cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Georgi Zhukov
Shërbimi pas luftës nën Stalinin
Zhukov nuk ishte vetëm komandanti suprem ushtarak i Zonës Sovjetike të Pushtimit në Gjermani, por u bë Guvernatori i saj Ushtarak më 10 qershor 1945. Një hero lufte, jashtëzakonisht popullor me ushtrinë, Zhukov u pa nga Stalini si një kërcënim potencial për udhëheqjen e tij. Ai zëvendësoi Zhukov me Vasily Sokolovsky më 10 prill 1946. Pas një sesioni të pakëndshëm të Këshillit Ushtarak Kryesor - në të cilin Zhukov u sulmua ashpër dhe u akuzua për mosbesueshmëri politike dhe armiqësi ndaj Komitetit Qendror të Partisë - ai u hoq nga posti i tij si Komandant i Përgjithshëm i Forcave Tokësore Sovjetike. Ai u caktua komandën e rrethit ushtarak Odessa, larg nga Moska dhe mungonte në rëndësi strategjike dhe trupa. Ai mbërriti atje më 13 qershor. Zhukov pësoi një sulm në zemër në janar 1948, duke kaluar një muaj në spital. Në shkurt të vitit 1948, iu dha një postim tjetër dytësor, këtë herë komandën e rrethit ushtarak Ural. Tsouras e përshkroi lëvizjen nga Odesa në Uralet si një ulje nga një 'norma e dytë' në një detyrë të 'pestë'.
Gjatë gjithë kësaj kohe, shefi i sigurisë Lavrentiy Beria me sa duket po përpiqej të rrëzonte Zhukovin. Dy vartës të Zhukov, Marshalli i Aviacionit Alexander Aleksandrovich Novikov dhe Gjeneral Lejtnant Konstantin Fyodorovitch Telegin (Anëtar i Këshillit Ushtarak të Frontit të Parë Bjellorus) u arrestuan dhe torturuan në burgun Lefortovo në fund të vitit 1945. Në një konferencë, të gjithë gjeneralët, përveç Drejtorit të Drejtorisë së Inteligjencës Filipp Ivanovich Golikov, mbrojti Zhukovin kundër akuzës për mungesën e luftës së luftës dhe ekzagjerimin e forcës gjermane naziste. Gjatë kësaj kohe Zhukov u akuzua për bonapartizëm.
Në vitin 1946 u vranë shtatë karroca hekurudhore me mobilje që Zhukov po merrte në Bashkimin Sovjetik nga Gjermania. Në vitin 1948, banesat dhe shtëpitë e tij në Moskë u kontrolluan dhe u gjetën shumë gjëra të vjedhura nga Gjermania. Në hetimin e tij Beria arriti në përfundimin se Zhukov kishte në pronësi 17 unaza ari, tre gemstones, fytyrat e 15 qaforeve të artë, më shumë se 4.000 metra pëlhurë, 323 copë lesh, 44 qilima të marra nga pallatet gjermane, 55 piktura dhe 20 armë " . Zhukov pranoi në një memorandum për Zhdanov:
Këto incidente ironikisht u quajtën "Çështja e trofeve" në Bashkimin Sovjetik.
Kur mësoi për "fatkeqësitë" e Zhukovit - dhe megjithë moskuptimin e të gjitha problemeve - Eisenhower shprehu simpatinë e tij për shokun e tij në krahë.
Në shkurt të vitit 1953, Stalini urdhëroi Zhukov të largohej nga posti i komandantit të rrethit ushtarak Ural, dhe pastaj e rikujtoi atë në Moskë. Disa mendime sugjeruan Zhukov për nevojën e shërbimit të Luftës Koreane ; por, në fakt, gjatë një muaji në Moskë, Stalini nuk i dha Zhukov ndonjë detyrë. Në orën 9:50  jam më 5 mars 1953, Stalini papritmas vdiq. Pas kësaj ngjarjeje, jeta e Zhukov hyri në një fazë të re.
Arsyet për Zhukovin ngrihen dhe bien nën Stalinin
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Zhukov ishte një nga vetëm disa njerëz që e kuptuan personalitetin e Stalinit. Si Shefi i Shtabit dhe më vonë zëvendëskomandanti suprem, Zhukov kishte qindra takime me Stalinin, si privatë dhe gjatë konferencave të Stavka. Rrjedhimisht, Zhukov e kuptoi mirë personalitetin dhe metodat e Stalinit. Sipas Zhukov, Stalini ishte një person i fortë dhe sekret, por ai ishte gjithashtu i nxehtë dhe skeptik. Zhukov ishte në gjendje të vlerësonte gjendjen e Stalinit: për shembull, kur Stalini hynte thellë në tubin e tij të duhanit, kjo ishte një shenjë e një humor të mirë. Në anën tjetër, nëse Stalini dështoi të ndizte tubin e tij sapo të dilte nga duhani, kjo ishte një shenjë e një bujë të afërt. Njohuria e tij e jashtëzakonshme për personalitetin e Stalinit ishte një pasuri dhe ai lejoi që ai të merrej me grindjet e Stalinit në një mënyrë që gjeneralët e tjerë sovjetikë nuk mundën. Të dy Zhukov dhe Stalini ishin të nxehtë, por të dy ata bënë lëshime për të mbështetur marrëdhëniet e tyre.
Një element tjetër i rëndësishëm i marrëdhënieve të tyre ishte drejtësia e Zukovit ndaj Stalinit. Stalini ishte largpamës i mbytjes së shumë prej shoqëruesve të tij dhe e kritikoi hapur. Shumë njerëz rreth Stalinit, përfshirë Beria, Yezhov, Mekhlis dhe të tjerë, ndjenë nevojën për të kënaqur Stalinin për të qëndruar në anën e tij të mirë. Zhukov, nga ana tjetër, ishte kokëfortë e gatshme për të shprehur pikëpamjet e tij, shpesh duke shkuar hapur ndaj mendimit të Stalinit deri në pikën e rrezikimit të karrierës dhe jetës së tij. Argumenti i tij i nxehtë me Stalinin mbi çështjen e braktisjes së Kievit në qershor 1941 ishte një shembull tipik i qasjes së Zhukov. Kjo pavarësi në të menduarit e Zhukovit fitoi respektin e Stalinit. Ajo shkaktoi Zhukov vështirësi të konsiderueshme me Stalinin në disa raste, por ishte arsyeja kryesore që vendimmarrja e Stavka u bë më objektive dhe efektive.
Ngritja dhe renia pas Stalinit
Pas vdekjes së Stalinit, Zhukov u kthye në favor, duke u bërë zëvendësministër i Mbrojtjes në vitin 1953. Ai më pas kishte një mundësi për të hakmarrë veten në Beria.
Arrestimi i Berias
Me vdekjen e papritur të Stalinit, Bashkimi Sovjetik ra në një krizë lidershipi. Georgy Maximilianovich Malenkov u bë përkohësisht Sekretari i Parë. Malenkov dhe aleatët e tij u përpoqën të pastronin ndikimin e Stalinit dhe kulmin e personalitetit; megjithatë, vetë Malenkovi nuk pati guximin ta bënte këtë vetëm. Për më tepër, Lavrentiy Beria mbeti e rrezikshme. Politikanët kërkuan përforcim nga ushtarakët e fuqishëm dhe prestigjozë. Në këtë çështje, Nikita Hrushovi zgjodhi Zhukovin sepse të dy kishin krijuar një marrëdhënie të mirë, dhe përveç kësaj, gjatë Luftës së Dytë Botërore, Zhukov kishte shpëtuar dy herë nga Hrushovi nga akuzat e rreme.
Më 26 qershor 1953, një Malenkov u mblodh një takim i posaçëm i Byrosë Politike Sovjetike. Beria erdhi në takim me një ndjenjë të pakëndshme sepse u thirr me ngut - me të vërtetë, Zhukov kishte urdhëruar gjeneralin Kirill Moskalenko që në mënyrë të fshehtë të përgatisë një forcë speciale dhe lejoi forcën që të përdorë dy makina speciale të Zhukov dhe Bulganin (që kishin xham të zi) për të depërtuar në mënyrë të sigurtë në Kremlin. Zhukov gjithashtu e urdhëroi atë të zëvendësonte Gardën MVD me rojen e rrethit ushtarak të Moskës. Në këtë takim, Hrushovi, Malenkovi dhe aleatët e tyre kanë denoncuar "elementin imperialist Beria" për veprimtaritë e tij "anti-partiake", "anti-socialiste", "ndarjen e mbjelljeve" dhe "duke vepruar si spiun i Anglisë" krime të tjera. Së fundi, Hrushovi sugjeroi përjashtimin e Beria nga Partia Komuniste dhe sjelljen e tij para një gjykate ushtarake. Menjëherë, forca speciale e përgatitur nxitoi. Zhukov vetë u ngjit në Beria dhe bërtiti: "Duart lart! Me ndiq mua!" . Beria u përgjigj, në një panik, "O shokë, çfarë është çështja?  Vetëm uluni. "  Zhukov bërtiti përsëri, "Mbyll, ju nuk jeni komandanti këtu!  Shoku, arrestoni këtë tradhtar! ". Forcat speciale të Moskalenko iu bindën.
Zhukov ishte anëtar i gjykatës ushtarake gjatë gjyqit të Beria, i cili u drejtua nga Marshalli Ivan Konev. Më 18 dhjetor 1953, Gjykata Ushtarake e dënoi Beria me vdekje. Gjatë varrimit të Beria, Konev komentoi: "Dita që ky njeri ka lindur meriton të jetë i mallkuar!" . Pastaj Zhukov tha: "E konsiderova si detyrën time për të kontribuar pjesën time të vogël në këtë çështje (arrestimin dhe ekzekutimin e Beria)."
Ministri i Mbrojtjes dhe anëtarësimi në BE i Byrosë Politike
Kur Nikolai Bulganin u bë kryeministër në vitin 1955, ai caktoi ministrin e mbrojtjes Zhukov. Zhukov mori pjesë në shumë aktivitete politike. Ai kundërshtoi me sukses rivendosjen e sistemit të Komisarit, sepse Partia dhe udhëheqësit politikë nuk ishin ushtarakë profesionalë dhe kështu fuqia më e lartë duhet të binte te komandantët e ushtrisë. Deri në vitin 1955, Zhukov kishte dërguar dhe marrë letra nga Eisenhower. Të dy liderët ranë dakord se dy superfuqitë duhet të bashkëjetojnë në mënyrë paqësore. Në korrik të vitit 1955, Zhukov - së bashku me Hrushovi, Bulganin, VM Molotov dhe AA Gromyko - morën pjesë në një konferencë të Samitit në Gjenevë pasi BRSS nënshkroi një traktat paqeje me Austrinë dhe tërhoqi ushtrinë e saj nga ai vend.
Zhukov ndoqi urdhrat nga kryeministri i atëhershëm Georgy Malenkov dhe udhëheqësi i Partisë Komuniste Hrushov gjatë pushtimit të Hungarisë pas Revolucionit Hungarez të 1956-ës. Së bashku me shumicën e anëtarëve të Presidiumit, ai i kërkoi Hrushovit të dërgonte trupa për të mbështetur autoritetet hungareze dhe për të siguruar kufirin austriak. Zhukov dhe shumica e Presidiumit nuk ishin, megjithatë, të etur për të parë një ndërhyrje të plotë në Hungari. Zhukov madje rekomandoi tërheqjen e trupave sovjetike kur dukej se ata do të duhej të merrnin masa ekstreme për të shtypur revolucionin. Gjendja në Presidium ndryshoi përsëri kur kryeministri i ri i Hungarisë, Imre Nagy, filloi të fliste për tërheqjen e Hungarisë nga Pakti i Varshavës. Kjo bëri që sovjetët të sulmonin revolucionarët dhe ta zëvendësonin Nagyin me János Kádár. Në të njëjtat vite, kur Britania e Madhe, Franca dhe Izraeli pushtuan Egjiptin gjatë krizës së Suezit, Zhukov shprehu mbështetjen për të drejtën e vetë-mbrojtjes së Egjiptit. Në tetor 1957, Zhukov vizitoi Jugosllavinë dhe Shqipërinë në bordin e klasës Chapayev  Kuibishev, duke u përpjekur për të riparuar ndarjen Titos- Stamin të vitit 1948. Gjatë udhëtimit, Kuibyshev hasi në njësitë e Flotës së Gjashtë të Shteteve të Bashkuara - "nderimet e kaluara" u shkëmbyen midis anijeve.
Mposhtja e "Grupit Antipartik" dhe rënia pasuese e pushtetit
Në ditëlindjen e tij të 60-të (më 1956), Zhukov mori heroin e tij të katërt të Bashkimit Sovjetik - duke e bërë atë personin e parë që mori katër herë nderin. (E vetmja marrëse tjetër e kohës ishte Leonid Brezhnev ). Ai u bë profesionisti më i lartë ushtarak i cili ishte gjithashtu anëtar i Presidiumit të Komitetit Qendror të Partisë Komuniste. Ai më tej u bë një simbol i fuqisë kombëtare. Prestini i Zhukov ishte edhe më i lartë se policia dhe agjencitë e sigurisë të BRSS, dhe kështu rekindled shqetësimet në mesin e udhëheqësve politikë. Për shembull, duke shkuar edhe më shumë se Hrushovi, Zhukov kërkoi që agjencitë politike në Ushtrinë e Kuqe t'i raportonin para Partisë. Ai kërkoi një dënim zyrtar të krimeve të Stalinit gjatë Pushimit të Madh. Ai gjithashtu mbështeti justifikimin politik dhe rehabilitimin për MN Tukhachevsky, VK Blyukher , AI Yegorov dhe shumë të tjerë. Në përgjigje, kundërshtarët e tij e akuzuan atë për të qenë reformator dhe Bonapartist. Një ziliqar dhe armiqësi e tillë doli të jetë faktori kryesor që çoi në rënien e tij më vonë.
Marrëdhënia midis Zhukov dhe Hrushovit arriti kulmin e saj gjatë Kongresit XX të Partisë Komuniste (1956). Pasi u bë Sekretari i Parë i Partisë, Hrushovi u shpërngul në trashëgimin e Stalinit dhe kritikoi "kulmin e personalitetit" të tij. Për të përfunduar akte të tilla befasuese, Hrushovi kishte nevojë për miratimin, ose të paktën për pranimin e ushtrisë, të kryesuar nga ministri i mbrojtjes Zhukov.
Në seancën plenare të Komitetit Qendror të PSHDK-së të mbajtur në qershor 1957, Zhukov mbështeti Hrushovit kundër " Grupit Anti-Partisë ", që kishte shumicën në Presidium dhe votoi për të zëvendësuar Hrushovin si Sekretar i Parë me Bulganin. Në atë plenum, Zhukov tha:
Në të njëjtën seancë, "Grupi Anti-Partisë" u dënua dhe Zhukov u bë anëtar i Presidiumit. Por, në të njëjtin vit, ai u hoq nga Presidiumi i Komitetit Qendror të Partisë dhe Ministrisë së Mbrojtjes, duke hyrë në pension të detyruar në moshën 62 vjeçare. Këto gjëra ndodhën pas shpine, kur ai ishte në një udhëtim në Shqipëri me ftesë të gjeneralit. Col. Beqir Balluku. E njëjta çështje e Krasnaya Zvezda ( Red Star ) që njoftoi kthimin e Zhukovit gjithashtu raportoi se ai ishte liruar nga detyrat e tij. Sipas shumë studiuesve, politikanët sovjetikë (duke përfshirë edhe Hrushovin vetë) kishin një frikë të thellë të "njerëzve të fuqishëm".
Dalja në pension
parapamje| Një nga fotografitë e fundit të marshallit Pasi u detyrua të dilte nga qeveria, Zhukov qëndroi larg politikës. Shumë njerëz - duke përfshirë edhe ish vartësit - i paguanin shpesh vizita, iu bashkuan atij në ekskursione gjuetie dhe u bë nostalgjike. Në shtator të vitit 1959, ndërsa vizitonte Shtetet e Bashkuara, Hrushovi i tha Presidentit amerikan Eisenhower se pension Marshal Zhukov "i pëlqente peshkimi" (Zhukov ishte në fakt një aquarist prirur ). Eisenhower, në përgjigje, i dërgoi Zhukovit një grup të peshkimit. Zhukov e respektoi këtë dhuratë aq shumë saqë thuhet se ai e ka përdorur ekskluzivisht trajtimin e peshkimit Eisenhower për pjesën e mbetur të jetës së tij.
Zhukov kishte filluar të shkruante kujtimet e tij "Reminiscences and Reflections" ( Воспоминания и размышления ) në vitin 1958. Ai tani punoi intensivisht tek ata, të cilat së bashku me shëndetin e përkeqësuar në mënyrë të vazhdueshme, shërbyen për të përkeqësuar sëmundjen e zemrës. Në dhjetor të vitit 1967, Zhukov kishte një goditje të rëndë. Ai u shtrua në spital deri në qershor të vitit 1968 dhe vazhdoi të merrte trajtim mjekësor dhe rehabilitues në shtëpi nën kujdesin e gruas së tij të dytë, Galina Semjonova, një ish oficer në Korpusin Mjekësor. Pashimi e la atë të paralizuar në anën e majtë dhe fjalimi i tij u përplas dhe ai mund të ecë me ndihmën. Kujtimet e tij u botuan në vitin 1969 dhe u bënë një shitës më i mirë. Brenda disa muajsh nga data e publikimit të kujtimeve të tij, Zhukov kishte marrë më shumë se 10,000 letra nga lexuesit që ofruan komente, shprehën mirënjohje, dhanë këshilla ose lëvdata lavished. Me sa duket, Partia Komuniste ftoi Zhukovin të merrte pjesë në Kongresin XXIV në vitin 1971, por ftesa u shfuqizua.
Më 18 qershor 1974, Zhukov vdiq pas një goditje tjetër. Në kundërshtim me vullnetin e fundit Zhukov për një të krishterë ortodokse varrimit, dhe pavarësisht kërkesave të familjes në udhëheqjen e lartë të vendit, trupi i tij u dogj dhe hiri i tij u varrosën në Kremlin Wall nekropolit së bashku me gjeneralët e tjerë dhe Marshals të Bashkimit Sovjetik dhe më vonë Federata Ruse. Në vitin 1995, një statujë e madhe e tij u ngrit para Muzeut Historik Shtetëror që e përshkruante atë në një kalë.
Në 100 vjetorin e lindjes së Zhukovit, në varrin e tij u krye një shërbim përkujtimor ortodoks panikhida , shërbimi i parë i tillë në historinë e Nekropolës së Murit të Kremlinit.
Kontradiktat dhe lavdërimet
Vlerësimet e karrierës së Zukovit ndryshojnë. Për shembull, historiani Konstantin Zaleski tha se Zhukov ekzagjeroi rolin e tij në Luftën e Dytë Botërore. Marshalli Konstantin Rokosovski tha se planifikimi dhe vendimet për Betejën e Kursk u bënë pa Zhukov, se ai arriti vetëm pak para betejës, nuk mori vendime dhe u largua shumë shpejt pas. Andrei Mertsalov deklaroi se Zhukov ishte i vrazhdë dhe i papërgjegjshëm. Mertsalov akuzoi më tej Zhukovin për vendosjen e rregullave të panevojshme dhe tmerrësisht të rrepta ndaj vartësve të tij.
Zhukov gjithashtu mori shumë komente pozitive, kryesisht nga shokët e tij të Ushtrisë, nga Ushtria Moderne Ruse dhe nga bashkëkohësit e tij aleatë. Gjenerali i Ushtrisë Eisenhower deklaroi se, për shkak të arritjeve të Zhukovit që luftonin nazistët, Kombet e Bashkuara i detyroheshin atij shumë më tepër se çdo udhëheqës tjetër ushtarak në botë.
Marshalli i Bashkimit Sovjetik, Aleksandër Vasilevski, komentoi se Zhukov është një nga komandantët më të shquar dhe të shkëlqyer ushtarakë të Forcës Ushtarake Sovjetike. Gjeneral Major Sir Francis de Guingand, shefi i Shtabit të Terren Marshall Bernard Montgomery, e përshkroi Zhukov si një person miqësor. Shkrimtari amerikan John Gunther, i cili e ka takuar Zhukov shumë herë pas luftës, tha se Zhukov ishte më miqësor dhe më i sinqertë sesa ndonjë nga udhëheqësit e tjerë sovjetikë. John Eisenhower - djali i Dwight Eisenhower - pretendoi se Zhukov ishte me të vërtetë i ndezur dhe ishte mik i tij. Albert Axell në punën e tij "Marshall Zhukov, ai që rrahu Hitlerin" pohoi se Zhukov është një gjeni ushtarak si Aleksandri i Madh dhe Napoleoni. Axell gjithashtu komentoi se Zhukov është një komunist besnik dhe një patriot.
Me pas
parapamje| Presidenti [[Dmitry Medvedev|rus Dmitri Medvedev hedhur një kurorë në një monument të Zhukov në Ulaanbaatar, ndërsa në një vizitë shtetërore në Mongoli në gusht 2009. ]] parapamje| Marshall Zhukov përshkruhet në fasadën e Përkujtimit të Fitores, Prokhorovka, Rusi Zhukov ishte një marrës i dekoratave. Veçanërisht ai u dha Herën e Bashkimit Sovjetik katër herë. Përveç Zhukov, vetëm Leonid Brezhnev ishte një marrës katër herë (këto të fundit ishin të vetëshpallura).
Zhukov ishte një nga tre marrësit që morën dy herë Renditja e Fitores. Ai u nderua gjithashtu nga shumë vende të tjera. Një listë e pjesshme është paraqitur më poshtë.
Trashëgimia
Ekziston një statujë e Zhukov me kuaj si ai u shfaq në paradën e fitores 1945 në sheshin Manezhnaya në hyrje të Kremlinit në Moskë. Një tjetër statujë e Zhukov në Moskë është e vendosur në Prospekt Marshala Zhukova.
Një statujë e Zhukov ndodhet në qytetin Irbit, në Sverdlovsk Oblast. Statuja të tjera të Zhukov janë gjetur në Omsk, Irkutsk dhe Jekaterinburg.
Një plan i vogël, 2132 Zhukov , zbuluar në 1975 nga astronomi sovjetik Lyudmila Chernykh , është emëruar në nder të tij.
Në vitin 1996, Rusia miratoi Urdhrin e Zhukov dhe Medaljen Zhukov për të përkujtuar 100 vjetorin e ditëlindjes së tij.
Memoare
Laureati i çmimit Nobel Joseph Brodsky 'poemë s për vdekjen e Zhukov ( "na smert' Zhukova", 1974) është konsideruar nga kritikët si një nga poezitë më të mirë në luftën e shkruar nga një autor i brezit të pasluftës. Poema është një stilizim i Bullfinch, ndjenja e Derzhavinit në vdekjen e Generalissimo Suvorov në 1800. Brodski tërheq një paralele midis karrierës së këtyre dy komandantëve të famshëm.
Aleksandr Solzhenitsyn riinterpretoi kujtimet e Zhukov në tregimin e shkurtër Times of Crisis.
Në librin e tij të kujtimeve, Zhukov ishte kritik për rolin udhëheqja sovjetike ka luajtur gjatë luftës. Edicioni i parë i Vospominaniya i razmyshleniya u botua gjatë kryesimit të Brezhnevit vetëm me kushtet që kritika e Stalinit u hoq dhe se Zhukov shtoi një episod të një vizite në Leonid Brezhnev, politruk në Frontin Jugor, për të konsultuar strategjinë ushtarake.
Në vitin 1989 pjesët e kapitujve të pabotuar më herët nga kujtimet e Zhukov u botuan nga Pravda, të cilën vajza e tij tha se ishte fshehur në një vend të sigurt derisa të botoheshin. Pjesët përmbanin kritikat e spastrimeve 1937-1939 për asgjësimin e "mijëra punëtorëve të palës së pazgjidhur" dhe deklaruan se Stalini nuk kishte luajtur asnjë rol në drejtimin e përpjekjeve të luftës, megjithëse shpesh lëshonte urdhra të hartuara nga stafi i përgjithshëm sikur ata ishin të tijat.
Në kulturën popullore
USS Zukov që u shfaq në Star Trek: Gjenerata e Dytë u emërua pas Gjeneralit Zhukov.
Në filmin satirik 2017 Vdekja e Stalinit, Zhukov është portretizuar nga Jason Isaacs.
Zhukov është referuar në kantën Sabaton "Attero Dominatus", një këngë për Betejën e Berlinit, nga albumi eponymous.
Shtëpia e Stefan Gjika
Shtëpia e Stefan Gjika është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e Beratit, në qarkun e Beratit, Shqipëri. Ky monument është i llojit "Arkitekturë", i miratuar më "17.04.2015".
Industria në Kosovë
Industria në Kosovë karakterizohet me trende të ngadalshme të zhvillimit. Në vitin 2009, Industria përbënte 22.60 të PBB-së dhe një fuqi punëtore të përgjithshme prej 800,000 punonjësish. Është në vendin e 150 -të, krahasuar me pjesën tjetër të botës. Ka shumë arsye për këtë lloj stagnimi, duke filluar nga pushtimet e njëpasnjëshme, trazirat politike dhe Lufta e fundit e Kosovës (1999).
Vështrim i përgjithshëm
Kosova ka disa sektorë të industrisë, ku më të zhvilluarit janë: Hekuri dhe me ngjyra, Metalurgjia dhe Minierat. Në veri të Kosovës, afër qytetit të Mitrovicës, gjendet një zonë e madhe industriale e rrënuar e njohur si kompleksi minerar i Trepçës. Gjatë viteve 1980, ajo punësoi 20,000 punëtorë dhe përbënte 70 për qind të të gjithë pasurisë minerale të Jugosllavisë. Një ekonomist e përshkroi Trepçën si një "konglomerat kolosal i përbërë nga më shumë se dyzet miniera, shkritore dhe fabrika ndihmëse - e cila në kulmin e saj gjeneronte 25% të të gjithë prodhimit industrial rajonal dhe figuronte ndër eksportuesit kryesorë të ish-Jugosllavisë". Sipas të njëjtit studim, "Në nëntokën e Kosovës, një nga më të pasurat e Evropës, fshihen depozita të mëdha të linjitit, plumbit, zinkut, metaleve joferrike, ari, argjendi dhe nafta", në krye të 17 miliardë tonëve. qymyr
Që nga viti 2019, operimi i minierës dhe shkritores së Ferronikelit në Drenas ishte "eksportuesi më i madh në Kosovë, duke përbërë rreth 40% të eksporteve të vendit".
Sektorë të tjerë të zhvilluar të industrisë në Kosovë janë Energjia, Industria e Tekstilit dhe Ushqimit, Turizmi, etj.
Nuk ka pasur privatizim të sektorëve të tjerë; prandaj shumica e tyre janë jofunksionale.
Para Luftës së Kosovës (1999)
Në vitin 1455 minierat e Artanës (Novobërdës) u shkatërruan plotësisht nga turqit që e pushtuan, kur rreth 40.000 banorë u dërguan në Azi, si skllevër.
Anglezët e blenë koncesionin në vitin 1926 dhe ndërmarrja “Trepca Mines Limited” ekzistonte me këtë emër nga viti 1927 deri në fund të Luftës së Dytë Botërore.
Prodhime të tjera: Në periudhën 1965-1985 janë ndërtuar disa fabrika për përpunimin e metaleve si:
Pas luftës së Kosovës (1999)
Kosova ishte në gjendje shumë të rëndë ekonomike dhe sociale, gjegjësisht ishte në gjendje të jashtëzakonshme. Kishte nevojë të menjëhershme për strehimore, ushqim, strehim dhe rinovim shtëpish dhe apartamentesh. Pas fazës së emergjencës, procesi i komercializimit filloi në fabrika të cilat nuk arritën të rifillonin prodhimin në shumë fabrika (përveç disa).
Procesi i privatizimit filloi në vitin 2003, por pati vonesa dhe nuk funksionoi siç duhet për shumë arsye.
Burimet minerale
parapamje|155x155px| [[Qymyri]] Territori i Kosovës posedon rezerva të konsiderueshme të thëngjillit prej rreth 14 miliardë tonësh, sasi të vogla të lëndës bërthamore, burime të nivelit të ulët të energjisë gjeotermale dhe zonë potenciale të gazit natyror. Kosova ka depozita minerale me nivelin evropian, kryesisht ka rezerva të mëdha të argjendit, zinkut, qymyrit, plumbit, zinkut, bakrit, hekurit, nikelit dhe boksitit. Që plotëson standardet e klasifikimit të tregtisë ndërkombëtare (UNFC, JORC ). Në vitin 2005, Drejtoria për Miniera dhe Minerale dhe Banka Botërore vlerësuan se Kosova kishte 13.5 miliardë euro minerale. Megjithatë, Kosova ka një densitet të lartë të popullsisë dhe ndërtesave sipas standardeve të Evropës Juglindore, dhe shfrytëzimi i plotë i këtyre burimeve me një kosto të pranueshme mjedisore mund të mos jetë i lehtë.
Qymyri Qymyri (linjiti) është burimi më i rëndësishëm energjetik i Kosovës, i cili furnizon rreth 97% të prodhimit të përgjithshëm të energjisë elektrike. Resurset e vlerësuara të thëngjillit në mbarë Kosovën janë 12.5 miliardë ton, 8.6 miliardë ton rezerva janë ato që ekonomikisht të shfrytëzuara konsiderohen fitimprurëse. Pasuria e minierës në Sibofc llogaritet në 6.5 miliardë euro, pasuria e Trepçës 3 miliardë, pasuria e Ferronikelit 2 miliardë, ndërsa pasuria e resurseve në pjesët tjera të Kosovës vlerësohet në 2 miliardë euro.
Me 14,700 Mt, Kosova posedon rezervat e pesta më të mëdha të linjitit të provuara në botë. Linjiti është i shpërndarë në pellgun e Kosovës, Dukagjinit dhe Drenicës, edhe pse deri më tani shfrytëzimi i minierave ka qenë i kufizuar vetëm në Basenin e Kosovës. Të dhënat e para sistematike të shfrytëzimit të linjitit datojnë nga viti 1922, kur në pellgun e Kosovës filloi minierat e vogla dhe të cekëta nëntokësore me dhoma dhe shtylla. Fitimi në shkallë të gjerë i linjitit filloi me prodhimin e parë nga minierat e hapura të Mirashit (1958) dhe Bardhit (1969), duke përdorur ekskavatorë me rrota me kovë.
Boksiti
Rajoni bartës i boksitit në Kosovë është pjesa e masivit të shkëmbinjve ultramafikë të Rahovecit. Origjina dhe paraqitjet që shtrijnë malin e boksitit Gremnikut, 5 deri në 10 km në juglindje të Klinës. Boksiti i Kosovës bën pjesë në grupin e ferro-boksitit për shkak të përmbajtjes së lartë të hekurit. Dinamika e rezervave të boksitit është rreth 2.7 Mt dhe rezervat e gurit gëlqeror arrijnë shifrën shoqëruese prej rreth 40 Mt17. Miniera filloi punën në vitin 1966. Në 1990, që nga viti 1966, janë përdorur 3255615 t boksit. Prodhimi më i madh vjetor kaloi 200,000 ton/vit.
Kuarci
Kuarci mineral industrial me cilësi të lartë gjendet në Kosovën lindore, qendrore dhe jugore. Shfaqjet dhe fushat më të njohura gjenden në: Strezoc, në jug të Binçës Bukovikut në perëndim dhe Debeldë. Rezervat e kuarcit në Strezoc vlerësohen të jenë në zonë dhe mali 2.53. Binça, 3.1 Mt dhe Bukovikut (juglindje të Kosovës) përmban rreth 19 Mm³.
Ari
Magneziti
Kosova posedon dy miniera të magnezitit (MgCO 3 ) në Golesh dhe Strezovc. Të dy fillimisht u punuan si gurore dhe të dy u zhvendosën në operacione nëntokësore përpara mbylljes së tyre në 1999. Para vitit 1990, operacioni Golesh prodhonte 110,000 t magnezit, 22,000 t magnezi të sinterizuar dhe 10,000 t magnezi kalciti kaustik në vit. Miniera e Goleshit arrihet përmes një boshti, ku si Strezovc arrihet përmes një adit horizontal në shpatin e kodrës.
Nikeli djathtas|parapamje| [[Nikeli|Copë e nikelit]] Ish-operacionet e minierave të hapura të bazuara në ritin e vonë u ndërmorën në Çikatovë (Dushkajë dhe Sukë) dhe Gllavicë. Rezervat e mbetura të minueshme janë llogaritur si 13.2 Mt me mesatare 1.42% nikel dhe 0.05% kobalt. Prodhimi u ndal në 1999 dhe ende nuk ka rifilluar. Ndërmarrja shoqërore (NSH) Kompleksi minerar 'Ferronikeli' është shpallur në tender ndërkombëtar konkurrues për privatizim.
Kromi
Një zinxhir me bishtaja kromit të tipit alpin në Kosovën jugperëndimore janë pjesë e një serie depozitimesh lineare që vazhdojnë në Shqipëri. Këto bishtaja janë të vogla, por të shkallës së lartë dhe në Shqipëri dihet se zotërojnë nivele të rritura të metaleve të grupit të platinit (PGM). Nga fundi i Luftës së Dytë Botërore e deri në vitin 1956, xehet janë punuar, kryesisht nga miniera e Gjakovës nga kompania Holding Deva, dhe xehja me transport të drejtpërdrejtë dërgohet në Shqipëri për trajtim. Kur minerali i cilësisë së lartë u varfërua, Kosova filloi të importonte 30,000-50,000 t/vit xehe kromit nga Shqipëria. Kjo pushoi kur uzina u mbyll në 1991. Asnjë eksplorim domethënës për kromin nuk është ndërmarrë për disa dekada.
Miniera e Trepçës
parapamje|majtas|Në tunelet e minierës së Trepçës Kompleksi minerar i Trepçës në Kosovë është një zonë e madhe industriale e rrënuar afër Mitrovicës. Për herë të parë në literaturë emri Trepça është specifikuar në vitin 1303 në disa dokumente në arkivin e Dubrovnikut. Kërkimet e para gjeologjike filluan në vitin 1924. Britanikët, të cilët ndërtuan fabrikën në 1927 dhe supozohet se siguruan një koncesion 50-vjeçar, të përfunduar në 1941, po kërkojnë kompensim. Në vitin 1930, fillon prodhimi provë i mineralizimit të sulfurit të plumb-zinkut në këtë vendburim. Gjatë Luftës së Dytë Botërore gjermanët e mbajnë minierën e Trepçës në gjendje pune, por me një nivel të reduktuar të prodhimit. Nga viti 1945 deri në vitin 1990, miniera ka punuar pa ndërprerje, me një kapacitet mesatar prodhimi prej rreth 600.000 tonë në vit. Mirëpo, pas luftës, gjatë periudhës 2000 - 2004, miniera nuk ka prodhuar, por ka qenë duke hulumtuar dhe përgatitur për punëtori prodhuese. Kështu në vitin 2005 miniera filloi të prodhojë Pb dhe Zn me kapacitet minimal.
Lista e mineraleve përmban shënime nga rajoni i specifikuar duke përfshirë:
Industria e Energjisë
djathtas|parapamje|400x400px| Njëri nga dy termocentralet e Kosovës Korporata Energjetike e Kosovës Sh.A (KEK) është korporata e vetme energjetike në Republikën e Kosovës. KEK-u është i integruar vertikalisht dhe është inkorporuar ligjërisht në vitin 2005. KEK-u ishte pjesë e sistemit energjetik të Jugosllavisë dhe ishte i fokusuar në prodhimin e energjisë nga qymyri, me energji të furnizuar nga termocentralet jashtë Kosovës. Nga fundi i viteve 1990, biznesi kryesor i Korporatës u bë prodhimi i qymyrit dhe energjisë në Kosovë, përmes dy minierave të hapura të qymyrit - minierës së Mirashit dhe minierës së Bardhit - dhe dy termocentraleve, termocentralit PP Kosova A. 880 MW, 40 vjeç) në gjendje të keqe dhe është burimi më i keq njëpikësh i ndotjes në Evropë që është propozuar të mbyllet dhe termocentrali Kosova B (700 MW, 27 vjeç) ka nevojë për rehabilitim për të përmbushur standardet mjedisore të BE-së ., të cilat mbulojnë territorin e Kosovës. 98% e prodhimit të energjisë elektrike në Kosovë vjen nga këto dy termocentrale të vjetra, joefikase dhe shumë ndotëse me linjit . Ka rreth 1,900,000 klientë dhe 60,000 punonjës në sektorë të ndryshëm.
Industria e komponentëve të automobilave
Fabrika e Amortizatorëve Prishtina dhe Ramiz Sadiku janë dy flamurët më të njohur të industrializimit të komponentëve të automobilave në Kosovë, të cilat prodhonin kryesisht sedilje veturash dhe pjesë të vogla të automjeteve, të cilat prodhonin amortizues për marka të ndryshme të njohura si British Armstrong, Susta gjermane si dhe Peugeot francez ndër të tjera. Ndërmjet viteve 1989 dhe 1990, Fabrika e Amortizatorëve punësonte mbi 1500 punëtorë dhe prodhonte 3.3 milionë njësi çdo vit.
Industria e Hekurit
djathtas|parapamje|300x300px| Fabrika e çelikut - Podujevë Objekti i parë industrial është ndërtuar në Pejë (1968), në këtë industri kanë punuar 8400 punëtorë (1987). Në Prizren Fabrika 'Famipa'- aksesorë për kuzhinë dhe pajisje sanitare prej ari dhe argjendi. Në Gjakovë 'Metaliku', 'Metalac' në Janjevë, 'Vinex' në Viti dhe fabrika e çelikut për armaturë në Podujevë. Kjo industri prodhonte ambalazhe metalike, soba dhe konstruksione prej kallaji e çeliku, enë alumini etj.
Industria me ngjyra
Duke qenë se Kosova ishte e pasur me metale me ngjyra (magnez, merle, çimento, kaolinë për tjegulla, argjilë, kuarc, zhavorr, etj. ). Gëlqerja e gjallë dhe gëlqere e shuar prodhoheshin në Kaçanik dhe çimentoja prodhohej në Elez Han (240.000 ton në vit). Tullat dhe tjegullat janë prodhuar në Prishtinë, Podujevë, Skenderaj, Pejë dhe Gjakovë, dhe kjo industri ka punësuar më shumë se 12,000 punëtorë (2014).
Industria e letrës
Industria e drurit dhe e letrës ndodhej në disa qendra, ku prodhoheshin dërrasa, panele dhe kompensatë, parket, dyer, dritare, karrige, tavolina, mobilje të ndryshme, letra, letra ambalazhi. Qyteti i Pejës, si zonë e pasur me pyje ka nxitur zhvillimin e kësaj industrie dhe ka pasur Fabrikën më të famshme 'Fabrika e Kombinatit të Drurit dhe e Mobiljeve'. Në Deçan (fabrika e parketeve); 'Radusha' (fabrika e dyerve dhe dritareve) në Istog; Fabrika e letër- muri dhe mobiljeve në Prishtinë; 'Javor' – fabrika e përpunimit të drurit në Podujevë; fabrika e letrës dhe kartonit në Lipjan. Kjo industri punësonte më shumë se 8000 punëtorë.
Tekstili
Me mbi 200 vjet traditë, tekstili ishte sektori i dytë më i madh industrial në Kosovë, pas minierave. Në të kaluarën, produktet nga prodhuesit kosovarë synonin tregun vendor, si dhe tregjet e tjera në të gjithë ish- Jugosllavinë, Evropën Perëndimore dhe Lindore dhe Shtetet e Bashkuara. Në kulmin e saj rreth vitit 1990, secila nga 15 NSH-të e angazhuara në prodhimin e tekstilit punësonte më shumë se 1,000 njerëz dhe shitjet arritën në rreth 600 milionë Euro. majtas|parapamje|350x350px| Tezgjah i vjetër prej druri. Qendrat më të njohura të kësaj industrie ishin 'Kosova' në Prishtinë; 'Polet' në Vushtrri; 'Printex' dhe 'Sintelon' në Prizren; 'Emin Duraku' dhe 'Konfeksion' në Gjakovë; 'Integji' dhe 'Taftingi' në Gjilan. Linja e prodhimit përbëhej, por pa u kufizuar në: pambuku, leshi, pëlhura sintetike, trikotazh, veshje veshjesh, perde, qilima, etj. Sektori i tekstilit punësonte më shumë se 14,000 punëtorë dhe shumica e produkteve të tij eksportoheshin jashtë vendit.
Zhvillimet e fundit në rajon kanë ngrirë lidhjet kryesore tregtare të industrisë së tekstilit, duke shkaktuar norma më të ulëta prodhimi dhe duke rezultuar në mungesë konkurrence me produktet e huaja. Si rezultat, një pjesë e madhe e ish-punëtorëve të NSH-ve janë bërë të tepërta. Megjithatë, një pjesë e vogël ka krijuar kompani private tekstili. Aktualisht janë rreth 451 kompani private të angazhuara në prodhimin e tekstilit, nga të cilat 90 për qind janë prodhues të produkteve finale. Edhe pse industria e tekstilit ka përjetuar një rimëkëmbje të ndjeshme gjatë viteve të fundit, shumica e bizneseve janë ende të vogla dhe marrin formën e mikrondërmarrjeve. Rrjedhimisht, ato kujdesen vetëm për tregun e Kosovës dhe kryesisht janë të orientuara drejt një tregu të veçantë.
Industria e Verës
Arti i kultivimit dhe përpunimit të rrushit në Kosovë është i ngjashëm me atë të trojeve të tjera shqiptare dhe ballkanike. Kultivimi i rrushit ka një histori të lashtë prej më shumë se 2000 vjeçare. Dëshminë për këtë e japin të dhënat historike, toponimet e ndryshme, fjalët e urta dhe shumë objekte arkeologjike. Disa nga pjesët më të rëndësishme arkeologjike të gjetura përfshijnë dy pllaka në fshatin Reti, Komuna e Rahovecit, me mbishkrime teksti në hardhi, gjethe dhe tufë. Për më tepër, një gur varri që daton në shekullin II pas Krishtit, i gjetur në Teqenë e Madhe Helvetia në Rahovec, përmban tekst në latinisht dhe një hardhi rrushi të gdhendur - dëshmi e lashtë një mijë vjetësh e rritjes së rrushit. Republika e Kosovës, me një sipërfaqe prej 3.200 hektarësh me vreshta, është ndër vendet e vogla të verës në Evropë. Vreshtat kultivohen vetëm në një numër të kufizuar komunash. Sektori i rrushit dhe verës është i një rëndësie të veçantë ekonomike për komunat ku kultivohen vreshtat. Regjionet më të mëdha të vreshtave përfshijnë Rahovecin, Suharekën, Prizrenin, Gjakovën, Malishevën dhe komunat tjera me potencial të rritjes së rrushit dhe verës.
Statusi aktual i Vreshtarisë Bazuar në regjistrin e vreshtave, Republika e Kosovës ka 3200 hektarë vreshta. I gjithë sektori i vreshtarisë është në pronësi private. Dy ndërmarrje të mëdha që funksionojnë në Rahovec (Stone Castle) dhe Suharekë (Agrokosova Holding) janë privatizuar me procedurë speciale spin-off dhe aktualisht kanë një sipërfaqe aktive prej 850 hektarësh me vreshta, që përbëjnë 27% të sipërfaqes së përgjithshme të vreshtave aktive në Kosovë. .
Kultivarët e Rrushit
Kultivaret/varietetet e rrushit në Kosovë kryesisht (rreth 65%) i përkasin rrushit të kuq. Kultivarët më të përfaqësuar janë: Vranac, Smederevkë, Prokupë me origjinë autoktone (Ballkani), dhe pjesë të kultivarëve kryesisht me origjinë franceze: Gamay, Pinot Noir, Merlot dhe Cabernet Sauvignon.
Kushtet Klimatike Kosova ka një klimë të butë kontinentale, me ndikim mesdhetar që prek Rrafshin e Dukagjinit përmes Luginës së Drinit të Bardhë. Kosova ka dimër të ftohtë dhe verë të nxehtë. Kushtet agro-klimatike janë të përshtatshme për kultivimin e rrushit, veçanërisht për kultivarët e hershëm, ndërsa ato të vonshme mund të jenë problematike në kohën e vjeljes. Kosova ka 276 ditë me diell në vit, duke ndihmuar kështu të piqet rrushi dhe duke e sjellë Kosovën të barabartë me disa rajone të njohura të verërave nga ky këndvështrim. Rrushi zakonisht rritet në zona të pjerrëta kodrinore me ekspozim të mirë ndaj diellit. Lartësia mbidetare në zonat ku rritet rrushi në Kosovë sillet nga 350 deri në 600 metra. Kushtet e tokës janë të përshtatshme për zhvillimin e vreshtave, që do të thotë se në shumë raste toka pothuajse nuk përdoret për qëllime të tjera. Pozicioni gjeografik i vendit tonë ofron kushte optimale klimatike mesdhetare për rritjen e rrushit me sasi dhe cilësi të lartë prodhimi. Ndikimi i Luginës së Drinit të Bardhë dhe lumenjve të shumtë që rrjedhin nga Lindja në Perëndim krijojnë një shumëllojshmëri klimash dhe mikroklimash, duke krijuar një interes të gjerë ekonomik për rritjen e vreshtave. Drita e bollshme, temperaturat e mjaftueshme aktive, reshjet e shumta në vjeshtë, dimër dhe pranverë që krijojnë rezerva të mjaftueshme uji nën tokë, të gjitha kontribuojnë në prodhimin e rrushit duke filluar nga mesi i korrikut deri në mes të tetorit, me vlera të larta konsumi.
Prodhimi i Rakisë
Kultivuesit e shpërndarë të rrushit të vendit dhe prodhuesit e orientuar në masë janë të përshtatshëm për prodhimin e Rakisë (rakia e distiluar e rrushit) Ndërsa teknikat e pabarabarta të vreshtarisë midis kultivuesve të vegjël të rrushit mund të ndikojnë në cilësinë e verërave, procesi i distilimit që krijon raki mund të maskojë ndryshimet në cilësi. të rrushit dhe ende krijojnë një produkt që është i fuqishëm dhe i pijshëm.
Turizmi
djathtas|parapamje| Ujëvara e [[Ujëvarat e Mirushës|Mirushës]] Vlerat natyrore të Kosovës paraqesin resurse cilësore turistike. Përshkrimi i potencialit të vendit në turizëm është i lidhur ngushtë me pozitën gjeografike të Kosovës. Pozicioni i saj në Evropën Juglindore, me një pozicion qendror në Gadishullin Ballkanik, përfaqëson një udhëkryq i cili historikisht daton që nga koha ilire dhe romake. Jugu malor i Kosovës ka potencial të madh për turizëm dimëror. Skijimi, një nga mundësitë më interesante për investitorët e huaj në këtë rajon është vendpushimi i skijimit Brezovica në malet e Sharrit. Ajo ofron kushte perfekte të motit dhe borës për sezonet e skive nga nëntori deri në maj. majtas|parapamje| Qendra e skijimit në [[Brezovica|Brezovicë]] Brezovica gjithashtu përfshin tre hotele me 680 dhoma, dy restorante dhe nëntë skilift me kapacitet transporti prej 10.000 skiatorë në orë. Në afërsi të Aeroportit të Prishtinës (60 km) dhe Aeroporti i Shkupit (70 km), resorti është një destinacion i mundshëm për turistët ndërkombëtarë dhe ka potencialin të bëhet destinacioni më i dëshiruar i turizmit dimëror në Ballkan.
Gjithashtu në malet e Sharrit në jug të vendit, në kufi me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, Kosova ofron për privatizim rreth 22,000 hektarë tokë kryesisht të paprekur në zonën malore, që i përkasin ndërmarrjes shoqërore "Sharrprodhimi". Rajoni ofron mundësi të shkëlqyera turistike, si ski, eko-turizëm, paragliding, biçikletë malore, ngjitje shkëmbinjsh, trekking, kajak, kalërim, etj. Toka e Sharrprodhimit në komunën e Dragashit është jashtëzakonisht e bukur. Është padyshim një pronë e jashtëzakonshme për eko-turizmin dhe do t'i shitet vetëm një investitori të dëshmuar i cili është i përkushtuar ndaj një programi zhvillimi të qëndrueshëm dhe racional i cili do të ketë mbështetje të fortë vendore. Përveç vendpushimeve turistike të lartpërmendura, Kosova në përgjithësi është e pasur me male, liqene artificiale dhe lumenj dhe për këtë arsye ofron edhe mundësi kryesore për gjueti dhe peshkim.
Në botën e arbëreshëve të Italisë
Në botën e arbëreshëve të Italisë libër për gjuhësin me autor Eqrem Çabej. Shtëpia botuese: "Çabej", viti i botimit 2017. Faqet e librit 226. ISBN 978-99956-35-34-4
Koment nga Matteo Mandalà
Çabej shpërndau mjegullën e dendur që kishte rrethuar historinë, gjuhën, letërsinë, kulturën dhe etnografinë arbëreshe dhe u rrëfeu udhën studiuesve të rinj për një qasje epistemologjike më moderne e organike ndaj studimit të çështjeve ende të hapura të botës sonë arbëreshe.
Jo rastësisht Çabej i konsideroi arbëreshët si një burim i pashtershëm për njohjen dhe studimin e historisë së gjuhës shqipe si edhe të përmasave të saj antropologjike e kulturore, duke u njohur atyre një rol që për fat të keq ende sot nënvlerësohet:
"Nga këto vatra të shkëputura, nga ky "gjaku ynë i shprishur", si shprehet Jeronim De Rada, ato të Italisë nga pikëpamja kulturale zënë vendin e parë. Bijtë e shquar që kanë dalë prej këtyre vatrave të andejdetit kanë vënë një gur themeltar në ndërtesën e një kulture shqiptare."
... Asnjë gur, sado i lashtë, nuk ka gojë të dëshmojë për historinë po nuk e bëri të flasë arkeologu i dijes. Eqrem Çabej i dha gojë historisë së arbëreshëve dhe rolit të tyre në kulturën mbarëshqiptare e për këtë arbëreshët do t'i jenë përjetë mirënjohës.
Dushi i Vogël
Dush i Vogël është një vendbanim në komunën e Klinës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin Dushvogël.
Tarbes
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Tarbes (Gascon : Tarba ; Shqip: Tarba/Tarbesi) është një komunë në departamentin Hautes-Pyrénées në rajonin Ocitania të Francës jugperëndimore. Është kryeqyteti i rajonit historik Bigorre dhe i departamentit Hautes-Pyrénées. Është komunë që nga viti 1790. Në kohën romake njihej si Turba ose Tarba. Tarba është pjesë e rajonit historik të Gaskonjës.
Është selia e dioqezës së Tarbes-et-Lourdes. Regjimenti i parë i parashutave Hussar dhe regjimenti i 35-të i artilerisë së parashutave janë vendosur në Tarbë.
Vendndodhja
djathtas|parapamje| Vendndodhja e Tarbës në vargmalin e Pirenejve djathtas|parapamje| Pirenejtë të parë nga Tarba. Tarba është një qytet para-Pirejnor brenda fushës së pasur bujqësore të lumit Adour, 155 km në jugperëndim të Tuluzës, 144 km në lindje të Bajonës, 70 km në jugperëndim të Aushit dhe 20 km në verilindje të Lurdit. Tarba është 1 orë 30 minuta nga Oqeani Atlantik, 2 orë e 50 minuta nga bregu i Languedoc dhe 35 minuta nga vendpushimet më të afërta të skive. Ndodhet në një lartësi mesatare prej 304 metrash mbi nivelin e detit.
Në jug të Tarbës, së bashku me qytetin e pelegrinazhit të Lurdit, është kufiri me Spanjën. Malet e Pirenejve, të shtrirë përgjatë kufirit midis Francës dhe Spanjës, mund të shihen nga qyteti.
Komunat fqinje
qendër|parapamje| Harta e komunës së Tarbës dhe komunave ngjitur me të
Klima
Tarba ka një klimë oqeanike ( klasifikimi i klimës Köppen : Cfb ), me verë relativisht të nxehtë, dimër të butë dhe reshje të bollshme. Qyteti përfiton nga vendndodhja e tij e privilegjuar në zonën e Adour, një mikroklimë më e butë se në Lurd, nga një lartësi më e madhe dhe disi më pak shi se në Pau, dhe më me diell.
Origjina legjendare e emrit
Legjenda thotë se Mbretëresha e Etiopisë, Tarbis, i propozoi dashurinë e saj Moisiut dhe se ai refuzoi. E pangushëllueshme, ajo vendosi të linte fronin e saj dhe të fshehte zhgënjimin e saj. Pas shumë bredhjesh, ajo mbërriti në Bigorre dhe ndërtoi shtëpinë e saj në Adour për të themeluar qytetin e Tarbës, dhe motra e saj, në brigjet e Gave de Pau, u ngrit si Lurdi.
Antikiteti
djathtas|parapamje| Themelet e një vile të vjetër në lagjen Ormeau Në shekullin III para Krishtit, themelet e Tarbesit filluan të shfaqen, bazuar në dëshmitë e mbetjeve të zhvarrosura që ishin varrosur. Nga nevoja për tregtinë e kripës, tregtarët që me gjasë ishin akuitanianë udhëtuan nëpër ultësirat e Pirenejve. Për të vazhduar udhëtimin e tyre, ata duhej të përdornin një kalim për të kaluar lumin Adour që zbriste nga mali. Ishte më e kujdesshme të ndaheshin ngarkesat për të kaluar rrugën, si rezultat i së cilës ishte e nevojshme një pauzë. Fundi i luginës dominohej nga një dalje ranore që i shtynte njerëzit të vendoseshin atje.
Mesjeta
djathtas|parapamje|300x300px| Harta e feudeve të Gaskonjës rreth vitit 1150 Në shekujt V dhe VI, si rezultat i pushtimeve barbare që përfshiheshin në valë të njëpasnjëshme, qyteti u tkurr rreth kastrumit, një mbetje e të cilit ka mbetur në oborrin e pasmë të prefekturës.
Rreth vitit 840 pas Krishtit, vikingët udhëhoqën një bastisje shkatërruese pas së cilës peshkopi i Bigorre raportoi se qyteti Bigorre po fillonte me katedralen, e quajtur me origjinalitet, la Sède.
Në fund të shekullit të 12-të, konti i Bigorres u vendos në kështjellën e tij të Tarbës. Më pas, kryeqyteti i Bigorres mori një Seneshal Mbretëror.
Dy shtëpi fisnike u themeluan në shekullin e 13-të, jashtë mureve, njëra manastiri i Kordelierëve pranë Carrère Longue, tjetra ishte ajo e Karmelitëve në afërsi të Bourg Crabé.
Gjatë Luftërave të Fesë, në vitin 1569, trupat e Jeanne d'Albret dogjën katedralen, manastiret dhe kishat e tjera, si dhe peshkopatën. Megjithë shkatërrimin strategjik në përpjekje për të mbrojtur Bourg Vieux, banorët u masakruan.
Epoka moderne e hershme
Shekulli i 18-të solli një rritje të popullsisë dhe zhvillimin e bujqësisë, zejtarisë dhe tregtisë. Qyteti u zgjerua dhe u shfaqën lagje të reja (siç është Rue Maréchal-Foch aktuale). Më pas, Asambleja Kushtetuese, e cila përfshinte Bertrand Barère de Vieuzac (Zëvendës i Bigorre në Estates-General), vendosi të ndërmerrte reformën administrative dhe Tarba përfitoi duke u bërë kryeqyteti i departamentit të Hautes-Pyrénées.
Shekulli i 19
djathtas|parapamje| Gare de Tarbes, rreth vitit 1900 djathtas|parapamje| Tregu Brauhauban, rreth vitit 1900 djathtas|parapamje| Një imazh i vjetër i arsenalit
Trashëgimia
Në shekullin e 19-të, trashëgimi të ndryshme pasurojnë hapësirat publike të Tarbës. Më 1853, i la trashëgim qytetit kopshtin me emër, ende të papërfunduar. Në 1877, një dhurim nga ish-kryetari i bashkisë Antoine Brauhauban ishte përgjegjës për ndërtimin e një salle imponuese që mbante emrin e tij (kjo ndërtesë u shkatërrua në vitin 1970 për të ndëlrtuar një parkim në natyrë). Në fund të shekullit të 19-të ende panë ndërtimin e dy shatërvaneve të Place Marcadieu, një trashëgimi e bamirëses Félicitée Duvignau.
Zhvillimi industrial
Pas Luftës Franko-Prusiane të 1870-1871, gjenerali Verchère de Reffye e transformoi punëtorinë eksperimentale të Meudon, e cila u transferua me tren në Tarbë, në një punishte artilerie të plotë. Kështu, Tarbesi u bë një qytet industrial dhe i klasës punëtore, por gjithashtu pohoi thirrjen e tij ushtarake me ndërtimin e lagjeve Larrey, Soult dhe Reffye. Sot , Les Forges de Tarbes ende prodhon predha artilerie për obusin vetëlëvizës Leclerc MBT të Ushtrisë Franceze dhe CAESAR.
Shekulli 20
Gjatë Luftës së Parë Botërore, Tarba intensifikoi prodhimin e saj të artilerisë për shkak të pozicionit të saj gjeografik në vendin e pasëm. Marshall Foch, Komandanti i Përgjithshëm i të gjitha ushtrive aleate, lindi në Tarbë në 1851.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Rezistenca ishte gjithashtu pjesë e jetës së përditshme të qytetit të Tarbës, të cilit iu dha Croix de Guerre.
Pas rikthimit të paqes, industria u diversifikua dhe pati një zgjerim të popullsisë. Tarba mbeti një qytet me karakter të fortë ushtarak.