cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalimi Kufitar i Tushemishtit
Kalimi Kufitar i Tushemishtit është kryesisht për kalime individësh dhe turistësh. Pala maqedonase nuk pranon kalimin mjeteve të rënda.
Courgenay
është një komunë në kantonin Jura të Zvicrës.
Kalimi Kufitar i Kakavijës
Kalimi kufitar i Kakavijës është një nga vendkalimet më të rëndësishme të Shqipërisë me Greqinë.
Sislej Xhafa
parapamje|Sislej Xhafa duke spjeguar para studentëve të rinjë gjatë panairit artistik Art basel 2019 parapamje|Sislej Xhafa përpara veprës së tij artistike "ovoid solitude", Basel, 2019 Sislej Xhafa (i lindur më 1970 në Pejë, Kosovë) është artist bashkëkohor shqiptar, jeton dhe punon në Nju Jork. Ai ka prezantuar punimet e tij në ekspozita të shumta në vende të ndryshme të botës, si në Kaliforni, Itali, Turqi etj. Për punën e tij artistike ai është shpërblyer me çmime të shumta si “Onufri” në Tiranë, “Biella 2001” nga fondacioni “Pistoletto” etj.
Në një monografi të Hatje Cantz Verlag për artistin, kritiku i artit Guido Molinari shkruan: "Gjendja e udhëtarit të pamëshirshëm, në të gjithë Perëndimin dhe më gjerë, i lejon Sislej Xhafës të mbajë kontakte të vazhdueshme me ndryshimet aktuale sociale, ekonomike dhe estetike dhe t'i kthejë këto në jetën e tij. veprat e veta. Marrëdhënia mes tij dhe këtyre mutacioneve ndërkombëtare është e pavlefshme nga çdo retorikë apo zgjidhje politikisht korrekte. Ajo merr formë, më tepër, përmes zhvillimit të strategjive konceptuale komplekse, por kryesisht të lehta. Duke iu afruar humorit herë pas here, me anë të një ndryshimi të qartë të këndvështrimit ose shtjellimit të papritur të një stereotipi të thjeshtë, vepra ofron një pasqyrë në thelbin e shqetësimit shoqëror pa ndezur mekanizmat e refuzimit. Synimi i Xhafës, në të vërtetë, është t'i japë mendjes sonë nxitime të vogla energjie, pa bllokimin e vlerës së tepërt të goditjes."
Ekspozitat
Xhafa ka ekspozuar në shumë vende, duke përfshirë:
Courtedoux
është një komunë në kantonin Jura të Zvicrës.
Kalimi Kufitar i Morinës së Kuksit
Kalimi Kufitar i Morinës së Kukësit mbas  hapjes  së autostradës më të  madhe dhe me të re ne  Ballkan është  bëre ndofta  vendkalimi më i rëdnësishm  për stinën e verës.
Los Angeles Lakers
Ekskluziviteti filloi me blerjen e vitit 1947 të një ekipi të shpërbërë, Detroit Gems të National Basketball League (NBL). Skuadra e re filloi të luante në Minneapolis, Minnesota, duke e quajtur veten Minneapolis Lakers. Fillimisht një anëtar i NBL-së, Lakers fitoi kampionatin NBL të vitit 1948 përpara se të bashkohej me Basketball Association of America (BAA), ku ata do të fitonin pesë nga gjashtë kampionatet e ardhshme, të udhëhequr nga ylli George Mikan. Pas vështirësive financiare në fund të viteve 1950 pas daljes në pension të Mikan, ata u zhvendosën në Los Anxhelos përpara sezonit 1960–61.
Los Angeles arriti në finalet NBA gjashtë herë në vitet 1960, por humbi çdo seri ndaj Celtics, duke filluar rivalitetin e tyre të gjatë dhe historik. Në vitin 1968, Lakers fituan katër herë NBA Most Valuable Player Award (MVP) Wilt Chamberlain dhe fituan titullin e tyre të gjashtë në NBA - dhe për herë të parë në Los Angeles - në vitin 1972, të udhëhequr nga trajneri i ri Bill Sharman. Pas daljes në pension të West dhe Chamberlain, skuadra shkëmbeu për superyllin Kareem Abdul-Jabbar, i cili do të fitonte tre Çmime MVP si Laker. Ndërsa skuadra nuk ishte në gjendje të përparonte në finale në fund të viteve 1970, dy ndryshime të rëndësishme erdhën në 1979 që do të përuronin një epokë të re të artë për ekskluzivitetin. Së pari, Jerry Buss bleu Lakers, dhe si pronar i ekipit, filloi një vizion të lojërave të basketbollit si spektakle argëtuese si dhe ngjarje sportive. Së dyti, Lakers hartuan Magic Johnson për herë të parë në draftin e NBA 1979.
Lakers mbajnë rekordin për serinë më të gjatë të fitoreve në NBA, 33 ndeshje radhazi, të vendosura gjatë sezonit 1971–72. Njëzet e gjashtë Hall of Fame kanë luajtur për Los Anxhelosin, ndërsa katër kanë drejtuar ekipin. Katër Lakers-Abdul-Jabbar, Johnson, O'Neal dhe Bryant-kanë fituar së bashku tetë çmime MVP të NBA-së.
Vilhelm Fredrik Palmblad
Vilhelm Fredrik Palmblad (1788–1852), ishte shkrimtar suedez, profesor i greqishtes në universitetin e Upsalës që nga 1835. Palmblad u bë si student në Upsalë mik i mirë me Atterbom dhe punoi së bashku me ata në "Bashkimi Aurora" për një rigjallërim i letërsisë suedeze. Ai zotëroi që në 1810 (me ortakë të tjerë) një shtypshkronjë në Upsalë dhe drejtoj përveç kësaj një tregti me libra dhe një shtëpi botuese; midis të tjerash ai botoi publikime të ndryshëm e shkollës së re. Ai vetë shkruajti kritika letrare, artikulla dhe provoi letërsi artistike në frymën e romantizmit si edhe përkthei nga greqishten (Aischylos, Homeros). Përveç një libër udhëzues për dituri antike greke ai publikoi në shekullin nëntëmbëdhjetë novela dhe disa romane, një e cila është një kontribut në debatin "Det-går-an/"Ecë me ritëm"" (1840). Palmblad redaktoi përafërsisht të gjithë tirazhin e parë e librit "Biographiskt lexicon öfver namnkunnige svenska män/Fjalor biografik mbi burra suedezë të famshëm" (23 vëllime, 1835–57).
Demografia e Fixhit
Karakteristikat demografike të popullsisë së Fixhit njihen përmes regjistrimeve, të kryera zakonisht në intervale dhjetëvjeçare dhe janë analizuar nga zyrat statistikore që nga vitet 1880. Byroja e Statistikave Fixhiane (FBOS) e ka kryer këtë detyrë që nga viti 1996, regjistrimi i parë i numëruar i Fixhit kur ishte një vend i pavarur. Regjistrimi i vitit 2017 zbuloi se popullsia e përhershme e Fixhit ishte 884,887, krahasuar me 837,271 në regjistrimin e vitit 2007. Dendësia e popullsisë në atë kohë në 2007 ishte 45.8 banorë për kilometër katror, dhe jetëgjatësia e përgjithshme në Fixhi ishte 67 vjet. Që nga vitet 1930, popullsia e Fixhit është rritur me një normë prej 1.1% në vit. Që nga vitet 1950, niveli i lindjeve në Fixhi ka tejkaluar vazhdimisht shkallën e vdekjes. Popullsia dominohet nga mosha 15-64 vjeç. Mosha mesatare e popullsisë ishte 27,9 vjeç, dhe raporti gjinor i popullsisë totale ishte 1,03 meshkuj për 1 femër.
Fixhianët vendas, banorët vendas të Fixhit, janë një përzierje e polinezianëve dhe melanezëve, që rezultojnë nga migrimet origjinale në Paqësorin Jugor me kalimin e kohës. Popullsia indo-fixhiane u rrit me shpejtësi nga 61,000 njerëz të sjellë nga nënkontinenti Indian (bangladeshi i sotëm, India, Pakistani) midis 1879 dhe 1916 për të punuar në fushat e kallamsheqerit, shumë prej të cilëve më vonë do të merrnin me qira/pronë plantacionet e kallam sheqerit.
Fixhianët vendas jetojnë në të gjithë vendin, ndërsa indo-fixhianët banojnë kryesisht pranë qendrave urbane dhe në zonat që prodhojnë kallam të dy ishujve kryesorë. Pothuajse të gjithë fixhianët indigjenë janë të krishterë, ku rreth dy të tretat janë metodistë. Në të kundërt, indo-fixhianët kanë një përzierje fetare të ngjashme me Indinë sot : rreth 76.7% e indo-fixhianëve janë hindu, me gati 16% të tjerë myslimanë dhe 6. për qind të krishterë. Ka edhe disa Sikë.
Një regjistrim kombëtar supozohet të kryhet çdo dhjetë vjet, por regjistrimi i synuar për vitin 2006 u shty deri në vitin 2007. Ministri i Financave Ratu Jone Kubuabola njoftoi më 27 tetor 2005 se Kabineti kishte vendosur se nuk do të ishte në interesin e vendit të kishte një regjistrimi dhe zgjedhjet e përgjithshme në të njëjtin vit. “Fokusi i njerëzve në zgjedhje mund të ketë ndikim në bashkëpunimin e tyre me zyrtarët e regjistrimit”, tha ai. Zyra e Statistikave mbështeti njoftimin e Kubuabolës, duke thënë se interesi publik në zgjedhjet e përgjithshme ka të ngjarë të largojë vëmendjen e njerëzve nga regjistrimi, duke e bërë problematik kryerjen e tij.
Grupet etnike
Sipas Regjistrimit të 2007 të Fixhit, numri i Fixhianëve u rrit nga 393,575 në 475,739, ndërsa numri i Indianëve u ul nga 338,818 në 313,798. Sipas statistikave të qeverisë, popullsia më e fundit e vlerësuar e fixhianëve indigjenë numërohet në 511,838, ndërsa ka 290,129 indianë dhe 56,071 të tjerë (janar 2012).
Damphreux
është një komunë në kantonin Jura të Zvicrës.
Kantoni Felletin
Kantoni Felletin (frëngjisht: Canton de Felletin) është një kanton në departamentin Creuse, rajonin Limousin në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Felletin. Ka sipërfaqe 206.56km2 dhe popullsi 4301 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Felletin aktualisht përbëhet nga 9 komuna.
Burimas
Burimasi është një fshat në komunën Pojan në rrethin e Korçës të Shqipërisë.
--Se pari -- Fshati lart kishte vetem dy cezma qe njihen me emra Cezma lart e Cezma poshte ku ajo lart ne periudhe thatesire paksonte ujin deri ne shterim.
--Se dyti-- Popullsia po shtohej dhe nevojat nuk plotesoheshin me me kete sasi uji as per pirje se nuk behej fjale per larje e vaditje.
--Se treti-- Hapesira lart ishte e kufizuar per te ndertuar shtepi te reja aq e vertete eshte kjo sa nga vitet 1940 e me pas nuk u ndertua asnje shtepi sado e thjeshte qofte.
--Se katerti-- Prania e Laksires me burimet e saj te shumta ishte nje zgjidhje ideale per nje jetese me cilesore kur marim per baze faktorin uje qe populli e shpreh aq bukur " uje baraz jete".
--Se pesti -- Vendosja e fshatit poshte i afronte njerezit me prane tokave te tyre kryesore te punueshme duke lehtesuar ngarkesen.
--Se gjashti-- Lehtesonte levizjen e njerezve e mallrave sepse afroheshin prane rruges nacionale Korce - Prespe.
--Se shtati-- Vendosja poshte ne gropen qe krijohet nga mali i Ivanit,kodrat e Cerepit dhe ajo e Uruar ben qe te kete mot me te bute se fshati lart e te zbutet klima duke ju shmangur ne nje fare mase dhe eres se lindjes qe ne fshat njihet si era e Macurishtit. Keto mendohet se jane shkaqet kryesore qe ndikuan fuqishem ne krijimin e nje fshati te ri te cilit do i duheshin gati 40 vjet per te mare pak a shume formen qe ka sot. Ndonse kane kaluar aq shume vite nostalgjia per fshatin lart eshte te te gjithe por ne vecanti te ata qe kane lindur ne fshatin lart e shprehur kjo dhe me ndertimin e objekteve te thjeshta te kultit vetem ne fshatin lart pas viteve 90". Ndertimi i venbanimit te ri beri qe dhe emri i fshatit Golloberde te ndahej ne mes duke krijuar dy terma te pranueshem pra"lagjia lart" e "lagjia poshte".e kur te mbyllej cikli i krijimit te fshatit poshte te kemi prap nje emertim te ri, lagja poshte te mare emrin e fshatit ndersa lagja lart te quhet "fshati i vjeter". Nqs do te ndjekim historine e krijimit te fshatit poshte do te veme re se ai ka kaluar neper disa faza te cilat po i shohim me kujdes.
--Faza e pare:-- Kjo faze konsiston ne ndertimin e shtepive te para e qe u perqendruan kryesisht reth Cezmes se plepit.Ishte viti 1932 kur Fazollinjte lene shtepite ne fshatin lart te cilat ja shesin Nesim Tarukut dhe ndertojne shtepite 100--150 m ne lindje te cezmes se plepit. Shtepite u ndertuan dy kateshe me gure te skalitur me pamje nga perendimi nga ze fill dhe hyrja e fshatit. Rrethuar me magazina me nje oborr shtruar me kalldrem me dy nivele e me nje shesh pushimi qe ze fill para portes dy kanateshe e me 5-6 skalopatja ne te dy anet.Ne krahun e djathte te hyrjes ndodhet nje bodrum i vogel me nje dritare kamare. Teknika e perdorur ne ndertim tregon mjeshteri dhe elegance te cilen edhe pse kane kaluar gati 80 vjete nga ndertimi i saj dhe 20 vjet qe nuk perdoret si shtepi per jetese e ruan ende me fanatizem elegancen e rinise se saj duke i dhene vlera kulture jetese ambjentit perreth. Ne po kete periudhe ndertohen dhe shtepite e xha Jaupit ne krahun e djathte te cezmes ne nje distance reth100 m. Keto shtepi ishin ne stilin e shtepive te xha Besimit dy kateshe por shikonin nga jugu dhe ne gabarite ishin dicka me te vogla. Ne lindje te shtepive te Fazollinjve u ndertuan shtepi nje kateshe me punim elegant ato qe sot quhen shtepite e Kadri,Meleq e Sali Fazo e qe ende ruajne vlera arkitektonike. Pozicioni i ketyre shtepive elegante per kohen me shtepine e xha Feimit qe nuk qendronte ne lartesine e tyre ne nje distance gati 100--150 m larg njera tjetres me Cezmen e Plepit ne mes krijonin nje shesh qe ne vitet qe do te vinin do te behej qendra e fshatit.
--Faza e dyte:-- Peridha e viteve 40 te shekullit te kaluar shenon hapin e dyte te zgjerimit te fshatit. Tani kemi nje zhvendosje te ndertimeve drejt perendimit por gjithmone prane rruges e ne distance reth 200--300 m larg cezmes e ne krahun poshte te rruges. Ndertohen shtepite e Hasan Mankollit me tutje ato te Ymer Babasulit e pak me tutje ato te Rexhepit te Tosunit. Ne Rrezat, Qemal Lazellari nderton shtepine ne token e tij duke u vecuar nga te tjeret ne nje vend qe sot si toponim njihet " te shtepia e ake Sheges", ne krahun e majte te rruges per ne vareza.
--Faza e trete:-- Periudha e fillimit te viteve 50" shenon ritjen e shkalles se ndertimeve. Ne kete periudhe tendenca vihet re drejt Laksires. Poshte rruges ndertohen shtepite e Jahja Asanlliut e te Rasim Hasanlliut e pak me tutje tyre lart ato te Nedim e Sadik Hasanlliut.Mbi Laksire gjithmone ne ane te rruges ndertohen shtepite e M.Agollit. Ne hyrje te fshatit prane mullirit nderton shtepite Shaban Zizolli e pak me lart tij Mustafa Agolli. Ne pjesen ku ndan rruga per ne Kraste nderton shtepi Nesim Agolli, pas tij Demirali Agolli e pak me tutje Riza Bylyku. Poshte tij vendoset Myslym Xhaholli e me poshte tij Musa Kolami ne krah te shtepive te xha Jaupit.Ne kete kohe poshte Krastes ndertohet dhe kompleksi i stallave te bagetive qe me vone u pa si i pa studjuar mire sepse mbeturinat e bagetive do te ndotnin burimet e cezmes se plepit. Ne kete faze krijohet pak a shume forma e stergjatur e fshatit te ardhshem. Ndertesat tani i bejne karshillek Laksires e ajo me burimet e saj justifikon sakrificat e komshijve te saj te rinj.
-- Faza e katert:-- Kjo kocidon me fundin e viteve 50" e kemi zbritjen poshte te familjeve te Zenel e Shefqet Yllit te cilet ndertojne shtepine per dy vellezer mbi rruge e ne qender te Laksires, ishte viti i larget 1958. Djathtas tyre ndertojne shtepi vellezerit Osman e Riza Mullalli e midis tyre F.Ahmedaj e prapa tij djathtas Like Kodra. Ne krahun e djathte te Zenel Yllit ndertojne shtepi vellezerit Rushan, Rakip e N. Xhihani duke u kufizuar me Osman Agollin e duke realizuar mbylljen e seres te pare te shtepive mbi Laksire. Ne kete kohe ndertojne shtepite e tyre ne krah te M.Xhahollit dhe vellezerit Xhevahir e Zydi Mucolli poshte rruges se Krastes, perballe R.Bylykut, ndersa prane shtepive te xha Feimit ndertojne shtepi femijet e tij Shaban,Xhuma e Osman Mankolli e ne krah te tyre Rushan Shkembi (Kacka). Me perfundimin e kesaj faze balanca e fshatit anoi nga lagjia poshte ku ishte perqendruar pjesa me e madhe e fshatit.Ne keto kushte doli dhe nevoja e zhvendosjes poshte te shkolles fillore qe ishte prane xhamise ne fshatin lart. Shkolla u vendos ne ambjentet e shtepise te Fazollinjve qe ishte bere prone e "popullit" pa mare pelqimin e pronarit dhe pa u demshperblyer ai.Ishte shtatori i vitit 1963 kur hapi dyert kjo shkolle me mesues te pare Mehmet Aliollin nga duart e te cilit do te dilnin breza te tere nxenesish. Ketu mesohej deri ne klasen e katert pra fillore, ndersa 8 vjecarja do te duhej qe te vazhdohej ne Zemblak.
--Faza e peste:-- Kjo faze i perket viteve 60" e qe ka patur si tendence ndertimin e shtepive reth Cezmes se plepit duke i dhene perfundimisht forme qendres se fshatit. Ne kete periudhe ndertohen shtepite e Dalip Jazexhiut e me pas ne krah te tij ato te Ibrahim Mullallit e duke vazhduar per ne lindje ato te Ramadan Parizit e me pas ato te Ramiz Pajes te gjitha keto me pamje nga Kodra e Uruar pra jugu. Ne krah te Nesim Agollit ndertojne shtepi Ilmi,Bariq,Asllan e Faridin Agolli e me tej Jashar e Rami Lazellari .Ne distance 2--3 vjetesh ndertohen shtepite e djemve te Tahir Mankollit: Xhaferit,Shabanit, Muhamerit Xhemalit,e Skenderit te gjitha keto mbi rruge duke mare ne mes shtepite e vellezerve N.e S.Hasanlli.Ne kete periudhe ndertohen dhe shtepite e Muhamet Mullallit ne radhen e dyte prapa Osman Mullallit
Materiali i mesiperm eshte mbledhur, perpunuar edhe shkruar nga Adriatik Ramadan Parisi
Kalimi Kufitar i Shishtavecit
Kalimi Kufitar i Shishtavecit të rrethit te Kuksit është një pike me pak leviyshmëri por me asfaltimine rrugës mendodhet se do te shtohet ndjeshëm lëviyja edhe ne këtë pikë.
Shan Pici
Biografia
U lind në Shkodër, i biri i Kolë Picit, terzi për nga zanati. I ati e çoi shegert te studio Marubi, ku Shani punoi dhe u bë më pas çirak i Kel Marubit. Më 1924 doli në vete dhe çeli studion e tij fotografike ku u angazhua së bashku me vëllezërit, Ndrekën dhe Tefën.
Mashtrimi
parapamje|Mashtrimi i gruas, me autoportret nga [[Stanisław Ignacy Witkiewicz, 1927 (Muzeu Kombëtar, Varshavë).]] Mashtrimi ose gënjeshtra është një veprim ose deklaratë që mashtron, fsheh të vërtetën ose promovon një besim, koncept ose ide që nuk është e vërtetë. Shpesh bëhet për përfitime ose përfitime personale. Mashtrimi mund të përfshijë shpifje, propagandë dhe dinakëri, si dhe shpërqendrim, kamuflim ose fshehje. Ka edhe vetë-mashtrim, si në keqbesim. Mund të quhet gjithashtu, me implikime të ndryshme subjektive, mashtrim, mashtrim, blof, mistifikim, hile ose mashtrim.
Mashtrimi është një shkelje e madhe e marrëdhënieve që shpesh çon në ndjenja tradhtie dhe mosbesimi midis partnerëve në marrëdhënie. Mashtrimi shkel rregullat e marrëdhënieve dhe konsiderohet të jetë një shkelje negative e pritshmërive. Shumica e njerëzve presin që miqtë, partnerët e marrëdhënieve dhe madje edhe të huajt të jenë të sinqertë shumicën e kohës. Nëse njerëzit prisnin që shumica e bisedave të ishin të pavërteta, biseda dhe komunikimi me të tjerët do të kërkonte shpërqendrim dhe keqdrejtim për të marrë informacion të besueshëm. Një sasi e konsiderueshme mashtrimi ndodh midis disa partnerëve romantikë dhe të marrëdhënieve.
Mashtrimi dhe pandershmëria mund të krijojnë gjithashtu baza për një proces gjyqësor civil në dëmshpërblim, ose ligj kontraktor (ku njihet si keqinterpretim ose keqinterpretim mashtrues nëse është i qëllimshëm), ose të shkaktojë ndjekje penale për mashtrim. Ai gjithashtu përbën një pjesë jetike të luftës psikologjike në mohim dhe mashtrim.
Spineri
( lat. Aconitum napellus L.) i njohur edhe si : - akoniti,  është lule e familjes Ranunculaceae.
Ofelia me mjekër
Ofelia me mjekër Autori: Moikom Zeqo. Botuesi: MORAVA. Faqet e librit 366.
Libri “Ofelia me mjekër” është bleu i tretë pas “Refuzimit të shkrimit” (DITURIA, 2011) dhe “Vetullat Hyjnore” (BOTA SHQIPTARE 2012).
Është fjala për një bashkësi tekstesh, që paraqiten ndërmjet të ndryshmëve, shpesh paradoksalisht. Ftillëzimi është i mjegullt, pra një nebulozë.
Mbase (guxoj të ve re) një pikë reference është satira madhështore e Jonathan Swiftit “The Battle of Books” (“Betejë e Librave”) e shekullit XVII, që stimulon polemika të hatashme, por edhe përkorje deri në plogështi.
Pikëpamja se asnjë traditë në vetvete nuk vlen më tepër se një tjetër, shërbeu si përligjje për një liri kërkuese dhe të pandalur të artit, kundër paralelizmit grotesk të pavlefshmërisë komerciale të artit Kitch.
Historia nuk duket më si një continuum. Kulti i energjisë buron tashmë nga vizioni i historisë (letërsisë) botërore, që është në thelb apokaliptik.
Gjallesat në zhdukje
Gjallesa në zhdukje janë për shembull leopardi, orangotangu, gorilla, peshku i kuq, breshka, tigri, delfinet, rinoceronti, elefanti, tigri siberian dhe panda e kuqe.
Pkpkpk
Peshku i kuq
Peshku i kuq i Atlantikut ndoshta është viktima më e madhe e peshqve të parregullt dhe të kontrolluar. Numri i peshqve të kuq është zvogëluar në mënyrë alarmante në dekadat e fundit.
Breshka
Breshka leatherback ka mbijetuar për më shumë se njëqind milion vjet, por tani është në rrezik zhdukjeje. Analizat e fundit numerike demonstrojnë një rënie alarmante të mostrave gjatë viteve.
Tigri
Më pak se 3200 kopje tigrash kanë mbetur të lirë në natyrë. Kemi humbur 97% të tigrave tanë të egër në pak më shumë se një shekull.
Leopardi
Në natyrë janë deri në 6000 leopardë nga 12 vende, por numri i tyre është gradualisht në rënie.
Delfinë
Vaquita është një delfin shumë i vogël, që jeton ekskluzivisht në gjirin e Kalifornisë në Meksikë. Specia është në rrezik zhdukjeje, mbi të gjitha për shkak të rrjetave të përdorura për peshkim në ato zona.
Një pjesë e popullatës së tyre janë drejt rrugës së zhdukjes, si për shembull ata që ndodhen në Mekong. Edhe për ta kërcënimi kryesor është kapja aksidentale gjatë peshkimit, si dhe humbja e habitatit.
Rinoceronti
Rinoceronti i Xhavës është ndoshta gjitari më i rrallë dhe më i madh i planetit, në jo më shumë se 50 kopje të lënë në gjendje të egër dhe jo në robëri.
Macja është akoma sot i përdorshëm për qëllime ceremoniale dhe fetare.
Tigri Siberian
Tigri Siberian. Pjesë e familjes së Pantherinae. Ky tigër gjendet në Siberi dhe Rusi. Është për të ardhur keq pasi në botë kanë ngelur më pak se 500 të tillë dhe shkak i humbjes së tyre është gjuetia barbare që është bërë rreth kësaj race.
Fahy
është një komunë në kantonin Jura të Zvicrës.
Kalimi Kufitar i Kapshticës
Kalimi Kufitar i Kapshticës lidh qztetine Korces me qztetet greke si Kastoria dhe me tej Selanik.
Dashuri e ndaluar
Dashuri e ndaluar roman, Autore: Meri Lalaj. Botuesi: Filara. Faqet e librit 166.
Autorja e njohur Meri Lalaj, me librin “Dashuri e ndaluar” i bën një skaner problemeve të mëdha të kohës së diktaturës komuniste në Shqipëri, duke shtjelluar dashurinë e ndaluar midis dy të rinjëve. Dashuria midis tyre përplaset si ajo anija në një oqean me shtërngatë, duke kaluar një kalvar ngjarjesh të dhimbshme, të cilat e forcuan atë duke i dhënë një identitet qytetar.
Bukuria e jetës
Bukuria e jetës poezi, Autori: Klevis Seraj. Botuesi: Filara. Faqet e librit 78.
Autori, Klevis Seraj, përfaqëson brezin e poetëve të rinj, që pjesën më të madhe të jetës po e jetojnë në tranzicion. Ashtu si tranzicioni i shoqërisë shqiptare paraqitet, me anën e bukur dhe të shëmtuar të tij, ashtu dhe poezitë e autorit vijnë në mënyrë të natyrshme te ne me të dyja anët. Por, autori më në fund ka gjetur dritën jeshile dhe përmes vargjeve, na thotë se jeta është e bukur, e ne duhet kapemi pas së bukurës për të luftuar të shëmtuarën.
Fontenais
është një komunë në kantonin Jura të Zvicrës.
Cikli i histerezes
Procesin e magnetizimitmund ta përcjellimmirënësenësistemin e koordinataveparaqesiminduksioninmagnetiknëfunksiontëfushësmagnetike.Lakorja e magnetizimitështë e ngjajshme me lakoren e treguarnë Fig. 1.Duke e rritur fushën magnetike derinë vlerën Hm, bëhet rritjae induksionit magnetic sipas një ligji të caktuar.Ritja e mëtejshme e fushësnuk e bënrritjen einduksionit, prandaj edhe nuk është e arsyeshme, dhe gjendjen e arriture njohim si ngopje magnetike. Me zvoglimin e fushës magnetike, prej  vlerësHm , fillon të zvogëlohet edhe induksioni magnetic. Por ky zvoglim është më I ngadalshëm në krahasim me lakoren e magnetizimit të parë, si resultat I joreverzibilitetIt të zhvendosjes së mureve të Blloh-utnë material. Madje, edhe kur intensiteti I fushës magnetike bie në zero, induksioni magnetik do të ketë një vlerë të mbetur. Kjo vlerë e induksionit quhet induksion remanentoseimbetjes, të cilin e shënojm me Br, dhe është vlerë karakteristike për çdo material.
Me rritjen e fushës magnetike në drejtim të kundërt, bëhet zvoglimi I mëtejshem I induksionit për vlerën e fushës magnetike Hc, e cila quhet fushë koercitive (induksioni merr vlerën zero). Duke e rritur më tej fushën magnetike deri në vlerën-Hm, induksioni magnetik do të arrij vlerën e vet maksimale negative. Me ndryshimin e fushës magnetike prej vlerës-Hm deri në vlerën Hm, induksioni magnetik do të ndryshoj sipas lakores-Bm, -Br, Hc, Bm, duke u mbyllur ciklusi I pare I magnetizmit. Ciklusi I histerezës nuk mbyllet krejtësisht me cikluset e para të magnetizimit, por pas përsëritjeve më të shumta.Lakorja e mbyllur simetrike quhet ciklusi I histerezës.Forma e ciklusit të histerezës varet shumë nga vlera e fushës magnetike maksimale Hm, e cila arrihet me rastin e magnetizimit.Duke e ndryshuar vlerën e Hm, përfitohet cikluse të ndryshme të histerezës .ndërsa me bashkimin e maje vetë këtyre lakoreve arrihet deri te lakorja themelore e magnetizimit të parë.Nese për ndonjë arsye, gjatë magnetizimit ngjan zvoglimi I fushës, induksioni magnetik do të ndryshojë sipas një ligji tjetër, edhe pse fusha magnetike kthehet në vlerën e vet të parë.Kështu, lakorja e ndryshimi të induksionit do të jetë nëpër lakoren1 - 1’ - 1” dhe do të mbyllet nëse fusha magnetike fillon tërritet. Këto lakore të mbyllura quhen cikluset e histerezës së vogël ose të brendshme.Forma dhe madhësia e ciklit të histerezës varet nga lloji I materialit magnetik, që është nje herit edhe karakteristik themelore, e cila e përcakton shumicen e veçorive themelore të materialeve.
Nga elektroteknika teorike dijmë se arrijmë një magnetizim të caktuar, duke shpenzuarenergji me dendësi.
Vlera e saj mund të llogaritet duke u bazuar në lakoren e magnetizimit.Te materialet te të cilat ekziston lidhja e një vlefshme në mes të H dheB, procesi I magnetizimit është I këthyeshëm dhe e tërë energjia e shpenzuar me rastin e magnetizimit I këthehet sistemit kur ta largojmë fushen e jashtme magnetike. Mirëpo, te materialet ku magnetizimi është I shprehur perms ciklit të histerezës, nuk ka process reverzibil, por një pjesë e energjisë së shpenzuar humbet në procesin e magnetizimit.
Leht mund të tregohet se te materialet ku është fjala përciklusin e mbyllur, energjia e humbur gjatë procesit të magnetizimit është propocionale me sipërfaqen e ciklit.
Energjia e shpenzuar gjatë ciklit të histerezës është propocionale me sipërfaqen e ciklit dhe paraqet humbje, që e quajmë humbje përshkak të ciklit të histerezës.Kjo humbje shndërrohet në nxehtësi, dhe kështu e rritë temperaturën e materialit magnetik, veçanërisht kur ndryshimet e fushës magnetike janë të shpeshta, si p.sh.te fushat e ndryshueshme magnetike.
Medreseja "Mehmed Fatih"
Medreseja "Mehmed Fatih" (mal. Medresa "Mehmed Fatih") është medrese e cila gjendet në afërsi të Podgoricës, kryeqytetit të Malit të Zi.
Medreseja ka filluar të ndërtohet në vitin 2000 dhe punimet kanë përfunduar më 2003, dhe aktualisht është e vetmja medrese në Mal të Zi. Prej 2008 ka filluar të shërbejë si institucion fetaro-arsimor.
Çmimi i madh i Evropës 2007
F1 Evropa për vitin 2007 ishte Formula 1 gara e dhjetë e sezonit F1 2007. Kjo garë u zhvillua në fundjavën mes 20-22 korrikut në Nürburgring, Gjermani.
Më 29 gusht të vitit 2006 u shpall se F1 Evropa është larguar nga kalendari i F1 garave për sezonin e vitit 2007. Nga kjo don të thotë se do të jetë vetëm një garë e mbajtur në Gjermani çdo vit duke zgjedhur mes garës në Hockenheimring dhe Nürburgring. Emri ishte në dyshim, por F1 Gjermania për vitin 2007 në Nürburgring tani më mbante emrin "Goßer Preis von Europa" (Çmimi i Madhë i Evropës), sepse Hockenheimring e ka të drejtën e emërtimit "Çmimi i Madh i Gjermanisë" kështu që nuk arrinë të bëjnë një marrveshje rreth ndrrimit të emrit. Kjo është hera e parë që nga çmimi F1 Gjermania - 1960 që nuk mbahet garë nën çmimin "Çmimi i Madh i Gjermanisë" dhe hera e parë që nga gara Rezultatet e F1 1955 që gara për çmimin e Madh të Gjermanisë nuk është mbajtur fare.
Kalimi Kufitar i Vermoshit
Kalimi Kufitar i Vermoshit ështëe nje nga pikat startegjike  per zhvillimne  zonës  por deri vone nje ppjesëe mire  rrugës është keq e asfaltuar.
Kantoni Neufchâteau
Kantoni Neufchâteau (frëngjisht: Canton de Neufchâteau) është një kanton në departamentin Vosges, rajonin Lorraine në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Neufchâteau. Ka sipërfaqe 304.49km2 dhe popullsi 13763 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Neufchâteau aktualisht përbëhet nga 25 komuna.
Bora filloi - E vërteta mbi radiolojën "Liqeni i Vajkalit"
Bora filloi - E vërteta mbi radiolojën "Liqeni i Vajkalit" Autori: Pilo Shanto. Botuesi: Filara. Faqet e librit 165.
Autori, Pilo Shanto, pretendon të sjellë fakte të vërteta për radiolojnën "Liqeni i Vajkalit", në kundërshtim me "përrallëzat me Kim Philbi", të cilat ai i quan mjet dizinformimi.
Arne Friedrich
Arne Friedrich (29 maj 1979, Bad Oeynhausen) është një futbollist gjerman, i cili an për aktualisht luan për VfL Wolfsburg dhe Kombëtaren Gjermane të Futbollit.
Friedrich ka përfaqësuar vendin e tij në 77 ndeshje, duke debutuar në 21 gusht 2002 ku Gjermania barazoi 2-2 me Bullgarinë në Sofje.
Ai u përfshi në 23-shen gjermane për FIFA Kupa e Botës 2006, ku skuadra e tij u rendit e treat dhe ai filloi si titullar thuajse çdo ndeshje duke u treguar një nga faktorët më vendimtarë për skuadrën gjermane. Gjithashtu u thërrit edhe për UEFA Kupa e Europës 2008 dhe FIFA Kupa e Botës 2010.
Karriera me klube
Në sezonin 2000-2001 Arne Friedrich nënshkroi kontratën e tij të parë profesionale. Hermann Gerland, traineri i Arminia Bielfeld në atë kohë, e zbuloi Friedrich kur ai luante në Regionalliga me Verl. Për shkak të performancës bindëse të tij ai shpejt u kthye në një lojtar shumë të rëndësishëm duke filluar shpesh si titullar. Për Bielefeld në
Për dy vjet ai luajti për Bielefeld në 2. Bundesliga. Në 2002, ai pranoi një ofertë nga Hertha BSC. Me klubin berlinez atë vi tai fitoi DFB-Ligapol, duke mundur Bayern Munich, Borussia Dortmund, dhe Schalke 04.
Në 2004-2005, Falko Götz e emëroi atë kapiten të Hertës. Deri më tani ai ka rinovuar dy herë kontratën e Hertën. Pas zbritjes në kategorinë e dytë ai nënshkroi në vitin 2010 një kontratë me Vfl Wolfsburg për €2 milion.
Kariera ndërkombëtare
Friedrich luajti gjithsej pesë ndeshje për ekipin gjerman U-21, dhe një herë për skuadrën B të njohur edhe si “Skuadra 2006”.
Në 21 gusht 2002, ai debutoi me skuadrë e të rriturve kundër Bullgarisë. Kompeticioni i tij i parë madhor ishte Euro2004 ku ai luajti në të treja ndeshjet e grupeve derisa skuadra gjermane u eliminua. Në 21 dhjetor 2004, Friedrich ishte kapiten në një ndeshje miqësore të fituar 5-1 kundër Tailandës në Bangok. Ai ishte kapiten I skuadrës edhe tre herë të tjera.
Instituti Firdeusi
thumb|djathtas|200px|Stema e Institutit te Studimeve Perso-Iraniane Firdeusi
Instituti i Studimeve Perso-Iraniane Firdeusi është një organizatë jofitmprurëse, joqeveritare, veprimtaria kërkimore dhe shkencore e së cilës zhvillohet në mënyrë të pavarur dhe pa u ndikuar nga shteti, interesat politike e fetare. Forma e organizimit është Qendër (pa anetarësi) e themeluar nga dy subjekte juridikë të regjistruar në Shqipëri, nga Universiteti Marin Barleti dhe Fondacioni Kulturor Iranian Saadi Shirazi.
Arne Friedrich
Kariera ndërkombëtare
Në mars 2009, traineri gjerman Joachim Löw deklaroi se kishte planifikuar që të aktivizonte Friedrich në qendër të mbrojtjes.
Instituti Firdeusi
Emertimi dhe logoja
Instituti mori emrin “Firdeusi” për nder të poetit, mendimtarit dhe shkrimtarit të madh persian e botëror, Abul-Kasim Hasan Pur-Ali Tusi Firdeusi, i njohur si themeluesi i studimeve të iranologjisë në mbarë globin, si dhe në respekt të “Mijëvjeçarit të Shahname-së së Firdeusit”, të shpallur nga UNESCO në vitin 2010. Logoja e Institutit është frymëzuar nga emri i vetë poetit, që është hartuar me elementë kaligrafikë të gjuhës perse. Logoja është një metaforë e librave të hapur, të cilët simbolizojnë karakterin studimor të Institutit. Librat në logo janë si krahët e një shpendi. Ato përplasen lehtësisht, me një ritëm që sa vjen e theksohet. Këtë lëvizje e pasqyrojnë nuancat ngjyrë ari të logos, ku përforcimi i ngjyrës është tregues simbolik i përforcimit të njohurive.
Historiku i themelimit
Marrëveshja e bashkëpunimit për themelimin e Institutit Firdeusi u nënshkrua më 6 tetor të vitit 2010, në Tiranë, në selinë e Universitetit Marin Barleti. Ceremonia e hapjes së Institutit u mbajt më 29 tetor të vitit 2010, duke çelur Institutin e parë kerkimor-shkencor në nivel universitar në Shqipëri.
Themeluesit
Krijimi i Institutit Firdeusi u bë i mundur falë bashkëpunimit të ndërsjelltë të themeluesve, bazuar ne përputhjen e misionit të Fondacionit Saadi Shirazi për forcimin e lidhjeve kulturore midis Shqipërisë dhe Iranit, si edhe ne vizionin e Universitetit Marin Barleti për ofrimin e një edukimi ndërdisiplinor në kuadër të bashkëpunimit ndërkombëtar.
Fondacioni Kulturor Iranian "Saadi Shirazi" është i pranishëm në Shqipëri prej më shumë se 15 vjetësh. Funksioni i tij kryesor është të ndriçojë historinë e lidhjeve historike-kulturore midis popullit iranian dhe popullit shqiptar, prej lashtësisë antike deri në kohët moderne. Fondacioni, krahas lidhjeve midis dy kulturave dhe qytetërimeve, promovon paralelisht dijet që kanë të bëjnë me identitetin kombëtar të shqiptarëve dhe me identitetin kombëtar të perso-iranianëve, që do të thotë se ndërmerr nisma dhe zhvillon projekte në albanologji dhe në iranologji. Përparësi e Fondacionit Kulturor Iranian "Saadi Shirazi" janë botimet, organizimi i konferencave shkencore ndërkombetare, promovimi i kulturës së re të Iranit, organizimi i ekspozitave artistike, i panaireve të librit dhe i ditëve dhe javëve të filmit iranian.
Organet Drejtuese
Organi më i lartë vendimmarrës i Institutit “Firdeusi” është Bordi i Drejtorëve, i cili ka 6 anetarë. Bordi i drejtoreve vendos për ndryshimet në Statut, cakton objektivat dhe programet e aktivitetit të Institutit dhe degëve, kontrollon rregullisht realizimin e objektivave, miraton aktet më të rëndësishme te Institutit,miraton krijimin e njesive te tjera shkencore, me karakter konsultativ, si departamente, keshilla, grupe pune, etj.
Organi më i lartë ekzekutiv i Institutit është drejtori ekzekutiv, i cili përfaqëson subjektin juridik para çdo organi administrativ, publik a privat, para organeve të drejtesisë, gjyqësorit, medias, brenda a jashtë vendit. Drejtori ekzekutiv drejton veprimtarinë e përditshme dhe ekzekutimin e programeve dhe projekteve të Institutit.
Emil Lafe, Shaban Sinani, Bujar Hazizaj, Eva Allushi, Artan Puto, Jonida Begaj
Misioni
Instituti Firdeusi ka si qëllim vazhdimesinë e studimeve perso-iraniane në Shqipëri, Ballkan e më gjerë, duke synuar që njohuritë t’u transmetohen brezave të rinj duke ju shërbyer formimit të tyre ndërkulturor, qytetar, historik dhe profesional.
Vizioni
Instituti synon të nxisë studimet në sferën perso-iraniane, duke pretenduar të pregatisë gjenerata te reja të studiuesve iranologë në Shqipëri. Instituti Firdeusi synon të kthehet në një qendër të rëndesishme akademike dhe kërkimore për të gjithe ata studiuesë, akademikë, pedagogë apo studentë, të cilët duan të eksplorojnë pasurinë dhe trashegimninë madhështore dhe të pavdekshme të kulturës, shkencës, historisë, letersisë dhe artit persian.
Fushat e veprimtarisë
Fushat e veprimtarisë, studimit dhe kërkimit të Institutit Firdeusi përfshijnë:
Objektivat e kërkimit
Persia, me nje ndikim tepër të madh në vendin tonë dhe me një qytetërim mbi 7000 vjeçar, shfaq shumë argumente dhe fusha për t’u studiuar e kërkuar, duke filluar që nga gjuha, letërsia, arti, kultura, traditat, deri te historia, arkitektura dhe shkenca.
Në arkivat shtetërore dhe ne bibliotekat shqiptare ka mbi gjashtë shekuj që ruhen dorëshkrime të letersisë perse. Ky fakt është tregues i ndikimit të hershëm të kulturës, letersisë e shkencës perse në atë shqiptare.
Instituti Firdeusi synon që përmes kerkimit shkencor të bëjë të mundur zhvillimin e studimeve perso-iraniane në Shqipëri si nje degë e mirëfillte e iranologjisë, duke vazhduar kështu traditen shumëvjeçare të studiuesve shqiptarë në njohjen dhe studimin e qytetërimit persian.
Instituti i Studimeve Perso-iraniane është ngritur posaçërisht për t'i shërbyer qëllimit kryesor të kërkimit, duke u bërë krahu kryesor i Iranologjisë në Shqipëri. Instituti është një njësi e angazhuar tërësisht në kërkim dhe që mbështet përpjekjet kërkimore dhe gjenerimin e një tërësie rrethanash në mbeshtetje të kërkimit në kontekstin perso-iranian të Shqipërisë.
Fushat e kërkimit
Instituti Firdeusi kërkon të kontribuojë në zhvillimin e njohurive të kulturës dhe të fenomeneve të ndryshme kulturore, historike dhe aktuale në këtë botë të globalizuar që “strehon” konfliktet e mundshme për shkak të takimeve të shumta ndër-kulturore. Instituti synon të transmetojë  këto njohuri duke edukuar brezat e rinj dhe duke bashkëvepruar gjerë me komunitetin, biznesin, mediat, shkollat dhe të gjitha institucionet që varen nga njohja e kulturave historike dhe bashkëkohore. Kërkimi shkencor, i mbështetur në standartet ndërkombëtare, do të përfshije një gamë të gjerë të disiplinave të rëndësishme si: letërsia dhe studimet sociale, studimet ndërkulturore, historia e religjioneve, antropologjia, arkeologjia, studimet gjuhësore dhe historia.
Studimet kërkimore shkencore në Institut kryhen, në veçanti, në fushat e mëposhtme:
Rezultatet e kërkimit
Studimet kërkimore shkencore në Institut kane për qëllim të arrijnë rezultate në keto drejtime:
Studim dhe kërkim shkencor në fusha të rëndesishme të iranologjisë dhe botimi i rezultateve të kerkimit në vepra shkencore
Organizimi i veprimtarive edukuese e trajnuese për të gjithë të interesuarit në fushën e studimeve perso-iraniane, ofrimi i njohurive dhe pregatitja e brezave të rinj të iranologëve në Shqipëri. Organizimi i verprimtarive të tilla si: kurse trajnimi, workshope, shkolla verore etj.
Nje nga qëllimet kryesore te Institutit Firdeusi është pregatitja e programeve mësimore dhe ofrimi i dijeve sistematike për nivelet Bachelor, Master dhe Doktoraturë.
Instituti Firdeusi i kushton një rëndësi të madhe studimit dhe kërkimit bashkëkohor. Ky lloj kërkimi arrihet edhe përmes organizimit të Konferencave dhe Seminareve Shkencore, me pjesëmarrje nga studiues dhe iranologë të vendeve të ndryshme. Këto aktivitete ndikojnë pozitivisht në shkëmbimin e njohurive dhe në inovacion shkencor.
Botimet dhe Biblioteka
Instituti Firdeusi ka një bibliotekë të pasur me vepra unikale rreth Iranit, kulturës perso-iraniane, Arkitekturës, punimeve artizanale, studimeve gjuhësore, historisë së lashtë persiane dhe historisë moderne të Iranit. Në bibliotekë gjenden fjalorë, metodika dhe guida të studimit te gjuhës perse. Instituti ka gjithashtu albume me vepra të artit perso-iranian, me piktura tradicionale iraniane si edhe me miniatura të piktorëve me të shquar të Iranit.
Ne bibliotekë gjenden libra jo vetem në persisht, por edhe në shqip, anglisht, rusisht, frëngjisht etj. Gjithashtu, Instituti disponon një mediatekë me vepra multimediale të kulturës, shkencës dhe arteve perso-iraniane.
Instituti Firdeusi zhvillon një politikë inkurajuese në fushën e botimeve shkencore, për këtë arsye Instituti synon të botojë një reviste periodike për të pasqyruar artikujt dhe analizat studimore e shkencore në fushën e iranologjisë. Jo vetem kontributi i stafit akademik, por edhe punimet serioze dhe të kualifikuara të studentëve do të gjejnë vendin e tyre në periodikun e Institutit Firdeusi.
Bashkepunimi dhe Partneriteti
Sferat e bashkëpunimit të Institutit Firdeusi, në përputhje me fushat e veprimtarisë si dhe  fushat e studimit dhe kërkimit të Institutit, janë të përqendruara në:
Kontakte
Adresa: Tiranë, Rruga "Sami Frashëri", Nr 41, Universiteti "Marin Barleti", Godina B,Kati II
Gjeograf
parapamje|[[Gjeografi (Vermeer)|Gjeografi (1668-69), nga Johannes Vermeer ]]
Një gjeograf është një shkencëtar fizik, shkencëtar social ose humanist fusha e studimit të të cilit është gjeografia, studimi i mjedisit natyror të Tokës dhe shoqërisë njerëzore, duke përfshirë mënyrën se si shoqëria dhe natyra ndërveprojnë. Parashtesa greke "geo" do të thotë "tokë" dhe prapashtesa greke "grafi", që do të thotë "përshkrim", kështu që një gjeograf është dikush që studion tokën. Fjala "gjeografi" është një fjalë franceze e mesme që besohet se është përdorur për herë të parë në vitin 1540.
Megjithëse gjeografët njihen historikisht si njerëz që bëjnë harta, hartimi është në fakt fusha e studimit të hartografisë, një nëngrup i gjeografisë. Gjeografët nuk studiojnë vetëm detajet e mjedisit natyror apo shoqërisë njerëzore, por ata studiojnë edhe marrëdhënien reciproke mes këtyre të dyjave. Për shembull, ata studiojnë se si mjedisi natyror kontribuon në shoqërinë njerëzore dhe se si shoqëria njerëzore ndikon në mjedisin natyror.
Pikturat e Johannes Vermeer të titulluara Gjeografi dhe Astronomi mendohet se përfaqësojnë ndikimin në rritje dhe ngritjen e rëndësisë së kërkimit shkencor në Evropë në kohën e pikturës së tyre në vitet 1668–69.
Fushat e studimit
Ekzistojnë tre fusha kryesore të studimit, të cilat ndahen më tej:
National Geographic Society identifikon pesë tema kryesore për gjeografët:
Grandfontaine
është një komunë në kantonin Jura të Zvicrës.
Ekuadori
Ekuadori, (Spanjisht: República del Ecuador), zyrtarisht Republika e Ekuadorit është një republikë demokratike përfaqësuese në Amerikën e Jugut e kufizuar nga Kolumbia në veri, Peruja në lindje dhe jug, dhe nga Oqeani Paqësor në perëndim. Ekuadori së bashku me Kilin, janë dy vendet e vetme në Amerikën e Jugut, që nuk kanë një kufi me Brazilin. Ai përfshin gjithashtu Ishujt Galapagos në Paqësor, rreth 1000 km në perëndim të kontinentit.
Gjuha kryesore që flitet në Ekuador është spanjishja (94% e popullsisë). Gjuhët e përdorimit zyrtar në komunitetet e banorëve autoktonë përfshijnë Quichua,  Shuar, dhe 11 gjuhë të tjera. Ekuadori ka një sipërfaqe prej 275.830 km2. Kryeqyteti i tij është Quito, i cili u shpall një Vend i Trashëgimisë Botërore nga UNESCO në 1970 për qendrën historike të ruajtur mirë dhe që nuk ka ndryshuar shumë në Amerikën Latine. Qyteti më i madh i vendit është Guayaquil. Qendra historike e Cuencës, qyteti i tretë më i madh në vend, u shpall gjithashtu një Vend i Trashëgimisë Botërore në vitin 1999, si një shembull i shquar i një qyteti kolonial të planifikuar i stilit spanjoll në Amerikat.
Ekuadori është gjithashtu një vend me një larmi të madhe të specieve, shumë prej tyre endemike, si ato të Ishujve Galapagos. Kjo shumllojshmëri e specieve e bën Ekuadorin një nga 17 vendet me shumëllojshmëri të specive më të madhe në botë. Kushtetuta e re e vitit 2008 është e para në botë që njeh të drejtat e ekosistemit
Ekuadori është një republikë presidenciale dhe u bë i pavarur në vitin 1830, pasi ishte pjesë e perandorsë koloniale spanjolle dhe për një kohë shumë të shkurtër e republikës së Kolumbisë së Madhe. Ai është një vend me të ardhura të mesme me një rezultat të Indeksit të Zhvillimit Njerëzor (HDI) prej 0,720 (2011)
Periudha Para Inkasve
thumb|300px|right|Rrënojat inkase të Ingapircas në verlindje të provincës Canar
Para ardhjes së Inkasve nga Peruja, një shumëllojshmëri e familjeve të ndryshme të amerikanëve vendas ishin vendosur në Ekuador, të cilët kishin gjuhë të ndryshme për shkak të faktit se ata vinin nga vende të ndryshme. Disa lundruan drejt Ekuadorit në trape nga Amerika Qendrore, të tjerë erdhën në Ekuador nëpërmjet degëve të lumit Amazon, të tjerë erdhën nga veriu i Amerikës së Jugut, ndërsa të tjerë erdhën nga pjesa jugore të Amerikës së Jugut përmes Andeve ose me varka me vela.
Përfundimisht këto grupe zhvilluar një kulturë të ngjashme, sepse ata jetonin në të njëjtin ambient edhe pse gjuhët e tyre nuk kishin lidhje me njera tjetrën. Njerëzit e bregdetit u morën me peshkim e gjueti, njerëzit e Andeve malore merreshin me bujqësi dhe njerëzit e zonës së Amazonit merreshin me gjueti dhe bënin një jetë nomade.
Me kalimin e kohës këto grupe filluan të ndërveprojnë dhe të përzihem me njëri-tjetrin sa që grupet e familjeve në një zonë u bënë një komunitet apo fis me një gjuhë dhe kulturë të ngjashme. Shumë qytetërime u zhvilluan në Ekuador, të tilla si Kultura Valdivia dhe Kultura Machalilla në bregdet, Quitus (afër Quitos së sotëm) dhe Cañari (afër Cuencas së sotme). Çdo qytetërim zhvilloi vetë arkitekturën e tij të veçantë, qeramikën, dhe interesat fetare.
Në malet e Andeve, ku jeta ishte më e stabilizuar, grupet e fiseve vendosën të bashkëpunojnë dhe të formojnë fshatra. Kështu u formuan kombet e para gjysëm të civilizuar bazuar në burimet bujqësore dhe zbutjen e kafshëve. Përfundimisht, nëpërmjet luftërave dhe aleancave martesore të udhëheqësve të tyre, një grup kombesh formuan konfederata. Një rajon u konsolidua nën një konfederatë të quajtur Shyris, e cila ushtroi tregëti të organizuar midis rajoneve të ndryshme dhe pushteti politik dhe ushtarak i të cilës ishte nën sundimin e linjës së gjakut Duchicela.
Periudha e Inkasve
Kur Inkasit arritën ata gjetën se këto konfederata ishin kaq të zhvilluara, sa iu desh 2 breza sundimtarësh të inkasve - Topa Inca Yupanqui dhe Huayna Capac - për të absorbuar këto Konfederata në Perandorinë e Incasve. Konfederatat e vendasve që i krijuan atyre më shumë probleme u dëbuan në zona të largëta në Peru dhe Bolivi. Në mënyrë të ngjashme, një numër i subjekteve besnikë të inkasve nga Peruja dhe Bolivia u sollënn në Ekuador për të parandaluar rebelimin. Kështu, rajoni i Ekuadorit malor u bë pjesë e Perandorisë së Inkasve në 1463 duke marrë të njëjtën kulturë dhe gjuhë. Në të kundërt, kur inkasit bërë inkursione në Ekuadorin bregdetar dhe në xhunglat lindore të amazonit të Ekuadorit, ata gjetën mjedisin dhe vendasit më armiqësorë. Për më tepër, kur inkasit u përpoqën për të mposhtur ata, vendasit u tërhoqën në brendësi dhe zhvilluan taktika guerile. Kjo pengoi çdo lloj zgjerimi të inkasve në pellgun e Amazonit dhe në bregdetin e Paqësorit të Ekuadorit. Vendasit e xhunglae të Amazonit dhe Ekuadorit bregdetar mbetën relativisht autonomë derisa arritën ushtarët dhe misionarë spanjollë. Vendasit Amazonas dhe Cayapas-it e Ekuadorit bregdetar ishin grupet e vetme që i bënë ballë dominimit të inkasve dhe spanjollëve, duke ruajtur gjuhën dhe kulturën e tyre edhe në shekullin e 21.
Pushtimi nga spanjollët
Para ardhjes së spanjollëve, Perandoria e inkasve ishte përfshirë në një luftë civile. Vdekja e parakohshme e trashëgimtarit Ninan Cuchi dhe perandorit Huayna Capac nga një sëmundje europiane që u përhap në Ekuador, krijoi një vakum për pushtet midis dy fraksioneve. Fraksioni verior i kryesuar nga Atahualpa pretendonte se Huayna Capac para se të vdiste dha një dekret gojor në lidhje me mënyrën se si perandoria duhet të ndahet. Ai ia dha territoret që përfshijnë Ekuadorin e sotëm dhe Perunë veriore birit të tij të preferuar Atahualpa, i cili do të sundonte nga Quito, dhe i dha pjesën tjetër Huascarit i cili do të sundonte nga Cuzco. Ai la amanet që zemra e tij të varrosej në qytetin e tij të preferuar Quito dhe trupi i tij të transportohej për t'u varrosur me paraardhësit e tij në Cuzco. Huascar nuk e njohu amanetin e të atit sepse ai nuk ndoqi traditat e inkasve për emërimin e një inkasi nëpërmjet priftërinjve. Atahualpa u urdhërua nga Huascar për të marrë pjesë në varrimin e babait të tij në Cuzco dhe të bëjë homazh atij si sundimtari i ri i Inkasve. Atahualpa, me një numër të madh të ushtarëve veteranë të të atit të tij, vendosi ta injorojë Huascarin dhe kështu filloi një luftë civile. Një numër i betejave të përgjakshme u zhvilluan derisa më në fund Huascari u kap dhe Atahualpa Marshoi në jug të Cuzcos dhe masakroi familjen mbretërore të lidhur me Huascarin.