cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çrregullime mendore të diagnostifikuara në fëmijëri
Simptomat
Shumica e fëmijëve me urinim të pavullnetshëm nuk tregojnë simptoma të tjera përveç lagjes së shtratit gjatë natës. Nëse shfaqen simptoma të tjera, siç janë njollat e gjakut në të brendshme apo dhimbje të pazakonta, fëmija ka të ngjarë të ketë një problem mjekësor më serioz. Fëmijët me mosmbajtje të fekaleve ka të ngjarë të shfaqin simptoma të tilla si; humbje e oreksit, jashtëqitje të hollë ose të holluar me ujë, dhimbje barku, kruarje ose kruajtje të zonës anale për shkak të acarimit, tërheqjes nga miqtë ose sjellje të fshehur e ndërlidhur me lëvizje të zorrëve.
Tajtimi
Fëmijët zakonisht i kalojnë çrregullimet e tyre të eliminimit deri në kohën kur arrijnë adoleshencën. Nëse trajtimi është i nevojshëm, zgjidhja më efektive për urinim të pavullnetshëm është modifikimi i sjelljes, i cili përfshin një jastëk të veçantë në të cilin fëmija fle gjatë natës. Nëse jastëku laget, ndizet një alarm dhe fëmija drejtohet të shkojë në banjë. Zbutës të jashtëqitjes ose laksativë janë zgjedhje për trajtimin e mosbajtjes së fekaleve.
Shkaku
Ka faktorë të shumtë që kontribuojnë në shkaktimin e çrregullimeve të tjera të foshnjërisë, fëmijërisë ose adoleshencës. Shumica e faktorëve do të jenë fizikë ose mjedisorë. Disa prej çrregullimeve mund të shkaktohen nga ndikimi i prindërve, siç është pamundësia e tyre për t'u kujdesur siç duhet për fëmijën e tyre. Shumica e çrregullimeve të tjera të diagnostikuara në foshnjëri, fëmijëri ose adoleshencë përfshijnë ankthin. Nëse fëmija vazhdimisht vihet në situata prodhuese të ankthit, ai mund të tregojë simptoma të këtyre çrregullimeve. Zakonisht, simptomat do të jenë të buta dhe fëmija nuk do të marrë ndihmë, gjë që mund të bëjë që simptomat të përkeqësohen.
Simptomat
Çrregullimi i ankthit të ndarjes
Heshtja selektive
Çrregullimi i lidhjes reaktive të foshnjërisë ose fëmijërisë së hershme
Çrregullimi i lëvizjes stereotipike
Trajtimi
Terapia kongnitive e sjelljes shpesh përdoret për të trajtuar çrregullimin e ankthit të ndarjes. Terapia familjare gjithashtu mund të jetë e dobishme për të arritur në thelbin e problemit. Teknikat e desensifikimit sistemik zakonisht përdoren për të ndihmuar fëmijën të mësohet të jetë i qetë larg shtëpisë.
Eshtë e rëndësishme të mos "mundësohet" fëmija me heshtje selektive duke i lejuar ata të heshtin në mjediset sociale në të cilat janë të parehatshëm. Të dy prindërit dhe mësuesit duhet të përfshihen në trajtimin e heshtjes selektive. Faktori më i rëndësishëm për t’u mbajtur në mend është se fëmija nuk ka një çrregullim në të folur; është një çrregullim ankthi.
Teknikat e sjelljes dhe psikoterapia janë trajtimet më efektive për fëmijët me këtë çrregullim. Eshtë e rëndësishme të ndryshoni mjedisin e fëmijës në mënyrë që ata të mos jenë në gjendje të dëmtojnë veten e tyre. Ilaçet janë gjithashtu efektive.
Stigma
Nuk është e rrallë që fëmijët me çrregullime të shëndetit mendor të përballen me stigmë. Stigma ndaj atyre me çrregullime të shëndetit mendor mund të shihet përmes stereotipeve, paragjykimeve dhe diskriminimit. Kjo stigmë mund të vijë nga publiku (ata pa çrregullimin) dhe nga vetvetja(ata me çrregullimin). Si stigma publike ashtu edhe ajo ndaj vetes mund të zvogëlojnë vetëvlerësimin e atyre që kanë çrregullime të shëndetit mendor; sidomos fëmijët.
Në mënyrë tipike, fëmijët me çrregullime të shëndetit mendor së pari i ekspozohen stigmës brenda njësisë së tyre familjare para se më vonë t'i ekspozohen ndaj asaj në mjedisin shkollor dhe publik. Ndërsa disa mund ta shohin stigmën si një problem të vogël kur shikojnë pengesat e tjera me të cilat mund të përballen fëmijët me sëmundje mendore, të tjerët e shohin atë si një problem të madh për shkak të ndikimit negativ që mund të ketë ajo në trajtimin dhe vetë perceptimin e një fëmije.
Stigma brenda familjes mund të shkaktojë vonesë në diagnostikimin e çrregullimeve të shëndetit mendor, duke vonuar trajtimin. Mund të bëjë që fëmijët të hezitojnë të kërkojnë trajtim, edhe kur ata po përjetojnë simptoma të qarta të shëndetit mendor. Kjo është veçanërisht e vërtetë për djemtë që kanë më shumë gjasa sesa vajzat të shmangin kërkimin e trajtimit si rezultat të frikës së provimit të stigmës.
Kontradiktat dhe alternativat
Ka njerëz të tillë si Thomas Szasz dhe Peter Breggin që thonë se psikiatria e fëmijëve duhet të bëhet e paligjshme sepse sjelljet nuk janë sëmundje. Ata besojnë se droga psikiatrike është një formë e abuzimit të fëmijëve. Ilaçet psikotrope janë përdorur me një ritëm në rritje gjatë disa dekadave, dhe ndërsa ka informacione të kufizuara mbi efektet e tyre në zhvillimin e një fëmije, ato përdoren si zgjedhja e parë për trajtim. Në mënyrë krahasuese, alternativa të tilla si terapi e përgjithshme, plotësuese dhe e bazuar në nevojë nuk përdoren aq shumë. Një tru në zhvillim ka nevoja të ndryshme në mënyrë që të funksionojë si synohet, dhe mjekësia psikiatrike mund të prishë dhe ndryshojë atë zhvillim dhe të çojë në më shumë çështje ose komplikime. Ilaçet psikiatrike kanë një sasi të madhe të efekteve anësore duke përfshirë por jo duke u kufizuar në: Përgjumje, lodhje, shtim në peshë, ndryshime në oreks, shqetësime në gjumë dhe mosinteresim në aktivitete. Trajtimet alternative janë më efektiv nga personi në person dhe mund të përfshihen në trajtime të rregullta ose të hiqen ngadalë ilaçet.
Umberto Boccioni
Umberto Boccioni (Reggio Calabria, 19 tetor 1882- Verona, 17 gusht 1916) ishte një piktor dhe skulptor italian, dhe konsiderohet si një nga eksponentët më kryesor të Futurizmit.
Ideja e përfaqësimit vizual të lëvizjes dhe kërkimi i tij mbi marrëdhëniet midis objektit dhe hapësirës ndikuan fuqimisht në të ardhmen e pikturës dhe skulpturës së shekullit XX. [[Skeda:Umberto Boccioni, portrait photograph.jpg|parapamje|
Lindur më      19 tetor 1882
Shkollimi         Akademia e Arteve të Bukura, Romë
Lëvizja             Futurizmi
]] parapamje|Umberto Boccioni, autoportret
Biografia
parapamje| Umberto Boccioni Portret i nënës (1907). Raffaele Boccioni dhe Celicia Forlani ishin prindërit e Umbertos, dhe kishin origjinë nga Morciano di Romagna. Umberto Boccioni lindi më 19 tetor 1882 në Reggio Calabria, dhe këtu ai ndoqi mësimet e para. Familja e tij më vonë u transferua në Forlì, dhe më pas në Genova dhe Padova. Në vitin 1897, një transferim tjetër u detyrua për në Catania. Kësaj radhe familja e tij u nda: Umberto dhe babai i tij së bashku shkuan në Siçili; ndërsa e ëma me motrën e tij të madhe Amelia, mbetën në Veneto.
Në vitin 1901 Umberto u transferua në Romë, ndërsa i ati i tij u transferua përsëri në një vend të ri.
Për një kohë të shkurtër ai dashurohet me një nga vajzat e tezes së tij, Sandrinën. Umberto ishte afro njëzet vjeç dhe shkonte në studion e një krijuesi posterësh, ku aty mësoi gjërat elementare rreth pikturës dhe artit.
Gjatë kësaj peridhe ai u takua me Gino Severini, me të cilin frekuentoi studion e piktorit Giacomo Balla në Porta Pinciana. Në fillim të vitit 1903 Umberto dhe Severini ndoqën Shkollën Falas të Nudos, ku ata takuan Mario Sironin, gjithashtu edhe një nxënës, me të cilin do të krijonin një shoqëri. Në atë vit Umberto pikturoi veprën e tij të parë Campagna Romana. Me ndihmën e të dy prindërve ai arrin të udhëtojë jashtë vendit: destinacioni i tij i parë është Parisi (Prill-Gusht 1906 ), dhe më pas ai shkon në Rusi, dhe kthehet në nëntor të po atij viti.
Në Paris ai takohet me Augusta Popoff: dhe më pas lind djali i tyre në prill 1907, Pietro. Në muajin prill të vitit 1907, Umberto u regjistrua në Shkollën Falas Nudo të Institutit Mbretëror të Arteve të Bukura në Venecia. Më pas ai fillon një rrugëtim tjetër për në Rusi, por e ndërpret atë në qytetin Mynih.
Gjatë këtyre viteve, ai viziton shumë muze dhe galeri. Kështu, ai ka mundësinë të njohë drejtë për së drejti veprat e artistëve të të gjitha moshave, por, veçanërisht ato më antike. Disa nga ato, si veprat e Michelangelos për shembull, do të mbeten gjithmonë modelet e tij ideale.
Në vitin 1907 në qytetin e Milanos ai takoi artistët Futuristë dhe së bashku me Filippo Tommaso Marinetti ai shkroi, së bashku me Carlo Carrà, Luigi Russolo, Giacomo Balla dhe Gino Severini, Manifesti i Piktorëve Futurist ( 1910 ), i cili u pasua më vonë nga Manifesti Teknik i Futuristit Lëvizja ( viti 1912): sipas artistëve, qëllimi i piktorit modern ishte që ata të liroheshin nga modelet dhe traditat e së shkuarës. parapamje| Umberto Boccioni Autoportret, 1916 Boccioni në veprat e tij, shprehte me mjeshtëri lëvizjen e formave dhe konkretësinë e materies. Edhe pse ai ishte mjaft i ndikuar nga lëvizja artistike e Kubizmit, ai gjithsesi u përpoq tu shmangej linjave të drejta dhe si zëvendësim të përdorte ngjyra plotësuese.
Në pikturat si
Një numër shumë i vogël i skulptura ve të tij kanë mbijetuar.
Disa nga veprat pikturale më të rëndësishme të Boccionit konsiderohen
Pas vdekjes së tij
parapamje| Gur varri, [[Verona]] Më 1959 tre nga veprat e tij shumë të njohura si ( Gruaja në tryezë, Peisazhi dhe format unike të vazhdimësisë në hapësirë ), u paraqitën në ekspozitën 50 vjeçare të artit në qytetin e Milanos.
Karl-Hajnc Smola
Shkrimtar i viteve 90. I zgjuar, i dashur nga publiku, i perzgjedhuri i mbretereshe Elizabetes dhe burri Armenia Curry, princeshes Rumune. Vdiq ne 2017 nga zhurma e larte qe i demtoi veshin muzikor.
Kryefjala-kallëzuesi-kundrinori
KrKKd është rendi i dytë më i zakonshëm për nga numri i gjuhëve të njohura, pas KrKdK. Së bashku, KrKKd dhe KrKdK zënë më shumë se 75% të gjuhëve të botës. Është gjithashtu rendi më i zakonshëm i zhvilluar në gjuhët kreole, duke sugjeruar që ai mund të jetë disi më "i qartë" për psikologjinë njerëzore.
Gjuhët që konsiderohen si KrKKd përfshijnë: Të gjitha gjuhët bantu, shqipja, dialektet arabe, asirianishtja, boshnjakishtja, bullgarishja, kinezishtja, anglishtja, estonezishtja, finlandishtja, frëngjishtja, greqishtja, hausishtja, islandishtja (me V2 kufizim), igbishtja, italishtja, javanishtja, kmerishtja, letonishtja, maqedonishtja, malajzezishtja (Indonezishtja), hebraishtja, norvegjishtja, polonishtja, portugalishtja, quicheishtja, reo rapa, rumanishtja, rusishtja, sllovenishtja, spanjishtja, suahilishtja, suedishtja (me kufizimin V2), tailandishtja dhe laoishtja, ukrainishtja, vietnamezishtja dhe jorubishtja.
Greqishtja e lashtë ka rend sintaksor të lirë, megjithëse Grekët klasikë kishin tendencë të favorizojnë KrKdK. Sidoqoftë, shumë fraza të famshme janë KrKKd.
Mamuthi leshator
Mamuthi leshator ( Mammuthus primigenius ) është një specie e zhdukur e mamuthit që jetoj gjatë epokes se akullnajave deri në zhdukjen e tij në fillim të epokes se Holocenit. Ishte i fundit nga llojet e mamutheve, në fillim të Pliocenit. Mamuthët leshator u ndane nga mamuthët e stepës rreth 400,000 vjet më parë në Azinë Lindore. I afërmi më i afërt itij është elefanti aziatik. Shfaqja dhe zbulimi i kësaj specie janë ndër më të mirat se çdo kafshë parahistorike për shkak të zbulimit të trupave të ngrira në Siberi dhe Alaska, si dhe skelet, dhëmbët, përmbajtja e stomakut, plehrat dhe piktura në shpella parahistorike. Mamuthet leshator kishin qenë prej kohësh të njohur në Azi para, se ato u bënë të njohura për evropianët në shekullin e 17-të. Origjina e këtyre ishte një çështje debati dhe shpesh shpjegohet si mbetje te krijesave legjendare. Mamuthi u identifikua si një specie e zhdukur e elefantit nga Georges Cuvier në 1796.
Mamuthet leshator kishin pothuajse të njëjtn madhesi me ato të elefantëve afrikanë. Meshkujt arritën lartësinë e shpatullave midis 2.7 dhe 3.4 m (8.9 dhe 11.2 ft) dhe peshonin deri në 6 tonë. Femrat arritën në lartësi 2.6-2.9 m (8.5-9.5 ft) në lartësi të shpatullave dhe peshonin deri në 4 tonë. Një viç i porsalindur peshonte rreth 90 kilogramë (200 lb).Mamuthi leshator ishte përshtatur mirë për mjedisin e ftohtë gjatë epokës së fundit të akullit. Ai ishte i mbuluar me lesh, me një mbulesë të jashtme të qimeve të gjata dhe një nënkemë më të shkurtër. Ngjyra e lekures ndryshonte nga errët në të celët. Veshët dhe bishti ishin të shkurtër për të minimizuar ngrirjen dhe humbjen e nxehtësisë. Kishte dhëmbe të gjata dhe të kthyera, të cilat u zëvendësinin gjashtë herë gjatë jetës së një individi. Sjellja e tij ishte e ngjashme me atë të elefantëve modernë ,përdorte fecken e tij per te ngritur objekte,per luftuar dhe per tu ushqyer. Dieta e mamuthit ishte kryesisht bar dhe gjethet. Individët ndoshta mund të arrijnë moshën 60 vjeç. Vendbanimi i tij ishte stepa e gjelbër, e cila u shtri në të gjithë Eurasia veriore dhe në Amerikën e Veriut.
Mamuthi leshator bashkëjetonte me njerëzit e hershëm, të cilët përdorën eshtrat dhe tuskset e tyre për të bërë art, vegla dhe banesa, dhe speciet gjithashtu u gjuanin për ushqim. U zhduk nga zona e saj kontinentale në fund të Pleistocenit 10.000 vjet më parë, me shumë gjasa përmes ndryshimeve klimatike dhe tkurrjes pasuese të habitatit të saj, gjuetisë nga njerëzit, ose një kombinim i të dyjave. Popullatat e izoluara mbijetuan në ishullin St. Paul deri në 5.600 vjet më parë dhe në ishullin Wrangel deri 4000 vjet më parë. Pas zhdukjes së tij, njerëzit vazhduan ta përdorin fildishin e tyre si lëndë të parë, një traditë që vazhdon sot. Është propozuar që speciet të rikrijohen përmes mjeteve të ndryshme, por asnjëra prej tyre nuk është ende e realizueshme.
Taksonomia
parapamje|Kopja e një interpretimi të trupave të " mamuthit Adams " nga rreth 1800, me dorëshkrimin e Johann Friedrich Blumenbach Eshtrat e elefantëve të ndryshme të zhdukur ishin të njohur nga evropianët për shekuj me radhë, por u interpretuar në përgjithësi, në bazë biblike, si mbetjet e krijesave legjendare të tilla si behemoths apo gjigantëve. Ishte gjithashtu teorizuar se ata ishin mbetjet e elefantëve modernë që ishin sjellë në Evropë gjatë Perandoris Romake, për shembull elefantët e luftës të Hannibalit dhe Pirrosit të Epirit , ose kafshët që kishin humbur në veri. Mamuthi leshator vazhdon të studiohet nga shkencëtarët evropianë që u shqyrtuan nga Hans Sloanenë 1728 dhe përbëhej nga dhëmbë të fosilizuar dhe çataj nga Siberia. Sloane ishte i pari që njohu se eshtrat i përkisnin elefantëve. Sloane u kthye në një shpjegim biblik për praninë e elefantëve në Arktik, duke pohuar se ata ishin varrosur gjatë Përmbytjes së Madhe dhe se Siberia kishte qenë më parë tropikale përpara një ndryshimi drastik të klimës. Të tjerë interpretuan përfundimin e Sloane pak më ndryshe, duke argumentuar se përmbytja kishte transportuar elefantë nga Tropikët në Arktik. Letra e Sloane u bazua në përshkrimet e udhëtarëve dhe disa eshtra të shpërndara në Siberi dhe në Britani. Ai diskutoi pyetjen nëse janë apo jo mbetjet e elefantëve, por nuk morën përfundime. Në 1738, zoologji gjerman Johann Philipp Breyne argumentoi se fosilet e mamuthit përfaqësonin një lloj elefanti. Ai nuk mund të shpjegonte pse një kafshë tropikale do të gjendej në një zonë të tillë të ftohtë si Siberia dhe sugjeroi se ata mund të ishin transportuar atje nga Përmbytja e Madhe. Në 1796, anatomisti francez Georges Cuvierishte i pari që identifikoi mbetjet e mamuthit, jo si elefantë modernë të transportuar në Arktik, por si një specie tërësisht e re. Ai argumentonte se kjo specie ishte zhdukur dhe nuk ekzistonte më, një koncept që nuk ishte pranuar gjerësisht në atë kohë.
Pas identifikimit të Cuvier, natyralisti gjerman Johann Friedrich Blumenbach i dha mamuthit leshator emrin e tij shkencor, Elephas primigenius, në 1799, duke e vendosur atë në të njëjtin gjini si elefanti aziatik. Ky emër është latinisht për "elefantin e parë". Cuvier krijoi emrin Elephas mammonteus disa muaj më vonë, por emri i mëparshëm u përdor më pas. Në 1828, natyralisti britanik, Joshua Brookes, përdorte emrin Mammuthus borealis për fosilet e mmuthit leshator në koleksionin e tij që ai kishte vënë në shitje, duke krijuar kështu një emër të ri gjini. Është e paqartë se ku dhe si filloi fjala "mamuth". Sipas Oxford English Dictionary, ajo vjen nga një fjalë e vjetër Vogul mēmoŋt, "tokë-bri".Mund të jetë një version i mekanizmit , versioni në arabisht i fjalës biblike "behemoth". Një tjetër origjinë e mundshme është estonisht, ku toka do të thotë "toka" dhe mutt do të thotë " mol ". Fjala u përdor për herë të parë në Evropë gjatë shekullit të 17-të, kur iu referua çatajt e mamuthit zbuluar në Siberi. Presidenti amerikan Thomas Jefferson ,paleontologji, ishte pjesërisht përgjegjës për transformimin e fjalës mamuth nga një emër që përshkruan elefantin prehistorik në një mbiemër që përshkruan ndonjë gjë me madhësi të habitshme. Përdorimi i parë i regjistruar i fjalës si një mbiemër ishte në një përshkrim të një rrotë djathi (" Cheshire Mammoth Cheese ") dhënë Jefferson në 1802. parapamje|1930 ilustrim i molars lectotip nga Henry Fairfield Osborn . E majta tani është e humbur. Deri në fillim të shekullit të 20-të taksonominë e elefantëve të zhdukur ishte komplekse. Në vitin 1942, palaoentologist amerikan Henry Fairfield Osborn 's monografi për Proboshidea është publikuar, ku ai përdori emra të ndryshëm takson që kishin qenë më parë të propozuara për speciet e mamuthit, duke përfshirë zëvendësimin nga Mamuthu me Mamonteus, pasi ai besonte se emri i ish-të publikohet invalidly. Taksonomi i Mamuthit u thjeshtua nga studiues të ndryshëm nga vitet 1970 e tutje, të gjitha llojet janë mbajtur në gjinin Mammuthus, dhe shumë dallime të propozuara në mes të specieve u interpretuar në vend si variacion intraspecific. Osborn zgjodhi dy molars (gjetur në Siberi dhe Osterode ) nga koleksioni Blumenbach së në Universitetin e Göttingen si lektotipe ekzemplarët për mamuthin leshator, pasi holotipe përcaktim nuk ishte praktikuar në kohën e Blumenbach së. Paleontologu rus Vera Gromova propozoi më tutje që ish-duhet të konsiderohet ilaqetoti me këtë të fundit si paralektotipe. Të dy molarët u menduan të humbura nga vitet 1980 dhe më i plotë "gjiri i Taimirit" i gjetur në Siberi në vitin 1948 u propozua si mostra neotip në vitin 1990. Rezoluta për çështjet historike rreth vlefshmërisë së emrit gjinor Mammuthus dhe specieve të tipit.Emërtimi i E. primigenius u propozua gjithashtu. Molar paralektotip (spec. GZG.V.010.018) është vendosur që atëherë në mbledhjen e Universitetit Göttingen, e identifikuar duke e krahasuar atë me ilustrimin e Osborn-it për një kast. parapamje|Krahasimi 1796 i Georges Cuvier midis mandibullit të një mamuthit lesahtor (poshtë majtas dhe djathtas lart) dhe një elefanti indian (në krye të majtë dhe në të djathtë)
Evolucioni
Anëtarët e parë të njohur të gjinisë Mammuthus janë speciet afrikane Mammuthus subplanifrons nga Pliocene, dhe M. africanavus nga Pleistocene. E para mendohet të jetë paraardhësi i formave të mëvonshme. Mamuthi hyri në Evropë rreth 3 milion vjet më parë.Mamuthi më i hershme evropiane është quajtur M. rumanus ; ajo u përhap në të gjithë Evropën dhe Kinën. Janë njohur vetëm molarët e tij, të cilët tregojnë se kishte 810 kreshta smalt. Një popullsi evolon 12-14 kreshta, duke u ndarë nga dhe duke zëvendësuar tipin e mëparshëm, duke u bërë M. meridionalis rreth 2-1.7 milion vjet më parë. Nga ana tjetër, kjo specie u zëvendësua nga mamuthi i stepës(M. trogontherii ) me 18-20 kreshta, të cilat u zhvilluan në Azinë lindore rreth 1 milion vjet më parë. Mamuthi kolumbian evoluoj nga një popullsi e M. trogontherii që kishte kaluar Ngushticën Beringdhe hyri në Amerikën e Veriut rreth 1.5 milion vjet më parë; ajo mbajti një numër të ngjashëm të krimbave molarë. Mamuthët rrjedhin nga M. trogontherii evoluar molars me 26 ridges 400.000 vjet më parë në Siberi dhe u bë mamuth leshator. Mamuthët leshator hynë në Amerikën e Veriut rreth 100,000 vjet më parë. Elefantët aziatikë kanë një numër të ndryshueshëm të kreshtave smalt që janë të ndërmjetme midis atyre të mamuthit kolumbin/ stepë dhe mamuthit leshator.
Individët dhe popullatat që tregojnë morfologji kalimtare midis secilës prej llojeve të gjelbërta janë të njohura, dhe speciet primitive dhe ato të nxjerra bashkë kanë ekzistuar derisa u zhdukën të parat. Llojet e ndryshme dhe format e tyre të ndërmjetme janë përkufizuar si " kronospeci ". Shumë takson ndërmjetëse ndërmjet M. primigenius dhe mamuthëte tjera janë propozuar, por vlefshmëria e tyre është e pasigurt; në varësi të autorit, ato ose konsiderohen forma primitive të një specie të avancuar ose forma të avancuara të një specieje primitive. Dallimi dhe përcaktimi i këtyre formave të ndërmjetme është quajtur një nga problemet më të gjata dhe të ndërlikuara në paleontologjinë kuaternare. Llojet rajonale dhe të ndërmjetme dhe nën-lloje të tilla si M. intermedius, M. chosaricus , M. p. primigenius , M. f. jatzkovi , M. p. sibiricus , M. f. fraasi , M. f. leith-adamsi , M. p. hydruntinus , M. p. astensis , M. p. americanus , M. f. compressus , dhe M. p. alaskensis janë propozuar.
Përshkrimi
parapamje|Mamuthi lesahtor (e kuqe) në krahasim me mamuthët e tjerë dhe njerëzit parapamje|Arti i shpellës që përshkruan një mamuthin lesahtor dhe kafshë të tjera, nga Shpella Rouffignac, Francë Pamja e mamuthit leshator është ndoshta më i njohur për çdo kafshë parahistorike për shkak të shumë mostrave të ngrira me inde të buta të ruajtura dhe përshkrimet nga njerëzit bashkëkohorë në artin e tyre. Meshkujt plotësisht të rritur arritën lartësinë e shpatullave midis 2.7 dhe 3.4 m (8.9 dhe 11.2 ft) dhe peshuan deri në 6 ton (6.6 ton të shkurtër). Kjo është pothuajse aq i madh sa ekzistuese elefantëve Mashkull Afrikan, të cilët zakonisht arrijnë një lartësi sup prej 3-3.4 m (9,8-11,2 ft), dhe është më pak se madhësia e specieve e mëparshme të M. meridionalis dhe M. trogontherii, dhe bashkëkohor M. columbi. Arsyeja për madhësinë më të vogël nuk dihet. Mamuthët leshator femra arritën në lartësi 2.6-2.9 m (8.5-9.5 ft) në lartësi të shpatullave dhe u ndërtuan më lehtë se meshkujt, me peshë deri në 4 ton (4.4 tonelata të shkurtra). Një viç i ri do të peshonte rreth 90 kg. Këto përmasa konkludohen nga krahasimi me elefantët modernë me madhësi të ngjashme. Pak mostra të ngrira kanë ruajtur organet gjenitale, kështu që gjinia zakonisht përcaktohet përmes ekzaminimit të skeletit. Treguesi më i mirë i seksit është madhësia e brezit të legenit, pasi hapja që funksionon si kanali i lindjes është gjithmonë më i gjerë tek femrat sesa tek meshkujt. Megjithëse mamuthi në ishullin Wrangel ishin më të vegjël se ato të kontinentit, madhësia e tyre ndryshonte, dhe ata nuk ishin aq të vegjël sa të konsideroheshin "dwarves". Është pohuar se popullsia e mamuthit të fundit leshator u ul në përmasa dhe rriti dimorfizmin seksual, por kjo u hodh poshtë në një studim të vitit 2012.
Mamuthi leshator kishte disa përshtatje për të ftohtë, më të dukshme shtresa e leshit që mbulon të gjitha pjesët e trupit. Përshtatje të tjera të motit të ftohtë përfshijnë veshët që janë shumë më të vegjël se ato të elefantëve modernë; ata ishin rreth 38 cm të gjatë dhe 18-28 cm (7.1-11.0 in), dhe veshi i viçit të ngrirë "Dima" 6-12 muajsh ishte nën 13 cm (5.1 in). Veshët e vegjël reduktojnë humbjen e nxehtësisë dhe ngrirja, dhe bishti ishte i shkurtër për të njëjtën arsye, vetëm 36 cm (14 in) gjatë tek "Mamuthi Berezovka". Bishti përmbante 21 rruaza, ndërsa bishti i elefantëve modern përmban 28-33. Lëkura e tyre nuk ishte më e trashë se ajo e elefantëve të sotëm, midis 1.25 dhe 2.5 cm (0.49 dhe 0.98 in). Ata kishin një shtresë yndyre deri në 10 cm të trasha nën lëkurë, gjë që ndihmonte në mbajtjen e tyre të ngrohtë. Mamuthi leshator kishte llapë të gjerë të lëkurës nën bishtin e tyre të cilat mbuluar anusin ; kjo shihet edhe tek elefantët modernë. parapamje|Modeli në Muzeun Royal BC Karakteristika të tjera të përshkruara në pikturat e shpellës përfshijnë një kokë të madhe, të lartë, me një kube dhe një pjerrësi mbrapa me një shpat i lartë; kjo formë rezultoi nga proceset spinozee rruazave të pasme duke u zvogëluar në gjatësi nga para në pjesën e pasme. Këto karakteristika nuk ishin të pranishme tek të miturit, të cilët kishin mbështetës konveks si elefantët aziatikë. Një tjetër veçori e treguar në pikturat e shpellave u konfirmua nga zbulimi i një mostre të ngrirë në vitin 1924, një i rritur me nofkën "Mamuthi i Mesëm Kolyma", i cili u ruajt me një tip të plotë trungu. Ndryshe nga lobet e trungut të elefantëve modern, "gishti" i sipërm në majë të këmbët kishte një lob të gjatë dhe ishte 10 cm i gjatë, ndërsa "thumb" i ulët ishte 5 cm (2.0 in) dhe ishte më i gjerë. Trashësia e "Dima" ishte 76 cm e gjatë, ndërsa trungu i të rriturve "Mamuthi Liakhov" ishte i gjatë 2 metra (6.6 ft). Trupi i ruajtur mirë i një mostre të mitur me nofkën " Yuka"u përshkrua në vitin 2015 dhe u tregua se ajo kishte një zgjerim të ngathët një të tretën mbi maja. Në vend të ovale se pjesa tjetër e këmbës, kjo pjesë ishte elipsoide në seksion kryq dhe dyfishi madhësinë në diametër. Gjithashtu tregohet i pranishëm në dy ekzemplarë të tjerë, të gjinive dhe moshave të ndryshme.
Qimet
parapamje|Für në muzeun Naturhistorisches, [[Vjena|Vjenë]] Shtresë e përbërë nga një shtresë e jashtme të gjatë, trashë "flokët roje", e cila ishte 30 cm në pjesën e sipërme të trupit, deri në 90 cm (35 në) në gjatësi në krahët e poshtme, dhe 0.5 mm (0.020 in) në diametër, dhe një shtresë të brendshme më të dendur, më të shkurtër, nën leshi paksa kaçurrel, deri në 8 cm (3.1 in) dhe 0.05 mm (0.0020 in) në diametër. Flokët në këmbën e sipërme ishin deri në 38 cm të gjatë dhe ato të këmbëve ishin 15 cm të gjata, duke arritur në këmbë. Flokët në kokë ishin relativisht të shkurtër, por më gjatë në pjesën e poshtme dhe anët e trungut. Bishti u zgjerua nga flokët e trashë deri në 60 cm (24 in) të gjata, të cilat ishin më të trasha se flokët e gardës. Është e mundshme që mamuthi leshator të mbizotëron tesezonalisht, dhe se leshi i rëndë binte gjatë pranverës. Meqënëse trupat e mamuthit kishin më shumë gjasa të ruheshin gjatë vjeshtës, është e mundur që vetëm veshja e dimrit të jetë ruajtur në mostra të ngrira. Elefantët moderne kanë flokë shumë më pak, edhe pse të miturit kanë një mbulim më të gjerë të flokëve sesa të rriturit. Krahasimi mes mbulesave të mamuthëve leshator dhe elefantëve ekzistues tregojnë se ato nuk ndryshojnë shumë në morfologjinë e përgjithshme. Mamuthi leshator kishte shumë gjëndra dhjamor në lëkurën e tyre, të cilat sekretojnë vajra në flokët e tyre; kjo do të kishte përmirësuar izolimin e leshit, duke i dhënë ujë dhe duke i dhënë lesh një shkëlqim të shkëlqyeshëm.
Leshi i lëngshëm i ngulitur është ngjyrë portokalli, por kjo besohet të jetë një artefakt nga zbardhja e pigmentit gjatë varrimit. Shuma e pigmentimit ndryshonte nga flokët në flokë dhe gjithashtu brenda çdo floku. Një studim i vitit 2006 sekuajti gjenin Mclr (i cili ndikon në ngjyrën e flokëve tek gjitarë) nga kockat e mamuthit leshator. U gjetën dy alela : një dominant (plotësisht aktiv) dhe një recesiv (pjesërisht aktiv). Në gjitarë, alelët recesivë të Mclr rezultojnë në flokë të lehta. Mamuthi i lindur me të paktën një kopje të alel dominante do të kishte veshjet e errët, ndërsa ata me dy kopje të alelit recesiv do të kishin shtresa të lehta. Një studim i vitit 2011 tregoi se individët e dritës do të kishin qenë të rrallë. Një studim i vitit 2014 tregonte se ngjyrosja e një individi ndryshonte nga jo-pigmentuar në flokët e veshit të kuqërremtë, të dyfishtë, jo pigmentuar dhe të përzier të kuqërremtë dhe jo të pigmentuar, të cilat do të jepnin një dritë të përgjithshme pamja.
Dhembet
parapamje|Çatall i mashkullit të rritur "mamuthi Yukagir " Mamuthet leshator kane çataj shume te gjatë ( dhëmbet e modifikuara te incizimit ), te cilat ishin me te lakta sesa ato te elefanteve moderne.Çatalli më i madh i një mashkulli i njohur është 4,2 metra e gjatë dhe peshon 91 kg, por 2,4-2,7 m (7,9-8,9 ft) dhe 45 kg (99 lb) ishte një madhësi më tipike.Çatajt e femrave ishin më të vegjël dhe më të hollë, mesatarisht në 1,5-1,8 m (4,9-5,9 ft) dhe peshonin 9 kg (20 lb).Çatajt ishin paralele dhe të vendosura nga afër. Rreth një e katërta e gjatësisë ishte brenda bazave. Çatalli u rrit në drejtime të kundërta nga baza dhe vazhdoi në një kurbë derisa këshilla vuri në drejtim të njëri-tjetrit, ndonjëherë duke kaluar. Në këtë mënyrë, shumica e peshës do të kishte qenë afër kafkës, dhe do të kishte më pak çift ​​rrotulluessesa me çataj të drejta.Çatajt ishin zakonisht asimetrike dhe treguan ndryshime të konsiderueshme, me disa çataj poshtë në vend të jashtëm dhe disa qenë më të shkurtër për shkak të thyerje. Viçat zhvilluan çataj të vegjël qumështi disa centimetra të gjata në gjashtë muaj, të cilat u zëvendësuan me çataj të përhershme një vit më vonë. Rritja e çatallit vazhdoi gjatë gjithë jetës, por u bë e ngadalshme kur kafsha arriti në moshë madhore.Çatallët u rritën me 2.5-15 cm (0.98-5.91 in) çdo vit. Disa piktura të shpellave tregojnë mamuth të vegjël dhe me çataj të vegjël ose jo, por nuk dihet nëse ky realitet i pasqyruar ose ishte licencë artistike. Elefantët aziatikë nuk kanë çataj të mëëhenj, por nuk ka dëshmi fosile që u mungojnë tek mamuthët e vegjël dhe të rritur. parapamje|Molar nga Font de Champdamoy, [[Franca|Francë, Musée Georges-Garret]] Mamuthët leshator kishin katër dhëmbë funksionalë molarë në një kohë, dy në nofullën e sipërme dhe dy në pjesën më të ulët. Rreth 23 cm (9.1 in) e kurorës ishte brenda nofullës, dhe 2.5 cm (1 in) ishte sipër. Kurora u shty vazhdimisht përpara dhe lart ashtu siç ishte veshur, e krahasueshme me një rrip transportieri. Dhëmbët kishin deri në 26 kreshtat e ndara të smaltit, të cilat ishin mbuluar me "prizma" që ishin drejtuar drejt sipërfaqes së përtypjes. Këto ishin mjaft të veshin rezistente dhe mbahen së bashku nga cementum dhe dentine. Një mamuth kishte gjashtë grupe molarë gjatë gjithë jetës, të cilat u zëvendësuan pesë herë, edhe pse disa mostra me një grup të shtatë janë të njohur. Kushti i fundit mund të zgjasë jetëgjatësinë e individit, përveç nëse dhëmbi përbëhej nga vetëm disa targa. Molarët e parë ishin rreth madhësisë së atyre të një njeriu, 1.3 cm (0.51 in), e treta ishin 15 cm të gjatë dhe gjashtë ishin rreth 30 cm të gjata dhe peshonte 1.8 kg (4 lb). Molarët u rritën dhe përmbanin më shumë kreshta me çdo zëvendësim. Mamuthi leshator konsiderohet të ketë pasur molarët më komplekse se çdo elefant.
Shtrembërimi në molarët është problemi më i zakonshëm shëndetësor që gjendet në fosilet e mamuthit. Ndonjëherë zëvendësimi u ndërpre, dhe molarët u shtynë në pozicione anormale, por disa kafshë janë të njohur të kenë mbijetuar këtë. Dhëmbët nga Britania treguan se 2% e mostrave kishin sëmundje periodontale, me gjysmën e tyre që përmbajnë kariesi. Dhëmbët ndonjëherë kanë pasur rritje kanceroze.
Paleobiologjia
parapamje|Vepra arti i faunës gjatë epokës së Pleistocenit në Spanjën veriore, nga Mauricio Antón, 2004 Mamuthët e rritur leshator munden në mënyrë efektive të mbrojnë veten nga grabitqarët me theçkën, çatajt dhe madhësinë e tyre, por të miturit dhe të rriturit e dobët ishin të prekshëm për të mbushur gjuetarët si ujqit, hienat e shpellës dhe felinët e mëdhenj. Çatajt mund gjithashtu të ketë qenë përdorur në luftimet brenda-species, të tilla si lufton territoriale ose lufton mbi bashkëshortët. Shfaqja e çatajve të mëdhejn tek meshkujt mund të përdoret gjithashtu për të tërhequr femrat dhe për të frikësuar rivalët. Për shkak të lakimit të tyre, çatajt nuk ishin të përshtatshme për prerje, por mund të jenë përdorur për goditjen, siç tregohet nga dëmtimet në disa prerje tek shpatullt e fosileve. Flokët shumë të gjatë në bisht ndoshta kompensuan shkurtësinë e bishtit, duke mundësuar përdorimin e saj si një fluturim, të ngjashme me bishtin e elefantëve modernë. Ashtu si në elefantët modern, këmbët i ndjeshëm dhe muskulor punonte si një organ i gjymtyrë me shumë funksione. U përdor për manipulimin e objekteve dhe në ndërveprimet shoqërore. Këmbët e ruajtur mirë të meshkujve të rritur " mamuthi Yukagir " tregon se thembra e këmbëve përmbante shumë plasaritje që do të kishin ndihmuar në sipërfaqet e kapluara gjatë lokomotivës. Ashtu si elefantët modernë, mamuthët leshator ecnin në gishtat e këmbëve dhe kishin thasë të mëdhenj e të ngathët pas këmbëve.
Ashtu si elefantët modernë, mamuthët leshator kishin gjasa shumë shoqërore dhe jetonin në matriarkale(femra të udhëhequra). Kjo mbështetet nga grumbullimet fosile dhe pikturat e shpellave që tregojnë grupe. Prandaj është e mundshme që shumica e sjelljes së tyre të tjera sociale ishte e ngjashme me atë të elefantëve modernë. Nuk dihet se sa mamuth jetonin në një vend në një kohë, pasi depozitat fosile shpesh janë akumulime të individëve që vdiqën gjatë periudhave të gjata kohore. Është e mundshme që shumat ndryshojnë nga sezoni dhe ngjarjet e ciklit të jetës. Elefantët moderne mund të formojnë kope të mëdha, ndonjëherë të përbërë nga grupe të shumta familjare, dhe këto kope mund të përfshijnë mijëra kafshë që migrojnë së bashku. Mamuthët mund të ketë formuar më shpesh gjedhë të mëdha, pasi kafshët që jetojnë në zona të hapura kanë më shumë gjasa për ta bërë këtë, sesa ato në zonat pyjore. Kalimet e bëra nga një tufë  prej 11,300-11,000 vjet më parë janë gjetur në Rezervatin e Shën Marisë në Kanada, duke treguar se në këtë rast ishin pothuajse të barabartë të rriturit, nën-të rriturit dhe të miturit. Të rriturit kishin një hap prej 2 m (6.6 ft), dhe të miturit konkuruan për të mbajtur lart.
Mamuthi leshator ishte ndoshta anëtari më i specializuar i familjes Elephantidae. Ata kishin lipopexia (tharjen e dhjamit) në qafën e tyre dhe u tha, për herë kur disponueshmëria e ushqimit ishte e pamjaftueshme gjatë dimrit dhe tre molarët e tyre të parë u rritën më shpejt se në viçat e elefantëve modernë. Zgjerimi i identifikuar në këmbën e "Yukës" dhe mostrave të tjera u sugjerua që të funksiononte si "grykë e gëzof"; maja e këmbën nuk ishte e mbuluar me gëzof, por ishte përdorur për ushqim gjatë dimrit dhe mund të ishte ndezur duke e shndërruar atë në zgjerim. U sugjerua gjithashtu që zgjerimi mund të përdoret për të shkrirë borë nëse ka mungesë uji për të pirë, pasi shkrirja e saj drejtpërdrejt brenda gojës mund të shqetësojë balancën termike të kafshës. Ashtu si tek renët dhe buajve të myshkut, hemoglobina e mamuthit leshator u përshtatur me të ftohtin, me tre mutacione për të përmirësuar shpërndarjen e oksigjenit rreth trupit dhe për të parandaluar ngrirjen. Kjo veçori mund të ketë ndihmuar mamuthët të jetojnë në lartësi të larta.
Ushqimi
parapamje|Viçi i ngrirë "Lyuba" i cili ende kishte ushqim në stomakun e tij, Royal BC Museum Ushqimi në faza të ndryshme të tretjes është gjetur në zorrët e disa mamuthëve leshator, duke dhënë një pamje të mirë të dietës së tyre. Mamuthët leshator u mbështetën në ushqimin e bimëve, kryesisht bar, të cilat u plotësuan me bimë barishtore , bimë lulesh, shkurre , mushera dhe pemë. Përbërja dhe varietetet e sakta ndryshonin nga lokacioni në lokacion. Mamuthët leshator kishin nevojë për një dietë të ndryshme për të mbështetur rritjen e tyre, si elefantët modernë. Një i rritur prej gjashtë tonësh do të duhej të hante 180 kg (397 lb) çdo ditë, dhe mund të ketë qenë i përgatitur për njëzet orë çdo ditë. Tipi me dy gishta i këmbës është përshtatur ndoshta për të marrë kullota të shkurtra të epokës së fundit të akullit( Glaciation kuaternar, 2.58 milion vjet më parë për të paraqitur) duke e mbështjellë rreth tyre, ndërsa elefantët modernë i bëjnë copëzat e tyre rreth barit më të gjatë të mjediseve të tyre tropikale.Këmba mund të përdoret gjithashtu për tërheqjen e tufave të mëdha të bari,këputja e luleve, dhe prerja e gjetheve dhe degëve ku ishin të pranishëm pemë dhe shkurre. "mamuthi Yukagir" kishte marrë materie bimore që përmbante spore të kërpudhave të plehrave. Analiza e izotopeve tregon se mamuthët leshator ushqehen kryesisht me bimët C3, ndryshe nga kuajt dhe rinocerontët. parapamje|Mandibles dhe molars më të ulët, [[Barcelona]] Shkencëtarët zbuluan qumështin në stomak dhe lëndën e fekaleve në zorrët e viçit të mamuthit " Lyuba ". Materiali fekal mund të jetë ngrënë nga "Lyuba" për të nxitur zhvillimin e mikrobeve të zorrëve të nevojshme për tretjen e bimësisë, siç është rasti tek elefantët modernë. Një analizë izotope e mamuthëve leshator nga Yukon tregoi se të rinjtë për të paktën tre vjet, dhe u zvjerdhën dhe u ndryshuan gradualisht në një dietë të bimëve kur ata ishin dy deri në tre vjeç. Kjo është më vonë se elefantët modernë dhe mund të jetë për shkak të një rreziku më të lartë të sulmit të grabitqarëve ose vështirësisë në marrjen e ushqimit gjatë periudhave të gjata të errësirës së dimrit në lartësi të larta.
Molarë u përshtatën me dietën e tyre të kullosave të trasha tundër, me më shumë pllaka smalt dhe një kurorë më të lartë se të afërmit e tyre më të hershëm. Mamuthi leshator e përtypte ushqimin e tij duke përdorur muskujt e fuqishëm të nofullës për të lëvizur mandibulin përpara dhe për të mbyllur gojën, pastaj për ta kthyer prapa ndërsa ishte hapur; kreshtat e mprehtë të enamelit prerë në këtë mënyrë përgjatë njëra-tjetrës, rëndë ushqimin. Kreshtat ishin rezistente ndaj konsumit për t'i mundësuar kafshës të përtypnin sasi të mëdha ushqimi, të cilat shpesh përmbanin zhavor. Mamuthët leshator mund të kenë përdorur çatajt e tyre si lopata për të pastruar borën nga toka dhe për të arritur bimësinë e varrosur më poshtë dhe për të thyer akullin për të pirë. Kjo tregohet në shumë kushërinj të ruajtur nga pjesët e sheshta, të lëmuara deri në 30 centimetra (12 in) gjatë pjesës së sipërfaqes që do të kishte arritur në tokë.Çatajt u përdorën gjithashtu për marrjen e ushqimit në mënyra të tjera,
Historia e jetës
parapamje|Trungu me seksion kryq me unaza rritjeje Jeta e gjitarëve është e lidhur me madhësinë e tyre, dhe që nga elefantët modernë mund të arrijnë moshën 60 vjeçare, e njëjta gjë mendohet të jetë e vërtetë për mamuthët leshator të cilat ishin të një madhësie të ngjashme. Mosha e një mamuthi mund të përcaktohet afërsisht duke numëruar unazat e rritjese kallams kur shihet në seksion kryq, por kjo nuk merr parasysh vitet e tyre të hershme, pasi ato përfaqësohen nga këshilla e kallams, të cilat zakonisht janë të konsumuara. Në pjesën e mbetur të luginës, çdo rresht i madh paraqet një vit, dhe ato mes jush dhe atyre ditore mund të gjenden. Bende të errëta korrespondojnë me verë, prandaj është e mundur të përcaktohet sezoni në të cilin vdiq një mamuth. Rritja e kureshtjeve u ngadalësua kur u bë e vështirë për të ushqyer, për shembull gjatë dimrit, gjatë sëmundjes, ose kur një mashkull u dëbua nga tufa (elefantët meshkuj jetojnë me kopetë e tyre deri në moshën dhjetë vjeçare). Çatajt e mamuthit që datojnë në periudhën më të ashpër të glaciation fundit 25-20.000 vjet më parë tregojnë ritme më të ngadalshme të rritjes. Mamuthët leshator vazhdojnë të rriten në moshën e rritur, si elefantët e tjerë. Kockat e gjymtyrëve të pafunduara tregojnë se meshkujt u rritën derisa arritën moshën 40 vjeç, ndërsa femrat u rritën deri në moshën 25 vjeç. Viçi i ngrirë "Dima" ishte 90 cm (35 in) i gjatë kur vdiq në moshën 6-12 muajsh. Në këtë moshë, grupi i dytë i molarëve do të ishte në procesin e shpërthimit, dhe grupi i parë do të ishte i lodhur në moshën 18 muajshe. Grupi i tretë i molarëve zgjati dhjetë vjet, dhe ky proces u përsërit deri në fund, grupi i gjashtë u shfaq kur kafsha ishte 30 vjeç. Kur grupi i fundit i molarëve ishte i lodhur, kafsha nuk do të ishte në gjendje të përtyp dhe të ushqehej, dhe do të vdiste nga uria. Një studim i mamuthëve të Amerikës së Veriut gjeti se ata shpesh vdisnin gjatë dimrit ose pranverës, koha më e vështirë për kafshët veriore për të mbijetuar. ishte 90 cm (35 in) i gjatë kur vdiq në moshën 6-12 muajsh. Në këtë moshë, grupi i dytë i molarëve do të ishte në procesin e shpërthimit, dhe grupi i parë do të ishte i lodhur në moshën 18 muajshe. Grupi i tretë i molarëve zgjati dhjetë vjet, dhe ky proces u përsërit deri në fund, grupi i gjashtë u shfaq kur kafsha ishte 30 vjeç. Kur grupi i fundit i molarëve ishte i lodhur, kafsha nuk do të ishte në gjendje të përtyp dhe të ushqehej, dhe do të vdiste nga uria. parapamje|Kafka e "mamuthit Yukagir"; theçka nuk është ruajtur Kreu më i ruajtur i një mostre të rritur të ngrirë, atë të një mashkulli me nofkën "Mamuthi Yukagir", tregon se mamuthi leshator kishte gjëndra të përkohshme në mes të veshit dhe syrit. Ky tipar tregon se, ashtu si elefantët, meshkujt hynë gjithashtu në " musth ", një periudhë agresiviteti të rritur. Gjendet janë përdorur veçanërisht nga meshkujt për të prodhuar një substancë me vaj me një erë të fortë të quajtur përkohësisht. Leshi i tyre mund të ketë ndihmuar në përhapjen e aromës më tej.
Ekzaminimi i viçave të ruajtura tregon se ata të gjithë ishin të lindur gjatë pranverës dhe verës, dhe që nga elefantët modernë kanë periudha të shtatzënisë prej 21-22 muajsh, është e mundur që sezoni i matingit të ishte nga vera në vjeshtë. Analiza δ15N e isotopic e dhëmbëve të "Lyuba" ka demonstruar zhvillimin e tyre para lindjes, dhe tregon se periudha e saj e gestacionit ishte e ngjashme me atë të një elefanti modern dhe se ajo lindi në pranverë.
Dëshmia e disa sëmundjeve të kockave të ndryshme është gjetur tek mamuthi leshator. Më e zakonshme e këtyre sëmundjeve ishte osteoarthritis, gjendet në 2% të mostrave. Një ekzemplar nga Zvicra kishte disa rruaza të shkrirë si rezultat i kësaj gjendjeje. "Mamuthi Yukagir" kishte vuajtur nga spondylitis në dy rruaza, dhe osteomyelitis është i njohur edhe nga disa mostra. Disa mostra kanë shëruar thyerje të eshtrave, duke treguar se kafshët i kishin mbijetuar këtyre lëndimeve. Një numër anormal i rruazave të qafës së mitrës është gjetur në 33% të mostrave nga rajoni i Detit të Veriut, ndoshta për shkak të bletimit në një popullsi në rënie. Fluturimet parazitare dhe protozoajanë identifikuar në zorrën e viçit "Dima".
Shpërndarja dhe habitati
parapamje|Grumbulluar "grup familjar" nga [[Rusia]] Habitati i mamuthit leshator njihet si " stepa e vockël " ose "stepa e tundrës". Ky mjedis u shtri në të gjithë Azinë veriore, shumë pjesë të Evropës dhe pjesën veriore të Amerikës së Veriut gjatë epokës së fundit të akullit. Ishte e ngjashme me stepat me bar të Rusisë moderne, por flora ishte më e larmishme, e bollshme dhe u rrit më shpejt. Kullota, shkurre dhe bimët barishtore ishin të pranishme, dhe pemët e shpërndara u gjetën kryesisht në rajonet jugore. Ky vendbanim nuk ishte dominuar nga akulli dhe dëbora, siç besohet gjerësisht, pasi që këto zona janë menduar të kenë qenë zona të presionit të lartë në atë kohë. Habitati i mamuthit leshator mbështeti edhe barngrënësit e tjerë kullotës, siç janë rinocerontët leshator ,kuaj e egër dhe bizonët. Një studim i vitit 2014 arriti në përfundimin se forca (një grup i bimëve barishtore) ishin më të rëndësishme në stepë-tundër se sa ishte njohur më parë dhe se ajo ishte një burim kryesor i ushqimit për megafaunën e akullnajave. parapamje|Mural që përshkruan një tufë mamuthësh pranë lumit Sommenë Francë, nga Charles R. Knight, 1916, Muzeu Amerikan i Historisë Natyrore Mostra më jugor i vockël i njohur është nga provinca Shandong të Kinës dhe është 33,000 vjeç. Eshtrat më jugore evropiane janë nga Depresioni i Granadës në Spanjë dhe janë afërsisht të njëjtën moshë. Studimet e ADN-së kanë ndihmuar në përcaktimin e filogeografisë së mamuthit leshator. Një studim i vitit 2008 i ADN-së tregoi se kishte dy grupe të dallueshme të mamuthëve leshator: një që u zhduk 45.000 vjet më parë dhe një tjetër që u zhduk 12.000 vjet më parë. Të dy grupet janë të spekuluar të jenë mjaft të divergjent për t'u karakterizuar si nëngrup. Grupi që u zhduk më parë qëndroi në mes të Arktikut të lartë, ndërsa grupi me zhdukjen e mëvonshme kishte një gamë shumë më të gjerë. Studimet e fundit të qëndrueshme të izotopeve të mamuthëve siberian dhe të rinj të botës kanë treguar se ka pasur edhe dallime në kushtet klimatike në të dy anët e urës së Beringut, ku Siberia ishte më e ftohtë dhe e thatë në të gjithë Pleistocenën e vonë. Gjatë moshës së re të Dryas, mamuthi leshator u zgjerua shkurtimisht në Evropën veri-lindore, pas së cilës popullatat kontinentale u zhdukën.
Një studim gjenetik i vitit 2008 tregoi se disa prej mamutheve leshator që hynë në Amerikën e Veriut përmes urës së tokës të Beringut nga Azia u shpërngulën rreth 300,000 vjet më parë dhe kishin zëvendësuar popullsinë e mëparshme aziatike rreth 40,000 vjet më parë, jo shumë kohë para se të gjithë speciet u zhdukën. Fosilet e mamuthit leshator dhe mamuthit kolumbian janë gjetur së bashku në disa lokalitete të Amerikës së Veriut, duke përfshirë edhe sinkhole Hot Springs të Dakotës së Jugut, ku rajonet e tyre u mbivendosën. Është e panjohur nëse të dy llojet ishin simpatike dhe jetonin atje në të njëjtën kohë, ose nëse mamuthët leshator mund të kishin hyrë në këto zona jugore gjatë kohës kur mungonin atje popujt kolumbian.
Marrëdhëniet me njerëzit
parapamje|Mamuthit lesahtor gdhendur në fildish, zbuluar nga Édouard Lartet në 1864 Njerëzit modernë bashkëjetonin me mamuthët leshator gjatë epokës së Paleolitit të epërm, kur njerëzit hynë në Evropë nga Afrika midis 30.000 dhe 40.000 vjet më parë. Përpara kësaj, Neandertalët kishin bashkëjetuar me mamuthët gjatë Paleolitit të Mesëm, dhe tashmë përdorën eshtrat e mamuthit për prodhimin e mjeteve dhe materialeve të ndërtimit. Mamuthët leshator ishin shumë të rëndësishme për njerëzit në epokën akullnajore, dhe mbijetesa njerëzore mund të ketë varur nga mamuthi në disa zona. Dëshmitë për një bashkëjetesë të tillë nuk u njohën deri në shekullin e 19-të. William Buckland botoi zbulimin e tij të Zonja e Kuqe e Pavilandit skelet në vitin 1823, i cili u gjet në një shpellë së bashku me kockat e mamuthit leshator, por ai gabimisht mohoi se ata ishin bashkëkohës. Në 1864, Édouard Lartet gjeti një gdhendje të një mamuthët leshator në një pjesë të fildishit mamuthët në shpellën Abri de la Madeleine në Dordogne të Francës. Gdhendja ishte prova e parë e pranuar gjerësisht për bashkëjetesën e njerëzve me kafshë të shfrenuara parahistorike dhe është paraqitja e parë bashkëkohore e një krijesë të tillë të njohur shkencës moderne. parapamje|Replikim i një ca. 26.000-vjeçar gdhendje të fildishtë që përshkruan një mamuth, Muzeu Krahuletz Mamuthi leshator është kafsha e tretë më e përshkruar në artin e akullnajave, pas kuajve dhe bizoneve, dhe këto imazhe janë prodhuar ndërmjet  35,000 dhe 11,500 vjet më parë. Sot, janë të njohura më shumë se pesëqind pamjet e mamuthëve leshator, në media që variojnë nga pikturat e shpellave dhe gdhendjet në muret e 46 shpellave në Rusi, Francë dhe Spanjë deri te gdhendjet dhe skulpturat (të quajtura " arti portativ ") të bëra nga fildishi, guri dhe kocka. Pikturat e shpellave të mamuthëve leshator ekzistojnë në disa stile dhe madhësi. Shpella franceze Rouffignac ka më shumë pamje, 159, dhe disa nga vizatimet janë më shumë se 2 metra (6,6 ft) në gjatësi. Shpella të tjera të dukshme me pamje të gjelbëruara janë Shpella e Chauvet, Shpella Les Combarelles dhe Font-de-Gaume. Një përshkrim në Shpellën e El Castillo mund të tregojë në vend të tij Paleoloksodonin, "elefantin çatall-drejt".