cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xhelal Bajar
Karriera politike
Deri në vitin 1945, ai ishte anëtar i Cumhuriyet Halk Partisi (Partia Republikane Popullore), një parti republikane e cila më së shpeshti gjatë epokës së Ataturkut kishte qenë partia e vetme ligjore. Pastaj më 7 janar 1946, ai themeloi Demokrat Parti ( party Demokratike), një parti social konservatore ekonomikisht liberale, së bashku me Adnan Menderes, Fuat Köprülü dhe Refik Koraltan. PD fitoi, me 408 nga 487 vende, një shumicë në zgjedhjet e para të përgjithshme në historinë turke më 14 maj 1950. Parlamenti zgjodhi Bajar si President të Turqisë më 22 maj 1950. Ai u rizgjodh më pas në vitin 1954 dhe 1957, duke shërbyer për 10 vjet si president. Në atë periudhë, Adnan Menderes ishte kryeministri i tij. Ishte nën presidencën e tij që Pogroma e Stambollit kundër grekëve u zhvillua më 6-7 shtator 1955.
Grusht shteti 1960
Më 27 maj 1960 forcat e armatosura organizuan një grusht shteti. Më 10 qershor ata dërguan Xhelal Bajar së bashku me Adnan Menderes dhe disa anëtarë të tjerë të qeverisë dhe partisë në një gjykatë ushtarake në ishullin e vogël të Yassiada në Detin Marmara. Ai dhe 15 anëtarët e tjerë të partisë u gjykuan për shkelje të kushtetutës dhe u dënuan me vdekje nga një gjykatë kangur e caktuar nga junta më 15 shtator 1961. Komiteti ushtarak në pushtet miratoi dënimin me vdekje për Menderes, Zorlu dhe Polatkan, por dënimi për Bayarin dhe 12 anëtarët e tjerë të partisë u zbritën në burg të përjetshëm. Bayar u dërgua në një burg në Kajser, por ai u la i lirë në 7 nëntor 1964 për shkak të shëndetit të keq.
Vitet e mëvonshme dhe jeta personale
Bayar ishte i martuar me Reşide Bayar dhe kishin tre fëmijë: Refii (1904–1940), Turgut (1911–1983) dhe Nilyfer (1921– ).
Antonio Donnarumma
Antonio Donnarumma (lindur më 7 Korrik 1990) është një lojtar italian i cili luan si portier.
Është vëllai i Gianluigit.
Arronville
Arronville është një komunë në Francë. Arronville bën pjesë në departamentin Val-d'Oise të rajonit Île-de-France. Komuna ka një popullsi prej 666 banorë (regjistrimi 2008) dhe sipërfaqe 15.85 km².
Lëvizja e Rezistencës Suedeze
thumb|250x250px|Flamur
Lëvizja e Rezistencës Suedeze (sued. Svenska motståndsrörelsen, SMR), grupa neo-nazistike, i cili i ka vënë vetes qëllimin e përmes krijimit të revolucionit e Republikes Socialiste Kombëtare nordike, që përbërë nga Suedia, Finlanda, Norvegjia, Danimarka, Islanda dhe vendet Balltike.
Lëvizja së rezistencës suedeze është një pjesa e lëvizjes së rezistencës veriore, ku në këtë momenti përfshijnë lëvizja së rezistencës finlandeze, lëvizja së rezistencës norvegjeze dhe lëvizja së rezistencës daneze , përkatësisht.
Organizata është e bazuar në një hierarki të qartë dhe disiplinës. Themelues i organizatës është Klas Lund, ai është i njohur edhe për faktin se ai ishte prapa së organizatës Vitt Ariskt Motstånd (Rezistenca e Bardhë Ariane).
Mont Lozère et Goulet
Mont Lozère et Goulet (Shqip: Mali Lozerrë dhe Guli) është një komunë në departamentin e Lozerrë, Ocitania, Franca jugore. Komuna u krijua më 1 janar 2017 nga bashkimi i ish-komunave Le Bleymard (selia), Bagnols-les-Bains, Belvezet, Chasseradès, Mas-d'Orcières dhe Saint-Julien-du-Tournel.
Stadioni Goce Delçev
Stadiumi Goce Delčev (maqedonisht: стадион "Гоце Делчев") është një stadium shumë qëllimore në Prilep, Republika e Maqedonisë. Kapaciteti total është 15,000 (7,000 vende me një kapacitet VIP / Media prej 400) dhe është emëruar pas figurës revolucionare Goce Delçev. Aktualisht përdoret kryesisht për ndeshjet e futbollit dhe është stadiumi i KF Pobeda dhe KF 11 Oktomvri. Stadiumi është përdorur si një vend tjetër alternativ i Arena Filipi II për ekipin kombëtar maqedonas të futbollit dhe ka organizuar dy ndeshje për Kupën e Maqedonisë.
Tanush Topia II
220px|thumb|Tanush Topia
Tanush Topia (Tanusas Thopius, v. 1467) ishte një fisnik shqiptar dhe një nga bashkëpunëtorët më të ngushtë të Gjergj Kastrioti Skënderbeu.
Tanush Topia ishte me prejardhje nga Familja Topia e cila u konvertua prej Krishterimit Ortodoks në Katolicizëm. Në vitin 1444, së bashku me xhaxhain e tij Andrea Topia, ai mori pjesë në themelimin e Lidhjes së Lezhës, aleanca ushtarake të udhëhequr nga Skënderbeu. Ai ishte një komandant i këmbësorisë së Lidhjes së Lezhës, dhe garnizoni i tij u bë i famshëm për rezistencën e tyre gjatë Rrethimit të dytë të Krujës. Pas këtij rrethimi ai nuk është përmendur më në burimet historike, dhe disa mendojnë se ai mund të jetë vrarë në fund të kësaj beteje ose vdiq shpejt pas mbarimit të saj. Ai ishte një komandant i aftë dhe besnikëria e tij ndaj Skënderbeut ishte e palëkundur dhe kjo ishte arsyeja pse ai ishte emëruar në atë pozitë delikate.
Hisashi Kaneko
Kombëtarja
Për reprezentacionin japonez ka luajtur 7 ndeshje dhe ka shënuar 1 gola.
Kragujevci
Kragujevci apo Kragujevac (Serbisht: Крагујевац) është qytet i katërt më i madh në Serbi. Sipas regjistrimit të popullsisë më 2011, qyteti ka pasur 150.835 banorë. Ndodhet në luginën e lumit Lepenicë. Stacioni kryesor i autobusave ndodhet një kilometër larg qendrës së qytetit.
Klima
Kragujevaci ka klimë kontinetiale e cila është e karakterizuar me dimër të ftohtë dhe verë të nxehtë. Muaji më i ftohtë është janari dhe muaji më i nxehtë është korriku. Muajt me më së shumti rreshje të shiut janë maji dhe qershori, ndërsa muajt me më së paku rreshje të shiut janë janari, shkurti dhe marsi. Era fryen më së shpeshi prej jugperëndimit dhe veriperëndimit, ndërsa era fryen më së shumti prej jugperëndimit në janar, shkurt dhe mars.
Edukimi
Në qytet gjendet 22 shkolla fillore dhe 8 gjimnaze. Qyteti ka poashtu 3 shkolla speciale: Shkolla për fëmijë me dëgjim të dobët, Shkolla e Muzikës Dr Miloje Milojevic dhe Shkollë për fëmijë të paafta Vukasin Markovic.
Universiteti i Kragujevacit u themelua më 21 maj 1976. Është universiteti më i madh në Serbi dhe është organizuar në 12 fakultete dhe dy institucione të cilat janë të përhapura në gjashtë qytete të tjera të rajonit Serbia Qendore. Rreth 16,000 studentë janë aktualisht të regjistruar në universitet.
Komunat
Nga maji 2002 deri në mars 2008, Kragujevaci ka qenë e ndarë në pesë komunat e qytetit.
Vendbanimet
Lista e vendbanimeve të Kragujevacit:
Vendbanimet neolitike në Kosovë
parapamje|Harta e vendbanimeve neolitike në Kosovë parapamje|[[Okarina e Runikut]] Ky artikull është një përshkrim i vendbanimeve neolitike në Kosovë
Vendbanimet neolitike në Kosovë filluan të paraqiten në kohën kur klima e ngrohtë dhe e lagësht e periudhës së holocenit e cila filloi menjëherë pas shkrirjes së akullit të periudhës së fundit akullnajore solli ndryshime në natyrë të cilat u pasqyruan edhe tek njerëzit, flora dhe fauna. Ky stabilizim klimatik ndikoi në jetën dhe aktivitetet e njeriut; shoqëria njerëzore karakterizohet nga ndryshimet në organizimin e komunitetit dhe vendosja e vendbanimeve të përhershme në vendet e thata, pranë bregut të lumenjve dhe në pllajën pjellore.
Hyrje
Njeriu neolitik përdori gurin për armë, si mjet pune dhe ndërtim. Karakteristikat kulturore të neolitit përcaktohen nga dokumentacioni arkeologjik. Ndryshime të mëdha ndodhën gjatë kësaj periudhe, duke përfshirë një zhvendosje nga gjuetia dhe grumbullimi në bujqësi dhe vendbanime. Kafshët shtëpiake ishin zbutur si dhe bëheshin prodhime të thjeshta qeramike. Njerëzit evoluan nga jeta nomade në gjysmë nomade; kultivimi i kulturave ishte veprimtaria kryesore ekonomike dhe toka punohej me mjete guri, kocke, briri dhe druri. Gratë bënin veshje, qeramikë, kujdeseshin për fëmijët, përgatitnin ushqim dhe rrisnin kafshë të vogla shtëpiake. Shumica e figurave antropomorfe nga ajo periudhë përfaqësojnë trupa femrash.
Ekonomia neolitike ishte e bazuar në bujqësi, prodhimin e mjeteve, armëve dhe qeramikës, zbutjen dhe shumimin e kafshëve, gjuetinë dhe peshkimin. Prandaj, vendbanimet u zhvilluan pranë burimeve natyrore. Shumica e vendbanimeve neolitike në Kosovë paraqesin banesa të ndërtuara nga materiale të gjetura pranë vendbanimeve: kasolle me korniza druri dhe shkopinj, të veshura me baltë dhe të përzier me thekë tërshëre, me çati të bëra nga kallami i përdredhur dhe bykë thekre. Edhe pse arkeologët dhe akademikët ndryshojnë në lidhje me datat e sakta të neolitit në Ballkan, përgjithësisht është rënë dakord që periudha e zgjatur nga vitet 6500 deri në vitet 3500 p.e.s. Shpella dhe arti shkëmbor konfirmojnë përdorimin e shpellave si strehimore të përkohshme dhe vende adhurimi. Kulti parësor ishte ai i perëndeshës nënë, dhe shoqëria neolitike ishte matriarkale.
Fafosi
Lokaliteti arkeologjik i njohur me emrin Fafos gjendet në periferi të Mitrovicës, në arealin e fabrikës së dikurshme të fosfateve (FAFOS). Është hulumtuar në periudhën kohore në vitin 1955 dhe në vitin 1961. Gjithsej është hulumtuar një sipërfaqe prej rreth 1200 metra katrorë ku janë zbuluar gjurmë të dy vendbanimeve (rreth 200 metra larg njëra-tjetrës) të kulturës së Vinçës. Lokaliteti më i vjetër (Fafos I) përbëhej nga vendbanimi gjysmë i groposur nën dhe, me shtëpi në formë të kasolleve, kurse vendbanimi më i ri (Fafos II) përbëhej nga shtëpitë-kasolle të renditura njëra krahas me tjetrën, të cilat kanë pësuar nga ndonjë zjarr i madh. Në dy vendbanimet janë zbuluar objekte të ndryshme për përdorim të përditshëm si objekte kulti, vazo ritualesh, altar dhe figurina antropomorfe.
Surkishi
Lokaliteti i identifikuar neolitik i Surkishit gjendet e pozicionuar vetëm pak kilometra në jug-jugperëndim të qytezës së Podujevës (Besianës), në fshatin me po të njëjtin emër, në parcelën e njohur me toponimin Gumurishtë. Nuk dihet madhësia e sipërfaqes dhe as shtresëzimi kulturor arkeologjik i saj sepse nuk është kryer ndonjë sondazh i mirëfilltë arkeologjik, por nga materiali i mbledhur arkeologjik, gjatë lëvrimit të tokave bujqësore përreth arealit të saj si dhe nga disa gjetje rasti, mund të konstatohet se kemi të bëjmë me një qendër të evidentuar neolitike që është banuar gjatë kohës së gurit të ri.
Vlashnja
Vendbanimi me shumë shtresa të Vlashnjës ndodhet në pllajën e rrafshët të një tarracë shkëmbore të ngritur 335 m mbi nivelin e detit, në rrugën Prishtinë-Zhur rreth 6 km në perëndim të Prizrenit. Vendbanimi përmban prova nga një numër periudhash, nga Kultura e hershme e Starçevës dhe Kultura e Vinçës përmes periudhës së bakrit, bronzit dhe hekurit, deri në epokat helenistike, antikitetit të vonë dhe në mesjetën e hershme. Materialet e gjetura në këtë vend përfshijnë qeramikë argjile dhe fragmente enësh, mjete guri dhe kocke, objekte dekorative dhe utilitare si dhe monedha. Gjatë Antikitetit të Vonë, Vlashnja (e njohur si Gradishta e Vlashnjës) u fortifikua me mure tipike nga ana e Justinianit I. Zona e fortifikuar, që përfshin rreth 2 ha, me siguri ishte përdorur për të vëzhguar itinerarin e rrugës Via Lissus-Naissus (e cila kalonte anash vendbanimit). Fragmente qeramike të pikturuara me linja gjeometrike, thika shkrepëse si dhe figura antropomorfe dhe zoomorfe nga mijëvjeçari i gjashtë p.e.s. janë zbuluar në këtë vendbanim neolitik. Janë gjetur gjithashtu tenxhere të zbukuruara me argjilë e zbukuruar tipike e kulturës së Vinçës (mijëvjeçari III p.e.s.), enët e tryezës me argjilë të epokës së bronzit si dhe një monedhë prej 3.72 gramësh që daton nga viti 55 p.e.s. Një strehë shkëmbore me spirale të pikturuara është rreth 1.5 km në perëndim të vendbanimit.
Runiku
Ky vendbanim neolotik është në fshatin Runik në komunën e Skenderajt rajonin e Drenicës, rreth 25 km në jugperëndim të Mitrovicës dhe 10 km në  veriperëndim të Skenderajt (afër rrugës Skenderaj-Burim). Zona në fjalë është një nga vendet më të spikatura të hershme neolitike në Kosovë të njohura deri më sot, e përmban edhe objekte nga kultura e Starçevës. Në këtë vendbanim neolitik është gërmuar nga viti 1966 deri në vitin 1968 dhe përsëri në vitin 1984, kur studimi u krye në rreth 35 parcela private në lagjen Dardania të Runikut. Fragmentet e qeramikës së Starçevës dhe Vinçës që datojnë nga vitet 6500-3500 p.e.s. janë gjetur në këtë vend. Në një sipërfaqe prej rreth 10000 m2 të këtij vendi është kryer sondazhi magnetik në mars të vitit 2010 kur edhe janë gjetur mbetjet e kasolleve të përforcuara me trarë druri. Janë gjetur edhe qeramika njëngjyrëshe të zbukuruara me shkëlqim të kuq, qeramikë cardium, enë prej barbotine dhe qeramikë e pikturuar me modele lineare dhe gjeometrike, së bashku me figura antropomorfe dhe tabela kulti (altarë të vegjël). Artefaktet zbukuruese përfshijnë një vazo spirale nga argjila e pjekur dhe e lyer me okër, të pikturuar me ngjyra të errëta dhe të zbukuruara si pëllëmbë e një dore. Një zbulim domethënës është një okarin[ e argjilës e pjekur 8 cm në gjatësi, e njohur si Okarina e Runikut (Runik Ocarina), instrumenti më i vjetër muzikor i gjetur deri më tani në Kosovë.
Reshtani
Reshtani është një vendbanim neolitik i pozicionuar në prapatokën e Suharekës (në aksin ku sot kalon autostrada Suharekë-Prizren). Ky lokalitet është hulumtuar në vitet 1966/67, gërmime të cilat kishin karakter sondazhi. Gjatë muajit mars të vitit 2011, një sipërfaqe e konsiderueshme e këtij lokaliteti është incizuar me instrumente gjeofizike dhe po gjatë këtij viti janë zhvilluar gërmime me karakter shpëtimi që kapte një sipërfaqe prej 250 m². U evidentuan tri horizonte banimi të neolitit të mesëm dhe fillimit të neolitit të vonë (4200-3800 p.e.s.). Në shtresën kulturore të trashësisë 2 metra, janë zbuluar gjurmë të tri horizonteve të banimit të shtëpive me gjithë vatër dhe hendeqe. Në bazë të fragmenteve të qeramikës së zbuluar, si në formë, ashtu dhe në ornamentikë, është konstatuar se krahas Kulturës së Vinçës, kemi një prani shumë të fuqishme edhe të kulturës adriatikase.
Hasan Halili
Hasan Halili agronom shqiptar, ish-deputet i Partisë Demokratike dhe ish-ministër i Bujqësisë dhe për një vit ministër pa portofol në qeverinë Meksi në vitet 1992-1997. U nda nga jeta më 21 prill 2021.
Sneguroçka
parapamje|Maiden e borës (1899) nga Victor Vasnetsov Sneguroçka ose Snegurka (Rusisht: Снегурочка, Снегурка), ose Snow Maiden, është një personazh në përrallat ruse.
Replikim
Replikimi i ADN-së dhe transkriptimi i ARN-së
Sneguroçka
Që nga koha sovjetike, Sneguroçka gjithashtu përshkruhet si mbesa dhe ndihmësi i Ded Moroz gjatë festave të Vitit të Ri për fëmijët.
Replikim
Me replikim kuptojmë procesin e vetëdyfishimit të molekulës së ADN-së. Me transkriptim kuptojmë procesin e përshkrimit të informatave gjenetike. Me translatim kuptojmë përkthimin e informatave gjenetike.
Sneguroçka
Klasifikimi
Mite të tipit Sneguroçka janë Aarne-Thompson tip 703 * Snow Maiden. Historia e Snegurochka krahasohet me tregimet e llojit 1362, The Snow-child, ku origjina e çuditshme është një gënjeshtër e hapur.
Saint-Privat-du-Fau
Saint-Privat-du-Fau (Ocitanisht: Sent Privat del Fau ; Shqip: Shën Privati i Faut) është një komunë në departamentin Lozerrë në Francën jugore. Komuna kishte një popullsi prej 109 banorësh në vitin 2020 dhe sipërfaqe 22.16 km².
Sneguroçka
Versione folklorike dhe adaptime
Një version i një përrallë popullore për një vajzë të bërë nga dëbora dhe e quajtur Snegurka (Snezhevinochka; Снегурка (Снежевиночка)) u botua në vitin 1869 nga Aleksandër Afanashev në vëllimin e dytë të veprës së tij Perspektiva Poetike mbi Natyrën nga sllavët, ku ai gjithashtu përmend analog gjerman, Schneekind ("Snow Child"). Në këtë version, fshatarët pa fëmijë Ivan dhe Marya bënë një kukull me dëborë, e cila erdhi në jetë. Ky version u përfshi më vonë nga Louis Léger në Contes Populaires Slaves (1882). Snegurka rritet shpejt. Një grup vajzash e ftojnë atë për një shëtitje në pyll, pas së cilës ata bëjnë një zjarr të vogël dhe kthehen duke kërcyer mbi të; në disa variante, kjo është në Ditën e Shën Gjonit dhe traditën e Shën Gjonit. Kur vjen Snegurka, ajo fillon të kërcejë, por merr vetëm gjysmën e rrugës përpara se të zhduket në një re të vogël. Andrew Lang përfshinte këtë version si "Snowflake" në The Pink Fairy Book (1897).
Në një tjetër histori, ajo është vajza e Pranverës së Bukurisë (Весна-Красна) dhe Ded Moroz, dhe dëshiron për shoqërimin e njerëzve të vdekshëm. Ajo rritet si një bari që quhet Lel, por zemra e saj nuk është në gjendje të njohë dashurinë. Nëna e saj vjen keq dhe i jep asaj këtë aftësi, por sapo ajo bie në dashuri, zemra e saj ngroh dhe ajo shkrihet. Ky version i tregimit u bë në një dramë Snow Maiden nga Aleksandr Ostrovsky, me muzikë të rastësishme nga Tchaikovsky në 1873.
Në 1878, kompozitori Ludwig Minkus dhe Baletmasteri Marius Petipa organizuan një përshtatje baleti të Snegurochka të titulluar Bija e Snows për Baletin Imperial të Carit. Përrallë u adaptua edhe në një opera nga Nikolai Rimsky-Korsakov me titull The Snow Maiden: Një Pale Pranvera (1880-81).
Historia e Snegurochka u adaptua në dy filma sovjetikë: një film i animuar në vitin 1952, me një pjesë të muzikës së Rimsky-Korsakov, i quajtur edhe Snow Maiden, dhe një film live-action në vitin 1969 të drejtuar nga Pavel Kadochnikov, me muzikë nga Vladislav Kladnitsky. Ruth Sanderson rrëfeu historinë në librin e fotove The Princess Snow, në të cilën bie në dashuri nuk e vrasin menjëherë princeshë, por e kthen atë në një njeri të vdekshëm, i cili do të vdesë.
Në shkurt të vitit 2012, poeti slloven Svetlana Makaroviç botoi një përrallë zanash balade, me titull Snegurocka ("Snegurochka"), e cila u frymëzua nga karakteri i përrallores ruse. Makaroviç ka pasur pasion të madh për traditën ruse që nga fëmijëria.
Carmen Vela
Carmen Vela Olmo  (e lindur më 25 Mars 1955) është një sipërmarrëse spanjolle, studiuese dhe aktualisht Sekretare e Shtetit për Hulumtimit, Zhvillimit dhe Inovacion.
Arros-de-Nay
Arros-de-Nay është një komunë në Francë. Arros-de-Nay bën pjesë në departamentin Pyrénées-Atlantiques të rajonit Nouvelle-Aquitaine. Komuna ka një popullsi prej 791 banorë dhe sipërfaqe 13.47 km².
Laukaa
Laukaa (Laukaan kunta), është një komunë në Finlandë. Është e vendosur në provincën Finlanda Perëndimore, dhe është pjesë e rajonit Finlanda Qendrore.
Carmen Vela
Biografia
E lindur më 25 mars të vitit 1955 në Sigüenza, Spanjë, ajo ka diplomuar në Fakultetin e Shkencave Kimike Universitetit Complutense të Madridit dhe ka specializuar në Biokimi. Ajo qëndroi pesë vjet në Departamentin e Imunologjisë të Fondacionit Jiménez Díaz, ku ajo studioj alergji.
Rasovaça e Epërme
Rasovaçë e Epërme (serbisht: Горња Расовача/Gornja Rasovača) është fshat në komunën e Meroshinës, Serbi.
Carmen Vela
Biografia
Në janar të vitit 2012, ajo u bë Sekretare e Shtetit për Hulumtim, Zhvillim dhe Inovacion, me Kryeministrin Mariano Rajoy dhe Luis de Guindos si ministër i Ekonomisë dhe Konkurrencës.
Ajo është e martuar dhe ka dy fëmijë.
Montrodat
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Montrodat (Shqip: Malrodati) është një komunë në departamentin Lozerrë në Francën jugore.
Acidi salicilik
Acidi Salicilik ka aftësi për pengimin e fermentimit dhe prishjes se pemëve dhe të perimeve, prandaj më herët përdorej si konservans ushqimor. Tash nuk përdoret për konservim, sepse është konstatuar i dëmshem për organizëm. Derivati i tij i njohur si aspirina përdoret në mjekësi mjet kundër dhembjeve, temperaturës, kundër reumatizmit, si analgjetik, antipiretik, kundër migrenës etj.
Relativiteti gjuhësor
Hipoteza e relativitetit gjuhësor, e njohur gjithashtu si hipoteza Sapir–Whorf, hipoteza Whorf ose Whorfianizmi, është një parim që propozon se struktura e një gjuhe ndikon në botëkuptimin ose procesin njohës të folësve të saj, dhe kështu perceptimet e njerëzve janë relative me gjuhën e tyre të folur. Hulumtimet kanë prodhuar prova pozitive empirike që mbështesin relativitetin gjuhësor, dhe kjo hipotezë është pranuar kushtimisht nga shumë gjuhëtarë modernë.
Gjatë gjithë historisë së kësaj hipoteze kanë ekzistuar shumë variacione të ndryshme, shpesh kontradiktore. Hipoteza e fortë e relativitetit gjuhësor, që tani njihet si determinizëm gjuhësor, thotë se gjuha përcakton (determinon) të menduarit dhe se kategoritë gjuhësore kufizojnë dhe përcaktojnë kategoritë njohëse. Kjo hipotezë u zhvillua nga disa prej gjuhëtarëve të hershëm para Luftës së Dytë Botërore, por gjuhëtarët e sotëm, në përgjithësi, mendojnë se ky version nuk është i vërtetë.
Parimi i relativitetit gjuhësor dhe marrëdhënia midis gjuhës dhe të menduarit ka marrë gjithashtu vëmendje në fusha të ndryshme akademike nga filozofia në psikologji dhe antropologji, dhe gjithashtu ka frymëzuar vepra të trilluara dhe shpikjen e gjuhëve të ndërtuara.
Historia
Ideja fillimisht u shpreh qartë nga mendimtarët e shekullit të 19-të si Wilhelm von Humboldt dhe Johann Gottfried Herder, të cilët e shihnin gjuhën si të shprehurit e shpirtit të një kombi. Anëtarët e shkollës së fillimit të shekullit të 20-të të antropologjisë amerikane, të prirë nga Franz Boas dhe Edward Sapir gjithashtu përqafuan forma të idesë në një masë të caktuar, duke përfshirë në një takim të vitit 1928 të Shoqërisë Gjuhësore të Amerikës, por Sapir në veçanti, shkroi më shpesh kundër se sa në favor të ndonjë gjëje si determinizmi gjuhësor. Studenti i Sapirit, Benjamin Lee Whorf, u pa si mbështetësi kryesor si rezultat i vëzhgimeve të tij të botuara se si ai i perceptonte dallimet gjuhësore që kishin pasoja në njohjen dhe sjelljen njerëzore. Harry Hoijer, një tjetër student i Sapirit, prezantoi termin "hipoteza Sapir–Whorf", edhe pse të dy studiuesit nuk parashtruan kurrë zyrtarisht ndonjë hipotezë të tillë. Një version i fortë i teorisë relativiste u zhvillua nga fundi i viteve 1920 nga gjuhëtari gjerman Leo Weisgerber. Parimi i relativitetit gjuhësor i Whorf u riformulua si një hipotezë e testueshme nga Roger Brown dhe Eric Lenneberg, të cilët kanë kryer eksperimente të dizajnuara për të gjetur nëse perceptimi i ngjyrave ndryshon midis folësve të gjuhëve që i klasifikojnë ngjyrat ndryshe.
Duke qenë se studimi i natyrës universale të gjuhës dhe të njohjes njerëzore erdhi në fokus në vitet 1960-ta, ideja e relativitetit gjuhësor u doli gjuhëtarëve nga qejfi. Nga fundi i viteve 1980-ta, një shkollë e re e studiuesve të relativitetit gjuhësor ka ekzaminuar efektet e dallimeve në kategorizimin gjuhësor mbi njohjen, duke gjetur mbështetje të gjerë për versionet jodeterministe të hipotezës në kontekste eksperimentale. Disa efekte të relativitetit gjuhësor janë treguar në disa fusha semantike, megjithëse ato janë përgjithësisht të dobëta. Aktualisht, një pikëpamje e ekuilibruar e relativitetit gjuhësor mbështetet nga shumica e gjuhëtarëve që mendojnë se gjuha ndikon në lloje të caktuara të proceseve njohëse në mënyra jo të parëndësishme, por që proceset e tjera shihen më mirë se lindin nga faktorë lidhës. Hulumtimi është i fokusuar në gjetjen e mënyrave dhe masës, në të cilën gjuha ndikon në të menduar.
Filozofia antike deri te Iluminizmi
Ideja se gjuha dhe të menduarit janë të ndërthurura është e lashtë. Në dialogun e tij Cratylus, Platoni eksploron idenë se konceptet e realitetit, të tilla si fluksi heraklit, janë të ngulitura në gjuhë. Por Platoni është lexuar se po argumenton kundër mendimtarëve sofistë si Gorgias i Leontinit, i cili mendonte se bota fizike nuk mund të përjetohet përveçse nëpërmjet gjuhës; kjo e bënte çështjen e së vërtetës të varej nga preferencat estetike apo pasojat funksionale. Platoni mund të ketë thënë në vend të kësaj se bota përbëhej nga ide të përjetshme dhe se gjuha duhet t'i pasqyrojë këto ide sa më saktë që të jetë e mundur. Megjithatë, Letra e Shtatë e Platonit pretendon se e vërteta përfundimtare nuk shprehet me fjalë.
Pas Platonit, Shën Agustini, për shembull, mbajti pikëpamjen se gjuha ishte thjesht etiketim i aplikuar për konceptet tashmë ekzistuese. Kjo pikëpamje mbeti e përhapur gjatë gjithë mesjetës. Roger Bacon kishte mendimin se gjuha nuk ishte veçse një vello që mbulonte të vërtetat e përjetshme, duke i fshehur ato nga përvoja njerëzore. Për Immanuel Kantin, gjuha ishte vetëm një nga disa mjete të përdorura nga njerëzit për ta përjetuar botën.
Filozofët romantikë gjermanë
Në fund të shekullit të 18-të dhe në fillim të shekullit të 19-të, ideja e ekzistencës së karaktereve të ndryshme kombëtare, ose Volksgeister, të grupeve të ndryshme etnike ishte forca lëvizëse pas shkollës romantike gjermane dhe ideologjive fillestare të nacionalizmit etnik.
Filozofi suedez Emanuel Swedenborg frymëzoi disa nga romantikët gjermanë. Që në vitin 1749, ai aludon për diçka në përputhje me relativitetin gjuhësor në komentimin e një pasazhi në tabelën e kombeve në librin e Zanafillës:
Më 1771 ai e shprehu këtë më qartë:
parapamje|[[Wilhelm von Humboldt]] Johann Georg Hamann mendohet shpesh të jetë i pari ndër romantikët aktualë gjermanë që ka folur për konceptin e "gjeniut të një gjuhe." Në "Ese në lidhje me një pyetje akademike", Hamann sugjeron se gjuha e një populli ndikon në botëkuptimin e tyre: Më 1820, Wilhelm von Humboldt e lidhi studimin e gjuhës me programin kombëtar romanticist duke propozuar pikëpamjen se gjuha është pëlhura e të menduarit. Mendimet prodhohen si një lloj dialogu i brendshëm duke përdorur të njëjtën gramatikë si gjuha amtare e mendimtarit. Kjo pikëpamje ishte pjesë e një tabloje më të gjerë, në të cilën botëkuptimi i një kombi etnik, "Weltanschauung" i tyre, shihej si pasqyruar besnikërisht në gramatikën e gjuhës së tyre. Von Humboldt argumentoi se gjuhët me një tip morfologjik flektiv, si gjermanishtja, anglishtja dhe gjuhët e tjera indo-evropiane (përfshirë këtu shqipen), ishin gjuhët më të përsosura dhe se kjo shpjegonte dominimin e folësve të tyre ndaj folësve të gjuhëve më pak të përsosura. Wilhelm von Humboldt deklaroi më 1820:
Në kuptimin humanist të gjuhësisë së Humboldtit, secila gjuhë krijon botëkuptimin e individit në mënyrën e saj të veçantë përmes kategorive të saj leksikore dhe gramatikore, organizimit konceptual dhe modeleve sintaksore.
Boas dhe Sapir
parapamje|[[Franz Boas]] parapamje|[[Edwart Sapir|Edward Sapir]]
Ideja se disa gjuhë janë superiore ndaj të tjerave dhe se gjuhët më të vogla i mbajtën folësit e tyre në varfëri intelektuale u përhap gjerësisht në fillim të shekullit të 20-të. Gjuhëtari amerikan William Dwight Whitney, për shembull, u përpoq në mënyrë aktive për të zhdukur gjuhët vendase amerikane, duke argumentuar se folësit e tyre ishin të egër dhe do të ishte më mirë të mësonin anglisht dhe të adoptonin një mënyrë jetese të "civilizuar". Antropologu dhe gjuhëtari i parë që sfidoi këtë pikëpamje ishte Franz Boas. Përderisa ndërmerrte kërkime gjeografike në Kanadanë veriore, ai u magjeps me inuitët dhe vendosi të bëhej etnograf. Boas theksoi vlerën e barabartë të të gjitha kulturave dhe gjuhëve, se nuk ekzistonte një gjuhë primitive dhe se të gjitha gjuhët ishin në gjendje të shprehnin të njëjtën përmbajtje, megjithëse me mjete shumë të ndryshme. Boas e shihte gjuhën si një pjesë të pandashme të kulturës dhe ishte ndër të parët që kërkoi nga etnografët ta mësonin gjuhën amtare të kulturës në studim dhe të dokumentonin kulturën verbale si mitet dhe legjendat në gjuhën origjinale.
Boas:
Studenti i Boasit, Edward Sapir u kthye në idenë Humboldtiane se gjuhët përmbanin çelësin për të kuptuar botëkuptimet e njerëzve. Ai mbështeti pikëpamjen se për shkak të dallimeve në sistemet gramatikore të gjuhëve, dy gjuhë nuk ishin aq të ngjashme sa të lejonin përkthimin e përsosur të kryqëzuar. Sapir gjithashtu mendonte se pasi gjuha e përfaqësonte realitetin ndryshe, ndodh që folësit e gjuhëve të ndryshme do ta perceptonin realitetin ndryshe.
Lemi
Lemi (Lemin kunta), është një komunë në Finlandë. Është e vendosur në provincën Finlanda Jugore, dhe është pjesë e rajonit Karelia Jugore.
Riviera Lazeri
Riviera Lazeri (lindur më 1983 në Durrës) është një violonçeliste shqiptare nga Durrësi, Shqipëri.
Festat publike në Serbi
Festat publike
1 Nëse një nga festat jofetare bie të dielën, atëherë dita tjetër e punës është ditë jopune.
Festat fetare
Gjithashtu, punonjësit e fesë së krishterë, muslimane dhe jehude lejohen të mos punojnë në disa nga festat e tyre fetare.
Festë pune
Disa festa janë të përcaktuara me ligj si pushime pune, prandaj nuk janë pushime bankare, por respektohen nga shteti dhe populli.
Moissac-Vallée-Française
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Moissac-Vallée-Française (Ocitanisht: Moissac de Valfrancesca ; Shqip: Mojzaku i Luginës Oksitane) është një komunë në departamentin Lozerrë në Francën jugore.
Stadioni Blagoj Istatov
Stadiumi Mladost është një stadium futbolli në Strumicë, Republika e Maqedonisë. Me rindërtimin e fundit në 2017, stadiumi ka një kapacitet prej 9,200 ulëse dhe është një fushë e klasës së tretë në përputhje me standardet e UEFA-s. Ai plotëson kushtet për një konkurrencë të rangut të lartë dhe është stadiumi i dytë i tillë në vend, pas Arenës së Filipit II në Shkup. Kjo është shtëpia kryesore e KF Belasica dhe KF Tiverija.
Historia
Stadiumi u ndërtua në vitin 1950 me kapacitet origjinal prej 6,000.
Në vitin 2005, Joseph S. Blatter zbuloi një pllakë për të përkujtuar rastin në stadiumin Mlladost në Strumicë. Projekti i Objektit të Strumicës u miratua për të financuar përmirësimin e qendrës teknike dhe të stadiumit. Sot objekti krenohet me disa fusha moderne të trajnimit, ndriçim modern, dhoma të veshjes moderne dhe sallë moderne të konferencave nëntokësore në tribunën e re për ndërtimin e stadiumit Mladost. FIFA dhe UEFA i dhanë stadiumin Mladost dritën e gjelbër për ndeshjet ndërkombëtare në vitin 2004.
Në shtator të vitit 2015, në stadium u zhvillua ndeshja nën reflektorët midis FK Belasica dhe Akademija Pandev përballë 5,000 spektatorëve.
Në vitin 2017 stadiumi u rindërtua, rindërtimi përfshinte dy shtresa të reja të mbuluara Lindore dhe Perëndimore me një kapacitet prej 1,200 zonave të reja të shtrimit dhe një ndryshim i plotë i dy vendeve të tjera qëndron në jug dhe veri. Platformat e reja televizive për një transmetim të plotë të një ndeshje kualifikimi në përputhje me kërkesat e UEFA.New panel të panelit të udhëhequr, dhe përmirësoi reflectoret dhe ndriçimin.
Rasovaça e Poshtme
Rasovaçë e Poshtme (serbisht: Доња Расовача/Donja Rasovača) është fshat në komunën e Meroshinës, Serbi.
Eliza Taylor
Eliza Jane Taylor-Cotter Morley (lindur më 24 tetor 1989), e njohur profesionalisht si Eliza Taylor, është një aktore australiane. Ajo njihet më së shumti për rolet e saj si Janae Timmins në serialin australian Neighbours (2005–08) dhe Clarke Griffin në serialin dramatik të CW The 100 (2014-prezent).
Jeta
Eliza ka lindur në Melbourne dhe ka dy motra dhe një vëlla. Nëna e saj është një autore dhe një dizajnere grafike dhe njerku i saj ishte një komedian. Babai i saj biologjik dikur zotëronte kafene rreth Melbourne. Taylor dëshironte të ishte një biologe detare kur të rritet.
Jeta personale
Më 7 qershor 2019, Taylor pranoi në Twitter se ajo dhe bashkaktori i The 100 Bob Morley ishin martuar.
Niki minazh
Niki Minazh eshte nje artiste ne Amerike me origjin nga Vlora (Shqiptare). Niki Minazh ka kontribuar shume ne jeten e vlonjateve dhe eshte pateiote ne zemer. Vlora si qytet bregdetar ka inspirtuar Niki Minazh te kendoj “lets go to the beach each lets go get away...”
Lindi ne 2018 ne Vlore gjate luftes se shtate boterore dhe qe atehere eshte bere figura me e shquar patriote jo vetem e Vlores por e gjithe Shqiperise.
Kalendari i vietës
Kalendari i vietës (1912-1927) ishte botim i Klerit Jezuit në Shkodër gjate viteve 1912-1927. Kalendari i vietës përmbante festa fetare dhe lëndë të ndryshme kulturore, letrare, historike, fetare, kronologji ngjarjesh, kuriozitetet etj., në gjuhën shqipe. Numri i saj i parë doli në vitin 1912, m.gj.th disa ndërprerje, u botua deri në vitin 1927. Në vitin 2016 kjo revistë u digjitalizua për herë të parë.
Danny Bakker
Danny Bakker mund të referohet për:
Danny Bakker (25 janar 1995)
Danny Bakker (lindi më 25 janar 1995) është futbollist holandezë i cili luan si mesfushor për SC Cambuur.
Karriera
Më 11 gusht 2014, ai luajti për herë të parë për Jong Ajax në ndeshjen kundër SC Telstar, duke zëvendësuar Lerin Duarte në minutën e 80.
Prévenchères
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Prévenchères (Ocitanisht: Prevenchièiras ; Shqip: Prevenqerrasi) është një komunë në departamentin Lozerrë në Francën jugore.
Bugarinoci
Bugarinoc (serbisht: Југ Богдановац/Jug Bogdanovac) është fshat në komunën e Meroshinës, Serbi. Para Luftës së Parë Botërore, fshati ishte i njohur në gjuhën serbe si Бугариновац/Bugarinovac.
Algemesí
Algemesí është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Ribera Alta, të provincës Valencia, në Komunitetin e Valencias. Algemesí ka 27770 banorë (2008), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 41.5 km2.
Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri
Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri, të quajtura lena në mbishkrimet indiane, janë krijuar kryesisht gjatë mbretërimit të Kharavela-s për bujtjen e asketikëve xhainistë. Grupi më i rëndësishëm i tyre është Ranigumpha në Udayagiri që është një manastir me dy kate.
Numri i shpellave
B.M. Barua, bazuar në linjën 14 të mbishkrimit Hathigumpha, deklaroi se se ishin skalitur një tërësi prej 117 shpellash nga Kharavela dhe të tjerë në kodrën Kumari (Udayagiri). Marshall ka numëruar më shumë se 35 shpella në të dyja kodrat, ndërsa M. M. Ganguli ka numëruar vetëm 27 të tilla. Numri i shpellave ekzistuese në Udayagiri është 18, ndërsa Khandagiri ka 15. Emrat vendor të shpellave ekzistuese janë renditur më poshtë sipas numërimit të Archaeological Survey of India (A.S.I.).
Shpellat e famshme
Në Udayagiri, Hathigumpha (shpella 14) dhe Ganeshagumpha (shpella 10) janë veçanërisht të famshme për shkak të thesareve artistike të skulpturave dhe relieveve të tyre ashtu si dhe për shkak të rëndësisë së tyre historike. Rani ka Naur (Pallati-shpellë i mbretëreshës, shpella 1) është gjithashtu një shpellë e skalitur gjerësisht dhe e zbukuruar në mënyrë të rafinuar me friza skulpturore. Khandagiri ofron një pamje të shkëlqyer mbi Bhubaneswar nga maja e saj. Shpella Ananta (shpella 3) paraqet figura të skalitura grash, elefantësh, atletësh dhe patash duke mbajtur lule.
Mbishkrimi Hathigumpha
Shpella Hathigumpha ("shpella e elefantit") ka mbishkrime Hathigumpha, të shkruara nga Raja Kharavela, mbreti Kalinga në Indi, gjatë shekullit të II p.e.s.. Mbishkrimi Hathigumpha konsiston në shtatëmbëdhjetë linja të gdhendura thellë në gërmat Brahmi mbi ballin e shpellës natyre Hathigumpha në krahun jugor të kodrës Udayagiri. Ajo paraqet ediktin shkëmbor të Ashoka-s në Dhauli, që gjendet gjashtë milje largë.
Mbishkrime të tjera minore
Pranë mbishkrimit Hathigumpha të Kharavela-s, ka disa mbishkrime të tjera minore Brahmi në kodrat Udayagiri dhe Khandagiri, që u deshifruan herët nga profesor R. D. Banergy gjatë viteve 1915-16 dhe B. M. Baraua. Sadananda Agrawal ka dhënë sqarime të mëtejshme rreth tyre si:
Ky mbishkrim është gdhendur në një hapësirë të ngritur midis derës së dytë dhe të tretë të shpellës. Teksti përkthehet si më poshtë: ‘Nga bekimet e Arhatëve, mbretëresha kryesore e Kharavela-s, monarku Cakravarti i Kalinga-s, mbesa e madhe e Hathisiha-s (Hasti Simha) dhe vajza e Lalāka-s ose Lalārka-s u bë shkak të skalitej shpella për sramanat e Kalinga-s’.
Ky mbishkrim është skalitur mbi një fashë të lartë midis portës së tretë dhe të katërt nga e majta dhe përmban një linjë të vetme. Teksti i përkthyer është si më poshtë: ‘Kjo është shpella e Aira Mahameghavahana Maharaja Kudepasiri-t, sunduesi i Kalinga-s.
Ky mbishkrim ka qenë skalitur mb murin e djathtë të verandës, në të djathtë të hyrjes së dhomës së krahut të djathtë të krahut kryesor, që konsiston në një linjë. Teksti i përkthyer është si vijon: ‘[Kjo është] shpella e princit Vaḍukha’.
Festat publike në Arabinë Saudite
Festat publike në Arabinë Saudite (arabisht: العطل الرسمية في السعودية) janë të pakta, krahasuar me vendet e tjera në Këshillin e Bashkëpunimit të Gjirit, por ato kanë pushime afatgjata nga 10 deri në 12 ditë. Ku shpenzimet e festave publike në Arabinë Saudite vetëm si ditë pune, përveç fundjavës ditore të së premtes dhe të së shtunës, që arrijnë në pushime deri në më shumë se dy javë.
Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri
Mbishkrime të tjera minore
Në terrenin paleografik profesor Banergy e konsideron këtë mbishkrim pak më të hershëm se mbishkrimi i mbretit Kudepasiri. Sipas Sadananda Agrawal-it, princi Badukha mbetet një figurë e errët në histori, por Badukha duket se qe djali ose vëllai i Kudepasiri-t.
Ky mbishkrim konsiston në një linjë, që është gdhendur mbi derën e shpellës Sarpagumpha. Teksti i përkthyer është si vijon: ‘Dhoma dhe veranda/ose dhoma anësore e cūlakama-s’.
Festat publike në Arabinë Saudite
Kalendari
Arabia Saudite ndjek kalendarin islamik, i cili përbëhet nga 12 muaj, por vetëm 354 ose 355 ditë.
Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri
Mbishkrime të tjera minore
Megjithatë Dr. Sahu e interpretoi Ajeya-n të bashkuar nga një Sandhi duke e kualifikuar Koṭha-n këtu nga vënia në dukje e pathyeshmërisë. Por ai injoroi lidhëzën ca që ndjek Koṭha-n dhe Jeya-n.
Teksti i përkthyer është si vijon: ‘[Pavjoni është] dhuratë e Kamma-s dhe Halakhina-s’.
Me shumë gjasa Halakhiṇa ishte gruaja e Kamma-s. Chūlakamma – i gjetur në mbishkrimin nr.IV dhe Kamma e këtij mbishkrimi tregojnë përcaktime zyrtare më shumë se emra të përveçëm. Kamma mund të meret si ministër i punëve (Karma saciva) dhe Cūlakamma duket se është një kuadro i ri i ministrit në departamentin e punëve.
Ky mbishkrim përmban një linjë të skalitur mbi një nga tre hyrjet e dhomës kryesore të shpellës nga veranda. Teksti i përkthyer është si vijon: ‘Dhoma dhe veranda (ose dhoma anësore) janë dhuratë e cūlakama-s’.
Shkrimi është skalitur mbi murin e jashtëm të dhomës së brendshme. Teksti është si vijon: ‘Shpella e Bhūti-t, gjykatësi i qytetit’.
Ky mbishkrim ka qenë skalitur mbi hyrjet e dhomës së brendshme të shpellës. Teksti i përkthyer është si vijon: ‘Shpella e Mahamāda Nākiya-s dhe Bāriyā-s.
Ky mbishkrim është regjistruar mbi një nga hyrjet e dhomës së brendshme. Teksti i përkthyer është si vijon: ‘Shpella e Kusuma-s, padamulika’.
Ka një rrokje pas fjalës lenam, që mund të lexohet si ni ose phi. Padamulika fjalë për fjalë do të thotë ai që shërben te këmbët [e mbretit]. Sadananda Agrawal e ka interpretuar Masikanagara-n si Asikanagara dhe e identifikon me qytetin e Adam-it (distrikti Nagpur). Në këndvështrimin e dëshmisë së një qyteti shumë të begat të zbuluar në Adam, profesor A. M. Shastri është i mendimit se vetë Adam-i përfaqëson Asikanagara-n e mbishkrimit Hathigumpha. Vlen të vërehet në kontekstin aktual se një vulë prej terrakote që ka një legjendë, ka qenë zbuluar nga Adam-i, gjendet i vendosur në bregun e djathtë të lumit Wainganga, që lexohet Asakajanapadasa.
Mbishkrimi është regjistruar mbi arkitrarin midis paradhomës së majtë dhe kolonës së pestë. Teksti i përkthyer është si vijon: ‘Shpella e Dohada Śramaṇas’.
Lista e shpellave në Udayagiri
Rani Gumpha është shpella më e madhe dhe më popullore nga shpellat e Udayagirit dhe Khandagirit. Fjala 'Rani' do të thotë mbretëreshë. Megjithëse nuk është një mrekulli arkitekturore, ka disa skulptura të lashta të bukura. Kjo shpellë ka dy kate, secili prej të cilëve ka tre krahë dhe krahu qendror është më i madh nga të tjerët. Kati i poshtëm ka shtatë hyrje në krahun e mesëm ku kati i sipërm ka nëntë kolona. Pjesa e sipërme e krahut qendror ka imazhe në reliev që paraqesin marshimin fitimtar të një mbreti. Shumë nga qelat kanë imazhe të skalitura dwara pala; disa prej tyre janë të prishura. Zona që lidh krahun qendror me krahun e djathtë dhe të majtë ka disa panele me skulptura kafshësh të egra, pemë të mbushura me fruta, figura njerëzore, gra duke luajtur instrumente muzikore, majmunë dhe elefantë lozonjarë. Kolonat mbajnë toranat (harqet) e dekoruara me skulptura të rëndësishme xhainiste dhe skena mbretërore.
Bajaghara Gumpha është shumë e thjeshtë dhe e vogël. Ajo ka shtrate dhe jastëkë guri si dhe ishte e përdorur dukshëm si bujtinë e murgjërve xhainistë në kohët e lashta. Përveç kolonave të thjeshta drejtëkëndore, në këtë shpellë nuk ka skulptura të tjera.
Alkapuri Gumpha ka një reliev skulpturor të një luani duke mbajtur në gojën e tij një pre. Në këtë shpellë gjenden kolona me figura njerëzore (qenie hyjnore) me krahë. Ka dy kate.
Jaya Vijaya Gumpha është me dy kate. Ajo ka një imazh në reliev të pemës Bodhi me ombrellë në majën e saj dhe të shoqëruar nga njerëz duke e adhuruar atë.
Panasa Gumpha është një shpellë shumë e vogël dhe e thjeshtë pa ndonjë veçori domethënëse.
Thakurani Gumpha është me dy kate por është shumë e thjeshtë në stil. Ka pak relieve të vogla skulpturore.
Patalapuri Gumpha është pak më e madhe me një verandë me kolona. Gjithësesi, në këtë shpellë nuk veçori të shquara.
Mancapuri dhe Swargapuri Gumpha është një shpellë me dy kate. Ka një simbol të dëmtuar xhainist që me gjasa përdorej për adhurim. Në këtë shpellë gjenden tre mbishkrime. Një mbishkrim flet rreth mbretëreshës kryesore të Kharavela-s, ndërsa dy të tjerët flasin rreth Kudepasiri-t, pasuesit të Kharavela-s dhe Badukha-s, djali ose vëllai i Kudepasiri-t.
Ganesha Gumpha është një nga shpellat më të rëndësishme në Udayagiri. Shpella e mer këtë emër për shkak të figurës së skalitur të Ganesha-s në pjesën e pasme të qelës së saj të djathtë. Sigurisht, duhet të ketë qenë skalitur në një periudhë më të vonë dhe nuk mund të jetë punim zanafillor. Shpella ka dy statuja të mëdha elefantësh duke mbajtur gjerdanë në hyrje. Gjithashtu, në hyrje gjenden figura të skalitura të dwara pala-ve. Skalitjet në këtë shpellë rrëfejnë historinë e arratisjes së Bassavadatta-s, princesha e Ujjayini-t, me mbretin Udayan të Kausambi-t në shoqërinë e Vasantaka-s. Sipër kësaj shpelle gjenden rrënojat e një strukture absidale. Besohet se Kalinga Jina legjendar dikur ishte i vendosur këtu. Kalinga Jina ishte idhulli i Rishabhanatha-s, që kishte qenë marr nga Kalinga nëpërmjet Mahapadma Nanda-s. Pas 300 vjetësh, Kharavela e mundi mbretin Sunga, Bahasatimita dhe e solli atë përsëri.
Jambesvara Gumpha është një shpellë shumë e thjeshtë dhe e vogël me një kolonë dhe dy gjysëm-kolona. Mbishkrimi tregon se është shpella e Nayaki-t, gruaja e Mahamade-s.
Vyaghra Gumpha është një nga shpellat më të famshme në Udayagiri. Shpella, që është e rrënuar, ka skalitje hyrjeje si një gojë e madhe tigri. Është një nga sitet më të fotografuara në Udayagiri. Fjala 'vyaghra' do të thotë tigër. Mbishkrimi i gjetur aty tregon se kjo shpellë i përket gjykatësit të qytetit, Sabhuti.
Hathi Gumpha është një shpellë natyrore. Mbi mur, gjendet mbishkrimi i vendosur nga Kharavela. Është burimi kryesor i historisë së Kharavela-s. Fjala 'hathi' do të thotë elefant.
Dhanaghara Gumpha është një shpellë e vogël që ka dy kolona të gjera dhe skulptura dwara pala të skalitura në hyrje.
Haridasa Gumpha është një shpellë e vogël me tre hyrje dhe një verandë pjesën ballore. Në të gjendet edhe një mbishkrim.
Jagannatha Gumpha është një shpellë e sklaitur pa shumë kujdes me tre hyrje.
Rasui Gumpha është një shpellë jashtëzakonisht e vogël.
Lista e shpellave në Khandagiri
Nomenklatura e sipërme nuk ka domethënie historike por është e pranuar tashmë për lehtësi nga studiuesit. Arti i Udayagirit dhe Khandagirit, duke qenë pothuajse bashkëkohës me atë të Sanchit, ka një ngjashmëri befasuese me të por në të njëjtën kohë ka individualitetin dhe teknikat e saja të përparuara. Kodrat Khandagiri bien në të majtë kur hyn në këtë zonë nga Bhubaneswari. Në Khandagiri gjenden 15 shpella të renditura siç vijon:
Mbi harkun e hyrjes janë skalitur papagaj dhe prandaj quhet Tatowa Gumpha. Ka gjithashtu dy figura dwarapala.
Kjo shpellë ka të njëjtin emër me shpellën e parë dhe ka një verandë me gjysëm-kolona me skalitje të mahnitshme.
Shpella ka skulptura grash, elefantësh, patash etj.
Është një dhomë e vogël shkëmbore me vetëm një kolonë.
Është një qelë e skalitur pa shumë vëmendje dhe ka dy kate.
Është një qelë e skalitur trashësisht.
Barabhuji Gumpha ka dy imazhe në reliev të dymbëdhjetë Sasana Devi-ve të armatosur, prandaj është quajtur Barabhuji (që do të thotë dymbëdhjetë të armatosurit) Gumpha. Në këtë shpellë gjenden gjithashtu edhe pak skulptura tirthankara. Sasana Devi-t janë adhuruar si hyjnitë hindu Durga të sotme. Priftërinjtë në këtë faltore pohojnë se se disa skulptura tirthankara të xhainizmit si Surya.
Trusula Gumpha duket se është konvertuar në kohët e mesjetës. Ka tre skulptura të Rishabha Deva-s që gjendet në posturë në këmbë dhe pamje të bukur. Përveç këtyre skulpturave gjenden edhe skulpturat e 24 tirthankara-ve xhainistë që duken të pa rafinuara.
Në këtë shpellë gjenden pak imazhe në reliev të Sasana Devi-ve.
Shpellat 12, 13 dhe 15 janë të pa emërtuara. Shpella 14 është shumë e thjeshtë dhe quhet Ekadasi Gumpha.
Biletat
Hyrja është falas për qytetarët e Indisë ndërsa për vizitorët e vendeve të SAARC-ut (Bangladeshi, Nepali, Butani, Sri Lanka, Pakistani, Maldivet dhe Afganistani) dhe BIMSTEC (Bangladeshi, Nepali, Bhutani, Sri Lanka, Tailanda dhe Mianmari) çmimi i biletës është 5 rupi, kurse për të huajt e tjerë është 100.00 rupi ose US $2.00 dhe falas për fëmijët nën 15 vjeç. Monumentet rrinë hapur nga lindja e djellit deri në perëndim.