cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Feja
Feja dhe shteti
Në disa shtete feja apo Shërbyesit fetarë janë të liruar nga detyrimi për të dëshmuar në procedura para autoriteteve publike dhe gjykatave në lidhje me çfarëdo fakti ose rrethanash që ata kanë mësuar gjatë kryerjes së këshillimit të tyre fetarë.
Tek shtetet e themeluara nga kombi shqiptarë çështja e shtetit dhe e fesë janë të ndara tradicionalsht. Kjo mbase vije që nga Rilindja kombëtare. Që në atë kohë, anëtarët e Rilindjes kishin parftyrime të qarta sa i përket kësaj çështje dhe kjo duket se edhe ishte e bazuar në natyrën e popullit. Kështu njëri nga përfaqësuesit e Rilindjes thotë se Ti quash shqiptarët myslimanët dhe katolikët, që nuk i përkasin kishës greke dhe të pretendosh se ortodoksët e të njëjtit vend janë helenë, vetëm sepse ushtrojnë doktrinat e kishës ortodokse, do të thotë sipas pikëpamjes sonë, ta ngresh besimin fetar në parim kombsie dhe ta marrësh dogmën për racë, ritin për atdhe, gjë që është e papranuehme.
Monoteizmi
Fjala monoteizëm rrjedh nga fjala greke mono = një dhe Theos = Perëndi që ka kuptimin: Besimi në një Perëndi të vetëm si krijuesi dhe sunduesi i botës, dhe i universit.
Erasmus Mundus
Programet e përbashkëta Erasmus Mundus
Bursat i mbulojnë harxhimet e participimit, harxhimet për jetesë dhe sigurimin për periudhën e kohëzgjatjes së studimeve. Shumë studentë kanë të drejtë të kompenzimit të një pjese të harxhimeve të udhëtimit.
Partneritetet në kuadër të programit Erasmus Mundus
Partneritetet në kuadër të programit Erasmus Mundus i bashkojnë institucionet e arsimit të lartë nga Evropa në njërën anë dhe nga ndonjë rajon i veçantë i botës, në anën tjetër. Së bashku, partneritetet i menaxhojnë lëvizjet e mobilitetit ndërmjet dy rajoneve për nivele të ndryshme të studimeve akademike − deridiplomike, master, doktoraturë, post-doktoraturë − si dhe për stafin akademik.
Bursat i mbulojnë harxhimet e participimit, harxhimet për jetesë dhe sigurimin për periudhën e kohëzgjatjes së studimeve, si dhe një pjesë të harxhimeve të udhëtimit.
Feja
Politeizmi
Në kohët e lashta adhurimi politeist ishte i zhvilluar dhe i larmishëm. Shihet kjo në fenë babilonase, egjiptiane, greke, romake etj. Çdo fenomeni natyror i cili ishte jashtë forcave njerëzore dhe në dëshire për kontrollin e këtij fenomeni i bashkangjitej një "kryetar", i cili dhe ishte zoti i kësaj. Ky adhurohej veçanërisht dhe kishte kultin, rregullat, zakonet dhe faltoren përkatëse. Kështu ishte zoti i pllenimit, seksit, erës, detit, tokës, i botës së përtejme, i fëmijëve, i qiellit etj.
Erasmus Mundus
Projektet për atraktivitet
Nën Aksionin 3, Erasmus Mundus financon projekte për ta shtuar atraktivitetin dhe dukshmërinë e arsimit të lartë evropian anembanë botës. Aktivitetet, në veçanti fokusohen në dimensionin ndërkombëtar të arsimit të lartë, duke pasur si qëllim ndonjë rajon të veçantë ose disiplinë akademike.
Feja
Politeizmi
Politeizmi u sulmua dhe u dënua nga 10 urdhërimet që Moisiu i dha popullit të Izraelit ndërsa po udhëtonin nëpër shkretëtirë nga Egjipti për në vendin e premtuar dhe ishte i pari nga këto urdhërime i pasuar dhe përforcuar nga i dyti:
Erasmus Mundus
Financimi
Ofrohet financim për:
1) Programet e përbashkëta evropiane të masterit dhe të doktoraturës
Feja
Lista e feve kryesore boterore
(Ne rend alfabetik)
Erasmus Mundus
Financimi
2) Partneritete me institucionet joevropiane të arsimit të lartë dhe bursa për studentët dhe profesorët
Feja
Statistika të numrit të besimtarëve
Nga 6,677,563,921 njerëz sa vlerësohen se jetojnë në Tokë (korrik 2008), ata ndahen në këto besime fetare :
Erasmus Mundus
Financimi
3) Projekte për ta promovuar arsimin e lartë evropian anembanë botës
Kontroverzat financiare
Më 9 shkurt 2011, Ombudsmani evropian e publikoi propozim-rekomandimin e tij në lidhje me hetimin e tij për një ankesë kundër Komisionit evropian që ka të bëjë me programin Erasmus Mundus. Ombudsmani evropian ka kërkuar nga Komisioni Evropian që t'ua bëjë një pagesë ex-gratia prej 1.500 eurosh, rreth 25 studentëve nga vendet jashtë Bashkimit Evropian, të cilët kanë marrë pjesë në programin për bursa Erasmus Mundus I të Bashkimit Evropian. Kjo është si pasojë e ankesës së një studenti kanadez, i cili ka thënë se Komisioni Evropian i ka informuar gabimisht studentët pasdiplomikë që marrin pjesë në programin EuMAS, sa i përket strukturës së programit Erasmus Mundus. Pas më shumë se katër vite hetime në lidhje me ankesën, Ombudsmani konsideron se Komisioni Evropian duhet të bëjë një pagesë ex-gratia prej rreth 35.000 eurosh, si rezultat i njohjes së vështirësive në të cilat kanë hasur studentët që janë ankuar.
Feja
Fe te tjera
Fe te tjera, te shperndara para se gjithash ne Azi dhe ne Evrope jane:
Fe te zhdukura
Fete me te medhaja te se kaluares dhe tashme te zhdukura ishin:
TIRANE-Kohët rreth vitit 1820 dukej sikur ishin kohët më të mira për marrëdhëniet speciale mes urdhrit vëllazëror të masonerisë dhe kombit të ri amerikan. Nuk ishte vetëm sepse shumë anëtarë të shquar të brezit themelues si George Washington, Benjamin Franklin dhe 13 prej 39 nënshkruesve të Kushtetutës kishin qenë anëtarë. Ishte dhe për faktin se republika që po rritej me shpejtësi dhe shoqëria vëllazërore kishin shumë ideale të përbashkëta. Vlerat republikane amerikane dukeshin si vlera masonike: vlerësimi i lartë për të mësuarin dhe progresin dhe për atë që mund të quhet një fetari e gjerë dhe tolerante. Steven Bullock, historian në Institutin Politeknik të Uorcesterit dhe studiues i vëllazërisë malonike në Amerikë shprehet se masonët “ndihmuan për t’i dhënë kombit të ri një bërthamë simbolike”. Nuk ishte kot kompasi, katrori dhe emblema të tjera të lidhura me masonët të gdhendura kudo, edhe në bizhuteri edhe në tavolina që u përkisnin masonëve ose jo-masonëve. Gjithashtu, nuk është pa domethënie fakti se një numër i madh amerikanësh mendonin se Vula e Madhe e SHBA përmbante simbole malonike. Ishte një lloj prirjeje ndaj vëllazërisë që njerëzit ta shihnin influencën e masonerisë dhe atje ku nuk ekzistonte.
Që në kohën e Revolucionit masonët ishin bërë celebruesit gjysmë-zyrtarë të kulturës amerikane civile. Me veshjen e tyre specifike të përbërë nga përparëset masonët origjinalë në fakt ishin gurë-masonët. Ato e kishin zakon që të hidhnin në mënyrë rutinë gurth e themelit në ndërtesat qeveritare dhe kishat, si dhe merrnin pjesë në parada dhe ceremoni të tjera publike.
Si ndodhi atëherë që ajo çfarë dukej si epoka më e mbarë e masonerisë u kthye në tmerr? Përgjigja mund të gjendet pjesërisht në reagimin publik të ndarë në dysh ndaj turneut të Lafayette. Për shumë qytetarë shfaqja e hapur e afeksionit vëllazaror ndaj një fisniku të huaj mbante erë elitiste dhe konspiracionale. Thënë troç, kjo “ngjalli dyshimet e një zanati si një urdhër ndërkombëtare me sekrete dhe të një të shkuare radikale revolucionare”.
Ishte hera e parë që masoneria përballje me një reagim të tillë. QË nga lindja e lëvizjes vëllazërore të organizuar në fillim të shekullit të 18-të në Londër deri në këtë ditë masoneria ka qenë objekt kurioziteti të madh dhe dyshimesh të herëpashershme. Me ritualet sekrete dhe përfshirjen e mençurisë së lashtë e shkencës dhe arsyes së Rilindjes moderne, si dhe anëtarësimin ekskluziv vëllazëria masonike ka shërbyer si ushqim për teoritë konspirative dhe shkrimtarët oportunistë, të etur për të fituar duke “ekspozuar” në mënyrë imagjinare mënyrat sekrete dhe ambiciet sekrete të vëllazërisë. Nëse “sekreti i madh” i masonëve, siç thoshte Benjamin Franklin “është se ato nuk kanë asnjë sekret” ato që sugjerojnë se është ndryshe, duke përfshirë këtu edhe romancierin, Dan Brown thjesht kërkojnë të krijojnë audiencë.
Historia e vërtetë e masonëve është shumë më interesante se gjithë përrallat që rrotullohen rreth saj. Është e vërtetë që arritjet thelbësore të masonëve në formimin e qytetarëve solidë, krijimin e rrjeteve sociale dhe mbështetjen e kauzave filantropike janë më të shquarat përballë përpjekjeve për të dëmtuar organizatën. Se si masoneria u ngjit në një pozicion aq të lartë në jetën publike amerikane për të humbur shumë shpejt mantelit e respektit është një histori që ka filluar në Skoci dhe Angli. Masonët që e kanë zanafillën në lozhat e shekullit të 17-të në Britani, kur pranoheshin zotërinj të përzgjedhur të cilët zotoheshin për besnikëri ndaj kurorës dhe ndaj zotit. Këto anëtarë të “pranuar” tërhiqeshin nga karakteri social i vëllazërive, si dhe nga ritualet private të ceremonive që dikur i ndihmonin artizanët të ruanin sekretet e zanatit. Lidhjet e masonerisë me arkitekturën e lashtë, gjeometrinë dhe arte të tjera racionale, si dhe shkencën ia rrisnin akoma më shumë joshjen që transmetonte. Teksa anëtarët e pranuar, të cilët ishin më së shumti anëtarë të Shoqërisë Mbretërore shkencore të Britanisë filluan të dominonin lozhat, fokusi i jetës vëllazërore u zhvendos tek konsiderata filozofike dhe eksplorimi i lidhjeve ndërmjet ligjeve të zbuluara të natyrës dhe mençurisë së qytetërimeve të lashta. “Ato studionin arkitekturën greke dhe romake për të gjetur çelësin e të vërtetave të humbura të qytetërimeve të lashta”. Në Amerikë, masoneria u përqafuar dhe nga institucioni aristokrat, si dhe nga anëtarët e klasës komerciale që aspironin shtresën aristokrate. Masoneria inkurajoi një lëvizje sociale dhe një elitë më përfshirëse nëpërmjet arsimimit, kultivimit të sjelljes dhe nderit, si dhe tolerancës për diferencën në çështjet delikate të fesë. Në kohën e Revolucionit, burrat me karakter, talent dhe ambicie përdorën masonerinë për të ngjitur shkallët sociale. Por, pavarësisht punëve të mira të vëllazërisë, mitet e veprave të errëta vazhdonin ta përndiqnin masonerinë. Por, sfida më e madhe e masonerisë nuk ishte përdorimi në fantazitë konspirative, por dobësimi i pozitës së saj në Amerikë, duke humbur forcën dhe adhurimin e vërtetë të anëtarëve.
Origjina legjendare Edhe pse të ashtuquajturat “llozha” të masonëve janë shfaqur në shekullin e XVII-të, në Écosse, origjina e tyre historike implikon edhe një origjinë legjendare dhe simbolike më të lashtë. Masonët e parë e lidhnin simbolikisht këtë origjinë mitike me origjinën e vetë masonërisë (domethënë me origjinën e artit të ndërtimit). Në një shekull ku studimet paleontologjie nuk ekzistonin akoma, ishte e natyrshme për ata që ta lidhnin origjinën e saj me epokën e Adamit (njeriu i parë sipas konceptit të kohës) ose atë të Noes (ndërtimi i Harkut dhe fesë së “parë”) ose më shpesh me atë të ndërtimit të tempullit të Salomonit nga arkitekti Hiram Abi. Në fund të shekullit të XVI-të, dorëshkrimi i Régius e vendoste në mënyrë emblematike shoqërine e Masonëve nën emrin e Euklidit dhe të Pitagorët, baballarët e gjeometrisë dhe nën mbrojtjen e mbretit Athelstan të Anglisë. Të tjera dorëshkrime që lidhen me shoqërinë e masonëve, si dorëshkrimet e Halliwell (c. 1390), le Cooke (c. 1400), statujat e Ratisbonne (1498), statujat e Schaë (1598), York (1370), Absolion (1668), Sloane (1700) paraqesin aspekte të ngjashme.Në fund të shekullit të XVIII, me rizbulimin e Egjiptit antik nga perëndimorët, natyrshëm këto rituale malonike e zhvendosën origjinën simbolike në epokën e ndërtimit të piramidave. Në mesin e shekullit XIX të romanticizmit, me rastin e rizbulimit të trashëgimisë së Mesjetës, miti masonik përforcoi gjithaq natyrshëm hreferencat me ndërtimin e katedraleve. Pas gjithë këtyre modifikimeve të dukshme simbolike, ajo që bie në sy është se shoqëria e ka zhvendosur gjithnjë simbolikën e saj drejt atyre që sollën progres gjatë gjithë historisë në histori, artin e ndërtimit dhe vlerave që ata shpallin.
Antimasonizmi, frikë nga misteri dhe sekreti Antimasonizmi ka lindur e ushqyer nga frika prej sekretit, misterit dhe “shoqërive sekrete”. Ky qëndrim lidhet edhe me kundërshtimin e ideve progresiste dhe liberale të dala nga shekulli i Lymierëve, koha gjatë të cilës shumë filozofë të njohur janë bërë anëtarë të masonerisë. Antimasonizmi konsiderohet një doktrinë që zhvillohet në disa mjedise katolike dhe tek kundër-revolucionarët.
Masonët e famshëm Mendohet që masonët e famshëm kanë qenë të shumtë dhe në rend alfabetik nis me Aldrin (që vuri këmbën në hënë në 21 korrik 1969), por në këtë listë figurojnë edhe emra të mëdhenj si filozofi i madh i të drejtës Jean-Baptiste Baudin që është bërë anëtar i shoqërisë në 1842, Pierre Brossolette. Por edhe Mozarti radhitet ndër masonët, pasi është pritur në lozhën e bamirësisë në Vjenë në 1784 dhe mendohet se edhe Donatien Alphonse, markezi iSade (1740-1814) ka qenë mason, por ka një debat për këtë. Por nuk ka asnjë dyshim për anëtarësinë e Hugo Pratt, autor filmash vizatimorë në masoneri. Ndër politikanët figuron edhe Paul Ramadier (1888-1961) që nuk e ndali kurrë aktivitetin masonik. Ai ka qenë president i parë i parlamentit të Republikës së gjashtë. “Ne jemi trashëgimtarë të burrave dhe grave që kanë përmirësuar njerëzimin: Volteri, La Fayette, Garibaldi, Auguste Blanqui, Victor Schoelcher, emir Abd El-Kader, Louise Michel, Bakounine, Jean Zay, Félix Eboué, Pierre Brossolette dhe shumë të tjerë janë disa nga anëtarët e kësaj shoqërie sipas ‘Grand Orient”.
(d.b/Shqipemedia/BalkanWeb)aja
Arbane
Arbane ose Arbanne është një varietet i bardhe rrushi i përdorur për verë. Arbane është historikisht një varietet i Aubes, një rajon i Francës, qe bën pjesë në rajonin e prodhimit e Shampanjës. Është ende e lejuar në përzierjen e Shampanjës.
Në vitet e fundit është parë një interes në rritje në varietetet e vjetra të rajonit të Shampanjës, përfshi edhe Arbane. Shtëpia e prodhimit Shampanje Moutard-Diligent në Buxeuil është e vetmja prodhuese e Shampanjës Vielles Vignes, e bërë vetëm në Arbane, ndërsa disa të tjerë, duke përfshirë Aubry dhe Drappier, prodhojnë përzjerje të cilat përfshijnë si Arbane dhe varieteteve të tjera të Shampanjë të rralla të tilla si Petit Meslier dhe Pinot Blanc. Champagne Moutard gjithashtu prodhon një Cuvée Six Cépages që përdor gjashtë nga shtatë varietetet e rrushit të autorizuar: Chardonnay, Pinot Noir, Pinot Meunier, Petit Meslier, Pinot Blanc and Arbane; varietetet e tjera të miratuara të rrushit janë fromenteau (pinot gris).
Sinonime
Sinonime për Arbane përfshijnë Albane, Arbane Blanc, Arbane du Bachet, Arbanne, Arbanne Blanche, Arbenne, Arbenne Blanc, Arbone, Crene, Crenillat and Darbanne.
Brummen
Brummen është një komunë në provincën Gelderland në Holandë me sipërfaqe 85.1 km² dhe popullsi 21252 banorë. Brummen është kryeqendra e bashkisë.
Lugina e Vdekjes
Lugina e Vdekjes është qudirë e shkretirës së nxehtë e cila i ka tri rekorde: më e nxehat, më e thata, dhe më e ulëta në Amerikën Veriore. Shtrihet në juglindje të masivit malor të Siera Nevadës. Kufizohet në lindje me malin Grapevine Mountains, Funeral Mountains dhe Amargosa Range,në perëndim me malet  Cottonwood Mountains dhe  masivin Panamint.
Fauna
thumb| Fauna përkufizon tërësinë e të gjithë llojeve të kafshëve në një zonë, shkenca përkatëse është gjeozoologjia. Nëse shihet i tërë planeti tokë, atëherë ajo përfshin të gjithë kafshët, p.sh. në paleontologji, ku bëhet fjalë për një "Fauna të Kreidezeit".
Shprehja vjen nga një emër i perëndisë romake Bona Dea. Emërtimet alternative të gjuhës së folur janë kafshët e egra ose mbretëria e kafshëve ( në mënyrën e të folurit shkencor të vjetërsuar). Korrespondenca e faunës në mbretërinë bimore është flora. Në një koncept të ngushtë fauna përfshin të gjithë organizmat me ushqim heterotrofë.
Shpesh nuk studiohet e tërë fauna në një zonë të caktuar, përkundrazi vetëm grupe të caktuara sistematike.
Biteshi
Bitesh është një vendbanim në komunën e Gjakovës, Kosovë.
Albiez-le-Jeune
Albiez-le-Jeune është një komunë në Francë. Albiez-le-Jeune bën pjesë në departamentin Savoie të rajonit Auvergne-Rhône-Alpes. Komuna ka një popullsi prej 101 banorë (regjistrimi 2006) dhe sipërfaqe prej 12.45 km².
Ekrem Myrtezai
Ekrem Myrtezai, lindi më 3 maj të vitit 1931 në Gjakovë. Rrjedh nga një familje qytetare, nga gjiri i së cilës, gjatë dy shekujve të fundit, kanë dalë shumë klerikë të shquar të fesë islame.
Biografia
Ekrem Myrtezai, sipas dëshirës së prindërve të tij, të cilët ishin besimtarë të devotshëm që nga viti 1941 e deri në vitin 1948, vijoi mësimet në Medresenë e Madhe të Gjakovës, e cila, së bashku me atë të Prizrenit dhe të Prishtinës, ishte njëra ndër qendrat më të njohura, në të cilën formoheshin klerikët dhe veprimtarët e fesë islame, qendër kjo ku, edhe në kushtet më të vështira për popullin shqiptar, kultivohej gjuha shqipe dhe zhvillohej vetëdija kombëtare. Pas shtatë vjetëve, mu në pragun e ixhazetit, braktisi medresenë dhe në vitin 1948 u regjistrua në Shkollën Normale të Gjakovës, ndërsa në vitin 1951 u diplomua në Pejë. Pas një viti pune si arsimtar i tetëvjeçares së Gjakovës, në vitin 1953 u regjistrua në Fakultetin Filozofik të Universitetin e Beogradit – Dega e filozofisë së kulluar. Studimet universitare i kreu në qershor të vitit 1958. Ishte njëri ndër shqiptarët e parë nga Kosova, që u diplomua në fushën e filozofisë. Gjatë viteve 1957-1963 ishte profesor i filozofisë dhe i gjuhës latine në gjimnazin “Hajdar Dushi” dhe i psikologjisë e i pedagogjisë në shkollën normale “Hysni Zajmi” të Gjakovës. Në vitet 1963-1969 ishte njëkohësisht edhe drejtor i gjimnazit “Hajdar Dushi”. Që nga viti 1969 e deri në vjeshtën e vitit 1973 punoi këshilltar i pavarur në Byronë Ekzekutive të Komitetit Qendror të LKJ dhe njëkohësisht shef i kabinetit të anëtarit të kësaj byroje – Fadil Hoxha. Studimet pasuniversitare i kreu në vitin 1972, në Fakultetin e Shkencave Politike të Beogradit, dhe kështu u bë magjistër i politikologjisë. Në vitin 1973 u zgjodh ligjërues i lëndëve Historia e filozofisë antike dhe mesjetare dhe Filozofisë marksiste. U doktorua në vitin 1977 në Prishtinë me tezën “Lenini për logjikën dialektike”. Gjatë viteve 1983-1991 ishte profesor i rregullt i lëndëve të përmendura, por edhe i disa lëndëve të tjera filozofike : i estetikës, i logjikës, i idealizmit gjerman, i filozofisë bashkëkohore etj. Një kohë e ligjëroi edhe lëndën Metodologjia dhe teknika e kërkimeve shkencore në Degën e gjuhës dhe të letërsisë shqiptare. Disa herë u zgjodh shef i Degës filozofi-sociologji të Fakultetit Filozofik të Prishtinës. Në vitin 1976 u bë laureat i Shpërblimit të dhjetorit për shkencat shoqërore. Gjatë viteve 1973-1981 ishte drejtor i Qendrës Krahinore të Arsimit Marksist. Anëtar korrespondent i ASHAK që nga viti 1996, kurse në vitin 2000 u zgjodh anëtar i rregullt i kësaj akademie. Gjatë viteve 1983-1986 ishte kryetar i Shoqatës së Docentëve, Profesorëve dhe i Punëtorëve të tjerë Shkencorë të Kosovës.
Ujëmbledhësi
Ujëmbledhësi (Pellgu) është hapësirë e madh ujore e hapur(oqean, det) ose e mbyllur (liqen) në raste të rralla ka e cila kullojnë – derdhen ujërat rrjedhëse (sipërfaqësore dhe nëntokësore) apo drenohen në atë tërësi.
JoJo (album)
JoJo është albumi i pare i këngëtares amerikane JoJo. Ai është realizuar në vitin 2004 nga firmat Da Family Entertainment dhe Blackground Records. Në tere botën albumi është shitur 3,5 milionë herë. Pozicionet në toplista internacionale janë shumë të larta. Në Toplistën e Zvicrës ka arritur vendin e 30, në Gjermani vendin e 54, në Amerikë vendin e 4, në Britani të madhe vendin e 22 dhe në Japoni vendin e 30. Radhitja e këngëve poashtu dhe zgjatja e tyre kanë ndryshime mes kontinenteve. Poshtë shihni edicionin evropian.
Gazetari
parapamje|280x280px|Konferenca e 44-të e Sigurisë në [[Mynihu|Mynih 2008: Përshtypjet nga Qendra e Shtypit.]] Gazetari është një individ që mbledh informacion në formë teksti, audio ose fotografie, i përpunon ato në një formë të denjë për lajme dhe ia shpërndan publikut. Akti ose procesi i kryer kryesisht nga gazetari quhet gazetaria.
Cilësitë e një gazetari
Gazetarët janë shumë skrupulozë në kërkimin e fakteve me të cilat do t`u japin lexuesve apo shikuesve informacionin rreth ngjarjeve. Ata punojnë me shpejtësi dhe rendiment për të përballur afatet kohore të mbylljeve të edicioneve. Kanë pasion saktësinë dhe janë të vendosur të zbulojnë të gjitha anët e një ngjarjeje.
Duke ndjekur procesin e punës së gazetarëve, fillestarë dhe veteranë, pjesëtarë të gazetave të vogla e të mëdha, ndonëse në pamje të parë duken shumë të ndryhshëm, ata kanë disa karakteristika të përbashkëta dhe në mënyrën se si e kryejnë detyrën, mund të vësh re shumë ngjajshmëri.
Një nga karakteristikat që bie më shumë në sy ka lidhje me qëndrimin e tyre. Gazetari është kurreshtar. Pikë së pari ai do të dijë ç`ndodh. Kërkon që të hyjë vetë aty dhe ia arrin kësaj. Gazetari e di mirë se sa rëndësi ka këmbëngulja për të arritur deri te e vërteta.
Gazetarët duhet të këmbëngulin që të kthehen në zëdhënës të të gjitha grupeve të shoqërisë, dhe jo të raportojnë vetëm për ata që kanë pushtet.
E drejta e publikut për t`u informuar është një vlerë shumë e rëndësishme.
Në procesin e përcaktimit se çfarë do të raportohet dhe do të përfshihet në shkrimin e lajmeve me kërkesat dhe nevojat e lexuesve.
Kantoni Valensole
Kantoni Valensole (frëngjisht: Canton de Valensole) është një kanton në departamentin Alpes-de-Haute-Provence, rajonin Provence-Alpes-Côte d'Azur në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Valensole. Ka sipërfaqe 246.79km2 dhe popullsi 6121 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Valensole aktualisht përbëhet nga 4 komuna.
Gazetari
Cilësitë e një gazetari
Nëse gazetari nuk është në gjendje t`i shfaqë hapur në shkrim metodat dhe taktikat e përdorura për të mbledhur informacionin, atëherë këto metoda nuk duhen përdorur
Gazetarët punojnë nën presion
Gazetari gjithmonë është i shqetsuar për detajet. Nganjëher gazetaria përcaktohet si praktikim i artit të së veçantës.
Ka nga ata që thonë se gazetarët në kërkim të lajmeve janë guximtarë, ndonëse shumë gazetarë tallen me këtë epitet.
Për të përballur fakte dhe rezultate raportimi që bien ndesh me bindjet e tij, gazetari duhet të jetë shumë kurajoz. Por gazetarit i duhet kurajo edhe për t`i vënë bindjet e tij përballë presioneve nga agjenci të ndryshme konkuruese lajmesh. Gazetari është i dedikuar pas saktësisë, e cila fillon me shkrimin e saktë të një emri, e vazhdon deri tek refuzimi për të pranuar gjëra të pavërtetuara, pavarësisht sa i nderuar mund të jetë autoriteti apo eksperti që i thotë ato.
Gregori XIV
Papa Gregori XIV (Niccolò Sfondrati l. 11 shkurt 1535, Somma Lombardo - v. 16 tetor 1591, Roma) ishte papa i 229 i Kishës Katolike. Shërbeu si papë që nga zgjedhja e tij më 5 dhjetor 1590 dhe deri më 16 tetor 1591. Paraardhës i tij ishte papa Urbani VII, ndërsa pasardhësi papa Inoçenti IX.
OpenMP
Open Multi-Processing (OpenMP) është një interfejs per programinim e aplikacioneve (API) i cili mbështet programinin shumë-procesësh të memories në multi-platformë, në C, C++, dhe Fortran, në shumë arkitektura të procesorëve dhe sisteme operative, duke përfshirë platformat Linux, Unix, AIX, Solaris, OS X, dhe Microsoft Windows. Përbëhet nga një grup i direktivave kompajluese, librari, dhe variabla që ndikojnë në gjendjen e "run-time". .
OpenMP menaxhohet nga konsorciumi i teknologjisë jofitimprurës OpenMP Architecture Review Board (ose OpenMP ARB), i përcaktuar bashkërisht nga një grup i shitësve të pajisjeve kompjuterike (hardware), dhe programor (software), si AMD, IBM, Intel, Cray, HP, Fujitsu, Nvidia, NEC, Microsoft, Texas Instruments, Oracle Corporation.
Summerville (South Carolina)
Summerville (shqiptohet: Samërvill) është një qytet në shtetin amerikan të Karolinës së Jugut që gjendet kryesisht në qarkun Dorchester dhe pjesërisht në qarqet Berkeley, dhe Charleston.
Insolacioni
Insolacioni ose Diellosja është ndriçimi i Diellit brenda kohës së caktuar (ditë, muaj, vit).Vlera e diellosjës zakonisht shprehet në orë me diell mesatarisht në vit.
Diellosja varet nga shumë faktorë. Disa prej tyre janë të qëndrueshëm dhe quhen faktorë klimatik (gjerësia gjeografike, lartësia mbidetare, përhapja e masave tokësore dhe ujore etj.), ndërsa të tjerët u nënshtrohen ndryshimeve dhe quhen elemente klimatike (lagështia e ajrit, retë, temperatura e bazës dhe e ajrit, erërat etj.).
thumb|300px|Inst. për matjen e zgjatjes së shkëlqimit diellorDiellosja më e vogël është ne viset malore,afër tyre dhe ne dimer.
Diellosja ne Kosovë zgjat 2079 orë.thumb|left|220px
Kuaternari
Kuaternari është periudha më e re e Kenozoikut i cili fillojë nga fundi i epokës së Pliocenit, më saktë nga fundi i periudhës së Neogjenit para 1,806 milion vitesh dhe vazhdon deri në ditët tona. Në kuadër të Kuaternarit dallohen dy epoka gjeologjike: Pleistoceni, që fillojë para 1,87 milion vitesh dhe Holoceni që fillojë 10,000 vjet para erës sonë, e vazhdon edhe sot.
Gigi Zanchetta
Gigi Zanchetta ka lindur me 13 prill 1967, Caracas, Venezuela. Emri i lindjes është Gigliola Zanchetta Pirella. Tek ne njihet me telenovelën Lule portokalli (or. Primavera 1987).
Turko-shqiptarët
Turko-shqiptarët (Τουρκαλβανοί Tourk-alvanoi) është një term etnografik, fetar dhe poshtërues i përdorur nga arvanitët për shqiptarët myslimanë nga viti 1715 e më pas. Në një kuptim më të gjerë, termi përfshinte si elitat politike dhe ushtarake shqiptare myslimane ashtu edhe turke të administratës osmane në Ballkan. Termi rrjedh nga një identifikim i muslimanëve me osmanët dhe/ose turqit, për shkak të sistemit të miletit administrativ të Perandorisë Osmane për klasifikimin e popujve sipas fesë, ku mileti mysliman luante rolin kryesor. Nga mesi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, termi turk dhe nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë e në vazhdim, termi derivat turko-shqiptar është përdorur si term, frazë dhe ose shprehje poshtëruese për individët dhe komunitetet shqiptare myslimane. Termi është vërejtur gjithashtu të jetë i paqartë, i ngarkuar ideologjikisht dhe sentimentalisht, dhe një shprehje imperialiste dhe raciste. Shqiptarët kanë shprehur tallje dhe mosshoqërim ndaj termave turk dhe trajtës së prejardhur të tij turko-shqiptar në lidhje me përdorimin e këtyre termave në lidhje me to. Është raportuar se në fund të shekullit XX, disa shqiptarë të krishterë ende përdornin termin "turk" për t'iu referuar shqiptarëve myslimanë.
Etimologjia dhe përdorimi i termit
Termi turko-shqiptar është i përbërë nga fjalët turk dhe shqiptar. Fjala shqiptar ishte dhe është ende një term i përdorur si etnonim. Lloshi. Albanian. 1999. p. 277. "The Albanians of today call themselves shqiptarë, their country Shqipëri, and their language shqipe. These terms came into use between the end of the 17th and beginning of the 18th centuries. Foreigners call them albanesi (Italian), Albaner (German), Albanians (English), Alvanos (Greek), and Arbanasi (old Serbian), the country Albania, Albanie, Albanien, Alvania, and Albanija, and the language Albanese, Albanisch, Albanian, Alvaniki, and Arbanashki respectively. All these words are derived from the name Albanoi of an Illyrian tribe and their center Albanopolis, noted by the astronomer of Alexandria, Ptolemy, in the 2nd century AD. Alban could he a plural of alb- arb-, denoting the inhabitants of the plains (ÇABEJ 1976). The name passed over the boundaries of the Illyrian tribe in central Albania, and was generalised for all the Albanians. They called themselves arbënesh, arbëresh, the country Arbëni, Arbëri, and the language arbëneshe, arbëreshe. In the foreign languages, the Middle Ages denominations of these names survived, but for the Albanians they were substituted by shqiptarë, Shqipëri and shqipe. The primary root is the adverb shqip, meaning “clearly, intelligibly”. There is a very close semantic parallel to this in the German noun Deutsche, “the Germans” and “the German language” (Lloshi 1984) Shqip spread out from the north to the south, and Shqipni/Shqipëri is probably a collective noun, following the common pattern of Arbëni, Arbëri. The change happened after the Ottoman conquest because of the conflict in the whole line of the political, social, economic, religious, and cultural spheres with a totally alien world of the Oriental type. A new and more generalised ethnic and linguistic consciousness of all these people responded to this.” Ndërsa fjala turk shihej ndonjëherë nga evropianët perëndimorë ose nga popujt jomuslimanë të Ballkanit si sinonim i myslimanit. Një studim i një përmbledhjeje këngësh popullore shqiptare, botuar në vitet 1870 nga Thimi Mitko, sugjeron se shumica e folësve shqiptarë të kohës së tij e identifikonin veten dhe njëri-tjetrin me terma të ndryshëm dhe jo me një emërtim të vetëm kombëtar. Mes termave të tjera, muslimanët u identifikuan si turq ose turkollarë ("turq").
Krahas lidhjes me shqiptarët myslimanë, në disa vepra specifike termi turko-shqiptar është përdorur për të përmendur Labëtt, një nënndarje socio-kulturore dhe dialektore shqiptare, disa prej të cilëve ishin konvertuar në Islam gjatë epokës së Perandorisë Osmane.
Në një kuptim më të gjerë, termi turko-shqiptar u përdor për të treguar njësitë ushtarake osmane dhe elitat e etnisë turke dhe shqiptare që përfaqësonin administratën osmane të Ballkanit. Brenda Perandorisë Osmane, shqiptarët myslimanë ishin pjesë e ngushtë e strukturave administrative të shtetit dhe konsideroheshin si një nga popujt e rëndësishëm të tij.
Fjalor enciklopedik i trashëgimisë shpirtërore
Është një vepër enciklopedike, sepse na jep njohuri të përmbledhura për folklorin dhe folkloristikën në përgjithësi në trajtën e një fjalori dhe nga ana tjetër është dhe një fjalor terminologjik, sepse na shpjegon thjeshtë shumë terma të folklorit në të gjitha gjinitë dhe zhanret e tij.
Turko-shqiptarët
Etimologjia dhe përdorimi i termit
Referimi i komuniteteve shqiptare myslimane si turko-shqiptare bëhet për ata që u vendosën në Peloponez për të përhapur Islamin nga viti 1715 deri pas vitit 1770, si pjesë e politikës zyrtare osmane. Më vonë në vitin 1770, mercenarët shqiptarë myslimanë të përmendur si turko-shqiptarë u punësuan nga Sulltani osman për të shtypur kryengritjen greke. Veprimtaria e tyre përfshinte masakra, plaçkitje dhe shkatërrime në rajonet e Epirit, Maqedonisë Perëndimore, Greqisë Qendrore, Thesalisë. Peloponezi pësoi më së shumti shkatërrim dhe masakrim për shkak të veprimtarisë së 15.000 mercenarëve shqiptarë myslimanë. Në vitin 1779 ushtria Osmane më në fund arriti t'i dëbojë ato grupe nga Peloponezi, ndërsa të tjerët ose u vranë nga fshatarët lokalë ose gjetën strehim në komunitetet shqiptare myslimane në Lala dhe Vardunia. Periudha e viteve 1770-1779 në historiografinë greke quhet përgjithësisht si Alvanokratia (sundimi shqiptar). Si rezultat, traditat lokale greke në Epir që nga fundi i shekullit XVIII përmendin bastisjet dhe plaçkitjet e shpeshta nga "turko-shqiptarët" ose bandat "shqiptare". Ky lloj aktiviteti lidhej me shpopullimin e vendbanimeve.
Më vonë, gjatë Luftës për Pavarësinë e Greqisë (1821-1830) përmendet shprehja turko-shqiptarët për ata shqiptarë myslimanë që luftuan në anën osmane kundër revolucionarëve grekë.
Përdorimi në median dhe letërsinë greke
Në fillim të viteve 1880 shtypi grek përdorte haptazi termin “hajdutët turko-shqiptar” për të nxitur gjuhën e urrejtjes dhe për të lidhur nacionalistët shqiptarë me “propagandën turke antigreke”. Gjatë viteve 1882-1897, disa media dhe botime greke nisën një fushatë për të promovuar miqësinë dhe një aleancë të mundshme të ardhshme midis grekëve dhe shqiptarëve. Si të tillë ata shmangën përdorimin e termit turko-shqiptar dhe vunë në dukje tiparet e përbashkëta të të dy popullatave. Në vend të tyre u përdorën terma të rinj të përzier greko-shqiptarë dhe greko-pellazgë. Termi turko-shqiptar pas Luftës Greke për Pavarësi përdorej ndonjëherë edhe në tekstet shkollore greke të shekullit XIX për shqiptarët myslimanë. Historitë nacionaliste greke ende përdorin termin pezhorativ më të njohur turko-shqiptar në vend të shqiptarëve myslimanë.
Termat relativë
Komunitete të ndryshme shqiptare myslimane nga grekët u etiketuan në mënyrë të ngjashme si Turko-Barduniotët (ose Τουρκοβαρδουνιώτες Tourko-Varduniots). dhe turko- çamë (ose Τουρκοτσάμηδες, Tourko-tsamides ) Në Thesproti emërtime më të vjetra të bazuara në fe u përdorën për çamët myslimanë shqiptarë nga popullsia vendase ortodokse që i referoheshin si "turq" (d.m.th.: muslimanë), një term që përdoret ende në rajon nga disa të moshuar. Termi turko-shqiptar është përdorur edhe nga inteligjenca britanike dhe nga ushtria gjermane për çamët shqiptarë myslimanë gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe është huazuar nga përdorimi grek. Për më tepër, në greqisht, terma të ngjashëm etnografikë të përbërë që zbulojnë gjithashtu prejardhjen etnike ose fetare të komuniteteve specifike janë përdorur gjithashtu, si Turko-Kretas (ose Τουρκοκρήτες, Tourkokrites) dhe Turko-qipriotë (ose Τουρκοκύπριοι Tourkokiprioi ).
Midis popullatës më të gjerë greqishtfolëse, deri në periudhën ndërmjet luftës së shekullit të njëzetë, termi arvanitas (shumës: arvanitas) përdorej për të përshkruar një folës të gjuhës shqipe, pavarësisht nga përkatësitë e tyre fetare, përfshirë edhe ata të besimit islam. Nga ana tjetër, brenda Epirit grek, termi arvanitit përdoret ende për një shqipfolës, pavarësisht nga shtetësia dhe feja e tyre.
Kantoni Landerneau
Kantoni Landerneau (frëngjisht: Canton de Landerneau) është një kanton në departamentin Finistère, rajonin Région Bretagne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Landerneau. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 27388 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Landerneau aktualisht përbëhet nga 8 komuna.
Pluton Vasi
Pluton Vasi është një regjisor shqiptar, i njohur per individualitetin e tij ne krijimtari si ne filmin dokumentar dhe ne filmin artistik.
Krijimtaria e tij si regjisor dhe skenarist përfshin këta filma artistike:
Filmat e tij dokumentare me te suksesshem jane: - Kenga - Ata iken drejt qiellit - Ortek ne tri kohe - Mjeker e Thinjur - Gjitonia -Sofra - dashuri Bektashiane - C'do te thote - Loje Botash - Rrathet - Etj.
Per punet e tij ai eshte nderuar me cmime brenda dhe jashte vendit sidomos me filmin e tij te fundit artistik "Maya".
Brekoci
Brekoc është një vendbanim në komunën e Gjakovës, Kosovë.
Brunssum
Brunssum është një komunë në provincën Limburgu në Holandë me sipërfaqe 17.29 km² dhe popullsi 29312 banorë. Brunssum është kryeqendra e bashkisë.
Komuna e Ohrit
Komuna e Ohrit është komunë që shtrihet në pjesën jugperëndimore të Maqedonisë. Qendra e komunës gjendet në qytetin e Ohrit.
Maya
MAYA është një film shqiptar i vitit 2011, të regjizorit Pluton Vasi, i cili është edhe skenaristi i këtij filmi. Muzika është krijuar nga Hajg Zaharjan.
Komuna e Ohrit
Vendbanimet
Komuna e Ohrit i përfshin këto vendbanime:
Maya
Një prodhim i DigitAlb, në bashkëpunim me TVSH.
Gjeografia e Argjentinës
thumb|right|300px| Shtrirja e Argjentinës në botë
Argjentina është shtet i Amerikës Latine. Ajo në lindje ka kufi ujor, ndërs në verilindje, në veri dhe perëndim, ka kufi tokësor. Ajo ka shtrirje meridionale. Gjatësia veri jug e saj është 3700 km. Argjentina zë pjesën më të madhe te rajonit të pampës.
Është shteti i dytë me sipërfaqe në Amerikën Latine.
Relievi i Argjentinës cilësohet me disa tërësi të mëdha natyrore.
Immanuel Kant
thumb|250px| Imanuel Kanti (portret). parapamje|250px|Firma e Kantit Emanuel Kant (gjer.: Immanuel Kant, 22 prill 1724 Königsberg, Prusi — 12 shkurt 1804 po aty) ishte një filozof i madh gjerman dhe një ndër filozofët më të shquar të asaj kohe. Vepra e tij Kritikë e arsyes së kulluar shënon pikë-kthesën qendrore në historinë e filozofisë dhe fillimin e filozofisë moderne. Rëndësia e tij qëndron në ndihmesën që dha në metodologjinë e re të studimit të gnoseologjisë, themeluar mbi kriticizmin.
Gnoseologjia e Kantit vë në pikëpyetje themelet e dijes për të pastruar ato fusha të vlefshme të ndërgjegjes. Duke kaluar nëpërmes teorisë së thelluar të Isak Njutonit ai u afrua me iluminizmin dhe i dha nisje një kërkim që e çoi atë gjer në tejkalimin e koncepteve dhe idealeve të tij.
Shëndeti i Kantit përkeqësohet me shpejtësi, ai vuan nga një formë e “coma vigil” ose një pagjumësi e vazhduar dhe aftësitë e tij të koordinimit zvogëlohen. Ndërpret praktikisht përpilimin e një vepre (të nisur në vitin 1796) “Mbi kalimin nga parimet metafizike të shkencës së natyrës te fizika”, vepër kjo e cila duhej të paraqiste një rishikim dhe kulmin e mbarë filozofisë së tij trascedentale. Atëherë largohet edhe nga senati akademik. Vdes më 12 shkurt 1804 duke mërmëritur “Es ist gut” (“kjo është e mira”). Mbi varrin etij do të shkruhen fjalët e “Kritikës së arsyes praktike”: ”Qielli me yje mbi mua, ligji moral në mua”.
Kronologjia dhe Personaliteti
Immanuel Kanti u pagëzua me emrin "Emanuel" por më vonë, pasi mësoi hebraishten e ndryshoi atë në "Immanuel" që do të thotë: Zoti me ne. Ai lindi në vitin 1724 në Königsberg, Prusi (sot Kaliningrad, Rusi) si fëmija i katërt nga nëntë fëmijët (pesë prej tyre arritën moshën madhore). Ai e kaloi gjithë jetën e tij në qytetin e tij të lindjes, aso kohe kryeqytet i Prusisë Lindore. I ati Johann Georg Kant (1682-1746) ishte një zejtar gjerman nga Memeli, qyteti më verior i Gjermanisë (sot Klaipeda, Lituani) dhe e ëma Anna Regina Porter (1697-1737) ishte e bija e një shale punuesi dhe pajisje kuajsh.
Në rinine e tij Kanti ishte një nxënës i mirë, megjithëse jo i shkëlqyer. Ai u rrit në një shtëpi pietiste, një Lëvizje pas Luteriane që dallohej për një përkushtim të fortë, perultesi vetjak, dhe një lexim të hollësishëm të Biblës. Për pasoje, Kanti mori një edukim të ashpër dhe të rreptë, ndëshkues dhe disiplinor gjë që e ndihmoi atë në mësimin fetar dhe të latinishtes rreth shkencave dhe matematikës.
Veprimtaria e Kantit
Emanuel Kant ka lindur më 1724. Ai ishte një filozof dhe shkencëtar nga Gjermania dhe mbahet si një nga përfaqësuesit më të shquar të filozofisë klasike gjermane. Veprimtaria e tij letrare përfshin një sërë veprash si “Grounding for the Metaphysics”, “Kritika e Arsyes së Kulluar” e botuar më 1781, “Kritika e arsyes Praktike” e botuar më 1788, “Groundwork of the Metaphysic of Moral”, dhe shumë të tjera nga të cilat një pjesë e mirë e tyre janë përkthyer edhe në shqip. Ai do të vdiste më 1804, duke lënë pas një varg idesh dhe veprash të cilat vlerësohen edhe sot dita.
Veprimtaria e tij u zhvillua kryesisht në dy periudha. Periudha e parë, e cila përkon me emërimin “Periudha Praktike” ka filluar që nga fillimet e punës së tij deri më 1770. mbas këtij viti fillon edhe periudha e dytë e veprimtarisë së tij e cila emërohet si “Periudha Kritike”. Kjo e fundit vazhdoi deri në fund të jetës së tij. Gjatë periudhës “praktike”, ai do të parashtronte ide dhe hipoteza të shumta. Engelsi këto varg idesh dhe hipotezash i quajti si “idetë që i dhanë idesë sundimin absolut të mënyrës metafizike të mendimit në shkencat e natyrës.
Kanti ishte i pari i cili predikoi dhe hodhi hipotezën se planetët formoheshin nga mjegullnaja grimcash dhe pluhuri, kundrejt idesë teologjike fetare, e cila ishte akoma ideja dominante në kohën e kur ai jetoi, se planetet janë të krijuar nga fuqia hyjnore (Zoti sipas doktrinës kristiane ose Allahu sipas doktrinës myslimane). Ai gjithashtu do të predikonte për ekzistencën e galaktikave të tjera përveç galaktikës tonë. Një tjetër arritje e tij e rëndësishme për tu përmendur, është studimi i tij, se si ndikonte rrotullimi i tokës rreth vetes në formimin e fenomeneve si baticave dhe zbaticave. Ai gjithashtu u përpoq të jepte edhe një shpjegim shkencor rreth prejardhjes së qenieve njerëzore.
Si një filozof idealist, për Emanuel Kantit (flitet për periudhën e mbas vitit 1770) fillon “Periudha Kritike” solli risi të reja dhe deri më 1781 ai kishte arritur të botonte dy vepra të rëndësishme duke u përfshirë në përpunimin e Idealizmit Transcendental. Sipas këtyre mendimeve, Kanti predikonte se sendet në vetvete nuk mund të njihen prej njerëzve sepse konceptimi jonë shqisor nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë me këto të fundit (pra me sendet). Dijet teorike të sakta në limitin e të vërtetës (pra nënkupton se e vetmja ide e vërtetë), sipas tij mund ta pasqyrojnë vetëm shkenca të tilla si matematika dhe shkencat e natyrës sepse këto shkenca mbështeten në format apriori të arsyes.
Kanti ka ndikuar shumë në filozofinë botërore. Filozofia e tij është shprehur në vazhdim nga neokantistët, në idetë pozitiviste dhe mahizmi. Ai ishte personi i cili hartoi për herë të parë prezumimin e pafajsisë për të gjithë njerëzit (e shprehur edhe në nenin 30 të kushtetutës së Repuplikës së Shqipërisë ku thuhet qartë se: “Kushdo quhet i pafajshëm përderisa nuk i është provuar fajësia me vendim gjyqësor të formës së prerë”). Imperativi Kategorik është gjithashtu parim i formuluar nga Kanti.
Ndikimi i Kantit në mendimin perëndimor
Filozofia e Kantit pati një ndikim të jashtëzakonshëm në mendimin perëndimor. Gjatë jetës së tij, mendimi i tij pati një vëmendje të madhe, shumica kritikë, megjithëse ai pati një ndikim pozitiv të Fishte, Shelingu, Hegeli dhe Novalisi gjatë viteve 1780 dhe 1790.
Hegeli ishte kritiku i parë më i madh i filozofisë së Kantit.
Artur Shopenhauer u ndikua fuqishëm nga idealizmi transcdental i Kantit.
Veprat
thumb|200px|shtatore e Kantit në Kaliningrad, Rusi.
Revolucioni i tij Kopernikan
Hipoteza e re e Kantit thoshte se janë objektet ata që përputhen me veprimet e mendjes dhe jo anasjelltas. Ai arriti në këtë hipotezë me shpirtin e eksperimenteve, duke ndjekur me ndërgjegje shembullin e Kopernikut, i cili ‘duke mos arritur një progress të kënaqshëm në shpjegimin e lëvizjes së trupave qiellorë, me supozimin se ato rrotullohen rreth spektatorëve, ai u përpoq se mos arrinte një sukses më të kënaqshëm në qoftë se do të bënte spektatorët të rrotulloheshin dhe yjet të mbeteshin në vend. Duke parë këtu një analogji me problemin e tij, Kanti thoshte se ‘deri tani supozohej se gjithë njohja jonë duhej të mbështetej tek objektet. Por të gjitha përpjekjet tona, për ta shtrirë njohjen tonë tej objekteve, duke vështruar diçka a priori diçka në lidhje me ta, me anë të koncepteve, kishin dështuar. Më tej, ne duhet të provojmë nëse do të kemi suksese në plotësimin e detyrave të metafizikës, në qoftë se supozojmë se objektet duhet t’i përshtaten njohjes sonë… në qoftë se intuita përputhet me strukturën e objekteve, unë nuk shikoj ndonjë mënyrë për të njohur ndonjë gjë që ka ndodhur më vonë a priori.
Por, në qoftë se objektet (siç janë objektet shqisorë) mund të përputhen me strukturën e aftësisë sonë intuitive, unë nuk kam asnjë vështirësi për të kuptuar mundësi të tilla. Kanti u pajtua me Hjumin në atë që njohja fillon me përvojën; por ndryshe nga Hjumi, ai e pa mendjen si një element veprues, duke bërë diçka me objektet, të cilët ajo i fiton nga përvoja. Mendja, thoshte Kanti, është e ndërtuar në mënyrë të tillë, që të imponojë mënyrat e njohjes së saj mbi objektet, ku,prej natyrës së secilit mendja aktivisht organizon përvoja. Ashtu si çdo njeri, i cili vë syze me ngjyra dhe e shikon gjithçka të ngjyrosur, kështu çdo qenie njerëzore, e cila ka aftësinë e të menduarit në mënyrë të pashmangshme mendon rreth sendeve në përputhje me strukturën natyrore të mendjes.
Drejtimi i filozofisë kritike
Filozofia kritike e Kantit konsiston në një analizë të fuqive të arsyetimit mendor, me të cilën ai nënkupton ‘një studim kritik të aftësisë së arsyetimit për njohjen, e cila të fitohet pavarësisht nga gjithë përvoja’. Pra drejtimi i filozofisë kritike do të thotë të bësh pyetjen: “Çfarë, dhe në çfarë mase mundet që arsyeja dhe të kuptuarit të njohin, duke qenë të ndarë nga të gjithë përvojat?” Kanti mendon se është budallallëk për metafizikët që përpiqen të ndërtojnë sistemet e njohjes, përpara se të analizojnë nëse mundet vetëm arsyeja e kulluar të kuptojë atë që nuk është fituar nga përvoja. Filozofia kritike për Kantin nuk ishte një mohim i metafizikës, por akoma më tej, ishte një përgatitje për këtë. Në qoftëse metafizika duhej të merrej me njohjen, që zhvillohet vetëm nga arsyeja e cila e paraprin përvojën, në këtë rast çështja e kritikës është si është e mundur një njohje e tillë a priori.
Natyra e njohjes apriori
Kanti pohonte se ne zotërojmë aftësi të tilla për të fituar njohje edhe pa e ndeshur gjithçka në përvojë. Ai ishte dakord me empiristët, të cilët thoshin se njohja jonë fillon me përvojën, por shtonte ai, ‘megjithëse njohja fillon me përvojën, kjo nuk do të thotë se ajo ngritet e gjitha vetëm mbi të’. Kanti thotë se shkakësia është thjesht një veprim psikologjik, që lidh dy ngjarje të cilat ne i quajmë shkak dhe pasojë.
Kanti besonte se ne arrijmë të njohim shkaqet dhe të marrim këtë lloj njohjeje jo nga përvoja shqisore, por direkt nga aftësia e gjykimit racional; do me thënë a priori.
Gjykimet sintetike apriori
Kanti bënte dallimin midis dy llojeve të gjykimit, atij analitik dhe sintetik. Gjykimi, thoshte ai, është një veprim mendor, me anën e të cilit ne lidhim një subjekt me një predikat, ku predikati cilëson në disa mënyra subjektin. Kur ne themi, për shembull, që ‘godina sihte e lartë’, ne gjykojmë, sepse mendja është në gjendje që të bëjë lidhjen ndërmjet subjektit dhe predikatit. Subjekti dhe predikati janë të lidhura me njëra tjetrën në dy mënyra të ndryshme, të cilat e drejtojnë mendjen që të bëjnë dy lloje të ndryshme gjykimi.Në gjykimin analitik, predikati është pothuajse i përfshirë në konceptin e subjektit. Gjykimi se të gjithë trekëndëshat kanë tre kënde është një gjykim analitik. Po ashtu se ‘të gjithë trupat janë të shtirë’ është analitik, sepse ideja e shtrirë përfshihet në idenë e trupit. Një gjykim analitik është i vërtetë për arsye të lidhjeve logjike që ekzistojnë midis subjektit dhe predikatit. Të mohosh një gjykim analitik, do të thotë të biesh në një kontradiktë logjike.