cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gjoto
Bazilika e sipërme e Assisi-t
Nga Roma, Cimabue shkoi në Assisi të pikturonte afresket e shumta të mëdha në Bazilikën e sapondërtuar të San Francesco-s, dhe me gjasa, por jo me siguri edhe Giotto shkoi me të. Është akoma shumë e debatuar nëse Giotto-ja ndërhyri apo jo për afreskimin e Bazilikës së Sipërme. Shumë studiues e konsiderojnë të sigurt ndërhyrjen e Giotto-s nga Historitë e Isakut deri gati i gjithë cikli i jetës së san Francesco-s. Në favor të këtij mendimi janë shprehur Luciano Bellosi (1985), Miklos Boskovitz (2000), Angelo Tartuferi (2004) dhe Serena Romano (2008). Në kundërshtim me këtë mendim janë studiuesit e tjerë që konsiderojnë më të mundshme ndërhyrjen e një piktori të shkollës romane, si psh.: Pietro Cavallini. Me këtë pikpamje janë shprehur Richard Offner (1939), Millard Meiss (1960), Alastair Smart (1971), Federico Zeri (1997) dhe Bruno Zanardi (1997).
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Panonia
Disa emra të vërtetuar ndër Panonët:
Gjoto
Bazilika e sipërme e Assisi-t
Sipas rrymës së parë që mendon se Giotto duhet të ketë koordinuar, në një hark kohor prej rreth dy vitesh midis viteve 1290 dhe 1297, një grupim kompleks artistësh që do të linin gjurmë të ndryshme në cikël edhe pse nën një vizion unitar. Giotto-ja duhet të jetë larguar nga kantieri i Assissi-t para pikturimit të skenës së parë dhe tre të fundit të ciklit (katër të fundit që u pikturuan) që mund ti atribuohen Mjeshtrit të Santa Cecilia-s.
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Panonia
Emrat e mëposhtëm kufizohen në krahinën onomastike Panoniane:
Zagraçani
Zagraçan (Заграчани/Zagračani) është fshat në komunën e Strugës, Maqedoni.
Charlottetown
Charlottetown është një qytet në Queens, Ishulli i Princit Eduard, Kanada. Qyteti ka një sipërfaqe 44.33 km² dhe popullsi 3456264,487 në zonën metropolitane banorë.
Zagraçani
Demografia
Fshati zagraqan është një fshat ne Maqedoni, perberja etnike është me Shqiptarë.
Artvini
Artvin (Gjeorgjisht: ართვინი artvini, Rusisht: Артвин Artvin, Armenisht: Արդվին Ardvin, Laz: Art'vini) është një qytet i vendosur në skajin lindor të Rajonit të Detit të Zi dhe është qendra e Provincës Artvin.
Zagraçani
Bujqësia
Bujqësia deri nga vitet 70-ta paralel me blegtorinë dhe kurbetin ka qënë veprimtari ekonomike dominante ndër banorët e këti fshati, për të siguruar egzistencën. Për këtë kanë qënë të angazhuar të gjithë familjarët, duke filluar që nga të miturit preh moshës 8-vjeçare, gratë, burrat dhe pleqtë. Ky angazhim me punët bujqësore ka qënë aktiv në gjith stinët e vitit por me një intensitet më të madh gjatë stinës së pranverës dhe të verës, kur fshati dhe fusha vëlonin nga si një kosh blete. Atëher toka punohej me mjete primitive. Lavrohej me qe dhe kuaj dhe me parmend. Korreshin dhe të lashtat ( gruri, thekri, tërshëra, elbi, gaori etj ). Barishtat nëpër livadhe dhe vende të tjera kositeshin me kosë dore. Ndërsa misri priteshte me drapër. Fusha e cila mbillej me një sipërfaqe prej më se 500 h kultivonte të gjitha bimët lavërtare si: grurin, elbin, tërshërë, thekër, urofi, graor, duhan, patate etj. dhe perimet si: domatja, speci, qepa, lakra etj. Deri në vitin 1957 deri atëher kur u ndërtua sistemi I kanalizimit për ujitje kultivoheshte misri dhe grosha në sipërfaqe më të vogla për shkak të mungesës së ujit për ujitje. Për atë kultivohështe një lloj misri që quheshte Shingjin, I cili nuk kërkonte ujë dhe bëheshtë edhe nëpër viset e thata. Të gjitha prodhimet bujqëaore nga fusha barteshin larë në fshat me qerre qesh prej druri dhe me kuaj samari. të gjitha aktivitetet bujqësore zhvilloheshin nëpër lëmenjtë që ishin aatëher nja 20 sosh, të vendosur në dy brigjet dhe ndonjë tjetër nga mesi I fshatit.
Kozeta Zavalani
Kozeta Zavalani lindi në qytetin e Korçës në 8 mars 1958. U diplomua në Fakultetin Ekonomik në Universitetin e Tiranës me 1982 dhe në vitin 1985 është specializuar për gazetari. Qysh nga viti 1992 puna e saj është përqendruar në gazetari. Është e martuar me mjekun Gjergj Zavalani dhe kanë dy fëmijë, Mend Zavalani dhe Mikel Zavalani. Kozeta punoi në Televizionin Shqiptar dhe botoi revistën “Stina për ndryshim”, ndërkohë që ka punuar intensivisht me organizatat ndërkombëtare të grave duke bërë të njohur shoqërinë femërore shqiptare edhe në vende të zhvilluara. Ajo ka marrë pjesë në aktivitete të rëndësishme ndërkombëtare, kushtuar gruas në vende të tilla si në Holandë, Itali, Amerikë, Poloni, Marok, Norvegji, etj. Ka kryer një sërë kualifikimesh pasuniversitare dhe ka kontribuar si lektore në konferencat : “Mbi menaxhimin e kohës” nga Vrije University, në Amsterdam të Holandës, “Burimet njerëzore dhe lidershipi” nga Instituti ISIDA në Palermo të Italisë, ku është laureuar me titullin: “Doktor”. Tani është kryeredaktore e revistës “Stina për ndryshim” organ i “Familja dhe Media – Fuqia për Ndryshim” një shoqatë që ka themeluar për të ndikuar në forcimin e familjes, nën parullën “Një familje e shëndetshme për një shoqëri të shëndetshme”. Si anëtare e Shoqatës së Gazetarëve Ndërkombëtarë Profesionistë dhe Rrjetit Botëror të Grave,  bashkëpunon me shoqatën “FIDAPA” në Itali, “Women and Peace”, UNESCO në Greqi, “Dirigenteas” në Paris, WIN - Zvicër, “Women Abroad” Angli, GlobeWomen, CIPE, TIAW dhe BRAZZERS në Uashington D.C. etj. Nga Konferencat Ndërkombëtare ka marrë frymëzim për librat “Gra që më kanë frymëzuar” dhe “Gjysmëbota”, intervista me gra të suksesshme nga vendi dhe bota, realizuar në harkun kohor 2000-2007.
Pyjet konifire
Pyjet konifere ose halore mbulojnë rajonet kontinentale të ftohta dhe formojnë masivet më të gjera te pyjeve në botë. Keto pyje shtrihen në Amerikën e Veriut, veçanërisht përreth gjirit të Hudsonit,në veri të Evropes dhe gjatë gjithë pjesës veriore të Azisë ku marrin emrin: "tajga". Pyjet konifere kanë pamje të njëjtë,gjethet në formë halash, të pishave e të bredhave, që qëndrojnë gjatë gjithë vitit, I bëjnë këta drurë me gjelbërim të përhershëm. Pyjet konifere janë të pasur me zogj, lepuj, ketra, dhelpra, ujq, kaproj, arinj, drerë, etj. Përveç këtyre kafshëve jetojne edhe tigrat,që gjenden në pyjat konifere të Siberisë në Rusi.
Kozeta Zavalani
Ajo bëri debutimin e pare në letërsi në moshën 10-vjeçare, kur poema e saj fitoi çmimin e parë dhe u botua në revistën kombëtare të fëmijëve "Pioneri". Në vitin 1976 ajo ishte bashkautore në librim me tregime epike "Heronj të heshtur" dhe në vitin 1978 në librin "Yje të pashuar". Libri i saj i parë i poezive "Këngët e para" nuk u botua në vitin 1979, sepse konsiderohej "tepër lirik" dhe nuk "ndiqte parimet e ideologjisë komuniste". Përfundimisht, i njëjti titull u përdor për një antologji poetike të pesë autorëve, ku Kozeta dhe disa prej poezive të saj qenë në mesin e tyre.
Artvini
Artvini ishte një nga vendbanimet në Klarxheti, një nga rajonet e Gjeorgjisë mesjetare. Ndodhet në një kodër me pamje nga lumi Çoruh pranë digës së Derinerit. Është një ish-peshkopatë dhe seli titullare katolike armene dhe shtëpia e Universitetit Artvin Çoruh.
Kozeta Zavalani
Ndërmjet viteve 1975-1976, ndërsa ishte akoma në shkollë të mesme, Kozeta ka punuar në "Radio Korçë" si spikere me kohë të pjesshme. Më pas ajo punoi si moderatore televizive për programin e fëmijëve në të vetmin Transmetues Kombëtar, Radiotelevizionin Shqiptar (1977-1981). Pas diplomimit, në vitin 1982 u emërua Përgjegjëse e Departamentit të Tregtisë në Maliq, Korçë, ku punoi deri në vitin 1992. Në të njëjtën kohë ajo punonte si gazetare e lajmeve në Radio Korça, prej nga u pezullua për arsye politike në vitin 1986, pasi u martua me mjekun Gjergj Zavalani, që konsiderohej me "biografi të papastër familjare". Pas ndryshimeve të sistemit politik në Shqipëri, Kozeta dhe familja e saj u zhvendosën në kryeqytet, Tiranë dhe më 1993 ajo filloi të punonte si gazetare e spikere e lajmeve për Radio Televizionin Shqiptar (1994-2001).
Artvini
Historia
Janë gjetur objekte që datojnë nga epoka e bronzit dhe madje edhe më herët. Zona ishte pjesë e mbretërisë së Colchis dhe pjesë e Armenisë së Madhe, por ishte gjithmonë e ndjeshme ndaj pushtimeve, fillimisht skithëve nga i gjithë Kaukazi, pastaj ushtritë myslimane të udhëhequra nga Habib, djali i kalifit Uthman, i cili kontrollonte zonën nga viti 853 e.s. në 1023 kur u pushtua nga bizantinët nga Emirati Sac i lidhur me Abasidët.
Zagraçani
Bujqësia
Pra me fjalë të pakta në këtë vend ka pas kushte të volitshnme për shumë kultura bujqësore, kështu në pjesën veri-lindore të fshatit janë ofruar kushte për kultivimin e hardhisë së rrushit. Në kohën e kolekivizimit (1951) u ngritën disa dhjetra hektar të vreshtave, mirë po pas prishjes së kolektivitetit ato iu këthyen pronarëve të më parshëm të tokave dhe nga vitet 90-ta nga mos kujdesia e madhe e këtyre pronarëve at u zhdukën për gjithmon. Kështu hardhia e rrushit nuk prodhohet më në as një vënd të fshatit. Mund të haste vetëm si pemë decorative-pjergulla para oborreve të shtëpive.
Artvini
Historia
Principatat e Tao-Klarxhetit u ngritën nga trazirat e pushtimeve myslimane në Kaukaz në shekujt e 7-të dhe 8-të, duke pasuar Mbretërinë e hershme mesjetare të Iberisë dhe bashkimin e fundit të Mbretërisë Gjeorgjiane. Për një kohë të gjatë, rajoni u bë një shtëpi e sigurt kulturore dhe një nga qendrat më të rëndësishme fetare të Gjeorgjisë.
Gjoto
Bazilika e sipërme e Assisi-t
Ndërsa sipas hipotezës së dytë, hyrja në skenë e Giotto-s do të duhet të shtyhet rreth vitit 1297, kur u realizuan pjesë të afreskeve të Cappella di San Nicola në Bazilikën e poshtme, me Annunciazione-n në faqen hyrëse dhe dy skenat e Mrekullive post mortem të San Francesco-s dhe të Vdekja dhe Ringjallja e Fëmijës së Suessa-s, që do të tregonin afërsi të dukshme teknike dhe ekzekutuese me Cappella degli Scrovegni dhe do të dalloheshin nga cikli Françeskan.
Heeze-Leende
Heeze-Leende është një komunë në provincën Brabanta Veriore në Holandë me sipërfaqe 105.12 km² dhe popullsi 15277 banorë. Heeze është kryeqendra e komunës.
Gjoto
Bazilika e sipërme e Assisi-t
Një burim i hershëm biografik, Riccobaldo Ferrarese, përmend se Giotto pikturoi në Assisi, pa specifikuar "Ciklin e san Francesco-s": "Çfarë lloj arti bëri Giotto dëshmohet nga dy punime të tija në kishën françeskane të Assisi-t, Rimini-t, Padova..." Që kur ideja u pohua nga historiani gjerman, Friedrich Rintelen në 1912, shumë studiues kanë shprehur dyshime rreth faktit nëse Giotto ishte autori i afreskeve të Bazilikës së Sipërme.
Historitë e Isakut
Afresket e para në kishën e sipërme u realizuan në transetto nga Mjeshtri Oltremontan dhe pastaj nga punishtja e Cimabue-s, ku me gjasa duhet të gjendej edhe i riu Giotto (1288-1292). Ndërhyrja direkte e Giotto-s është mbështetur me këmbëngulje nga shumë studiues në dy skena në pjesën e lartë të navatës së djathtë me Historitë e Isakut (Bekimi i Isakut për Jakobin dhe Esaù refuzohet nga Isaku që gjenden në ndarjen e tretë në lartësinë e dritares. Piktori i këtyre skenave kishte një predispozitë të veçantë në realizimin volumetrik të trupave, nëpërmjet një dritëhijeje të theksuar dhe ish i aftë ti ambientonte skenat e veta në një mjedis arkitektonik të supozuar, vizatuar sipas një prespektive dhe këndvështrimi anësor . E ndryshme është edhe teknika e përdorur: për kubenë e parë u përdor afresku "a giornate" (me ditë), në vend të atij "a pontate" (pak a shumë me skela).
Historitë e san Francesco-s
Duke vazhduar ndjekjen e teorisë së autorësisë së Giotto-s për këto afreske, Giotto-ja do të afreskonte façatën e ulët të navatës me njëzet e tetë Ndodhi të san Francesco-s duke shënuar një përparim të madh në pikturën perëndimore. Cikli françeskan ilustron tekstin e 'legjendës' së hartuar nga san Bonaventura dhe nga ai i konsideruar si teksti i vetëm zyrtar referues për biografinë françeskane. Nën çdo skenë shfaqet një didaskali përshkruese e marë nga kapitujt e ndryshëm të Legjendës hap pas hapi të ilustruar.
Ky cikël nga shumë është konsideruar si fillimi i modernitetit dhe i "pikturimit latin". Tradita ikonografike e shenjtë, në fakt, mbështetej mbi traditën piktorike bizantive dhe kështu në një repertor ikonografik të kodifikuar gjatë shekujve; Subjekti i atëhershëm (një shenjt modern) dhe një repertor episodesh të jashtëzakonshëm (vetëm për të dhënë një shembull: asnjë para san Françeskut, nuk kishte marrë stigmata-t ) bënë që piktori i afreskeve duhet të krijonte ex novo modele dhe figura, duke ndjekur vetëm pjesërisht modelet e piktorëve që kishin paraqitur episodet françeskane në tablo (si Bonaventura Berlinghieri apo Mjeshtri i San Francesco Bardi-t). Pranë kësaj duhet llogaritur kursi i ri i studimeve biblike (të çuara përpara nga teologët françeskan dhe domenikan) që parapëlqente leximin e teksteve në kuptimin e tyre të fjalë për fjalshëm (pa shumë simbolizma dhe referime alegorike) duke dëshiruar ta drejtonin besimtarin në një takim sa më të gjallë të mundshëm dhe të menjëhershëm me tekstin e shenjtë. Kjo favorizoi zgjedhjen e paraqitjeve në veshje moderne dhe nënvizuan shprehinë e përjetimit.
Kryqi i Santa Maria Novella
Kryevepra e parë fiorentinase është Kryqëzimi i madh i Santa Maria Novella, i përmendur si vepër xhoteske në një dokument të vitit 1312 nga Ricuccio di Puccio del Mugnaio si dhe nga Ghiberti, por me gjasa i datueshëm rreth vitit 1290 bashkëkohës kështu me Ndodhitë e San Francesco-s të Bazilikës së sipërme.
Është subjekti i parë që Giotto-ja të trajtuar në mënyrë revolucionare, në kontrast me ikonografinë tashmë të kanonizuar nga Giunta Pisano me Christus patiens me harkim të dredhur majtas. Ndërsa Giotto-ja e pikturoi trupin e vdekur në mënyrë vertikale, me këmbët e përthyera që nënkuptojnë gjithë peshën. Forma jo e fisnikëruar nga stilemat e zakonshme u bë absolutisht humane dhe popullore.
Në këtë risi përmblidhet e gjithë ndjesia e artit të tij si dhe sensibiliteti i ri fetar që i rikthen Krishtit përmasën e tij tokësore, nga e cila mer një kuptim shpirtëror më të thellë. Vetëm aureola të kujton natyrën e tij hyjnore, por tregon paraqitjen e një njeriu të thjeshtë me të vërtetë në vuajtje, me të cilin shikuesi mund të krahasonte vuajtjet e tij.
Në ato vite Giotto ishte një piktor i afirmuar, i aftë të krijonte një grup imituesish në qytet, edhe pse vetëm parapriu një rrymë pararojë që u imponua më vonë.
Konteksti toskan dhe fiorentin i kohës ziente nga fermentet e mëdha inovative, që ndikuan Giotto-n: Në Pisa punishtja e Nicola Pisano-s dhe më pas e të birit Giovanni kishte filluar një rrugëtim rikthimi të plotësisë së formës dhe vlerave të artit klasik të përditësuar me ndikime gotike transalpine, ndërsa Siena, në kontakt të privilegjuar me shumë qendra kulturore europiane, kishte parë përzierien e risive gotike mbi traditën bizantine në pikturën e një artisti kalibri si Duçio di Buoninsegna.
Stigmatat e san Françeskut
Me datim të hershëm është konsideruar edhe tabloja e firmosur me prejarrdhje nga Pisa dhe e konservuar në Muzeun e Luvrit, paraqitëse e Stigmatat e san Françeskut ku historitë e predelës janë rimar drejtpërdrejt nga skenat e Assissi-t: kjo, nga disa, e konsideruar si motiv në mbështetje të atribuimit të ciklit françeskan Giotto-s.
Zagraçani
Bujqësia
Pemteria në të kaluarën shum pak ka qënë e kultivuar. Mirë po pas viteve70-ta u bë kultivimi I disa pemëve si: molla, dardha, kajsia, qershia etj në sipërfaqe të konsiderueshme. Ndërsa sot po thuaj se ajo nuk kultivohet. Aty këtu mund të shohish nëpër kopshtet ndonjë dru peme, që mbahen më tepër si pemë dekorative se sa për ndonjë prodhim.
Artvini
Historia
Turqit selxhukë të Alp Arslanit pushtuan zonën në vitin 1064 pas Krishtit; por shpejt, ajo u rimor për pak kohë nga gjeorgjianët me ndihmën e bizantinëve. Por në vitin 1081 forcat turke të udhëhequra nga Saltukoğlu Beylik arritën ta rimarrë atë me ndihmën e Melikşah. Me rënien e selxhukëve, zona e Artvinit ra nën kontrollin e fisit Ildeniz të bejlikëve turq të Anadollit.
Zagraçani
Bujqësia
Pas viteve të 70-ta fbujqësia fillon të zhvillohet me një intenzitet më të shpejtuar dhe bujqësinë ekstensive dal ngadalë e zëvendëson ajo intensive. Gjatë kultivimeve të prodhimeve bujqësore u ndërmorën edhe shumë masa agrokteknike që bëri mjaft për ngritjen e rendimenteve sin ë kualitetin dhe kualitetet të këtyre prodhimeve. Ky zhvillim permanent arriti deri nga vitet e 90-ta. Që prej asaj kohe e këtej ajo do të pësoj një stangim të vërtetë. Ky stagnim filloj të ndiheshte edhe më parë, si pasojë e asaj që kurbeti mori një hov të madh, dhe njerëzit me të madhe fillojnë ta braktisin tokën duke parë levërdinë nga kurbeti e jo nga prodhimet puqësore.
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Panonia
Panonia veriore:
Zagraçani
Bujqësia
Si pasojë e mungesës së krahut të punës dhe mos parja e prespektivave për të ardhmen e kësaj veprimtarie, koheve të fundit toka ka mbet e mjeruar dhe e braktisur krejtësisht. Arat e braktisura janë shëndruar në ambullishta ku rriten vetëm ferrat dhe bari i keq.
Zbazhdi
Zbazhd, (Збажди/Žbaždi) është fshat në komunën e Strugës, Maqedoni.
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Panonia
Emrat e dëshmuar ndër Kolapianët, një fis ilir i Panonisë:
Kozeta Zavalani
Ndërmjet viteve 1997-2002, ajo botoi gazetën periodike 'The Manager', të Shoqatës së Grave Profesioniste Afariste në Tiranë, Shqipëri. Në vitin 1999 mbrojti masterin për temën “Resurse humane e lidership” në Instituti ISIDA, Palermo, Itali dhe Vrije University në Amsterdam, Holandë. Në dhjetor 2002, ajo themeloi shoqatën "Familja dhe Media - Fuqia për Ndryshim" dhe që atëherë, ajo vazhdon të publikojë dhe të punojë si kryeredaktore e revistës së saj social-kulturore "Stina për Ndryshim".
Noto Mamiko
thumb|right|Noto Mamiko Mamiko Noto (能 登 麻美 子, Noto Mamiko, Lindur më 6 shkurt 1980) është një Seiyu pjellor (aktor i zë) që punojnë nën Zyra Osawa.[1] Ajo ka lindur në qytetin e Kanazawa, Ishikawa, dhe u diplomua Hokuriku Gakuen lartë Shkolla e Mesme.[1]  Në bazë të llojit Japanese teorinë e personalitetit të gjakut ajo është një O.[1]
Kantoni Saint-Beauzély
Kantoni Saint-Beauzély (frëngjisht: Canton de Saint-Beauzély) është një kanton në departamentin Aveyron, rajonin Midi-Pyrénées në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Saint-Beauzély. Ka sipërfaqe 206.75km2 dhe popullsi 2062 banorë.
Artvini
Historia
Mbretëria e Gjeorgjisë rifitoi kontrollin mbi rajonin përmes luftërave gjeorgjio-selxhuke. Duke përfituar nga dobësia e Gjeorgjisë përmes pushtimeve mongole, turkmenët filluan inkursionet e tyre në Gjeorgjinë jugperëndimore. Popullsia kryesisht gjeorgjiane e rajonit i bëri thirrje zotit të Samche që t'i ndihmonte kundër turkmenëve. Nga mesi i shekullit të 13-të, mbretëria e Xhakelive përfshiu kështu shumicën e zonave malore të Anadollit verilindor. Klane të ndryshme turke luftuan për kontrollin mbi zonën dhe kjo vazhdoi derisa safavidët përfundimisht përfituan nga luftimet dhe pushtuan zonën më 1502.
Zbazhdi
Demografia
Sipas regjistrimit të popullsisë së viti 2002 fshati kishte 10 banorë Maqedonas.
Kozeta Zavalani
Kozeta mori pjesë në mbrëmjet e 50-ta të Poezisë Ndërkombëtare të Strugës,  në Republikën e Maqedonisë. Poezitë e saj janë botuar në librat e antologjisë së Poezisë Botërore nga Pesë Kontinentet (Strugë), në Kongresin Poezisë Botërore 2011 (Larisa) Greqi, në Festivalin e 2-të Ndërkombëtar të Letërsisë në Ordu të Turqisë, 2011 dhe të 7-të në Akyaka-Mugla-Turkey,  2013, në Festivalin Ndërkombëtar të poezisë në Bukuresht të Rumanisë në gusht 2019.
Zagraçani
Toponimet
Toponomia e fshatit Zagraçan është përfshirë me një sipërfaqe prej afër 12 km² dhe e emëruar me nomenklatura të ndryshme varësisht nga pozita gjeografike, përbëria gjeografike e tokës dhe periudhave të ndryshme kohore, që nga ditët më të lashta e deri në ditët tona. Në përgjithësi ato janë me prejardhie nga gjuha shqipe, por disa prej tyre kanë emërtime me prejadhie nga gjuhët e tjera ballkanike (sllave-turke-arabe). Kjo dukuri eshtë si pasojë e regjimeve të ndryshme, të pushtetit që kanë sunduar në këtë trevë që nga koha e ilirëve e deri në sot. Kështu disa prej tyre janë tjetërsuar, emëruar dhe përvetësuar me forcën dhe gjuhën e të huajve. Toponimet në këtë trevë tregojnë pronësi që i përkasin emrave të pronarëve dhe këto toponime dalin si: patronime, ojkonime, antroponime, etj. Toponomia për të cilën bëhet fjalë nuk është prezente dhe e regjistruar sipas radhës së nomenklaturës por sipas vendosjes së tyre (vendin se ku ndodhen), pozitës gjeografike etj. Toponomia në këtë trevë edhtë njëra ndër më të lashtat dhe me trashëgimi autoktone historike dhe gjuhësore në këtë lokalitet, siq është kështu p.sh. Maja e Spasit që ngrihet në veri të fshatit me një larësi mbidetare 874 metra, për veq kesaj ka dhe toponime të shumta por ajo më e njohtura është Guri I Gjyshit, I cili është një toponim në gur, është një monument natyror dhe merret si symbol I lashtësisë të fshatit, gjendet nja 50 metra në perëndim të Xhamis së re, në një larësi mbi detare 600 metra. Prej aty mund të sudisësh natyrën e cila ofron një panoramë të mrekullueshme që shtrihet në katër anët e horizontit, që nga jug lindia e deri në veriperëndim dhe të rrallë janë ato vende që kanë tëtë pozitë. Prandaj ky gur mbetet një monument natyror I pa vdekshëm për gjeneratat që kanë kaluar janë e do të vijnë mbas kësaj. Jo rastësisht e ka marrë këtë emër, sepse aty kanë pushuar, kanë soditur panoramën e natyrës që të magjeps stërgjyshërit e gjyshërit tane të cilët dhe kane kuvenduar për hallet e pleqërisë dhe për të kaluërën e tyre. Ketu qëndrojnë edhe vlerat historike të ketij monumenti natyror. Në fillim Guri I Gjyshit nuk ka qën edhe aq I rregulluar ka pas nje gur te madh që është quajtur me këtë emër dhe një dru ku kanë pushuar njerëzit, mirë po sot ai është bërë mjaft modern me punën e pa lodhme të zotëri Islam Baftiarit I cili e bëri këtë vend që të jet njëri ndër vendet më të bukura të këti lokaliteti, dhe njërin ndër vendet ku e kalojnë ditën shum pleq por dhe fëmi ku për dit ndëgjohet zëri I tyre duke thënë: “Ajde të dalim nga Guri I Gjyshit për ti shpëlodh syt, të pim ujë, të marrim ajër të pastër dhe të shohim nynjallëk”.
Noto Mamiko
seri anime
Drejtues role me shkronja të theksuara. 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005
2006
Artvini
Historia
Perandoria Osmane nën Mehmedin II mundi Perandorinë e Trebizondit për të vënë nën kontrollin e tyre bregun lindor të Detit të Zi dhe brendësinë malore. Ekspeditat e mëvonshme në male nga Selim I dhe Mehmed Han Jusufeli u dhanë atyre kontrollin e një numri kështjellash dhe kështu të gjithë rrethin. Kara Ahmet Pasha, veziri i Sulejmanit I formoi sanxhakun e parë Livane me emrin Pert-Eğekte. Më 13 korrik 1551, me kështjellën e Ardanuçit të Iskender Pashës, kontrolli osman i Artvinit ishte i sigurt. Vezeri i Ahmedit III, Hasan Pasha themeloi qytetin e Batumit në tokat e sapomarra të Axharisë dhe ai u bë qendra e zonës.
Noto Mamiko
seri anime
2007
2008
Kantoni Saint-Beauzély
Përbërja aktuale
Kantoni Saint-Beauzély aktualisht përbëhet nga 5 komuna.
Zagraçani
Historia
Këtë emër e hasim për here të parë në kohën e sundimit te Car Dushanit në këto anë, respektivisht në këtë trevë në fillim të shekullit XIV-te (1342-1345), saktësisht në vitin 1342, Car Dushani lëshoj një dokument të shkruar me të cilin urdhëron se kishat e Zagraçanit t'i bashkohen kishës “Sveti Bogorodica-Shën Mërise Perivlepta” sot Shën Klimenti në Ohër, këtu ky emër përdoret me emrin Zagraçanah. Ky lokalitet përmendet në tefteret e perandorisë Osmane në gjysmen e dytë të shekullit XVI-te (1580) me emrin Zagraçan si vendbanim me gjashtëmbëdhiet familje dhe njëqind e dhjetë banorë, edhe atë me dhiet familje shqiptare të krishterë dhe gjashtë familje të fesë islame. Në shekullin e XVI-të filloj përhapia e sektit Bektashian në këto anë si:Kosel, Veleshtë , Ladorisht , Raonik dhe Zagraçan , ku vepronin disa dervishë të këtij sekti. Dhe ketu ky emër përdorët me nje variantë tjetër, pasi qe ne vend të rrënjës së fjalës së sotme ZAGRA është përdorur ZAGOR. Në vitin 1881, sipas një të dhënë historike në afërsi të Zagraçanit të sotëm është zhvilluër një betejë ndërmiet ushtrisë së Xheladin Beut ( sundimtar i Ohrit ) dhe Ibrahim Pashës së Elbasanit. Për veç këtyre dëshmive ne kemi edhe dëshmi të tjera që flasin për këtë fshat siq janë vepra “Kraj obale Ohridskoga jezera” (Përreth brigjeve të liqenit të Ohrit) e shkrimtarit sërb Branisllav Nushiq i cili e përmend fshatin Zagraçan ne vitin 1892, ndërsa bugari Vasil Kënçov fshatin Zagraçan e përmend si venbanim në vitin 1902, kurse në vitin 1914 Zagraçani përmendet në të dhënat statistikore te nje regjistrimi nga autoritetet e pushtetit sërb që është bërë për rrethimin e Ohrit.
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Panonia
Ndër Jasët : Skena. Breukët: Scilus Bato (emri dhe mbiemri), Blaedarus, Dasmenus, Dasius, Surco, Sassaius, Liccaius, Lensus. Amantini, Skordiskët : Terco, Precio, Dases, Dasmenus.
Aerodromi ushtarak i Kuçovës
Punimet për ndërtimin e kësaj baze, në fushën që kishin përdorur qysh në vitet ’30 italianët, filluan në vitin 1952, në të njëjtën kohë kur qeveria shqiptare dërgoi në ish-Bashkimin Sovjetik shumë djem shqiptarë për të mbaruar shkollën e aviacionit. Pas përfundimit së shkollës së aviacionit, të gjithë kursantët u rikthyen nga Bashkimi Sovjetik t’u përgatitur mirë. Në vitin 1955 këtu mbërritën avionët e parë nga ish-Bashkimi Sovjetik. Me kalimin e viteve baza u zgjerua dhe u pasurua me avionë të tipave të ndryshëm: “Mig 15”, “Mig 19”, “Mig 21” dhe “Jak”. Në vitin 1996 u tentua nga qeveria që ky aeroport të kthehej në civil, por ky projekt nuk u bë për shkak të trazirave të vitit 1997. Futja e ushtrisë shqiptare në NATO filloi të ndryshojë pozitivisht për këtë aerodrom. Është investuar për rikonstruksionin e bazës ajrore. Kjo bazë sot është një nga më të rëndësishme në vend me parametra bashkëkohorë ku mund të ulen avion të çdo lloji dhe mbrohet nga NATO.
Gjoto
Rikthimi në Firence
Nga dokumentet kadastral të 1301 dhe 1304 njihen pronat e tij në Firence, që ishin të shumta dhe për këtë hipotezohet se, nga mosha tridhjetë vjeçare, Giotto qe në krye të një punishteje të aftë për të realizuar porositë më prestigjoze të kohës.
Artvini
Historia
Kjo zgjati 250 vjet derisa zona iu dorëzua rusëve nga Perandoria Osmane pas Luftës Ruso-Turke (1828-1829), dhe u rikuperua dhe u dorëzua përsëri në përfundim të Luftës Ruso-Turke të 1877-78. Artvini ishte në një zonë lufte dhe vazhdimisht ndryshonte duart midis Rusisë dhe Turqisë me Traktatet e Brest-Litovsk, Moskë dhe Kars. Konflikti dhe pasiguria midis Rusisë dhe Turqisë në fund të shekullit të 19-të solli vuajtje të tmerrshme për popullin e Artvinit (gjeorgjianët myslimanë), me një pjesë të madhe të popullsisë që u largua drejt perëndimit nga zonat e kontrolluara nga Rusia. Qyteti ishte qendra administrative e Okrug Artvin të Oblastit Batum.
Trahana me qumësht e gjalpë
Për trahana duhet miell i cilësisë së parë me përmbajtje të lartë gluteni.
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Teonimet ilire
Emrat e mëposhtëm të perëndive ( teonime ) rrjedhin ndoshta nga disa gjuhë ( liburne, ilire, etj.) dhe janë emra perëndish të adhuruara nga ilirët. Megjithatë, ata njihen përmes Interpretatio romana dhe emrat e tyre mund të jenë të korruptuar.
Artvini
Historia
Rusët u tërhoqën nga Artvini pas Revolucionit Rus të 1917; por kur Lufta e Parë Botërore përfundoi me osmanët në anën humbëse, trupat britanike u zhvendosën në zonë në 1918, e ndjekur nga Republika Demokratike e Gjeorgjisë. Si rezultat i pushtimit të Ushtrisë së Kuqe të Gjeorgjisë, Artvini iu dorëzua Turqisë së sapokrijuar sipas Traktatit të Karsit më 1921.
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Ndikimet e jashtme
Gjuha e lashtë greke do të ishte bërë një ndikim i jashtëm i rëndësishëm mbi ilirishtfolësit që pushtuan tokat ngjitur me kolonitë e lashta greke, kryesisht në bregdetin e Adriatikut. Taulantët dhe Bylionët, sipas Strabonit, ishin bërë dygjuhësh. Keltët pushtues që u vendosën në tokat e banuara nga ilirët i sollën ilirët në kontakt me gjuhët keltike dhe disa fise u keltizuan veçanërisht ato në Dalmaci dhe Panoni. Kontakti intensiv mund të ketë ndodhur në atë që tani është Bosnja, Kroacia dhe Serbia. Për shkak të këtij kontakti intensiv dhe për shkak të burimeve klasike kontradiktore, është e paqartë nëse disa fise të lashta ishin ilire apo kelte (p.sh: Scordiskët) apo të përziera në shkallë të ndryshme. Trakët dhe paionët pushtuan gjithashtu tokat e populluara nga ilirët, duke i sjellë ilirët në kontakt me gjuhën thrakase dhe gjuhën paione. Sigurisht, asnjë studim serioz gjuhësor i gjuhës ilire nuk do të mund të bëhej pa përfshirjen e latinishtes, përveç gjuhëve të lashta greke, trake dhe kelte, pasi popujt që flisnin ato gjuhë u regjistruan si nga historianët e lashtë ashtu edhe nga ata modernë se kanë jetuar në tokat e banuara. nga ilirët në një periudhë kohore të historisë ose në një tjetër. E fundit, por sigurisht jo më pak e rëndësishme, çdo studim gjithëpërfshirës i gjuhës ilire duhet të marrë parasysh fjalorin indo-evropian.
Gjoto
Rikthimi në Firence
Në këtë periudhë pikturoi Poliptikun e Badia-s (Galleria degli Uffizi) dhe, në funksion të famës së përhapur në gjithë Italinë, u thirr për të punuar në Rimini dhe Padova.
Faleristika
Faleristika është një disiplinë shkencore nga grupi e shkencave ndihmëse të historisë e cila merret me dekoratat (urdhërat, medaljet dhe shenjat tjera të rastit) të shteteve të ndryshme, historinë e tyre, pamjen, aplikimin, por edhe statutet dhe shënimet tjera rreth themelimit, aplikimit dhe dorëzimit të tyre, rregullat për bartjen e tyre, e të ngjajshme. Si disciplinë shkencore është e lidhur ngushtë me numizmatikën dhe heraldikën, por edhe me historinë e artit. Është themeluar si shkencë ndihmëse në vitin 1937, duke iu falenderuar nismës së ushtarit çek, grumbulluesit dhe teoriticientit Oldrich Pilca, duke e ndarë kështu nga heraldika dhe numizmatika. Grumbullimi dhe studimi në përgjithësi i dekoratave ka filluar shumë vonë.
Kozeta Zavalani
Në vitin 2007 ajo u zgjodh si një nga "Gratë e Shquara të Botës" nga "ConnectUs Communications" në Kanada, me titullin "Redaktor dhe nënë, model për gratë".
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Keltike
Emrat e mëposhtëm ilirë rrjedhin nga keltishtja :
Noto Mamiko
seri anime
2009
Swiss
SWISS (Swiss International Air Lines AG) është një shoqëri ajrore e Lufthansa-s edhe shoqëria ajrore më e madhja në Zvicër. thumb|250px|A330
Trahana me qumësht e gjalpë
Sitet mielli, hapet një gropë në mes dhe hidhet gjalpë i shkrirë pak (jo i djegur, tretur), qumësht dhe kripë. Duke filluar nga mesi e përziejmë brumin duke mos e gatuar shumë por të përzihet aq sa të mos pijë krejt miellin, brumë i fortë dhe i shkrifët. Sipër e spërkatim me miell, e mbulojmë dhe e lëmë të vijë për 2-3 ditë. Pastaj e hapim copa - copa në çarçafë të pastër, e lëmë të thahet pak dhe e shkoqim me dorë, e kalojmë në sitë të rrallë e thajmë përsëri dhe e vendosim në qeska prej pëlhure (beze) jo plastmasi. Ruhet në vende të thata pa lagështirë e të freskëta.
Gjoto
Rimini
Aktiviteti riminez i mjeshtrit fiorentin duhet të jetë realizuar rreth vitit 1299; gjë që sugjerohet nga një miniaturë e Neri da Rimini e konservuar në Fondacionin Cini di Venezia (inv. 2030), të firmosur dhe datuar në vitin 1300, që, në figurën e Krishtit Bekimtar, tregon një ngjashmëri të dukshme me Redentorin e paraqitur në çimasën origjinale të kryqit (të gjetur nga Federico Zeri në 1957 në koleksionin Jeckyll të Londrës – nuk ka të dhëna për cepat anësor që paraqisnin vajtuesit)
Trahana me qumësht e gjalpë
Për 1 kg miell duhen :
Artvini
Historia
Mbi qytetin dhe rrugën e vendosur në mënyrë strategjike është kalaja, e cila dikur ishte brenda rrethit mesjetar gjeorgjian të Nigali. Vendi përbëhet nga një mur i vetëm qarkor që rrethon majën e daljes, disa dhoma mbresëlënëse, një pjesë e jashtme që mbron hyrjen jugore dhe një mur i madh në perëndim. Ka edhe streha dhe dritare të përshtatshme për harkëtarët. Në vitin 1983 kalaja u vëzhgua dhe tre vjet më vonë u botua një plan dhe përshkrim i saktë i shkallëzuar.
Noto Mamiko
seri anime
2010
Gjoto
Rimini
Autorësia e Kryqit aktualisht është e mbështetur nga të gjithë studiuesit.
Noto Mamiko
Video lojëra
2003
2004
Gjoto
Rimini
Në gjendje më të mirë konservimi përkundrejt kryqëzimit paraardhës të Santa Maria Novella-s, tashmë orientohet drejt interpretimeve më të maturuara të Giotto-s, por akoma afër me vepra si Poliptiku i Badia-s, sot në Uffizi dhe i gjetur në konventin e Santa Croce-s në Firence.
Artvini
Klima
Artvini, ndryshe nga pjesa më e madhe e rajonit bregdetar të Detit të Zi të Turqisë, ka një klimë mesdhetare të verës së ngrohtë (Csb) sipas klasifikimit Köppen, që kufizohet shumë ngushtë me një klimë oqeanike (Cfb), me muajin më të lagësht të dimrit, dhjetorin, me afro 3 herë sa sasia e reshjeve si muaji më i thatë i verës, gushti, i cili është klasifikuesi kryesor për një klimë të thatë-verore në sistemin Köppen. Ka një klimë të ngrohtë oqeanike verore (Dob) sipas sistemit të klasifikimit Trewartha.
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Thrake
Emrat e mëposhtëm mund të rrjedhin nga thrakishtja:
Noto Mamiko
Video lojëra
2006
Kozeta Zavalani
Në vitin 2009 ajo u nderua me çmimin e dytë në Takimin e Poeteshave Shqiptarë në Vushtrri, Kosovë dhe fituese i Çmimit të Parë në Poezi nga revista "Nositi" në Tiranë.
Fitues i "Çmimit Special" në kategorinë e Poezisë Ballkanike në "Netët e Poezisë së Korçës" më 2 korrik 2010. Në qershor 2011, në Kongresin Botëror të 22-të  të Poetëve në Larisa të Greqisë, Kozeta Zavalani iu dha çmimi Olympus Poetry "Demeter". Gjatë Festivalit të 1 Mesdhetar të Poezisë të mbajtur në Larisa, në vitin 2011 ajo u nderua me Certifikatën e Nderit.
Fjalori i propozuar i ilirishtes
Greke
Emrat e mëposhtëm mund të rrjedhin nga Greqishtja e vjetër:
Latinisht
Emrat e mëposhtëm mund të rrjedhin nga latinishtja :
Kozeta Zavalani
Federata e Paqes Universale e nderon me "Çertifikatë Mirënjohje:, për kontribut të çmuar si kryetare e Këshillit të Paqes Tiranë nga viti 2011-2015
Noto Mamiko
Video lojëra
2008
Faleristika
Emri faleristikë vjen nga greqishtja e vjetër tá fálárá dhe nga latinishtja phalera, që kanë kuptimin e dekoratave në formë të medalionit, të cilat ushtarët e merituar i kanë bartur në gjoks.
Noto Mamiko
Video lojëra
2009
2010
Kozeta Zavalani
Fituese e Çmimit të Parë "Poezia më e mirë e Sofrës Poetike", qershor 2016 nga Komuna Dragash, Prizren, Kosovë
Gjoto
Rimini
Qendrimi në Rimini është i rëndësishëm, mbi të gjitha për ndikimin e ushtruar mbi shkollën piktorike vendore dhe miniaturën e quajtur pikërisht të shkollës rimineze, që numëroi në eksponentët kryesor Giovanni da Rimini-n, Giuliano-n dhe Pietro da Rimini-n.
Kozeta Zavalani
Nderohet me "Diplomë Nderi" nga Festivali Ndërkombëtar në Curtea de Argesh Poetry Nights në Rumani shtator 2018
Fituese e Çmimit të Parë me poezinë "Mbretëresha Teutë", nga Shoqata e Shkrimtarëve OENEUM, Tetovë, Maqedoni në nëntor 2019
Gjoto
Padova
Dokumentimi rreth ndërtimit dhe shenjtërimit të Cappella Scrovegni-t në Padova, tërësisht e afreskuar nga Giotto, lëjon të vendosësh me siguri se Giotto qe në Padova midis vitit 1303 dhe 1305. Nga qendrimi padovan janë humbur afresket e Palazzo della Ragione dhe pjesa më e madhe e afreskeve të Bazilikës së Shën Antonit të Padova-s. Nga këta të fundit na mbeten vetëm disa buste shenjtoresh në Cappella delle Benedizioni dhe disa skena në Sala Capitolare (Stigmatat e San Francesco-s, Martirizimi i Françeskanëve në Ceuta, Kryqëzimi dhe Koka Profetësh).Afresket e humbura të Palazzo della Ragione, të porositur me shumë gjasa nga Pietro d'Abano), janë përmendur në një libello të vitit 1340, Visio Aegidii Regis Patavi të noterit Giovanni da Nono, që i përshkruan me tone entuziaste, duke dëshmuar se subjekti astrologjik i ciklit ishte marë nga një tekst shumë i përhapur në shekullin e XIV, Lucidator-i, që shpjegonte temperamentet njerëzore në funksion të ndikimit të yjeve. Padova ishte atë kohë një qendër universitare kulturalisht shumë e gjallë, vend takimi dhe konfrontimi midis humanistëve dhe shkencëtarëve dhe Giotto është pjesëmarrës në këtë atmosferë.
Kozeta Zavalani
Nderohet me "Çertifikatë Mirënjohje" si organizatore e eventit poetik mbarëbotëror "100 mijë Poetet për Ndryshim", "100 Thousand Poets for Change" në 10 vjetor, shtator 2020 nga iniciuesit Michael Rothenberg e Terri Carrion nga California USA
Trahana me kos
Për trahana duhet miell i cilësisë së parë me përmbajtje të lartë gluteni. parapamje|Trahanaja Sitet mielli, hapet një gropë në mes dhe hidhet kosi dhe kripa. Duke filluar nga mesi e përziejmë brumin duke mos e gatuar shumë por të përzihet aq sa të mos pijë krejt miellin, brumë i fortë dhe i shkrifët. Sipër e spërkatim me miell, e mbulojmë dhe e lëmë të vijë për 2-3 ditë. Pastaj e hapim copa - copa në çarçafë të pastër, e lëmë të thahet pak dhe e shkoqim me dorë, e kalojmë në sitë të rrallë e thajmë përsëri dhe e vendosim në qeska prej pëlhure (beze) jo plastmasi. Ruhet në vende të thata pa lagështirë e të freskëta.
Kozeta Zavalani
Librat nga Kozeta Zavalani:
Gjoto
Padova
Edhe piktorët e Italisë së veriut marrin ndikimin e Giotto-s: Guariento di Arpo, Giusto de' Menabuoi, Jacopo Avanzi dhe Altichiero në fakt qenë një përzierie e gjuhës së tij plastike dhe natyralistike me traditat vendore.
Kozeta Zavalani
- Gra që më kanë frymëzuar, vëllimi 1, "Gra që më kanë frymëzuar" - intervista - shtëpia botuese - Dita, Tiranë, viti 2000
Trahana me kos
Për 1 kg miell duhen :
Eiger
Eiger është një bjeshkë e spikatur në Alpet Bernese, duke u ngritur në një lartësi mbidetare prej 3,970 m. Eshtë maja më lindore e vargmaleve që shtrihet prej Monch në 4,107 m dhe përmes Jungfraujoch deri te Jungfrau në 4,158 m lartësi mbidetare. Shënimet e para në të cilat përmendet maja datojnë mbrapa në shekullin e 13 por nuk ka indikacione të qarta si saktësisht maja e ka marr emrin e saj. Të tri majat e vargmalit referohen zakonisht si Virgjin (Gjermanisht: Jungfrau, lit. “Femër virgjine” – përkthehet si “Virgjine” ose “Maiden”), Murgu (Monch) dhe Vigan (Eiger). Emri lidhet me termin Grek akros, që do të thotë “i prehtë” ose “i spikatur”, por zakonisht në Gjermanisht Eigen, që do të thotë “karakteristik”.
Kozeta Zavalani
ISBN 99927-678-0-4
- Gra që më kanë frymëzuar, vëllimi 2, "Gra që më kanë frymëzuar" - intervista - shtëpia botuese - Dita, Tiranë, viti 2001
ISBN 99927-678-4-7
- “Women who have inspired me”, përshtypje dhe intervista në anglisht - Shtëpia botuese Afërdita, Tiranë, viti 2001
ISBN- 99927-37-65-4
- “Halfworld”, biografi, përshtypje dhe intervista në gjuhën angleze - shtëpia botuese Logoreci, Tiranë, viti 2005
ISBN 99943-740-9-5
- “Gjysmëbota” - biografi, përshtypje dhe intervista në shqip - Shtëpia botuese Medaur, Tiranë, Viti 2007
ISBN-978-99943-59-29-5
- “Porta e Shpirtit” - libër poetik në shqip dhe anglisht, Shtëpia Botuese Vllamasi, Tiranë, Shqipëri, viti 2012
ISBN 978-9928-140-33-3 -
- “Migratory” - "Shtegtare" - libër poetik në në 8 gjuhë të ndryshme, Shtëpia botuese Ada, Tiranë, Shqipëri, viti 2010
ISBN-978-99943-58-92-2
Gjoto
Kishëza Scrovegni
Enrico Scrovegni, bankier shumë i pasur i Padova-s, bleu terrenin e arenës antike romake të Padova-s më 6 shkurt 1300 dhe afërsisht në 1301 filloi ndërtimin e një pallati madhështor, për të cilin kishëza ishte oratori privat, i destinuar që një ditë të strehonte varrin e gruas së tij. Kishëza pati një shenjtërim të parë më 25 mars 1303. Në 1304 Benedikti i XI shpallte një indulgjencë në favor të atyre që kishin vizituar Kishëzën. Ndërtesa, e përfunduar, u shenjtërua më 25 mars 1305.
Giotto pikturoi tërë sipërfaqen me një projekt ikonografik dhe dekorativ të njësuar, të frymëzuar nga një teolog agostinian me njohuri të hollësishme, së fundmi i identifikuar nga Giuliano Pisani me Alberto da Padova-n. Midis burimeve të përdorura ka shumë tekste agostinianë, mes të cilëve De doctrina Christiana, De libero arbitrio, De quantitate animae, De Genesi contra Manicheos etj., Ungjijtë apokrif të pseudo-Mateut dhe të Nikodemit, Legenda Aurea e Jacopo da Varazze dhe, për detajet e vogla ikonografike Meditazioni sulla vita di Gesù i Pseudo-Bonaventura-s. Por edhe tekstet e traditës mesjetare të krishterë, mes të cilëve Fiziologu. Giotto pikturoi, duke e ndarë në 40 skena, një cikël të përqendruar mbi temën e Shpëtimit.Duke nisur nga lunetta lart mbi harkun e triumfit, ku Zoti nis pajtimin me njeriun, vazhdohet në regjistrin më të lartë të faqes së murit jugor me historitë e Joakimit dhe Ana-s. Vazhdohet në faqen e kundërt të murit me historitë e Maria-s. Rikthehesh mbi harkun e triumfit me skenën e ' Annunciazione-s dhe paraqitja e Vizitimit. Në këtë pikë në regjistrin e dytë të faqes jugore të murit fillojnë historitë e ndodhive tokësore të Jezusit, që zhvillohen përgjatë dy regjistrave qendrorë të faqeve të murit, me një kalim mbi harkun e triumfit në skenën e Tradhëtisë së Judës. Skena e fundit paraqet Zbritjen e Shpirtit të Shenjtë mbi apostujt (Pentekosta).
Menjëherë poshtë nis rrugëtimi i regjistrit të katërt, të përbërë nga katërmbëdhjetë alegori monokromatike, të alternuara me tabelat gjoja prej mermeri, që simbolizojnë Veset dhe Virtytet: Faqja veriore e murit paraqet alegoritë e shtatë veseve (Stultitia, Inconstantia, Ira, Iniusticia, Infidelitas, Invidia, Desperatio); përgjatë faqes jugore të murit paraqiten alegoritë e shtatë virtyteve, katër virtytet kardinale (Prudencia, Fortitudo, Temperantia, Iusticia) dhe tre virtytet teologjike (Fides, Karitas, Spes). Vese dhe Virtyte përballen në çift dhe janë radhitur për arritjen e Parajsës, duke i tejkaluar me kujdesin e vityteve korrespondues pengesat e vendosura nga veset.
Skena e fundit, që zë gjithë kontrofaçatën paraqet Gjykimin universal dhe vizionin e Parajsës. Këtu përmblidhet risia e madhe e zbuluar nga Giuliano Pisani: figurat poshtë fronit të Krishtit Gjykatës nuk përfaqësojnë simbolet e katër ungjillorëve, por përkatësisht janë, duke nisur nga e majta, një arushë me një peshk, një centaur, një shqiponjë/feniks dhe një luan, imazhe të interpretuara si referim simbolik i esencës së Krishtit. «Arusha dhe peshku, centauri, shqiponja dhe luani janë simbole kristologjike që kultura mesjetare, veçanërisht pas njëmijës, në kohën romanike, rimer nga tradita më antike e krishterë: përfaqësojnë në mënyrë alegorike pagëzimin, dhurimin e pavdekësisë, fitoren mbi vdekjen dhe drejtësinë».
Stili i afreskeve
Mjediset natyrore dhe arkitekturore janë ndërtuar si kuti të mirëfillta prospektike në prespektivë intuitive, që ndonjëherë përsëriten për të mos kundërthënë unitetin e vendit, si shtëpia e Anës apo Tempulli, arkitektura e të cilit përsëritet identikisht edhe pse e kapur nga kënde të ndryshme.
Figurat janë solide dhe voluminoze të realizuara edhe më të bashkuara nga variacionet kromatike, ku tonet e ngjyrave zbardhohen në zonat e dala. Realizimi i figurave njerëzore realiste dhe jo të stilizuara.
Sergio Basañez
Sergio Basañez lindi në qytetin e Poza Rica, Veracruz, Meksikë, më 4 maj 1970, është një aktor meksikan teatri dhe televizioni. Filloi karrierën e tij tek televizioni meksikan Televisa, pastaj ikën tek kanali rival Tv Azteca.
Gjoto
Stili i afreskeve
Skenat janë të pajisura me një rrëfim të gjallë, janë solemne pa zbukurime të kompozimit, por nuk nuk i shmangin hollësitë që i bëjnë personazhet realiste. Emocionet dhe gjendjet shpirtërore janë të dukshme, elokuencë gjestesh dhe shprehishë. Është një pikturë e aftë kthej njerëzoren e personazheve të shenjtë.
Disa mjete teknike pasurojnë me efekte lëndore gjithë mjedisin: stukoja e shëndritëshme apo stuko-ja romake për mermerët e pa vërtetë, pjesë metalike te aureola e Krishtit Gjykatës te Gjykimi, tablo druri të vendosura në mur, përdorimi i enkaustit në figura me reliev të pa vërtetë.
Ka referime të shumta nga arti klasik dhe nga skulptura gotike franceze, e shpërblyer nga përballja me statujat mbi altar të Giovanni Pisano-s, por, mbi të gjitha, një ekspresivitet më i madh i personazheve dhe gjesteve të tyre.Janë shumë vërejtjet narrative dhe hollësitë, dhe ato më të voglat, me sugjestionim të lartë, objektet, orenditë, veshjet që pasqyrojnë përdorimin nga moda e kohës. Disa personazhe janë portrete të mirëfillta ndonjëherë karikatural që japin ndjesinë e zhvendosjes kronikiste të jetës reale në paraqitjen e shenjtë. Kështu mund të thuhet se Giotto ka realizuar një rizbulim të të vërtetës (e vërteta e ndjenjave, pasioneve, fiziononmisë njerëzore, dritës dhe ngjyrave) në sigurinë e një hapësire të matshme.
Kryqi i Padova-s
Në Museo civico di Padova konservohet një kryqëzim i pikturuar që datohet në të njëjtët vite (1303-1305), të ardhura nga altari i kishëzës Scrovegni, të rafinuara nga pasuria dekorative e ngjyrave të smaltuara dhe nga ecuria përvijuese e mbështetjes nga vizatimi gotik, përveçse nga realizmi në figurën e Krishtit dhe në paraqitjen e vuajtur të Marisë si dhe apostullit dhe ungjillorit Gjon në tabelat anësore.
Bazilika e poshtme e Assisi-t
Midis vitit 1306 dhe vitit 1311 qe përsëri në Assisi për të realizuar afresket e zonës së transetto-s së Bazilikës së poshtme që përfshijnë: Transetto-ja e djathtë të bazilikës së poshtme me Historitë e fëmijërisë së Krishtit, Alegoritë françeskane te velat, dhe Kishëza e Magdalenës. Në të vërtetë dora e mjeshtrit gati mungon dhe për porositë e shumta ia la realizimin personaliteteve të rrethit të tij.
Porosia qe e Peshkopit Teobaldo Pontano në detyrë afërsisht që nga viti 1296 deri në 1329, dhe puna u zgjat për shumë vite duke përfshirë ndihma të shumta: I Afërmi i Giotto-s, Mjeshtri i Velave dhe Palmerino di Guido (ky i fundit përmendet së bashku me mjeshtrin në një dokument të vitit 1309 ku angazhohet për të paguar një borxh). Historia është marr nga Legenda Aurea e Jacopo da Varazze-s; për Maria Magdalenën françeskanët kishin një kult të veçant. Giotto-ja trasportoi në Assisi përparimet e bëra në Padova, në zgjidhjet skenografike dhe në hapësirën, në teknikën dhe, mbi të gjitha, në cilësinë e ngjyrave të hapura dhe të nxehta.
Alegoritë françeskane zënë velat e kubesë së transetto-s: Varfëria, Dlirësia, Bindja, Lavdia e San Francesco-s dhe skenat e ciklit të Jetës së Krishtit janë vendosur përgjatë faqeve të murit dhe kubetë e transetto-s së djathtë. Gjallëria e skenave, zgjidhjet skenografike dhe hapësinore me lirshmëri të madhe dhe disa përmendje direkte të ciklit padovan kanë bërë në një mendje studiues dhe kritikë mbi përkatësinë e projektit të përgjithshëm të afreskeve Giotto-s, por realizimi piktorik ju delegua anëtarëve të punishtes.
Përsëri në Firence
Në 1311 tashmë ishte i kthyer në Firence, ka edhe dokumente të vitit 1314 përreth aktivitetit ekonomik ekstra-piktorik.
Kozeta Zavalani
- “Women” (libri i poezisë në anglisht), Platforma e pavarur e botimit, Bolonja, Italia, 2014
Gjoto
Përsëri në Firence
Prania në Firence është me siguri e dokumentuar në vitet 1314, 1318, 1320, 1325, 1326 dhe 1327. Në 1327, në veçanti, u anëtarësua te Arte dei Medici e Speziali që, për herë të parë, pranonte edhe piktorët.
Kozeta Zavalani
ISBN-978-1496102928
Gjoto
Udhëtimi i dytë në Romë
Lunetta e Navicella-s duhet të bënte pjesë në një cikël mozaikësh më të gjerë. Lunetta u ribë gjerësisht dhe sot origjinale si në kohën e Giotto-s duket vetëm një engjëll.
Kozeta Zavalani
- “Frymëmarrje femërore” - ese në shqip - Shtëpia botuese Vllamasi, Tiranë, viti 2014
Gjoto
Udhëtimi i dytë në Romë
Një kopje u vizatua nga dy artist të katërqintës, Pisanello-ja dhe Parri Spinelli dhe gjendet në Metropolitan Museum of Art të New York-ut. Dy tonde me fytyra engjëjsh, që bënin pjesë në cikël, janë konservuar përkatësisht: në kishën e San Pietro Ispano-s në Boville Ernica (Frosinone) dhe në Grotte Vaticane.Nga vizatimet e bëra para shkatërrimit të saj, mund të rindërtohet kompozimi: paraqiste varkën e apostujve në mes të stuhisë, në të djathtë Pjetri i shpëtuar nga Krishti ndërsa në të majtë shikohet një qytet i rrethuar me kulla. Subjekti frymëzohej nga vepra të antikitetit të vonë dhe paleokristiane, pasi Giotto kishte pasur me siguri rastin të shikonte në Romë, duke ushqyer një raport dialogu të vazhdueshëm me botën klasike.
Kozeta Zavalani
ISBN 978-9928-179-03-6
Gjoto
Udhëtimi i dytë në Romë
Dy tondot e realizuara me një teknikë identike me atë të punishteve romane të fundit të dyqintës dhe që, me gjasa, janë vepër e mjeshtrive vendore që realizuan kartonat e artistit fiorentin, stili i të cilit është i identifikueshëm nga soliditeti i modelimeve me pamje monumentale të figurave.