cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ramon Muntaner
Crònica e Ramon Muntanerit është një nga katër Kronikat e Mëdha Katalanase përmes së cilës historiani paraqet pikëpamjet e shekullit trembëdhjetë dhe të katërmbëdhjetë mbi çështje ushtarake dhe politike në Kurorën e Aragonit dhe Katalonisë.
Ai vdiq në Ibiza në 1336.
Shkolla e Abderës
Shkolla e Abderës (ose Shkolla greke e atomizmit) ishte një shkollë filozofike e periudhës parasokratike, e themeluar në qytetin Abdera, të Thrakisë rreth viti 440 - 430 p.e.s. Ithtarët e saj, Leucipi dhe Demokriti, ishin atomistët më të hershëm. Leucipi besohet të jetë themeluesi i saj pasi që edhe vet ishte nga Abdera ose Mileti. Demokriti, student i tij, ishte gjithashtu bashkëvendas i tij nga Abdera. Metrodori i Kios dhe Anaksarku i Abderës ishin gjithashtu anëtarë të kësaj shkolle, ky i fundit ishte mësuesi i Pyrros i cili për një periudhë kohore kishte qenë edhe drejtues i kësaj shkollë ndërsa më vonë themeloi një drejtim filozofik të njëjur si pyrronizmi.
Bilhères
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Bilhères (Ocitanisht: Vilhèras ; Shqip: Biljera) është një komunë e departamentit Pirenejtë Atlantikë në Francën jugperëndimore.
Bourg-en-Bresse
Bourg-en-Bresse është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ain të rajonit Auvergne-Rhône-Alpes. Bourg-en-Bresse ka një popullsi prej 40490 banorë dhe sipërfaqe 23.86 km², me një dendësi prej 1697 banor/km².
Saulces-Monclin
Saulces-Monclin është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardennes të rajonit Grand Est. Saulces-Monclin ka një popullsi prej 716 banorë dhe sipërfaqe 20.23 km², me një dendësi prej 35 banor/km².
Bernard Desclot
thumb|Faqe e kronikës së Bernardit (Zonja 486 Bib.de Catalunya, Barcelona) Bernard Desclot (në katalanas: Bernat Desclot) ishte një kronikan katalanas, puna e të cilit  duke mbuluar mbretërimin e shkurtër të Pjetrit III të Aragonit (1276-85) përbën një prej katër Kronikave të Mëdha Katanalase përmes të cilave paraqiten pikëpamjet moderne historike të shekullit të trembëdhjetë dhe të katërmbëdhjetë në çështjet ushtarake dhe politike në Mbretërinë e Aragonit dhe Principatës së Katalonisë, duke përfshirë "Kryqëzatën Aragonase". Kronika e Desclotit fillon në shekullin e njëmbëdhjetë por fiton interes të veçantë, kur ai vjen për të përshkruar ngjarjet aktuale në kuadër të kujtesës së gjallë. Modeli letrar i Bernardit është romantik, dhe llogaria e tij është e mbushur me monologje dramatike të karaktereve qendrore dhe episodave të trilluara, të tilla si shpëtimi i të vëllait të vet Pjetrit, Jakobi II i majorcas, nga kalaja e Perpignanit, përmes kalasë së ujërave të zeza.
Asgjë nuk është ruajtur nga vetë Bernardi, e tëra është e nxjerrë nga Kronika e tij.
F. L. Critchlow dha një përkthim në anglisht të seksionit që mbulon mbretërinë e Pjetrit III në Kronika e Mbretërimit të Mbretit Pjetri III i Aragonit, 1276-85 (Princeton University Press) 1928.
Beteja e Epidamnit
Beteja e Epidamnit e njohur edhe si Çështja e Epidamnit ose Çështja Epidamniane (436 - 433 p.e.s.) përmendet nga historiani i lashtë grek Thucydides si një nga shkaqet kryesore të menjëhershme të Luftës së Peloponezit. Konflikti filloi si një grusht shteti i vogël nga një fraksion demokratik i qytet-shtetit të Epidamnusit (më vonë Dyrrachium romak, tani Durrësi i sotëm), por përfundimisht u përshkallëzua në një konflikt të madh midis qyteteve të Athinës dhe Korkyrës (Korfuzi modern ) nga njëra anë dhe qyteti i Korintit nga ana tjetër. Beteja kulmore e Sybotas më pas çoi në Çështjen Potidaean dhe Dekretin Megarian, të dy gjithashtu kontribues kryesorë në shpërthimin përfundimtar të armiqësive midis Athinës dhe Spartës, duke filluar Luftën e Peloponezit.
Sfondi
Epidamni ishte një qytet-shtet i vendosur në bregdetin e sotëm shqiptar përballë detit Adriatik në veri të ngushticës së Otrantos. Qyteti u themelua nga kolonistët nga qyteti i afërt i Corcyra. Ashtu si shumë qytet-shtete të tjera greke, Epidamnos vuajti nga fraksionizmi i brendshëm midis oligarkëve dhe demokratëve. Sipas Tukididit, afërsia e saj me fiset barbare aty pranë çoi në luftëra, njëra prej të cilave përfundimisht dobësoi koalicionin oligarkik në pushtet, duke çuar në një grusht shteti që instaloi një regjim demokratik. Oligarkët dezertuan te fiset sulmuese ilire, të cilët nga ana e tyre vazhduan të plaçkisnin dhe plaçkisnin fshatrat e Epidamnit, ndërsa veçanërisht, kolonia e tyre nënë Corcyra refuzoi të ndërhynte. Kjo bëri që demokratët dhe oligarkët epidamnias t'u drejtoheshin qyteteve të tjera për ndihmë.
Përshkallëzimi
Të rrethuar dhe të dëshpëruar, në vitin 435 pes, demokratët epidamnianë iu drejtuan kolonisë mëmë të Korintit në Korinth për ndihmë. Pavarësisht se fillimisht ishte një koloni e Korintit, Korkyra nuk u perceptua në mënyrë të favorshme nga qyteti i tyre amë. Duke cituar Tukididin, "[Korintasit] i urrenin korcyraeans për përbuzjen e tyre ndaj atdheut amë. Në vend që të takohej me nderimet e zakonshme që i jepen qytetit mëmë nga çdo koloni tjetër në asambletë publike, si përparësia në sakrifica, Korinthi e gjeti veten të trajtuar me përbuzje nga një fuqi që për nga pasuria mund të krahasohej me çdo komunitet edhe më të pasur. në Hellas." Duke parë një mundësi për të minuar prestigjin e një prej kolonive të tyre rebele, Korinthi u premtoi ndihmë, trupa dhe madje edhe kolonistë për demokratët epidamnianë. Në këtë pikë, korcyraeans nuk ishin të gatshëm të rrinin duarkryq ndërkohë që një nga rivalët e tyre kryesorë përzihej në punët e kolonisë së tyre, dhe ata gjithashtu u bashkuan në përleshje. Ata kërkuan që demokratët Epidamnian t'i linin pushtetin oligarkëve dhe të dëbonin korintasit.
Korinti ishte një anëtar i Lidhjes më të madhe të Peloponezit të udhëhequr nga Spartanët, një nga dy rrjetet kryesore të aleancës pas Luftërave Greko-Persiane, tjetri ishte Lidhja Deliane e Athinës. Megjithëse Sparta hezitoi të ndërhynte në konflikt, korintasit arritën të siguronin mbështetjen materiale të anëtarëve të tjerë të Lidhjes si Megara dhe Theba. Të frikësuar, udhëheqja korcyraeane u përpoq të pajtohej me Korintin nëpërmjet ndërmjetësimit spartan, peloponez ose delfi, por u penguan nga kokëfortësia korintike për këtë çështje. Kur Korkyra kërcënoi se do të kërkonte ndihmë athinase, spartanët ushtronin presion mbi aleatët e tyre korintas që të pajtoheshin. Megjithatë, Korintasve mund të ofronin vetëm kushtet e ashpra të tërheqjes totale të Korkyreas për të marrë në konsideratë një marrëveshje. Kur korcyraeans, duke kërkuar ende një zgjidhje paqësore, sugjeruan një armëpushim të ndërsjellë, Korintasit shpallën luftë dhe përgatitën një pushtim të Epidamnusit. Kjo flotë pushtimi u kap nga një forcë superiore korcyraean dhe u mund në Betejën e Leucime, e cila më pas çoi në dorëzimin e demokratëve.
Të pashqetësuar dhe hakmarrës, korintasit kaluan dy vjet duke ndërtuar forcat e tyre detare në përgatitje për një tjetër përballje vendimtare. Dëshmitë arkeologjike dëshmojnë për një zbavitje të madhe të prerjes së monedhave, ndërsa korintasit mblodhën burimet e tyre monetare. Shpejtësia me të cilën Korinti e ktheu një poshtërim të plotë në një mundësi për të ndërtuar flotën e tretë më të madhe në Greqi, ka bërë që historiani Ronald Legon ta quajë atë një nga "zhvillimet më të rëndësishme ushtarake të shekullit të pestë" në analizën e tij të Bilanci i fuqisë detare para luftës. Siç vë në dukje edhe Legon në të njëjtin dokument, Korinthi u shkëput gjeografikisht nga burimet e drurit si rezultat i humbjes, duke e bërë rikuperimin e tyre edhe më mbresëlënës. Ai arrin në përfundimin se duke pasur parasysh situatën gjeografike në atë kohë, korintasit mund të kishin ndërtuar flotën e tyre të re vetëm me mbështetjen e heshtur të fuqisë tregtare athinase, e cila i vuri në pikëpyetje pretendimet korkyreane se ishin në gjendje të thërrisnin athinasit, diçka që Donald Kagan vëren gjithashtu në analiza e tij. Të frikësuar, korcyraeans më në fund e përmbushën premtimin e tyre dhe kërkuan ndihmë nga athinasit, ndërsa korintasit dërguan emisarë për t'i ndaluar ata.
Athinasit bashkohen
Athinasit ishin në konflikt nëse do të bënin ose jo një aleancë me emisarët e ardhur të Korkyreas. Kagan përmbledh faktorët me të cilët përballen athinasit në Luftën e tij të Peloponezit. Nga njëra anë, një aleancë me Korkyrën garantonte praktikisht dominimin detar të Athinës, pasi do të bashkonte dy flotat më të mëdha në botën greke. Tukididi citon emisarët korkyreanë të kenë thënë: "Mos harroni se ka vetëm tre fuqi të konsiderueshme detare në Hellas—Athina, Korkyra dhe Korinti—dhe se nëse lejoni që dy nga këto të tre të bëhen një, dhe Korinti të na sigurojë vetë, do t'ju duhet të mbani detin kundër flotës së bashkuar të Korkyrës dhe Peloponezit. Por, nëse na pranoni neve, do të keni anijet tona për të ju përforcuar në luftë." Përveç kësaj, korintasit ishin qartësisht agresorët në konflikt, dhe megjithëse një aleancë e tillë dukej se shkelte frymën e Paqës tridhjetëvjeçare midis Spartës dhe Athinës pas Luftës së Parë të Peloponezit, ajo nuk u ndalua në mënyrë eksplicite pasi Korkyra nuk i përkiste asnjërit nga blloku i pushtetit. në një konflikt më të madh me Korintin apo edhe me Lidhjen e Peloponezit.
Përgjigja e Athinës ishte e paprecedentë në historinë e diplomacisë greke. Të udhëhequr nga burrështetasi i famshëm Perikliu, athinasit, në vend të një simmakie të plotë, ose aleancës mbrojtëse-sulmuese, do të krijonin vetëm një epimakinë mbrojtëse, duke rënë dakord të ndihmonin Korkyrën vetëm kur ajo sulmohej në mënyrë agresive nga Korinti së pari. Vendimi ishte një kompromis midis atyre që e shihnin luftën me Lidhjen e Peloponezit si të pashmangshme dhe atyre që kërkuan të pengonin luftën me çdo mjet. Sipas Jetëve Paralele të Plutarkut, Perikliu "i këshilloi njerëzit që t'u dërgonin ndihmë korcyrianëve, të cilët u sulmuan nga korintasit, dhe të siguronin për vete një ishull me burime të mëdha detare, meqenëse Peloponezianët tashmë ishin në armiqësi të vërteta". kundër tyre”. Fryma e kompromisit u demonstrua kur Athina vendosi të dërgonte vetëm një flotë të ulët prej vetëm dhjetë triremash në ndihmë të korcyraeans, me qëllim që të pengonte në vend se të provokonte korintasit duke demonstruar gatishmërinë e Athinës për të qëndruar pranë aleatit të tyre të sapogjetur. Për më tepër, kjo flotë ishte nën urdhra të rreptë për të mos u bashkuar me asnjë betejë, përveç nëse korintasit synonin të pushtonin territoret ose aleatët e Korkyresë.
Beteja e Sybota
Athinasit shpresonin para së gjithash që t'i pengonin korintasit nga veprimet dhe të qetësonin krizën me praninë e tyre. Nëse kjo dështonte, ata të paktën shpresonin të qëndronin jashtë çdo angazhimi të mëvonshëm dhe të lejonin flotën e frikshme korkyreane, fuqia e së cilës tashmë ishte demonstruar mirë në Leucimme, të mundte përsëri Korintasit. Korintasit filluan një pushtim të vetë Korkyrës, duke takuar forcat armike pranë ishujve Sybota në grykën e kanalit të Korfuzit. Këtë herë, korintasit, të përforcuar nga aleatët e Peloponezit, ishin numerikisht superiorë ndaj armiqve të tyre dhe arritën të shpartallonin forcat korkyreane në angazhimin fillestar, gjë që i shtyu athinasit të bashkoheshin me luftën ndërsa aleatët përgatiteshin të mbronin vetë Korkyrën. Megjithatë, korintasit keqinterpretuan një flotë të vogël prej 20 përforcimesh athinase si një flotë masive dhe u tërhoqën, duke humbur iniciativën. Kjo betejë, një ngërç e pakënaqshme për të dyja palët, mbahet mend në histori si Beteja e Sybota-s.
Pasojat
Armiqësitë midis aleancave athinase dhe korintike nuk mbaruan në Sybota. Ndjenja e pasigurisë pas disfatës së pjesshme e bëri Athinën të çmontonte paraprakisht muret rreth degës së saj Potidaea, duke filluar të ashtuquajturën Çështje Potidaean. Rebelimi dhe beteja që rezultoi panë shkelje të drejtpërdrejta të Paqes Tridhjetëvjeçare nga të dyja palët. Kombinuar me tensionet e rritura të shkaktuara nga dekreti ndëshkues Megarian, për të cilin dokumenti i mëparshëm nga Legon pretendon se u shkaktua pjesërisht nga ndërtimi detar i Korintit përpara Sybota-s, spartanët përfundimisht iu bashkuan vetë luftës, duke filluar zyrtarisht Luftën e Peloponezit.
Historiciteti i konfliktit
Ashtu si pjesa më e madhe e Luftës së Peloponezit, historianët e kësaj periudhe mbështeten në veprën monumentale të Tukididit, Historia e Luftës së Peloponezit, kapitulli i dytë i së cilës i kushtohet vetëm konflikteve në lidhje me Epidamnusin dhe Potidea. Ndërsa Tukididi është i detajuar në analizën e tij, ai nuk është një transmetues i përsosur. Një analizë e çështjes Epidamniane në veçanti nga Mabel Lang vuri në dukje momente të shumta në rrëfim ku Tukididi përfshin informacione në dukje të palidhura ose nuk shtjellon arsyet në dukje kryesore pas ngjarjeve të mëdha, ndonjëherë, duket, për të krijuar një narrative post fakto mbi agresionin korintik. dhe lidhje me konfliktin më të madh athino-spartan. Ekzistojnë gjithashtu prova të pakundërshtueshme që ngjarje si Beteja e Leucimme ndodhën në një farë mase. Për shembull, një studim arkeologjik i prerjes së monedhave nga numizmatisti Jonathan Kagan vërtetoi dhe shtoi detaje në tregimin e Tukididit për mbështetjen e Athinës dhe Korkyresë për Epidamnusin.
Datat janë gjithashtu një vështirësi në studimin e periudhës pasi kalendari Julian nuk ishte në përdorim në kohën e Tukididit. Studimi i Harry Mortimer Hubbell i vitit 1929 i ngjarjeve midis Leucimme dhe shpalljes së luftës të Spartës paraqet kronologjinë e përdorur në këtë artikull. Ndërsa ka vështirësi në përcaktimin e rendit dhe marrëdhënies midis Betejës së Pontidaea dhe Dekretit Megarian, kronologjia e Çështjes Epidamnus është më e vërtetuar.
Trashëgimia
Dramaturgu romak Plautus zgjodhi Epidamnusin si mjedis për dramën e tij Menaechmi, e cila më vonë u përshtat në Komedinë e Gabimeve të Uilliam Shekspirit. Megjithëse Shekspiri e ndryshoi mjedisin në Efes, ai la referenca për vendndodhjen origjinale gjatë gjithë shfaqjes, dhe një studiues ka shkuar aq larg sa të argumentojë zgjedhjen për të lënë përmendje të një ishulli ku keqkuptimet dhe bllofet çuan në një luftë shkatërruese nuk ishte gabim. pjesa e Shekspirit.
Baulon
Baulon është një komunë në Francë. Baulon bën pjesë në departamentin Ille-et-Vilaine të rajonit. Komuna ka një popullsi prej 1932 banorë dhe sipërfaqe 25.02 km².
Crozet
Crozet është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ain të rajonit Auvergne-Rhône-Alpes. Crozet ka një popullsi prej 2015 banorë dhe sipërfaqe 27.47 km², me një dendësi prej 73 banor/km².
Arnaldus de Villa Nova
Ai ishte lindur në Kurorën e Aragonit, ndoshta Villanueva de Jiloca ose Valencia, dhe ai studioi mjekësi ku gjithashtu mori disa kurset e teologjisë. Pasi që jetoi në gjykatën e Aragonit dhe pasi dha mësim për shumë vjet në Shkollën e Mjekësisë në Montpellier, ai shkoi në Paris, ku fitoi një reputacion të konsiderueshëm; por ai shkaktoi armiqësi predikative. Në 1311 ai u thirr në Avignon nga Papa Klementi V, por vdiq në udhëtimin në brigjet e Xhenovës.
Atij i atribuohet përkthimi i një numri të teksteve mjekësore nga gjuha arabe, duke përfshirë punime nga Ibn Sina (Avicenna), Ebu-l-Kripë, dhe Galeni. Shumë shkrime alkimike, duke përfshirë Rosarius Philosophorum, Novum Lumen, ose Flos Florum, janë gjithashtu të atribuara në emër të, por ato nuk janë autentike. Botimet e mbledhura të tyre janë botuar në Lyon në 1504 dhe 1532 (me një biografi nga Symphorianus Campegius), në Basel në 1585, dhe në Lyon në 1586. Ai gjithashtu është menduar autori i punimeve të rëndësishme mjekësore, të tilla si Speculum medicinae dhe Regimen sanitatis ad regem Aragonum, por shumë të tjerë, të tilla si Breviarium Practicae, gabimisht i atribuohet atij. Përveç kësaj, ai shkroi shumë punime teologjike për reformimin e Krishterimit në Romë dhe në Katalani, disa prej tyre, duke përfshirë profecitë apokaliptike.
Biografia
Vendi dhe data e lindjes së Arnaldus debatohen: disa historianë besojnë se ai ka lindur në Villeneuve-lès-Maguelone, një fshat afër Montpellier; të tjerët janë të dyshimta, sepse ka edhe qytete me të njëjtin emër në Mbretërinë e Valencias (tani në Spanjë), në Katalonia, në Languedoc, në Provence. Pa marrë parasysh, ai është i njohur në Kataloni, Valencia, dhe Ishujt Baleare me emrin "Arnau de Vilanova," dhe është e sigurtë që ai i shkroi pjesën më të madhe të veprave të tij në katalanasht (Confessió de Barcelona, Raonament d'Avinyó). Pavarësisht realitetit, Arnaldus kishte një reputacion të madh si një mjek, teolog dhe alkimist.
Ai studioi mjekësi në Montpellier deri në vitin 1260. Ai shëtiste nëpër Francë, Kataloni, dhe Itali, pjesërisht si mjek, pjesërisht si ambasadori. Ai ishte mjeku personal i Mbretit të Aragonit nga 1281. Në vdekjen e Peter III të Aragon në 1285, ai u largua nga Barcelona për në Montpellier. thumb|Arnaldus de Villanova I ndikuar nga Joakimi i  Fiores, ai pohoi se në 1378 bota do të mbarojë dhe Antikrishti do të vijë (De adventu Antichristi, 1288). Ai ishte dënuar nga Universiteti i Parisit në vitin 1299, i akuzuar për herezi, dhe burgosur për idetë e tij për reformimin e kishës. Ai u ruajt me anë të ndërhyrjes së Boniface VIII, të cilët Arnaldusi i kishte shëruar një sëmundje të dhimbshme. Ai ishte edhe një herë i burgosur në Paris rreth 1309, sipas papa Benedikti XI. Në Sorbonne u dha urdhër të digjeshin punimet e tij filozofike.
Ai ishte mësues i shkollës së mjekësisë në mes të viteve 1291 dhe 1299. Fama e tij si një mjek ishte e pamasë, ndër pacientët e tij ishin tre papë dhe tre mbretër.
Ai bëhet ambasador për James II, mbret i Aragonit dhe Sicili së. Ai kërkoi strehim nga Inkuizicioni në gjykatën e Frederik III në Sicili, dhe u quajt më vonë në Avignon si mjek për papa Klementi V. Ai është me siguri pas dëmeve papnore të 8 shtator 1309, e cila kërkohet nga studentët e mjekësisë për njohuri të disa nga pesëmbëdhjetë traktetet greko-arab, duke përfshirë ato nga Galeni dhe Avicenna.
Ai vdiq në një anijembytje pranë Xhenovës në 1311, derisa ishte në misioni diplomatik. Inkuizitori i Tarragonës e dënoi atë, dhe pesëmbëdhjetë propozimet e tij ishin censuruar.
Vepra autentike mesjetare
Lista e veprave të vërtetuara saktë:
Po ashtu:
Trashëgimia
Një spital në Motepeller dhe një maternitet mbajnë emrin e tij.
Bibliografi
thumb|Opere Shih J. B. Haureau në Histoire litteraire de la France (1881), vol. 28; E. Lalande, Arnaud de Villeneuve, sa vie et ses oeuvres (Paris, në vitin 1896). Një listë e shkrimeve është dhënë nga J. Ferguson tij Bibliotheca Chemica (1906). Shih gjithashtu U. Chevalier, Repertorit des burime hist., &c., Bio-bibliographie (Paris, 1903).
Turizmi i Shteteve - Austria
Në pjesën perëndimore dhe jugore të Austrisë mbizotëron tereni shkëmborë i Alpeve. Pjesa tjetër e vendit në lindje dhe veri është kryesisht e rrafshët me pyje e fusha. Austria nuk ka dalje në det, lumi më i gjatë që përshkojnë atë është Danubi në veri të vendit. Pika më e ultë e Austrisë gjendet në Neusiedler (115m) dhe ajo më e lara në lartësi mbidetare prej 3,798 metrave në Grossglockner.
Shpirti ynë liridashës
Shpirti ynë liridashës libër me autor Ukë A. Cami. Botuar në Tiranë.
Beauval, Somme
Beauval është një komunë në Francë. Beauval bën pjesë në departamentin Somme të rajonit Picardie. Komuna ka një popullsi prej 2155 banorë dhe sipërfaqe 22.56 km².
Shpirti ynë liridashës
Shënime: Historia, lufta Nacionalçlirimtare 1939-1944.
Arkitektura e tempujve hindu
Arkitektura e tempujve Hindu është një strukturë e hapur simetrike me shumë variacione, në një rrjet katrore pada-sh, të pozicionuar në forma të përkryera gjeometrike si rrathët dhe katrorët. Një tempull Hindu konsiston në një qelë të shenjtë të brendshme, garbha griha ose dhoma e brendësisë, ku qëndron idhulli ose perëndia kryesore së bashku me Purusa-n. Garbhagriha është e kurorëzuar nga një ndërtesë si kullë e quajtur Shikhara, ose dhe Vimana. Arkitektura përfshin një ambulator për parikrama, një sallon kongregacioni dhe ndonjëherë një paradhomë dhe verandë. Arkitektura e tempullit Hindu pasqyron një sintezë artesh, ideale dharma, besimesh, vlerash dhe mënyrën e jetesës të promovuar nga hinduizmi. Është një lidhje ndërmjet njeriut, perëndive dhe Purusa-s universale në një hapësirë të shenjtë. Në një tekst të lashtë indian, një tempull është një vend për pelegrinazhin Tirtha dhe Kshetra. Është një vend i shenjtë, ambientimi dhe dizajni i të cilit përpiqet të kondensoi simbolikisht idealet e mënyrës hindu të jetesës. Gjithë elementet kozmikë që krijojnë dhe celebrojnë jetën në panteonin Hindu, janë të pranishëm në një tempull Hindu - që nga zjarri te uji, nga imazhet e natyrës te hyjnitë, nga femërorja te mashkullorja, nga kama te artha, nga tingujt fluturak te aromat e temjanit te Purusha - mosqenia e përjetshme – është pjesë arkitekturës së një tempulli Hindu. Parimet arkitekturore të tempujve Hindu në Indi janë përshkruar në Shilpa Shastra dhe Vastu Sastra. Kultura Hindu ka inkurajuar pavarësinë estetike të ndërtuesve të tempujve të saj dhe arkitektët e saj shpesh herë kanë treguar fleksibilitet të lartë në shprehjen e tyre krijuese duke adoptuar gjeometri të tjera të përkryera dhe parime matimatike në ndërtimin Mandir për të shprehur mënyrën Hindu të jetesës.
Siti
Siti i përshtatshëm për një Mandir, sugjerojnë tekstet e shenjta sanskrite, është pranë ujit dhe kopshteve, ku lulëzojnë zambakët dhe lule të tjera, ku mbahen mjellma, rosa dhe zogj të tjerë, ku kafshët qëndrojnë pa frikë. Këta vende harmonike rekomandoheshin në këta tekste me shpjegimin se në vende të tilla luajnë perënditë dhe kështu janë sitet më të mira për tempujt Hindu. Ndërsa Mandirët madhor Hindu rekomandohet të ndërtohen në sangame (vendtakimi i lumenjve), brigjet e lumenjve, liqeneve dhe deteve, Brhat Samhita dhe Purana sugjeron që tempujt mund të ndërtohen gjithashtu edhe ku nuk është i pranishëm një burim natyror. Këtu ata rekomandojnë se një pellg të ndërtohet në mënyrë të parapëlqyer përball ose majtas tempullit me kopshte ujorë. Nëse uji nuk është i pranishëm as në mënyrë natyrore as i projektuar, uji është simbolikisht i pranishëm në shenjtërimin e tempullit ose hyjnisë. Tempujt mund të ndërtohen gjithashtu, sugjeron Visnudharmottara në pjesën III të kapitullit 93, brenda shpellave dhe gurëve të skalitur, në majat e kodrave duke ofruar pamje qetësuese, në faqet e malit duke ofruar pamje të bukura të luginave, brenda pyjeve dhe vendeve të vetmuara, pranë kopshteve ose në krye të një rruge qyteti.
Planifikimi
Poshtë katrorit qendror të mandala-s është hapësira për Shpirtin Universal të paformë kudo depërtues dhe gjithëçka lidhës, Purusha. Kjo hapësirë hera herës referohet si garbha-griya (fjalë për fjalë si shtëpia mitër) – një katror i vogël i përkryer, pa dritare, hapësirë e mbyllur pa zbukurime që përfaqëson esencën e përbotshme. Brenda ose afër kësaj hapësire është në mënyrë tipike një murti (idhull). Ky është idhulli hyjnor kryesor dhe varion sipas çdo tempulli. Shpesh është ky idhull që i jep emrin, siç është tempulli Visnu, tempulli Krishna, tempulli Rama, tempulli Narayana, tempulli Siva, tempulli Lakshmi, tempulli Ganesha, tempulli Durga, tempulli Hanuman, tempulli Surya etj. Është kjo garbha-griya që besimtarët ndjekin për ‘‘darsana’’ (fjalë për fjalë, një pamje e diturisë, ose vizioni ). Sipër vastu-purusha-mandala-s është një superstrukturë me një kube e quajtur Shikhara në Indinë e veriut dhe Vimana në Indinë e jugut, që zgjatet drejt qiellit. Ndonjëherë, tempujt zëvendësues, kubeja mund të zëvendësohet me një bambu simbolike me pak gjethe në majë. Përmasat vertikale të kupolës ose kubesë janë projektuar si një piramidë, konike ose forma të tjera si mal, duke përdorur përsëri parimin e rrathëve dhe katrorëve koncentrikë. Studiuesit sugjerojnë se kjo formë është frymëzuar nga mali kozmik Meru ose Himalayan Kailasa, banesa e zotave sipas mitologjisë vedike. Në tempujt më të mëdhenj, tre padat e jashtme janë vizualisht të dekoruara me gdhendje, piktura ose imazhe që synojnë të frymëzojnë besimtarin. Në disa tempuj, këto imazhe ose relieve murore mund të ketë histori nga epika Hindu, në të tjerë mund të jenë rrëfenja vedike rreth të drejtës dhe të gabuarës ose virtuteve dhe veseve, në disa mund të jenë idhuj të perëndive minore ose rajonale. Kolonat, muret dhe tavanet në mënyrë tipike kanë gjithashtu zbukurime të gdhendura ose imazhesh të katër synimet e drejta dhe të nevojshme të jetës - kama, artha, dharma dhe moksa. Kjo ecje rrethas quhet pradakshina.
Shumica mbizotëruese e tempujve Hindu paraqet parimin e rrjetës së përsosur të katrore. Gjithësesi, ka disa përjashtime. Për shembull, Teli-ka-mandir në Gwalior, ndërtuar në shekullin e VII nuk është një katror por është një drejtëkëndësh në raportin 2:3. Më tej, tempulli eksploron një numër strukturash dhe faltoresh në raportet 1:1, 1:2, 1:3, 2:5, 3:5 dhe 4:5. Këta raporte janë të saktë, duke sugjeruar se arkitekti synonte të përdorte këta raporte harmonike dhe modelin drejtëkëndor nuk ishte një gabim, as një përafrim arbitrar. Shembuj të tjerë të raporteve jo katrore harmonike gjenden në sitin e tempullit Naresar të Madhya Pradeshit dhe tempullit Nakti-Mata afër Jaipurit në Rajasthan. Michael W. Meister sugjeron se këto përjashtime nënkupton se manualet antike sanskrite për ndërtimin e tempujve ishin porosi dhe hinduizmi u lejonte artizanëve të tij fleksibilitet në shprehje dhe pavarësi estetike.
Arkitektura nagara
Tempujt Nagara kanë dy veçori dalluese: Projeksionet në plan janë gjithashtu të ngritura lartë deri në majë të shikaras dhe kështu ka një theks të fortë te linjat vertikale. Stili Nagara është i shpërndarë gjerësisht mbi një pjesë të madhe të Indisë, duke shfaqur varietete të dallueshme dhe degëzime në linjat e lartësimit dhe përpunim sipas çdo vendi. Një shembull i arkitekturës Nagara është Tempulli Kandariya Mahadeva.
Arkitektura dravidiane
Stili dravidian i tempujve hindu konsiston pothuajse në mënyrë të pandryshueshme në katër pjesë të njëpasnjëshme, që dallojnë vetëm sipas kohës në të cilën janë realizuar: Përkrahë këtyre një tempull përmban gjithmonë depozita tempulli ose puse për ujë (të përdorura për qëllime të shenjta ose leverdinë e priftërinjve), ngjitur me to janë banesat për të gjitha llojet e gradave të priftërinjve dhe ndërtesa të tjera për shtetin ose për dobishmëri.
Arkitektura Badami Chalukya
Stili Badami Chalukya zuri fill gjatë vitit 450 të e.s. në Aihole dhe u përsos në Pattadakal dhe Badami. Periudha Badami Chalukya ishte një periudhë e lavdishme në historinë e arkitekturës indiane. Kryeqyteti i Dinastisë Chalukya, Vatapi (Badami, në distriktin Bagalkot, në Karnataka) gjendet në grykën e një lugine të thellë midis dy kodrave shkëmbore. Midis viteve 500 dhe 757 të e.s., Badami Chalukya-t vendosën themelet e arkitekturës së tempujve shpellorë, në brigjet e lumit Malaprabha. Këto stile përfshijnë kryesisht Aiholen, Pattadakal-in dhe Badamin. Sitet u ndërtuan me gurë ranorë të prerë në blloqe të stërmëdhenj nga vargu i kodrave Kaladgi. Në Badami, Chalukyat gdhendën disa nga tempujt shpellorë më të bukur. Mahakuta, pemët e mëdha nën të cilat qëndron faltorja. Në Aihole, e njohur edhe si "djepi i arkitekturës indiane", ka mbi 150 tempuj të shpërndarë rreth fshatit. Tempulli Lad Khan është më i vjetri. Tempulli Durga është i shquar për apsin e tij gjysëm-rrethor, plintat e ngritura dhe galerinë që rrethon sanktum sanktorum-in. Një skulpturë e Vishnu-së i ulur mbi një kobra të madhe është në tempullin Hutchimali. Tempulli i shpellës Ravalphadi lartëson format e shumta të Shiva-s. Tempujt e tjerë përfshijnë kompleksin tempullor Konthi dhe tempullin Jain Meguti.
Pattadakali është një sit i Trashëgimisë Botërore, ku gjendet tempulli Virupaksha; është tempulli më i madh, që ka skena të skalitura nga eposet e mëdhenj të Ramayana-s dhe Mahabharata-s. Tempujt e tjerë në Pattadakal janë Mallikarjuna, Kashivishëanatha, Galaganatha dhe Papanath.
Stili arkitekturor Gadag
Stili arkitekturor Gadag quhet edhe Arkitektura Kalyani Chalukya. Stili lulëzoi për 150 vjet (nga viti 1050 deri në vitin 1200); në këtë periudhë, u ndërtuan rreth 50 tempuj. Disa shembuj të saj janë Tempulli Saraswati në kompleksin tempullor Trikuteshwara në Gadag, tempulli Doddabasappa në Dambal, tempulli Kasivisvesvara në Lakkundi dhe tempulli Amriteshwara në Annigeri, që është i shënuar nga kolona të zbukuruara me skulptura të shumta. Ky stil zuri fill gjatë periudhës së Kalyani Chalukya (e njohur gjithashtu si Chalukya perëndimore) të Someswara-s I.
Stili arkitekturor Kalinga
Dizajni që lulëzoi në Indinë lindore në shtetin Odisha dhe në Andhra Pradesh janë quajtur stili arkitekturor Kalinga. Stili konsiston në tre tipe të veçanta tempujsh, përkatësisht Rekha Deula, Pidha Deula dhe Khakhara Deula. Deula do të thotë "tempull" në gjuhën vendore. Dy të parët janë të asociuar me tempujt e Vishnu-s, Surya-s dhe Shiva-s ndërsa i treti është kryesisht i asociuar me tempujt Chamunda dhe Durga. Rekha deula dhe Khakhara deula bujt sanctum sanctorum-in ndërsa Pidha Deula përbëhet nga sallonet e jashtme të kërcimit dhe ofertave.
Shembujt më të shquar të Rekha Deula-s janë Tempulli Lingaraj i Bhubaneswarit Tempulli Jagannath i Puri-t. Një nga shembujt e shquar të Khakhara Deula-s është Vaital Deula. Tempulli Konark Sun është një shembull i gjallë i Pidha Deula-s.
Arkitektura tempullore Māru-Gurjara
Arkitektura tempullore Māru-Gurjara zuri fill në shekullin e VI rreth rajoneve të Rajasthanit. Arkitektura Māru-Gurjara tregon kuptimin e thellë të strukturave dhe aftësistë e rafinuara të artizanëve të Rajastanit të periudhës së vjetër. Arkitektura Māru-Gurjara ka dy stile të shquara: Maha-Maru dhe Maru-Gurjara. Sipas M. A. Dhaky-t, stili Maha-Maru u zhvillua kryesisht në Marudesa, Sapadalaksa, Surasena dhe në pjesë të tjera të Uparamala ndërsa stili Maru-Gurjara zuri fill në Medapata, Gurjaradesa-Arbuda, Gurjaradesa-Anarta dhe disa zona të Gujaratit. Studiues si George Michell, M.A. Dhaky, Michael W. Meister dhe U.S. Moorti besojnë se arkitektura tempullore Māru-Gurjara është tërësisht arkitekturë indino perëndimore dhe është mjaft e ndryshme nga arkitektura tempullore indiano veriore. Kjo tregon ndarjen e mëtejshme etnike dhe kulturore të Rajastanit nga kultura e Indisë veriore. Ka një lidhje mes arkitekturës Māru-Gurjara dhe arkitekturës tempullore Hoysala. Në të dy këto stile arkitektura trajtohet në mënyrë skulpturore.
Kronologjia
Perandoria Magadha u ngrit me Dinastinë Shishunaga rreth vitit 650 p.e.s.. Ashtadhyayi i Panini, një gramaticien i shekullit të V p.e.s. flet për imazhe që përdoreshin në faltoret e tempujve Hindu. Imazhet e zakonshme quheshin pratikriti dhe imazhet për adhurim quheshin archa. Patanjali, autori i shekullit të II p.e.s. i komentarit Mahabhashya mbi Ashtadhyayi-n, tregon më shumë rreth këtyre imazheve. Imazhet e perëndive për shitje quheshin Shivaka etj., por një archa i Shiva-s quhej thjesht Shiva. Patanjali përmend perënditë Shiva dhe Skanda. Ka gjithashtu përmendje të adhurimit të Vasudeva-s (Krishnas). Thuhej gjithashtu se disa imazhe mund të lëvizeshin ndërsa të tjerë ishin të palëvizshëm. Panini thotë gjithashtu se një archa nuk shitej dhe se kishte njerëz (priftërinj) që e kalonin jetën duke u kujdesur për të. Panini dhe Patanjali përmendin tempuj që quheshin prasada. Shatapatha Brahmana më e hershme e periudhës vedike, na informon për një imazh në formën e Purusha-s që ishte vendosur brenda altarit. Librat vedik përshkruajnë projektin e tempullit se duhet të jetë katror. Ky plan ndahej në 64 ose 81 katrorë më të vegjël, ku secili prej tyre përfaqësonte një hyjni specifike.
Tempuj të hershëm në rend afërsisht kronologjik:
Fjalor
Në projektin e një tempulli, midis pjesëve më të zakonshme të arkitekturës së tempujve përmenden: Jagati është një term i përdorur për tiu referuar një sipërfaqeje të ngritur, platforme ose tarrace mbi të cilën vendoset tempulli. Antarala është një paradhomë e vogël ose një holl midis garbhagriha-s/garbha graha-s (faltorja) dhe mandapa-s, më e zakonshme në tempujt e Indisë veriore. Mandapa (në gjuhën hindi/sanskrite, e transkriptuar gjithashtu mantapa ose mandapam) është një term që i referohet sallonit të jashtëm me kolona ose pavjonit për rituale publike. ‘‘‘Ardha Mandapam’’’ — hapësirë e ndërmjetme midis pjesës së jashtme të tempullit dhe garba griha-s (sanctum sanctorumi) ose mandapave të tjera të tempullit. ‘‘‘Asthana Mandapam’’’ — salla e mbledhjes. ‘‘‘Kalyana Mandapam’’’ —  kushtuar ritualeve të celebrimit të martesës së perëndisë dhe perëndeshës. ‘‘‘Maha Mandapam’’’ — (Maha = e madhe) ku ka mjaft mandapa në tempull, është më e madhja dhe më e larta. Përdoret për të mbajtur fjalime fetare. ‘‘‘Nandi Mandapam’’’ (ose ‘‘‘Nandi Mandir’’’) - Në tempujt e Shiva-s, pavjon me një statujë të demit të shenjtë Nandi, duke shikuar statujën ose lingam-in e Shiva-s.
Sreekovil-i ose garbhagriha është pjesa në të cilën vendoset murti (idhulli) i perëndisë në një tempull Hindu, dmth. Sanctum sanctorumi. Zona përreth përmendet si Chuttapalam, e cila përgjithësisht përfshin perëndi të tjera dhe murin kryesor kufizues të tempullit. Zakonisht gjendet gjithasthu një zonë Pradakshina në Sreekovil dhe një jashtë, ku besimtarët mund të marrin Pradakshina.
Shikhara ose Vimana (e quajtur edhe vimanam) fjalë për fjalë do të thotë "maja e malit", i referohet kullës që ngrihet mbi sanctum sanctorum, ku gjendet perëndia është pjesa më e shquar dhe e dukshme e një tempulli Hindu.
Një amalaka është një disk guri, shpesh me kurrize, që qëndron në kullën (shikharan) kryesore të tempullit.
Gopurami (ose Gopura) është kullë e rafinuar portikësh të tempujve të Indisë jugore, që nuk duhet të ngatërrohen me shikharat.
Një urushringa është një shtesë e shikharas, më ulët dhe më e ngushtë, ngjitur shikharas kryesore.
Njerëz dhe realitete
Njerëz dhe realitete : përmbledhje artikujsh, intervista, opinione, shënime udhëtimi. Libër me autor Shpëtim Cami, red. Sakip Cami, red. Natasha Pepivani. Botuar në Tiranë në vitin 2009 nga "Mediaprint". Libri ka 240 faqe dhe me foto. ISBN 9789995618612
Shënime: Ndryshime sociale, zhvillimi shoqëror, tranzicioni demokratik, transporti rrugor, intervista.
Sapun
parapamje|250px|Një sapun i punuar me dorë Sapuni është një kripë e një acidi yndyror që përdoret në një shumëllojshmëri produktesh pastrimi dhe lubrifikimi. Në një mjedis shtëpiak, sapunët janë surfaktantë që zakonisht përdoren për larje, bathingu dhe lloje të tjera të mbajtjes së shtëpisë. Në mjediset industriale, sapunët përdoren si trashësues, përbërës të disa lubrifikantëve dhe pararendës të katalizatorëve.
Kur përdoret për pastrim, sapuni tret grimcat, të cilat më pas mund të ndahen nga artikulli që pastrohet. Në larjen e duarve, si surfaktant, kur shkumohet me pak ujë, sapuni vret mikroorganizmat duke çorganizuar shtresën e dyfishtë lipidike të membranës dhe duke denatyruar proteinat e tyre. Ai gjithashtu emulsifikon vajrat, duke bërë të mundur që ato të përcillen nga uji i rrjedhshëm.
Sapuni krijohet nga përzierja e yndyrave dhe vajrave me një bazë. Një proces i ngjashëm përdoret për prodhimin e detergjentit i cili gjithashtu krijohet nga kombinimi i përbërjeve kimike në një mikser.
Njerëzit kanë përdorur sapun për mijëvjeçarë. Ekzistojnë dëshmi për prodhimin e materialeve të ngjashme me sapunin në Babiloninë e lashtë rreth vitit 2800 para erës sonë.
Llojet
parapamje|djathtas|Një koleksion sapunësh dekorativë, siç gjenden shpesh në hotele Meqenëse janë kripëra të acideve yndyrore, sapunët kanë formulën e përgjithshme (RCO2−)nMn+ (Ku R është një alkil, M është një metal dhe n është ngarkesa e kationit). Klasifikimi kryesor i sapunëve përcaktohet nga identiteti i Mn+. Kur M është Na (natrium) ose K (kalium), sapunët quhen sapunë tualeti, që përdoren për larjen e duarve. Shumë indikacione metalike (Mg2+, Ca2+, dhe të tjera) japin sapun metalik. Kur M është Li, rezultati është sapuni i litiumit (p.sh., stearat litium), i cili përdoret në yndyrat me performancë të lartë. Një kation nga një bazë organike si amoniumi mund të përdoret në vend të një metali; nonanoati i amonit është një sapun me bazë amoniumi që përdoret si herbicid.
Ndryshe nga detergjentët, kur përdoret në sapunin e ujit të fortë nuk shkumon mirë dhe një llum stearat, një përbërës i zakonshëm në sapun, formohet si një precipitat i patretshëm.
Sapunë jo tualeti
Sapunët janë përbërës kryesorë të shumicës së yndyrnave lubrifikuese dhe trashësuesve. Yndyrat zakonisht janë emulsione të sapunit të kalciumit ose sapunit të litiumit dhe vajit mineral. Shumë sapunë të tjerë metalikë janë gjithashtu të dobishëm, duke përfshirë ato të aluminit, natriumit dhe përzierjet e tyre. Sapunë të tillë përdoren edhe si trashës për të rritur viskozitetin e vajrave. Në kohët e lashta, yndyrat lubrifikuese bëheshin me shtimin e gëlqeres në vajin e ullirit.
Sapunët metalikë përfshihen gjithashtu në formulimet e bojrave të vajit të artistëve modernë si modifikues reologjik.
Prodhimi i sapunëve metalikë
Shumica e sapunëve metalikë përgatiten nga hidroliza e metanit në acid etanoik dhe acide yndyrore:
Sapunët e tualetit
Në një mjedis shtëpiak, "sapuni" zakonisht i referohet asaj që teknikisht quhet sapun tualeti, që përdoret për pastrimin shtëpiak dhe personal. Kur përdoret për pastrim, sapuni tret grimcat, të cilat më pas mund të ndahen nga artikulli që pastrohet. Molekulat e patretshme të vajit/yndyrës lidhen brenda micelave, sfera të vogla të formuara nga molekulat e sapunit me grupe polare hidrofile (tërheqëse uji) nga jashtë dhe mbështjellin një xhep lipofilik (tërheqës yndyre), i cili mbron molekulat e vajit/yndyrës nga uji. duke e bërë të tretshëm. Çdo gjë që është e tretshme do të lahet me ujë.
Arsim Fehmiu
Arsim Fehmiu (3 qershor 1932, Sarajevë - 20 qershor 2023, Prishtinë) është mësimdhënës, trajner, punëtor sportiv dhe profesor universitar.
Biografia
Arsim Fehmiu lindi në Sarajevë. Shkollën fillore e nisi në Sarajevë, e vazhdoi në Shkodër dhe Prizren, ku e kreu klasën e pestë. Pas shkollës fillore vazhdoi mësimet në Gjimnazin real të Prizrenit. Në vitin 1947 i kreu katër klasë gjimnazi dhe semimaturën. Shkollën normale e kreu në Gjakovë më 1949. Pas normales, në vitin shkollor 1949/50 hospitoi shkollën e mesme të fizkulturës në Zemun. Institutin Shteteror te Fizkulturës, DIE-in, dhe Shkollen Federative të Trajnerëve, degën e futbollit, i kreu ne Beograd, magjistraturën në Shkup ndërsa disertacionin e doktoratës e kreu në Fakultetin e Kulturës Fizike të Universitetit te Beogradit. Përveq punës si mësimdhënës, arsimtar, profesor i kulures fizike dhe trajner i futbollit në procesin arsimor, edukativ e pedagogjik, është marrë edhe përgatitjen dhe hartimin e planprogrameve të trajnimeve sportive. Eshtë hartues i projektit për botimin e teksteve mesimore nga lëmi i kultures fizike për nxënësit e shkollave fillore dhe të mesme të Kosoves. Ka qenë dekan i Fakultetit te Kultures Fizike të Universitetit të Prishtinës. Si bashkëpunetor i Entit për Kërkime Ekonomike ishte udheheqës i projektit për zhvillimin e veprimtarive shoqërore të Kosovës për fushën e kulturës fizike. Pas pensionimit (1991) u riaktivizua si komisar i Federatës se Futbollit të Kosovës. Nga viti 2006 emërohet kryetar i Komisionit "Akademia Olimpike e Kosovës" në kuadër të Komitetit Olimpik të Kosovës. Si pedagog dhe punëtor sportiv u nderua me një varg çmimesh dhe mirënjohjesh.
Proton (kompani zvicerane)
Proton AG është një kompani teknologjike zvicerane që ofron shërbime online të fokusuara në privatësi. Ajo u themelua në vitin 2014 nga një grup shkencëtarësh që u takuan në CERN dhe krijuan Proton Mail. Proton e ka selinë qëndrore në Gjenevë, Zvicër. Ai mbështetet nga FONGIT (Fondacioni Gjenez per Inovacionin ne Teknologji) dhe Komisioni Evropian.
Produktet e kompanisë janë Proton Mail, Proton VPN, Proton Calendar, Proton Drive dhe Proton Pass.
Historia
Proton Mail u lançua si provë publike më 16 maj 2014 nga një grup shkencëtarësh që u takuan në CERN. Kompania fillimisht u financua përmes një financimi publik nga komuniteti dhe fillimisht u inkorporua si Proton Technologies AG në korrik të 2014, më pas u shkurtua në Proton AG. Në qershor të 2017, kompania lançoi produktin e saj të dytë, Proton VPN.
Më 8 Prill 2022, Proton bleu startupin e kamuflimit të emailit të krijuar ne Francë SimpleLogin.
Më 14 prill 2022, Proton Technologies AG shkurtoi emrin e saj në Proton AG si pjesë e riemërtimit të saj unifikues.
Më 25 maj 2022, Proton AG unifikoi produktet e tyre nën një abonim të vetëm. Ndërfaqet e përdoruesve dhe logot për shërbimet e tij u rinovuan gjithashtu për të pasur një dizajn më të qëndrueshëm.
Proton Mail
Proton Mail u lëshua si një provë publike më 16 maj 2014 si një shërbim emaili me kriptim fundi më fund pas një viti në të cilin pati një financim të gjerë. Proton Mail 2.0 u lëshua më 14 gusht 2015, me klientë të përparme me kod të hapur dhe një bazë kodi të rishkruar.
Proton VPN
Pas më shumë se një viti të financimit publik, Proton Mail lëshoi Proton VPN më 22 maj 2017, një ofrues i sigurt shërbimi VPN. Ajo ka një politikë të mos regjistrimit, ndodhet në Zvicër dhe ka parandalimin e rrjedhjes së adresave IP të DNS dhe WebRTC. Është i aksesueshëm në internet përmes Tor, clearnet dhe aplikacionet e tij celulare.
Më 21 janar 2020, Proton njoftoi se Proton VPN tani do të ishte me burim të hapur, për të lejuar ekspertë të pavarur të sigurisë ta analizojnë atë, duke u bërë shërbimi i parë VPN që e bën këtë, duke njoftuar njëkohësisht se ishte kryer një auditim i pavarur sigurie.
Më 1 maj 2020, Proton VPN raportoi se ata kishin gjithsej 809 serverë, të vendosur në 50 vende të ndryshme, të gjithë në pronësi dhe operim nga ai vetë. Deri më 6 korrik 2022, kompania kishte gjithsej 1786 serverë, të vendosur në 63 vende, me të gjithë serverët e rinj dhe ekzistues të operuar dhe në pronësi të Proton.
Proton Calendar
I lëshuar për provë publike më 30 dhjetor 2019, Proton Calendar është një aplikacion kalendarik plotësisht encrypted. Që nga 14 Prilli 2021, ai është i disponueshëm për të gjithë përdoruesit e Proton Mail.
Proton Drive
I lëshuar për provë publike më 16 nëntor 2020, Proton Drive është një zgjidhje ruajtje të dhënash në cloud me kriptim nga fundi në fund. Që nga 22 shtatori 2022, ai është i disponueshëm për të gjithë përdoruesit e Proton Mail.
SimpleLogin
SimpleLogin është një shërbim me burim të hapur që lejon përdoruesit të përdorin pseudonimet e postës elektronike (kamuflimi i e-mailit të tyre real nëpërmjet një pseudonimi) për të mbrojtur privatësinë e tyre në internet dhe për të mbrojtur inboxin e tyre nga sulmet e padëshiruara dhe phishing. Shërbimi i lejon përdoruesit të krijojnë dhe përdorin pseudonime të shumta të postës elektronike për të marrë email në mënyrë anonime dhe për të dërguar email nga pseudonimet e tyre. SimpleLogin gjithashtu ofron veçori shtesë të sigurisë, si kriptimi PGP dhe vërtetimi me dy faktorë. Shërbimi është plotësisht me burim të hapur dhe mund të përdoret në një sërë platformash duke përfshirë ueb-in, aplikacionet celulare dhe shtesat e shfletuesit.
SimpleLogin u ble nga Proton në fillim të vitit 2022. Funksionaliteti SimpleLogin do të integrohet në Proton Mail, duke lejuar komunitetin Proton të fshehë adresat e tyre të emailit me SimpleLogin. SimpleLogin do të vazhdojë të funksionojë si një shërbim i pavarur dhe ekipi i SimpleLogin do të vazhdojë të shtojë veçori dhe funksionalitete të reja.
Vendndodhja dhe siguria
Ata janë të vendosur në Zvicër për shkak të ligjeve të rrepta të privatësisë.
Qendrat e të dhënave
parapamje| Arkitektura e një qendre të të dhënave Proton Mail. Proton Mail mirëmban dhe zotëron harduerin dhe rrjetin e vet të serverit për të shmangur përdorimin nga një pale të tretë. Ajo mban dy qendra të dhënash, një në Lozanë dhe një tjetër në Attinghausen (në ish bunkerin ushtarak K7 nën 1,000 metra (3,300 kembe) të një shkëmbi graniti) si rezervë. Meqenëse qendrat e të dhënave janë të vendosura në Zvicër, ato janë ligjërisht jashtë juridiksionit të SHBA-së dhe BE-së. Sipas ligjit zviceran, të gjitha kërkesat për mbikëqyrje nga vendet e huaja duhet të kalojnë përmes një gjykate zvicerane dhe i nënshtrohen traktateve ndërkombëtare. Objektivat e mundshëm të mbikëqyrjes njoftohen menjëherë dhe mund ta apelojnë kërkesën në gjykatë.
Çdo qendër të dhënash përdor balancimin e ngarkesës në serverët e uebit, postës dhe SQL, furnizim të tepërt me energji, disqe të ngurtë me kriptim të plotë të diskut dhe përdorim ekskluziv të Linux -it dhe softuerëve të tjerë me burim të hapur. Në dhjetor 2014, Proton Mail iu bashkua RIPE NCC në një përpjekje për të pasur kontroll më të drejtpërdrejtë mbi infrastrukturën përreth internetit.
Financimi
Proton AG fillimisht u financua përmes financimit publik dhe tani është përmes abonimit të tij me pagesë. Megjithatë, kompania është financuar pjesërisht nga FONGIT.
Në mars 2021, Proton konfirmoi se aksionet e zotëruara nga Charles Rivers Ventures ishin transferuar te FONGIT.
Baulou
Baulou është një komunë në Francë. Baulou bën pjesë në departamentin Ariège të rajonit Midi-Pyrénées. Komuna ka një popullsi prej 161 banorë dhe sipërfaqe 14.62 km².
Shpirti ynë liridashës 1844-1944
Shpirti ynë liridashës 1844-1944 / përgj. e red. Sakip Cami, përgat. e red. Shpëtim Cami. Botuar në vitin 2009 nga "M & B". Libri ka 123 faqe dhe me ilustrime. ISBN 9789995604400
Ky titull është pjesë e: Shpirti ynë liridashës
Shënime: Historia, Lufta Nacionalçlirimtare, 1939-1944.
Adriana Ceko
Adriana Ceka është këngëtare e njohur. Dikur motivet lirike të këngëve të saj ishin edhe ritmet tona rinore, niste një stinë e bukur, një festë, një dashuri me vargjet e këngëve të saj. Është fillim shkurti, ndërsa mimozat kanë çelur... Ritmi i një kënge të largët e të harruar të vjen në mendje krejt befasisht: "Ku ta gjej mimozën vallë ku ta gjej/ Ajo çel veçse njëherë/ Në blerim të saj u njohëm ne/ Unë një fjalë dhe ti në sy më pe/. Folëm ne dhe zogjtë këngën e lanë/ Zemra zemrën ndjeu pranë"... Ku ta gjej Adriana Cekën autoren e kësaj kënge! Nuk u desh shumë që të më kujtohej portreti i asaj që këndonte lirika në festivalet kombëtare të këngës në RTSH. Natyrisht që do ta gjeja në kujtesën time së bashku me brezin e këngëtarëve të rinj të pas viteve '75, si Liliana Kondakçi, Kozma Dushi, Ema Qazimi, Lindita Theodhori, Afërdita Zonja, Ermira Babaliu, Irma Libohova. "Ka qenë vërtet një brez këngëtarësh që nuk përsëriten më. Këngëtarë që këndonin me emocione që shquheshin për zërin, për interpretimin. Unë mendoj se ka qenë një brez i sakrificës në fushën e muzikës" thotë Adrina Ceka për këngëtarët e brezit të saj, të cilët një nga një e brakstisën selinë e festivalit kombëtar. Pse ndodhi kjo? Këngëtarja rrëfen ndryshimin mes dy kohëve... kur punohej 2 muaj për një këngë. Ajo rrëfen se asnjëherë nuk ka marrë këngë jashtë natyrës së saj. Unë nuk këndoja dot këngë të forta si ato që kishin partishmëri edhe pse shpesh ato ishin pretedente për çmime të para. Unë mund ta nxirrja si zë, mund ta këndoja, por s'mund ta jetoja këngën. Natyra melankolike e këngëve dhe natyra e brishtë më tërhiqte.