkanike.
Boka e Përçevës
Boka e Përçevës tuma nekropol ndodhet disa kilometra në veriperëndim të Nekropolit të Gllarevës. Ky varrim i grupeve të tumave datohet në bronzin e vonë dhe periudhën e hershme të hekurit dhe është shumë karakteristik për numrin e madh të tumave të shpërndara në një zonë më të gjerë komplekse. Në total, u zbuluan 19 tuma varrimi ku, midis tyre, vetëm shtatë u gërmuan dhe hulumtuan gjatë viteve 1970. Këtu u zbuluan materiale të pasura dhe të bollshme arkeologjike në formën e artefakteve të varrezave, armë të mbingarkuara, zbukurime të ndryshme të enëve cilësore dhe enë të ndryshme poçarie, e ku të gjitha së bashku pasqyrojnë qartë faktet e padiskutueshme të mbetjeve të një civilizimi të përparuar dardan vendas.
Bërnica e Poshtme
Zona e hulumtuar e bronzit të vonë dhe hekurit të hershëm të Bërnicës së Poshtme, ndodhet rreth 5 kilometra në veri të Prishtinës, e shtrirë përgjatë rrugës Prishtinë - Podujevë (Besianë). Ky është një nekropol tipik i rrafshët ku është praktikuar varrosja e urnës së djegies. Hiri i të ndjerit ishte ruajtur në urna dhe ishte varrosur brenda varreve individuale ose grupeve në zona të rrafshuara, që në literaturën arkeologjike njihet si 'nekropoli i fushave të urnave'. Bazuar në rezultatet e hulumtimit, materiali i zbuluar nga ky kompleks varrosjesh, u regjistrua një metodë e veçantë e ndërtimit të varreve. Pllakat tholoide prej guri ishin vendosur në formën e një baze varri gjysmërrethor. Varrimet në terren me urna u hulumtuan në vitet 1980, pas një gjetje aksidentale të një urne. Sidoqoftë, që nga zbulimi i këtij nekropoli të rrafshët, kjo kulturë arkeologjike u quajt Kultura e Bërnicës.
Llashtica
Varrezat e Llashticës ndodhen afërsisht 10 km në verilindje nga Gjilani, në bregun e majtë të lumit Morava e Binçës, dhe që shtrihet në një zonë më të gjerë të fushave bujqësore të fshatit Llashtica, në kufi me Malet e Karadakut. Nëntë tuma varrimi janë regjistruar deri më tani, të gjitha karakteristike për epokën e hekurit të vonë. Përafërsisht, 1.5 km në veri nga kjo lokacion, u hulumtua një vendbanim i rrafshët përmes gërmimeve skanuese të kryera në vitin 2011, duke konfirmuar të njëjtën periudhë tumulare, përkatësisht Periudhën e Hekurt të Vonë. Sidoqoftë, hulumtimet arkeologjike u kryen në disa sezone në vendin e tumës në Llashticë duke filluar në vitet 1980, 1981 dhe 1982, ndërsa, pesë tuma varrimi u gërmuan deri në shtresën gjeologjike. Në vitin 2011, një tumë e njohur si numri VIII u gërmua në dy segmente. Nga ana tjetër, siç u tha më lart, vendbanimi i Epokës së Hekurit i hulumtuar në vitin 2011 ofroi një pasqyrë të shoqërisë së kaluar ndërsa varrosja dhe vendbanimi plotësuan informacionin e popullatës autoktone. Në lidhje me, sendet e luajtshme arkeologjike të pasura të zbuluara këtu, të ndryshme në formë dhe material, si për shembull enët prej balte, kavanoza, pjata dhe bizhuteri (fibula, byzylykë, gjerdan, etj.) dhe nga ana tjetër, figura të fragmentuara kulti me motive zogjsh të veshura me bronz, e gjitha qartë është një pasqyrë e një pasqyrimi të gjallë të civilizimit të periudhës së hekurit. Një nga tumat e varrimit (tuma VIII), e cila është në një gjendje relativisht të mirë, ka përmasa; 32 x 32m në diametër, ndërsa lartësia e tumës arrin deri në 1.60 metër. Gërmimet arkeologjike zbuluan mbetjet e të ndjerit i cili ishte djegur dhe hiri ishte shumë i shpërndarë. Nekropoli i tumës datohet në periudhën e hekurit të vonë.
Ponosheci
Nekropoli i tumave të Ponoshecit ndodhet në lokalitetin e njohur nga vendasit si Arëza, i shtrirë në disa parcela në zonën rreth 5-6 ha, afër rrjedhës së përroit të lumit të Labenicës. Nekropoli i tumës përbëhet nga një varrezë e grupuar; pesë prej tyre janë identifikuar deri më tani. Në përgjithësi, masa e tumës ka një diametër prej 12 - 18 m dhe lartësia maksimale e tumave është deri në 1 metër lartësi. Gërmimet e shpëtimit të kryera gjatë sezonit të vitit 2011 rezultuan me zbulime të bollshme të artefakteve të varrit me karakteristikat tipike të tumës ilire të epokës së hekurit. Sidoqoftë, studimi i materialit të luajtshëm siç është regjistruar këtu, provoi një rezultat interesant në kronologjinë e vendit dhe kulturën materiale, duke konfirmuar vazhdimësinë e tij nga epoka e bronzit dhe veçanërisht gjatë epokës së hekurit. Sidoqoftë, tumat e varrimit në mënyrë efektive u riformuan në shekullin XII dhe X para Krishtit, dhe pastaj përsëri u përdorën gjatë shekullit VI dhe IV para Krishtit, një periudhë kohore e njohur si Antikiteti Dardan.
Korisha
Zona e Kohës së Bronzit në Korishë, u hulumtua në vitin 2006. Vendi ndodhet në shpatin lindor të kodrës në formë shale kali pranë kalasë antike të Korishës. Vendbanimi ka një sipërfaqe të përafërt prej 1 hektari, me pikën më të lartë mbidetare prej 728 metra, dhe më të ultën prej 723 metra mbi nivelin e detit. Vendbanimi ishte një vend tipik i fortifikuar, i mbrojtur nga natyra në njërën anë, dhe që përshkonte në anët e tjera. Gërmimet provuese arkeologjike të kryera në këtë lokalitet në dy pjesë, rezultuan me dokumentacionin e banesave tipike të epokës së bronzit, duke konfirmuar vazhdimësinë e jetës gjatë periudhës së bronzit të hershëm dhe të mesëm. Mes materialit arkeologjik të lëvizshëm të zbuluar, më të vlefshmet për tu përmendur janë; enë prej guri, fragmente të ndryshme prej balte dhe gjetje të tjera më të vogla, tipike për këtë periudhë.
Gadime e Epërme
Lokaliteti arkeologjik i Gradinës ndodhet në majë të një pllaje të kodrës eponime, vendosur në pjesën perëndimore në një zonë të pasur me minerale të Maleve të Zhegocit. Kalaja ka një pozicion të jashtëzakonshëm gjeostrategjik dhe është një vendbanim tipik malor i epokës së bakrit dhe epokës së hekurit me karakteristika të zonës së fortifikuar. Kalaja është e vendosur në pjesën lindore të fshatit Gadime e Epërme. Vendi u hulumtua arkeologjikisht gjatë viteve 1973–1974, gjë që rezultoi me mbetjet e dokumentuara të Epokës së Bakrit, përkatësisht kulturës Bubanj Sallkuca – Krivadol. Gjithashtu fortesa duket se është përdorur edhe gjatë epokës së hekurit të vonë. Sidoqoftë, është e rëndësishme të thuhet se gjatë periudhës eneolitike, fortesa është rindërtuar në disa raste dhe është shumë domethënëse zbulimi i fragmenteve qeramike të zbukuruara me teknikën grafite si dhe me lacernacion, motive që ka shumë të ngjarë të jenë bërë nga mjete të mprehta. Nga ana tjetër, në fazën e mëvonshme të vazhdimit të jetës, gjatë pjesës së mëvonshme të epokës së hekurit, u zbuluan disa fragmente interesante të sendeve greke të importuara.
Lubozhda
Fshati Lubozhda ndodhet në perëndim nga qyteti i Burimi (Istogut) dhe është karakteristik për lokalitetin arkeologjik të regjistruar të njohur nga toponomia Livadhi, vetëm disa qindra metra në anën e majtë të rrugës. Disa tuma varrimi janë shtrirë në këtë zonë, tipike për epokën e hekurit, një periudhë e formimit të identitetit etnik dhe kulturor ilir, një popullsi që ka banuar në të gjithë Gadishullin Ilirik (Ballkani aktual) dhe më gjerë. Zbulimi i një inventari shumë të pasur varresh brenda një prej varreve të tumave, me një koleksion bizhuterish (byzylykë të veshur me argjend, etj.) ilustron qartë faktin se ai i përkiste një personaliteti të shquar të varrosur në këtë vend. Sidoqoftë, artefaktet e varreve datojnë diku midis shekullit VI dhe V para Krishtit. Vetëm 7 km nga kjo lokalitet arkeologjik gjendet një lokacion tjetër i njohur si Lokaliteti Arkeologjik i Banjës së Pejës dhe që i takon të njëjtës datë. Gjithashtu nga analogjia e përbërjes së materialit arkeologjik, ngjashmëria është e dukshme. Prandaj, duhet të ketë pasur një lidhje midis të dy vendeve ose ato madje i përkisnin të njëjtit entitet. Zbulimi gjeofizik i kryer në këtë zonë gjatë vitit 2011, identifikoi disa varre tumash të cilat nuk janë të dukshme nga vëzhgimi vizual i terrenit.
Banja e Pejës
Lokaliteti antik arkeologjik i Banjës së Pejës, i vendosur në kryqëzimin që lidh Pejën me Istogun, është vetëm 12 km në veriperëndim nga Peja. Gjatë periudhës së ndërtimit të hotelit Onyx në vitin 1974, një helmetë tipike ushtarake ilire u zbulua aksidentalisht. Apropos, gërmimet arkeologjike të shpëtimit filluan në këtë vend që rezultoi me zbulimin e materialit të bollshëm arkeologjik të luajtshëm, ndërsa ndër ato më të rëndësishmet është një varr i një çifti të rëndësishëm njerëzish që u emërua nga arkeologët si Varri Mbretëror. Varri i çiftit i ndërtuar në bazën e formës drejtkëndëshe dhe i punuar me pllaka guri shtufi, me shumë gjasa të nxjerra nga gurorja fqinje. Varri i regjistruar femëror përmbante materiale të pasura me varre për shembull; fibul, hala në formë omega, një unazë dhe gjerdan të zbukuruar me motive gjeometrike, të farkëtuara në argjend dhe bronz. Nga ana tjetër, varri mashkullor përmbante artefakte varri, sende personale të përbëra nga; armë, bizhuteri argjendi dhe bronzi. Dokumentacioni arkeologjik i këtyre gjetjeve të rëndësishme dhe të vlefshme, ndër të tjera, ofron një pamje të kohës, karakteristike për diferencimin shoqëror dhe ekonomik të individëve ose grupeve. Materiali i pasur arkeologjik i zbuluar në këtë vend i përket epokës së hekurit të vonë, shekulli VI-V pes. Mikrorajoni përreth është i pasur me gjetje në vend dhe jashtë tij, të periudhave të ndryshme, duke konfirmuar vazhdimësinë dhe e tyre, me sa duket për shkak të kushteve të mira të favorshme për jetë, duke pasur parasysh burimet e ujit termal pranë këtij lokaliteti. Nga ana tjetër, peizazhi dhe pozicioni i favorshëm gjeostrategjik ishin ideale për zgjedhjen e këtij lokaliteti që do të banohej për një periudhë të gjatë kohore.
Rogova
Nekropoli i tumave të Rogovës, ndodhet në vendin e njohur lokalisht si Fusha, rreth 4 km në juglindje të nekropolit të tumave të fshatit Fshej, në anën e djathtë të rrugës Gjakovë - Prizren. Ky kompleks nekropolesh përfshin 6 tuma varrimi, disa prej të cilave në gjendje të mirë dhe disa të tjera mjaft të dëmtuara. Vendi u hulumtua për herë të parë në vitin 1966 dhe pastaj përsëri në disa raste të tjera në vitet 1973, 2005 dhe së fundmi në vitin 2011. Të gjitha studimet e mëparshme rezultuan me të njëjtin rezultat duke konfirmuar gjurmët e një grupi të tumës i cili bazohet në materialin e lëvizshëm arkeologjik të zbuluar që daton në epokën e bronzit të mesëm (1800–1500 pes). Sidoqoftë, vendi është përdorur gjithashtu gjatë epokës së hershme të hekurit, përsëri si një nekropol. Varrimet e hulumtuara përmbanin artefakte shumë të pasura të varreve, të cilat, sipas studiuesve, ruheshin në varre së bashku me personat e varrosur. Materiali i varreve ishte sende personale ose sende të të ndjerit, në shumicën e rasteve, ose armë, dekorime dhe sende të tjera personale të personave jo të zakonshëm.
Prizreni
Një gjetje e veçantë e rastit e një artefakti shumë të veçantë, zbuluar në Prizren, gjatë pjesës së dytë të shekullit XIX; paraqet një ekspozitë unike të një statuje të hedhur në bronz me një figurë të një atleteje në vrapim. Kjo kryevepër është e njohur edhe si Menada (Vrapuesja) e Prizrenit. Statuja prej bronzi ka një lartësi prej 11.4 cm dhe mund të ketë qenë pjesë e një zbukurimi të vendosur në një enë dekorative. Statuja datohet midis viteve 520–500 pes, e bërë ndoshta gjatë periudhës greke arkaike. Në ditët e sotme, ky artefakt unik i përket Muzeut Britanik, përkatësisht Koleksionit Grek dhe Romak të Antikiteteve, meqenëse u shit në vitin 1876, nga një tregtar antikuarësh i quajtur Serafim, që besohet të ketë origjinë armene. Statuja prej bronzi është në lëvizje, me trupin e saj të kthyer nga përpara, duke parë poshtë në të djathtë të saj dhe duke mbajtur lart skajin e fustanit të saj në dorën e saj të majtë. Ajo ka të veshur një fund të shkurtër që bie nga shpatulla e djathtë dhe ekspozon gjoksin e djathtë, ndërsa flokët i bien prapa në valë paralele. Vrapuesja e Prizrenit (sportiste femër) është një artefakt që ka shumë të ngjarë të jetë importuar nga Sparta.
Një gjetje tjetër e ndryshme dhe e rrallë e cila është pothuajse e veçantë pasi Vrapueses së Prizrenit është statuja prej bronzi e një dhie të ulur të shekullit VI para Krishtit. Sipas burimeve të shkruara, kjo figurinë u zbulua aksidentalisht në vitin 1939, diku në Jaglenica, pjesa periferike e Prizrenit. Figurina ka një gjatësi prej 6.5 cm dhe është rreth 3 cm e gjerë dhe 6.5  cm e lartë, me peshën prej vetëm 380 gram. Statuja prej bronzi e dhisë së ulur është e ekspozuar në Muzeun e Vranjës.
Stela e Kamenicës
Një relief i gdhendur që tregon një skenë të procesionit të varrimit, që pasqyron një funeral të një burri, arkivoli i të cilit ndiqet nga ajo që duket të jetë gruaja e tij përpara procesionit, u zbulua aksidentalisht në zonën e Kështjellës së Kamenicës, përkatësisht në pjesën jugore në fund të kodrës së fortesës. Me shumë gjasë, skena funerare e gdhendur është një krijim i modeluar gjatë Periudhës Klasike (shek. V – IV para Krishtit), megjithatë, mund të jetë gjithashtu një vepër e vonë e periudhës helenistike (shekulli IV – II pes) Sidoqoftë, skena e procesionit të gdhendur i ngjan një riti të organizuar të zisë masive, e praktikuar në mënyrë të organizuar në grup duke ndjekur kortezhin me dhimbje dhe pikëllim, një ritual i praktikuar ende në rajonin malor të Malësisë së Gjakovës, i cili nga ana tjetër, mund të jetë trajtohet si trashëgimi shpirtërore që ekziston ende në ditët e sotme. Nga këndvështrimi tjetër, kur vëzhgohen me kujdes figurat e vajtores femër të kësaj ceremonie funerale, është e qartë se ato veshin fustane që i ngjajnë fustanit ilir xhubleta gjë që mund të argumentohet se ka ngjashmëri me gratë tipike autoktone veshja e të cilave ka shumë të ngjarë të përdoret që nga epoka e bronzit dhe ende e veshur në pjesët rurale malore dhe të largëta të banuara nga shqiptarë. Stela e gdhendur (e Fragmentuar) është e ekspozuar në lapidariumin e Parkut Arkeologjik të Muzeut të Kosovës. Sa i përket veshjes ilire, një fustan tipik xhubleta i epokës moderne është ekspozuar në sallën e ekspozitës së Muzeut Etnografik 'Emin Gjiku' në Prishtinë. qendër|parapamje|750x750px|Stela e Kamenicës në Parkun Arkeologjik të Muzeut të Kosovës.
Shiroka
Varrezat e grupeve të Shirokës ndodhen afër lokacionit Shiroka, rreth 1.5 km në jug të qytetit të Therandës, në anën e djathtë të rrugës. Grupi kulturor dardan i tumës, karakteristikë për llojin e ndërtimit me varre në formë rrethi, të ndërtuar nga një përzierje gurësh toke dhe lumenjsh, u identifikua në këtë vend në vitin 1953 nga një punëtor i Muzeut të Kosovës. Gërmimet ndodhën sepse disa fshatarë të Shirokës kishin zbuluar disa artikuj arkeologjikë ndërsa mbillnin hardhitë e rrushit. Jo shumë larg këtij lokaliteti, ndodhen një lokalitet me shumë shtresa të Hisarit në njërën anë dhe varrezat e Dubiçakut në anën tjetër. Gërmimet e kaluara arkeologjike të kryera këtu, rezultuan me mbetjet e një nekropoli të kohës së epokës së bronzit dhe i përdorur edhe gjatë epokës së hekurit të vonë. Materiali arkeologjik i lëvizshëm i zbuluar, i përbërë nga gjetje të bollshme dhe të veçanta, dalluese për enët prej balte të zbukuruar me shumë gjasa tregojnë se anijet janë importuar dhe kanë ardhur përmes tregtisë dhe shkëmbimit nga bota helene dhe më gjerë. Nekropoli i Shirokës, u ngrit gjatë shekullit VIII – VI para Krishtit. Në vitin 1963 gërmimet vazhduan kur edhe u hapën dy nga tetë tumat e Nekropolit Shiroka, që datojnë nga e njëjta periudhë - dmth., Shekulli VIII-VI para Krishtit.
Fshej
Nekropoli i tumës Fshej i përket periudhës së hekurit të vonë (shekujt VII - VI para erës sonë). Gjatë gërmimeve arkeologjike të kryera këtu në vitin 2011, pesë varreza tumash u gërmuan dhe hulumtuan arkeologjikisht, gjë që rezultoi me material të pasur dhe të bollshëm arkeologjik, tipik për përcaktimin e kronologjisë së lokacionit, i cili vërteton qartë ekzistencën e popullsisë dardane, përkatësisht periudha kohore e bashkimit të etokulturës së tyre. Grupi i varrezave ndodhet afërsisht 800m në jug, në jugperëndim nga ura e gurtë e njohur si Ura e Fshajtë. Riti funeral i praktikuar këtu, zhvarrosja ose varrosja e të ndjerit të varrosur brenda një varrimi të ndërtuar si një rast varri i ndërtuar me varre guri lumi, ilustron një nga ritet e varrimit të popullatës autoktone. Përveç kësaj, rituali i zhvarrosjes së praktikuar nga Dardanët, mishërimi / djegia e personit të ndjerë ishte përdorur gjerësisht në Dardani.
Shiroka
Tuma e parë kishte një diametër 13m, lartësi 0.75m. Ai përmbante 5 varre me djegie dhe inventar të qeramikës dhe zbukurimeve prej bronzi. Tuma e dytë kishte një diametër 12 m, lartësi 0.75m. Ai përmbante 6 varre me djegie dhe inventar të qeramikës dhe armëve të hekurta. Nga provat u konkludua se ato i përkasin traditës dardane / ilire të tumave.
Sydney Brenner
Karriera dhe kërkimet
Brenner më pas u përqëndrua në krijimin e Caenorhabditis elegans si një organizëm model për hetimin e zhvillimit të kafshëve duke përfshirë zhvillimin nervor. Brenner zgjodhi këtë krimb të rrumbullakët toke me gjatësi 1 milimetër kryesisht sepse është i thjeshtë, është i lehtë për tu rritur në popullata me shumicë dhe doli të ishte mjaft i përshtatshëm për analizën gjenetike. Një nga metodat kryesore për identifikimin e gjeneve të rëndësishme të funksionit ishte ekrani për krimbat e rrumbullakët që kishin disa defekte funksionale, siç është i pakoordinuar, duke çuar në identifikimin e grupeve të reja të proteinave, siç është grupi i proteinave UNC. Për këtë punë, ai ndau Çmimin Nobel në 2002 në Fiziologji ose Mjekësi me H. Robert Horvitz dhe John Sulston. Titulli i leksionit të tij Nobel në Dhjetor 2002, "Dhurata e Natyrës Shkencës", është një homazh për këtë nematodë; në të, ai konsideroi se zgjedhja e organizmit të duhur doli të jetë po aq e rëndësishme sa adresimi i problemeve të duhura për të punuar. Në fakt, komuniteti i C. elegans është rritur me shpejtësi në dekadat e fundit me studiuesit që punojnë në një spektër të gjerë problemesh.
Referime
Marcus, Gary Fred (2004). The Birth of the Mind: How a Tiny Number of Genes Creates the Complexities of Human Thought. Basic Books. p. 64. ISBN 9780465044054.
Karriera dhe kërkimet
Brenner themeloi Institutin e Shkencave Molekulare në Berkeley, California në 1996. Që nga viti 2015 ai u shoqërua me Institutin Salk, Institutin e Biologjisë Molekulare dhe Qelizore, Këshillin e Kërkimit Biomjekësor të Singaporit, Kampusin e Kërkimit të Fermës Janelia dhe Institutin Mjekësor Howard Hughes. Në gusht 2005, Brenner u emërua president i Institutit të Shkencës dhe Teknologjisë në Okinawa. Ai ishte gjithashtu në Bordin e Guvernatorëve Shkencorë në Institutin Kërkimor Scripps, si dhe ishte Profesor i Gjenetikës atje. Një biografi shkencore e Brenner u shkrua nga Errol Friedberg në SH.B.A., për botim nga Cold Spring Harbour Laboratory Press në 2010.
Referime
Sydney Brenner's publications indexed by the Scopus bibliographic database. (subscription required)
Sydney Brenner (13 janar 1927 - 5 prill 2019) ka qenë një biolog me prejardhje nga Afrika e Jugut. Në vitin 2002, ai ndau Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi me H. Robert Horvitz dhe Sir John E. Sulston. Brenner dha kontribute të rëndësishme për të punuar në kodin gjenetik dhe fusha të tjera të biologjisë molekulare ndërsa punonte në laboratorin e Biologjisë Molekulare të Këshillit të Kërkimeve Mjekësore (MRC) në Kembrixh, Angli. Ai përdori krimbat e rrumbullakët Caenorhabditis si një organizëm model për hetimin e biologjisë së zhvillimit,  dhe themeloi Institutin e Shkencave Molekulare në Berkeley, Kaliforni, Shtetet e Bashkuara.
Karriera dhe kërkimet
I njohur për depërtimin e tij shkencor depërtues dhe zgjuarsinë acerbic, Brenner, për shumë vite, ishte autor i një kolone të rregullt ("Loose Ends") në revistën Current Biology. Kjo kolonë ishte aq e popullarizuar sa që "Loose përfundon nga Biologjia aktuale", një përmbledhje, u botua nga Current Biology Ltd. dhe u bë një send i koleksionistëve. Brenner shkroi "Një jetë në shkencë", një thasë me letër botuar nga BioMed Central. Brenner shquhet gjithashtu për zemërgjerësinë e tij me idetë dhe numrin e madh të studentëve dhe kolegëve që kanë stimuluar idetë e tij.
Referime
"All Gairdner Winners". The Canada Gairdner Awards. Retrieved 5 April 2019.
John Finch; 'A Nobel Fellow On Every Floor', Medical Research Council 2008; ISBN 978-1-84046-940-0
Karriera dhe kërkimet
Në vitin 2017, Brenner bashkë-organizoi një seri leksionesh seminare në Singapor që përshkruan dhjetë shkallë logaritmike të kohës nga Big Bengu deri më sot, duke përfshirë paraqitjen e formave të jetës shumëqelizore, evolucionin e njerëzve dhe shfaqjen e gjuhës, kulturës dhe teknologjisë. Shkencëtarët dhe mendimtarët e shquar, përfshirë W. Brian Arthur, Svante Pääbo, Helga Nowotny dhe Jack Szostak, folën gjatë serive të leksioneve. Në vitin 2018, leksionet u adaptuan në një libër të njohur shkencor të titulluar Sydney Brenner's 10-on-10: The Kronicles of Evolution, botuar nga Wildtype Books.
Referime
This book is all about the MRC Laboratory of Molecular Biology, Cambridge.
Edukimi dhe jeta e hershme
Brenner lindi në qytetin Germiston në Transvaal të atëhershëm (sot në Gauteng), Afrika e Jugut, më 13 janar 1927. Prindërit e tij, Leah (nofka Blecher) dhe Morris Brenner, ishin emigrantë hebrenj. Babai i tij, një këpucar, erdhi në Afrikën e Jugut nga Lituania në 1910 dhe nëna e tij nga Riga, Letonia, në 1922. Ai kishte një motër, Phyllis.
Referime
"2002 Nobel Prize". nobelprize.org. Retrieved 28 September 2008.
Edukimi dhe jeta e hershme
Ai u shkollua në shkollën e mesme Germiston dhe universitetin e Witwatersrand. Duke qenë anëtarësuar në universitet në moshën 15 vjeç, u vërejt gjatë vitit të tij të dytë se ai do të ishte shumë i ri për t'u kualifikuar për praktikën e mjekësisë në përfundim të kursit të tij gjashtë-vjeçar mjekësor, dhe për këtë arsye ai u lejua të përfundonte një Bachelor diplomë shkencore në anatomi dhe fiziologji. Ai qëndroi për dy vjet më shumë duke bërë një diplomë Nderi dhe më pas një diplomë MSc, duke mbështetur veten duke punuar me kohë të pjesshme si teknik laboratori. Gjatë kësaj kohe ai u mësua nga Joel Mandelstam, Raymond Dart dhe Robert Broom. Teza e tij master ishte në fushën e citogjenetikës. Në vitin 1951 ai mori gradën Bachelor i Mjekësisë, Bachelor i Kirurgjisë (MBBCh).
Referime
"There's a New Squid in Town". Okinawa Institute of Science and Technology Graduate University OIST. 11 December 2019. Retrieved 15 February 2020.
March of Dimes and Richard B. Johnston, Jr., MD Prize in Developmental Biology Awardees (PDF), retrieved 5 April 2019
Çmime dhe nderime
Medalje Mbretërore nga Shoqëria Mbretërore në 1974
Referime
McKay, R. (1997). "The Origins of the Central Nervous System". In Gage, F.H.; Christen, Y. (eds.). Isolation, Characterization and Utilization of CNS Stem Cells. Berlin Heidelberg: Springer-Verlag. pp. 169–170. ISBN 978-3-642-80308-6.
Çmime dhe nderime
Dendrobium Sydney Brenner u emërua në vitin 1998 me rastin e vizitës së tij në Kopshtin Kombëtar të Orkideve të Singaporit vitin e kaluar
Referime
Volkin, Elliot; Astrachan, L. (1956). "Phosphorus incorporation in Escherichia coli ribonucleic acid after infection with bacteriophage T2". Virology. 2 (2): 149–161. doi:10.1016/0042-6822(56)90016-2. ISSN 0042-6822. PMID 13312220.
"Research Units | Okinawa Institute of Science and Technology Graduate University OIST". Oist.jp. 1 February 2016. Retrieved 1 December 2016.
"Janelia Farm: Sydney Brenner". hhmi.org. Archived from the original on 27 December 2007.
Crick, FH; Brenner, S; Klug, A; Pieczenik, G (December 1976). "A speculation on the origin of protein synthesis". Origins of Life. 7 (4): 389–97. Bibcode:1976OrLi....7..389C. doi:10.1007/BF00927934. PMID 1023138. S2CID 42319222. Retrieved 8 March 2018.
Thompson, H. (1973). "Cyril Norman Hinshelwood 1897-1967". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 19: 374–431. doi:10.1098/rsbm.1973.0015. PMID 11615727. S2CID 12385145.
Lexim të mëtejshëm
Robert Olby; Francis Crick: Hunter of Life's Secrets, Cold Spring Harbor Laboratory Press, ISBN 978-0-87969-798-3, published on 25 August 2009.
Karriera dhe kërkimet
Brenner dha gjithashtu katër leksione mbi historinë e Biologjisë Molekulare, ndikimin e saj në Neuroshkencë dhe pyetjet e mëdha shkencore që priten përpara. Leksionet u adaptuan në librin, In the Spirit of Science: Leksione nga Sydney Brenner mbi ADN-në, Krimbat dhe Trurin.
Çmime dhe nderime
Bashkëpunëtor i King’s College, Cambridge që nga viti 1959
Karriera dhe kërkimet
Brenner dha disa kontribute thelbësore në fushën në zhvillim të biologjisë molekulare në vitet 1960 (shih grupin Phage). E para ishte të provonte se të gjitha sekuencat e kodimit gjenetik të mbivendosur ishin të pamundura. Kjo pasqyrë ndau funksionin e kodimit nga kufizimet strukturore siç propozohet në një kod të zgjuar nga George Gamow. Kjo bëri që Francis Crick të propozojë konceptin e adaptorit ose siç njihet tani "transferimi i ARN-së (ARN)". Ndarja fizike midis antikodonit dhe aminoacidit në një ARN është baza për rrjedhën unidireksionale të informacionit në sistemet biologjike të koduara. Kjo zakonisht njihet si dogma qendrore e biologjisë molekulare d.m.th. që informacioni rrjedh nga acidi nukleik në proteinë dhe kurrë nga proteina në acid nukleik. Duke ndjekur këtë depërtim të përshtatësit, Brenner propozoi konceptin e një RNA të dërguarin, bazuar në interpretimin e saktë të punës së Elliot "Ken" Volkin dhe Larry Astrachan. Pastaj, me Francis Crick, Leslie Barnett dhe Richard J. Watts-Tobin, Brenner demonstroi gjenetikisht natyrën trefishe të kodit të përkthimit të proteinave përmes Crick, Brenner, Barnett, Watts-Tobin et al. eksperimenti i vitit 1961, i cili zbuloi mutacionet e zhvendosjes së kornizës. Kjo depërtim siguroi sqarimin e hershëm të natyrës së kodit gjenetik. Leslie Barnett ndihmoi në ngritjen e laboratorit të Sydney Brenner në Singapor, shumë vite më vonë. djathtas|parapamje|Esther Lederberg, Gunther Stent, Sydney Brenner dhe Joshua Lederberg të fotografuar në vitin 1965 Brenner, me George Pieczenik, krijuan analizën e parë matricore kompjuterike të acideve nukleike duke përdorur TRAC, të cilën Brenner vazhdoi ta përdorte. Crick, Brenner, Klug dhe Pieczenik u kthyen në punën e tyre të hershme për deshifrimin e kodit gjenetik me një letër pioniere mbi origjinën e sintezës së proteinave, ku kufizimet në mARN dhe tRNA bashkë-evoluan duke lejuar një ndërveprim me pesë baza me një rrokullisje të antikodonit cikël, dhe kështu krijimi i një sistemi të përkthimit të kodit trefishtë pa kërkuar një ribozom. Ky model kërkon një kod pjesërisht të mbivendosur. Punimi shkencor i botuar është jashtëzakonisht i rrallë pasi që bashkëpunëtorët e tij përfshijnë tre autorë të cilët në mënyrë të pavarur u bënë laureatë të Nobelit.
Çmime dhe nderime
Çmimi William Bate Hardy në 1969
Karriera dhe kërkimet
Së bashku me Jack Dunitz, Dorothy Hodgkin, Leslie Orgel dhe Beryl M. Oughton, ai ishte një nga njerëzit e parë në prill 1953 që pa modelin e strukturës së ADN-së, të ndërtuar nga Francis Crick dhe James Watson; në kohën kur ai dhe shkencëtarët e tjerë po punonin në Departamentin e Kimisë të Universitetit të Oksfordit. Të gjithë u impresionuan nga modeli i ri i ADN-së, veçanërisht Brenner i cili më pas punoi me Crick në Laboratorin Cavendish në Universitetin e Kembrixhit dhe Laboratorin e Biologjisë Molekulare (LMB) të Këshillit të Kërkimeve Mjekësore (MRC) të sapohapur. Sipas të ndjerit Beryl Oughton, më vonë Rimmer, ata të gjithë udhëtuan së bashku me dy makina pasi Dorothy Hodgkin u njoftoi atyre se ishin larg në Kembrixh për të parë modelin e strukturës së ADN-
Referime
Gilbert, S.F. (2000). "The Developmental Mechanics of Cell Specification". Developmental Biology. Sunderland (MA): Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-243-6.
Çmime dhe nderime
Kordoni i Madh i Urdhrit të Diellit në Lindje në 2017
Në vitin 2008, Universiteti i Witwatersrand për nder të tij emëroi Institutin e Sydney Brenner për Bioshkencën Molekulare (SBIMB)
Çmimi i Kiotos në 1990
Lidhje të jashtme
Media related to Sydney Brenner at Wikimedia Commons
Quotations related to Sydney Brenner at Wikiquote
Referime
"Loose Ends" : Collection of Loose Ends/False Starts columns by 'Uncle Syd.' from January 1994 to December 2000 (Current Biology, 1997) ISBN 1859223257
Lloyd-Evans, L. P. M. (January 2005). A Study into the Prospects for Marine Biotechnology Development in the United Kingdom (PDF) (Report). Volume 2 – Background & Appendices. Foresight Marine Panel Marine Biotechnology Group. p. 237. Retrieved 5 April 2019.
"Sydney Brenner CV" (PDF). ETH Zurich. Retrieved 6 April 2019.
"Errol C. Friedberg. Sydney Brenner: A Biography" (PDF). cshlpress.com.
Olby, Robert, Francis Crick: Hunter of Life's Secrets, Cold Spring Harbor Laboratory Press, 2009, Chapter 10, pg. 181; ISBN 978-0-87969-798-3
Çmime dhe nderime
Çmimi Mars i Dimes në Biologjinë e Zhvillimit në 2002
Çmimi Dan David në 2002 [63] drejtuar nga Profesor Gad Barzilai
Lexim të mëtejshëm
Soraya De Chadarevian; Designs For Life: Molecular Biology After World War II, CUP 2002, 444 pp; ISBN 0-521-57078-6
Referime
Crick won a Nobel prize in 1962, Brenner in 2002, and Klug in 1982. However, this is not the only case. See Barton, D. H. R.; Jeger, O.; Prelog, V.; Woodward, R. B. (March 1954). "The constitutions of cevine and some related alkaloids". Experientia. 10 (3): 81–90. doi:10.1007/BF02158513. PMID 13161888. S2CID 27430632. Barton (1969), Prelog (1975) and Woodward (1965) all became Nobel winners.
Karriera dhe kërkimet
Pas DPhil-it të tij, Brenner bëri kërkime postdoktorale në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley. Ai kaloi 20 vitet e ardhshme në Laboratorin e Biologjisë Molekulare në Kembrixh. Atje, gjatë viteve 1960, ai kontribuoi në biologjinë molekulare, atëherë një fushë në zhvillim. Në 1976 ai u bashkua me Institutin Salk në Kaliforni.
Referime
Crick FH, Barnett L, Brenner S, Watts-Tobin RJ (1961). "General nature of the genetic code for proteins". Nature. 192 (4809): 1227–32. Bibcode:1961Natur.192.1227C. doi:10.1038/1921227a0. PMID 13882203. S2CID 4276146.
Rensberger, Boyce (1998). Life Itself: Exploring the Realm of the Living Cell. Oxford University Press. p. 162. ISBN 9780195125009.