cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Përparim Kovaçi
Në sezonin 1972 – 1973 aktivizohet për herë të parë si sulmues me formacionin bazë të skuadrës së Tomorit. Që nga kjo kohë dhe deri në vitin 1990, kur i dorëzoi fanellën me numrin 10-të talentit tjetër beratas, Kliton Bozgos, Kovaçi do të bëhej idhulli i tifozerisë dhe lideri i skuadrës.
Kosova
Ekonomia
Megjithëse Kosova shërbeu si burim i rëndësishëm i zhvillimit ekonomik të Jugosllavisë, pushtimi serb gjatë viteve nëntëdhjetë, lufta, si dhe qeverisja e ligsht e UNMIK-ut e sollën ekonominë kosovare në gjendje kolapsi. Të hyrat financiare për rindërtimin e vendit pas përfundimit të luftës sollën rritje ekonomike në tri vjetët e para, kurse më 2003-04 pati rënie për shkak të pamjaftueshmërisë së burimeve të brendshme dhe zvogëlimit të ndihmave ndërkombëtare. Inflacioni është i ulët, ndërsa tepricat buxhetore të herëpashershme janë kritikuar si mungesë e përpjekjeve të qeverisë për ta nxjerrë vendin nga skamja. Sidoqoftë, më 2007 pati deficit buxhetor; u shpenzuan 1.22 miliard dollarë amerikanë, ndërsa pati 1.19 miliard të hyra. Industria e nxjerrjes dhe përpunimit të xeheve është pothuajse jashtë funksionit.
Përparim Kovaçi
Në sezonin 1978 – 1979, ai shpallet golashënuesi më i mirë i Shqipërisë me 18 gola.
Jeta e Re
thumb|Numri jubilar i "Jetës së Re" për 50 vjet të daljes Jeta e Re është revistë letrare shqiptare e themeluar nga shkrimtari Esad Mekuli në vitin 1949. Është botuar në kuadër të OPGBG "Rilindja" në Prishtinë. Është revista më jetëgjatë në historinë e periodikut shqiptar.
Kosova
Ekonomia
Për t’i hapur rrugë zhvillimit ekonomik, janë privatizuar sipas numrit gjysma dhe sipas vleftës 90% e ndërmarrjeve shtetërore. Për dallim nga vendet e zhvilluara, përfshirë këtu edhe Shtetet e Bashkuara, Kosova ka shënuar rritje ekonomike gjatë viteve të fundit, mirëpo jo në shkallë të dëshirueshme për ta lehtësuar gjendjen e rëndë të popullsisë. Me gjithë shënimet që tregojnë dyfishim të investimeve nga ulja e taksave të korporatave për 50% më 2008, recedimi ekonomik ka penguar ndryshimet pozitive të pritshme. Edhe sot, ndihma financiare dhe teknike e bashkësisë ndërkombëtare, kryesisht Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian, përbëjnë shtyllë mbajtëse të ekonomisë së Kosovës; gjatë vitit 2007, në buxhetin e Kosovës u derdhën 11.643.000 euro në formë grantesh të huaja. Njëherësh, 15% e PVB-së grumbullohet nga remitancat e mërgimtarëve shqiptarë, të ndodhur kryesisht në Zvicër dhe Gjermani.
Të ardhurat dhe zhvillimi njerëzor
Papunësia e lartë në Kosovë ka bërë që PVB të përqendrohet në sektorin e shërbimeve (60%), ndërsa pjesa tjetër është në mënyrë të barabartë e ndarë mes bujqësisë dhe industrisë. Për dallim nga shtetet e zhvilluara, ku sektori i shërbimeve ngërthen përqindje të lartë të të punësuarve në korporata të mëdha financiare, të teknologjisë informative dhe shëndetësore, shërbimet në Kosovë përfshijnë kryesisht veprimtare të vogla private, të përqendruara në tregti me pakicë dhe ndërtimtari. Vetëm 0,25% e të punësuarve në vitin 2006 punonin për sipërmarrje të mesme dhe të mëdha me më shumë se 49 punëtorë. Në vitin 2007, 74.366 persona kanë qenë të punësuar në sektorin buxhetor.
Jeta e Re
Kryeredaktor i saj i tanishëm është Agron Y. Gashi.
Përparim Kovaçi
Kovaçi ka marrë pjesë në katër takime ndërkombëtare me ekipin e Flamurtarit, ku ka shënuar katër gola. Përparim Kovaçi mban titullin Mjeshtër Sporti.
Kosova
Të ardhurat dhe zhvillimi njerëzor
Shkalla e lartë e papunësisë sillet rreth 40%, ndërsa pati arritur kulmin prej 50% më 2006. Në vitin 2007, numri i personave që kanë kërkuar punë ka qenë 334.595 persona, shumica të moshës 25 deri në 39. Vetëm 1.5% e tyre janë me universitet apo shkollë të lartë të kryer. Të punësuarit, ndërkaq, vuajnë nga pagat e ulëta që mesatarisht sillen rreth 190 eurove në sektorin publik dhe 211 eurove në atë privat. Në këto kushte vazhdon të lulëzojë ekonomia e zezë, duke pamundësuar mbledhjen e statistikave precize. Sondazhe të reja tregojnë se janë shënuar humbje të vendeve të punës për shkak të krizës dhe popullata ndjehet tejet e shqetësuar.
Shkalla e varfërisë mbetet e rëndë — 42 % jetojnë në varfëri, ndërsa 15% në varfëri të skajshme — dhe nevoja për programe të mirëqenies sociale sfidon qeverinë, e cila më 2006 ndau asistencë për 40.569 familje me gjithsej 174.131 anëtarë. 127.356 pensionistë filluan të përfitojnë nga pensione mujore në fundvitin 2006; në janar 2008 pensionet u rritën nga 40 euro në 75 për muaj, ndonëse fondet e pensioneve u vodhën nga Serbia gjatë luftës dhe së fundi u tkurrën në skema të dështuara të kursimit. Në vitin 2007, Kosova ka filluar edhe me pensionet e posaçme për invalidët e luftës dhe familjet e dëshmorëve, fillimisht me 7.500 përfitues, numër ky që u rrit bashkë me sasinë e pensionit. Në Prishtinë ndodhet shtëpi e pleqve, ku më 2006 ishin të vendosur 106 individë (81 shqiptarë, 11 serb dhe 14 të tjerë). 136 vetë të tjerë (57 serb, 55 shqiptar dhe 24 të tjerë) ishin të vendosur në Institucionin e Shtimes për personat me kërkesa të veçanta. Vetëm gjatë vitit 2006, shteti mori nën kujdes 66 fëmijë të braktisur (39 vajza, 27 djem).
Shoqata Kulturore "Bilal Xhaferri"
Historia
Shoqata Kulturore “Bilal Xhaferri” shumë shpejt u shtri jo vetëm në zonat e komunitetit çam, por edhe në rrethet kryesore të Shqipërisë, kudo që ndodheshin miqtë e veprës e të idealit të Bilal Xhaferrit… Krijoi marrëdhënie shumë të mira me strukturat e shtetit shqiptar, me politikanë të të gjithë spektrit politik, me të pozitës e opozitës, me më të vjetrit e më të rinjtë si: Pjetër Arbnori, Sali Berisha, Ibrahim Rugova e Fatos Nano, Aleksandër Meksi, Servet Pëllumbi e Skënder Gjinushi, Sabri Godo, Fatmir Mediu, Namik Dokle e Arian Madhi, Edi Rama, Hashim Thaçi, Gramoz Ruçi, Bamir Topi, Besnik Mustafaj e Neritan Ceka, Petro Koçi e Preç Zogaj, Ilir Meta, Pëllumb Xhufi e Sabri Hamiti, Makbule Çeço, Jozefina Topalli, Diana Çuli, Lajla Pernaska, Valentina Leskaj, Mimi Kodheli, Majlinda Bregu e sa e sa të tjerë.
Jeta e Re
Historiku
Vitin e parë dolën tre numra. Nga viti 1950 u bë revistë dymujore dhe doli me faqe të shtuara. Fillimisht në të botoheshin edhe tekste jashtëletrare, por më vonë u bë revistë tërësisht letrare. Kishte meritën edhe për nxitjen dhe formimin e kulturës së leximit. Kah fundi i viteve gjashtëdhjetë, kur Kosova përjetoi një zgjim dhe zhvillim shumë intensiv arsimor, kjo revistë, si një lekturë e zgjedhur dhe e obligueshme, kishte destinacion bibliotekat dhe shkollat e mesme. Tirazhi i saj arriti deri në 10 mijë kopje dhe vazhdoi të jetë i lartë përgjatë viteve '70, deri në fillim të viteve '80. Me fuqizimin institucional të Kosovës në vitet '70 (autonomia e 1974, hapja e Universitetit të Prishtinës, e Akademisë së Shkencave dhe Arteve; e Institutit Albanologjik, etj) dhe hapjen e kësaj reviste ndaj letërsisë botërore dhe asaj të traditës, u shënua një bum letrar dhe kulturor i paparë. Në këtë kohë, u shfaq një letërsi nacionale e me prirje moderne, së cilës i dhanë ton të fuqishëm pikërisht autorët të formuar dhe të promovuar nga kjo revistë.
Mirëpo, në fund të viteve tetëdhjetë dhe në periudhën e të nëntëdhjetave, në rrethana të okupimit e të deinstitucionalizimit të Kosovës nga okupatori serb, edhe Jeta e Re pësoi fatin e institucioneve të tjera arsimore, kulturore e shkencore. Periudha më e rëndë për këtë revistë, ishte viti 1990, kur stafi u dëbuan me dhunë nga Pallati i Shtypit, fat që i përcolli edhe institucionet tjera shqiptare, përfshirë Shtëpinë Botuese Rilindja. Gjatë viteve '90 luftoi për mbijetesë, me numra dhe faqe të reduktuara, por botimi i saj nuk u ndërpre. Vështirësitë e përcollën edhe pas çlirimit të Kosovës. Nga viti 2010 filloi një jetë të re, me një kryeredaktor të ri, dhe që nga kjo kohë doli me 3 numra në vit dhe rreth 500 faqe. Në vitin 2019 u botua numër jubilar për nder të 70 vjetorit të themelimit.
Është revista më jetëgjatë në historinë e periodikut shqiptar.
Bibliografia
Në 25 vjetorin e daljes së saj Biblioteka Universitare dhe Popullore e Kosovës e boton bibliografinë e autorëve Sevdie Ahmeti, Amedan Jani dhe Musa Gërguri me titull: Jeta e Re - Bibliografia 1949-1974. Poashtu, më 1979 me rastin e 30 vjetorit të daljes vazhdohet Bibliografia, por këtë herë autore vetëm Sevdie Ahmeti.
Shoqata Kulturore "Bilal Xhaferri"
Historia
Lidhjet e kësaj shoqate u shtrinë dhe u forcuan edhe me ambasada si ajo amerikane, italiane, gjermane, turke etj., apo me personalitete të diplomacisë e kulturës botërore si Hillary Clinton e Doris Pack, Miranda Vickers e James Pettifer, Marko Panela e Callenback, Dr. Haim Reitan, Amir Gilad etj.
Një brez poetësh, gazetarësh, intelektualësh e politikanësht të rinj të talentuar si Agim Mero, Alma Ahmeti, Bianka Bilali, Dylbere Dika, Florian Bulica, Fllanxa Veshi, Kadri Aliu, Kostaq Myrtaj, Ismail Murtaj, Leonora Bilali, Mina Çaushi, Rudina Hasa, Yllka Sulku, Xhulia Xhekaj e sa e sa të tjerë më vonë e më vonë, do të bëheshin ndër vite armata e madhe e luftëtarëve të idealit çam që synonte kjo shoqatë…
Revista “Krahu i shqiponjës”, e themeluar prej Bilal Xhaferrit në SHBA u bë organi që pasqyroi dhe vazhdon të pasqyrojë tërë veprimtarinë e kësaj organizate atdhetare.
Pikësynimi i saj kryesor ishte dhe mbetet madhështimi i figurës së Bilal Xhaferrit dhe i vlerave të kulturës çame e asaj shqiptare përkrah vlerave më të mira botërore... Që të realizohej ky synim, u caktua objektivi më i afërt: Rikthimi i eshtrave të Bilal Xhaferrit në Shqipëri që u realizua më 6 maj 1995 me kontributin e shtetit shqiptar dhe të shkrimtarit Shefki Hysa, kryetar i kësaj shoqate… Dhe filloi kështu një bashkëpunim i gjatë e lodhës me të gjitha organizmat qeveritare e joqeveritare,me miq e deashamirë të huaj, derisa u bë e mundur që eshtrat e Bilal Xhaferrit të vinin në atdhe e të preheshin në Sarandë dhe të arriheshin edhe shumë synime të tjera në dobi të kultures shqiptare dhe të zgjidhjes përfundimtare të problemit çam…
Kosova
Bujqësia
Bujqësia nuk i plotëson nevojat e popullsisë, mirëpo ka shënuar së fundmi përparime të dukshme në sajë të ndihmës nga jashtë. Sipas vlerësimeve të vitit 2007, bujqësia kontribuon 7% të PVB. Prodhimet kryesore bujqësore janë misri, gruri dhe elbi, patatet, mollat, kumbullat dhe duhani. Njëherësh, shitja me shumicë e drurit ka ngjallur shqetësime rreth zhveshjes së pyjeve. Janë zgjeruar edhe hortikultura vitikultura, kurse blegtoria ka qitur hapur përmirësimi. Ndërkaq, mbajtja e kafshëve për qumësht dhe mish, gjithashtu e shpezëve dhe bletëve, përbën rrafshin e blegtorisë.
Hapësira e mbjellë me drithëra është ngushtuar në krahasim me vitet ’80. Gruri, drithi kryesor, mbillet në 70.000 hektarë tokë dhe ka mesatare të rendimentit prej 3.26 ton/ha. Rënie e madhe është shënuar në prodhimtari blegtorale si leshi dhe lëkura, mirëpo në vitet e fundit është rritur prodhimi i qumështit. Në Kosovë janë regjistruar 381.995 krerë gjedhesh, shumica lopë qumështore. Përkundër rritjes në bujqësi, Kosova mbetet shumë prapa vendeve evropiane dhe vazhdon të jetë importues madhor i prodhimeve ushqimore.
Energjia
Përkundër hapësirës së vogël territoriale, Kosova është e kamur me burime energjetike; janë vlerësuar 10-12 miliard tonë qymyr linjit të shtrirë përgjatë dy rrafsheve të vendit. Me 1.800-2.000 kalori, qymyri kosovar është i përshtatshëm për prodhim të rrymës elektrike, gazra për plehra artificiale, si dhe për nxemje qendrore. Prej viteve ’60, qymyri nxirret në afërsi të Kastriotit në sasi që së fundmi sillet rreth 6 milion tonë në vit. parapamje|262x262px|[[Parku i Erës Kitka|Parku i Erës në Kitkë]] Energjia elektrike në Kosovë mbështetet kryesisht në energjinë e prodhuar nga termocentralet (97%) dhe ky sektor konsiderohet si një nga sektorët me potencialin më të madh për zhvillim. Kapacitetet e instaluara të termocentraleve janë 1,478 MW, mirëpo aktualisht për shkak të vjetërsisë kapaciteti operativ i tyre është rreth 900 MW. Deri tani janë bërë përpjekje për diversifikimin e gjenerimit të energjisë elektrike, ku ndër të tjera përmendim parkun e erës në Bajgorë dhe në Kitkë.
Sidoqoftë, dy termocentralet e ngritura për prodhim të rrymës elektrike përballen prej më se një dekade me mungesë kapacitetesh, telashe të teknologjisë së vjetruar, riparime gjysmake dhe keqmenagjim, duke mos arritur të përmbushin kërkesën për furnizim me rrymë. Më 2006 u prodhuan vetëm 832 milion kWh rrymë, ndërsa u konsumuan 4,281 miliard kWh, pesëfish më shumë. Që prej vitit 1999, reduktimet në furnizim kanë qenë të zakonshme, sidomos në periudhën menjëhershme të pasluftës, kur orari i reduktimeve ishte 8 orë me rrymë e 2 pa të. Fushata 24:0 për të promovuar kursimin e rrymës dhe larjen e borxheve të konsumatorëve përmes pagesave me këste nuk kanë shënuar sukses të theksuar. Ministria e Energjisë dhe Minierave është angazhuar për ndërtimin e një termocentrali të ri me koncesion.
Integrimet ekonomike dhe tregtia me jashtë
Më 29 qershor 2009, Republika e Kosovës u pranua zyrtarisht anëtare e Bankës Botërore dhe Fondit Monetar Ndërkombëtar. Projektimet e FMN-së tani vlerësojnë se rritja ekonomike do të ngrehet në 5% më 2010.
Kosova eksporton kryesisht prodhime xeherore dhe metale të përpunuara, mbeturina metalesh, lëkurë, makineri dhe pajisje transporti në vendet e BE-së, Serbi, Shqipëri, Maqedoni, Zvicër etj. Kurse importon ushqim, dru, karburante, kemikale, makineri dhe pajisje elektrike, kryesisht prej BE-së, Maqedonisë dhe Serbisë. Si shtet i vetëm, Maqedonia është partneri kryesor tregtar i Kosovës; më 2006, përbëri 19,7% të importit dhe 8,8% të eksportit.
Derri Indian
Derri Indian (Sus scrofa cristatus), i njohur gjithashtu si derri i Andamanës, është një nënlloj i derrit të egër që ndodhet në Indi, Nepal, Birman dhe në Tailandën Perëndimore.
Kosova
Transporti dhe komunikacioni
Në Kosovë sipas statistikave të vitit 2011, janë 1.963 km rrugë, prej të cilave 38 km ndërkombëtare, 630 km janë magjistrale dhe 1.294 km rajonale. Shumica e këtyre rrugëve janë të asfaltuara, gjithsej 1.843 km dhe 120 km të paasfaltuara. Gjithashtu janë edhe 430 km hekurudhë, prej të cilave 333 km shfrytëzohen për transport të udhëtarëve dhe 97 km për transport industrial.
Kosova ka Aeroportin Ndërkombëtar të Prishtinës, që gjendet në Sllatinë të Lypjanit. Në vitin 2011, u realizuan 6738 fluturime me gati 1,4 milion udhëtarë. Njëherësh, Kosova ka edhe nëntë aeroporte të tjera, pesë prej tyre me pista të shtruara.
Derri Indian
Derri Indian ndryshon nga homologu i tij evropian nga krifa e tij e madhe e cila shkon në një kreshtë përgjatë shpinës nga koka e tij në fundin e trupit, me një kafkë më të madhe, më e dukshme dhe më e drejtë, veshët e tij më të vegjël dhe më të mpreha. Është më i gjatë dhe më i dobët se derri Evropian edhe pse pjesët e saj të prapme janë shumë më të zhvilluara. Bishti është edhe më i zbërthyer, dhe faqet janë më të zeza. Të rriturit maten nga 83.82 në 91.44 cm (33.00 deri në 36.00 in) në lartësinë e shpatullave (me një mostër në Bengal që ka arritur 97 centimetra) dhe pesë këmbë në gjatësinë e trupit. Pesha varion nga 90.72 në 136.08 kg (200 deri 300 lb).
Kosova
Demografia
parapamje|Harta demografike Kosovës (2011)
Derri Indian
Kafsha ka ndërvepruar me njerëzit në Indi, që të paktën në Pliocenin e vonë, me pikturën më të vjetër që është një pikturë shpellë në Bhimbetaka dhe herë pas here shfaqet në mitologjinë Vedike. Një tregim i pranishëm në Brāhmaṇa ka Indra duke vrarë një derr të egër, i cili ka vjedhur thesarin e asurave, pastaj duke i dhënë trupave të saj Vishnu, i cili e ofron atë si një flijim për perënditë. Në historinë e 'Charaka Samhita', derri përshkruhet si një formë e Prajāpti, dhe është kredituar me ngritjen e tokës nga ujërat e hershme. Në Rāmāyaṇa dhe Purāas, i njëjti derr portretizohet si një shpirt në Vishnu.
Kosova
Demografia
Regjistrimi i fundit i plotë i popullsisë është bërë në vitit 1981, kur Kosova kishte 1.584.000 banorë. Vlerësime të vitit 2011 numri e popullsisë e vendosin në 1.733.872, ndërsa në burime tjera hasen edhe shifra prej 2.200.000; burime të inteligjencës amerikanë paraqesin vetëm 1.804.838, sipas vlerësimit më të fundit të korrikut 2009. Mërgimet e kosovarëve gjatë kësaj periudhe, si dhe të rënët gjatë luftës, kanë penguar rritjen e pritshme të popullsisë, me gjithë shtimin natyror prej 12,7 për 1.000 banorë.
Popullsia e Kosovës përbëhet kryesisht nga komuniteti etnik shqiptar, që sipas burimeve formon 88 deri në 92 për qind të banorëve; sipas vlerësimeve të Entit Statistikor të Kosovës shqiptarët përbëjnë 88% të popullsisë. Serbët janë komuniteti i dytë përkah madhësia me 5,3%, të përcjellë nga turqit, boshnjakët, romët, ashkalinjtë, egjiptasit dhe goranët. Në Kosovë jeton edhe një numër kroatësh dhe çerkezësh, ndërsa pjesëtarë që zyrtarisht i përkasin komunitetit serb kanë kërkuar nga qeveria të njihen si komunitet malazias në vete. Ndërkohë, romët, ashkalinjtë dhe egjiptasit, që shpesh futen në një tog të njohur si RAE ose tradicionalisht si jevgj, vetidentifikohen si etni të pavarura në baza të dallimeve historike ose kulturore.
Derri Indian
Shiko edhe
Derri i egër
Kosova
Demografia
Niveli i integrimit të pakicave joserbe në shoqërinë kosovare është në përgjithësi i kënaqshëm. Ndërkohë, përkundër përpjekjeve të qeverisë dhe shoqërisë civile kosovare, integrimi i komunitetit serb po ecën ngadalë për shkak të pengesave të grupeve ekstremiste të sponsorizuara nga qeveria e Serbisë dhe qarqe ultranacionaliste serbe.
Veç shtimit të lartë natyror të sipërcekur, Kosova gëzon një popullatë shumë të re. Mosha mesatare është 25,9 vjeç, 70% e popullsisë janë nën 30 vjeç, ndërsa 33% i përkasin moshave 0-14 vjeçare dhe vetëm 6% janë mbi 65 vjeç. Jetëgjatësia mesatare është 69 vjet; femrat jetojnë afro 71 vjet, 4 më shumë se meshkujt. Lindshmëria është 16,3‰, ndërsa vdekshmëria 3,6‰.
Feja
parapamje|Kisha ortodokse serbe në [[Graçanica|Graçanicë]] 200px|djathtas|parapamje|Harta fetare e Kosovës sipas rexhistrimit më 2011
Popullsia kosovare i përket kryesisht fesë islame (95.7%), ndërsa pjesa tjetër Kishës Katolike Romake (2.2%) dhe Kishës Ortodokse Serbe (1.5%). Myslimanët përfshijnë shumicën e shqiptarëve, turqit, boshnjakët dhe goranët. Të krishterët shqiptarë janë katolikë, me përjashtim të një familjeje të përmendur në Prizren dhe shqiptarëve nga Shqipëria; katolikë janë edhe kroatët. Kisha Ortodokse Serbe përfshin thuajse tërë pjesëtarët e kombësisë serbe.
Me zgjerimin drejt jugut të zotërimeve feudale serbe, Kisha Ortodokse Serbe mori nën kontroll numër të madh tokash në truallin e Kosovës. Në shek. XIII, pas djegies së Patrikanës Serbe në Zhicë, selia e kishës u zhvendos për në Pejë, ku funksionoi deri në shek. XVIII dhe u riaktivizua në shek. XX. Sot, në Kosovë ndodhet një numër kishash të rëndësishme ortodokse, nën mbrojtje të veçantë si pjesë e trashëgimisë kulturore kosovare dhe simbol i rëndësishëm fetar i komunitetit serb.
majtas|parapamje|[[Xhamia e fshatit Bresanë-Opojë në zemër të Bjeshkëve të Sharrit. Njëherit xhamija më e madhe në Kosovë.]] Me përfshirjen e Kosovën nën Perandorinë Osmane, u përhap edhe feja islame, së pari përmes edukimit të të rinjve kosovarë në shkollat perandorake dhe përpjekje proselituese të misionarëve osmane, e pastaj edhe për shkak të tatimit të rëndë në baza fetare — taksës së xhizjes. Islami u pranua nga shqiptarët dhe një pjesë e sllavëve. Shqiptarët, edhe pse të ndarë në myslimanë dhe të krishterë, vazhduan të identifikoheshin si një komb. Kurse për sllavët ndarja fetare solli edhe ndarje etnike; boshnjakët më parë njiheshin si myslimanë dhe gjithmonë theksonin dallimin etnik nga serbët. Megjithatë, islami që praktikohet sot në Kosovë është kryesisht tolerant dhe përkrah zhvillimin kulturor të kosovarëve si popullatë me kulturë evropiane. Shumica e myslimanëve në Kosovë janë synitë, por ka edhe ndjekës të urdhrit shiit.
Pas përfundimit të luftës, në Kosovë u vendosën organizata misionare myslimane dhe të krishtera, të cilat kanë arritur që në masë të vogël të përhapin shkolla radikale të islamit, përkatësisht denominime protestante.
Gjuhët
Gjuhë parësore e folur në Kosovë është dialekti gegë verilindor i gjuhës shqipe, i folur si gjuhë amtare nga shqiptarët e ashkalinjtë dhe si gjuhë e dytë nga shumica e kombësive tjera, me përjashtim të serbëve që kanë njohuri më të vogël. Shqipja standarde është gjuhë zyrtare në nivel të njëjtë me gjuhën serbe, të folur nga komuniteti serb dhe të njohur mirë nga brezat më të vjetër të shqiptarëve dhe komuniteteve tjera. Gjuhët boshnjake, turke dhe rome gëzojnë përdorim zyrtar në nivel komunal; përveç komunitetit turk, gjuha turke flitet si gjuhë e parë dhe si gjuhë e dytë nga një numër shqiptarësh. Në Rahovec, flitet nga komuniteti shqiptar një dialekt lindor i gjuhëve sllave të jugut, i quajtur rahovecianshe ose sllavishtja e Rahovecit, ndërsa nga komuniteti goran flitet një dialekt i maqedonishtes. Komunitetet kanë të drejtën dhe mundësinë e shkollimit në gjuhën e tyre amtare.
Anglishtja, ndërkaq, ka zëvendësuar serbishten si gjuhë e komunikimin ndëretnik në mes të shqiptarëve dhe serbëve. Ndonëse nuk është e sanksionuar me Kushtetutë, anglishtja përdoret zyrtarisht nga institucionet qeverisëse, sidomos në nxjerrjen e ligjeve dhe dokumenteve qeveritare. Njëherësh, anglishtja është gjuha e huaj më e njohur nga kosovarët, e përcjellë nga gjermanishtja dhe frëngjishtja. Ndikimi i medieve popullore ka bërë gjithashtu që të rinjtë të kuptojnë në nivel të lartë gjuhët spanjolle dhe portugeze.
Vendbanimet
Kosova ka gjithsej 1.466 vendbanime, që shpërndahen në 30 komuna.
Përbërja etnike
Regjistrimi i vitit 1981 merret si regjistrim i fundit valid në Kosovë. Në regjistrimin e popullsisë të vitit 1981 dhe vlerësimit të vitit 1991 Kosova kishte numër të popullsisë prej 1,584,440 respektivisht 1,956,196 banorë. Gjatë këtyre dy regjistrimeve Kosova kishte këtë strukturë të përbërjes etnike.
Arsimi
parapamje|[[Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës]]
Mësimi fillor në Kosovë zhvillohet në pesë gjuhë — shqipe, serbe, boshnjake, turke dhe kroate — dhe është i obligueshëm dhe falas në shkollat publike për të gjithë qytetarët. Së fundmi, qeveria e Kosovës ka shpaluar planet për ngritjen e shkollim të mesëm në nivel obligativ; sipas aftësive dhe suksesit të treguar, nxënësit ndjekin shkollimin e mesëm në gjimnaze e përgjithshme dhe të profilizuara ose shkolla profesionale. Reformimi i sistemit arsimor është prioritet qeveritar, megjithëse mungesa e fondeve, lehtësimeve teknologjike dhe e përgatitjes profesionale të mësimdhënësve, si dhe numri të madh të nxënësve për klasë, pengojnë arsimin efektiv në Kosovë.
Gjatë vitit akademik 2011/2012, në Kosovë pati 24.945 nxënës në arsimin parafillor, 161.624 në arsimin fillor, 132.795 në arsimin e mesëm të ulët, si dhe 109.513 në institucione të arsimit të mesëm. Nevojat e këtyre nxënësve u përmbushën nga 1.333 mësimdhënës në marrëdhënie punë në arsimin parafillor, 7.700 në atë fillor, 10.122 në arsimin e mesëm të ulët, dhe 6.095 në shkolla të mesme. Ndërkaq, vetëm 138 mësimdhënës punuan me 703 nxënës me nevoja speciale në arsimin fillor dhe 51 me 94 nxënës në shkolla të mesme speciale. Pas luftës është hapur edhe një numër shkollash private.
Në vitin 1970, u hap në Kosovë Universiteti i Prishtinës, që ngërtheu në vete të gjitha institucionet e arsimit të lartë, shkolla të lartë dhe fakultete të themeluara deri atëherë. Në vitin 2005/2006 pati 980 mësimdhënës dhe 28,707 studentë të regjistruar. Ndërkaq, funksionimi i universiteteve private është lejuar nga qeveria pas një fusha për akreditim. I vetmi universitet privat është Universiteti Amerikan në Kosovë, ndërsa institucione tjera të arsimit të lartë privat përfshijnë kolegjet AAB-Riinvest, Iliria etj.
Shëndetësia
Shërbimet mjekësore në Kosovë janë të kufizuara, sidomos në institucionet publike ku mungojnë kushtet e punës dhe nxitjet financiare për profesionistët. Sistemi privat i sigurimit shëndetësor nuk është i përhapur, ndërsa sektori privat i shëndetësisë funksionin sipas tregut të lirë. Çmimet janë tejet më të lira në krahasim me vendet tjera të Evropës, por shumë të larta për të ardhurat kosovare. Grevat e vazhdueshme të të punësuarve publikë, skandalet në klinika private nën pronësi të shtetasve të huaj, si dhe mungesa e medikamenteve kanë krijuar një imazh të lig për Ministrinë e Shëndetësisë.
Kultura
Kultura kosovare ngërthen në vete kulturën e kombit shqiptar, si trashëguese të kulturës vendëse ilire, të ndikuar më vonë kryesisht nga kultura romake dhe osmane e më pak nga ajo sllave. Përcaktimi kulturor kosovar është perëndimor, mirëpo ruan në vete elemente konservatore evropiane dhe disa veti të kulturës lindore, të përfituara nga shekujt e sundimit osman. Ndikimi i thellë vërehet sidomos nga e drejta dokesore e shqiptarëve, e përkufizuar nga katër parime — nderin vetjak, barazinë e vetëve, lirinë e veprimit në kuadër të ligjit, si dhe besën.
Letërsia dhe artet
Letërsia në Kosovë nis me librin kishtar Meshari, të parin libër të botuar në gjuhën shqipe nga Gjon Buzuku, me prejardhje nga krahina e Hasit. Andre Bogdani botoi gramatikën e parë të gjuhës shqipe, mirëpo kjo vepër humbi gjatë luftimeve kundër osmanëve dhe për të mësohet vetëm nga shkrimet e nipit Pjetër Bogdani, autor i Çetës së Profetëve, kryevepër e letërsisë së vjetër shqiptare.
Kosova ka edhe katër teatre kombëtare dhe profesioniste, të cilët numërojnë 65 punëtorë dhe rreth 18.440 spektatorë në vit. Njëherësh, funksionojnë edhe 21 teatre amatore si dhe teatri i fëmijëve. Ndonëse popullariteti i teatrit ka rënë në vitet e fundit, gjatë vitit 2006 u dhanë 612 shfaqje teatrale, ndërsa arte tjera si baleti u vunë në skenë vetëm një herë. Më popullore ishin koncertet, prej të cilave u dhanë 117 dhe mblodhën rreth 100 mijë spektatorë. Në galeri arti u organizuan 109 ekspozita.
Mediat popullore
Më 2006, 14 kinematë e vendit mblodhën 56.791 shikues, kryesisht për filma të huaj, përderisa industria vendore e filmit vuan nga mungesa e sasisë, por edhe cilësisë. Megjithatë, në Kosovë janë nxjerrë prodhime cilësore si Era dhe Lisi i regjisorit Isa Qosja, Njeriu prej Dheut dhe Vjeshta e Trëndafilave të Agim Sopit etj.
Më popullore janë serialit e prodhimit vendor dhe të huaj. Kafeneja Jonë, e drejtuar nga veterani Adem Mikullovci, dhe Familja Moderne, me skenariste Visare Aliun dhe regjisor Fatos Berishën, kanë grumbulluar filmbërësit dhe artistët më të suksesshëm të vendit dhe kanë arritur shikueshmëri rekorde, ndonëse vazhdojnë të kritokohet për mungesë të punës profesionale dhe për përmbajtje.
Në Kosovë veprojnë katër televizione me licensë për transmetim mbarëkombëtar, Radiotelevizioni Publik i Kosovës, Radiotelevizioni 21, KohaVision dhe Klan Kosova. Veç tyre, ka edhe një numër televizionesh vendore e kombëtare që transmetojnë përmes sistemeve kabllore.
Sportet
Sporti më popullor në Kosovë është futbolli, i përcjellë nga basketbolli, hendbolli, volejbolli dhe sportet luftarake. Që prej 20 vjetësh, sporti kosovar ka vuajtur nga mungesa e kushteve për zhvillim, fondeve dhe izolimi ndërkombëtar. Federatat e vetme të rëndësishme që janë pranuar ndërkombëtarisht janë ajo e hendbollit dhe e pingpongut.
Themeluar më 1922, KF Prishtina është klubi më i vjetër sportiv në Kosovë, i cili me pjesëmarrjen në Ligën e Parë të Jugosllavisë në vitet ’80 u shndërrua në simbol të lëvizjes kombëtare shqiptare. Sot, kombëtarja e Kosovës udhëhiqet nga ylli i dikurshëm i Prishtinës, Fadil Vokrri, dhe është në pritje të përvojës ndërkombëtare. Ndeshja e fundit, e zhvilluar më 2007 kundër Arabisë Saudite, përfundoi me fitoren e kosovarëve.
Me gjithë nivelin e lartë në Jugosllavi, loja e koshave u popullarizua në Kosovë vetëm pas luftës, kur filloi zhvillimi i kampionatit në salla sportive. Mirëpo, interesimi i sponsorëve u venit me mosndërkombëtarizimin e këtij sporti, ndërsa derdhja e të hollave në lojtarë të importuar dhe mosinvestimi në talentët e rinj vendorë ka penguar zhvillimin e pritur të basketbollit.
Ndërkaq, suksesi më i madh në arenën ndërkombëtare gjatë historisë është korrur në boks, mundje, karate dhe sporte tjera luftarake. Kosova nxori fitues medaljesh në lojëra olimpike, ndërsa klubi i boksit Prishtina vargoi tituj kampioni në Jugosllavia.
.vg
.vg është prapashtesa e fletave të internetit dhe paraqet domenin zyrtar të Ishujëve e Virgjër Britanike.
Rrypaj
Rrypaj është një vendbanim në komunën e Gjakovës, Kosovë.
Kaufdorf
është një komunë në kantonin Bern të Zvicrës.
Gabrielle D. Clements
Gabrielle de Veaux Clements (lindur në 11 shtator 1858- 26 mars 1948) ishte një piktore amerikane dhe muraliste. Ajo studioi art në Shkollën për Dizajn për Gratë në Filadelfia, në Akademinë e Arteve të Bukura në Pensilvani si dhe në Paris në Académie Julian. Gjithashtu Clements ka studiuar shkencë në Universitetin Cornell si dhe u diplomua në degën e shkencave. Ajo ka krijuar murale, portrete dhe gravura. Clements ka dhënë mësimdhënie në Filadeflia dhe në Baltimore në shkollën Bryn Mawr. Punimet e saja janë ekspozuar në SHBA dhe në sallonin e Parisit. Gjithashtu punimet e saja janë bërë pjesë e dhjetërave koleksionesh. Ajo bashkëjetoi për gjithë jetën me artisten Ellen Day Hale.
Sistemi shtetëror në Gjermani
thumb|left|President i SHBA-ve [[George W. Bush duke mbajtur fjalim në Bundestag në Berlin.]] Gjermania është republikë federale, parlamentare, reprezentative demokratike. Ligjivënja gjermane është e ndërtuar mbi ligjin themelorë të quajtur "Grundgesetz" (lexo: Grund-gezetc) - një lloj i kushtetutes - i miratuar në vitin 1949. Amandamentet në Grundgezetc kërkojnë miratimin e dy të tretave (2/3) të shumicës (mazhorancës) parlamentare. Grundgezetci në vitin 1990 pësoi disa ndryshime në amandamente si rrjedhë e ribashkimit të Gjermanisë.
Kancelari është udhëheqës i qeverisë dhe fuqi ekzekutive shtetërore. Fuqia legjislative federale parlamentare është Bundestagu dhe Bundesrati një trup unik legjislativ që nuk mund të krahasohet me asnjë sistem tjetër. Bundestagu zgjedhet përmes zgjedhjeve direkte, votimeve. Antarët e Bundesratit përfaqësojnë qeveritë e 16 federatave gjermane dhe janë antarë të kabinetit shtetërorë që mund t'i ndërrojë dhe largojë në çdo kohë.
Luan Zhegu
Luan Zhegu është një këngëtar shqiptar nga Shqipëria.
Sistemi shtetëror në Gjermani
Populli gjerman nuk mund ta zgjedhë direkt kancelarin, por ai vendos për të një herë në katër vjet në zgjedhjet parlamentare. Kandidati për kancelar i propozuar nga fraksioni më i madh në parlament, është njeriu i paraparë për tu bërë kancelari i ri. Zakonisht ai duhet të kërkojë partnerë koalicioni, në mënyrë që qeveria e tij të përkrahet nga shumica e parlamentit. Tradicionalisht qeveritë e koalicionit në Gjermani përbëhen nga dy parti të ndryshme.
Luan Zhegu
Jetëshkrimi
Luan Zhegu është një nga kantautorët më të suksesshëm shqiptarë, me një talent që e ngjiti në skenat më prestigjoze muzikore. I vlerësuar me shumë çmime, për interpretimin e tij autentik, për kthjelltësinë dhe cilësinë e zërit, por dhe për aftësinë e tij si kompozitor ai ka marrë titullin “Mjeshtër i Madh i Skenës”. Ai vazhdon të krijojë dhe të merret me muzikën e tij duke u përgatitur për kompeticionet më serioze të muzikës nga të cilat nuk mungon kurrë.
Sistemi shtetëror në Gjermani
Kur ka gjetur partnerin e koalicionit, kancelari merret me krijimin e qeverisë, pra me zgjedhjen e ministrave. Ai merr vendimet sa sektorë politike dhe ministri do të ketë qeveria e tij. Ndër sektorët më të rëndësishëm bëjnë pjesë ekonomia, drejtësia, sektori i brenshëm, ai i jashtëm, financat dhe mbrojtja, por edhe familja, transporti dhe shëndetësia. Ministrat federalë drejtojnë sektorët e tyre, nën përgjegjësinë personale, sipas ligjeve të dhëna. Kancelari i propozon Presidentit ministrat e zgjedhur prej tij. Presidenti i emëron ata për një post katërvjeçar. Përveç kësah Presidenti ka për detyrë të propozojë si kancelar të ri të vendit, kandidatin e parashikuar. Zgjedhja bëhet nga deputetët e parlamentit. Shpesh kjo bëhet pasi ka marrë fund krijimi i qeverisë, pra janë krijuar sektorët dhe janë ndarë postet e ministrave.
Luan Zhegu
Diskografia
teksti Jorgo Papingji, kompozuar nga Aleksandër Lalo teksti Agim Doci, kompozuar nga Osman Mula teksti Agim Doçi, kompozuar nga Osman Mula Festivali i 26-të i Këngës në RTSH 1987 teksti Jorgo Papingji, kompozuar nga Aleksandër Lalo teksti, kompozuar nga teksti Jorgo Papingji, kompozuar nga Osman Mula Festivali i 34-të i Këngës në RTSH 1995 teksti, kompozuar nga teksti, kompozuar nga teksti, kompozuar nga Luan Zhegu teksti Jorgo Papingji, kompozuar nga Osman Mula Koncerti i pranverës 1987 teksti, kompozuar nga teksti, kompozuar nga teksti, kompozuar nga Shaqir Kodra, Festivali i 11-të i Këngës në RTSH 1974 teksti, kompozuar nga teksti Bardhyl Londo, kompozuar nga Tish Daija Festivali i 22-të i Këngës në RTSH 1983 teksti, kompozuar nga Festivali i ..-të në RTSH
Hamza Kazazi
thumb|Fotoja që për vite me radhë mendohet se portretizonte Hamz agë Kazazin (më 1858), por sipas studimeve mendohet se është konsulli italian në vilajetin e Shkodrës me petka të parisë myslimane, Alessandro di Rege di Donato (v. 1881-1886). Hamz agë Kazazi i njohur edhe thjesht Hamëz apo Hamza Kazazi (1799?/1800 - 1276 h; 1859/1860) ka qenë zanatçi, xhandar dhe ndër organizatorët e disa kryengritjeve në Shkodër gjysmën e parë të shekullit 19.
Biografia
U lind në Shkodër në një familje zanatçinjsh, i ati i Hamzit quhej Hysejn, familje me njëfarë mirëqenieje. Gojëdhëna popullore e tregon familjen të shkuar në Shkodër nga katundi Beltojë; por sipas një pasardhësi të familjes, nuk ka asnjë provë për prejardhjen nga Beltoja, duke qenë se në komunizëm kryengritësve u nxirrnin origjinë fshatare e punëtore. Origjina e familjes është nga Malësia e Gjakovës të rënë njëherë në Kastrat të Malësisë së Madhe, e më pas në Shkodër.
Hamzanë kur ishte 10 vjeç, bashkë me hallën e tij e dërguan në Krajë e prej aty e kaluan në Ulqin. Pasi u mor me detari, shkoi në Egjipt ku u rrit dhe mbasi kaloi 20 vite në mërgim u kthye në atdhe. Në Shkodër banonte në shtëpinë e hallës në lagjen Perash dhe nisi të merrej me zejen e kazazllekut (dredhës mëndafshi) që si çirak e mësoi nga mjeshtri i quajtur Jakup Berlaci. Sipas gojëdhënave Hamzi ushtronte edhe mjeshtërinë e jorganxhiut, por nga llagëpi kuptohet që merrej kryesisht me mëndafshin. Me kohën doli mjeshtër më vete dhe e vazhdoi mjeshtërinë në sokakun e quajtur Sokaku i Hamzagës, emër me të cilin u quajt deri sa u prish Pazari i Shkodrës.
Esnafi i terzinjve prej problemit me nxjerrjen e të hollave ngarkojnë dikur Hamzin të shkruante një letër për t'ia paraqitur Vezirit, Mustafa Pashës. Nga kaligrafia Veziri kuptoi që shkruesi ishte njeri i kultivuar, dërgoi për ta thirrur, e mbasi i la përshtypje të mira e emëroi kulukçibash (kreu i kullukëve - punëtor angarie, beqar). Detyrë kjo që Hamzi e mbajti deri me ardhjen e Hafis Pashës si vali i Shkodrës. Bashkë me këtë rol qe edhe kryetar i esnafit të terzinjve, por Hafiz Pasha duke ia hequr këtë rol repartit të beqarëve dhe formoi policinë e rregullt.
Më 1835, Hafiz Pasha u kërkoi parisë shkodrane 100 vullnetarë për të dërguar në Shpuzë dhe 75 mijë grosh për meremetimin e kalasë së Shpuzë. Pas mosbindjes së parisë, Jusuf begu i Abdullah pashë Bushatlliut dhe Hamz Kazazi kryesuan një revoltë ndaj Hafiz Pashës, pasi ky zaptoi pazarin pas mospranimit të parisë shkodrane për t'iu përgjigjur kërkesave. Pasi ndeshi në këtë qëndresë, valiu kërkoi ndihmë dhe bejlerbeu i Rumelisë i dërgoi 3000 trupa nga Toskëria, të cilat u ndalën nga qëndresa në Lezhë ku po ashtu kishte shpërthyer një kryengritje ndaj qeveritarëve pas-Bushatllinj. Pas një viti, Stambolli e transferoi Hafis Pashën, në vendin e tij u emërua Osman Nuri Pasha dhe zbatimi i reformave u pezullua dhe nuk u dhanë taksat për ushtarë për 10 vjet.
Kazazi pasi nuk pësoi dënime nga autoritetet, u mor me punë private dhe iu dha privilegji bezhdebiri i peshkut, që i solli mjaft përfitime ekonomike. Sipas ditarit të Haxhi Musa Boriçit, Hamzi merrej edhe me të dhjeta.
Nga vitet 1850 Hamzi ndërtoi një han në këmbët e kalasë, ku bunin shtegtarët kur vinin për tregti në qytet, hani njihej si Hani i Hamz Kazazit, dhe dikur më pas u shemb. Më 1854 në krye të një pjese nga elementi mysliman të qytetit, kundërshtoi ndërtimin e Seminarin Papnor prej urdhrit jezuit, dhe ku ishin hedhur themelet e ndërtesës iu rrënuan muret dhe nuk u prekën me dorë për trembëdhjetë vjet. Perandoria Austriake, e angazhuar për të mbrojtur të drejtat e elementit katolik si perandori apostolike-romane, bëri një demonstratë detare dhe detyroi autoritetet osmane që t'i jepte fund çështjes. Më 22 tetor 1956 Salih efendiu i madh dhe Salih efendiu i vogël, Ahmet efendi Kalaja, Hysen begu, Hamz Kazazi, Hasan aga dhe i vëllai Osman agë Hoti, Halil spahi Podgorica të shoqëruar nga disa kalorës, në formë internimi u dërguan në Stamboll. Mbasi u kthye në Shkodër prej internimit të dytë më 7 korrik 1859 me Salih efendinë e Ahmet efendinë dhe Hysen begun, kur arriti në Bushat u sëmur dhe nuk vonoi shumë e vdiq një vit më pas.
Varri i Hamz agës qe ruajtur deri vonë në krahun e majtë të xhamisë Koplikej (ose qëmoti e quajtur xhamia e Haxhi Bajramit), pranë murit. Me prishjen e xhamisë në vitin 1967 edhe varri i tij u zhduk, por guri i atij varri u ruajt në muzeun e qytetit. Varri i tij qe ngritur mbi katër gurë të mëdhenj anësor, mbi të cilët qenë vendosur katër gurë të tjerë po aq të mëdhenj. Nga juglindja i mungonte guri në pjesën e këmbëve. Ngritur në këmbë qe një gur i madh, në krye të të cilit qe një çallmë me turbanin sipër, tregues i pozitës së lartë shoqërore; ndërsa poshtë ishte shpata e tij. Në këtë gur kishte një gdhendje me gërma të alfabetit arab, e cila e transkriptuar në alfabetin latin dhe të përkthyera në gjuhën shqipe nga orientalisti Vexhi Buharaja më 31 janar 1971, ka pasë këtë përmbajtje: "'O Zot, për hir të shenjtërisë së emrit tënd të bekuar [dhe] për hir të të lavdruemit të botës, mbretit të naltë të dy jetëve / Baje [këtë] varr një lulishte parajse, o Zot i gjithësisë së pafund. Le të bajë mëshirë dhe personi i nderuar i Ahmedit [ Muhammedit]. Vetëm Ai ka aftësinë e vetme të krijimit dhe vetëm ai është i përhershëm [i pavdekshëm]. [Këtu pushon] i ndjeri dhe faluni nga mëkatet Haxhi Hamzë Agë Kazazi / Shqiptoni fatihanë për shpirtin e tij! Viti 1276 H [1860]'"Ndërsa sipas variantit të Hamdi Bushatit përmbajtja është: "'O Zot i Madh! Për sedrin e të shejtnuemit emnit Tand të papërlyem, për nderin e të naltit lavdiplotë, mbretit të botës landore e shpirtnore mëshiroje shpirtin e të pushuemit në varr! O Zot i gjithësisë! Pastë ndihmën e përkrahjen shpirtnore të atij personazhi të pastër Ahmedii (Profeti Muhamet). I mëshirueshëm e i falun nga Krijuesi i gjithmonshëm, për shpirtin e Elhaxhi Hamz Kazazit një fatiha! Viti hixh. 1276'"
Fotografia
Sipas një pinjolli të familjes, stërnip i Hamz Kazazit i duket e pagjasë që pasi është botuar si kartolinë postale e shtypur më 1935 dhe që është mbajtur për vite si fotoja e atij personazhi historik dhe të mos i jetë hequr një familjeje të përndjekur nga regjimi nga bëmat e Jup Kazazit me vëllezër, të mos jetë e Kazazit. Sipas tij ka më të ngjarë që sistemimi i arkivit dhe datat të mos jenë të rregullta.
Goli i artë
Goli i artë ose pika e artë është një rregull i përdorur në futboll, lakros, hokej në fushë dhe hokej mbi akull për të vendosur fituesin e një ndeshjeje (zakonisht një ndeshje me eliminim) në të cilën rezultatet janë të barabarta në fund të kohës normale. Është një lloj vdekjeje e papritur. Sipas këtij rregulli, loja përfundon kur shënohet një gol ose pikë; skuadra që shënon atë gol ose pikë gjatë kohës shtesë është fitues. I prezantuar zyrtarisht në vitin 1993, megjithëse me një histori para kësaj, rregulli pushoi së zbatuari në shumicën e lojërave të futbollit të autorizuara nga FIFA në vitin 2004. Goli i argjendtë plotësoi golin e artë midis viteve 2002 dhe 2004.
Goli i artë luhej në ndeshjet e NCAA deri në vitin 2021, por përdoret ende në lojërat e hokejit në fushë të sanksionuara nga FIH. Një koncept i lidhur, pika e artë, përdoret në lojërat e Ligës Kombëtare të Rugbit. Një rregull i ngjashëm i golit të artë përdoret gjithashtu në të gjitha ndeshjet shtesë të Ligës Kombëtare të Hokejit (NHL) (të ndjekura nga një shkëmbim zjarri nëse është e nevojshme, në sezonin e rregullt dhe parasezon); megjithatë, termi "gol i artë" nuk përdoret. Një rregull i ngjashëm me golin e artë zbatohet edhe në Ligën Kombëtare të Futbollit (vetëm nëse shënohet një goditje ose siguri, ose ndonjë rezultat në ndonjë zotërim pas zotërimit të parë), megjithëse përsëri vetë termi nuk përdoret.
Konteksti historik
Një rregull i ngjashëm u përdor vitin e ardhshëm në Kupën Cromwell, e cila si Kupa Youdan u luajt sipas Rregullave të Sheffield. Në finalen e këtij kompeticioni, i luajtur në Bramall Lane, Sheffield në vitin 1868, goli vendimtar u shënua nga ekipi i sapoformuar në atë kohë i quajtur The Wednesday, i njohur tani si Sheffield Wednesday.
Garat e FIFA-s
Edhe pse formati i golit të artë u përdor në ligat e futbollit të shoqatave profesionale të Amerikës së Veriut që në vitet 1970, termi goli i artë u prezantua nga FIFA në vitin 1993 së bashku me ndryshimin e rregullit, sepse termi alternativ, "vdekje e papritur", u perceptua si konotacion negativ. Në një kompeticion me eliminim direkt, pas një barazimi, luhen dy periudha shtesë prej pesëmbëdhjetë minutash. Nëse njëra skuadër shënon gol gjatë kohës shtesë, loja përfundon menjëherë dhe skuadra që shënon bëhet fitues. Goli i fitores njihet si “goli i artë”. Nëse nuk ka gola të shënuar pas të dyja periudhave të kohës shtesë, një penallti vendos lojën. Goli i artë nuk ishte i detyrueshëm dhe garat individuale duke përdorur kohën shtesë mund të zgjidhnin nëse do ta zbatonin atë gjatë kohës shtesë. Kampionati i parë evropian i luajtur me rregull ishte në vitin 1996. Kampionati i parë Botëror e luajtur me rregull ishte në vitin 1998.
Goli i parë i artë i regjistruar ishte më 13 mars 1993 nga Australia kundër Uruguajit në një ndeshje çerekfinale të Kampionatit Botëror të të Rinjve. Finalja e parë e turneut të madh që u vendos nga një gol i tillë ishte Trofeu i Ligës së Futbollit 1995, ku Birmingham City mundi Carlisle United 1–0, me një gol nga Paul Tait, e ndjekur nga finalja e Kampionatit Evropian 1996, e fituar nga Gjermania ndaj Republikës Çeke. Golin e artë në këtë finale e shënoi Oliver Bierhoff. Goli i parë i artë në historinë e Kupës së Botës u zhvillua në vitin 1998, pasi Laurent Blanc shënoi për t'i mundësuar Francës të mposht Paraguajin në raundin e 16-të.
Në një lojë kualifikuese për Kupën e Karaibeve 1994, Barbados shënoi qëllimisht një autogol të vonë në një përpjekje të suksesshme për t'u kualifikuar në finale duke detyruar kohën shtesë me golin e artë kundër Grenadës, pasi një rregull i pazakontë i turneut thoshte se golat e artë numëroheshin dyfish në llogaritjen e golit. ndryshim. Duke pasur nevojë për një fitore me dy gola për t'u kualifikuar, Barbados e gjeti veten 2–1 në avantazh me tre minuta të mbetura nga koha normale. Pasi Barbadianët shënuan një autogol për të sjellë rezultatin në 2–2, Grenada u përpoq të shënonte në secilën rrjetë ndërsa Barbados mbrojti të dy golat për tre minutat e fundit të kohës normale. Barbados fitoi ndeshjen në kohën shtesë dhe kaloi në raundin tjetër.
Në vitin 2000, Franca mundi Italinë në kohën shtesë në finalen e Kampionatit Evropian 2000, kur David Trezeguet shënoi një gol të artë. Kështu Franca u bë mbajtësi i parë i Kupës së Botës FIFA dhe Kampionatit Evropian UEFA që nga Gjermania Perëndimore në vitin 1974.
Një vit më pas, Liverpool mposhti Deportivo Alavés në finalen e Kupës UEFA me një autogol të artë nga Delfí Geli për të bërë rezultatin 5–4 për Liverpool.
Goli i argjendtë
Për sezonin 2002–2003, UEFA prezantoi një rregull të ri, golin e argjendtë, për të vendosur një ndeshje konkurruese. Nëse një ekip kryeson pas gjysmës së parë pesëmbëdhjetë minutëshe të kohës shtesë, ai është fituesi, por loja nuk përfundon më në momentin që një ekip shënon. Garat që funksiononin me kohë shtesë do të mund të vendosnin nëse do të përdornin golin e artë, golin e argjendtë ose asnjërën nga procedurat.
Më 27 gusht 2003, klubi holandez Ajax u kualifikua në fazën e grupeve të UEFA Champions League 2003–04 falë golit të argjendtë kundër klubit austriak GAK pasi të dyja ndeshjet përfunduan 1–1 secila pas 90 minutash. Në kohën shtesë, Ajax ishte në gjendje të përfitonte nga GAK duke përjashtuar dy lojtarë kur Tomáš Galásek shënoi nga një penallti në minutën e 103-të.
Më pak se një vit më vonë, më 1 korrik 2004, Galásek do të ishte në fushë kur goli i argjendtë u shfaq në të vetmen ndeshje të rëndësishme konkurruese që u vendos nga një gol i argjendtë: atë të ndeshjes gjysmëfinale në Euro 2004 midis Greqisë dhe Republikës Çeke. Megjithatë, goli i argjendtë do të eliminonte Republikën Çeke pasi Traianos Dellas shënoi për Greqinë pas një goditje këndi në dy sekondat e fundit të periudhës së parë të kohës shtesë. Përveçse ishte goli i vetëm i argjendtë i parë ndonjëherë në një ndeshje ndërkombëtare, ai ishte gjithashtu goli i vetëm që shënoi Dellas në karrierën e tij ndërkombëtare.
Shfuqizimi
Në shkurt 2004, IFAB njoftoi se, pas Euro 2004, të dyja metodat e golit të artë dhe të golit të argjendtë do të hiqen nga Rregullat e Lojës. Që nga Kampionati Botëror i Futbollit 2006 në Gjermani, goli i artë nuk është përdorur kurrë në rast të një barazimi gjatë fazës së eliminimit, pasi FIFA rivendosi rregullat e mëparshme: në rast të një loje barazim pas 90 minutave të rregullta. , luhen dy periudha 15-minutëshe radhazi të kohës shtesë. Nëse rezultatet mbeten të barabarta, fituesi vendoset me penallti.
Piruet
Piruet filloj xhirimet në 25 mars 2005 dhe u transmetua në fund vitit, me regji të Arian Çuliqi, është një mini serial komedi. Ai i prezantohet publikut me një mini-serial, ndryshe nga telekomeditë e deritanishme. I talentuari Arian Çuliqi, i quajtur ndryshe dhe regjisori i "humorit te zi" --- përmend këtu "Nje baba tepër" --- kësaj herë përveçse regjisor dhe skenarist, do të kemi mundësin ta ndjekim edhe si aktor.
Ai do të aktrojë përkrah "Vasillaq Vangjeli-t ; Natasha Sele-s ; Diana Proko-s ; Behar Mera-s ; Arben Dervishi-t". Në këtë mini komedi interpretojnë edhe dy balerina, Greta Hushi dhe Jonida Onuzi, që në film do të kërcejnë dhe aktrojnë, sepse kësaj herë Çuliqi do të na paraqitet me një vizion krejt të ri. Rikthehet në stafin e tij edhe Julia Iliriani e cila në telekomedinë "Borxhliu" ka qenë në petkun e vajzës së shtëpisë. "Demi", kështu quhet Ariani në filmin, do të ketë për nëne Aishe Stari-n. Ngjarjet zhvillohen në një familje shqiptare, ku babai V. Vangjeli dhe nëna N. Sela, përballen vazhdimisht me problemet e pafundëta të tre vajzave të tyrë, Lolës (J. Iliriani), Tinës (Diana Proko) dhe Oltës (Greta Hushi). Sikur të mos u mjaftojnë ato, vjen të jetojë me ta dhe kushërira e tyre Greta (Jonida Onuzi). Është një telekomedi situatash dhe karakteresh, që nga seria në seri do të variojë dhe do ti imponojë spektatorit shumë humor e kënaqësi. Pas filmit të tij të fundit e mjaft të suksesshëm "Pesha e gruas sime" me protagonistë Sejfulla Myftarin, Diana Proko-n dhe Sokol Angjelin, Arian Çuliqi kësaj herë në Televizionin Publik Shqiptar, vjen pra me "Piruet".
Hokage
parapamje|240px|Kapela e Hokages Hokage (火影) është lideri i fshatit te gjethes ose konsiderohet si shinobi më i fortë në fshat. Deri më tani ka pasur shtatë hokage në historinë e fshatit.