Budizmi_dhe_Shkenca
Budizmi dhe Shkenca
Gjatë shumë diskutimeve, të cilat ende vazhdojnë, Budizmi dhe shkenca në përgjithësi janë duke u treguar shumë të përshtatshme njëra me tjetrën, dhe poashtu ka hyrë në dialogun: Shkencë-Fe. Çështja është se mësimet filozofike dhe psikologjike Budiste ndajnë aspekte të përbashkëta me mendimet moderne shkencore dhe filozofike. Për shembull, Budizmi inkurajon studimin njëanësor të natyrës (Dharma-Vicaya, Kanoni Pali)- por objekti i studimit është vetja. Disa nga konceptet e popullarizuara të budizmit e lidhin atë me diskusionet në lidhje me evolucionin, teorinë kuantike, e kosmologjinë, megjithëse shumica e shkenctarëve shohin një ndarje ndërmjet deklaratave religjioze dhe metafizike të budizmit dhe metodologjinë e shkencës. Në 1993 një model u nxjerr nga Jean Piaget - teoria e zhvillimit kognitiv, e cila u publikua dhe argumentonte se budizmi është një model mendimi përtej magjisë, shkencës e fesë. Budizmi është përshkruar si racional dhe jo dogmatik, dhe ka shumë dëshmi që kështu ka qenë edhe në periudhat e hershme të tij. Jo të gjitha format e budizmit i shmangen dogmatizmit, ose qëndrojnë neutral në subjektin e super-natyrales, ose janë të hapura ndaj zbulimeve shkencore. Budizmi është traditë e ndryshueshme dhe mbërthen në vete fundamentalizma, tradita të devotshme, lutje ndaj shpirtërave lokal, dhe bestytni të ndryshme që të gjitha mvaren prej vendit se ku po praktikohet. Megjithatë, shumë gjëra të përbashkëta janë gjetur në mes të gjurmimeve shkencore dhe mendimeve budiste. Tenzin Gyatso, Dalai Lama XIV, në një fjalim në konferencën e Shoqatës për Neuroshkencë (Society for Neuroscience), kishte thënë se budizmi dhe shkenca e kan mendimin e përbashkët në lidhje me besimin në shkaktarë (gjjithçka ka një shkak), "dyshimin në absolutë" dhe empiricizmin si principe të përbashkëta filozofike. Mësuesi budist S.N. Goenka përshkruan buddhadharmen (mësimi i Buddhës) si një shkencë e pastërt rreth mendjes dhe lëndës. Ai pretendon se budizmi përdorë në mënyre precize, analitike, filozofike dhe psikologjike terminologjinë dhe arsyen. Prezantimi i Goenkës përshkruan budizmin jo si një besim ndaj dogmave jo të verifikueshme (siç është rasti në Islam, Krishterizëm etj.), por një shqyrtim aktiv, të njëanshëm dhe objektiv të gjërave ashtu siç janë. Çka është e njohur në të gjithë budizmin anë e mbanë është që efektet dalin prej një shkaku. Prej vetë fillimit të këtij besimi, Buddha sqaron realitetin e gjërave në termin me shkakut dhe shkaktarin. Ekzistenca e të keqes dhe vuajtjes në secilin individ janë për shkak se ka një shkak për të qenë aty. Një prej mënyrave për të përshkruar "udhën fisnike të tetëfisht" të budizmit është kthimi drejt realitetit të gjërave ashtu siç janë në momentin e tanishëm dhe kuptimi i këtij realiteti në mënyrë direkte. Mjeshtri Zen-Budist Thich Nhat Hanh ka shkruajtur këtë në vazhdim për budizmin dhe shkencën: Në budizëm janë dy lloje të së vërtetës: e vërteta konvencionale (samvrti-satya) dhe e vërteta finale (paramartha-satya). Në kuadër të së vërtetës konvencionale budistët merren me "të qënit dhe të mos qënit", lindje dhe vdekje, ardhja dhe shkuarja, mbrenda dhe jashtë, një dhe shumë, etj... dhe mësuesit budist dhe praktikat e bazuara në këtë strukturë ndihmojnë në reduktimin e vuajtjes dhe jep më shumë harmoni dhe gëzim. Në kuadër të së vërtetës finale mësimet kapërcejnë të qënit dhe të mos qënit, lindjen dhe vdekjen, ardhjen dhe shkuarjen, mbrendësien dhe të jashtmen, njëshin dhe shumësin, etj... dhe mësimet dhe praktikat në këtë fushë ndihmojnë prakticientit çlirimin e vetë nga diskriminimi, frikës, dhe prekin Nirvanën - realitetin final. Budistët nuk shohin ndonjë mosmarrëveshje midis këtyre dy të vërtetave dhe janë të lirë të përdorin të dy strukturat. Shkenca klasike, si në teorinë e Njutonit, është ndërtuar mbi një strukturë që reflekton eksperiencën e ditës së përditshme në të cilën objektet materiale kanë një ekzistencë individuale, dhe që mund të lokalizohen në kohë dhe hapësirë. Fizika kuantike siguron një sistem për të kuptuar si natyra operon në shkallë subatomike, por ndryshon komplet prej shkencës klasike, sepse në këtë sistem nuk ka diçka si hapësirë të zbrazët, gjithashtu pozita e një objekti dhe kohës nuk mund të caktohet njëherësh në mënyrë precize. Partikujt elementarë luhaten brenda dhe jashtë ekzistencës, ato nuk ekzistojnë me të vërtetë, por vetëm kan "tendencë që të ekzistojnë". Shkenca klasike po duket se po reflekton të vërtetën konvencionale dhe fizika kuantike po duket se është në udhë për të zbuluar të vërtetën finale, duke u munduar shumë për të heq dorë nga nocionet si, për të qenë ose mos qenë, mbrenda e jashtë, njejtë dhe ndryshe, etj... Në të njejtën kohë, shkenctarët po mundohen shumë për të gjetur lidhjen në mes të dy të vërtetave të reprezantuara nga dy shkencat respektive, sepse të dyjat mund të testohen dhe përdoren në jetë. Në shkencë një teori duhet të testohet në disa mënyra që të pranohet nga komuniteti shkenctarë. Buddha poashtu rekomandonte që secili mësim i mësuar nga secili mësues duhet të tesothet nga eksperienca e jonë individuale para se të pranohet si e vërtetë. Depërtimi real, ose pikëpamja e vërtetë (samyag-drsti) ka kapacitetin që të çliroj dhe të shpie në paqe dhe gëzim. Gjetjet e shkencës janë poashtu mendjehollësi; mund të përdoren në teknologji, por edhe mund të aplikohen në sjelljet tona të përditshme që të përmirësojmë kualitetin e jetës tonë. Budistët dhe shkenctarët mund të ndajnë me njëri tjetrin mënyrat e studimit dhe praktikave, dhe mund të profitojnë nga mençuria dhe përvoja e njëri tjetrit. Praktikat e kujdesies dhe koncentrimit gjithmonë bien mendjehollësi. Mund të ndihmojë të dyve budistin dhe shkenctarin. Mendjehollësia e transmetuar nga praktikues si Buddha't dhe bodhisattvas mund të jenë burim i inspirimit dhe të mbështetjes për praktikues të budizmit dhe shkenctarëve; testet shkencore mund të ndihmojnë budistëve praktikues që të kuptojnë më mirë dhe të kenë më shumë vetëbesim në mendjehollësinë të cilën e marrin nga mësuesit e tyre. Është besimi i ynë që në shekullin XXI, budizmi dhe shkenca mund të ecin dorë më dorë që të promovojnë më shumë mbrehtësi për të gjithë ne dhe të bien liri, reduktim të diskriminimit, të ndarjes, të frikës, të nervozës dhe të dëshpërimit nëpër botë.