cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Federata Evropiane e Hendbollit
Federata Evropiane e Hendbollit (FEH) - European Handball Federation (EHF) është organizatë sportive e hendbollit evropian. Federata është themeluar më 17 nëntor të vitit 1991, dhe tani përbëhet prej 50 federatave anëtare dhe dy federatave të asociuara (Anglia dhe Skocia). Selia e saj është në Vjenë, Austri. President aktual i FEH - EHF është Michael Wiederer, i cili ishte zgjedhur më 17 nëntor 2016 dhe do të shërbejë deri në vitin 2020. Federata festoi 20-vjetorin e themelimit më 17 nëntor të vitit 2011 në një gala organizim nën sloganin 'Heart Beat Handball'.
Historiku i Federatës
EHF u themelua më 17 nëntor të vitit 1991 në Berlin, Gjermani. Kongresi i parë i FEH -së u mblodh më 5 qershor të vitit 1992 ku edhe u caktua selia e saj në Vjenë, Austri nga 1 shtatori i atij viti. Në vitin 2012 FEH - EHF festoi 20 vjetorin e themelimit dhe të ekzistences së saj. Në vitet e mëvonshme, numri i vendeve anëtare është zgjeruar nga 29 vende anëtare sa ishin në fillim në 50 vende anëtare, pas anëtarësimit të plotë të Republikës së Kosovës në Kongresin e FEH - EHF në Dublin, Irlandë, në shtator të vitit 2014.
Vendet anëtare
Federata të Asociuara
Bashkëtingëllorja buzore
Bashkëtingëlloret buzore janë bashkëtingëllore, në të cilat një ose të dyja buzët janë artikuluesi aktiv. Dy artikulimet e zakonshme buzore janë dybuzore, të artikuluara duke përdorur të dyja buzët, dhe buzoro-dhëmbore, të artikuluara me buzën e poshtme kundër dhëmbëve të sipërm, të dyja të cilat janë të pranishme në gjuhën shqipe. Një artikulim i tretë buzor është dhëmboro-buzor, i artikuluar me buzën e sipërme kundër dhëmbëve të poshtëm (e kundërta e buzoro-dhëmborëve), normalisht që gjenden vetëm në fjalimin patologjik. Përgjithësisht të përjashtuara janë gjuhoro-dhëmboret, në të cilët maja e gjuhës kontakton me anën e pasme të buzës së sipërme, duke i bërë ato paragjuhore, megjithëse ndonjëherë, ato sillen si bashkëtingëllore buzore.
Shpërndarja më e zakonshme midis dybuzoreve dhe buzoro-dhëmboreve është ajo shqipe, në të cilën hundoret dhe mbylltoret,, dhe , janë dybuzore dhe fërkimoret, , dhe , janë buzoro-dhëmbore.
Mungesa e buzoreve
Ndërsa shumica e gjuhëve përdorin fonema thjesht buzore, disave në përgjithësi u mungojnë ato. Shembuj janë Tlingit, Eyak (të dy Na-Dené ), Wichita ( Caddoan ) dhe gjuhët Iroquoian përveç Cherokee.
Satyajit Ray
Satyajit Ray (2 maj 1921 - 23 prill 1992) ishte regjisor, skenarist, artist grafik, kompozitor dhe autor i muzikës, i konsideruar gjerësisht si një nga regjisorët më të mëdhenj të filmave të Shekullit 20. Ray është lindur në qytetin e Kalkutës në një familje Bengali brahmo të origjinës Bengali Kayastha, e cila ishte e shquar në fushën e artit dhe letërsisë. Duke filluar karrierën e tij si artist komercial, Ray u tërhoq në filmin e pavarur pas takimit me regjisorin francez Jean Renoir dhe shikimin e filmit italian neorealist Vittorio De Sica, Bicycle Thieves (1948) gjatë një vizite në Londër.
Ray drejtoi 36 filma, duke përfshirë filma artistikë, dokumentarë dhe filma të shkurtra. Ai ishte gjithashtu një shkrimtar, botues, ilustrues, calligrapher, kompozitor muzikor, dizajner grafik dhe kritik filmi. Ai krijoi disa tregime të shkurtra dhe romane, që do të thotë kryesisht për fëmijët e vegjël dhe adoleshentët. Feluda, mashkulli dhe Profesor Shonku, shkencëtar në tregimet e tij të fiction-shkencës, janë karaktere popullore imagjinare të krijuara prej tij. Ai u dha një diplomë nderi nga Universiteti i Oksfordit.
Filmi i parë i Ray, Pather Panchali (1955), fitoi njëmbëdhjetë çmime ndërkombëtare, duke përfshirë edhe çmimin më të mirë për dokumentin më të mirë të njeriut në Festivalin e Filmit të Kanës më 1956. Ky film, së bashku me Aparajito (1956) dhe Apur Sansar (The World of Apu) (1959) formojnë The Apu Trilogy. Ray bëri shkrimin, hedh, shënimin, dhe redaktimin, dhe dizajnuar titujt e tij të kreditit dhe materiale publicitare. Ray mori shumë çmime të mëdha në karrierën e tij, përfshirë 32 çmime indiane të filmit, Lion Artë, Bear Arti, 2 Silver Bears dhe një numër shpërblimeve shtesë në festivalet ndërkombëtare të filmit dhe ceremonitë e ndarjes së çmimeve dhe një nderim të nderit të Akademisë në vitin 1992. Qeveria e Indisë e nderoi atë me Bharat Ratna, çmimin më të lartë civil të tij, në vitin 1992.
Pozharani (Viti)
Pozharan është një vendbanim në komunën e Vitisë, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin Rrafshmir. Pozharani gjendet ne pjesen e Anamoravës. Pozharani dallohet me tiparet e tij kulturore. Pozharani eshte fshati me i madhe ne komunen e Vitise. Pozharani njifet edhe me shkollen e parë Shqipe ne Kosove e cila u ndertua 1904-1911 me urdher te Hasan Prishtines e cila u ndertua nga aktivist te kohes siq ishin Islam Pira, Rame Avdyli etj. Pozherani poashtu eshte i njohur me Kulturen e trasheguar dhe me Shoqerine Perparimi e cila viteve te 70-ta ishte njera nder shoqerite me te njohura kulturore ne Koseve dhe Jugosllavi. Pozharani ndrshe njihet si vend me njerez te ngritur ne Intelekt dhe shum nga ta jetojne ne Prishtine e gjetiu.
Pozharani aktualisht numeron rreth 8000 banore rezident, dhe 3000 qe ketojne ne mergate. Pozharani apo Pozherani siq e shqiptojne vendasit, viteve 2012-2020 ka pasur nje zhvillim te hovshem infrastrukturore dhe ekonomik sepse aty jane ndertuar objektet te shumta qe e karkaterizojne kete vend me nje qytetze te re e te zhvilluar, aty tanime realizohet kujdestari emergjente mjeksore 24 ore,poashtu edhe nenstacioni policore realizon kujdestari 24 ore, Ne qender te vendit eshte ndertuar sheshi i qytetit me nje hapsire te gjere dhe te rrafshet qe jep mundesi organizative per festa te shumta tradicionale e nder to edhe organizimet e 19 Prillit apo dite se deshmorit Mejdi Korrani.
Poashtu jane 2 shkolla funksionale te cilat kane suksese impresionante ne nivel vendi, poashtu jeta rinore eshte mjaft e shendoshe dhe e organizuar ngase ne kete fshat-qyteze egziton klubi futbollistik Vllaznia e Pozheranit qe daton nga viti 1973 dhe garon ne ligen e pare te kosoves e qe sukseset me jane evidente sepse ne vitin 2017 ajo garonte ne superligen e Kosoves. Ne Pozheran eshte nje fakt unik qe i ka lakmi e gjithe Kosova sepse ne kete qyteze ka plot 120 vite pa vellavrasje perveq njeres (1) aksidentale. Jo rastesisht quhet vend i dijes dhe shkollimit! Ne kete vend linden dhe u zhvilluan Politikan, Muzicient, Ekonomist, Sportise e Juriste te permasave nderkombetare.
Jokkmokks-Jokke
Bengt Simon Jokkmokks-Jokke Djupbäck (25 maj 1915 - 15 qershor 1998) ishte këngëtarë dhe kompozitor suedezë. Ai ishte këngëtarë i sukseshëm gjatë viteve 1960 dhe 1970-tave. Ai udhëtoi në Stokholm, ku filloi karrierën e tij si muzikant në vitin 1954 dhe në njëjtin kohë shoku i tij i'a jepi pseudonimin si Jokkmokks-Jokke. Jokkmokks-Jokke kurrë nuk u pagëzuar, por gjatë jetës së tij ishte aktiv në kishë dhe ka bërë shumë bamirësi. Ai u varros në Vuollerim në njëjtin varrezë me Hildur Djupbäck, të cilët ishin të martuar që nga viti 1939.
Kush e solli Doruntinën
Kush e solli Doruntinën mund të referohet për:
Plani i Detajuar Vendor
Plan i Detajuar Vendor (PDV) është një instrument në Republikën e Shqipërisë i cili detajon përcaktimet e Planit të Përgjithshëm Vendor (PPV) në nivelin e një ose disa njësive strukturore. PDV-ja përcakton po ashtu kushtet për zhvillimin e një zone përmes lejeve të ndërtimit.
Stublla e Poshtme
Stubllë e Poshtme është një vendbanim në komunën e Vitisë, Kosovë.
Klenti Bano
Klenti Bano ushtarak shqiptar, inspektor i policisë kriminale. U vra nga një bandë në Lushnjë, me 14 prill 2000.
Stavri Çati
Stavri Çati piktor shqiptar nga Gjirokastra. Humbet jeten ne moshen 84 vjecare nga nje semundje kronike me 30 Korrim 2022
Sarita Adve
Sarita Vikram Adve është profesoresha e Richard T. Cheng e Shkencave Kompjuterike në Universitetin e Illinois në Urbana-Champaign. Interesat e saj kërkimore janë në arkitekturën dhe sistemet kompjuterike, llogaritjen paralele, dhe sistemet e ndërgjegjësimit të fuqisë dhe besueshmërisë.
Kontributet
Në fushat e modeleve të qëndrueshmërisë së kujtesës për multiprocesorët, Adve zhvilloi së bashku modelet e kujtesës për gjuhët e programimit C ++ dhe Java, të cilat bazohen në punën e saj të hershme në modele data-race-free. Në përmirësimin e harduerit ajo zhvilloi konceptin e arkitekturave të ndërgjegjësuara për besueshmërinë dhe menaxhimin dinamik. Në menaxhimin e energjisë ajo drejtoi hartimin e një prej sistemeve të para për të zbatuar menaxhimin ndër-shtresor të energjisë. Ajo ishte bashkautore e disa prej punimeve të para mbi shfrytëzimin e paralelizmit në nivelin e Udhëzimeve për performancën e sistemit të kujtesës. Ajo drejtoi gjithashtu zhvillimin e simulatorit të arkitekturës RSIM të përdorur gjerësisht, i cili mund të përdoret për të vlerësuar multiprocesorët e memories së përbashkët me paralelizmin e nivelit të udhëzimeve.
Edukimi dhe karriera
Adve përfundoi studimet Bachelor e Teknologjisë në inxhinieri elektrike në Institutin Indian të Teknologjisë Bombei në 1987. Më pas ajo përfundoi një Master Shkencor (1989) dhe Ph.D. (1993) në shkencën e kompjuterave në Universitetin e Wisconsin-Madison. Para se të hynte në Illinois, Adve ishte anëtare e fakultetit në Universitetin Rice nga 1993 në 1999. Ajo shërbeu në komitetin këshillimor të drejtorisë NSF CISE nga 2003 deri në 2005 dhe në grupin e ekspertëve për të rishikuar modelin e kujtesës Java nga 2001 deri në 2005. Ajo shërbeu si kryetare e ACM SIGARCH nga 2015--2019.
Çmime dhe nderime
Adve mori çmimin Ken Kennedy në 2018, çmimin ACM SIGARCH Maurice Wilkes në 2008, një çmim fakulteti IBM në 2005, u emërua studiuese e Universitetit UIUC në 2004, mori një bursë Alfred P. Sloan Research në 1998, një çmim për partneritet në Universitetin IBM në 1997 dhe 1998, dhe një çmim Fondacioni Kombëtar i Shkencave CAREER në 1995. Ajo u emërua Anëtare e ACM në 2010. Ajo ishte fituese e çmimit ABIE për Innovation 2012 nga Instituti Anita Borg.
Vuollerim
Vuollerim është qytet në provincën Lapland, Suedi. Qyteti ka pasur 732 banorë më 2010.
Arsimimi
Shkolla në Vuollerim është shkollë komunale i cili u themelua më 1958-59.
Historiografia serbe
parapamje|250pxKont [[Gjorgje Brankoviq (v. 1711), shkrimtari i Slavo-Serbian Chronicles]] Historiografia serbe (Српска историографија/Srpska istoriografija, Српска историографија/Srpska istoriografija) i referohet historiografisë (metodologjisë së studimeve të historisë) të popullit serb që prej themelimit të shtetit serb. Zhvillimi mund të ndahet në katër faza kryesore: historiografia tradicionale, shkolla kritike e Ruvaracit, trashëgimia marksiste-komuniste dhe lëzja kombëtare serbe e ripërtërirë.
Historiografia post-komuniste serbe (1980-sot)
Përgjatë gjithë periudhës së Luftës së Ftohtë, megjithëse Tito denoncoi ndjenjat nacionaliste në historiografi, këto tendenca i vazhduan akademikët kroatë dhe serbë, duke akuzuar njëri tjetrin për paraqitjen e gabuar të historive të njëri-tjetrit, veçanërisht në lidhje me aleancën kroate-naziste. Në vitet '80 historiografia komuniste u vu në dyshim dhe filloi rehabilitimi i nacionalizmit serb nga historianët serbë. Historianët dhe anëtarët e tjerë të inteligjencës që ishin pjesë e Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve (SANU- Srpska Akademija Nauka i Umetnosti) dhe Shoqatës së Shkrimtarëve luajtën një rol të rëndësishëm në shpjegimin e narrativës së re historike. Procesi i shkrimit të një "historie të re serbe" u zhvillua paralelisht me mobilizimin etno-nacionalist të serbëve me qëllim të riorganizimit të Federatës Jugosllave. Katër nga faktorët dhe burimet që influencuan "historinë e re" janë:
Duke përdorur ide dhe koncepte nga historiografia e holokaustit, historianët serbë së bashku me krerët e kishës e aplikuan atë në Jugosllavinë e Luftës së Dytë Botërore duke barazuar serbët me hebrenjtë kurse kroatët me nazistët gjermanë. Gjatë periudhës së Milosheviqit, regjimi i tij dhe historianët serbë i shihnin si të rëndësishëme viktimat serbe të Luftës së Dytë Botërore, për të siguruar mbështetje nga individë dhe organizata të shquara të hebrenjve jugosllavë, lidhur me idenë martirizimit të përbashkët serbo-hebre. Kësodore disa hebrenj jugosllavë dhanë mbështetjen e tyre për historiografinë e re serbe. Në vitet '80, historianët serbë shkruan shumë vepra për konvertimin e dhunshëm të serbëve në katolicizëm në Kroacinë Ustashe përgjatë Luftës së Dytë Botërore. Këto debate midis historianëve u bënë haptazi nacionaliste dhe depërtuan në mediat më të gjera. Historianët në Beograd, të cilët gjatë viteve '80 kishin lidhje të ngushta me qeverinë, shpesh shkuan nëpër televizione gjatë mbrëmjeve për të diskutuar detajet e shpikura apo të vërteta rreth gjenocidit Ustash të kryer ndaj serbëve gjatë Luftës së Dytë Botërore. Këto diskutime patën efektin e deduksioneve teorike që shërbenin si pararendës për inxhinieringun etno-demografik që u zhvillua në Kroaci. Gjatë kësaj kohe disa historianë të njohur serbë si Vasilije Krestiq dhe Milorad Ekmeçiq ishin në pararojë të lëvizjes nacionaliste. Në vitin 1986, Vasilije Krestiq, së bashku me historianin Radovan Samarxhiç ishin anëtarë të një komisioni që më vonë hartoi Memorandumin e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Serbisë, i cili fliste për një "gjenocid" që po kryej ndaj serbëve nga shqiptarët dhe kroatët në Jugosllavi.
Gjatë viteve '80 dhe '90, fokusi kryesor i historisë nacionaliste ishte Kosova. Akademikët serbë si Dushan Batakoviç gjetën mbështetje bujare për botimin e veprave nacionaliste të cilat përktheheshin në gjuhë të huaja. Historianë të tjerë serbë si Dimitrije Bogdanoviq, Radovan Samarxhiq dhe Atanasije Urosheviq gjithashtu krijuan vepra të ngjashme mbi Kosovën. Megjithëse disa historianë serbë nuk përhapën pikëpamje nacionaliste, praktika e historisë brenda Serbisë është ndikuar nga kufizimet e vendosura mbi të nga nacionalizmi i sponsorizuar nga shteti. Fokusi i hulumtimit për historianët serbë është kufizuar në jetën e serbëve nën "Turqi" dhe vetëm disa historianë serbë mund të lexojnë dokumente osmane. Kësodore, dokumentet e Habsburgëve janë përdorur ndonëse historianët serbë anashkalojnë korpusin e dëshmive lokale dhe të rëndësishme të bazuara në dokumentet osmane kur përpilojnë historinë kombëtare.
Teknologjia biomjekësore
Teknologjia biomjekësore i referohet gjerësisht zbatimit të parimeve të inxhinierisë dhe teknologjisë në fushën e jetesës apo sistemeve biologjike. Zakonisht përfshirja e termit biomjekësortregon një theks kryesor mbi problemet që lidhen me shëndetin e njeriut dhe sëmundjeve, kurse termi siç është "Bioteknologji" mund të jetë në zbatime mjekësore, mjedisore, ose bujqësore.
Historiografia serbe
Historiografia post-komuniste serbe (1980-sot)
Pak studiues serbë janë marrë në mënyrë kritike me literaturën e historiografisë serbe e cila bazohet në masë të madhe në mite. Historiani Miodrag Popoviq, deklaroi se historia serbe në Perandorinë Osmane është e ndarë nga mitet që gjenden në poezinë popullore serbe, të cilat kanë shumë pikëpamje anti-islame dhe anti-turke. Historiografia serbe në kohët e sotme ende mbetet politikisht sensitive. Rënia e regjimit të Millosheviqit (2000) paralajmëroi përçarjet brenda inteligjencës lidhur me përballjen me të kaluarën, luftën e fundit dhe përgjegjësinë morale në Serbi. Midis historianëve liberalë, përpjekjet e tyre janë përqendruar në hedhjen poshtë të diskurseve nacionaliste të cilat janë të pranishme në media dhe në pikëpamjet e publikut. Pikëpamjet e tyre për shpërbërjen e Jugosllavisë bazohen në polarizimin e gjerë dhe në debatin masiv të përfshirë në debatin publik serb në lidhje me të kaluarën dhe si përgjigje ndaj fjalimeve nacionaliste të historianëve të lidhur me grupin nacional-patriotik.
Teknologjia biomjekësore
Teknologjia biomjekësore përfshin:
Teknologjitë biomjekësore::
Historiografia serbe
Periudha mesjetare dhe para pavarësisë
Në historiografinë serbe ka një divergjencë qëndrimesh në lidhje me ndikimin kulturor bizantin në Serbi, me disa historianë serbë që mbështesin pikëpamjen se ka pasur ndikim dhe të tjerë që e shohin atë si minimal. Historianët serbë kanë pretenduar se vllehët në Dalmaci gjatë Mesjetës së hershme ishin plotësisht të sllavishtizuar dhe si të tillë realisht ishin serbë. Rivaliteti mes Princit Branimir (879-887) i cili zgjodhi Romën katolike para Konstandinopojës ortodokse, dhe Dukës Sedesllav (878-879), i cili favorizoi Konstandinopojën, përfundoi në ekzekutimin e këtij të fundit nga i pari. Në historiografinë e kishës serbe, Sedesllavi shihet si martir i kishës ortodokse dhe ngjitja e Branimit në pushtet interpretohet si katastrofike, e cila ndau dy popuj sllavë të cilët deri në atë kohë anonin drejt kishës ortodokse. Mbreti Zvonimir (1075-1089), një figurë që fuqizoi katolicizmin dhe përjashtoi ortodoksinë në Kroaci, shihet nga historianët e Kishës serbe si armik i fesë ortodokse. Historianët serbë pohojnë se Kisha mesjetare boshnjake nuk ishte heretike por pjesë e kishës ortodokse.
Historia serbe thekson një origjinë ortodokse serbe për boshnjakët të cilët interpretohet se kanë shkëputur lidhjet me atë trashëgimi etno-fetare pas konvertimit në islam dhe më vonë e kanë mohuar atë duke refuzuar pranimin e një identiteti serb. Ndërsa Beteja e Kosovës (1389) kundër forcave osmane muslimane është nxjerrë jashtë kontekstit të saj brenda historiografisë serbe. Kjo ngjarje është përdorur duke e vendosur atë në objektivin më të gjerë politik të Serbisë për të demonizuar boshnjakët myslimanë duke e asocuar kthimin e tyre në Islam me identitetin e pushtuesit osman. Muslimanët boshnjakë brenda pjesës më të madhe të historiografisë nacionaliste serbe paraqiten si pasardhës të të sëmurëve mendorë, dembelë, skllevër, pronarë lakmitarë tokash, të burgosur, hajdutë, të dëbuar ose si serbë të hutuar dhe të mundur të cilët zgjodhën të ndiqnin fenë armike. Historia serbe e mitologjizoi shfaqjen e Islamit brenda Ballkanit si rezultat i koercionit dhe devshirmes, në vend të të qenurit një fenomen i sinqertë dhe kompleks.
Historia serbe shpesh thekson se Patriarkana e Pejës u rivendos në vitin 1557 nga Mehmed Pashë Sokoloviqi, një vezir i madh nga Bosnja, i cili me origjinë ishte nga trashëgimia e krishterë orthodhokse dhe kështu në historinë serbe deklarohet serb, ndërsa një kushëri i tij u bë patriarku i parë. Historianët serbë në historiografinë e tyre, për të demonstruar karakterin serb të Bosnjës dhe Hercegovinës kanë cituar se rajoni, pas nënshtrimit të tij ndaj Patriarkanës Ortodokse Serbe, pjesa më e madhe e tij u serbizua. Në ndonjë historiografi serbe, kleri ortodoks i atribuohet sikur ka luajtur një rol udhëheqës ushtarak dhe ideologjik gjatë Kryengritjes së Parë Serbe (1804-1813). Historia serbe i sheh serbët si pararojë të mbrojtjes së të krishterëve të Ballkanit. Kurora e Maleve, një poemë e shekullit të 19-të e shkruar nga Petar Petrović Njegoš, e cila përmban një tregim për muslimanët sllavë që refuzonin të konvertoheshin në krishterim e shoqëruar me masakrën e tyre, shihen brenda historiografisë serbe si pjesë e ideologjisë së çlirimit kombëtar nga sundimi osman. Historiografia kritike serbe e sheh ngjarjen si mit pasi zakonet fisnore të Malit të Zi nuk lejonin që anëtarët e fisit të vriteshin.
Pavarësia, Lufta e Parë Botërore dhe Jugosllavia mes dy luftërave
Që nga Kryengritja e Parë Serbe (1804), historianët serbë e kanë parë Ballkanin si një rajon me konflikte etnike të përhershme, kurse sipas tyre popujt e Ballkanit kanë qenë për shekuj me radhë kundër serbëve. Në historiografinë serbe, "pakicat" janë paraqitur si të dyshimta, me prirje "natyrore" për rebelim, tradhti dhe mashtrim. Në historiografinë serbe u bënë referenca për tradhtinë e myslimanëve dhe irredentizmin shqiptar që përkonte me fushata të reja për t'i dëbuar njerëzit nga Maqedonia dhe Kosova për në Turqi.
Sipas historiografisë serbe, rusët dhe serbët kanë një marrëdhënie të veçantë të shprehur përmes sllavofilizmit dhe pan-sllavizmit dhe të dy popujt janë pjesë e një "vëllazërie" sllave. Në fillim të shekullit të 20-të, historiografia serbe në tekstet gjeografike kishte tendencën për t'i shërbyer qëllimit politik të Serbisë së Madhe duke konsideruar pjesën më të madhe të tokave ballkanike sllave si të banuara nga serbët, derisa ideja e jugosllavizmit gradualisht i mënjanoi këto pikëpamje. Historiografia patriotike serbe i portretizon serbët gjatë Luftërave Ballkanike (1912-1913) dhe Luftës së Parë Botërore (1914-1918) si çlirimtarë të vëllezërve sllavë të jugut nga shtypja e huaj. Historianët serbë i kanë parë Luftërat Ballkanike (1912-1913) kryesisht si një rast i ekspansionit të shtetit serb. Lidhur me bashkimin e Malit të Zi me Serbinë pas Luftës së Dytë Botërore, historianët serbë krahas atyre malazezë u përpoqën të analizonin në mënyrë kritike ngjarjet megjithëse u penguan nga shqetësimet politike dhe paragjykimet ideologjike të epokës jugosllave. Vetëm kohëve të fundit disa historianë serbë dhe malazezë me më pak bagazhe ideologjike janë përpjekur të ballafaqohen me këto ngjarje. Historianët serbë pohojnë se gjatë periudhës së Luftërave Ballkanike nuk ekzistonte një komb maqedon kurse sllavët lokalë ishin serbë ose bullgarë.
Vrasësi Gavrillo Princip i cili në Sarajevë (1914) vrau arqidukën Franz Ferdinand nga historianët serbë shihet si hero. Shumica e historianëve serbë e shohin Austro-Hungarinë dhe Gjermaninë (Fuqitë Qendrore) si nxitëse të Luftës së Parë Botërore ndërsa veprimet e Mlada Bosnës paraqiten si autonome dhe jo të varura nga qarqet qeveritare serbe. Roli i Perandorisë Ruse dhe qëndrimi që mori në prag të luftës portretizohet në mënyrë të favorshme brenda historiografisë serbe.
Disa historianë serbë janë të mendimit se ideologjia e jugosllavizmit dhe krijimi i banovinave dobësoi identitetin serb. Të tjerë historianë serbë kanë pohuar të kundërtën, se banovinat e forconin Jugosllavinë duke i bërë serbët grupin dominues në gjashtë prej tyre. Veprimet e serbëve në Jugosllavinë e midis dy luftërave portretizohen në historiografinë nacionaliste serbe se kishin natyrë mbrojtëse dhe kishin qëllim për të mbrojtur shtetin nga separatizmi kroat i cili fajësohet për sistemin parlamentar të paqëndrueshëm në mes dy luftërave.
Lufta e Dytë Botërore
Çetnikët së bashku me Ustashët u demonizuan nga historiografia e epokës së Titos. Në vitet '80, historianët serbë filluan procesin e rishqyrtimit të narrativës si u tregua Lufta e Dytë Botërore në Jugosllavi, dhe kjo u shoqërua me rehabilitimin e udhëheqësit çetnik Drazha Mihailoviq. Monografitë mbi Mihailoviqin dhe lëvizjen çetnike u shkruan në fund të viteve '90 nga disa historianë të rinj të cilët ishin ideologjikisht të afërt me ta. Duke qenë të preokupuar me epokën, historianët serbë kanë kërkuar që të përligjin historinë çetnike duke portretizuar çetnikët si luftëtarë të drejtë të lirisë të cilët luftonin nazistët. Por në të njëjtën kohë hiqeshin nga librat e historisë aleancat e paqarta të çetnikëve me italianët dhe gjermanët. Ndërsa krimet e kryera nga çetnikët ndaj kroatëve dhe muslimanëve, historiografia serbe i "mbuluon në heshtje". Gjatë epokës së Millosheviqit, historia serbe u falsifikua për të errësuar rolin që kolaboracionistët serbë Milan Nediq dhe Dimitrije Ljotiç luajtën në spastrimin e bashkësisë hebraike të Serbisë, duke i vrarë ata brenda vendit ose duke i dëbuar ata në kampet e përqendrimit të Europës Lindore.
Historiografia në kohën e Jugosllavisë së Titos kishte paraqitur Shtetin e Pavarur të Kroacisë (NDH) si një imponim të pushtuesve nazistë dhe një devijim brenda historisë së kroatëve. Nga mesi i viteve '80 ky portretizëm u sfidua nga historianët serbë. Ata pretenduan se Shteti i Pavarur i Kroacisë ishte një entitet i mirëorganizuar që kreu gjenocid ndaj serbëve, i cili kishte qenë duke u përgatitur në Kroaci prej disa shekujsh. Gjatë viteve '80, Vatikani u bë fokus i historiografisë serbe. Papët u përshkruan si anti-serbë, si thelbësorë në rënien e Jugosllavisë mbretërore dhe si pjesëmarrës në gjenocidin ndaj serbëve që u krye brenda Shtetit të Pavarur të Kroacisë. Historiografia e re serbe e viteve '80, në të cilën kontribuan historianët laikë dhe të kishës, theksonte rolin e fesë si burim kryesor i armiqësive serbo-kroate. Kisha Katolike Romake u portretizua si bartëse kryesore e urrejtjes që frymëzoi idenë e gjenocidit ndaj serbëve gjatë Luftës së Dytë Botërore. Në veprat e historianëve serbë, Vatikani lidhet me një komplot të përsëritur kroat për të shkatërruar Serbinë. Duke përdorur analogji nga roli historik i Vatikanit në Ballkan, historianët serbë pohuan se Vatikani nuk i kuptoi implikimet e zgjimit të shqiptaro-mysliman në Kosovë dhe në pjesë të tjera të Jugosllavisë.
Kosova
Në historiografinë serbe Car Llazari, një figurë që bashkoi forcat serbe në Betejën e Kosovës (1389) për të luftuar osmanët, portretizohet si martir i bekuar. Në përvjetorin e Betejës së Kosovës në fund të viteve '80, dy historianë serbë pas një analize kritike hisotriografike, arritën në mënyrë të pavarur në të njëjtin përundim se Vuk Brankoviqi gjatë betejës në Kosovë nuk kishte qenë tradhtar, zbulim ky që konsiderohet gur kilometrik i rëndësishëm për historiografinë serbe. Nga historianët serbë që kanë pranuar mitologjinë serbe, Beteja e Kosovës shihet si beteja kryesore që i tejkalon të gjitha betejat e tjera dhe për disa prej tyre është parë si një ide historike e cila ndihmon kombin të lidhet me një të kaluar reale historike. Historianët serbë deri në fund të viteve '40 ende e portretizonin Betejën e Kosovës si një "fitore" të serbëve mbi turqit osmanë. Historia serbe pohon se që nga Beteja e Kosovës e tutje, serbët kanë përjetuar shekuj të shtypjes nga Perandoria muslimano-osmane dhe ata kanë luftuar për ta rikthyer perandorinë mesjetare serbe. Miti i Kosovës ka ende ndikim në historiografinë serbe, meqenëse theksohet martirizimi dhe vuajtja serbe krahas konfliktit dhe papajtueshmërisë midis krishtërimit dhe islamit. Për historiografinë serbe, Beteja e Kosovës është ngjarja historike që legjitimon pretendimin e tyre mbi karakterin serb të Kosovës. parapamje|250x250px|Serbët duke kaluar lumin për në Austri, 1690. Disa historianë serbë mohojnë se një dokument i lëshuar më 6 prill 1690 nga perandori austriak i referohej një "ftese" për serbët që të vendoseshin në Hungari. Vendosja e serbëve në fushën e Panonisë shihet nga historiografia serbe si rezultat i një eksodi kataklizmik nga Kosova i ndodhur në vitin 1690, i quajtur Migrimi i Madh (Velika Seoba), pasi serbët e Kosovës u rebeluan dhe iu bashkuan forcave Habsburge që luftonin osmanët. Historianët serbë konsiderojnë se migrimi serb ka ndodhur në një shkallë gjigante.
Historianët serbë shpesh kanë trajtuar historinë shqiptare në një qasje të ngushtë nacionaliste. Historianët serbë kundërshtojnë idenë se shqiptarët janë pasardhës të ilirëve të lashtë dhe janë vendosur në rajon para sllavëve, ndërsa pretendojnë se prania e shqiptarëve në Ballkan fillon nga shekulli i 11-të. Shumica e historiografisë bashkëkohore serbe paraqet një situatë të marrëdhënieve konfliktuale mes serbëve dhe shqiptarëve pasi këta të fundit u konvertuan në Islam. Studimet mbi Kosovën kanë përfshirë gjithashtu defterët osmanë të cilët kanë zbuluar përbërjen etnike të disa vendbanimevetë Kosovës në shekullin 15, megjithatë si homologët e tyre shqiptarë, historianët serbë duke përdorur këto shënime kanë provuar pak.
Historiografia serbe nuk e mbështet argumentin shqiptar se paraardhësit e shqiptarëve të Kosovës ishin autoktonë në Kosovë. Në vend të kësaj, historianët nacionalistë serbë, praninë e shqiptarëve të Kosovës dhe mbizotërimin e tyre në rajon ia atribuojnë një numri shkaqesh si: ardhja e tyre nga Shqipëria në Kosovë pas pushtimit osman, Lufta austro-osmane që çoi në migrimin e serbëve drejt veriut më 1690 dhe mbushjen e Kosovës me shqiptarë, asimilimi i serbëve lokalë në shqiptarë etj. Historia kombëtare serbe e sheh praninë e shqiptarëve në Kosovë, jo vetëm si emigrantë të vonshëm por edhe si prani e cila mbështeti fuqishëm dhe e përforcoi sundimin osman me qëllim që të shfaroste serbët dhe të impononte kontrollin musliman.
Shumë historianë serbë nuk pranojnë që gjatë periudhës osmane familjet shqiptare kanë ndihmuar për të ruajtur manastiret dhe kishat ortodokse në Kosovë. Në vend të kësaj, ata pretendojnë se shqiptarët mbanin poste ushtarake dhe administrative në Perandorinë Osmane dhe duhet të fajësohen po aq sa turqit për trazirat që i detyruan serbët të shpërnguleshin drejt veriut më 1690 dhe më 1734.
Serbia e pavarur
Historiografia serbe mban qëndrimin se fuqitë perëndimore gjithmonë kanë pasur Serbinë cak për sulm.
Vendi i artikulimit
parapamje|313x313px| Vendet pasive dhe aktive të artikulimit: (1) Jashtëbuzore; (2) Brendabuzore; (3) Dhëmbore; (4) Alveolare; (5) Pasalveolare; (6) Parapalatale; (7) Palatale; (8) Velare; (9) Uvulare; (10) Faringale; (11) Glotale; (12) Epiglotale ; (13) Radikale; (14) Postero-dorsale; (15) Antero-dorsale; (16) Laminale; (17) Apikale; (18) Nën-apikale ose nën-laminale. Në fonetikën artikulative, vendi i artikulimit (gjithashtu pika e artikulimit) të një bashkëtingëlloreje është pika e kontaktit ku ndodh një pengesë në traktin vokal midis një gjesti artikulues, një artikuluesi aktiv (zakonisht një pjesë e gjuhës) dhe një pasiv vendndodhja (zakonisht një pjesë e sipërme e gojës). Së bashku me mënyrën e artikulimit dhe fonacionin, i jep bashkëtingëllores tingullin e saj dallues.
Terminologjia në këtë artikull është zhvilluar për përshkrimin e saktë të të gjithë bashkëtingëlloreve në të gjitha gjuhët e folura të botës. Asnjë gjuhë e njohur nuk i dallon të gjitha vendet e përshkruara këtu, kështu që nevojitet më pak saktësi për të dalluar tingujt e një gjuhe të veçantë.
Vështrim i përgjithshëm
Zëri i njeriut prodhon tinguj në mënyrën e mëposhtme:
Laringu
Laringu ose kutia e zërit është një kornizë cilindrike e kërcit që shërben për të ankoruar palosjet vokale. Kur muskujt e palosjeve vokale kontraktohen, qarkullimi i ajrit nga mushkëritë pengohet derisa palosjet vokale të ndahen përsëri nga rritja e presionit të ajrit nga mushkëritë. Procesi vazhdon në një cikël periodik që ndihet si dridhje (gumëzhitje). Në këndim, frekuenca e dridhjeve të palosjeve vokale përcakton lartësinë e zërit të prodhuar. Fonemat me zë të tillë si zanoret e pastra, sipas përkufizimit, dallohen nga tingulli gumëzhitës i këtij lëkundje periodike të kordave vokale.
Buzët e gojës mund të përdoren në mënyrë të ngjashme për të krijuar një tingull të ngjashëm, siç mund të demonstrojë çdo foshnjë apo trumpete. Një tullumbace gome, e fryrë por jo e lidhur dhe e shtrirë fort në qafë prodhon një kërcitje ose lëvizje, në varësi të tensionit në qafë dhe nivelit të presionit brenda tullumbace. Veprime të ngjashme me rezultate të ngjashme ndodhin kur kordat vokale tkurren ose qetësohen nëpër laring.
Vendet pasive të artikulimit
Vendi pasiv i artikulimit është vendi në pjesën më të palëvizshme të traktit vokal ku ndodh artikulimi dhe mund të jetë kudo nga buzët, dhëmbët e sipërm, mishrat e dhëmbëve ose pjesa e sipërme e gojës deri në pjesën e pasme të fytit. Megjithëse është një vazhdimësi, ka disa zona kontrastive, kështu që gjuhët mund të dallojnë bashkëtingëlloret duke i artikuluar ato në zona të ndryshme, por pak gjuhë kontrastojnë dy tinguj brenda së njëjtës zonë, përveç nëse ka ndonjë veçori tjetër që kontraston gjithashtu. Fushat e mëposhtme janë kontrastuese:
Rajonet nuk janë të ndara në mënyrë rigoroze. Për shembull, në disa tinguj në shumë gjuhë, sipërfaqja e gjuhës kontakton një zonë relativisht të madhe nga pjesa e pasme e dhëmbëve të sipërm deri në kreshtën alveolare, e cila është mjaft e zakonshme për të marrë emrin e vet, alveo-dhëmbore. Në mënyrë të ngjashme, rajonet alveolare dhe post-alveolare bashkohen me njëra-tjetrën, ashtu si edhe qiellza e fortë dhe e butë, qiellza e butë dhe uvula, dhe të gjitha zonat ngjitur. Termat si pre-velar (të ndërmjetëm midis palatal dhe velar), post-velar (midis velar dhe uvular), dhe faringut të sipërm kundrejt atij të poshtëm mund të përdoren për të specifikuar më saktë se ku ndodh një artikulim. Sidoqoftë, edhe pse një gjuhë mund të kontrastojë tingujt para-velarë dhe post-velarë, ajo gjithashtu nuk i kontraston ato me tingujt palatal dhe uvular (të të njëjtit lloj bashkëtingëllorësh), kështu që kontrastet kufizohen në numrin e mësipërm, nëse jo gjithmonë me vendndodhjen e tyre të saktë.
Bashkartikulimi
Disa gjuhë kanë bashkëtingëllore me dy vende të artikulimit të njëkohshëm, i cili quhet bashkartikulim. Kur këto artikulohen dyfish, artikuluesit duhet të jenë të lëvizshëm në mënyrë të pavarur, dhe për këtë arsye mund të ketë vetëm një secili nga kategoritë kryesore buzore, paragjuhore, dorsale dhe faringale.
Bashkartikulimet e zakonshme përfshijnë këto:
Sulm në Finsbury Park 2017
thumb|Finsbury Park, Londër, vendi ku ka ndodhur ngjarja Më 19 qershor 2017, një furgon ishte parë duke vozitur në Finsbury Park, Londër dhe ka lënduar dhjetë persona dhe ka mundësi që ka vrarë një person. Kur myslimanët dolën nga xhamia pasi ishin duke falur Teravitë, një furgon ka shkelur disa persona. Dhjetë persona u lënduan. Përveç kësaj një njeri i cili kishte marrë ndihmën e parë para sulmit vdiq në vendngjarje.
Sulmi është duke u hetuar dhe kryetari i Londrës, Sadiq Khan e ka quajtur si "sulm tmerrues". Një njeri u arrestua si dyshues për vrasje.
Ngjarja
Më 19 qershor 2017, rreth orës 00:15, një furgon ka shkelur disa këmbësorë në rrugën Seven Sisters Road, 91,44 metra prej xhamisë Finsbury Park në Londër, Angli. Dëshmitarët së pari raportuan se disa persona ishin të shtrirë në rrugë pasi një veturë voziti në trotuarë, dhe një njeri u dërgua në kujdestari menjëhere pas aksidentit. Shumë të lënduar kanë qenë me veshje myslimane. Dëshmitarët kanë thënë se ata kanë qenë duke dalur nga xhamia në kohën e aksidentit pas namazit të teravive.
Besimtarët prej xhamisë Finsbury Park e përmbajtën sulmuesin. Dëshmitarët thanë se sulmuesi ishte duke u rrahur derisa imami i xhamisë intervenoi dhe tha se sulmuesi duhet të dërgohet në polici.
Hetimi
Policët thojnë se një burrë 47 vjeçar besohet të jetë vozitësi i furgonit dhe u arrestua në lidhje me aksidentin. Dëshmitarët thojnë se kanë parë tre persona duke e lënë vozitësin të përfshihet në aksident, por policia kanë thënë se kanë kapur vetëm një të dyshimtë. Sulmi është duke u hetuar nga policia kundër terrorizmit. Dyshuesi quhet Darren Osborne, një babë e katër fëmijëve nga Kardifi.
Thuhet se furgoni ishte me qira dhe është marrur me qira në Pontyclun, Uells.
Një dyshues ka thënë se vozitësi ka thënë pas sulmit "Dëshiroj t'i vrasë myslimanët".
Dyshuesi
Dyshuesi ishte quajtur si Darren Osborne, një baba 47 vjeçar i katër fëmijëve prej Kardifit i cili u rrit në Weston-super-Mare. Ministri i Sigurisë Ben Wallace ka thënë se Osborne nuk ka qenë i njohur te shërbimi i sigurisë para sulmit. Fqinjët e Osbornes në Pentwyn, ku ka jetuar për disa vite, e kanë përshkruar atë si njeri agresiv dhe i çuditshëm, por ai nuk ka qenë racist. Fqinjët e kanë përshkruar se ai ishte "burrë i familjes", i cili u ndëgjua duke kënduar me fëmijët e tij në kuzhinë para sulmit, përderisa të tjerët besojnë se ai dhe bashkëshortja e tij janë ndarë në muajin e fundit dhe është parë shpesh duke i bërtitur asaj në rrugë.
Semej
Semey (Kazakisht: Семей) është qytet në Kazakistan, në rajonin Kazakistani Lindor afër kufirit me Rusinë. Ndodhet rreth 1,000 kilometra në veri të Almaty dhe rreth 700 kilometra në juglindje të qytetit rusë Omsk, nëpërmjet Lumit Irtysh.
Klima
Klima në Semey është me verë të nxehtë dhe dimër të ftohtë. Temperatura më e ulët ishte −48.6 °C u regjistrua në nëntor 1938, dhe temperatura më e lartë ishte 42.5 °C u regjistrua në gusht 2002.
Popullsia
Popullsia e qytetit Semey:
Zjarr e ftohtë
"Zjarr e Ftohtë" është një këngë në gjuhën shqipe e realizuar nga këngëtari shqiptar Luiz Ejlli, kompozuar nga Klodian Qafoku dhe shkruar nga Florian Kondi. Kënga e ka përfaqësuar Shqipërinë në Festivalin Evropian të Këngës 2006 në Athinë, Greqi, pasi fitoi konkursin parazgjedhues Festivali i Këngës 44. Shteti nuk arriti të kualifikohej në finalen e madhe në vendin e katërmbëdhjetë duke shënuar moskualifikimin e parë të vendit në garë. Gjatë shfaqjes së tij minimaliste, Ejlli shoqërohej nga tre vokalistë mbështetës dhe dy instrumentistë tradicionalë shqiptarë.
Sfondi dhe kompozimi
Kënga këndohet nga këndvështrimi i një njeriu që nuk mund ta harrojë të dashurinë e tij të mëparshme. Ai e krahason gjendjen e tij të vështirë me ndjenjën "zjarr dhe të ftohtë" (ose "zjarr, por ende ftohtë"), ndërsa i lutet asaj që "ta hapë zemrën". Pavarësisht forcës së tekstit, kënga u interpretua në një mënyrë të ndrydhur. Ejlli dhe tre këngëtarë mbështetës mezi lëvizën nga pozicionet e tyre, ndërsa dy muzikantë folklorikë shqiptarë bënin shoqërim. Shumë komentues e kishin të vështirë të shqiptonin titullin e këngës ose emrin e interpretuesit. Komentatori i BBC-së, Paddy O'Connell, për shembull, e shqiptoi emrin e këngës si "Zlar E Flot".
Festivali i Këngës
Transmetuesi kombëtar i Shqipërisë, Radio Televizioni Shqiptar (RTSH), organizoi edicionin e 44-të të Festivalit të Këngës për ta përcaktuar pjesëmarrësin e vendit në Eurovizion 2006. Shfaqja përbëhej nga dy gjysmëfinale më 16 dhe 17 dhjetor dhe një finale e madhe më 18 dhjetor 2005, ku u zgjodh Ejlli.
Athinë
Edicioni i 51-të i Festivalit Evropian të Këngës u zhvillua në Athinë, Greqi dhe përbëhej nga një gjysmëfinale më 18 maj dhe nga finalja e madhe dy ditë më vonë më 20 maj 2006. Sipas rregullave të Eurovizionit në atë kohë, vendeve të përzgjedhura pjesëmarrëse, përveç vendit pritës dhe "Big 4" (Franca, Gjermania, Spanja dhe Mbretëria e Bashkuar), duhej të kualifikoheshin nga gjysmëfinalja për të konkurruar për finalen e madhe. Megjithatë, dhjetë vendet e para nga gjysmëfinalja kaluan në finalen e madhe. Shqipëria doli e gjashta në gjysmëfinale, pas Bjellorusisë dhe para Belgjikës, dhe nuk arriti të kualifikohej në finalen e madhe, duke përfunduar në vendin e 14-të me 58 pikë. Gjatë shfaqjes së tij minimaliste të këngës, Ejlli u shoqërua në skenë nga tre vokalistë mbështetës dhe dy instrumentistë tradicionalë shqiptarë.
Etrita Ibrahimi
Etrita Ibrahimi pianiste shqiptare. E lindur në Tiranë në një familje të njohur artistësh e filloi fare e re aktivitetin koncertal duke marrë pjesë dhe duke u nderuar me çmimin e parë në Koncertet e Majit në vitin 1980 dhe 1982. Në vitet në vazhdim ndoqi një seri koncertesh dhe çmimesh të fituara në konkurset kombëtare. Në 1989, pas dy viteve të para të studimeve në Institutin e Lartë të Arteve në klasën e Prof. Nora Çashku, fitoi një bursë studimi dhe u transferua në Itali për të vazhduar studimet në Konservatorin “G. Verdi” të Torinos, ku u diplomua në 1994 “cum laude”, në klasën e Prof. Remo Remoli, nxënësit të preferuar të A. B. Michelangeli. Ka luajtur disa herë me orkestrën e Radio Televizionit shqiptar. Ka realizuar shumë koncerte për të gjitha qytetet e krahinës së Piemonte-s dhe në shumë qytete të tjera të Italisë, në Austri, Spanjë, Çeki, Francë, Kosovë, Mal i Zi, Kroaci, Maqedoni, Shqipëri etj. Është klasifikuar në vendet e para në konkurse të ndryshme. Ka regjistruar shumë herë për Radio Televizionin shqiptar. E ftuar nga Brahmsgesellschaft në Baden-Baden ka qëndruar disa kohë në Brahmshaus, për të njohur më thellë jetën dhe veprën e Brahmsit. Ka studiuar klaviçembalo në klasën e Prof. Giorgio Tabacco në Konservatorin “G. Verdi” në Torino. Është specializuar në Ritmica Strumentale sipas metodës Suzuki. Ka qenë pjesëtare e jurisë në festivale të ndryshme. Ka qenë koncertmaestër në Konservatorin “G. Verdi” të Torinos dhe në konkurse të ndryshme si Concorso Internazionale në Asti, Torneo “Città di Grugliasco”, Concorso Internazionale “Marco Fiorindo”, etj. Ka qenë pedagoge e pianos dhe e metodologjisë Suzuki, në shumë institute muzikore në Torino, Aosta, Pavia, Vercelli, Romë, etj, si dhe Presidente e Associazione Suzuki Vercelli. Është shumë aktive në muzikën kontemporane, si edhe në përhapjen e muzikës shqiptare brenda dhe jashtë kufijëve të Shqipërisë. Për aktivitetin artistik të zhvilluar në Itali, në vitin 2005 ka fituar çmimin ndërkombëtar për karrierën “Beato Angelico”, i akorduar nga Bashkia e Romës (Itali). Është Drejtoreshë Artistike e Festivalit Ndërkombëtar “PIANODROM”. Është Zv/Presidente e Fondacionit Kulturor “Feim Ibrahimi”.
Sllavishtja kishtare
Sllavishtja kishtare ( црькъвьнословѣньскъ ѩзыкъ, crĭkŭvĭnoslověnĭskŭ językŭ, fjalë për fjalë "gjuhë kishtare-sllave"), e njohur gjithashtu si sllavishtja e kishës, sllavishtja e re kishtare ose sllavishtja e re e kishës, është gjuha liturgjike konservatore sllave e përdorur nga Kisha Ortodokse Lindore në Bullgari, Bjellorusi, Bosnje dhe Hercegovinë, Maqedoni të Veriut, Mal të Zi, Poloni, Ukrainë, Rusi, Serbi, Republikë Çeke dhe Sllovaki, Slloveni dhe Kroaci. Gjuha shfaqet gjithashtu në shërbesat e Kishës Ortodokse Ruse Jashtë Rusisë, Dioqezës Ortodokse Karpato-Ruse Amerikane dhe herë pas here në shërbimet e Kishës Ortodokse në Amerikë. djathtas|parapamje|Një shembull i tipografisë kompjuterike të sllavishtes kishtare ruse
Për më tepër, sllavishtja kishtare përdoret nga disa kisha që e konsiderojnë veten ortodokse, por nuk janë në kungim me Kishën Ortodokse, si Kisha Ortodokse Malazeze dhe Kisha e Vërtetë Ortodokse Ruse. Besimtarët e vjetër rusë dhe bashkëbesimtarët përdorin gjithashtu sllavishten kshtare.
Sllavishtja e kishës përdoret gjithashtu nga kishat katolike greke në vendet sllave, për shembull greko-katolikët kroatë, sllovakë dhe rutenianë, si dhe nga kisha katolike (përsëritjet kroate dhe çeke).
Në të kaluarën, sllavishtja kishtare përdorej gjithashtu nga kishat ortodokse në tokat rumune deri në fund të shekullit të 17-të dhe në fillim të shekullit të 18-të, si dhe nga kroatët katolikë në Mesjetën e Hershme.
Zhvillimi historik
Pas kristianizimit të Bullgarisë në vitin 864, Shën Klementi i Ohrit dhe Shën Naumi i Presllavit kishin një rëndësi të madhe për besimin ortodoks lindor dhe për liturgjinë e vjetër kishtare sllave në Perandorinë e Parë Bullgare. Suksesi i kthimit të bullgarëve lehtësoi kthimin në krishtërim e popujve sllavë lindorë, veçanërisht të njerëzve rusë, paraardhësve të bjellorusëve, rusëve dhe ukrainasve. Një ngjarje e madhe ishte zhvillimi i shkrimit cirilik në Bullgari në Shkollën Letrare Presllave në shekullin IX. Shkrimi cirilik dhe liturgjia në sllavishten e vjetër kishtare, e quajtur edhe bullgarishtja e vjetër, u shpallën zyrtare në Bullgari në 893.
Vërtetimi i traditave kishtare sllave shfaqet në shkrimin e hershëm cirilik dhe glagolitik. Glagolitiku në ditët e sotme ka dalë jashtë përdorimit, megjithëse të dy shkrimet janë përdorur që nga periudha më e hershme e dëshmuar.
Libri i parë i shtypur në gjuhën sllave të kishës ishte Missale Romanum Glagolitice (1483) në glagolitik këndor, i ndjekur së shpejti nga pesë libra liturgjikë cirilik të shtypur në Krakov në 1491.
Recensionet
Gjuha sllave kishtare është në të vërtetë një grup prej të paktën katër dialektesh të ndryshme (përmbledhje ose redaktime; извод , izvod), me dallime thelbësore midis tyre në fjalor, drejtshkrim (madje edhe në sistemet e shkrimit), fonetikë dhe aspekte të tjera. Recensioni më i përhapur, rusishtja, ka disa nën-dialekte lokale nga ana tjetër, me shqiptime paksa të ndryshme.
Këto rikthime të ndryshme kishtare sllave u përdorën si gjuhë liturgjike dhe letrare në të gjitha vendet ortodokse në veri të rajonit të Mesdheut gjatë Mesjetës, madje edhe në vendet ku popullsia vendase nuk ishte sllave (veçanërisht në Rumani ). Megjithatë, në shekujt e fundit, sllavishtja kishtare u zëvendësua plotësisht nga gjuhët lokale në vendet josllave. Edhe në disa nga vendet sllave ortodokse, gjuha moderne kombëtare tani përdoret për qëllime liturgjike në një masë më të madhe ose më të vogël.
Kisha Ortodokse Ruse, e cila përmban rreth gjysmën e të gjithë besimtarëve ortodoksë, ende i mban liturgjitë e saj pothuajse tërësisht në sllavishten kishtare. Megjithatë, ekzistojnë famulli që përdorin gjuhë të tjera (ku problemi kryesor ka qenë mungesa e përkthimeve të mira). Shembujt përfshijnë:
Varianti standard (rus)
Në Rusi, sllavishtja kishtare shqiptohet në të njëjtën mënyrë si rusishtja, me disa përjashtime:
Varianti serb
Në Serbi, sllavishtja kishtare në përgjithësi shqiptohet sipas modelit rus. Recensioni mesjetar serb i sllavishtes kishtare u zëvendësua gradualisht nga recensioni rus që nga fillimi i shekullit të tetëmbëdhjetë. Ndryshimet nga varianti rus janë të kufizuara në mungesën e disa tingujve në fonetikën serbe (nuk ka tinguj që u përgjigjen shkronjave ы dhe щ, dhe në raste të caktuara palatalizimi është i pamundur të rikrijohet, p.sh. ть shqiptohet si т etj. ).
Variant ukrainas ose rusën
Një ndryshim kryesor midis varianteve ruse dhe ukrainase (perëndimore) të sllavishtes kishtare qëndron në shqiptimin e shkronjës jat (ѣ). Shqiptimi rus është i njëjtë me е ~  ndërsa në ukrainisht është i njëjtë me и. Variantet greko-katolike të librave të sllavë së kishës të shtypura në variante të alfabetit latin (një metodë e përdorur në Austro-Hungari dhe Çekosllovaki) përmbajnë vetëm shkronjën "i" për jatin. Ndryshime të tjera pasqyrojnë dallimet midis rregullave të palatalizimit të ukrainishtes dhe rusishtes (për shembull, ч  është gjithmonë "e butë" (e palatalizuar) në shqiptimin rus dhe "e fortë" në atë ukrainas), shqiptimi i ndryshëm i shkronjave г dhe щ, etj. Një tjetër ndryshim i madh është përdorimi i Ґ në variantin rusën. Г shqiptohet si H dhe Ґ shqiptohet si G. Për shembull Blagosloveno është Blahosloveno në variantet rusën.
Nga pikëpamja tipografike, botimet serbe dhe (perëndimore) ukrainase (kur shtypen në cirilike tradicionale) janë pothuajse identike me ato ruse. Disa dallime të dukshme mund të përfshijnë:
Recensioni i Moskës së Vjetër
Recensioni i Moskës së Vjetër është ende në përdorim midis Besimtarëve dhe Bashkëbesimtarëve të Vjetër. I njëjti alfabet tradicional cirilik si në recensionin sinodal rus; megjithatë, ka dallime në drejtshkrim sepse recensioni i Moskës së Vjetër riprodhon një gjendje më të vjetër të drejtshkrimit dhe gramatikës në përgjithësi (para viteve 1650). Veçoritë më lehtësisht të vëzhgueshme të librave në këtë recension janë:
Recensioni kroat
Kjo është në përdorim të kufizuar në mesin e katolikëve kroatë. Tekstet shtypen me alfabetin latin kroat (me shtimin e shkronjës ě për jatin ) ose me shkrimin glagolitik.
Recensioni çek
Sllavishtja kishtare është në përdorim shumë të kufizuar në mesin e katolikëve çekë. Recensioni u zhvillua nga Vojtěch Tkadlčík në botimet e tij të Missalit Romak: