cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Patna
Perandoria Britanike
Gjatë shekullit të XVII, Patna u bë një qendër e tregtisë ndërkombëtare. Në 1620, East India Company krijoi një fabrikë në Patna për tregtimin e basmës dhe mëndafshit. Shpejt u bë një qendër tregtare për nitratin e potasit. Francois Bernier, te Travels in the Mogul Empire (1656–1668), thotë "...një sasi e rëndësishme nitrati potasi importohej nga Patna. Transportohej nëpërmjet Gangut me lehtësi dhe hollandezët dhe anglezët dërgonin ngarkesa të mëdha në shumë pjesë të Indive dhe në Evropë". Kjo tregti inkurajoi evropianët e tjerë, kryesisht francezët, danezët, hollandezët dhe portugezët, të konkuronin në biznesin fitimprurës. Peter Mundy, që shkroi në 1632, e përshkruan Patnan si "tregu më i madh i rajonit lindor". Pas betejës vendimtare të Buxar-it në 1764, sipas traktatit të Allahabadit, East India Company iu dha e drejta të mblidhte taksat e ishte provincës mogule nga perandori mogul. Patna u aneksua nga kompania në 1793 në territorin e saj kur nizamati (suzereniteti mogul) u shfuqizua dhe British East India Company morri kontrollin e provincës Bengal-Bihar. Patna megjithatë vijoi si një qendër tregtare.
Në vitin 1912, kur presidenca e Bengalit u nda, Patna u bë kryeqendra e provincës britanike të Biharit dhe Orissa-s, megjithëse në 1935 Orissa u bë një entitet i veçuar me kryeqendrën e saj.
Lëvizja e pavarësisë indiane
Njerëzit nga Patna u përfshinë gjerësisht në lëvizjen për pavarsinë indiane. Lëvizjet më të shquara ishin lëvizja Champaran kundër plantacioneve të lullaqit (Indigofera tinctoria) dhe lëvijza e vitit 1942 ‘Quit India’. Udhëheqësit kombëtar që erdhën nga qyteti përfshijnë Swami Sahajanand Saraswati-n, presidentin e parë të Asamblesë konstituive të Indisë; Dr. Rajendra Prasad-in; Bihar Vibhuti-n (Anugrah Narayan Sinha); Basawon Singh-un (Sinha); Loknayak-un (Jayaprakash Narayan) dhe Dr. Sachidanand Singh-un.
Pas pavarësisë
Patna mbeti kryeqyteti i Biharit pasi India fitoi pavarësinë në 1947, edhe pasi Bihari u nda përsëri në vitin 2000, kur u krijua shteti i Xharkandit.
Më 27 tetor 2013, një seri bombash të koordinuara tronditën qytetin në një grumbullim masiv elektoral për kanditatin për kryeministër të BJP-së Narendra Modi. Nga 300 000 pjesëmarrësit e vlerësuar në grumbullim, u vranë gjashtë persona dhe u plagosën 85 të tjerë në një tetë shpërthime nga terroristët islamikë. Më 3 tetor 2014, 33 persona u vranë dhe 26 u plagosën në një shtypje në rrëmujën e turmës në Gandhi Maidan, gjatë kremtimeve të Vijaya Dashmi-t.
Topografia
Patna është e vendosur në bregun jugor të lumit Gang në Indinë Lindore. Sipërfaqja e përgjithshme e Patnas është 136 km2. Nga kjo, sipërfaqja bashkiake përbën 99 km2, ndërsa sipërfaqja e rrethinave përbën 36 km2. Koordinatat e sakta kartografike të Patnas janë 25.6°N, 85.1°W. Ngritja e saj mesatare është 53 m. Një karakteristikë e veçantë e gjeografisë së Patnas është në pikëtakimin e lumenjve. Një rrip i ngushtë toke disi të lartë rreth 8 kilometra i gjerë përgjatë bregut jugor të Gangut që ka tokë shumë pjellore aluvionale fushore në pjesët e mbetura.
Gjatë sundimit britanik, Patna ishte pjesë e presidencës së Bengalit. Pasi distrikti i Nalanda-s u shkëput nga distrikti i Patnas në 1976, Patna u pastrua nga të gjitha rajonet kodrinore. Është një shtrirje e sheshtë toke aluvionale. Toka në distrikt është tepër pjellore dhe është gati e gjitha e kultivuar e pa mbuluar me pyje. Toka aluvionale kosiderohet ideal për kultivimin e orizit, kallamsheqerit dhe drithra të tjera ushqimore. Sipërfaqja nën kultivim është e mbjellë me dru frutor mangoje dhe korije bambuje. Një fushat përgjatë brigjeve të Gangut, rriten barëra si ammannia, citriculari, hygrophile dhe sesbania. Por palma, palma me daterë dhe pemët e mangos gjenden pranë banesave. Në fshatra larg nga lumenjtë ndonjëherë shihen shtrirje shkurresh. Pemët më të zakonshme janë bel, siris, artocarpus heterophyllus dhe bombax. Patna është e veçant në pasjen e katër lumenjve të mëdhenj në afërsi të saj. Është qyteti më i madh lumor në botë. Topografia e qytetit të Patnas ka formën e një pjatëze sipas Planit të Zhvillimit të Qytetit të Patnas të pregatitur në vitin 2006. Ura mbi Gang e emërtuar Mahatma Gandi Setu është 5575 m e gjatë dhe është ura më e gjatë lumore në Indi.
Patna ndodhet në Zonën Sizmike Indiane IV, duke treguar prekjen e saj nga tërmetet e fortë, por në historinë e afërt tërmetet nuk kanë qenë të shpeshtë. Patna ndodhet gjithashtu në zonën e rrezikimit nga përmbytjet dhe ciklonet.
Klima
Patna ka një klimë të lagësht subtropikale sipas klasifikimit klimatik Köppen: me vera tepër të nxehta nga fundi i marsit deri në fillimin e qershorit, stina e musoneve nga fundi i qershorit deri në fundin e shtatorit dhe netë të ftohta dimri dhe ditë me mjegull ose me diell nga nëntori deri në shkurt Temperatura më e lartë e regjistruar ndonjëherë ka qenë 46.6 °C, në vitin 1966, më e ftohta e regjistruar ndonjëherë ka qenë 1.1 °C, më 9 janar 2013, dhe reshjet më të mëdha kanë qenë 204.5 mm, në vitin 1997.
Ndotja e ajrit
Ndotja është një shqetësim i rëndësishëm në Patna. Sipas Raportit të Comptroller and Auditor General of India, të paraqitur në Asamblenë Legjislative të Biharit në prill 2015, niveli i grimcave PM-10 në Patna ishte 355 mikrogram për metër kub, tre herë e gjysëm më e lartë se kufiri i parashikuar prej 100 mikrogram për metër kub, kryesisht për shkak të emetimeve të larta të automjeteve dhe industriale dhe veprimtarive ndërtuese në qytet. Në maj 2014, një studim i Organizatës Botërore të Shëndetit e shpalli Patnën qytetin e dytë më të ndotur në Indi, pas Delhit, me llogaritje të grimcave PM-2.5 në ajrin e qytetit në 149 mikrogramë, gjashtë herë më shumë se kufiri i sigurtë, që është 25 mikrogramë. Ndotja e madhe e ajrit në qytet ka shkaktuar një rritje të sëmundjeve të lidhura me ndotjen, si kanceri i mushkrive, astma, dizenteria dhe diarrea. Smogu i dendur në Patna gjatë stinës së dimrit rezulton në çrregullimin e trafikut hekurudhor çdo vit.
Ekonomia
Patna ka qenë prej kohësh qendër e rëndësishme bujqësore dhe tregtare. Eksportet e saj më aktive janë drithi, kallam sheqeri, susami dhe orizim me kokërrizë mesatare i Patnës. Ka mjaft mullinj sheqeri brenda dhe përreth Patnës. Është një qendër e rëndësishme biznesi dhe markë luksi e Indisë Lindore.
Ekonomia e Patnës ka pasur një rritje të qëndrueshme që nga viti 2005. Ekonomia nxitur nga rritja e industrisë së mallrave të konsumit të gjerë, sektori i shërbimeve, bashkë me bizneset e revolucionit të gjelbër. Në vitin 2009, Banka Botërore e vlerësoi Patnën si qytetin e dytë më të mirë në Indi për të nisur një biznes. Në vitin 2015, GDP-ja për frymë e Patnës ishte 106 000 rupi (1581 dollarë$) dhe niveli i rritjes së GDP-së ishte 7.29 %.
Patna është qyteti i 21-të me rritjen më të shpejtë në botë dhe i qyteti i pestë me rritjen më të shpejtë në Indi, si dhe pritet që rritet në një nivel mesatar vjetor prej 3.72%.
Demografia
Sipas të dhënave të censusit të vitit 2011, qyteti i Patnës ka një popullsi prej 1 683 200 (përpara zgjerimit të kufijve të qytetit) brenda kufijve të korporatës bashkiake, me 894 158 meshkuj dhe 789 042 femra. Ky census shënon një rritje me 22.2% krahasuar me shifrat e vitit 2001. 11.32 % e popullsisë ishte nën moshën gjashtë vjeçe, me 102 208 djem dhe 88 288 vajza. Niveli i alfabetizmit është 83.37%, me nivelin e alfabetizmit mashkullor 87.35% ndërsa atij femëror 79.89%. Raporti gjinor i Patnës është 885 femra për 1 000 meshkuj. Raporti gjinor i fëmijve është 877 vjaza për 1000 djem. Aglomerati urban ka një popullsi prej 2 046 652 banorësh nga të cilët 1 087 864 janë meshkuj dhe 958 788 femra me një nivel alfabetizmi 82.73%. Rajoni metropolitan i Patnës përbën të dytin më të madh në Indinë Lindore.
Sipas censusit të vitit 2011, besimi kryesor në Patna është Hinduizmi me 86.39% të popullsisë. Islami është besimi i dytë në Patna me afërsisht 12.27% të popullsisë. Krishtërimi, Xhainizmi, Sikizmi dhe Budizmi, me më pak ndjekës praktikohen gjithashtu në Patna. Në censusin e fundit rreth 0.01% pohuan tjetër besim dhe afërsisht 0.49% pohuan se nuk ndjekin ndonjë besim të veçant.
Afërsisht 0.25% e popullsisë së Patnës jeton në baraka që e bënë Patnën, qytetin me përqindjen më të ulët të banorëve që jetojnë në baraka në Indi. Si qytetet e tjera me rritje të shpejtë në botën në zhvillim, Patna vuan nga probleme të rënda të urbanizimit duke përfshirë papunësinë, shëndetin e ulët publik dhe standardet e ulëta të edukimit për një pjesë të madhe të popullsisë. Në vitin 2015, ‘National Sample Survey Organisation’ tregoi se për femrat, Patna kishte nivelin më të lartë të papunësisë, 34.6% ndërsa për meshkujt ai ishte i dyti më i lartë me 8% në periudhën 2011–12.
Administrimi qytetar
Administrimi qytetar i Patnës zhvillohet nga mjaft agjenci qeveritare dhe që ka ndarje të mbivendosura strukturore. Janë të disponueshme të paktën pesë përcaktime administrative të qytetit; të listuara në rend zbritës me sipërfaqe ajo janë:
Korporata Bashkiake e Patnës mbikqyr dhe menaxhon infrastrukturën qytetase të 72 zonave, që strehojnë një popullsi rreth 1.7 milionë banorësh. Korporata bashkiake përbëhet nga anëtarë të zgjedhur në mënyrë demokratike, ku secila zonë zgjedh një këshilltar në korporatën bashkiake. Korporata bashkiake ka në ngarkim nevojat qytetare dhe infrastrukturore të metropolit. Si trupa kryesore e Patnës, korporata i realizon funksionet e saj nëpërmjet kryebashkiaku në këshill, që përfshin një kryebashkiak, një zv/kryebashkiak dhe anëtarë të tjerë të zgjedhur të Korporatës Bashkiake të Patnës. Kryetari i bashkisë zakonisht zgjidhet në mënyrë indirekte nga këshilltarët nga radhët e tyre. Funksionet e K.B. të Patnës përfshijnë furnizimin me ujë, kanalet e kullimit dhe ata të ujërave të zeza, higjenën, menaxhimin e mbetjeve të ngurta, ndriçimin rrugor dhe rregullimin e ndërtimit. Komisioneri bashkiak është zyrtari kryesor ekzekutiv dhe kreu i krahut ekzekutiv të korporatës bashkiake. Të gjitha pushtetet ekzekutive i vishen komisionerit bashkiak, që është një zyrtar i shërbimit administrativ indian, i caktuar nga qeveria e shtetit të Biharit. Megjithëse korporata bashkiake është trupa legjislative që përcakton politikat për qeverisjen e qytetit, është komisioneri që është përgjegjës për ekzekutimin e politikave. Komisioneri caktohet për afate të caktuara siç përcaktohet nga statuti i shtetit. Pushteti i komisionerit është përcaktuar nga statuti dhe ai i deleguar nga korporata ose komiteti i përhershëm. Që nga dhjetori 2015, Janata Dal kontrollon Korporatën Bashkiake të Patnës; kryetar bashkie është Afzal Imam. ndërsa zv/kryetar është Amravati Devi.
Korporata Bashkiake e Patnës u rendit e 4-ta nga 21 qytete për qeverisjen dhe praktikat më të mira administrative në Indi në 2014. Ajo grumbulloi 3.6 pikë nga 10 krahasuar me mesataren kombëtare 3.3 pikë.
Distrikti i të ardhurave i Patnës është nën juridiksionin e një kolektori të distriktit (magjistrati i distriktit). Kolektorët kanë përgjegjësinë e administimit të përgjithshëm, regjistrimit të pronave, mbledhjes së të ardhurave për qeverinë qendrore dhe mbikqyrjen e zgjedhjeve kombëtare të zhvilluara në qytet.
Rajoni Metropolitan i Patnës, që është aglomerati urban i qytetit. Agjencia që aktualisht mbikqyr R. M. të Patnës, Bihar Urban Infrastructure Development Corporation Limited (BUIDCO) dhe Ministria e Zhvillimit Urban të Biharit dhe ‘Housing Corporation’, është përgjegjëse për planifikimin statutor dhe zhvillimin e Patnës së Madhe. Megjithatë, Autoriteti i Zhvillimit Metropolitan të Patnës është agjencia kryesore për zhvillimin dhe planifikimin, ajo do të jetë agjencia zëvendësuese për ishte Autoritetin e Zhvillimit Rajonal të Patnës, që u shkri në vitin 2006.
Si selia e Qeverisë së Biharit, qyteti ka mjaft shërbime federale, duke përfshirë Raj Bhavan-in: shtëpinë e guvernatorit, Asamblenë Legjislative të Biharit; sekretariatin shtetëror, që është i vendosur në Sekretariatin e Patnës; dhe Gjykata e Lartë e Patnës. Gjykata e Lartë e Patnës është një nga gjykatat e larta më të vjetra në Indi. Ajo ka juridiksion mbi shtetin e Biharit. Patna ka edhe gjykata të ulëta; gjykata e çështjeve civile dhe gjykatat për çështjet kriminale. Policia e Patnës, e komanduar nga Inspektori i Lartë i Policisë, mbikqyret nga departamenti i qeverisë së Biharit. Distrikti i Patnës zgjedh dy përfaqësues në dhomën e ulët të Indisë, Lok Sabha, dhe 14 përfaqësues në asamblenë shtetërore.
Master plani i Patnës
Në tetor 2016, qeveria e Biharit e aprovoi master planin e Patnës 2031 që parashikon zhvillimin e një aeroporti të ri në Bihta. Qeveria e Biharit është duke blerë rreth 51 hektarë tokë për ndërtimin e aeroportit të ri. 17.6 km2 sipërfaqe në fshatin Dumri në bllokun Punpun të Rajonit Metropolitan të Patnës është alokuar për park IT. Master plani i Patnës 2031 është master plani i dytë i qytetit që është miratuar.
Shërbimet utilitare
Në vitin 2011, konsumi i elektricitetit në qytet ishte rreth 601 kWh për frymë, megjithëse kërkesa e tanishme është shumë më e lartë. Furnizimi me elektricitet i qytetit është i rregulluar dhe shpërndarë nga South Bihar Power Distribution Company Limited e menaxhuar nga Bihar State Power Holding Company Limited (kompania aksionere dhe një pasuese e të mëparshmes Bihar State Electricity Board). Qyteti formon Njësinë e Furnizimit me Elektricitet të Patnës që ndahet më tej në dy degë përkatësisht Patna Lindore (e përbërë nga divizionet Kankarbagh, Qyteti i Patnës, Gulzarbagh, Bankipore dhe Rajendra Nagar) dhe Patna Perëndimore (e përbërë nga divizionet Danapur, New Capital, Pataliputra, Gardanibagh dhe Dak Bungalow).
Patna ndodhet nën distriktin e telekomit të Patnës të Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL), telekomi i zotëruar nga shteti indian dhe internet service provider. Të dy shërbimet celulare si Global System for Mobile Communications (GSM) dhe Code division multiple access (CDMA) janë të disponueshëm. Përveç telekomit, BSNL ofron gjithashtu internet me fashë të gjerë. Mes sipërmarrjeve private, Bharti Airtel, Reliance Jio, Reliance GSM/CDMA, Idea Cellular, Aircel, Tata Teleservices (Tata DoCoMo, Virgin Mobile dhe Tata Indicom), Telenor (më parë Uninor), Vodafone dhe Videocon Telecom janë ofruesit kryesorë të shërbimeve telefokine dhe celulare në qytet.
Patna ishte qyteti i dytë indian pas Bangalores, që ofroi lidhje wifi për qytetarët në shkurt këtë vit. Duke kaluar rekord mbajtësin e kaluar, Pekinin e Kinës, Zona wifi e Patnës është zona më e gjatë wifi falas në botë, që shtrihet në një largësi prej 20 km nga NIT Patna në Ashok Rajpath deri në Danapur.
Transporti dhe komunikimi
Patna është e vendosur rreth 100 km në jug të korridorit autostadal kombëtar Veri-Jug dhe Lindje-Perëndim. Autostrada Kombëtare 30, Autostrada Kombëtare 31 dhe Autostrada Kombëtare 2 kalojnë përmes qytetit. Ashok Rajpath-i, Rruga Patna-Danapur, Rruga Bailey, Rruga Harding dhe rruga e vjetër e mbikalimit Kankarbagh janë korridoret kryesore.
Patna është një nga vendet e para në Indi që përdori tramë të tërhequr nga kuaj për transportin publik. Sot transporti publik ofrohet nga autobusa, auto rikshou dhe trena vendorë. Auto rikshout thuhet se janë linja jetësore e qytetit. Kompania e transportit të shtetit të Biharit ka nisur shërbimet e autobusave qytetas mbi itineraret kryesore të Patnës.
Ajror
Aeroporti i Patnës (Emri zyrtar Aeroporti Lok Nayak Jayaprakash) është i klasifikuar si një aeroport i kufizuar ndërkombëtar. Mbërritja e shumë transportuesve të lirë dhe një numër destinacionesh të reja kanë shkaktuar rritje në trafik në vitet e fundit, pasi një përmirësim i situatës në lidhje me rendin dhe ligjin. Për periudhën nga prilli në dhjetor 2009 aeroporti u rendit i pari në një studim të 46 aeroporteve në vend në aspektin e përqindjes së rritjes së pasagjerëve vendas ashtu dhe të fluturimeve kombëtare. Autoriteti Aeroportual i Indisë ka propozuar për të zhvilluar një enklavë civile në Stacionin e Forcave Ajrore në Bihta për shërbyer si aeroport i ri për Patnën. Fusha e aviacionit ushtarak qëndron 40 km në jug-perëndim të Patnës, në Bihta.
Rrugor
Qyteti lidhet me mjaft autostrada të rëndësishme duke përfshirë autostradat kombëtare 19, 30, 31, dhe 83. Ura më e gjatë lumore në Azi, Mahatma Gandhi Setu (ndërtuar në 1982), është e vendosur në Patna dhe lidh qytetin me Hajipur-in në dy anët e Gangut. Në kohët e fundit, ura ka përjetuar një trafik kaotik dhe aksidente për shkak të numri tepër të madh të mjeteve që kalojnë mbi të duke e mbingarkuar vazhdimisht strukturën. Një urë e re me gjashtë korsi mbi Gang paralel me Mahatma Gandhi Setu është propozuar për të lidhur Kacchi Dargah në qytetin e Patnës me Bidupurin në distriktin Vaishali, që pas përfundimit do të jetë ura më e gjatë në Indi.
Patna ndodhet 1015 km në lindje të Delhit, 1 802 km në veri-lindje të Bombejit dhe 556 km në veri-perëndim nga Kalkuta. Shërbimi i autobusave të luksit midis Patnës dhe mjaft qyteteve fqinje mundësohet nga Korporata e Zhvillimit të Turizmit të Shtetit të Biharit dhe Korporata e Transportit Rrugor të Shtetit të Biharit. Auto rikshout janë një mjet popullor transporti. Në 2013 në Patna nisi një shërbim i parapaguar auto i drejtuar nga një ekuipazh vetëm me gra, që është i pari i këtij lloji në Indi. Brenda kufijve të qytetit si dhe në rrethina janë të disponueshme shërbimet radio taksi.
Tranziti i shpejtë
Metroja e Patnës është një sistem i planifikuar i tranzitit të shpejtë për qytetin. Do të zotërohet dhe drejtohet nga shteti nëpërmjet Korporatës së Herurudhës së Metrosë së Patnës. Do të ndërtohet në partneritet me publik privat, me një kosto të vlerësuar në 1400 000 000 rupi (2 miliardë dollarë). Ajo do të ketë 5 linja me një gjatësi të përgjithshme të planifikuar prej 60 km, që do të ndërtohen në 3 faza. Projekti monoshinësh i Patnës, që mbulon zonën bashkiake është gjithashtu në proces.
Rrugëkalime e brendshme ujore
Gangu – i lundrueshëm përgjatë gjithë vitit– është rruga kryesore lumore përgjatë Ultësirës së gjerë Indo-Gangetike. Anije me kapacite pesëqind persona kanë qenë të njohura lundronin këtë lumë në periudhën e lashtë; ai shërbeu si një itinerar i rëndësishëm tregtar, pasi mallrat transportoheshin nga Pataliputra në Gjirin e Bengalit dhe më tej, në portet e Sri Lankas dhe Azisë Jug-lindore. Roli i Gangut si një kanal për tregtinë theksohej nga lidhjet e tij natyrore, ai përfshin të gjithë lumenjtë e rëndësishëm në veri dhe në jug të Biharit.
Kultura
Gjuha vendase e Patnës është magahi ose magadhi një gjuhë e rrjedhur nga gjuha e lashtë magadhi prakrit, që u krijua në mbretërinë e lashtë të Magadhës, bërthama e të cilës ishte zona e Patnës në jug të Gangut. Besohet se është gjuha e folur nga Gautama Buda. Ishte gjuha zyrtare e Oborrit Maurjan, në të cilën u hartuan ediktet e Ashokës.
Fjala magahi ka rrjedhur drejtpërdrejtë nga fjala ‘magadhi prakrit’, dhe folësit e edukuar të magahit parapëqejnë të quajnë atë "magadhi" në vend të "magahi".
Patna ka shumë ndërtesa të zbukuruara me motive arkitekturore Indo-Islamike dhe Indo-Saraçene. Mjaft ndërtesa të rëndësishme të mbajtura mirë nga periudha koloniale janë shpallur "struktura trashëgimie"; others are in various stages of decay. I krijuar në vitin 1917 si muzeu i parë i Biharit, Muzeu i Patnës bart koleksione të mëdha që paraqesin historinë e dhe artin e Indisë. Biblioteka Orientale Khuda Bakhsh dhe Biblioteka Sinha janë bibliotekat publike historike të Patnës.
Në pjesën qendrore të qytetit janë vendosur mjaft teatro, duke përfshirë Bhartiya Nritya Kala Mandir, Rabindra Parishad, Premchand Rangshala dhe Kalidas Rangalaya, që është shtëpia e teatrit të artit të Biharit. Kalidas Rangalaya bujt gjithashtu Patliputra Natya Mahotsav-in, një festival kërcimi. Por në dy dhjetëvjeçarët e fundit, popullariteti i teatrove komercialë në qytet ka rënë.
Shkolla e Pikturës së Patnës ose Patna Qalaam është një derivim i shkollës së mirënjohur të pikturës Mogule të miniaturës, që lulëzoi në Bihar gjatë fillimit të shekullit të XVIII deri në mesin e shekullit të XX. Praktikuesit e kësaj forme arti ishin pasardhës të artizanëve hindu të pikturës mogule, që u përballën me peresëkutimin nën perandorin mogul Aurangzeb dhe që gjetën strehë, nëpërmjet Murshidabad-it, në Patna gjatë fundit të shekullit të XVIII. Piktorët e Patnës dallojnë nga piktorët mogulë, subjektet e të cilëve përfshinin vetëm skena mbretërore dhe oborri, në atë që ata përfshinë si subjekte skena pazari, të jetës së përditshme, dinjitarë vendorë, festa dhe ceremoni dhe skena natyrore. Pikturat realizoheshin në ngjyra uji në letër me mikë, por stili ishte përgjithësisht një hibrid dhe cilësie të paqartë. Është kjo shkollë pikture që frymëzoi formimin e Kolegjit të Arteve dhe Artizanatit në Patna, nën udhëheqjen e Shri Radha Mohan-it, që është një qendër e rëndësishme e arteve të bukura në Bihar.
Një vakt i zakonshëm bihari përbëhet nga orizi, supa e thjerrëza, chapati, perime me erëza etj. Kuzhina e Biharit është në mënyrë mbizotëruese vegjetariane për shkak të shoqërisë tradicionale të Biharit, e ndikuar nga vlerat budiste dhe hindu të mos dhunës, nuk hahen vezët, pulat, peshku dhe gjëra të tjera jo vegjetariane. Megjithatë, ka dhe një traditë të ngrënies së pjatave të mishit dhe peshkut, veçanërisht e zakonshme për shkak të numrit të lumenjve në Bihar. Ka mjaft pjata mishi biharase, me pulë dhe mish deleje që janë më të zakonshmet.
Disa nga pjatat më të mirënjohura të kuzhinës bihari përfshijnë sattu paratha (paratha të mbushura me miell të skuqur qiqrash), chokha (patate pure me erëza), peshk me erëza, bihari kebab-i, postaa-dana kaa halwaa, malpua, dal pitha (versioni bihari i momos), kheer makhana (Euryale ferox) dhe thekua/khajuria (një tip ushqimi i gatshëm).
Ushqimi i rrugës si samosa, chaat, litti chokha, phuchka (një petull e skuqur fortë me salcë tamarindi), kuzhina Indiano-Jugore dhe Kineze janë të parapëlqyerat mes patnaitëve.
Gratë e Biharit tradicionalisht veshin sari, por shalvar kamiz-i dhe veshjet e tjera perëndimore po marrin gjithmonë e më shumë pranim mes vajzave të reja. Veshja perëndimore ka arritur pranueshmëri të gjerë mes meshkujve urbanë, megjithëse dhoti dhe kurta tradicionalë shihen gjatë kremtimeve.
‘Chhath-i’, i quajtur edhe ‘dala chhath’, është një festival i rëndësishëm në Bihar. Kremtohet dy herë në vit: një herë në verë, i quajtur ‘Chaiti Chhath’ dhe herën tjetër rreth një javë pas Dipavalit, i quajtur ‘Kartik Chhath’. Durga Puxha, e zhvilluar në shtator-tetor, është një tjetër festë e rëndësishme e Patnës. Mes festave të tjera të qytetit janë Sarasvati Puxha, Eid-i, Holi, Krishtlindjet, Vishvakarma Puxha, Makar Sankranti, Raksha Bandhan-i dhe Rath Yatra. Ngjarjet kulturore përfshijnë Panairin e Librit të Patnës, Patna Sahib Mahotsav-in, ‘Patna Film Festival’, Bihar Diwas, Rajgir Mahotsav-in dhe Vaishali Mahotsav-in në qytetet fqinje.
Turizmi
Patna përmban shumë tërheqje turistike dhe u vizitua nga rreth 2.4 milionë turistë (duke përfshirë vizitorë ditorë) në 2005. Turistët që vizitojnë qytetin llogariten në 41% e numrit të përgjithshëm të turistëve që vizitojnë Biharin megjithëse Bodh Gaya ishte destinacioni më popullor për vizitorët e huaj.
Trashëgimia kulturore e Biharit pasqyrohet në monumentet e tij të lashta. Kumhrar-i dhe Agam Kuan-i janë sitet e rrënojave të Pataliputras ashokane. Didarganj Yakshi mbetet si një shembull i Artit Maurjan.
Takht Sri Patna Sahib është një nga pesë takht-ët e Sikizmit, i cili shenjtëron vendlindjen e gurusë së dhjetë ‘sik’, Gobind Singh. Në Patna ndodhen pesë gurdvara, që janë të lidhura me guru të ndryshëm ‘sikë’; këto janë Gurdvara Pahila Bara, Gurdvara Gobind Ghat, Gurdvara Guru ka Bagh, Gurdvara Bal Leela dhe Gurdvara Handi Sahib.
Padri Ki Haveli, Gjykata e Lartë e Patnës, Golghar-i Ndërtesa e Sekretariatit janë shembuj të Arkitekturës Britanike. Gandhi Maidan-i është një terren historik në Patna ku ndodhën mjaft grumbullime të atdhetarëve për liri. Parku Buddha Smriti i sapo ndërtuar pranë Nyjës së Patnës është duke u bërë gjithashtu një tërheqje e rëndësishme turistike.
Planetariumi i Patnës (Indira Gandhi Planetarium) është i vendosur në Kompleksin Shkencor Indira Gandhi në Patna. Është një nga planetariumët më të mëdhenjë në Azi. Ai tërheq një numër të madh turistësh vendas dhe të huaj.
Së fundmi, qeveria e Biharit shpalli planet për të ndërtuar një muze modern të artit në Patna me një kosto prej afërsisht 53 000 000 rupi në një sit prej 5.63 ha në Rrugën Bailey. Për dizajnin arkitekturor u përzgjodhën 5 firma, nga të cilat u zgjodh firma japoneze Maki and Associates. Në 2016 muzeu u hap pjesërisht dhe është në proces përfundimi të plotë.
Arsimi
Shkollat në Patna përfshijnë shkolla private dhe shtetërore. Shkollat janë të lidhura me Bihar School Examination Board, All-India Indian Certificate of Secondary Education (ICSE), National Institute of Open Schooling (NIOS) ose Central Board of Secondary Education (CBSE). Hindi dhe anglishtja janë gjuhët kryesore të mësimit. Një studim i vitit 2012 në 1 574 shkolla: nxori se 78% nga këto ishin shkolla private ndihmë (shumica e tyre me kosto të përballueshme), 21% shkolla qeveritare dhe 1% shkolla private me ndihmë.
Nën planin 10+2+3/4, nxënësit realizojnë dhjetë vjet shkollim dhe pastaj futen në shkolla që kanë një shërbim më të lartë pasues dhe të lidhura me Bihar State Intermediate Board, All-India Council for the Indian School Certificate Examinations (CISCE), NIOS ose CBSE, ku ata zgjedhin një nga tre drejtimet: arte, tregti, ose shkenca. Kjo pasohet nga një diplomë e përgjithshme në një fushë të caktuar studimi, ose një kurs të diplomimit profesional, si ligj, inxhinieri dhe mjeksi.
Patna ka institucione të rëndësishme arsimore qeveritare si Central University of South Bihar, Universiteti i Patnës, Universiteti Kombëtar i Ligjit Chanakya, Universiteti i Diturisë Aryabhatta, Instituti Indian i Teknologjisë së Patnas, Instituti Kombëtar i Teknologjisë në Patna, Kolegji Shkencor i Patnës, Instituti Birla i Teknologjisë në Patna, Kolegji Mjeksor i Patnës, All India Institute of Medical Sciences Patna, Instituti Kombëtar i Teknologjisë së Modës i Patnës, Instituti i Menaxhimit Chandragupta etj.
Universiteti i Patnës u krijua në vitin 1917 dhe është universiteti i shtatë modern më i vjetër në nënkontinentin indian. Patna ka gjithashtu një larmi universitetesh të tjera, ashtu si dhe shkolla fillore dhe të mesme të ulëta.
Sporti
Si në pjesën tjetër të Indisë, kriketi është popullor në Patna dhe luhet në terrene dhe rrugë përgjatë gjithë qytetit. Ka mjaft terrene sportive të vendosura përgjatë qytetit. Bihar Cricket Association, që menaxhon kriketin në Bihar, e ka qendrën në Patna. Turnetë, veçanërisht ata që përfshijnë kriketin, basketbollin, futbollin, badmintonin dhe ping pongun, organizohen rregullisht mbi një bazë interlokale ose klubesh.
Stadiumi Moin-ul-Haq, që ka një kapacitet prej 25 000 spektatorësh, ka shërbyer si vendtakim për dy ndjeshje një ditore ndërkombëtare kriketi dhe mjaft ngjarje sportive kombëtare. Është shtëpia e skuadrës së kriketit të Biharit. Për shkak të lënies pas dore, mungesës së mirëmbajtjes, stadiumi është në një gjendje të keqe dhe në të nuk luhen ndeshje ndërkombëtare që nga viti 1996. Në 2013, u shpall nga kryeministri i Biharit, Nitish Kumar se do të ndërtohej një stadium kriketi ndërkombëtar në Rajgir.
Klubi i Golfit të Patnës i krijuar më 21 mars 1916 është një nga klubet më të vjetër të golfit në Indi. Është një kurs golfi me 18 vrima i vendosur në një panoramë historike brenda dhe përreth Rrugës Bailey dhe ka një hapsirë prej 67 ha.
Patna mikpriti kupën e parë të botës Kabaddi për femra. Ajo u zhvillua në Kompleksin Sportiv Patliputra, Kankarbagh nga 1 marsi deri më 4 mars 2012. India fitoi kupën e botës duke mundur Iranin në finale. Patna mikpriti gjithashtu shtatë ndeshje të Pro Kabaddi League me skuadrën e saj Patna Pirates në Kompleksin Sportiv Patliputra.
Media
Fillimi i shekullit të XX u shënua nga një numër publikimesh të reja. Një revistë mujore e quajtur Bharat Ratna nisi nga Patna në 1901. Ajo u ndoq nga Ksahtriya Hitaishi, Aryavarta nga Danapur-i në Patna, Udyoga dhe Chaitanya Chandrika. Udyog u botua nga Vijyaanand Tripathy, një poet i famshëm i kohës dhe Chaitanya Chandrika nga Krishna Chaitanya Goswami, një figurë letrare e asaj kohe. Veprimtaria letrare nuk u kufizua vetëm në Patna por në shumë distrikte të Biharit.
Shumë agjenci mediatike kombëtare, duke përfshirë Press Trust of India dhe zyrar rajonale të Doordarshan e kanë qendrën në qytet. The Times of India, Hindustan Times, The Economic Times dhe The Telegraph janë katër gazetat e përditshme kryesore në anglisht që kanë botime të Patnës. The Hindu, The Pioneer dhe The Indian Express, megjithëse jo të printuara në qytet, janë gazeta të përdithsme të tjera në anglisht të disponueshme në qytet. Gazetar e qytetit në hindi përfshijnë Hindustan Dainik, Dainik Jagran, Dainik Bhaskar, Prabhat Khabar, Aaj dhe Rashtriya Sahara – të gjitha këto gazeta kanë edicione nga Patna. Ka gjithashtu gazeta në urdu si Qomi Tanzim dhe Farooqi Tanzeem të publikuara në Patna. Gjendet edhe gazeta tabloide Inext e përzier hindi dhe anglisht.
Patna shërbehet gjithashtu nga mjaft stacione radiofonike AM dhe FM, duke përfshirë shtetëroren All India Radio Vividh Bharati dhe kanalet private si Radio Mirchi, FM 105 etj. All India Radio, Patna (zyrtarisht Akashvani Patna Kendra) u krijua në vitin 1948.
Shënime
<references group="shënimi"/>
Havys
Havys është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardennes të rajonit Grand Est.
Qarku Parthenay
Qarku Parthenay është një qark në Francë, dhe është pjesë e departamentit Deux-Sèvres.
Beaupouyet
Beaupouyet është një komunë në Francë. Beaupouyet bën pjesë në departamentin Dordogne të rajonit Aquitaine. Komuna ka një popullsi prej 463 banorë dhe sipërfaqe 22.63 km².
Belpech
Belpech është një komunë në Francë. Belpechbën pjesë në departamentin Aude të rajonit Languedoc-Roussillon. Komuna ka një popullsi prej 1294 banorë dhe sipërfaqe 42.46 km².
Simbole kineze
thumb|240px|Hanzi (shkrimi kinez) në [[Simbole tradicionale kineze|formën tradicionale (të majtë) dhe të thjeshtuar (djathtas)]] Simbole kineze janë logograme të zhvilluara për shkrimin e kinezishtes. Ato janë përshtatur për të shkruar një numër të gjuhëve tjera aziatike. Ata mbeten një komponent kryesor i sistemit japonez të shkrimit, ku njihen si kanji. Simbole kineze përbëjnë sistemin më të vjetër të shkrimit të përdorur vazhdimisht në botë. Për shkak të përdorimit të tyre të përhapur aktual në Azinë Lindore dhe përdorimit historik në të gjithë Sinosferën, simbolet kinezë janë ndër sistemet e shkrimit më të miratuara në botë nga numri i përdoruesve. Simbole kineze numërojnë në dhjetëra mijëra, megjithëse shumica prej tyre janë variante të vogla grafike që hasen vetëm në tekstet historike. Për dallim nga një alfabet, një sistem shkrimi i bazuar në simbol shoqëron çdo logogram me një tingull të tërë dhe kështu mund të krahasohet në disa aspekte me një planprogram.
Anafalbetizmi funksional i gjuhës së shkruar kineze kërkon njohuri midis tre dhe katër mijë simbole. Në Japoni, 2.136 mësohen përmes shkollës së mesme (Jōyō kanji); qindra të tjerë janë në përdorim të përditshëm. Për shkak të thjeshtësimeve të pas Luftës së Dytë Botërore të simboleve në Japoni, si dhe në Kinë, simbolet kineze të përdorur në Japoni sot janë të dallueshme nga ato të përdorura në Kinë në disa aspekte. Ekzistojnë lista të ndryshme standarde kombëtare të simboleve, formave dhe shqiptimeve. Format e thjeshtuara të simboleve të caktuara përdoren në territorin e Kinës, Singaporit dhe Malajzisë; simbolet përkatëse tradicionale përdoren në Tajvan, Hong Kong, Makau, dhe në një masë të kufizuar në Korenë e Jugut. Në Japoni, simbolet e zakonshëm shkruhen në forma të thjeshtuara specifike të Japonisë pas Luftës së Dytë Botërore, ndërsa simbolet jo të zakonshme shkruhen në forma tradicionale japoneze, të cilat janë praktikisht identike me format tradicionale kineze.
Në kinezishten moderne, shumica e fjalëve kineze sot përbëhen nga dy ose më shumë simbole. Një simbol pothuajse gjithmonë korrespondon me një rrokjë të vetme që është gjithashtu një morfemë. Sidoqoftë, ekzistojnë disa përjashtime nga kjo korrespodencë e përgjithshme, përfshirë morfemat bisyllabike (të shkruara me dy simbole), rrokjet bimorfemike (të shkruara me dy simbole) dhe rastet kur një simbol i vetëm përfaqëson një fjalë ose frazë polisilabike.
Xhezair Dafa
Xhezair Dafa (1940-2020) regjisor shqiptar. Ka lindur në Borsh, ndërsa studimet e larta i kreu në degën e Aktrimit në shkollën e lartë “Aleksandër Moisiu”.
“Komisari i dritës”, “Ngadhnjim mbi vdekjen”, “Njësiti gueril”, “Plagë të vjetra” janë vetëm disa nga filmat ku punoi si bashkë-regjisor.
Është vlerësuar për kontributin që ka dhënë në filmat artistikë si “Odiseja e tifozëve” (1972), “Duke kërkuar 5-orëshin” (1974), “Udhëtim i vështirë” (1977, Dafa, Llanaj), “Këshilltarët” (1979) apo “Intendenti” (1980).
Filmi i tij i parë dokumentar, si regjisor i pavarur ishte: “Iniciativa krijuese e masave” (1967), më pas “Kujdes” (1970), “Perla e Jugut”, “Blerim në bregdet”, “Bleron kjo lulja e Jonit” etj.
Gjashtë lisat e Likoshanit
Gjashtë lisat e Likoshanit janë një kompleks i trungjeve të gjinisë së dushqeve Quercus pubescens që ndodhen në fshatin Likoshan të Drenasit në Drenicë. Ky kompleks botanik shquhet me vjetërsi dhe strukturë të veçantë dhe si i tillë paraqet një monument të rrallë natyror në Kosovë. Në gjuhën e folur popullore vendore, si mikrotopinim, ndryshe njihet edhe me emrin "Te Lisat Gjashtënjakë" për shkak se të gjashtë lisat dalin nga një rrënjë. Në vitin 2006 është marrë nën mbrojtje si monument i natyrës më karakter botanik me numër MN/031. Ky kompleks ka vlera të veçanta natyrore, biologjike, edukative, arsimore dhe historike jo vetëm për Drenicën por për gjithë Kosovën dhe më gjerësisht. Në këtë vend më 28 shkurt të vitit 1998, në afërsi të këtyre trungjeve është zhvilluar beteja e parë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës - UÇK.
Savonia Veriore
Savoni Veriore (Pohjois-Savo; Norra Savolax) është një rajon në lindje të Finlandës. Kuopio është qyteti më i madh i rajonit.
Komunat
Savonia Veriore përfshinë 19 komuna. 5 prej të cilave janë qytete.
Fusha e Gackës
Fusha e Gackës është një fushë karstike në kuadër të komunës Gackës në Bosnje dhe Hercegovinë, që përfshin 57–60 km 2, duke qenë rreth. 24 km në gjatësi dhe rreth. 3,6 km gjerësi, në drejtimin veriperëndim-juglindje. Ndodhet midis maleve Bjelashnica dhe Lebrshnik në lartësinë 930 deri në 1000 m. Lumenjtë nëntokësorë të Graçanicës dhe Mushnicës përshkojnë fushën. Vendbanimi më i madh është Gacko. Pranë fushës janë malet dhe streha e Çemernos (me pellgun ujëmbledhës të detit), burimi i Trebishnjicës, Liqeni i Klinjes dhe Parku Kombëtar Sutjeska. Fusha karakterizohet me një bujqësi dhe blegtori të zhvilluar.
Barlest
Barlest është një komunë në Francë. Barlest bën pjesë në departamentin Hautes-Pyrénées të rajonit Midi-Pyrénées. Komuna ka një popullsi prej 258 banorë dhe sipërfaqe 4.02 km².
Glaire-Latour
Glaire-Latour është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardennes të rajonit Grand Est.
Hajderabadi
Hiderabad është kryeqyteti i shtetit Indian të Telanganas dhe ligjërisht kryeqyteti i Andhra Pradesh. Me një sipërfaqe prej 650 km2 përreth brigjeve të Lumit Musi, ka një popullsi prej afërsisht 6.7 milion dhe një popullsi metropolitane prej afërsisht 7.75 milion, kjo e bën atë qytetin e katërt më të populluar dhe të gjashtin me grumbullimin më të madh urban në Indi. Me një lartësi mesatare prej 542 m, shumica e Hiderabadit ndodhet në terren kodrinor përreth liqeneve artificial, përfshirë Hysen Sagar e cila tejaklon nga vjetërsia themelimin e qëndres ne veri të qytetit.
Themeluar më 1591 nga Muhammad Quli Qutb Shah, Hiderabadi mbeti nën sundimin e Dinastis Qutb Shahi për gati një shekull para Moghulët të pushtonin rajonin. Më 1724, nën-mbreti Moghul Asif Xhah I deklaroi sovranintetin e tij dhe krijoi dinastin, e nohur si Nizamët e Hiderabadit. Sundimi i Nizamit u bë principatë gjatë Raxhit Britanik, dhe qëndroi i tillë për 150 vjet, dhe qyteti sherbeu si kryeqytet.
Qarku Perpignan
Qarku Perpignan është një qark në Francë, dhe është pjesë e departamentit Pyrénées-Orientales.
Serbia e Madhe
parapamje|Serbia e Madhe dhe Jugosllavi Termi Serbi e Madhe apo Serbia Me e Madhe (serbisht: Велика Србија Velika Srbija) përshkruan ideologjinë nacionaliste dhe irredentiste serbe të krijimit të një shteti serb i cili do të përfshinte të gjitha rajonet me rëndësi tradicionale për serbët, një grup etnik sllav jugor, duke përfshirë rajone jashtë ditëve moderne. Serbinë që është pjesërisht e populluar me serbë. Ideologjia kryesore e lëvizjes fillestare (pan-serbizmi) ishte bashkimi i të gjithë serbëve (ose të gjithë territorit të sunduar ose të populluar historikisht nga serbët) në një shtet, duke pretenduar, në varësi të versionit, zona të ndryshme të shumë vendeve përreth.
Ideologjia e Serbisë së Madhe përfshin pretendime për territore të ndryshme përveç Serbisë së sotme, duke përfshirë të gjithë ish-Jugosllavinë, përveç Sllovenisë dhe një pjesë të Kroacisë. Sipas historianit Jozo Tomasevich, në disa forma historike, aspiratat e Serbisë së Madhe përfshijnë edhe pjesë të Shqipërisë, Bullgarisë, Hungarisë dhe Rumanisë. Frymëzimi i tij vjen nga ekzistenca e dikurshme e Perandorisë relativisht të madhe Serbe që ekzistonte në Evropën Juglindore të shekullit të 14-të përpara pushtimit osman të Ballkanit.
Perspektiva Historike
djathtas|parapamje|Edhe pas krijimit të Principatës së Serbisë në 1833, më shumë se gjysma e serbëve në Ballkan mbetën në [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane, ose në Perandorinë Austriake, situatë e cila nxiti shfaqjen dhe përhapjen e ideve për Serbinë e Madhe.]] Pas tendencës në rritje nacionaliste në Evropë që nga shekulli i 18-të e në vazhdim, si bashkimi i Italisë, Serbia - pasi fitoi për herë të parë principatën e saj brenda Perandorisë Osmane në 1817 - përjetoi një dëshirë popullore për bashkim të plotë me serbët e territoreve të mbetura jashtë, kryesisht ata që jetonin në subjektet fqinje.
Ideja e zgjerimit territorial të Serbisë u formulua në vitin 1844 në Naçertanije, një draft politik sekret i Principatës së Serbisë, i bërë nga Ilija Garashanin, një burrë shteti konservator me aspirata bismarkiane. Sipas draftit, shteti i ri serb mund të përfshijë zonat fqinje të Malit të Zi, Shqipërisë Veriore, Bosnjë dhe Hercegovinës. Në fillim të shekullit të 20-të, të gjitha partitë politike të Mbretërisë së Serbisë (përveç Partisë Socialdemokrate) po planifikonin të krijonin një Federatë Ballkanike, në përgjithësi pranuan idenë e bashkimit të të gjithë serbëve në një shtet të vetëm serb, i cili do të ishte pjesë e federates ballkanike. Nga krijimi i Principatës e deri në Luftën e Parë Botërore, territori i Serbisë po zgjerohej vazhdimisht.
Pas përfundimit të luftërave ballkanike, Mbretëria e Serbisë arriti zgjerimin drejt jugut, por pati një reagim të përzier ndaj ngjarjeve, për arsye se premtimet për daljen e tokave në detin Adriatik nuk u realizuan. Në vend të kësaj, Serbia mori territoret e Maqedonisë së Vardarit që synohej të bëhej pjesë e Mbretërisë së Bullgarisë dhe ushtria serbe duhej të largohej nga ato territore bregdetare që do të bëheshin pjesë e Principatës së sapoformuar të Shqipërisë. Kjo ngjarje, së bashku me Aneksimin Austro-Hungarez të Bosnjës, i zhgënjeu aspiratat serbe, pasi kishte ende një numër të madh serbësh të mbetur jashtë Mbretërisë.
Fitorja serbe në Luftën e Parë Botërore duhej të shërbente si kompensim për këtë situatë dhe pati një debat të hapur midis ithtarëve të doktrinës së Serbisë së Madhe, që mbrojti përfshirjen e pjesëve të Perandorisë së mundur Austro-Hungareze ku jetonin serbët. Serbia, e kundërshtuar nga ata që mbështetën idenë e bashkimit jo vetëm të të gjitha trojeve serbe, por edhe të përfshirjes së kombeve të tjera sllave të jugut në një vend të ri.
Familja mbretërore serbe e Karagjorgjeviqit ishte vendosur të sundonte këtë shtet të ri, të quajtur Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, që do të riemërohej në Mbretërinë e Jugosllavisë në vitin 1929. Fillimisht, ithtarët e doktrinës së Serbisë së Madhe u ndjenë të kënaqur, meqenëse Qëllimi i bashkimit të të gjitha trojeve të banuara nga serbët nën sundimin e një dinastie monarkike serbe u arrit më së shumti. Gjatë periudhës së ndërmjetme, shumica e politikanëve serbë mbrojtën një vend të fortë të centralizuar, ndërsa kundërshtarët e tyre kërkuan autonomi të madhe për rajonet.
Gjatë pushtimit gjerman të Jugosllavisë në vitin 1941, këto tensione u rritën për t'u bërë një nga luftërat civile më brutale që ndodhën në Luftën e Dytë Botërore. Qeveria mbretërore shpejt kapitulloi dhe rezistenca u bë kryesisht nga çetnikët, të cilët mbronin rivendosjen e Monarkisë dhe partizanët, të cilët mbështetën krijimin e një shteti komunist jugosllav. Serbët u ndanë në këto dy fraksione, që luftuan jo vetëm Gjermaninë naziste dhe të gjitha vendet e tjera fqinje aleate të Boshtit, të cilat gjithashtu pushtuan territore të ndryshme të Jugosllavisë - italianët, hungarezët dhe bullgarët - por edhe njëri-tjetrin. Përveç kësaj, nacionalistët e tjerë joserbë jugosllavë e shfrytëzuan situatën dhe u bashkuan me vendet e Boshtit, duke e konsideruar këtë moment si një mundësi historike për të përmbushur aspiratat e tyre irredentiste.
Panserbizmi i Obradoviqit
Ideja e një bashkimi dhe homogjenizimi me forcë u propozua nga Petar II Petrović-Njegoš (1813–1851).
Načertanije e Garašanin-it
Disa autorë pohojnë se rrënjët e ideologjisë së Serbisë së Madhe mund të gjurmohen në Naçertanije (1844) të ministrit serb Ilija Garašanin. Načertanije (Начертаније) u ndikua nga "Conseils sur la conduite a suivre par la Serbie", një dokument i shkruar nga princi polak Adam Czartoryski në 1843 dhe versioni i rishikuar nga ambasadori polak në Serbi, Franjo Zach, "Plani i Zach".
“Duhet të ndërtohet një plan i cili nuk e kufizon Serbinë në kufijtë e saj aktualë, por përpiqet të përthithë të gjithë popullin serb rreth saj”.
- Ilija Garašanin, Naçertanije
Vepra pretendonte tokat që banoheshin nga bullgarë, maqedonas, shqiptarë, malazezë, boshnjakë, hungarezë dhe kroatë si pjesë e Serbisë së Madhe. Plani i Garashaninit përfshinte edhe metoda të përhapjes së ndikimit serb në tokat e pretenduara. Ai propozoi mënyra për të ndikuar te kroatët dhe myslimanët sllavë, të cilët Garashanin i konsideronte si "serbë të besimit katolik" dhe "serbë të besimit islam". Dokumenti theksoi gjithashtu domosdoshmërinë e bashkëpunimit ndërmjet kombeve ballkanike dhe avokoi që Ballkani të qeveriset nga kombet e Ballkanit.
Ky plan u mbajt i fshehtë deri në vitin 1906 dhe është interpretuar nga disa si një plan për bashkimin kombëtar serb, me shqetësimin kryesor për forcimin e pozitës së Serbisë duke rrënjosur ideologjinë kombëtare serbe dhe pro-serbe në të gjithë popujt përreth që konsiderohen të paprekur nga kombësia. ndërgjegje. Për shkak se Naçertanije ishte një dokument sekret deri në vitin 1906, ai nuk mund të kishte ndikuar në ndërgjegjen kombëtare në nivelin popullor. Megjithatë, disa studiues sugjerojnë se nga gjysma e dytë e shekullit të nëntëmbëdhjetë deri në shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, “grupet kryesore politike dhe shtresat shoqërore në Serbi ishin tërësisht të mbushura me idetë në Nacertanije dhe ndryshonin vetëm në intensitetin e ndjenjave dhe konceptualizimin politik“. Pasiguria politike, më shumë se jugosllavizmi apo nacionalizmi serb, dukej se ishte arsyetimi mbizotërues pas idesë së zgjerimit të kufijve serbë. Dokumenti është një nga më të kontestuarit e historisë serbe të shekullit të nëntëmbëdhjetë, me interpretime rivale. Disa studiues argumentojnë se Garašanin ishte një jugosllav gjithëpërfshirës, ndërsa të tjerë pohojnë se ai ishte një nacionalist ekskluziv serb që kërkonte një Serbi të Madhe.
Panserbizmi i Vuk Karaxhiqit
Gjuhëtari serb më i shquar i shekullit të 19-të, Vuk Karaxhiq, ishte një ndjekës i pikëpamjes se të gjithë sllavët e jugut që flasin dialektin shtokavian (të serbo-kroatishtes) ishin serbë, që flisnin gjuhën serbe. Meqë ky përkufizim nënkuptonte se zona të mëdha të Kroacisë, Dalmacisë dhe Bosnjë-Hercegovinës kontinentale, duke përfshirë zonat e banuara nga katolikët romakë – Vuk Karaxhiq konsiderohet nga disa si paraardhësi i programit të Serbisë së Madhe. Më saktësisht, Karaxhiq ishte formësuesi i ndërgjegjes moderne laike kombëtare serbe, me synimin për të inkorporuar të gjithë folësit indigjenë Shtokavian (ortodoksë lindorë, katolikë, myslimanë) në një komb modern serb. Historiani gjerman Michael Weithmann konsideron se Karadžić shprehu ide të rrezikshme ideologjike dhe politike në formë shkencore, dmth. se të gjithë sllavët e jugut janë serbë, ndërsa historiani çek Jan Rychlik konsideron se Karadžić u bë një përhapës i ideologjisë së madhe serbe dhe shqiptoi një teori sipas së cilës flasin të gjithë jugosllavët. dialekt shtokavian serb.
Belrain
Belrain është një komunë në Francë. Belrainbën pjesë në departamentin Meuse të rajonit Lorraine. Komuna ka një popullsi prej 48 banorë dhe sipërfaqe 8.31 km².
Serbia e Madhe
Panserbizmi i Vuk Karaxhiqit
''Janë të paktën 5 milionë njerëz që flasin të njëjtën gjuhë, por sipas fesë mund të ndahen në tre grupe. Vetëm 3 milionë të parët e quajnë veten serbë, por të tjerët nuk do ta pranojnë emrin.''
- Vuk Karadžić, Srbi svi i svuda (Serbët të gjithë dhe kudo)
Komiteti i Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut
Komiteti i Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut (United Nations Human Rights Committee) është një organ i Kombeve të Bashkuara me 18 ekspertë të krijuar nga një traktat për të drejtat e njeriut, Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (ICCPR). Komiteti mblidhet për tre seanca katër-javore në vit për të marrë në konsideratë raportet pesëvjeçare të paraqitura nga 172 shtetet nënshkruese të ICCPR për pajtueshmërinë e tyre me traktatin, dhe çdo kërkesë individuale në lidhje me 116 shtetet nënshkruese të Protokollit të Parë Fakultativ të ICCPR. Komiteti është një nga dhjetë organet e traktatit të KB për të drejtat e njeriut, secili përgjegjës për mbikëqyrjen e zbatimit të një traktati të veçantë.
Serbia e Madhe
Panserbizmi i Vuk Karaxhiqit
Kjo pikëpamje nuk ndahet nga Andrew Baruch Wachtel (Bërja e një kombi, thyerja e një kombi) i cili e sheh atë si një partizan të unitetit të sllavëve të jugut, megjithëse në një kuptim të kufizuar, në atë që përkufizimi i tij gjuhësor theksoi atë që bashkonte sllavët e jugut dhe jo dallimet fetare. që i kishte ndarë më parë. Megjithatë, dikush mund të argumentojë se një përkufizim i tillë është shumë partizan: Karaxhiqi vetë në mënyrë elokuente dhe eksplicite deklaroi se qëllimi i tij ishte të bashkonte të gjithë folësit vendas Shtokavian, të cilët ai i identifikoi si serbë. Prandaj, synimi qendror gjuhësor-politik i Vuk Karaxhiqit ishte rritja e sferës së Serbisë sipas ideve të tij etniko-gjuhësore dhe jo një unitet i çfarëdo lloji ndërmjet serbëve dhe kombeve të tjera.