cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luftërat greko-persiane
Luftërat Greko-Persiane (gjithashtu shpesh të quajtura Luftërat Persiane ) ishin një seri konfliktesh midis Perandorisë Akhemenidiane dhe qyteteve-shteteve greke që filluan në vitin 499 pes. dhe zgjatën deri në 449 pes. Përplasja midis botës së prishur politike të grekëve dhe perandorisë së jashtëzakonshme të persianëve filloi kur Kiri i Madh pushtoi rajonin e banuar nga Greqia në Ionia në vitin 547 pes. Duke luftuar për të kontrolluar qytetet me qeverisje të pavarur të Jonias, persianët caktuan nga një tiran për të sunduar secilin prej tyre. Kjo do të dëshmonte se ishte burimi i shumë telasheve si për grekët ashtu edhe për persianët.
Përmbledhje
Në vitin 499 pes, tirani i Miletit, Aristagoras, filloi një ekspeditë për të pushtuar ishullin Naxos, me mbështetjen persiane; sidoqoftë, ekspedita ishte një fatkeqësi dhe, duke paraprirë pushimin e tij, Aristagoras nxiti tërë Anadollinë e Azisë së Vogël për rebelim kundër persianëve. Ky ishte fillimi i Revolucionit Jonik, i cili do të zgjaste deri në vitin 493 pes, duke tërhequr në mënyrë progresive më shumë rajone të Azisë së Vogël në konflikt. Aristagoras siguroi mbështetje ushtarake nga Athina dhe Eretria, dhe në vitin 498 pes këto forca ndihmuan për të kapur dhe djegur kryeqytetin rajonal persian Sardis. Mbreti Persian, Dari i Madh u zotua të hakmerrej ndaj Athinës dhe Eretrias për këtë veprim. Revolta vazhdoi, me të dy palët në mënyrë të efektshme gjatë gjithë viteve 497-495 pes. Në vitin 494 pes, persianët u riorganizuan dhe sulmuan epiqendrën e revoltës në Milet. Në Betejën e Lades, jonianët pësuan një humbje vendimtare dhe rebelimi u thye.
Dariu atëherë filloi të planifikojë të pushtojë plotësisht Greqinë, por vdiq në vitin 486 pes dhe përgjegjësia për pushtimin i kaloi birit të tij Kserksit. Në vitin 480 pes, Kserksi personalisht drejtoi pushtimin e dytë persian në Greqi me një nga ushtritë më të mëdha antike të mbledhura ndonjëherë. Fitorja ndaj shteteve aleate greke në Betejën e famshme të Thermopileve i lejoi persianët të ndeznin një Athinë të evakuuar dhe të kapërcejnë pjesën më të madhe të Greqisë. Sidoqoftë, ndërsa kërkonin të shkatërronin flotën e kombinuar greke, persianët pësuan një humbje të rëndë në Betejën e Salamisës. Një vit më pas, grekët e konfederuar shkuan në ofensivë, duke mposhtur me vendosmëri ushtrinë persiane në Betejën e Plataeas, dhe duke përfunduar pushtimin e Greqisë nga Perandoria Ahaemenide.
Grekët aleatë ndoqën suksesin e tyre duke shkatërruar pjesën tjetër të flotës persiane në Betejën e Mikalës, përpara se të dëbonin garnizonet persiane nga Sestosi (479 p.e.s ) dhe Bizanti (478 p.e.s. ). Pas tërheqjes persiane nga Evropa dhe fitores greke në Mykale, Maqedonia dhe qytetet-shtetet e Jonias rifituan pavarësinë e tyre. Veprimet e gjeneralit Pausanias në rrethimin e Bizantit armiqësuan shumë prej shteteve greke nga spartanët, dhe aleanca antipersiane u rivendos për rreth udhëheqjes së Athinës, të quajtur Lidhja Deliane e cilavazhdoi fushatën kundër Persisë për tre dekadat e ardhshme, duke filluar me dëbimin e garnizoneve të mbetura persiane nga Evropa. Në Betejën e Eurymedonit në vitin 466 pes, Lidhja fitoi një fitore të dyfishtë që më në fund siguroi lirinë për qytetet e Jonisë. Sidoqoftë, përfshirja e Lidhjes në revoltën egjiptiane nga Inaros II kundër Artaxerxes I (në vitet 460-454 pes) rezultoi në një humbje katastrofike greke, dhe fushatat e mëtejshme u ndërprenë. Një flotë greke u dërgua në Qipro në vitin 451 pes, por u tërhoq, gjë që paraqet edhe fundin e luftërave greko-persiane. Disa burime historike sugjerojnë se fundi i armiqësive u shënua nga një traktat paqeje midis Athinës dhe Persisë, e njohur si Paqja e Callias.
Gjurmët e kishës mesjetare në Kllokot
Gjurmët e kishës mesjetare në Kllokot është një monument i trashëgimisë kulturore në Kllokot, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Kisha e Shën Nikollës dhe sarkofagu i mermerit në Banjë
Kisha e Shën Nikollës dhe sarkofagu i mermerit në Banjë është një monument i trashëgimisë kulturore në Banjë, Skenderaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik", i miratuar me numër 02-259/58.
Lokalitet arkeologjik në Komogllavë
Lokalitet arkeologjik në Komogllavë është një monument i trashëgimisë kulturore në Komogllavë, Ferizaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Lokaliteti shumështresor arkeologjik në Sojevë
Lokaliteti shumështresor arkeologjik në Sojevë është një monument i trashëgimisë kulturore në Sojevë, Ferizaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Lokalitet arkeologjik në Pleshinë
Lokalitet arkeologjik në Pleshinë është një monument i trashëgimisë kulturore në Pleshinë, Ferizaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Shtëpitë arsimore në fshat
Shtëpitë arsimore në fshat të njohura edhe si Shtëpitë edukative në fshat dhe Shtëpitë arsimore rurale janë një formë e shkollave me internat (konvikt) të orientuara drejt arsimit reformator që u paraqit në fund të shekullit XIX. Sipas përfaqësuesve kryesor të lëvizjes në fjalë shkolla nuk duhet të jenë një institucion thellësisht arsimor, por një vend mësimi dhe jetese, si dhe një shtëpi për nxënësit (studentët). Përfaqësuesit kryesor të lëvizjes konsiderohen Hermann Lietz, Gustav Wyneken, Paul Geheeb, etj.
Historiku
Termi në fjalë u krijua nga themeluesi i lëvizjes pedagogjike gjermane (Landerziehungsheim), pedagogu reformator Hermann Lietz. Origjina e saj qëndron në kritikën e thjesht ndaj transferimit të njohurive në shkollat ​​konvencionale. Mulliri pranë Ilsenburgut në Malet Harz, i themeluar në vitin 1898, konsiderohet shtëpia e parë gjermane e arsimore në fshat, e ndjekur nga Haubinda në Thuringia (1901) dhe Kalaja Bieberstein në Hessian Rhön (1904). Koncepti i tyre përfshin vendndodhjen e institucionit arsimor, i cili supozohet se mundëson një arsim dhe edukim holistik, larg ndikimit të madh të qytetit, i cili vlerësohet si i dëmshëm. Ekziston një lidhje e ngushtë mes lëvizjes për shtëpitë arsimore në fshat me lëvizjen rinore të kohës. Një tjetër sfond, më praktik, i lëvizjes arsimore rurale ishte shkolla publike në Angli dhe idetë edukative të John Locke dhe Thomas Arnold, pastaj filantropia gjermane dhe idetë e Michel de Montaigne dhe Jean-Jacques Rousseau. Shkolla Abbotsholme e themeluar nga Cecil Reddie në Midland të Anglisë në vitin 1889 gjithashtu kishte një ndikim vendimtar në pikëpamjet e Hermann Lietz dhe lëvizjes së shtëpive arsimore në fshat.
Hermann Lietz
Hermann Lietz (28 prill 1868, Dumgenevitz auf Rügen - 12 qershor 1919, Haubinda) ishte një pedagog progresiv dhe teolog gjerman i cili themeloi të ashtuquajturat Shtëpitë arsimore në fshat (Landerziehungsheime für Jungen).
Biografia
Në vitin 1898 ai kishte punuar si mësimdhënës në Shkollën Progresive Abbotsholme për djem, e themeluar në Derbyshire, të Anglisë, në vitin 1889 nga ana e Cecil Reddie. Lietz kishte mbetur i mahnitur nga sistemi arsimor në Shkollën Abbotsholme, i cili ndërthurte mësimet gjithëpërfshirëse individuale me ushtrimet fizike dhe rekreacionin. Deri në vitin 1904 ai kishte themeluar tre Shtëpi arsimore (Landerziehungsheime), bazuar në modelin e Cecil Reddie, për djem të moshave të ndryshme, në Ilsenburg, Haubinda dhe Bieberstein. Lietz përfundimisht arriti të krijojë edhe pesë shtëpi të tilla (Landerziehungsheime).
Duke u mbështetur në modelin Abbotsholme, Lietz theksonte sportet, zanatet, gjuhët moderne dhe shkencën, ndërsa mësimin e gjuhëve klasike e la "në hije". Hermann Lietz ishte student i Wilhelm Rein ndërsa me kontributin e tij, Lietz kishte ndikuar në pikëpamjet e Gustav Wyneken, Elisabeth Rotten dhe Kurt Hahn. Në shkollën e tij morën pjesë gjithashtu edhe Elisabeth von Thadden. Liberalizmi i Lietz shtrihej në arsimim dhe kritikë vetëm për klasat e privilegjuara. Ai përndryshe i takonte krahut politik të djathtë dhe nuk kishte besim te socializmi, politika parlamentare dhe ndikimi i jetës urbane.
Lokalitet arkeologjik në Greme
Lokalitet arkeologjik në Greme është një monument i trashëgimisë kulturore në Greme, Ferizaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Lokaliteti arkeologjik në Rahovicë
Lokaliteti arkeologjik në Rahovicë është një monument i trashëgimisë kulturore në Rahovicë, Ferizaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Piramida e Nyuserre-s
parapamje|Piramida e Nyuserre Piramida e Nyuserre (në Egjiptin e lashtë -Men-sut Ni-user-re, që do të thotë Të qëndrueshme janë vendet e Nyuserre) është një kompleks piramidash i mesit të shekullit të 25 para Krishtit, i ndërtuar për faraonin egjiptian Nyuserre Ini të Dinastisë së Pestë. Gjatë sundimit të tij, Nyuserre kishte monumentet e papërfunduara të babait të tij, Neferirkare Kakai,të nënës se tij Khentkaus II dhe vëllait i tij Neferefre, të cilat i përfundoi përpara se të fillonte punën për kompleksin e tij personal piramidal. Ai zgjodhi një vend në nekropolin Abusir midis komplekseve të Neferirkare dhe Sahure. Nyuserre ishte mbreti i fundit që u varros në nekropol, ndërsa pasardhësit e tij zgjodhën të varroseshin diku tjetër.
Monumenti i Nyuserre përfaqeson një piramidë kryesore, një tempull mortor. Piramida kryesore kishte një bërthamë r të ndërtuar nga gëlqerorët të prerë të mbështjellë me gur gëlqeror Tura. Veshja gëlqerore u hoq nga hajdutët, duke e lënë bërthamën të ekspozuar.
Dy komplekse të tjera janë gjetur në atë zonë. Të njohur si Lepsius XXIV dhe Lepsius XXV, ato mund të kenë qenë të sëbashku me piramidat e Nyuserre, kryesisht të Mbretëreshes Reputnub, ose të Neferefre.
Referencat
<references group="lower-alpha" />
Matha
Një matha (मठ, maṭha) është një fjalë sanskrite që do të thotë "manastir, institut ose kolegj", dhe konsiderohet një manastir në Hinduizëm. Jeta murgërore, për studimet shpirtërore ose ndjekjen e mokshas (çlirimi ose ndriçimi shpirtëror) i ka rrënjët nga mijëvjeçari i I p.e.s., në Traditën Vedike. Manastiret më të hershme Hindu (mathat) mendohet se kanë nisur nga fillimi i erës sonë, bazuar në ekzistencën e Upanishadëve Sannyasa me përmbajtje të fortë Advaita Vedanta. Tradita matha në Hinduizëm ishte me gjasa e stabilizuar në gjysmën e dytë të mijëvjeçarit të parë të e.s., siç dëshmohet nga të dhënat mbishkrimore dhe arkeologjike. Mathat u rritën përgjatë kohës, me qendrat më të famshme dhe akoma të mbijetuara të studimeve Vedanta që janë ato të nisura nga Adi Shankara. Matha të tjera të rëndësishme dhe me ndikim i përkasin shkollave të ndryshme të Filozofisë Hindu, si ato të Vaishnavizmit dhe Shaivizmit. Manastiret bujtin dhe ushqejnë nxënësit, sannyasit (murgjit, vetëmohuesit, asketët), gurut dhe janë të drejtuara nga Acharyat. Këto manastire ndonjëherë janë të lidhur me Tempujt Hindu dhe kanë rregullat e tyre të sjelljes, ceremonitë e inicimit dhe të zgjedhjes. Mathat në Traditën Hindu nuk kufizohen vetëm në mësimet fetare dhe siç tregojnë dëshmitë historike ato ishin qendra të studimeve të ndryshme si mjeksia, gramatika dhe muzika. Termi matha përdoret gjithashtu edhe për manastiret e Xhainizmit dhe manastiret më të hershme pranë Tempujve xhainistë datojnë afërsisht nga shekulli i V i e.s..
Etimologjia
Një matha (Sanskritisht: मठ) i referohet një "manastiri, instituti ose kolegji" dhe në disa kontekste referohet si "kasolle asketi, murgu ose vetë-mohuesi" ose tempull për studimin. Rrënja e fjalës math, që do të thotë "banoj" ose "punë monotone".
Historia
Megjithatë në shekullin e XX, studiues si Richard Garbe sugjerojnë se tradita Vedike para-Upanishade mund të mos ketë pasur një traditë murgërore dhe se Upanishadet, Xhainizmi dhe Budizmi mund të kenë qenë lëvizje të reja që u rritën, pjesërisht në kundërvënie, mbi themelet dhe idetë e praktikave të hershme Vedike. Asketizmi dhe praktikat oshënare me gjasa u shfaqën në Indi në shekujt e parë të mijëvjeçarit të I p.e.s.. Johannes Bronkhorst ka propozuar një model të dyfishtë, ku traditat murgërore dhe mathat filluan paralelisht, si në rrymat e traditave Vedike ashtu dhe në ato jo-Vedike, duke përmendur dëshmi nga Dharmasutrat e lashta Hindu, hartimi i të cilave është datuar midis vitit 500 p.e.s. dhe rreth fillimit të erës sonë. Dëshmi të tjera të mathave gjenden në shtresën Brahmana të teksteve Vedike, si në kapitullin 10.6 të Shatapatha Brahmanas (Yajurveda) ashtu si dhe në shtresën e mbijetuar Aranyaka të teksteve Vedike si në kapitullin 15 të Shankhayana Aranyakas. Studiues si Patrick Olivelle pohojnë se historia e manastireve Hindu luajti një rol në hartimin e Upanishadëve Sannyasa të Hinduizmit. Gjashtë nga këta Upanishadë u hartuan përpara shekullit të III të e.s., me gjasa duke filluar diku nga shekujt e fundit para erës sonë. Këta gjashtë Upanishadë Sannyasa janë Aruni Upanishadi, Kundika Upanishadi, Kathashruti Upanishadi, Paramahamsa Upanishadi, Jabala Upanishadi dhe Brahma Upanishadi. Upanishadet Sannyasa më të vjetër kanë një botëkuptim të fortë Advaita Vedanta dhe këto janë përpara Adi Shankaras. Shumica e Upanishadeve Sannyasa paraqesin një filozofi Yoga dhe të jo-dualizmit (Advaita) Vedanta. Kjo mund të jetë, pohon Patrick Olivelle, pasi manastiret madhore Hindu (mathat) i përkasin traditës Advaita Vedanta. Pothuajse të gjithë Upanishadet mesjetarë Sannyasa janë po ashtu të Advaita Vedantizmit për shkak të këtyre manastireve. Përjashtimi i vetëm i rëndësishëm është Shatyayaniya Upanishadi i shekullit të XII, që paraqet filozoninë e konsideruar dualistike dhe Vaishnavite (Vishishtadvaita Vedanta) dhe është me gjasa i lidhur me një manastir Vaishnavit. Përveç Upanishadeve, dëshmi të traditës së mathave në Hinduizëm gjenden në lloje të tjera literature, si kapitulli 12.139 i eposit të Mahabharatas dhe seksioni 3.1 i Baudhayana Dharmasutrave. Mathat ishin të njohura në mënyrë rajonale nga terma të tjerë si Ghatika dhe Khandika. Ghatika më e vjetër e verifikueshme për studimet Vedike, nga dëshmitë mbishkrimore gjendet në Kanchi, nga shekulli i IV i e.s..
Rolet historike të mathas
Tradita e mathas së Hinduizmit tërhoqi patronazhin mbretëror, duke mbështetur studimet dhe këto përkrahje vendosën, pohon Hartmut Scharfe, çfarë mund të jetë "rasti më i hershëm i regjistruar i një studimi universitar". Disa nga këto matha të periudhës mesjetare të hinduizmit në Andra Pradesh, Karnataka, Kerala dhe Tamil Nadu, ishin për studimet Vedanta, por disa matha nga periudha nga viti 700 deri në vitin 1000 janë të përqëndruara kryesisht te Shaivizmi, Vaishnavizmi, ushtria, artet luftarake, muzika, piktura ose fusha të tjera të diturisë duke përfshirë edhe lëndë të lidhura me Budizmin dhe Xhanizmin. Ka dëshmi, pohon Hartmut Scharfe, të mathave në Indinë Lindore dhe Veriore nga shekulli i VII e më tëhu, si ato në Kashmir, Uttar Pradesh, veçanërisht në qytetin e shenjtë Hindu të Varanasit, Madia Pradesh, Bihar dhe Odisha, por këto nuk mbështeten nga mbishkrimet e lashta tempullore por dalin nga udhëpërshkrimet e udhëtarëve kinezë që vizituan këto rajone. Brahminët ishin me gjasa të përfshirë në arsimin dhe kulturën gojore të tejçimit tekstor në Indië e lashtë nëpërmjet traditës gurukul, por dëshmitë mbishkrimore të mbledhura nga E. Hultzsch sugjerojnë se të paktën disa matha të lidhura me tempujt ishin të mbizotëruara nga jo-brahminët nga fillimi i mijëvjeçarit të II-të të e.s.. Mathat dhe tempujt e ndërlidhur kishin zakonisht diskutime, recitime vedike dhe gara studentore dhe këto ishin pjesë e festave komunitare në historinë e Azisë Jugore. Këto matha ishin gjithashtu qendra ku shumë hartoheshin edhe shumë tekste të reja, ashtu si dhe biblioteka dhe ruajtëse të dorëshkrimeve të lashta dhe mesjetare, ku ruheshin tekstet e vjetra dhe kopjet e degraduara zëvendësoheshin përgjatë shekujve. Disa studiues si Adi Shankara i shekullit të VII, i cili vendosi katër matha madhore në rajone të ndryshme të Indisë, të shkruara në dokumente që kishin përgjegjësinë të konservonin përkasisht nga një Veda secila. Disa manastire Hindu ofronin strehim për pelegrinët dhe forma të ndryshme përkujdesjeje për komunitetet e tyre vendore.
Organizimi
Matha është një manastir, shpesh me studentë të shumtë, shumë mësues dhe një strukturë të institucionalizuar për të organizuar punët e përditshme. Organizimi i tyre është më i sofistikuar se një Ashrama ose Gurukul, që zakonisht janë dyqane dhe menca për një grup të vogël studentësh. Një matha, si një kolegj, ka funksione mësimi, administrative dhe ndërveprimi me komunitetin, me parashtesa dhe mbaresa të emrave, me tituj si Guru, Acharya, Swami dhe të tjerë. Në mathat Lingayat Shaiva për shembull, mësuesit janë Guru, funksionet administrative janë përgjegjësi e Acharyave dhe marrdhëniet me komunitetin janë përgjegjësi e Swamit. Një organizim i ngjashëm gjendet edhe në mathat Vaishnavit.
Acharya
Fjala Acharya në traditën manastirore Hindu i referohet si një Guru-je të rangut të lartë, ose më shpesh drejtuesit të një manastiri dhe sampradayas (institucion mësimor, i një sekti). Ky pozicion përfshin në mënyrë tipike një ceremoni inicimi të quajtur diksha nga manastiri, ku udhëheqësi më i hershëm bekon pasuesin si Acharya. Në sektet e mëdha që drejtojnë një shumësi manastiresh historike, një Acharya mund ti referohet udhëheqësit të një shkolle manastirore rajonale që veprona brenda atij sekti. Titujt e alternuar të drejtuesve të manastireve Hindu janë Jeer, Jiyar ose Ciyar. Udhëheqësi i një grupi të madh manastiresh Hindu në një sampradaya ndonjëherë quhet si Jagad guru.
Gurutë
Matha bujt jo vetëm nxënës por edhe shumë Guru. Një Guru, në Traditën Hindu është një "mësues, udhërrëfyes ose mjeshtër" i një diturie të caktuar. Ai ose ajo është dikush më shumë se një mësues, tradicionalisht një figurë e nderuar për studentin, me gurunë që shërben si një "këshillues, që ndihmon në brumosjen e vlerave, ndanë përvojat ashtu si dhe diturinë tekstore, një model në jetë, një burim frymëzimi dhe ai që ndihmon në përparimin shpirtëror të një studenti". Termi i referohet gjithashtu dikujt që më së pari është një udhërrëfyes shpirtëror, që ndihmon në zbulimin e të njëjtave aftësi që tashmë guruja i ka arritur. Koncepti i Gurusë mund të gjendet që nga periudha e lashtë Vedike, i gjetur në shkollat tradicionale ashtu si dhe në një matha. Përmendja më e vjetër e konceptit të guru-së gjendet në tekstet më të hershme Vedike të Hinduizmit. Guruja dhe gurukuli – një shkollë e drejtuar nga guru-ja, ishin një traditë e stabilizuar në Indi nga mijëvjeçari i parë p.e.s. dhe këta ndihmuan në hartimin dhe tejçimin e Vedave të ndryshme, Upanishadeve, teksteve të shkollave të ndryshme të filozofisë Hindu dhe Shastrat post-Vedike që varjojnë nga dituria shpirtërore deri te artet e ndryshme. Mathat i strehonin këta mësues dhe studentët e tyre gjatë studimeve të tyre. Afërsisht nga mijëvjeçari i I i e.s., dëshmitë arkeologjike dhe mbishkrimore sugjerojnë ekzistencën e institucioneve të shumë të mëdha gurush në Indi, disa pranë Tempujve Hindu, ku tradita guru-shishya ndihmonte në ruajtjen, krijimin dhe përçimin e fushave të ndryshme të diturisë. Dëshmia e parë mbishkrimore e një mathaje Shaivite, për shembull, daton rreth vitit 800, e cila ishte e lidhur me një tempull. Ajo bujtëte studiues dhe studentë për studimet teozofike. Një tjetër mbishkrim rreth vitit 1100, pohon Hartmut Scharfe, dëshmon se një matha ishte qendra e studimeve mesjetare mjekësore (Charaka Samhita) dhe të gramatikës Vedike në Tamil Nadu.
Matha të tjera Advaita
Matha të tjera Advaita Vedanta që ndjekin traditën Smarta përfshijnë:
Sri Vaishnava Mathas
Ramanuja, filozofi i Vaishnavizmit, studioi në një manastir Advaita Vedanta me Yadava Prakashan përpara se të shkëputej nga idealet Advaita dhe të themulonte filozofinë e tij Vishishtadvaita (Advaita cilësore). Ramanuja ishte emëruar si udhëheqës i Srirangam mathas, pas vdekjes së Yamunacharyas, megjithëse ata nuk u takuan kurr. Bashkë me filozofinë e tij, Ramanuja është i famshëm për aftësitë e tij organizuese dhe reformat e qëndrueshme institucionale që ai futi në Srirangam duke paralelizuar ato në manastiret Advaita të kohës së tij. Ai gjithashtu udhëtoi dhe themeloi shumë matha Vaishnavite përgjatë Indisë. Tradita Vaishnavite beson se Ramanuja themeloi 700 matha, por dëshmitë historike sugjerojnë se mjaft prej tyre u themeluan më vonë. Mathat Vaishnavite përgjatë kohës, u ndanë në dy tradita, ato të traditës Tenkalai (jugore) dhe ato të traditës Vadakalai (veriore) të Vaishnavizmit. Mathat Tenkalai janë me qendër në Srirangam, ndërsa mathat Vadakalai janë të lidhura me Kanchipuramin. Të dyja këto tradita nga shekulli i X e tëhu kanë konsideruar futjen në funksionin e mathas të ushqimit të të varvërve dhe besimtarëve që i vizitojnë, bujtjen e dasmave dhe festat komunitare, tokat bujqësore tempullore dhe kopështet e luleve si burim për ushqimin dhe përbërës adhurimi, duke qenë të hapura për pelegrinët si shtëpi pushimi dhe ky rol filantropik i këtyre manastireve hindu vazhdon edhe sot. Në shekullin e XV, këta manastire u zgjeruan duke vendosur Ramanuja-kuta në vendndodhjet kryesore Vaishnavite të Indisë Jugore. Disa manastire Vaishnavi përfshijnë:
Mathat Nimbarka Vaishnava
Nimbarka, një studiues i datuar në mënyrë të ndryshme midis shekullit të XI dhe të XIII, propozoi një kompromis që ishte gjithëpërfshirës për të gjitha Shkollat Vedanta, duke pohuar se secili e ka mirë, si e vërteta është njëkohësisht Advaita, Vishishtadvaita dhe Dvaita në të njëjtën kohë, duke e quajtur filozofinë e tij Dvaitadvaita ose Sistemi Bhedabheda. Ai u zhvendos në Vrindavan-Mathura dhe themeloi një matha të përqëndruar përreth përkushtimit dashuror të adhurimit të Radha-Krishnas (Radheshyam). Ky grup theksonte përbashkimin e komunitetit, këngëve publike dhe bhaktit të vazhdueshëm. Mathat e këtij grupi janë:
Shaivizmi
Mathat Shaivite ose Shaiva u vendosën të paktën nga mijëvjeçari i I e tëhu, në Kashmir, rajonet e Himalajane si Nepali dhe përgjatë nënkontinentit, si në Tamil Nadu. Shumë prej këtyre manastireve dhe tempujve të ndërlidhur, veçanërisht në veri-perëndim të nënkontinentit indian, u shkatërruan nga ushtritë Islamike pas shekullit të XII, dhe rrjeti i manastireve Shaiva u ndërpre ashpërsisht nga dhuna pasuese. Në disa raste, manastiret Hindu u shndërruan në ribate islamike ose medrese (përkatësisht barraka ushtarësh dhe shkolla) gjatë periudhës mesjetare. Manastiret Shaiva ishin nga shkolla të ndryshme të Shaivizmit, duke varjuar nga shkollat jo-dualiste deri te ato teiste dhe në mënyrë rajonale kishin një gamë emërtimesh si Jogi (Yogis), Natha, Darshani, Kanphata të Gorakshanathit sampradaya.
Shaiva Siddhanta
Shaiva Siddhanta është një shkollë teiste e Shaivizmit e bazuar në dualizëm (shpirti njerëzor dhe zoti janë të ndryshëm) dhe themeluan matha të paktën nga mesi i mijëvjeçarit të I të e.s.. Dëshmitë arkeologjike të datuara nga viti 724 sugjerojnë ekzistencën e një mathaje Saiva Siddhanta të emërtuar Mattamayura. Dëshmi të tjera historike sugjerojnë se këta murgj Shaiva ishin aktiv në studimet teozofike Shaiva dhe i përhapën idetë Shaivite në veri dhe në perëndim të Indisë deri rreth shekullit të XII. Manastire të tjera të rëndësishme përfshijnë Golaki mathan që ekzistoi rreth shekullit të X, e njohur për formë e tempullit të saj të rrumbullakët, me gjasa pranë Jabalpurit të sotëm në Madia Pradesh. Ky manastir përmbante një grup tempujsh të Shivës, një spital, kolegj dhe bujtinë për studentët. Golaki matha ishte qendra e studimeve Vedike me studime paralele të literaturës Budiste. Mbishkrimet dëshmojnë se manastire të shumta Shaivite u vendosën në rajonin e Dekanit nën mbrojtjen e Dinastisë Kakatiya, shumë prej të cilëve u shkatërruan në luftërat hindu-muslimane që i dhanë fund sundimit Kakatiya. Zanafilla e Golaki mathas të Indisë qendrore është e atribueshme te manastiret më të vjetër të Kashmirit. Në Karnataka, dëshmitë historike sugjerojnë se mbretëresha Alhanadevi themeloi manastirin Shaiva të quajtur Kodiya matha që përfshint një tempull, strehimin manastiror dhe sallën e studimit, me studime mbi Vedat, Shastrat dhe Puranat. Dinastia Chola financoi shumë matha të rëndësishme Shaiva. Ndërsa shumë manastire Shaiva kishin tempuj të ndërlidhur, disa nuk kishin dhe ishin tërësisht të kushtuara ndaj arsimimit dhe studimit.
Mathat Nath Shaiva
Tradita Nath është një traditë shkollash sinkretike Yoga dhe Vedanta të filozofisë Hindu bazuar në traditën Shaiva, që adhuron Shivën dhe Dattatreyan. Themelimi i saj i atribuohet ideve të Matsyendranathit dhe Gorakshanathit, të zhvilluara më tej me shtesat e guruve Siddha Yoga të quajtur "Nathë" (që do të thotë zota). Nath Yogi sampradaya dhe organizatat monastike u zhvilluan duke nisur nga shekulli i XIII, me qendrat e mathave në Gorakhpur, Uttar Pradesh. Shumë nga mathat e tyre në shtetet veriore, qendrore dhe perëndimore të Indisë veçanërisht në zonën e Himalajeve, por mbishkrimet arkeologjike sugjerojnë se mathat e tyre ekzistonin po ashtu edhe në Indinë e Jugut. Murgjit e hershëm Nath gjetën përkrahje në Karnataka, për shembull, midis shekullit të X dhe të XIII, që më vonë u bë një lagje tempuore dhe mathaje Shaiva për ta pranë Mangalores. Kadri matha, për shembull, është një nga manastiret legjendare në traditën Nath që tërhoqi konvertime nga Budizmi dhe përfshirjen e ideve budiste në Shaivizëm, siç dhe vazhdon të jetë një pjesë traditës Nath Shaiva, veçanërisht gjatë festimeve të Kumbh Melas në kohët moderne.
Tradita Nath Siddha e Shaivizmit konsiderohet se ka vendosur mjaft tempuj dhe manastire hindu kushtuar Shivës, veçanërisht në Guxharat, Maharashtra, Madia Pradesh, Raxhastan, Uttar Pradesh, Himachal Pradesh, Biharin verior dhe në Nepal. Gorakhnath matha është një manastir Shaivit aktiv i emërtuar sipas shenjtit mesjetar, Gorakhnath i Nath sampradayas. Matha dhe qyteti i Gorakhpurit në Uttar Pradesh është emërtuar po ashtu sipas tij. Manastiri dhe tempulli kryejnë veprimtari të ndryshme kulturore dhe shoqërore si dhe shërben si qendër kulturore e qytetit. Manastiri publikon gjithashtu tekste mbi filozofinë Gorakhnath. Organizat murgore Nath Shaiva ishte një nga ato grupe murgërore Hindu që u militarizuan dhe morën armët kundër pushtimit mysliman të Indisë, ti rezistonin persekutimit. Ata përçmoheshin dhe persekutoheshin nga zyrtarët e Perandorisë Mogule dhe nga elitat shoqërore, kulturore dhe fetare. Megjithatë murgjit Nath yogi ishin shumë popullor në popullsinë rurale të Azisë së Jugut që nga kohët e mesjetës.
Lingayatizmi
Matha e organizmit manastiror kanë qenë vepruese që me lindjen e lëvizjes Lingayat në Karnataka rreth shekullit të XII. Ato gëzonin përkrahjen komunitare dhe shërbenin si qendra të studimeve Shaivite ashtu si dhe aktivitet edukuese, kulturore dhe filantropike të komunitetit Lingayat. Ka patur gjashtë manastire të mëdhenj Lingayat, një nga të cilën në Kedaranath (Himalaja), Kashi (Varanasi, Lumi Gang), Srisaila (Andhra Pradesh), Kalyana, Rambhapuri-Balehalli dhe Ujjain (të tre në Karnataka). Ka manastire më të vegjël Vira-Shaiva dhe degë rurale të manastireve përgjatë Indisë që plotësonin nevojat e komuniteteve vendore Lingayat. Manastiret Lingayat kanë klasë të lidhur priftërore që quhen Jangama, por kjo klasë nuk është pjesë e manastirit dhe shpesh të familjes. Çdokush nga çdo klasë shoqërore mund të bëhet murg Lingayat dhe ti bashkohet manastirit të tij dhe organizata e brendshme ka lejuar lëvizshmërinë shoqërore që nga ditët e saj të para. Jangamët shpesh kryejnë rite të kalimit, si martesat. Linja e pasimit në degët e manastireve Lingayat mund të jenë të caktuar si nga manastiri kryesor ashtu dhe nga drejtuesi vendor që emëron pasuesin e tij.
Shembuj të kodeve të një mathe moderne
Sipas Saccinandas, mathat theksojnë një jetë që është "e ndershme, paqe-dashëse, e pavarur, morale dhe me sjellje të mirë”. Funksione të tjera të manastireve janë “të ofroi arsimimin në sanskritisht, të ushqei të ftuarit, tu jap para të varfërve, të strehoi të pamundurit dhe të varros të vdekurit pa familje".
Praktikat e përditshme
Dhjetë hapat fillestare të çlirimit (sipas Guru Saccinandas)
Mathat në Xhainizëm
Manastiret xhainiste, pohon Paul Dundas, quhen gjithashtu Matha. Dëshmitë arkeologjike nga Tamil Naduja, që përgjithësisht kanë mbijtuar më mirë sesa pjesa tjetër e Azisë Jugore, sugjerojnë se manastiret xhainiste filluan të ndërtoheshin pranë tempujve xhainistë në Indinë Jugore rreth shekullit të V të e.s. dhe bujtnin murgjit e zhveshur të Xhainizmit. Në pjesë të tjera, mathat xhaine patën përkrahjen mbretërore bashkë me manastiret budiste dhe hindu. Sipas teksteve Xhainiste të shekullit të XIII deri në të XV, të tillë si ata të historianit Srutasagara Gani, murgjit xhainistë në këto matha ishin të persekutuar nga zyrtarët mysliman për mënyrën e tyre të jetesës, duke sugjeruar kështu se tradita e mathas kishte vazhduar në gjysmën e parë të mijëvjeçarit të dytë. Disa matha xhainiste janë:
Lokaliteti arkeologjik neolitik në Varosh
Lokaliteti arkeologjik neolitik në Varosh është një monument i trashëgimisë kulturore në Varosh, Ferizaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Përmbledhje
Lokaliteti neolitik i Varoshit është një lokalitet arkeologjik i identifikuar në fshatin Varosh të Komunës së Ferizajit, gjegjësisht vetëm 2 km në juglindje të këtij qyteti.
Megjithëse këtu akoma nuk janë zhvilluar sondazhe arkeologjike, në disa raste kanë dalë gjurmë të fragmenteve të ndryshme të qeramikës neolitike, kryesisht zbuluar rastësisht gjatë punimeve bujqësore të tokave; material ky në pjesën më të madhe i lëvizshëm arkeologjik që dëshmon gjurmët e një vendbanimi të hapur tipik neolitik të të dy kulturave, si të Starçevës ashtu dhe të Vinçës. Gjatë vitit 2011, në disa parcela të këtij lokaliteti arkeologjik u zhvilluan disa incizime gjeofizike, të cilat reflektuan struktura të nëndheshme që mbase mund të indikojnë gjurmë të “banesave” neolitike.
Liu Yifei
Liu Yifei (Kinezisht: 刘亦菲; pinyin: Liú Yìfēi, lindi An Feng; 25 gusht 1987), gjithashtu e njohur si Crystal Liu, është aktore, modele dhe këngëtare kineze-amerikane.
Jeta e hershme
Liu Yifei lindi në Wuhan. Babai i saj është An Shaokang i cili është sekretari i parë në ambasadën kineze në Francë dhe profesorë në universitetin në gjuhën franceze. Nëna e saj është Liu Xaoli i cili është vallëtare. Prindërit e saj u divorcuan kur Liu ishte 10 vjeçare. Në njëjtin vit, ajo morri mbiemrin e nënës së saj.
Kur Liu ishte 10 vjeçare, ajo emigori bashkë me nënën e saj në New York City. Kur ishte 15 vjeçare, ajo u pranua në akademinë e filmit në Pekin dhe u diplomua kur ishte 19 vjeçare.
Jeta personale
Gjatë xhirimeve të filmit The Third Way of Love, ajo filloi një lidhje me aktorin koreanë Song Seung-heon.
Lokaliteti arkeologjik në Nikadin
Lokaliteti arkeologjik në Nikadin është një monument i trashëgimisë kulturore i cili ndodhet në fshatin Nikadin, të Ferizajit, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Historiku
Fshati Nikadin ndodhet në periferi të qytetit të Ferizajt, gjendet vetëm 2 kilometra në jug të saj, shtrihet në një tokë bujqësore shumë pjellore. Gjatë viteve gjashtëdhjetë të shekullit XX, janë evidentuar gjurmë sipërfaqësore të cilat sipas supozimeve i takonin ndonjë kompleksi të vilave romake.
Megjithatë, gjatë rregullimit të oborrit të një shtëpie në arealin e këtij lokacioni, rastësisht u zbulua një artefakt shumë i rrallë dhe mbase unik për trevën e Kosovës. Kemi të bëjmë me një kapak sarkofagu (sarcophagus - arkivol apo arkë për vendosjen e kufomës), tërësisht nga guri gëlqeror i mermerizuar në trajtë të çatisë së shtëpisë, ku dominojnë dekoret me motive antropomorfe (figurë njeriu) në akse dhe motive floreale në front. Ky kapak sarkofagu i përket periudhës romake fundi i shekullit III e.s. fillimi i shekullit të IV e.s. Në vendin ku është gjetur kapaku i sarkofagut, janë zhvilluar disa sondazhe arkeologjike (2007) që rezultuan me gjurmë të një kishe me përmasa jo të mëdha ndonëse mjaft e dëmtuar, e periudhës së krishterimit të hershëm (shekujt IV-VII e.s.), e plotësuar me disa spolje (material i ripërdorur) të plastikës dekorative sepulkrale të periudhës romake (shekujt III-IV e.s.).
Hyrem Sultan
Lindur në Ruthenia (asokohe një rajon lindor i Mbretërisë së Polonisë), Hurrem u kap nga Tatarët Krimesë gjatë një sulmi skllevër dhe përfundimisht u dërgua në Stamboll, kryeqytetin osman. Ajo hyri në Harem Perandorak, duke u ngritur nëpër radhët për t'u bërë e preferuara e Sulltan Suleimanit. Duke shkelur traditën osmane, Sulejmani u martua me Hurrem, duke e bërë atë gruan e tij legale. Ajo ishte bashkëshortja e parë perandorake që mori titullin Haseqi Sulltan. Hurremi mbeti në oborrin e Sulltanit për pjesën tjetër të jetës së saj dhe pati gjashtë fëmijë me të, përfshirë Sulltan Selim II të ardhmen. Ajo ishte gjyshja e Murad III.
Hurrem arriti pushtetin dhe ndikoi në politikën e Perandorisë Osmane përmes burrit të saj, duke luajtur një rol aktiv në punët e Perandorisë. Ajo veproi si këshilltarja kryesore e Sulltanit, korrespondoi për çështjet shtetërore me mbretin Sigismund II Augustus të Polonisë (r. 1548-1572), dhe patronizoi vepra të mëdha publike (që përfshinin Kompleksin e Haseki Sultan dhe Hurrem Sultan Bathhaus). Ajo vdiq në 1558 në Stamboll dhe u varros në një mauzole brenda kompleksit të Xhamisë Süleymaniye.
Emrat
Emri i lindjes i Hurrem është i panjohur. Leslie P. Peirce ka shkruar se mund të ketë qenë ose Anastasia, ose Aleksandra Lisowska. Në mesin e osmanëve, ajo njihej kryesisht si Haseki Hurrem Sultan ose Hurrem Haseki Sulltan. Hurrem ose Khorram (Persisht: خرم) do të thotë "i gëzuar" në Persisht.
Origjina
Burimet tregojnë se Hurrem Sulltan ishte me origjinë nga Ruthenia, e cila asokohe ishte e pushtuar nga Kurora Polake. Ajo lindi në qytetin e Rohatyn 68 km (42 mi) në juglindje të Lwów, një qytet i madh i Voivodeship Ruthenian në Kurorën e Mbretërisë së Polonisë. Sipas burimeve të fundvitit të 16-të dhe fillimit të shekullit të 17-të, siç është poeti polak Samuel Twardowski (vdiq 1661), i cili hulumtoi këtë temë në Turqi, Hurrem në dukje kishte lindur nga një njeri i mbiemër Lisovsky, i cili ishte një prift ortodoks me origjinë Ruthenian. Gjuha e saj amtare ishte rutheniane.
Në vitet 1510, Tatarët e Krimesë e rrëmbyen atë gjatë një prej sulmeve të tyre skllevër të Krimesë-Nogai në Evropën Lindore. Tatarët mund ta kenë marrë më parë në qytetin e Krimesë Kaffa, një qendër kryesore e tregtisë së skllevërve osmanë, përpara se të çohej në Stamboll. Në Stamboll, Valide Hafsa Sultan përzgjodhi Hurremin si dhuratë për djalin e saj, Suleiman. Hurrem më vonë arriti të bëhej Sulltani Haseki ose "konkubina e preferuar" e haremit perandorak osman. Michalo Lituanus shkroi në shekullin e 16-të se "gruaja më e dashur e perandorit të tanishëm turk - nëna e [birit] të tij primogjenital, i cili do të qeverisë pas tij, u rrëmbye nga toka jonë".
Shejh Kutb ed-Din el-Nahravali, një figurë fetare mekase, i cili vizitoi Stambollin në fund të vitit 1557, vuri në dukje në kujtimet e tij se Hurrem Sulltan ishte me origjinë rutheniane. Ajo kishte qenë shërbëtore në shtëpinë e Hançerli Fatma Sulltan, e bija e Şehzade Mahmudit, birit të Sulltan Bayezidit II. Ajo u paraqit te Sulejmani kur ai ishte akoma princ.
Marrëdhënia me Suleiman
Roxelana, e quajtur Hurrem Sulltan nga osmanët, me siguri hyri në harem rreth moshës pesëmbëdhjetë vjeç. Viti i saktë që ajo hyri në harem është i panjohur, por studiuesit besojnë se ajo u bë konkubina e Sulejmanit të Madhërishëm rreth kohës kur ai u bë sulltan në 1520.
Ngritja e paparë e Hurremit nga skllavi i haremit tek gruaja e ligjshme e Sulejmanit dhe "mbretëresha e Perandorisë Osmane" tërhoqi xhelozi dhe mosmiratim jo vetëm nga rivalët e saj në harem, por edhe nga popullsia e përgjithshme. Ajo shpejt u bë bashkëshortja më e shquar e Sulejmanit përkrah Mahidevran Sultan (e njohur edhe si Gjylbahar). Ndërsa diskutohen datat e sakta për lindjen e fëmijëve të saj, ekziston konsensusi akademik se lindja e pesë fëmijëve të saj —Şehzade Mehmed, Mihrimah Sulltan, Şehzade Abdullah, Sultan Selim.
Shkollat njëdhomëshe
parapamje|235x235px|Shkollë njëdhomëshe e komunitetit [[Amish në Lancaster County, Pennsylvania, në vitin 1941.]] Shkollat njëdhomëshe ishin të zakonshme në të gjitha pjesët rurale të vendeve të ndryshme, përfshirë Prusinë, Norvegjinë, Suedinë, Shtetet e Bashkuara, Kanada, Australi, Zelanda e Re, Mbretëria e Bashkuar, Irlanda dhe Spanja. Në shumicën e shkollave rurale dhe të qyteteve të vogla, të gjithë nxënësit mëspnin në një dhomë të vetme. Atje, një mësues i vetëm u mësonte bazat akademike në disa nivele të klasave të fëmijëve të moshës së arsimit fillore. Ndërsa në shumë zona shkollat me një dhomë nuk përdoren më, nuk është e rrallë që ata të vazhdojnë të funksionojnë ende në vendet në zhvillim dhe zonat rurale ose në distanca të largëta. Shembuj të tillë përfshijnë pjesë të largëta të Perëndimit Amerikan, Ishujt Falkland dhe Ishujt Shetland.
Lokalitet arkeologjik në Nerodime të Epërme
Lokalitet arkeologjik në Nerodime të Epërme është një monument i trashëgimisë kulturore në Nerodime e Epërme, Ferizaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Kisha mesjetare në Smrekonicë
Kisha mesjetare në Smrekovnicë është një monument i trashëgimisë kulturore në Smrekovnicë, Vushtrri, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Historia
Rreth 4km në veriperëndim të fshatit Smerkovnicë (Qytezë) gjendet një kodër shkëmbore e emërtuar nga popullata vendëse ‘Birat e Kishës’. Emërtimi përcakton vrimat shpellore që vërehen prej së largu, tri sosh, të thelluara në shkëmbin e kodrës, në shenjë kujtese për kishën e moçme, rrënojat e të cilës ndodhen vetëm disa metra rrëzë anës veriore të kodrës, në luginë, buzë anës së majtë të përroit të thellë të Rekës së Keqe, në një ambient pitoresk, të tërhequr e paqësor.
Kodra e Birave të Kishës në veri, së bashku me Kodrën e Cërnushës në jug, formojnë një grykë të ngushtë ndërmalore. Kjo grykë e cila përshkohet nga përroi i zënë ngojë, zgjerohet në drejtim të anës lindore në luginë të njohur me emrin Lugu i Rekës së Keqe. Lugina në trajtë kanjoni në të dy anët rrethohet me një varg kodrash të larta. Kisha ndodhet në terren të pyllëzuar. Fjala është për një kishë e orientuar në drejtim lindje-perëndim. Vërehet qartë naosi qendror në trajtë drejtkëndëshi, përmasash rreth 12 x 6m, me absidaë gjysmërrethore nga ana e brendshme, e cila siç duket nga ana e jashtme mbaron në trajtë trekëndëshi.
Muret e naosit ruhen prej lartësisë 0.6 deri në 2.0m. Murët e kompleksit të bazilikës janë ndërtuar me gurë të thyer, të mëdhenj e mesatarë, të lidhur me llaç cilësor, me qëllim që të arrihet vendosja vertikale e rreshtave të gurëve. Kjo teknikë murimi e cila ndeshë në një varg kështjellat e atikitetit të vonë në Dardani është element mjaft shpresëdhënëse për datimin e bazilikës në antikitetin e vonë, përkatësisht në mesjetën e hershme.
Lokaliteti arkeologjik te Livadhet e Kishës në Jezerc
Lokaliteti arkeologjik te Livadhet e Kishës në Jezerc është një monument i trashëgimisë kulturore në Jezercë, Ferizaj, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik".
Satō Tadanobu
parapamje|Satō Tadanobu duke e mbrojtur veten me [[Pajisjet e lojës Go|goban kur sulmohet nga armiqtë e tij, e pikturuar nga Utagawa Kuniyoshi]] Satō Tadanobu (佐藤 忠信, 1161-1186) ishte një samurai japonez i periudhës Heian. Ai ishte një ndjekës i Minamoto no Yoshitsune. Sipas Genpei Jōsuiki, ai ishte një nga Yoshitsune Shitennō (義 経 四 天王, fjalë për fjalë "Katër Mbretërit Qiellorë të Yoshitsune"), së bashku me Kamata Morimasa, Kamata Mitsumasa dhe Satō Tsugunobu. Ai ishte vëllai më i vogël i Tsugunobu dhe babai i tyre ishte mbajtësi i Ōshū Fujiwara Satō Motoharu.
Tsugunobu dhe vëllai i tij Tadanobu "iu dha" Yoshitsune nga Fujiwara no Hidehira kur Yoshitsune la Oshu për t'u bashkuar me Yoritomo".
Tërheqja e Yoshitsune
Satō është më i njohur për shpëtimin e jetës së Yoshitsune në Yoshino, një histori e regjistruar në Gikeiki. Historia është bërë disi legjendare ndër vite. Ndërsa udhëtonte në Kyūshū për të shpëtuar nga trupat e vëllait të tij Yoritomo, Yoshitsune dhe forcat e tij ishin rrethuar nga murgjit e Zo-o-jo dhe po përballeshin me humbje. Satō luftoi vullnetarisht për të lejuar Yoshitsune të arrij siguri dhe kërkoi hua armaturës së zotit të tij në mënyrë që të bindte trupat që ndiqnin se Yoshitsune ishte akoma brenda kontrollit të tyre. (Ky nuk ishte një veprim krejtësisht vetëmohues, pasi armatimi i Yoshitsune do të kishte cilësi më të mirë se sa Satō, dhe do të kishte siguruar mbrojtje më të mirë). I maskuar si Yoshitsune, Satō sfidoi dhe luftoi ndjekësit e grupit, duke vrarë ose plagosur rreth njëzet burra. Shokët e tij u vranë, por Satō iu shmang kapjes dhe vazhdoi në Kyoto. Në Kyoto ai qëndroi në shtëpinë e një gruaje të njohur, por u zbulua dhe u sulmua. Nën kërcënimin e kapjes, ai kreu seppuku. E veja, Kaede, së bashku me kunatën e saj Wakazakura, u përpoqën ta ngushëllojnë nënën e tij të pikëlluar duke e prezantuar veten duke veshur armaturën e burrit të saj të ndjerë.
"Goban"
Një histori popullore në lidhje me vdekjen e Satō Tadanobu përfshin që ai të sulmohet ndërsa luante Go. Në pamundësi për të arritur armët e tij, ai thuhet se kishte kapur goban (dërrasa e lojës) dhe e përdori atë për të luftuar armiqtë e tij para se të vriste veten përfundimisht. Ky histori u përshtat në piktura ukiyo, kabuki si është Yoshitsune Senbon Zakura.
Handan Sultan
parapamje|[[Tyrbeja e Handan Sulltanit ndodhet ngjitur me atë të Mehmed III në oborrin e Ajasofja]] Handan Sultan (turqisht osmanlli: خندان سلطان që do të thotë "paqesore" në persisht; vdiq 9 nëntor 1605) ishte bashkëshorti i Sulltan Mehmed III, dhe Valide Sulltana birit të tyre Sulltan Ahmed I.
Jeta e hershme
Me origjinë boshnjake, Handan Sultan ishte një shërbëtor në familjen e Xherah Mehmed Pasha, bejlerbeu e Ejaletit Rumeli. Ai ishte burri i Gjevherhan Sulltanit, e bija e Sulltan Selim II, motra e Sulltan Murad III, dhe tezja e Sulltan Mehmed III. Mehmed Pasha ishte kirurg ("cerrah") dhe kishte rrethprerë Princin Mehmed në 1582.
Familja
Së bashku me Mehmedin, Handan kishte pesë fëmijë:
Şehzade Sultan Selim (1585, Pallati Manisa, Manisa - 20 Prill 1597, Saraji i Topkapësë, Stamboll, i varrosur në Xhaminë Hagia Sophia);
Şehzade Sultan Süleyman (1586, Manisa Palace, Manisa, vdiq i ri, u varros në Xhaminë Hagia Sophia);
Dy vajza;
Aderimi i Ahmedit
Kur Ahmed u ngjit në fron pas vdekjes së Mehmed III më 22 dhjetor 1603, Handan u bë Valide Sulltana. Si nëna e Sulltanit të ri, ajo mori 1.000 aspers në ditë. Të Premten më 9 Janar, ish Valide Sulltana Safije Sultan, së bashku me Şehzade Mustafën (e ardhmja Mustafa I) u dërguan për të jetuar në Pallatin Eski (të vjetër) që ndodhet në Sheshin Beyazıt. Menjëherë pas suksesit të tij, Ahmedi dëshironte të shprehte mirënjohjen e tij për Mehmed Pasha dhe Gjevherhan Sultan për rolin që ata kishin luajtur në bashkimin e prindërve të tij. Megjithatë, deri atëherë, Xherah Mehmed Pasha ishte i moshuar dhe i sëmurë dhe vdiq më 9 janar 1604. Prandaj, Ahmed, nderoi gruan e të ndjerit pashallëk. Ai gjithashtu emëroi një prej vajzave të tij pas saj.
Si Regent
Si bashkëvepruese, ajo menjëherë filloi ndërtimin e rrjetit të saj të klientëve dhe u përfshi aktivisht në drejtimin e çështjeve dinastike dhe perandorake së bashku me tutorin e Ahmedit Mustafa Efendi (vdiq 1607 ose 1608). Ahmed disa herë njoftoi padurimin e tij për të shkuar në luftë. Duket se Handan Sulltan dhe Mustafa Efendi e këshilluan që të sillej në këtë mënyrë në mënyrë që t’i jepte publikut përshtypjen se ai ishte i aftë të sundonte shtetin. Ai gjithashtu filloi të kalojë një kohë të madhe jashtë pallatit, veçanërisht gjuetisë ose kryerjes së inspektimeve pa njohje, pavarësisht nga moti. Handan Sultan shpejt e kuptoi se djali i saj mund ta vinte veten lehtë në rrezik dhe për këtë arsye duhej të vrojtohej nga afër.
Ajo favorizoi bashkëfshatarët e saj boshnjakë në gjykatën e djalit të saj. Ajo e bindi Ahmedin që të emëronte Yavuz Ali Pasha si vezir të madh, dhe mbajti një lidhje të ngushtë me të, veçanërisht gjatë muajve të parë kritik të mbretërimit të Ahmedit. Në pranverën e vitit 1604, ajo dhe Mustafa Efendi urdhëruan Ali Pasha të merrte komandën në Hungari. Në gusht të vitit 1604, Ahmed urdhëroi ekzekutimin e zëvendës vezirit të madh Kasim Pasha, dhe në janar 1605 të pasardhësit të tij Sarıkçı Mustafa Pasha, dhe në të dy rastet vendimi i tij u miratua dhe inkurajua nga Handan Sulltan dhe Mustafa Efendi, të cilët po përpiqeshin të shpëtonin gjykatën të klientëve të Safije Sulltan.
Për shkak të ndikimit të Handan Sulltanit ndaj djalit të saj, Dervish Mehmed Aga zëvendësoi Bayran Agën si kopshtar kryesor në verën e vitit 1604. Sa herë që Handan, Ahmed dhe Dervish hynin krejt në kopshtet e pallateve, ajo i bëri Ahmedit të premtonte se ai nuk do të bëjë asgjë në kundërshtim me atë të Dervishit fjalët dhe mendimet. Falë mbështetjes së vazhdueshme të Handan, ai arriti të bëhej favoriti i parë mbretëror i Ahmedit.
Handan Sultan gjithashtu veproi si ndërmjetës midis djalit të saj dhe zyrtarëve të tjerë të qeverisë. Vizdo vezir që dëshironte të komunikonte me Ahmedin duhej t'i paraqiste kërkesën e tij së pari asaj. Historiani bashkëkohor Ibrahim Peçevi vuri në dyshim mençurinë e saj, por legjitimoi autoritetin e saj mbi djalin e saj me një thënie të vjetër dhe popullore "e drejta e një nëne është e drejtë e Zotit".
Organizata bamirëse
Handan Sultan bëri një fond për mirëmbajtjen e varrit të burrit të saj Mehmed III dhe pagat e punonjësve të saj. Ajo gjithashtu bëri dhurata në Kytahja, Menemen dhe Kilizman.
Sinanpaşaoğlu Mehmed Pasha i cili ishte martuar me Piale Pasha dhe Gjevherhan.
Rebecka Teper
Åsa Rebecka Teper (lindi më 26 korrik 1972) është aktore suedeze nga Stokholmi. Ajo është vajza e Basia Frydman.
Shkolla konvikt
Përmbledhje
Internatet ose objektet e banimit zakonisht përfshijnë dhoma gjumi ose konvikte, një dhomë ngrënie ose mensa ku studentët marrin ushqim në kohë të caktuar, një bibliotekë dhe mundësisht salla të leximit, ku studentët mund të kryejnë lexojnë dhe kryejnë detyrat e shtëpisë. Internatet gjithashtu mund të kenë edhe dhoma të zakonshme për televizion dhe relaksim si dhe kuzhina, dhe aty këtu ndonjë objekt për biçikleta ose pajisje të tjera sportive.
Në disa shkolla, secili objekt strehimi ka nxënës të të gjitha moshave, në këtë rast zakonisht ekziston një sistem prefektësh, i cili u jep studentëve më të vjetër disa privilegje dhe njëfarë përgjegjësie për mirëqenien e të rinjve. Në disa shkolla me konvikt, nxënësit ose studentët ditor caktohen në një konvikt ose shtëpi për aktivitete sociale dhe qëllime sportive.
Ashtu si edhe hapësirat e zakonshme akademike si klasa, salla, biblioteka dhe laboratorët, shkollat e konviktit shpesh ofrojnë një larmi objektesh përcjellëse për aktivitete jashtëshkollore si salla muzikore, palestra, fusha dhe terrene sportive shkollore, anije, pishina, kinema, teatro, etj. Nxënësit me qëndrim ditor shpesh qëndrojnë edhe pas shkollës me qëllim të përdorimit të tyre. Shumë shkolla me konvikt në Amerikën e Veriut janë të vendosura në mjedise të bukura natyrale (rurale), dhe kanë një ndërthurje të stileve arkitektonike që ndryshojnë nga ato moderne deri në aso që mund të jenë qindra vjeçare.
Në përgjithësi studentët duhet të kenë një leje për të shkuar jashtë kufijve të përcaktuar të shkollës; dhe ata mund të lejohen të udhëtojnë jashtë kampusit në periudha të caktuara kohore.
Në varësi të vendit dhe kontekstit, shkollat e konviktit zakonisht ofrojnë një ose më shumë mundësi: të plotë (studentët qëndrojnë në shkollë me kohë të plotë), javore (studentët qëndrojnë në shkollë nga e hëna deri të premten, pastaj kthehen në shtëpi për fundjavë), ose në një orar fleksibël (studentët zgjedhin kur të hyjnë në konvikt, p.sh. gjatë javës së provimit).