Dardania
Historia
Nga koha e pushtimit romak të Dardanisë në shek. I para erës sonë pas disa luftërave, midis të cilave më e rëndësishmja mbetet ajo e vitit 76 para erës sonë, e njohur në histori si bellum Dardanicum, edhe me Kosovën e sotme. Sipas vlerësimeve të përafërsishme, Dardania e dëshmuar për si mbretëri më vete që nga shek. IV para erës sonë, përkatësisht Dardania e quajtur më vonë nga romakët Moesia Superior, do të ketë pasur asokohe 200.000 deri në 250.000 banorë dhe një sipërfaqe prej rreth 25-30.000 km2. Historia na mëson se rrjedhojë e urbanaizimit romak të Dardanisë së pushtuar që nënkupton pra ngritjen e qendrave administruese është themelimi i municipiumeve “bashkive” romake të Ulpianës (në rrethina të Prishtinës) dhe të Municipium-it D. D. mbase në katundin e sotëm Soçanicë të komunës së Leposaviqit që gjithsesi lidhet me shfrytëzimin dhe me administrimin e minierave edhe atëherë aktive të Janjevës, të Novobërdës e të Trepçës, përkatësisht minierave në Malet e Kopaonikut e të Rogoznës që u organizuan si distrikte minierash të drejtuara nga prokuratorë shtetërorë të Romës. në shek. II-III. Këtë e ilustron edhe rrethana që gjatë sundimit të perandorit Traian, pikërisht në Municipiumin D. D., që identifikohet me Soçanicën e sotme, ishte prerë edhe monedha me mbishkrimin Dardanici. Në çerekun e parë të shek. II Soçanica ishte mbase qendër administrative e distriktit Metalla Dardanica e Kopaonikut dhe e Rogoznës. Duket se njëkohësisht me qendrën administrative municipiale do të ketë pasur edhe një Colonia. Kjo sepse janë dëshmuar dy lloje prokuratorësh të minierave: procuratores Augusti “prokuratorë perandorakë” dhe procuratores municipi “prokuratorë muncipialë”. Kategorisë së parë i takon p.sh. i liruari Telesphorus që dëshmohet në një mbishkrim të viteve 136-137 të gdhendur në një lter të gjetur në Forumin e Municipium D. D. e të sponsoruar nga coloni arg[entariarum Dardanicarum?]. Mbishkrimi është lexuar: Antinoo He[roi aedem (?) iussu] | imp(eratoris) Caesaris T[raiani Hadriani Aug(usti)] et L. Aelii [Caesaris Aug(usti) f(ilii)] | coloni arg[entariarum Dardanicarum?] | curante Telesph[oro proc(uratore) Aug(usti) lib(erto) fec(erunt)]. Një tjetër i liruar perandorak që e ushtronte postin e procurator metallorum të Soçanicës ishte edhe Amandus i dëshmuar në një mbishkrim të kohës së perandorit Antoninus Pius khs. Kërkime onomastike-historike për minoritete të shuara e aktuale të Kosovës 15 mbishkrimin [Anton]in(us) Pi[us...] | [t]rib(unicia) po[t. XVIIII cos.] | III p(ater) p(atriae) [procos.] Amandus [Aug(usti)] | l(i)b(ertus) proc(curator) patrono | indulgentissim(o) | s(ua) p(ecunia) p(osuit). Grupit të dytë i përket një i quajturi Titienus Verus, i cili në Soçanicë e ushtronte postin e proc(urator) m(etallorum) m(unicipi) D.D. 3 Mbetet për t’u parë nëse me këtë do të ketë lidhje edhe etiketa me tekstin IMP DOMIT CAESARIS AVG GER MET DARD (nënvizim i imi) SVB C CAL P. T CAES CCXV HIXXIV e gdhendur në gjashtë kallëpe (unca) të legurës së aluminit, të zbuluara në vitin 1993 në një anije të përmbytur në Cezare (Palestinë).*. Të dya këto qendra romake ishin (ri)ngritur përgjatë arterieve kryesore rrugore - udhëve Lissus - Naissus dhe udhëve sekondare.