Romantizmi_arbëresh
Ky përveçim i semantikës së trëndafilit nuk është i përgjithshëm, por vërehet dhe në poezinë popullore të dasmës, në raportet e këngës dhe ritit të lidhura me qëllimin utilitar, harmoninë martesore duke u funksionalizuar simbolikisht në porosinë ndaj nuses. Në këtë kontekst, ndonjëherë vihet e gjithë trëndafilishta: Kur hyn nusja në magje Bie erë manushaqe Kur na fshin nusja shtëpinë Bie erë trëndelinë Kur na fshin nusja oborrë Me një trëndafil në dorë Ose në vargjet; Trëndafil ta bëra benë Me sheqer ta pish kafenë. (në formën e këshillës, porosisë, për harmoni në jetën martesore). Në ritet e dasmës trëndafili përdoret dhe si bimë e integruar në praktika simboliko-rituale p.sh, si element në ndërtimin e tendës së dasmës. (…Po tendën me ça e rrethojmë/E rrethojmë me maragjyla). Ndërsa, në momentin e hyrjes së nuses në shtëpinë e re ajo derdhte një sahan me ujë ku vihej një degë trëndafili).Trëndafilin e gjejmë dhe në përgatitjen e kurorave të martesës në një këngë arbëreshe: .. E në krie trendafille E në mest manustaqe Po në kënbë dij rodhustane Dune më bënë dij kurorë.. Trëndafili merr atributet e përjetësisë duke u integruar në simbolikën e kurorave të lidhjes martesore të cilat tek arbëreshet vendoseshin në krye të shtratit martesor e qëndronin aty deri në fund të jetës. Kjo simbolikë përcillet dhe në pjesëmarrjen e tij në ndërtimin e bajrakut të dasmës (te shamitë e nishanit të bajrakut vihej një degë trëndafili dhe borziloku). Fuqitë magjike janë cilësi që e përveçojnë trëndafilin si instrument ritual dhe në praktika të tjera (p.sh dhëndri i hiqte nuses duvakun në disa zona me një degë trëndafili). Më qartë konteksti ritual i përfshirjes së trëndafilit duket në vendosjen e tij dhe në ujin ritual të rruajtjes së dhëndrit, apo të larjes rituale të tij e të nuses. Duhet vënë në dukje fakti që larja rituale synonte sigurimin e pastërtisë së individëve, mbërritjen në nivelin sakral, të pastër. Në stukturën poetike përveçohet estetikisht “ekstrakti” purifikues, “uji i trëndafilit”: Mëngova me natë Vajta te burimi Lava syt’e zes Me ujë trëndafili. Asociacionet të shpien tek “uji i trëndafilit” në qelqin që mban e bukura në një rrëfenjë të Saadiut: …Nuk e di në e kishte trazuar me ujë trëndafili ose kishte pikuar ca sumbulla bukurie nga faqja e saj si trëndafili..” Në folklor është i pranishëm sinkretizmi midis përdorimit gjuhësor dhe poetik të trëndafilit si ndikim lindor. Ai përdoret dhe në vlerën e emrit të përveçëm në vargje (Hajde, Gjyle), të vlerës përcaktuese (“bukuri gjylistane”), madje dhe të hiperkarakterizimit (Trëndafili gjyle-gjyle/kur u hape kur u mbylle..). Puritanizmi gjuhësor dhe tërheqja poetike ndaj kodit lindor si dukuri që karakterizoi poetët dhe proceset letrare të Rilindjes nuk e penguan Naimin për t’i shpëtuar autocensurës gjuhësore ndaj orientalizmave dhe për t’i dhënë krahë lirisë dhe shkushtëzimit gjuhësor në ndjekjen e modelit lindor në poetikë duke përvetësuar kodin klasik pers. Në këtë proces një funksion rehabilitues në lidhje me përkthimin e Naimit nga persishtja ka kryer dhe leksiku i pasur i shqipëruesit të madh V. Buharaja. Mund të thuhet se në poezinë popullore orientalizmat ishin aktive dhe përkthimi i Gjylistanit nuk ndikoi në funksionalizimin e tyre të afirmuar prej kohërash në folklor. Por gjithsesi, për poezinë e kultivuar ato do të rilindnin nga fjalori i Buharasë i cili i çliroi nga një diskriminim gjuhësor i kushtëzuar nga vetë natyra e gjuhës dhe e proceseve jashtë saj. Ngarkesa estetike specifike e mjaft orientalizmave si nur, hir, xhevahir, sevda, manushaqe, bilbil, gonxhe, etj u funksionalizua prej Buharasë duke i shpëtuar nga konotacionet pejorative në një formë të papërsëritshme e të pamundshme për t’i zëvendësuar me fjalë me të njëjtën ngarkesë në shqip. Për pyetjen nëse trëndafili, simboli oriental i Saadiut ka hyrë në poezinë popullore nëpërmjet Naimit mund të thuhet që ky simbol ka hyrë paraprakisht në poezinë popullore e më pas në poezinë e kultivuar. Këtë e vërteton dhe fakti i ruajtjes së këtij simboli edhe tek arbëreshët e Greqisë (në këngët e mbledhura nga C.H.Reinhold më 1855 (Trantafile fletëgjorë/ eja të të puth njëherë ) ; në këngët e mbledhura nga G.Hahn më 1854,në “Studime Shqiptare”: As këndon, more birbil Ndë një degë trëndafil Thëllëzë krahëjeshil Del ndë penxhere si yll.. Përgjithësisht, mund të thuhet se simboli i trëndafilit në poezinë popullore paraqitet në kuptimin e shpërfaqur, në pjesën e dukshme, në funksionin estetik si shenjues i bukurisë,dashurisë, por e gjejmë më rrallë dhe në funksione të cilësisë etike e morale, në lidhjen e tij me të mirën, të virtytshmen, të pastrën, të moralshmen. Ndërsa sinkretizmin e filozofisë së ndriçimit, të etikës e didaktikës së thellësisë së mistikës perse të Saadiut nuk e gjejmë në trëndafilin e poezisë popullore për vetë natyrën e folklorit dhe thjeshtësinë e konceptimeve popullore. Ndërsa, në poezinë e Naimit mund të themi se ky simbol integrohet në konceptet estetike, filozofike e didaktike të poetit tonë të madh.