cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alavitët
Teoritë e origjinës gjenealogjike
Megjithatë, studiuesit hezitojnë të lidhin mes Nazerinit dhe Nazareasve. Megjithatë, termi "Nazerini" mund të lidhet me fjalë që përfshijnë rrënjën treliterale semite n-ṣ-r si tema naṣer në aramaishten lindore që do të thotë "ruajtës i mirëqenies".
Historia
Ibn Nusejri dhe pasuesit e tij konsiderohen si themelues të sektit. Pas vdekjes së Imamit të njëmbëdhjetë, el-Askariut, u shfaqën probleme në komunitetin shiit në lidhje me pasardhjen e tij, dhe më pas Ibn Nusejri pretendoi se ishte Babi dhe Ismi i Imamit të vdekur dhe se ai mori mësimet e tij sekrete. Zhvillimi i Ibn Nusejrit dhe ndjekësve të tij duket të jetë një nga shumë sektet e tjera mistike islame të hershme gulat, dhe me sa duket u shkishëruan nga përfaqësuesit shiitë të Imamit të 12-të të fshehur.
Alavitët u organizuan më vonë gjatë sundimit Hamdanid në Sirinë veriore (947–1008) nga një ndjekës i Muhamed ibn Nusayr i njohur si al-Khasibi, i cili vdiq në Aleppo rreth vitit 969, pas një rivaliteti me sektin Ishaqiyya, i cili pretendonte gjithashtu se kishte doktrina e Ibn Nusejrit. Përqafimi i alavizmit nga shumica e popullsisë në malet bregdetare siriane ka të ngjarë të jetë një proces i zgjatur që ka ndodhur gjatë disa shekujve. Hulumtimet moderne tregojnë se pas themelimit të tij fillestar në Alepo, alewizmi u përhap në Sarmin, Salamijah, Homs dhe Hama përpara se të përqendrohej në fshatrat e ulëta në perëndim të Hamës, duke përfshirë Baarin, Deir Shamil dhe Deir Mama, Lugina Uyun dhe në malet përreth Tartus dhe Safita.
Në vitin 1032, nipi dhe nxënësi i al-Khaṣībīut, Abu Sa'id Mejmun al-Tabarani (v. 1034), u zhvendos në Latakia (atëherë e kontrolluar nga Perandoria Bizantine). Al-Tabarani pasoi mentorin e tij al-Jilli nga Aleppo si kryemisionar në Siri dhe u bë "dijetari i fundit përfundimtar i alavizmit", duke themeluar kalendarin e tij dhe duke i dhënë mësimeve alavite formën e tyre përfundimtare, sipas historianit Stefan Winter. Al-Tabarani ndikoi besimin alavit përmes shkrimeve të tij dhe duke konvertuar popullsinë rurale të vargmalit malor bregdetar sirian. Winter argumenton se ndërsa ka të ngjarë që prania e alavitëve në Lataki të datojë që nga jeta e Tabaranit, është e paqartë nëse mësimet alavite u përhapën në brendësinë malore të qytetit, ku popullsia myslimane përgjithësisht anonte drejt Islamit Shiit, në shekullin e njëmbëdhjetë. Në fillim të shekullit, Jabal al-Rawadif (pjesë e maleve bregdetare siriane rreth Latakisë) kontrollohej nga prijësi lokal arab Nasr ibn Mushraf al-Rudafi, i cili luhatej midis aleancës dhe konfliktit me Bizantin. Nuk ka asgjë në burimet letrare që të tregojë se al-Rudafi patronizonte alavitët. Në jug të Jabal al-Rawadif, në Jabal Bahra, një traktat alavit i shekullit të 13-të përmend se sekti u sponsorizua nga Banu'l-Ahmar, Benu'l-Arid dhe Benu Muhriz, tre familje vendase që kështjellat e kontrolluara në rajon në shekujt 11 dhe 12. Nga kjo pjesë jugore e vargmaleve bregdetare siriane, një prani e konsiderueshme alavite u zhvillua në malet në lindje të Latakisë dhe Xhebele gjatë periudhës Mamluk (1260-1516).
Sipas Bar Hebraeus, shumë alavitë u vranë kur kryqtarët hynë fillimisht në Siri në 1097; megjithatë, ata i toleruan kur arritën në përfundimin se nuk ishin një sekt i vërtetë islamik. Ata madje i inkorporuan në radhët e tyre, së bashku me maronitët dhe turkopolët. Dy udhëheqës të shquar alavitë në shekujt në vijim, të cilët u vlerësuan me ngritjen e grupit, ishin Sheikh al-Makzun (v. 1240) dhe al-Tubani (v. 1300), të dy me origjinë nga mali Sinjar në Irakun modern.
Në shekullin e 14-të, alavitët u detyruan nga sulltani Mamluk Baibars të ndërtonin xhami në vendbanimet e tyre, të cilave ata iu përgjigjën me gjeste simbolike të përshkruara nga udhëtari musliman Ibn Batuta.
Perandoria Osmane
Gjatë sundimit të Sulltan Selimit I, të Perandorisë Osmane, alavitët do të përjetonin përsëri persekutim të konsiderueshëm; veçanërisht në Alepo kur një masakër ndodhi në Xhaminë e Madhe të Alepos më 24 prill 1517. Masakra njihej si "Masakra e Telalëve" (arabisht) në të cilin kufomat e mijëra viktimave u grumbulluan si një treg që ndodheshin në perëndim të kështjellës. Tmerret e masakrës që shkaktoi imigrimin e të mbijetuarve në rajonin bregdetar janë dokumentuar në Bibliotekën Kombëtare dhe Universitare në Strasburg, dorëshkrimi është i rezervuar si një letër dërguar nga një komandant osman Sulltan Selimit I: "Me ekzekutimin e urdhrave të madhërisë së tij, vendimet dhe rekomandimet u zbatuan dhe të gjitha fshatrat siriane, veçanërisht fshatrat e Nusayris, u shkatërruan deri në xhunglën e urës (Jisr al-Shughur) dhe portën e Shqiponjës (ndoshta Bab. Qinnasrin), te Shaizar dhe Wadi Khaled (në distriktin Akkar), derisa fitorja u shkrua për ne. Dhe feja islame, 'osmane' natyrisht, u vendos në Levant; dhe këta sirianë mbetën të pastrehë dhe nuk do të jetonin në tokën e Sulltan Selimit të madh; mbeturinat e tyre i kane ngrënë përbindëshat e maleve dhe krokodilët e xhunglës (fushës Al-Ghab), rroftë Sulltani ynë në toka të buta, Zoti e bekoftë të drejtën.. Zoti i mallkoftë në çdo libër, dhe drita e Zotit përjetëson mbi ty."Perandoria Osmane ndërmori veprime agresive kundër alavitëve, për shkak të aktiviteteve të tyre tradhtare pasi ata kishin histori të gjatë të tradhtimit të qeverive myslimane për shkak të mosbesimit të tyre ndaj sunitëve. Alavitë u ngritën kundër osmanëve në disa raste dhe ruajtën autonominë e tyre në malet e tyre.
Në librin e tij, Seven Pillars of Wisdom, TE Lawrence shkroi:"Sekti, jetik në vetvete, ishte klanor në ndjenjë dhe politikë. Një Nosairi nuk do të tradhtonte tjetrin dhe vështirë se nuk do të tradhtonte një jobesimtar. Fshatrat e tyre shtriheshin në copa poshtë kodrave kryesore deri në hendekun e Tripolit. Ata flisnin arabisht, por kishin jetuar atje që nga fillimi i letrave greke në Siri. Zakonisht ata qëndronin mënjanë nga punët dhe e linin qeverinë turke të qetë me shpresën e reciprocitetit."Gjatë shekullit të 18-të, osmanët punësuan një numër udhëheqësish alavitë si mbledhës taksash nën sistemin e iltizamit. Midis 1809 dhe 1813, Mustafa Agha Barbar, guvernatori i Tripolit, sulmoi alevitët Kalbija me "egërsi të theksuar". Disa alavitë mbështetën përfshirjen osmane në luftërat egjiptiano-osmane të 1831-1833 dhe 1839-1841, dhe patën karrierë në ushtrinë osmane ose si guvernatorë osmanë. Për më tepër, ata madje filluan revoltën e alavitëve (1834–35) kundër sundimit egjiptian të rajonit, i cili më vonë u shtyp nga Guvernatori i Homsit.
Në fillim të shekullit të 20-të, udhëheqësit osmanë kryesisht sunitë ishin të falimentuar dhe humbën pushtetin politik; alevitët ishin fshatarë të varfër.
Periudha e mandatit francez
parapamje|upright|Një formë e flamurit të [[sanxhakut të Latakias ose të shtetit alavit në Sirinë veriperëndimore nën sundimin kolonial francez, rreth. 1920-1936.]] Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore dhe rënies së Perandorisë Osmane, Siria dhe Libani u vendosën nga Lidhja e Kombeve nën Mandatin Francez për Sirinë dhe Libanin. Më 15 dhjetor 1918, udhëheqësi alevit Saleh al-Ali bëri thirrje për një takim të liderëve alavitë në qytetin el-Shejh Bedr, duke i nxitur ata të revoltohen dhe të dëbojnë francezët nga Siria.
Kur autoritetet franceze dëgjuan për takimin, ata dërguan një forcë për të arrestuar Saleh al-Ali. Ai dhe njerëzit e tij zunë pritë dhe mundën forcat franceze në al-Shejkh Bedr, duke shkaktuar më shumë se 35 viktima. Pas kësaj fitoreje, al-Ali filloi të organizonte rebelët e tij alevitë në një forcë të disiplinuar, me komandën e saj të përgjithshme dhe gradat ushtarake.
Shteti Alavit
parapamje|majtas|alt=Multicoloured map|Harta e shteteve të mandatit francez në 1921–22 (Shteti alavit në vjollcë) Kur francezët filluan të pushtonin Sirinë në vitin 1920, u krijua një shtet alavit në vendin bregdetar dhe malor që përfshin shumicën e fshatrave alavit; Francezët e justifikuan këtë duke përmendur dallimet midis njerëzve "të prapambetur" malësorë dhe sunitëve të zakonshëm. Divizioni synonte gjithashtu të mbronte popullin alavit nga shumicat më të fuqishme, siç janë sunitët.
Francezët krijuan gjithashtu mikroshtete, si Libani i Madh për të krishterët maronitë dhe Xhabal al-Druze për druzët. Alepo dhe Damasku ishin gjithashtu shtete të veçanta. Nën mandatin, shumë prijës alavitë mbështetën një komb të veçantë alavit dhe u përpoqën ta kthenin autonominë e tyre në pavarësi.
Administrata e Mandatit Francez inkurajoi alavitët të bashkoheshin me forcat e tyre ushtarake, pjesërisht për t'i dhënë një kundërpeshë shumicës sunite (e cila ishte më armiqësore ndaj sundimit të tyre). Sipas një letre të vitit 1935 nga ministri francez i luftës, francezët i konsideronin alavitët dhe druzët të vetmet "raca luftarake" në territoret e mandatit. Ndërmjet viteve 1926 dhe 1939, alavitët dhe grupet e tjera të pakicave siguruan shumicën e përbërësit të rekrutuar lokalisht të Ushtrisë së Levantit - përcaktimi i dhënë forcave ushtarake franceze që garnizonin Sirinë dhe Libanin.
Rajoni ishte shtëpia e një popullsie kryesisht rurale, heterogjene. Familjet pronare të tokave dhe 80 për qind e popullsisë së qytetit port të Latakisë ishin myslimanë sunitë; megjithatë, në zonat rurale 62 për qind e popullsisë ishin fshatarë alavitë. Sipas disa studiuesve, kishte një ndjenjë të konsiderueshme separatiste alavite në rajon, dëshmia e tyre është një letër e vitit 1936 e nënshkruar nga 80 liderë alavitë drejtuar kryeministrit francez, ku thuhej se "populli alavit refuzoi lidhjen me Sirinë dhe dëshironte të qëndronte. nën mbrojtjen franceze”. Në mesin e nënshkruesve ishte Sulejman Ali al-Assad, babai i Hafez al-Asadit. Megjithatë, sipas profesorit të asociuar Stefan Winter, kjo letër është një falsifikim. Edhe gjatë kësaj kohe të të drejtave të shtuara të alavitëve, situata ishte ende aq e keqe për grupin sa që shumë gra duhej të linin shtëpitë e tyre për të punuar për sunitët urbanë. Në maj të vitit 1930, shteti alavit u riemërua Qeveria e Latakisë në një nga lëshimet e pakta nga francezët ndaj nacionalistëve arabë përpara vitit 1936. Megjithatë, më 3 dhjetor 1936, shteti alavit u ri-inkorporua në Siri si një koncesion nga francezët ndaj Bllokut Kombëtar (partia në pushtet në qeverinë gjysmë autonome siriane). Ligji hyri në fuqi në vitin 1937.
parapamje|upright|alt=Woman bent over, picking up leftover grain|Gruaja alavite që [[Duke qëmtuar|grumbullon në 1938]] I Në vitin 1939, sanxhaku i Aleksandretës (tani Hataj) përmbante një numër të madh alavitësh. Toka Hatayan iu dha Turqisë nga francezët pas një plebishiti të Lidhjes së Kombeve në provincë. Ky zhvillim zemëroi shumë shumicën e sirianëve; për t'ia shtuar përbuzjes Alavi, në vitin 1938, ushtria turke shkoi në İskenderun dhe dëboi shumicën e popullsisë arabe dhe armene. Para kësaj, arabët alevitë dhe armenët përbënin pjesën më të madhe të popullsisë së provincës.
Pas Luftës së Dytë Botërore, Sulejman el-Murshid luajti një rol të madh në bashkimin e provincës alavite me Sirinë. Ai u ekzekutua nga qeveria siriane në Damask më 12 dhjetor 1946, vetëm tre ditë pas një gjyqi politik.
Pas pavarësisë së Sirisë
parapamje|majtas|alt=Formal family portrait, with parents seated in front and five grown children (four sons and a daughter) standing|Familja [[Familja Asad|al-Assad]] Siria u bë e pavarur më 17 prill 1946. Në vitin 1949, pas Luftës Arabo-Izraelite të vitit 1948, Siria përjetoi një numër grushtesh shteti ushtarak dhe ngritjen e Partisë Ba'ath.
Në vitin 1958, Siria dhe Egjipti u bashkuan me një marrëveshje politike në Republikën e Bashkuar Arabe. UAR zgjati për tre vjet, duke u shpërbërë në vitin 1961, kur një grup oficerësh të ushtrisë mori pushtetin dhe shpalli Sirinë të pavarur.
Pasuan një sërë grusht shtetesh derisa, në vitin 1963, një komitet ushtarak i fshehtë (përfshirë oficerët alavitë Hafiz el-Asad dhe Salah Jadid) ndihmoi Partinë Ba'ath të merrte pushtetin. Në vitin 1966, oficerët ushtarakë të lidhur me alavitët u rebeluan me sukses dhe dëbuan pasuesit e vjetër të gardës së Partisë Ba'ath të të krishterëve ortodoksë grekë Michel Aflaq dhe myslimanëve sunit Salah al-Din al-Bitar, duke e quajtur Zaki al-Arsuzi " Sokrati " i Basës së rindërtuar 'Ath Parti.
Në vitin 1970, gjenerali i Forcave Ajrore Hafez al-Assad, një alavit, mori pushtetin dhe nxiti një "Lëvizje Korrigjuese" në Partinë Ba'ath. Grushti i shtetit i vitit 1970 i dha fund destabilitetit politik që kishte ekzistuar që nga pavarësia. Robert D. Kaplan e krahasoi ardhjen e Hafez al-Assad në pushtet me "një të paprekshëm që u bë maharaxha në Indi ose një çifut duke u bërë car në Rusi - një zhvillim i paprecedentë tronditës për popullsinë shumicë sunite e cila kishte monopolizuar pushtetin për kaq shumë shekuj". Në vitin 1971, al-Assad e shpalli veten president të Sirisë, një pozicion që kushtetuta në atë kohë e lejonte vetëm për myslimanët sunitë. Në vitin 1973, një kushtetutë e re u miratua, duke zëvendësuar Islamin si fe shtetërore me një mandat që feja e presidentit të ishte Islami, dhe protestat shpërthyen. Në vitin 1974, për të përmbushur këtë kërkesë kushtetuese, Musa as-Sadr (një udhëheqës i Dymbëdhjetëve të Libanit dhe themelues i Lëvizjes Amal, i cili kishte kërkuar pa sukses të bashkonte alavitët dhe shiitët libanezë nën Këshillin e Lartë Islamik Shiit) fetvase alevitët ishin një bashkësi e muslimanëve shiitë të dymbëdhjetave. Nën qeverinë autoritare, laike, të Asadit, pakicat fetare toleroheshin më shumë se më parë, por disidentët politikë jo. Në vitin 1982, kur Vëllazëria Myslimane ngriti një kryengritje anti-qeveritare islamike, Hafez Assad organizoi një ofensivë ushtarake kundër tyre të njohur si masakra e Hamës.
Lufta Civile Siriane
Gjatë Luftës Civile Siriane, shumë ekspertë pro opozitës besojnë se alavitët kanë vuajtur si rezultat i mbështetjes së tyre për qeverinë e Asadit kundër opozitës kryesisht sunite, me një gazetar që pretendon se deri në një të tretet e të rinjve alavitë janë vrarë në konfliktin gjithnjë e më sektar. Disa kanë pohuar se shumë alavitë kanë frikë se një rezultat negativ për qeverinë në konflikt do të rezultonte në një kërcënim ekzistencial për komunitetin e tyre. Në maj 2013, SOHR pro opozitës deklaroi se nga 94,000 ushtarë të regjimit sirian të vrarë gjatë luftës, të paktën 41,000 ishin alavitë. Në prill 2017, një burim pro opozitës pretendoi se 150,000 të rinj alavitë kishin vdekur. Megjithatë, këto pretendime nga ekspertë dhe burime pro opozitës janë konsideruar shumë të ekzagjeruara, të paargumentuara (statistikisht ose shkencërisht), midis vëzhguesve neutralë në mbarë globin.
Bule Naipi
Bule Naipi u lind në vitin në 1922 në Gjirokastër. Ajo ishte anëtare e Rinisë Komuniste, së bashku me Qemal Stafën.
Jeta
Që në fillim të fëmijërisë së saj u përball me vështirësi të mëdha. I ati largohet për në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe lë vetëm Bulen dhe të vëllain, Sadon. Të dy fëmijët e familjes Naipi dalin partizanë, duke dhënë kontribut të madh në çlirimin e vendit nga pushtuesit nazistë. Bulja, pasi tregon trimëri të pashoq në Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare, përfundoi në duart e armikut, i cili e vari më datën 17 korrik të vitit 1944 në sheshin “Çerçiz Topulli”, në Gjirokastër. Heroina edhe në çastet e fundit u tregua e palëkundur përpara armikut, duke treguar një virtyt të lartë të vajzave shqiptare, edhe pse ishte vetëm 22 vjeçe në atë kohë.
Në film
Në filmin shqiptar Ngadhënjim mbi vdekjen trajtohet jeta e Bule Naipit dhe Persefoni Kokëdhimës. Filmi pati një sukses të jashtëzakonshëm në Kinë dhe është parë nga  mbi 100 milion shikues.
Apostazia në fenë islame
Ridde në histori
Në historinë e hershme islame ridda cilësonte braktisjen e fesë nga fiset arabe të Arabisë qëndrore, gjë e cila ishte e lidhur direkt me kundërshtimin e pagimit të zakat-it Abu Bakr-it, kalifit të parë pas vdekjes së profetit Muhamedi. Fiset e larguara u detyruan si pasojë, pas të ashtuquajturave luftërave të ridda-s, që të pranojnë fenë islame. Në atë kohë, në Arabinë qëndrore kanë qenë aktivë edhe „profetë të rremë“ sipas trashëgimisë islame. Për vendin e ridda-s në histori flet fakti se historiografët islamë të shekullit të 8-të i kanë trajtuar këto ngjarje në të ashtuquajturit librat e ridda-s (kutub al-ridda) duke përdorur për këtë trashëgiminë më të vjetër kryesisht gojore. Siç shkruan orientalisti britanik Bernard Lewis, shumica e shkrimeve të mëvonshme mbi trajtimin ligjor të apostatëve është orientuar tek këto luftëra si dhe „tek masat dhe vendimet që janë marrë në lidhje me këtë nga ana e autoriteteve myslimane (...) Përveç kësaj ato kanë shërbyer si model ose paradigmë (shembull) për formën e trajtimit të sundimtarëve dhe grupeve, të cilët konsideroheshin si rebelë.“
Apostazia në kuran dhe në ekzegjezën e kuranit
Apostazia përmendet disa herë në kuran. Sipas trashëgimisë së ekzegjezës së kuranit mbi „arsyet e zbulesës“ (asbab an-nuzul) këto vargje u referohen si personave të veçantë ashtu edhe grupeve që kanë braktisur islamin gjatë kohës së Muhamedit. Këto vargje theksojnë për këtë gjithmonë ndëshkimin e zotit në rastin e braktisjes së besimit që apostatin e pret në botën e përtejme. Ndoshta që në periudhën e vonë mekkanase të profetisë, ose në Medinë është formuar ky varg:
Kundra renegatëve, të cilët vënë në diskutim si besimin e vërtetë ashtu edhe profetinë e Muhamedit, drejtohet ky pasazh i kuranit:
Ekzegjeti i famshëm At-Tabari i interpreton fjalët e fundit me „zgjatjen e përjetshme të ndëshkimit në botën e përtejme“. Më poshtë në kuran thuhet:
Ekzegjeza e kuranit i interpreton (shpjegon) vargjet e mësipërme nga njëra anë me atë që ato fillimisht u janë drejtuar hebrenjve (çifutëve), për të cilët është fjala në vargjet para këtyre ose sipas al-Hasan al-Basri-t, thjesht kundra të gjithë besimtarëve të feve të librave, siç thotë edhe ekzegjeti ibadit Hud ibn Muhakkam-i. Nga ana tjetër këto vargje i shpjegojnë edhe për të përshkruar ata që në kohën medinase të profetisë e kanë braktisur fenë islame. Paralajmërimi që bëhet këtu si edhe në vende të tjera në kuran (psh. në suren 9, vargu 74) për kthim me pendim (tekstualisht: „ata që tregojnë pendesë“ ose „në rast se kthehen (ndërrojnë mendje)“) merr për jurisprudencën (drejtësinë) islame sot kuptim për ligjin (shih më poshtë). Ky interpretim i vargut: „Si do t'i drejtonte zoti ata njerëz që nuk besojnë më, pasi më parë kanë qenë besimtarë“ literatura tradicionale e lidh edhe me rastin e një anëtari të Al-Ansar-it, (që nuk përshkruhet më hollësisht), i cili pas largimit nga feja islame, donte të kthehej i penduar tek Muhamedi. Pyetja, nëse pendimi i tij pranohet, pretendohet se është përgjigjur nga profeti me zbulesën e vargut që përfundon me fjalët zoti është i mëshirshëm dhe i gatshëm të falë. Ky episod aktualizohet shpesh nga tradicionarët në kapitujt e hadith-eve mbi temën „pendimi i apostatëve“ duke iu referuar vargut të mësipërm të kuranit.
Por një thënie që i atribohet Muhamedit lë të kuptojë se pendesa dhe kthimi i sugjeruar në kuran nuk mund të ndalojë ndëshkimin në botën e përtejme: „zoti nuk pranon veprën e një politeisti, i cili pas pranimit të fesë islame i vendos atij përbri (një perëndi tjetër), përderisa ai nuk ndahet nga politeistët dhe të bashkohet me myslimanët.“
Kërcënimi me anë të ndëshkimit të përjetshëm në ferr me mundësinë për kthim në fenë islame përpara vdekjes është motivi qëndror i shumë pasazheve në kuran që përmendin apostatët, por kjo veç nuk lidhet me ndëshkim në botën e këtejme. Ata që largohen nga feja islame përkundrazi vdesin si të pafe:
Veprimet dhe veprat e mosbesuesve janë në këtë mënyrë që në botën e këtejme boshe dhe të pavlefshme. Të burgosurit e zjarrit të ferrit, at-Tabari i përshkruan si „ata që kanë braktisur fenë islame dhe kanë vdekur duke qenë të pafe.“ As nga ky varg dhe as nga vargje të tjera të kuranit nuk rrjedh në ekzegjezë asnjë ndëshkim në botën e këtejme.
Juristi hanafit as-Sarahsi († 1090), në kompendiumin (përmbledhjen) e tij të ligjeve, përpiqet që suren 48, vargun 16, e cila është zbuluar në lidhje me ngjarjet në al-Hudaijbija, ta provojë juridikisht si dëshmi nga kurani për dënimin me vdekje të apostatëve. Por për vargun në fjalë „Ju duhet të luftoni kundër tyre, veç në ata mos u dorëzofshin (pa bërë që të bëhet luftë) (ose: veç në mos e pranofshin fenë islame)''“ nuk bëhet fjalë fare për apostazi në interpretimet e ekzegjetëve të kuranit. Përkundrazi, kjo duhet cilësuar si përpjekje për të krijuar një përligje për jurisprudencën me rrënjët që në kuran për dënimin me vdekje në rast apostazie.
Përfaqësuesi më i njohur i lëvizjes reformatore të shekullit të 20-të Rashid Rida († 1935), nxënës i Muhammad Abduh († 1905), vë në dukje në fatva-n e tij në revistën al-Manar, organ i lëvizjes reformatore në Egjipt, suren 4, vargu 90, për të provuar se kurani nuk parashikon dënimin me vdekje për apostazinë:
Ai shkruan më pas:
Megjithatë, në hadithin autentik (origjinal) ekziston urdhëri për vrasjen e atij që ndërron fenë. Ky mendim është shumë i përhapur. Ndërsa pyetja nëse kurani mund të zhvleftësohet me anë të sunna-s-s është siç dihet, e diskutueshme. Hadith-i vërteton praktikën e bashkëluftëtarëve të profetit; mund të thuhet se lufta e tyre kundra apostatëve është bërë në fillim të kalifatit të Abu Bakr-it, ixhtihad-it, pasi u luftuan ata që thjesht braktisën fenë, si psh. fiset Tajj dhe Asad. Ata luftuan edhe ata që kundërshtuan pagimin e zakat-it, si psh. fiset Tamīm dhe Havāzin pasi ata që u larguan nga feja islame (irtaddū) u kthyen tek ritet paraislame duke luftuar këdo, pa i përfunduar luftimet me anë të kontratës… Duhet konstatuar se kurani nuk abrogohet (zhvleftësohet) nga sunna, siç e vërtetojnë këtë ash-Shāfiʿī dhe ndjekësit e tij. Shumë të tjerë i kanë kundërshtuar atij duke vënë në dukje sunna-n që njihet në përgjithësi.“
Hadithi dhe jurisprudenca
Sipas konceptimit juridik islam në fuqi, braktisja e fesë islame dënohet me vdekje. Burimi më i vjetër që përligj dënimin me vdekje në rast apostazie nuk gjendet, siç u fol më lart, në kuran por, siç u përmend në fillim, në burimin e rangut të dytë për jurisprudencën, në hadith dhe në konsensin (ixhmāʿ) (pëlqimin) e lidhur me të të juristëve islamë. Fjalët e profetit: „atij që ndërron fenë, t'i prisni kokën“ dalin në literaturën juridike të kodifikuar për herë të parë në muvaṭṭaʾ-n e juristit medinas Malik ibn Anas-it me një isnad të papërfunduar si direktivë ligjore e Muhamedit.
Thirrja për pendim (istitāba)
Në zbatimin e dënimit me vdekje të parashikuar nga e drejta islame në rastin e ndërrimit të fesë nga një mysliman ka qenë me rëndësi edhe një aspekt tjetër, jo pak i dikutueshëm në sistemin ligjor: çështja e pendimit dhe e kthimit të apostatit, e cila theksohet që në kuran, siç u përmend më sipër, si shpëtim nga zoti për dënimin në botën e përtejme. Pas veprës së apostazisë ligji përcakton në fillim „thirrjen për pendim“ (istitāba), e cila është zbatuar në mënyrë të ndryshme në praktikën ligjore të trashëguar. Në zhvillimin e juridiksionit të brendshëm islam, thirrja ndaj apostatit për pendim, në të gjitha drejtimet juridike, ka gjetur vend ndërmjet kategorive ligjore „e detyrueshme“ dhe „e dëshirueshme“. Megjithatë në fillimet e jurisprudencës islame janë bërë dallime ndërmjet një apostati të lindur si mysliman dhe një personi të konvertuar në mysliman. I pari (siç thotë teoria e mekkanasit ʿAṭāʾ ibn Abī Rabāḥ (vdekur më 732) ) duhet vrarë pa u përpjekur për ta kthyer, ndërsa konvertitit në fillim i duhej bërë thirrje për t'u penduar.
Në fakt, në literaturën e hadith-it nuk është trashëguar asnjë urdhëresë e Muhamedit si fjalë profetike për thirrjen ndaj apostatit për të bërë pendim dhe për t'u kthyer në fenë islame, megjithatë ajo vlen për jurisprudencën si sunna e profetit. Ai thuhet t'i ketë bërë katër herë thirrje për pendim një apostati, i cili e kishte përsëritur këtë katër herë. Ishte e detyrueshme që pendimi të vërtetohej duke thënë shahada-n, dhe ku thuhej një shprehje që pretendohet të rridhte nga Muhamedi: „Më është dhënë urdhëri t'i luftoj njerëzit deri sa ata të thonë: nuk ka zot përveç zotit (të vetëm) ''dhe Muhamedi është i dërguari i zotit. Ata bëjnë faljen dhe paguajnë zakat-in. Në këtë rast se e bëjnë këtë nuk u preket as jeta dhe as pasuria…''“
Praktika juridike e istitāba-s, dmth. thirrja për pendim nga ana e autoriteteve dhe thënia e shpalljes së besimit islam nga ana e apostatit, nuk përdoret në rastet e heretikëve myslimanë (zindik / zanadika) dhe magjistarëve, yshtësve (sahir / suhhar) për shkak të pabesueshmërisë së pohimeve të tyre. Në historinë e të drejtës islame është veçanërisht i njohur procesi kundra Ibn Hatim at-Tulaytuli, i cili akuzohej për herezi dhe për shprehje të ndryshme blasfemike. Aktakuza e trashëguar përmbante ndër të tjera mohimin e atributeve (simboleve) hyjnore, përçmimi dhe fyerja e profetit Muhamed, të Aisha-s dhe të personave të tjerë. As këto pika të aktakuzës dhe as mohimi i predestinimit hyjnor (kadar) nuk kishin nevojë për istitaba-n. I dënuari u kryqëzua më 26 mars 1072 në kolonat e urës së Guadalquivir-it në Kordovë dhe u vra me heshta.
Për çifutët dhe të krishterët që janë bërë myslimanë por pastaj e kanë braktisur fenë islame në rast pendimi vlenin rregulla të veçanta sipas sistemit juridik klasik e shumta prej kohës së ash-Shafiʿi-t. Atyre u duhet jo vetëm të thonë shpalljen e besimit islam por edhe të mohojnë (me be) besimin e tyre të mëparshëm. Deklarata e tyre e besimit (iqrār bi-l-īmān) është e vlefshme kur ata vërtetojnë „se feja e Muhamedit është besimi i vërtetë dhe ata mohojnë gjithshka që bie në kundërshtim me doktrinën e tij.“
Në zhvillimin e jurisprudencës ka qenë në fillim e diskutueshme nëse një ndjekës i kadarija-s, i teorisë së liberum arbitrium (vullnetit të lirë) mund të vritej pa iu bërë thirrje për kthim. I përmenduri më lart ʿAbd Allāh ibn Vahb-i, e trajton këtë çështje në kitāb al-muḥāraba në një kapitull të kushtuar asaj veçan duke venë në dukje diskutime mbi këtë temë gjatë kohës së kalifit omajjad ʿUmar ibn ʿAbd al-ʿAzīz (në pushtet 717–720), i cili ka polemizuar (diskutuar) vetë kundra teorisë së vullnetit të lirë kur këta iu kundërvunë hapur pushtetit qëndror. Thirrja për pendim ka qenë atëherë, sipas dëshmive ekzistuese sot, një praktikë e zakonshme edhe në rastin e kadaritëve. Megjithatë zbatimi i istitaba-s është shoqëruar nga një përdorim dhune i mënyrave të ndryshme, siç dëshmon juristi hanafit Abu Jusuf-i duke vënë në dukje kalifin Umar II.
Mënyrat e apostazisë në të drejtën islame
E drejta islame numëron, edhe në konceptimin bashkëkohor, katër lloje të apostazisë (më poshtë e quajtur me termin islam „ridda“):
Këto katër mënyra të apostazisë nuk vlejnë vetëm thjesht si prova për braktisjen e besimit dhe as vetëm si dyshime por përmbushin në jurisprudencën islame secila më vete aktin e kryer të apostasisë. „Sepse ajo tek e cila dikush beson, shprehet nëpërmjet fjalëve, veprimeve ose edhe moskryerjes.“
Ndëshkimi i apostatit është detyra e sundimtarit ose mëkëmbësit të tij; në rast se ai vritet nga një mysliman tjetër, ky vetëm qortohet (ta'zir) për atë se ka injoruar të drejtën për të zbatuar dënimin me vdekje të rezervuar vetëm sundimtarit. Sipas ash-Shafii-t, autori as nuk i nënshtrohet gjakmarrjes, as nuk e ka për detyrë të paguajë gjobë për krimin
Mosdënimi për apostazi në të drejtën islame
Apostazia është sipas të drejtës së shari’as e padënueshme në rast:
Rregulla kufizuese:
Drejtimi juridik i hanbalitëve përpiqet të përcaktojë moshën e të riut me anë të fjalëve të profetit, në të cilat përcaktohen si përkatësia në fenë islame sipas të drejtës rituale (ushtrimi i metodës së detyrimeve fetare), ashtu dhe dënimi në rastin e braktisjes së fesë. Ibn Kudama († 1223), problematikën e apostazisë së të rinjve (ṣabīy) ia nënshtron një analize të hollësishme në komentin e tij mbi përmbledhjen e ligjeve të hanbalitit al-Hiraki († 945) , i cili ka gjetur miratim edhe jashtë shkollës juridike hanbalite. Sipas tij, në moshën tetë dhe dhjetë vjeç duhen zbatuar ligjet islame pasi në një hadith të profetit thuhet: „mësoji të miturit faljen në moshën shtatë vjeç dhe detyroje me të rrahur që të falet kur të bëhet dhjetë vjeç!“ Në këtë mënyrë një të mitur të moshës dhjetë vjeç e kap ligji; në rast apostazie atij i kërkohet të bëjë pendimin brenda tre ditësh. Në rast se ai vazhdon me qëndrimin e mosbesimit, vritet edhe sikur të pretendojë se nuk e ka kuptuar atë që ka thënë më parë si apostat.
Për shkak të teorive kontroverse nuk është arritur as siguria ndaj ligjit për çështjen e përkatësisë fetare të fëmijëve të prindërve të konvertuar (me fe të ndërruar). Në trashëgiminë e sunna-s së profetit thuhet se Muhamedi, të bijës së një babai të konvertuar si mysliman dhe të një nëne jo-myslimane i ka lënë të zgjedhë vetë përkatësinë fetare. Megjithatë në përgjithësi ndiqet parimi që fëmijët janë të detyruar të ndjekin „fenë më të mirë“ (dmth. atë islame), pasi, siç thuhet në një parim islam, „islami ka epërsi.“ Fëmijët e dalë nga këto martesa të përziera mund të detyrohen me zor sipas ligjit të pranojnë fenë islame. E drejta që ka i mituri për të zgjedhur vlen vetëm në rastin e kujdestarisë dhe jo në atë të fesë. Ky gjykim zbatohet edhe në rast apostazie të njërit nga prindërit; kur fëmijët arrijnë moshën, ose detyrohen me zor të pranojnë fenë islame, në të cilën kanë lindur ose u kërkohet të bëjnë pendimin. Në doktrinën e hanbalitëve dhe shafiitëve shprehet edhe mendimi që fëmijët e apostatëve me arritjen e moshës të vlejnë si të pafe (kāfir aṣlī) duke u detyruar kështu të paguajnë xhizja-në.
Sipas këtij vargu të kuranit, për braktisjen e detyruar të besimit nuk parashikohet ndëshkim. Të mbrojturit (dhimmi) nuk lejohen të detyrohen që të pranojnë fenë islame. Në rast se ata janë bërë me zor myslimanë, kur kthehen përsëri në fenë e tyre nuk vlejnë si apostatë. Por ata veç, të cilët lejohet të detyrohen të pranojnë fenë islame, psh. një apostat por edhe një jo-mysliman në dar al-harb, i cili nuk është i mbrojtur me kontratë (ḥarbī), në rast braktisje të fesë së imponuar vlejnë si apostatë.
Zbatimi i gjykimit mbi apostazinë në botën islame të sotme
Edhe në rastet kur braktisja e fesë islame nuk ka pasoja penale, në disa vende islame është rreziku i pasojave në bazë të të drejtës civile, të cilat arsyetohen me anë të të drejtës klasike islame. Dënimet mund të jenë këto:
Në Sudan (kodi penal i vitit 1991, neni 126), Jemen dhe Iran si dhe në Arabinë Saudite, Katar, Pakistan, Afganistan, Somali dhe në Mauritani (kodi penal i vitit 1984, neni 306) braktisja e fesë islame mund të dënohet edhe sot me vdekje dhe kryhen aty-këtu edhe ekzekutime si psh. në vitin 2000 ndaj një shtetasi somalez. Kleriku Mahmud Muhammad Taha u ekzekutua në Sudan më 18 janar 1985 i dënuar zyrtarisht për „apostazi me prova“. Pakistani pati planifikuar në vitin 2007 hyrjen në fuqi të një ligji që për apostatët meshkuj parashikon dënim me vdekje dhe për ato femra burgim të përjetshëm. Për gjykim mjaftonin dy dëshmitarë myslimanë.
Në vendet e tjera me karakterer islam, në të cilat apostatët zyrtarisht nuk i pret dënimi me vdekje, shpesh vrasja e një murtadd-i nuk ndiqet ligjërisht pasi një vrasje e tillë miratohet nga një pjesë e madhe e popullsisë.
Iran
Në Iran, myslimanët, të cilët konvertojnë në një fe tjetër vlejnë si fajtorë për apostazi dhe dënohen me dënim me vdekje ose me burgim të përjetshëm. Femrat dënohen kryesisht me burgim të përjetshëm. Në lidhje me akuzën e apostazisë dhe blasfemisë kreu i shtetit iranian Khomeni me anë të një fatva-je e ka dënuar me vdekje shkrimtarin anglo-indian Salman Rushdie më 14 shkurt 1989 duke u bërë thirrje të gjithë myslimanëve në botë që të zbatojnë këtë dënim. Përveç kësaj u vendos edhe një shpërblim prej tre milionë dollarësh për vrasësin.
Iraniani Hossein Soodmand ka konvertuar më 1964 në fenë kristiane. Ai u bë pastor dhe evangjelist në një kishë kristiane evangjelike. Gjithashtu ai mbante edhe një librari kristiane. Ai u akuzua për braktisjen e fesë islame dhe për përpjekjet e tij për të kthyer myslimanë të tjerë në të krishterë. Më 3 dhjetor 1990 Hossein Soodmand u ekzekutua në Mashhad.
Mehdi Dibaj-i u dënua më 1983 në Iran me vdekje për shkak të konvertimit të tij në kristianizëm. Pas njëmbëdhjetë vjet burg ai u lirua më 1994 dhe pak pas lirimit u rrëmbye dhe u vra.
Në vitin 2002 mësuesi i shkollës së lartë Hashem Aghajari u dënua në Iran për apostazi sepse kishte thënë se myslimanët të mos u shkojnë pas „si majmunë“ klerikëve islamë. Ky dënim u vërtetua edhe një herë në maj 2004 nga gjykata e lartë. Pak muaj më vonë dënimi u shndërrua në pesë vjet burgim, nga të cilët dy u vendosën me kusht. Atij iu hoqën gjithashtu për pesë vjet të drejtat civile.
Egjipt
Në Egjipt në vitin 2005 një person, i cili kishte konvertuar në kristianizëm, u shtrua me forcë në psiqiatri dhe u torturua më vonë nga policia.
Egjipti është përndryshe një vend, i cili i ndjek ligjërisht me rreptësi vrasjet ndaj apostatëve, siç e tregon fati i shkrimtarit Faraxh Fauda, vrasësit e të cilit u ekzekutuan.
Në një intervistë me gazetën Egypt Today ministri egjiptian për çështjet e fesë Mahmoud Zakzouk e ka theksuar ligjshmërinë e dënimit me vdekje për konvertitët ish-myslimanë, të cilët e bëjnë të njohur publikisht ndërrimin e besimit të tyre. Kjo është sipas tij një rrezik për rendin publik dhe e njëjtë me tradhëtinë e lartë.
Gazetari Hegazy, i cili kishte konvertuar më 1998 nga feja islame në kishën kopte kristiane, pati kërkuar në gusht 2007 në Egjipt për shkak të fëmijës së tij zyrtarisht shënimin e besimit të tij në letërnjoftim.
Prokurori i entit të sigurimit të shtetit në Kajro, Mohammed al-Faisal, i arrestoi avokatët e tij, aktivistët për të drejtat e njeriut Dr. Adel Fawzy Faltas dhe Peter Ezzat. Kjo çështje çoi në konflikte të ashpra në radhët e klerikëve të lartë islamë ulema.
Fjalor Italisht - Arbërisht - Shqip
Fjalor Italisht - Arbërisht - Shqip i ilustruar, Vëllimi i parë të Shqipërisë – Ed. “Orizzonti Meridionali” – Cosenza.
Apostazia në fenë islame
Egjipt
Në një intervistë me Hegazy-n funksionari islam, sheiku Youssef al-Badri ka kërkuar dënimin me vdekje për Hegazy-n. E këtij mendimi ka qenë edhe ish dekani i universitetit Al-Azhar, Souad Saleh. Në revistën pan-arabe al-Kuds al-arabi ajo u shpreh se fatva-t e kryemyftiut të Egjiptit 'Ali Gum'a për këtë çështje, të cilat e përjashtojnë ndëshkimin laik të konvertitëve, të cilët u përkisnin më parë fesë islame, janë sipas saj pa vlerë. Shpallja publike e konvetimit nga Hegazy, me të cilin ai ka tallur dhe mohuar fenë islame, duhet sipas saj të ndëshkohet në botën e këtejme me vdekje.
Vendim i komisionit të fatva-ve i Azhar-it mbi vrasjen e apostatëve
parapamje|Ekspertizë ligjore Një ekspertizë ligjore (fatva) e komisionit të fatva-ve i Azhar-it, i institucionit më me autoritet i islamit sunnit, mbi vrasjen e apostatëve e vitit 1978. Përkthim nga arabishtja i dokumentit origjinal: Në emër të zotit të mëshirshëm dhe zemërmirë.
Përgjigja:
Afganistan
Afganistani është republikë islame, kështu që feja islame është fe shtetërore. Më 2006 kërcënohej në Afganistan nga dënimi me vdekje Abdul Rahman-i për shkak të konvertimit në kristianizëm, deri sa procesi gjyqsor (sipas të dhënave zyrtare për shkak gabimeve formale në procedurë) u anullua përpara hapjes së procesit. Ai u shpall si i sëmurë psiqik dhe iu dha më pas azil në Itali nga Silvio Berlusconi.
Malezi
Sipas kushtetutës së Malezisë të gjithë malezët etnikë janë që në lindje me dekret myslimanë. Braktisja e fesë islame, në bazë të vendimeve të fundit gjyqsore, nuk është më e mundur pasi konvertimi duhet të vërtetohet nga gjyqet e sharia-s. Por gjyqet e sharia-s nuk e bëjnë këtë pasi sipas sharia-s braktisja e fesë islame nuk tolerohet. Më parë ai ka qenë i mundër vetëm me shumë vështirësi duke kërkuar shumë kohë dhe durim. Për këtë duhej mbushur një borang keluar islam (formular për daljen nga feja islame) dhe duheshin prurë prova përgjatë një kohe të gjatë se vërtetë nuk do që të kthehesh më në fenë islame (zakonisht rreth dy vjet). Për këtë zhvilloheshin rregullisht biseda me një imam. Kushtetuta në fakt e vërteton lirinë e fesë, por de facto rruga për të dalë nga feja islame është me pengesa.
Libi
Në Libi sistemi shtetëror është i ashtuquajturi socializmi islam dhe arab. Feja islame ka në Libi rangun e fesë shtetërore. Braktisja e fesë islame ndëshkohet në Libi me humbjen e menjëhershme të shtetësisë.
Ndikimi shoqëror
Edhe në Evropë apostatët mund të hasin në kërcënime për vrasje. Njerëzit që në botën islame braktisin me të vërtetë ose gjoja fenë islame i presin përjashtimi shoqëror, humbja e vendit të punës, kërcënime dhe dhunime nga të tjerë. Janë të njohur rastet ku apostatët i kanë vrarë.
Mendime të modifikuara
Në kuadër të modernizimit islam disa juristë klerikë e kanë modifikuar (bërë ndryshime) mendimin tradicional juridik mbi braktisjen e fesë. Muhammad Abduh, Rashid Rida dhe Mahmud Shaltut bëjnë dallim ndërmjet braktisjes së fesë në mënyrë individuale dhe apostatit që lufton bashkësinë në mënyrë aktive ose përpiqet ta largojë atë nga feja. Ky i fundit sipas tyre duhet dënuar me vdekje ndërsa i pari nuk duhet dënuar. I njëjti mendim gjendet edhe në shkrimet e Jusuf al-Karadavi-t; ky thekson gjithashtu se përndjekja e apostazisë duhet kryer vetëm nga ana e organeve shtetërore dhe jo nëpërmjet aksioneve private. Kleriku Mohammad Salim al-Avva ka konstatuar një paralele apologjetike ndërmjet juridiksionit perëndimor mbi tradhëtinë e lartë në kohë lufte dhe ligjeve mbi apostazinë. Megjithatë ai thekson se braktisja thjesht privatisht dhe në këtë mënyrë e padënueshme e fesë ekziston në raste shumë të rralla të apostazisë.
Në një projektligj për kushtetutën egjiptiane të vitit 1978 shpallën juristët klerikë të universitetit Al-Azhar ngritjen e apostazisë, në të kundërt të konceptimit tradicional ligjor, në nivelin e dënimit hadd. Në këtë mënyrë, gjyqtarëve dhe organeve politike do t'u ndalohej çdo ndërhyrje ndaj vendimeve të dënimit me vdekje. Gjithashtu kleriku Mohammed Al-Ghazali e ka shpallur vrasjen e apostatëve, në lidhje me vrasjen e publicistit Faraxh Fauda, si detyrim individual të myslimanëve, në rast se shteti nuk kujdeset për këtë. Vrasësit e Fauda-s megjithatë u ekzekutuan në bazë të kodit penal të Republikës Arabe të Egjiptit.
Gjithashtu vëllezërit myslimanë në Egjipt e kanë përdorur termin e apostazisë për të trembur ata që janë kundra kërkesave të tyre politike.
Qëndrime kundërshtuese
Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani është distancuar disa herë nga kërcënime të tilla. Në lidhje me dënimin me vdekje që pritej për konvertitin (ndërruesin e fesë) Abdul Rahman në Afganistan ai ka dhënë këtë deklaratë:
Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani (Zentralrat der Muslime in Deutschland (ZMD)) ndjen keqardhje të thellë për çdo rast të largimit nga feja islame por ne pranojmë të drejtën për të ndërruar fenë. Kurani ndalon çdo detyrim me forcë në çështjet e besimit. Përveç kësaj ligjet islame lënë shumë vend për zgjidhje të tjera të rasteve të tilla. Për këtë arsye ZDM i lutet drejtësisë afgane të heqë dorë nga ndëshkimi i Abdur-Rahman-i të konvertuar në kristianizëm.“ Këshilli qëndror i myslimanëve në Gjermani. Eschweiler, 22 mars 2006
Në paragrafin 11 të Kartës Islame ZDM formulon në të njëjtën formë:
Ky koncept bazohet ndër të tjera tek pikëpamja se myslimanët në diasporë kanë për detyrë sipas të së drejtës islame, t'i përshtaten të drejtës së vendit përkatës, për derisa ata kanë mundësinë për të ndjekur detyrimet e tyre kryesore fetare.
Duhet theksuar se pozicioni i përfaqësuar nga Këshilli Qëndror i Myslimanëve në Gjermani dhe i manifestuar në Kartën Islame të tij në lidhje me lirinë e fesë nuk është relevant (me vlerë) për të drejtën e shari’a-s dhe në këtë mënyrë në lidhje me gjykimin e apostazisë në kohën e sotme është pa vlerë juridike.
Juristët klerikë pakistanezë Javed Ahmad Ghamidi dhe Khalid Zaheer e hedhin poshtë krejtësisht dënimin me vdekje për apostazi. Ghamidi e arsyeton pikëpamjen e tij me atë se mendimi juridik tradicional e interpreton kuranin dhe sunna-n në këtë rast jashtë kontekstit të tyre. Të dy ata argumentojnë se dënimi me vdekje ka qenë i përligjshëm vetëm në kohën e veprimtarisë së vetë Muhamedit. Edhe personalitete myslimane me influencë si psh. Tarik Ramadan-i hedhin poshtë çdo ndëshkim.
Teologu mysliman Yaşar Nuri Öztürk, dekan i fakultetit teologjik të universitetit të Stambollit, e sheh si gabimin më të madh që është bërë nga juriprudenca islame që dënimi me vdekje i apostatëve është ngritur në nivelin e dogmës fetare. Ai vë në dukje se kurani nuk përmban asnjë dënim në botën e këtejme për braktisjen e besimit por kërcënon vetëm me dënimin në botën e përtejme. Edhe vlerësimin e apostazisë si akt tradhëtie të lartë Öztürk e hedh poshtë. Akuza e apostazisë sipas tij është bërë gjatë kohëve të fundit si term luftarak i një feje islame të politizuar dhe të ideologjizuar. Këtë e cilëson Öztürk si „inkuizicion islamik“.
Mahmud Shaltut-i (†1963), ish-dekan i universitetit të Azhar-it, e kundërshton dënimin e apostatëve me vdekje duke thënë se „shumë juristë mendojnë se dënime të tilla nuk mund të vërtetohen me anë të trashëgimisë që është trashëguar nga disa të besuar të pakët dhe se thjesht mosbesimi nuk është arsye për të lejuar gjakun (gjakderdhjen e mosbesuesit)“ dhe kjo është e lejueshme vetëm kur „besimtarët luftohen, dhunohen dhe bëhet përpjekje për t'i larguar ata nga besimi“.
Spinaq me qepë të skuqura
Spinaqi pastrohet nga gjethet e dëmtuara, lahet me ujë të bollshëm duke e ndërruar 2-3 herë dhe hidhet në ujë të vluar me kripë ku zien për 5-7 minuta. Pastaj kullohet dhe pritet.
Në tigan me yndyrë skuqen qepë të njoma të grira hollë, shtohet spinaqi, hudhra të shtypura, kripë e piper, përzihen mirë dhe lihen në zjarr 2-3 minuta të tjera. Spinaqi me qepë mund të nxirret si gjellë e veçantë ose si garniturë me gjellë me mish. Gjithashtu spinaqi me qepë shkon mirë dhe me vezë. Në këtë rast spinaqi i gatshëm vendoset nëpër pjata dhe sipër vihen vezë syza të skuqura në çast. Gjatë vendosjes në pjata spinaqi spërkatet në lëng limoni ose limontoz të tretur në ujë.
Për 4-5 persona duhen :
Patëllxhanë të skuqur
parapamje|Patëllxhanë të skuqur me kos dhe domate të grira. parapamje|Patëllxhanë të prerë në feta të marinuara në erëza indiane dhe të skuqura në tigan. Patëllxhani i skuqur paraqitet në pjatat e shumë kuzhinave të ndryshme.
Spanjë
Në kuzhinën spanjolle, kjo pjatë merr formën e një tapa. Në provincën e Kordobës zakonisht bëhet me mjaltë.
Turqi
Patëllxhani i skuqur (Patlıcan kızartma ose Patlıcan kızartması ) gjendet në kuzhinën turke. Është një pjatë kaq e zakonshme gjatë muajve të verës, saqë kjo stinë quhej patlıcan kızartma ayları (muaj të patëllxhanëve të skuqur) në Stambollin Osman, ku kjo skuqje e përgjithshme shkaktoi zjarre të mëdha dhe shkatërroi mahallet të tëra për shkak të bollëkut të shtëpive të vjetra prej druri. Pjata zakonisht hahet me një jogurt me hudhër ose salcë domate.
Azia Jugore
Në Indi, patëllxhani i skuqur njihet edhe si brinjal phodi ose vangyache kaap në gjuhën konkani. E bërë me feta patëllxhani të skuqura të cekëta, kjo recetë është zakonisht një pjatë Konkani dhe Maharashtrian, shumë e ngjashme me begun bhaja nga kuzhina bengali.
Ahmet Mit'hat Efendiu
Ahmet Mit'hat (1844 – 28 dhjetor 1912) ishte gazetar, autor, përkthyes dhe botues osman gjatë periudhës së Tanzimatit. Në veprat e tij ai njihej si Ahmed Mid'hat Efendiu, për ta dalluar nga politikani bashkëkohor Mid'hat Pasha. Ahmet Mit'hat Efendi e mori emrin e tij nga Ahmed Shefik Mid'hat Pasha, pasi ai punoi për një kohë si zyrtar dhe redaktor gazete në Vilajetin e Danubit të Mid'hat Pashës.
Politikisht, orientimi i tij ishte më konservator, krahasuar me shkrimtarët si Namik Qemal. Ai ishte një shkrimtar pjellor, më shumë se 250 vepra të tij kanë mbijetuar. Nga viti 1878 ai botoi një gazetë me titull Tercüman-ı Hakikat (Interpretuesi i së Vërtetës). Para kësaj ai ishte një nga kontribuesit e Basiret, një gazetë e botuar midis 1870 dhe 1879.
Redaktimi dhe botimi i tij i përkthimeve të letërsisë ruse në turqisht nga Olga Lebedeva shërbeu si një prezantim i Tolstoit, Mihail Lermontovit dhe Pushkinit për lexuesit turk. Përveç kësaj, ai ishte një mbrojtës dhe mësues i Fatma Aliye, një nga autoret femra më të famshme osmane. parapamje|djathtas|Portreti i hershëm
Skënder Çami
Skënder Çami (Mallun, 1899 - Korçë, 4 mars 1942) ka qenë ushtarak shqiptar.
Biografia
Gjate Luftës italo-greke së bashku me Aziz Çamin, Spiro Çallëken dhe Nuredin Dinon udhëhoqën lëvizjen e armatosur çame, duke udhëhequr një prej dy batalioneve shqiptare që u krijuan gjatë luftës.
Duke shërbyer si kuestor në Korçë, u vra më 4 mars të vitit 1942. Për vrasjen e tij u përfol emri i Ramiz Aranitasit.
Luigji Pirandelo
Biografia
Pirandello, me prejardhje nga një familje e mirëqenë borgjeze, u lind në fshatin Kaos në rrethinat e Agrixhentos (një qytet në Sicilinë jugore) të Italisë. Ashtu siç ka rrëfyer shpesh ne librat e tij, ka pasur një fëmijëri jo te lehtë për shkak te vështirësisë për te komunikuar me të rriturit. Vuante dhe nga pagjumësia. Pasi kreu studimet ne vendlindje, vazhdoi studimet universitare në Palermo dhe pastaj në Romë, dega filologji romane, studime që arriti ti përfundonte vetëm në Bonn të Gjermani-së.
Suksesi
Në vitet pas 1922 i dedikohet edhe teatrit, gjithmonë ne gërshetim me një ironi të hollë dhe një pështjellim i sjelljes së njeriut, ne kërkim të së vërtetës kaq relative dhe personale.