cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peshkopia
Klima
parapamje|276x276px|Dimër në Peshkopi. Rrethi i Dibrës bën pjesë në zonën klimatike mesdhetare malore dhe atë mesdhetare para-malore meqënëse është pjesë e pellgjeve të lumenjve të Drinit. Dallohet për ndryshime të dukshme nga një sektor në një tjetër sidomos në drejtimin vertikal.Në formimin e kësaj klime kanë ndikuar faktorë si:lartesia dhe relievi i territorit,ndikimi i madh i klimës kontinentale nëpërmjet erave që vijne nga grykat dhe qafat nga brendesia e ballkanit.si rezultat kjo klimë dallohet për klimë të ashpër ,dimër të gjatë dhe reshje të mëdha te dëbores dhe verë te freskët por pa reshje. Temperatura mesatare shkon nga 6 °c në malin e Korabit ne 11 °c ne afersi te luginës.Po ta krahasojmë me temperaturen mesatare te vendit tone ajo leviz nga 4°c-8° kuptohet që shkaku kryesor është lartesia mbi nivel të detit dhe pozicioni i saj lindor që kushtëzon një ndikim nga brendësia e ballkanit.Në periudhën prill-shtator temperatura mesatare është 16°C në afërsi të qytetit Për muajin korrik temperatura mesatare shkon nga 7 °C në pjesë të larta dhe 16 °C ,në afërsi të luginës .Muaji janar është muaji me i ftohtë i vitit ku mesatarja shkon nga 0°C ne -3°C. Amplituda e temperatures vjetore merr vlera jo të vogla që shkojnë rreth 17°C-18°C.Kurse amplituda ditore shkon deri 10-15°C temperatura maksimale e zonës është regjistruar në korrik të 1996 në qytet 39.5°C kurse ajo minimale është rregjistruar në 1959 kur ka arritur -20° amplituda midis vlerave është relativisht jo e vogël që shkon 60°C. Data mesatare e fillimit te ngricave është 1 nëntori dhe data mesatare është 15 marsi. Numri mesatar i diteve me ngrica shkon 136 dite kurse po ta krahasojme me zonat perendimore të vendit ajo është 40-45 dite. Numri maksimal shkon 166 -190 në zonat më malore të kesaj zone që kemi marre në studim. Për sa i perket sasise së rreshjeve zona futet në zonat nën masataren së vendit. Kjo vlere shkon nga 900 mm (në qarrishte )ky ndryshim lidhet me deporimin e erave të ftohta e të thata .Pjesa më e madhe e tyre është e përqendruar në pjesen e ftohte te vitit,90 %,Kurse në pjesen e ngrohtë bien rreth 10-15%,Muaji me i laget eshte nentori me 12% të rreshjeve afro 225 mm, kurse muaji më me pak reshje është korriku me 3.6% ose 46 mm .Maksimumi i reshjeve në 24 ore ka qënë 127 mm. Për reshjet e dëbores mund të themi se fillojnë mesatarisht me 1 nëntor dhe data e mbarimit është 20 mars. Numri mesatar i ditëve me borë shkon 38 ditë dhe krijon një shtresë mesatre prej 30-35 cm. Shtresa maksimale shkon 1.5m në shpata të malit. Për sa i përket dukurive negative të klimës mund të themi se ajo ka karakter kapriçoz ,pra ajo ka diktuar edhe vendosjen dhe mënyrën e ndërtimeve në këtë reth. Po ashtu kjo klimë nuk lejon kultivimin e të gjitha llojeve të bimëvë dhe me dukuri si:ngrica të gjata dhe të vona, dorë të hërshmë. Rreshjet e mëdha të borës dhe të breshërit, jo pak herë kane shkatërruar prodhimet bujqësore dhe i kane dhënë drejtim të gabuar zhvillimit ekonomik, por kjo klimë ka edhe favoret e veta pasi lejon zhvilimin e disa llojeve të turizmit,si edhe të disa sektorëve të tjerë të ekonomisë.
Hidrografia
Ky rreth ka një rrjet hidrografik shumë të pasur qe përbëhet nga lumenj, liqene, përrej, burime nën tokesore dhe mbi tokësore. Dega kryesore është lumi i drinit të zi që merr me vete disa degë të tjera si: Malla, Seta, Veleshica, Murra etj. Këta degë kane karakter të vrullshëm dhe me prurje të mëdha në kohën e shkrirjes së borës. Gjë që i bën ata të jënë shumë të demshëm dhe të shkatërrojnë çdo gjë që u del para duke sjelle shumë materiale të ngurta dhe duke shkaktuar përmbytje të tokave përreth.
Midis pasurive të shumta vlejne për tu përmendur edhe liqenet shumë të bukura të Lurës,burimin e llixhave si edhe disa burime të vogla në afërsi të qytetit,pasuritë hidrike kanë ndihmuar jo pak në zhvillim ekonomik të këtij rethi si në energji, ujitje, peshkim, indrustri. Këto burime sherbejnë edhe për terheqje të turistëve si për turizëm balnear, argëtues, pushues, eko turizem dhe në shumë fusha të tjera.
Tokat
Shtrirja nga 380m deri në lartësi të Korabit ka bërë që në të të gjejmë shumë breza dhe nën breza tokash duke ndikuar drejtë për drejtë në bimësinë e zonës. Larmia e kushteve natyrale pedogjenetike ka kushtëzuar edhe shumë llojshmërine e tokave. Në këtë drejtim dallohen : Tokat e kafejta kanë shtrirje jo të madhe dhe zënë 20 % të territorit të zonës shtrihen në lartësite 600-1000 m mbi nivelin e detit sidomos në pjesën veriore përgjatë lagunave të okshtunit, të përrojit të borovës, brodanit etj. Formohen mbi gëlqeror dhe më pak magmatike dhe klimë të ftohtë dhe me rreshje të bollshme. Në dimer ndodh shpërlarja e kriprave kurse në verë ndodh grumbullimi i tyre, për pasojë shfaqen njolla karbonatesh, kane strukturë granulare dhe tepër të thellë që shkon 1.2-1.5 m me përmbajte humusi që shkon 4-9 % në sipërfaqe dhe 1 % në thellësi. Takohen nëntipe të tokave të kafejta si:tokat e kafejta tipike, të zeza dhe të kafejta livadhore.
Tokat e murrme pyjore
Ose të pyjeve të ahut dhe të pishës që shtrihen në lartesitë 1000-1200 m mbi nivelin e detit duke zënë pjesën më të madhe të kesaj malësie rreth 40%. I gjejme të përhapura në pjesën qëndrore, jugore dhe atë lindore. Duke patur një zhvillim mbi sedimentarët dhe magmatikët. Formohen në reliev të copëtuar dhe të gërryer klimë të ftohtë që kushtëzon shpërlarjen e kripave nën pyjet e ahut dhe të haloreve. Kanë profil të trashë që shkon 80-120 cm e përbërë nga nje shtresë e zezë rreth 5 cm. Takojmë nën llojet si: toka të murrme pyjore të zeza, të murrme tipike, të murrme të kuqërremta të shpërlara, karbonata hunusore etj. Toka të ketij brezi janë të vëna pak nën kulturat bujqësore tashmë janë braktisur duke u lëne në dorën e degradimit dhe dezertifikimit.
Tokat livadhore-malore
Edhe keto toka zënë 40 % të territorit të kësaj malësie dhe shtrihen në lartësite mbi 1700 m mbi nivelin e detit, i gjejmë të perhapura në lindje të zonave pranë maleve kallkan, mirake, raduc. Formohen mbi gëlqeror në kushte të një klime të ashpër dhe me rreshje, kurse relievi I tyre është heterogjen dhe dallohet për copetim dhe pjerrësi të madhe. Profili shkon rreth 100 cm me një horizont humusor të trashe dhe një shtresë të përshkueshme në sipërfaqe nga rrënjet e cila formon një shtresë sfongjerore. Shtresa humusore shkon deri 40 cm ka ngjyre të zëzë deri kafe të errët. Takohen disa nën tipe si: tokat tipike livadhore malore, toka livadhore të zeza, tokat e djerrit dhe tokat e stepave.
Pozita gjeografike e zonës, kushtet natyrore të saj, ndertimi gjeologjik, copëtimi i madh i relievit shoqëruar me një klimë tepër të larmishme ka kushtëzuar një shumëllojshmëri të botës bimore të kësaj malësie. Faktorët e lartëpërmendur kanë bërë që bimësia e kësaj zone të dallohet për mbizotërimin e bimëve masë europiane dhe veri ballkanike që janë shumë të ndryshueshme nga bimësia mesdhetare që rritet në perëndim të vendit. Shfaqet një katëzim vertikal ku llojet kryesore përfaqësohen nga këto lloje bimësh: shkurre mesdhetare, dushqe, ahu, pisha dhe kullota alpine.
Hidrokarburet
thumb|240px|right|Struktura 3-dimensionale e molekulës të [[metanit ]]
Peshkopia
Shkurret malore
Ky kat bimor shtrihet nga 380-600 m mbi nivelin e detit e marrë në total kjo bimësi zë 31% pra një sipërfaqe të vogël të gjithë bimësisë së zonës. Zhvillohet nën një klime më të bute se brezat e tjerë. Ne këtë brez shfaqet nëntipi i shitblikut i përbërë nga bimë që i leshojnë gjethet.
Duhet theksuar se ky kat është mjaft i dëmtuar nga dora e njeriut dhe e zëvendësuar nga toka të punueshme prandaj në shumë sektore të këtij brezi shfaqet degradimi. Ky kat bimor shfrytëzohet për kullota dhe dru zjarri. Duhet theksuar se ky kat ka edhe shumë bimë me vlera mjekësore.
Hidrokarburet
Hidrokarburet Ciklike
Hidrokarburet Ciklike ndryshe quhen aromatike ndahen në dy grupe: Cikloalkan dhe Cikloalken
Peshkopia
Shkurret malore
Në përberje të ketij kati marrin pjesë bredhi dhe pisha, që janë më pak të përhapura, por takohen edhe panja, frashëri, meshtegna etj. Ky kat bimor ka pasuritë më të mëdha floristike të përbërë nga pyjet e ahut dhe të pishës, kjo bimësi kushtëzon edhe zhvillimin e ekonomisë pyjore që përbën një nga aktivitetet kryesore të popullsisë të kësaj komune. Kullotat Alpine, në Malësine e Korabit që ka reliev të lartë një shtrirje të konsiderueshme ka edhe kati i kullotave alpine. Duhet theksuar se në kullotat e kësaj komune kullosin rreth 15 krerë bagëti të imta dhe 1500 krerë gjethe te klima e ashpër dhe rreshjet e shumta të dëborës kanë kushtëzuar zhvillimin e ketij kati bimor. Kjo lloj bimësie është e tipit graminace ka perhapje mbi 1700 m konkretisht në malin e deshatit dhe lartësi të tjera. Ky kat shfrytëzohet si kullot për bagëtinë në stinën e ngrohtë të vitit, po ashtu krijon edhe një peisazh të bukur piktoresk duke krijuar mundësi të shumta për zhvillimin e turizmit të gjelbërt.
Bota shtazore
Larmia dhe pasuria që ka kjo zonë si në aspektin klimatik, atë të tokave, të florës etj, ka krijuar kushte shumë të favorshme për zhvillimin e një bote shtazore shumë të larmishme. Këtë gjë e deshmon ekzistenca e shumë specieve të vecanta sipas karakterit të habitatit. Do të dallonim botën shtazore të shkurreve, të pyjeve të ahut dhe të dushkut në lartësi, si edhe botën interesante të kullotave alpine dhe të habitateve ujore. Në habitatet e shkurreve që janë më pak të zhvilluara e më pak të përhapura dhe të degraduara nga dora e njeriut gjejmë: Lepurin e eger, cakallin, thëllëzën, dhe një sërë shpendesh të tjerë.
Hidrokarburet
Përftimi
b)Gatitja e alkaneve në laborator
Përdorimi
Hidrokarburet janë një nga burimet më të rëndësishme energjitike të tokës. Janë mbizotërues të përdorimit të hidrokarbureve është si një burim i djegshëm i karburantit. Në formën e tyre të ngurtë, hidrokarburet marrin formën e asfaltit. Metani dhe etani janë në gjëndje të gaztë në temperaturat normale dhe nuk mund të jetë i lëngshëm nga presioni i vetëm. Propani është megjithatë lëng i lehtë, dhe ekziston më së shumti si një lëng. Butan është lëng i lehtë. Pentani është i lëngshëm në temperaturën normale, që zakonisht përdoret në kimi dhe industri si një lëndë gati pa erë të fuqishme. Heksani është gjithashtu është një jo-polar, jo-aromatik, tretës, si dhe një pjesë e rëndësishme e zakonshme benzinë. Heksani dhe oktanit - alkanët, alkenët dhe cikloalkanët izomerik janë komponentët kryesorë të benzinës, naftës, dhe përzierje tretës industriale.
Peshkopia
Bota shtazore
Në habitatet e ujërave të kthjellëta dhe të ftohta të këtyre lumenjve takohet trofta e egër dhe disa lloje të tjera peshqish që e bën këtë zonë të dallueshme nga zonat e tjera të vendit. E gjithë kjo pasuri e botës shtazore dhe me vlera të veçanta ofron kushte për zhvillimin e disa llojeve të turizmit si : sportiv, ekologjik.
Hidrokarburet
Djegia e karburantëve
Hidrokarburet aktualisht janë burimi kryesor i botës së energjisë elektrike dhe ngrohjes burimeve (si për shembull në shtëpi për ngrohje) për shkak të energjisë së prodhuar duke djegur. Shpesh kjo energji është përdorur si drejtpërdrejt në ngrohjen si ngrohës në shtëpi, të cilat i përdorin ose të naftës apo gazit natyror. Diegia e hidrokarbureve është përdorur për të ngrohur ujë, e cila pastaj është qarkulluar. Një parim i ngjashëm është përdorur për të krijuar energji elektrike në termocentralet. Metani lironvetëm një dioksid karboni (CO2) për dy Molekulat e ujit ( H2O ).
Veti karakteristike të hidrokarbureve janë që ata prodhojnë avull, dioksid karboni dhe nxehtësi gjatë djegies dhe se duhet oksigjen që djegia të ndodhë. Hidrokarburi më i thjeshtë, metani, digjet kështu:
Një tjetër shembull është propani:
Djegia e hidrokarbureve është një shembull i një reaksioni kimik ekzotermik.
Peshkopia
Vleresime
PERIUDHA 45-90 Në perjudhën 45-90 perfshin kolektivizimin ku çdo gjë u perfshi ne koperativa.Ky rreth ishte më e privilegjuar pasi edhe tokat e saj ishin me pjellore e sasia e saj ishte me e madhe.Edhe keto te ardhura ishin te pakta e te pa mjaftueshme por sido që të jete ky popull e kaloi keëtë perjudhe dhe u rezistoi krizave te shumeë perjudhave. Fillimisht fshatareve u la 300 m˛ per familje per nevoja vatjake por me pas edhe kjo sasi tokë erdhi duke u zvogëluar ne 1000 m˛ e me pas ne 400m˛ duke cuar ne nje krizë të plote për banore te zones ndersa industria ne këtë kohe ishte shume e vogël.Mund te permendim minjerën e rrethit Bulqizë që në ate kohe ishte nën rrethin e Dibrës,minjeren e mermerit ne Muhurr, ishte fabrika e makaronave Ramiz Varvarica,SMT, si edhe nj sere objektesh te vogla per shfrytëzimin e inerteve,ky reth ka qënë i pasur me burime hidrike që jane shfrytëzuar për energji,ujitje,peshkim,etj.Duhet theksuar se ne këtë kohe u ngriten një sërë veprash si hidrocentrale lokale ashtu edhe vepra te tjera si kanalizime qe i erdhën ne ndihmë bujqesisë.Në këtë kohe u bënë edhe disa ndertime edhe ne qytet brenda si u ndertuan rrugë,rreth 1000 apartamente banimi të mire projektuara per popullsine e ardhur,pallati i sportit,stdiumi i futbollit,spitali i ri me rreth 320 shtrëtër si edhe një qëndër balneare me rreth 180 shtrëtër ,hotel korabi si edhe shumë restorante te tjerë. Sasia e tokes 2500 ha toke pjellore bujqesore dhe 700 ha pye dhe kullota jane pasuri jo e vogel.Sic permendem me siper kjo zone ka edhe burime hidrike,pasuri me inerte edhe minerale te tjera por qe pak shfrytezohen.
Ekonomia e Dibrës pas viteve 1990 Pas viteve 90 me ndodhjen e ndryshimeve si në gjitje Shqipërinë çdo pronë shtetrore kthehet në prone private.Me reformën agrare toka shkon ne duar të pronarëvë duke bërë një copëtim shumë të madh te tokave gje që çon në vështirësi për krijim të fermave konkuruese ne treg.Dega që jep më shumë se 50 % të të ardhurave është bujqësia.Në perjudhen e viteve 1990-2003 rrethi i Dibrës kishte 15815 ha tokë bujqësore dhe 20396 fermer Nga 19117 ha tokë që kishte ne 2003,10650 e zinin bimët e arave,612 ha drufrutorët,358 ha perime,472 ha petate,4891ha faragjëre.Nga sa pamë më sipër del qartë se në dibër nuk kemi ferma të mirfillta ose parcela ta mëdha por një copëtim të tokës bujqësore. Për u përmendur janë edhe disa plantacione të vogla që kane filluar të lindin në fshatrat afër qytetit me pemë kryesisht të importuara nga Europa Perendimore.
Blegtoria
Ne këtë rreth kjo degë është shumë e rëndësishme dhe ka qënë gjithnjë baza e ekonomisë bujqësore në mitin 2003 në këtë rreth kemi 17266 krerë gjedhë,dhe 53010 krerë të leshta,në vitin 2003 çdo banori të Dibrës i takojnë 422 litra qumësht dhe 47 kg mish në vit.Indrustia në rethin e Dibrës ka qënë gjithnjë një degë e dytë.Pas viteve 90 do të kemi një shkatërrim të atyre objekteve industriale që kishte,tani po vihet re një përmiresim i vogël në këtë drejtim në degë si industria ushqimore,ajo e përpunimit te produkteve bujqesore e blektorale si edhe ajo e lëndëve të para për ndërtim.Objektet më të permendura jane fabrika e miellit,ajo e pijeve,disa lavatriçe rërash e zhavoresh,si edhe disa baxho.Në 2004 rethi i Dibrës kishte 808 subjekte private jo bujqësore ,8 hotele dhe restorante,1 fabrikë mielli,9 pika karburanti, 452 pika shumice,1 qëndër balneare,38 ndërmarje druri,138 furgone ,autobuze dhe kamione trasporti si edhe 89 ndermarje sherbimesh
Tipare të zhvillimit demografik
Sipas të dhënave të INSTAT në rethin e Dibrës banojnë 75262 banore në 15394 familje me rreth 4.9 anëtare për familje. Ka një dendësi 70 b/km˛. Duke analizuar të dhënat dalim në përfundimin se nga rethi Dibër që nga viti 1990 janë larguar 24106 banorë pasi në vitin 1990 ky rreth kishte rreth 99368 banorë. Kjo popullsi është vendosur në Tiranë 67%, Durres 21% dhe rrethe si: Lushnja, Fieri, Lezha, Kavaja deri në Sarandë dhe Shkodër. Për tu theksuar është edhe fakti se të larguarit në masë 90 % janë nga fshatrat e largëta. Mosha 0-14 vjeç 15-64 vjec +65vjeç 29954(34%) 50934( 59.4%) 4851(6.6%) Sipas gjinisë 50.5% e zënë meshkujt dhe 49.5% e zënë femrat. Në kuadër të statusi banues 24% të popullsisë banojnë në qytet dhe 76% në fshatra. Vendbanimet sa vijnë e rrallohen duke u ngjitur në lartësi të larta dhe duke u larguar nga qëndra e rethit. Komunat me më pak popullsi dhe që dallohen qartë për rënie në këtë drejtim janë: Lura, Selishta, Reçi, Luznia dhe Muhurri.
Ekonomia
Peshkopia është një qendër e rëndësishme industriale në Shqipëri. Ekonomia e qytetit është shumë e brishtë. Në vitet e komunizmit, kur ekonomia ishte e centralizuar, Peshkopia ishte një ndër qytetet kryesore të industrisë ushqimore. Sot bizneset kryesore te zhvilluara nga banoret janë ato të voglat (dyqane me mallra të konsumit të përditshëm, dhe kafene). Duke patur vlera natyrore të vyera, një prespektivë e mirë për zhvillimin ekonomik dhe social të qytetit do të ishte turizmi malor (sidomos në Parkun Kombetar te Lures) dhe turizmi i Ujrave Termale (Llixhat aktualisht shfrytëzohen nga banorë rreth tyre në mënyrë jo shumë të organizuar).
Transporti
Peshkopia ndodhet rreth 187 km larg Tiranës, kryeqytetit të Shqipërisë.Transporti kryhet me linje te rregullt mikrobuzash dhe linje autobuzi.Rruga qe pershkohet është Tirane-Milot-Burrel-Bulqize-Peshkopi. Vlen te theksohet qe megjithse u nis dhe jane bere shume premtime per Rrugen e Arbrit Dibra vazhdon te mbetet i vetmi rajon me infrastrukturen rrugore me te dobet ne te gjithe Shqipërine kjo per shkak se prioritete e te gjitha qeverive s'kane qene asnjehere te orientuara ne menyre te cilter drejt ketij rajoni.
Kultura
thumb|Pallati i Kultures Peshkopi Arti dhe kultura ne qytetin e Peshkopise jane zhvilluar ndër vite.Piktura eshte nje domethenie e rendesishme e artit ne Peshkopi.Gjithashtu kenga muzika dhe literatura kane ekzistuar qe ne kohe te hershme.Kengen dhe muziken e mbeshtet nder vite nje qender kulturore e rendesishme per femijet e quajtur "Qendra Kulturore e Fëmijëve".Kjo qender ndër vite ka luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimin e artit e kulturës,por rëndësi të madhe i është dhënë muzikës.Mësues profesionistë midis tyre permendim :Xhevat Fanen,Qani Mandrin,Mimoza Bulkun,Hysen Seferin,Safat Plakun etj. kane organizuar nder vite nje sërë festivalesh ne shkallë qyteti e rrethi.Me profesionalizmin e tyre kane pergatitur nje sere talentesh te reja. Gjithashtu kjo qender shquhet edhe per akrobatet e saj te talentuar me ne krye mjeshtrin Agron Strazimiri te cilet i kane sjelle publikut dibran nder vite emocione te bukura .Theksohet prania e tyre ne nje emision talentesh te zhvilluar ne Shqipëri i quajtur "Ti vlen",ne te cilin keto talente me konkurimin e tyre arriten deri ne finalen e programit.Gjithashtu ne kete qender kulturore per femijet eshte edhe nje grup vallesh .Por ne kete qender zhvillohen edhe kurse pa pagese per femijet te ambiciuar pas Matematikes Letersise Gjuheve te huaja etj. me profesionistë si Bashkim Hoxha,Hysni Loka etj.Ne Peshkopi përvec Qendres Kulturore te Femijve drejtues te mirnjohur te te ciles kane qene Hamit Lumi dhe Surja Stafa funksionon edhe Qendra Kulturore e drejtuar nga Veli Vranici dhe jane te njohura aktivitetet e kesaj qendre si 'Oda Dibrane' etj
VËSHTRIME ESTETIKE RRETH ALEGORISË DIBRANE
Dibra është krahina verilindore e atdheut tonë, që shtrihet në të dyja anët e Drinit të Zi. I gjithë terreni i Dibrës është i pasur me alegori, por dendësia e tyre nuk është kudo e njëllojtë. Kryesisht ndeshen në Qidhën, në Dardhë, në Reç, në Luzni, në Katër Grykë, në Grykën e Vogël.
Bartësit e tregimeve alegorike ishin kryesisht pleq, por këtu nuk përjashtohen moshat e reja. Midis tyre shquheshin disa individualitete të spikatura, si përçues të përvojës së përbashkët, të cilët kishin një reporter më të pasur meseleshë dhe që ishin më të mprehtë e më të stërvitur për t’i improvizuar dhe shpjeguar ato, Në përgjithësi bartësit e tyre ishin njerëz të pshkolluar, por me aftësi ligjëruese. Midis tyre kishte disa të paktë që ishin bërë vërtetë profesionistë në tregimin, shpjegimin, krijimin e meseleve. Ata nuk bënin ndonjë punë tjetër veçse shkonin nga oda në odë, nga mexhlisi në mexhlis, nga kuvendi në kuvend, në dasma e hidhërime, kurdo e kudo, dhe kryesonin muhabetin, duke aktivizuar meseletë e vjetra dhe duke improvizuar të reja. Në zhvillimin e pasurimin e meseleve rol të madh kanë lojtur odat dibrane, gjithmonë ta hapura për mikun dhe shtegtarin. Në to biseda gjallërohej me forma metaforike. Meseletë i edukonin njerëzit, veçanërisht brezin e ri, me tradita atdhetare dhe me virtyte të larta morale: me dashurinë për kombin dhe atdheun, për lirinë, demokracinë, me dashurinë për gjuhën dhe kulturën kombëtare. Ato mprehnin gjykmin dhe zhvillonin mendimin e pavarur, shprehësine e të folurit me nëntekst të fuqishëm dhe me ngarkesë emocionale, përsoson kulturën e parashtrimin të mendimeve. Tematika e tregimeve alegorike është shumë e gjerë dhe e larmishme, po thuaj nuk ka sferë të jetës që ato nuk rrokin. Në të spikat sidomos tematika e pasur shoqërore, preken të gjitha llojet e marrëdhënieve midis grupeve dhe shtresave të ndryshme, duke zbritur deri tek marrëdhëniet familjare midis burrit dhe gruas, vjehrrës dhe nuses, babës e birit. Të pasura dhe me nivel të lartë janë edhe ato tregime që pasqyrojnë problem të mprehta politike, ato që pasqyrojnë marrëdhënie ekonomike, paraqesin shtypjen dhe shfrytëzimin e njerëzve të thjeshtë, mënyrat e shkatërrimit ekonomik të fshatrave të varfër, proceset e diferencimit ekonomik, antagonizmin shoqëror. Në mjaft prej tyre trajtohen problem estetike dhe morale, si: vendin që ze e drejta dhe e padrejta në shoqëri, e bukura dhe e shëmtuara, tragjikja dhe komikja etj.
Tregimet alegorike ishin pjesë përbërëse e jetës së popullit. Në to nuk kishte asgjë artificiale. Populli mblidhej për të zgjedhur problemet të rëndësishme ose në gëzime e jo thjesht për të treguar mesele. Ato hynin në bisedë në mënyrë të natyrshmë. Treguesit e tyre ishin mjeshtër për të gjetur çastin kur duhej përdorur meseleja. Biseda në odat dibrane bëhej e ngadaltë. Njerëzit i linin rradhë njëri-tjetrit. Ai që e merrte fjalën dëgjohej me vëmendje dhe respect. Ndërprerja e bisedës, me përjashtim të ndonjë replike të shkurtër, nuk pëlqehej. Debati ishte i fortë dhe për probleme të rëndëishme, por ai nuk bëhej i hapur. Me karakterin alegorik dhe urtësinë e tyre mesletë ishin edhe shprehje e vetëpërmbajtjes dhe e drejtpeshimit shpirtëror te popullit në raste konfliktesh dhe situatash të vështira.
Përqasja e asaj që thuhej në mesele me atë që duhej nënkuptuar, duhej të ishte e plotë, e përkryer por jo e hapur. Populli nuk i lejonte banalitetet dhe vulgaritetet. Në asnjërën prej mesleve nuk kishte fryerje të drejpërdrejta, sado qe domethënia e tyre mund të ishte shumë therëse. Nuk lejohej veçanërisht fyerja e mikut gjë që vështrohej si shkelje e rëndë e traditës dhe e normave kanunore.
Meseletë mund të ishin fragmentare në një bisedë. Tregohej një prej tyre dhe, kur s’gjente përgjigje, nuk vazhdohej më me to. Por meseletë nuk mund të vazhdonin edhe për një kohë të gjatë në bisedë. Në këto rastë ato përdoreshin si kompozime alegorike, si një e tërë që nuk ndahet dot. Për të krijuar një ide po japim një kompozim alegorik, zhvilluar në një odë dibrane. Bëhej fjalë për ti rënë armikut. Disa ishin për kryengritje të armatosur. Kishte dhe prej tyre që predikonin frymën e nënshtrimit, duke argumentuar se një luftë në ato rrethana, do të sillte rrjedhoja më të rënda për popullin. Kompozimi algorik fillon me një sulm kundër këtyre njerëzve. Meseleja e parë sjell mesazhin se ishin këputur të gjitha urat e pajtimit me armikun. Po citoj : “Një herë nji njeriu i merr zoti ment e bani mik gjarpnin. Çdo ditë i çonte atij nji kupë me tamël dhe merrte prej tij nji napoleon flori. Nji ditë njeni nga djemtë e këtij burri kalon andej ku rrinte gjarpni. I bije me nji gur dhe i këput bishtin. Djali vdes se gjarpni e çuk atë në gisht. I ati varros djalin ene i shkon gjarpnit me kupën me tamël. Sa del gjarpni, burri i bije me gur në kokë. Kur gjarpni ishte tue cof, i thotë burrit:
-Si, ti nuk po e ruan miqësine?! Burri i thotë: Bishti jot i pre, djali im në dhe, ska miqësi ndër ne!” Njëri nga ata që predikonin nënshtrimet ndaj armikut, tregoi këtë mesele si përgjigje të asaj që u tha më lartë: “Njëhërë një njeri merr spatën, e hip në një arrë. Fillon me e pre atë degë ku kishte vu kamët. Kalon andej nji katunar i veti, po nuk i thotë puna e mbarë! Ki që po priste degën, i tha: -Pse nuk po me thue puna e mbarë! -Po ti nuk po ban punë të mbarë, -ia pret tjetri. –Me punën që po ban, ti ke për t’thy qafën!” Nënteksti besoj është i qarte dhe përgjigja erdhi pa vonesë: “Nji herë një pashë turk u vu në krye të një ushtrie dhe u nis për në luftë. Ra poshtë në një prrue dhe aty gjen një mullixhi. I tha: -Bre, sa rahat je ti këtu! -Mos u tall me mua or Pashë, -ia kthen mullixhiu, -Unë nuk jam pashë si ti e nuk kam si me qenë rahat! -Si të duesh i ndrrojmë teshat: unë bahem mullixhi, ti banu pashë. Mullixhiu nuk e zgjati, u vesh si pashë dhe i priu ushtrisë. Lufta u ndez mu në kodër. Nuk shkoi shumë dhe mullixhiut i bie nji plum mu në kapak të kresë. Shtrihet sa gjatë gjanë për tokë. U vra pasha- thane oficerët e tjerë, e menjhërë banë me za doktorin. Ky erdhi sa çel e mshel sajt dhe iu afrua Pashës ene e pa me kujdes. -Nuk i ka prek plumi në tru, -tha. Mullixhiu ngriti pak kryet ene tha: -Po si kishte me prek në tru?! Po të kasha tru, kisha nejt në mulli, e nuk kisha ardh këtu!” Komenti besoj është i tepërt, përgjigjet janë të qëlluara dhe kompozimi alegorik ruan tërësinë dhe logjikën e vet.
3. Tregimet alegorike dibrane janë një zhanër me shumë vlera positive në thesarin e kultrës sonë popullore, prej të cilit mund të pasurohet kultura jonë kombëtare.
Referimet
= Njerëz të shquar =
Lidhje të jashtme
Albume fotografike
Burimet
Peshkopia ka pasuri të shumta natyrore dhe ka një shumëllojshmeri të madhe turizmi
Borger-Odoorn
Borger-Odoorn është një komunë në provincën Drenthe në Holandë me sipërfaqe 277.92 km² dhe popullsi 25951 banorë. Exloo është kryeqendra e bashkisë.
Malazezët
Malazezët (në gjuhën malazeze: Црногорци, Crnogorci) janë popull sllavo-jugor, i cili kryesisht jeton në Mal të Zi, ku përbën shumicën relative të popullsisë me 44,98%. Malazezët kryesisht i takojnë krishterimit ortodoks dhe flasin Serbi (censusi 2011).
Garry Shandling
thumb|Shandling, [[2011]] Garry Emmanuel Shandling është një aktor i shquar amerikanë.
Numan Ali Han
Nouman Ali Khan është folës amerikanë dhe themelues i Bayyinah dhe institucioni për studime të gjuhës arabe dhe Kuranit.
Ai e themeloi Bayyinah në vitin 2006, pas shërbimit si profesor i gjuhës arabe në kolegjin Nassau.
Sllovenët
Sllovenët janë popull i cili kryesisht jeton në Slloveni.
Adriani VI
Papa Adriani VI (Adriaan Florenszoon Boeyens d'Edel l. 2 mars 1459, Utrecht - v. 14 shtator 1523, Roma) ishte papa i 218 i Kishës Katolike. Shërbeu si papë që nga zgjedhja e tij më 9 janar 1522 dhe deri më 14 shtator 1523. Paraardhës i tij ishte papa Leoni X, ndërsa pasardhësi papa Klementi VII.
Kroatët
Kroatët (kroatisht: Hrvati [xr̩ʋǎːti]) janë një grup etnik sllav i jugut me origjinë nga Kroacia dhe vendet fqinje në Evropën Juglindore që ndajnë një prejardhje, kulturë, histori dhe gjuhë të përbashkët kroate. Ata janë gjithashtu një pakicë e njohur në një numër vendesh fqinje, përkatësisht në Austri, Republikën Çeke, Gjermani, Hungari, Itali, Mal të Zi, Rumani, Serbi, Sllovaki dhe Slloveni.
Kantoni Douarnenez
Kantoni Douarnenez (frëngjisht: Canton de Douarnenez) është një kanton në departamentin Finistère, rajonin Région Bretagne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Douarnenez. Ka sipërfaqe 171km2 dhe popullsi 23783 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Douarnenez aktualisht përbëhet nga 6 komuna.
Prishtina Film Festival 2013
Prishtina Film Festival 2013 është edicioni i 5- të i Festivalit PriFilm që u mbajt në Prishtinë, kryeqytetin e Kosovës, nga data 20 deri më 27 shtator 2013.
Përmbledhje
Festivali do të hapet me një natë gala, ceremoninë e tapetit të kuq më 20 shtator. Regjisorja e re kosovare Blerta Basholli do ta nderojë festivalin duke shfaqur premierën botërore të filmit të saj Three Of Us. Aktorët e këtij filmi do të ndjejnë momentet e të qënit në qendër të vëmendjes dhe të paraqitjes në tapetin e kuq në këtë mbrëmje.
PriFest do të vazhdojë të ruajë pozicionin e tij si një festival prestigjioz ndërkombëtar duke sjellë një program mjaft të pasur me filma të rinj nga e gjithë bota të cilët janë përzgjedhur nga përzgjedhësit ndërkombëtarë të festivalit, të gjitha premiera në Kosovë.
Në seksionin Mjaltë dhe Gjak, seksioni zyrtar i Konkurrencës Ballkanike të festivalit, do të shfaqen disa nga filmat më të fundit më të mirë të rajonit.
Pesticidet
thumb|Spërkatja me spërkatëse krahu thumb|Spërkatja me traktor thumb|Spërkatja nga aeroplani Pesticidet janë substanca që përdoren për të vrarë disa insekte dhe lloje të ndryshme parazitësh. Le të mendojmë një frut që hamë. Ai është spërkatur nga pesticide të ndryshme, ndërkohë që ishte duke u rritur. Pesticidet mund të jenë të dobishme nëse përdoren në mënyrë korrekte, por mund të rrezikojnë mjaft shëndetin tonë nëse përdoren vend e pa vend.
Deti i Irlandës
parapamje|280px|right|Deti Irlandez
Deti Irlandez ndan ishullin e Irlandës me Britaninë e Madhe. Është e lidhur me Kanalin e Shëngjergji me pjesën Atlantike të Detit Kelt mes Irlandës dhe Uellsit, dhe në veri me Kanalin e Veriut me Irlandës Veriore dhe Skocisë duke formuar kështu një pjesë të zonës detare Detarët e Bregdetit Perëndimor Skocez. Ishulli i Njeriut shtrihet në mes të Detit Irlandez. Deti ka rëndësi të madhe ekonomike për tregun, transportin dhe peshkimin e regjionit.
Komuna e Murgashovës
Komuna e ... është komunë që shtrihet në pjesën ... të Maqedonisë duke u kufizaur me ... . Qendra e komunës gjendet në ...
Gjeografia
Komuna e ... ka një pozitë gjeografike ...
Demografia
Sipas regjistrimit të vitit 2002 në Komunën e ... jetojnë 9 497 banorë nga të cilët x % janë:
Ekonomia
Popullata e komunës së ... më së shumti merret me ...
Rrëfenja nga Amerika
Rrëfenja nga Amerika (Përjetime dhe portrete shqiptarësh në mërgim) me Autor Pëllumb Kulla. Shtëpia botuese "Arbëria", viti i botimit 2003. Faqet e librit 296.
Autori nuk na rrëfen krejt Amerikën. Atij i kanë interesuar vetëm ato copëra Amerikë, ajri i të cilave rrethon kolonët shqiptarë të atjeshëm, personazhe të vërtetë që i ka zili çdo letërsi, të cilët si miu kungullin, kanë tërhequr e ndryrë nëpër kontinentin e largët të djeshmen e përbashkët me mëhallat e fshatrat e tyre ballkanomesdhetarë, kulinarinë, heronjtë variabël, parullat e socializmit, të folmet e veta me erëza pikante e beharna të vjetra orientale, përfytyrimet e tyre italo-televizive mbi të sotmen. Aty sillen veç amerikanëve joshqiptarë, edhe shqiptarët dhe qeveritë në mërgim të shqiptarëve, mimetizmi i tyre kulturor e fetar, raportet e tyre me SIDA-n, demokracinë, racizmin...
Kantoni Barrême
Kantoni Barrême (frëngjisht: Canton de Barrême) është një kanton në departamentin Alpes-de-Haute-Provence, rajonin Provence-Alpes-Côte d'Azur në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Barrême. Ka sipërfaqe 316.37km2 dhe popullsi 1272 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Barrême aktualisht përbëhet nga 8 komuna.
Alairac
Alairac është një komunë në Francë. Alairac bën pjesë në departamentin Aude të rajonit Occitanie. Komuna ka një popullsi prej 1322 banorë dhe sipërfaqe prej 16.37 km².
Antigona (mitologji)
right|parapamje|Antigona
Antigona ishte një nga figurat më tragjike të Ciklit të Tebës dhe mitologjisë Greke në përgjithësi. Ishte e bija e Edipit dhe Jokastës.
Ken Akamatsu
Ken Akamatsu (赤松 健, Akamatsu Ken) është një vizatues mangash (mangaka) japonez. Ai ka lindur më 5.5.1968 në prefekturën e Kanagawa, Japoni. Momentalisht është i martuar. Zakonisht puna e tij përfshin manga dhe anime të tipit komedi romantike, ku personazhi kryesor mashkull rrethohet nga shumë personazhë të tjerë femra (ecchi). Ai përdor edhe emrin letrarë Awa Mizuno (水野 亜和 Mizuno Awa).
Antigona (mitologji)
Nga martesa paradokse e prindërve të saj (për shkak të lidhjes së gjakut që kishin me njëri-tjetrin) erdhën në jetë, përveç asaj vetë, dy djem binjakë, Eteokli – Polinikti dhe një vajzë tjetër, Ismena. Pas rënies së perdes së errët që mbulonte për vite me radhë veprimet e fshehta dhe të panjohura të Edipit, vetëverbimit të tij dhe vetëvarjes së të ëmës, Antigona u detyrua të shoqëronte të atin e moshuar (Edipin) që e kishin dëbuar nga Teba në Këln. Historia në fjalë, dramatizohet në tragjedinë e Sofokliut Me guxim burrëror dhe vetësakrifikim të vërtetë Antigona sypatrembur iu fut një rruge të vështirë, edhe pse e dinte se pasojat e një iniciative të tillë mund të ishin të pashmangshme kurrë nuk u pendua. Aty, Tezeu arriti ta shpëtonte nga duart e dajës së vet, Kreontit (vëllait të nënës) i cili shkoi për ta rrëmbyer. Pak kohë pas vdekjes së të atit, Antigona u rikthye në Tebë për të shmangur duelin e dy vëllezërve të saj, të cilët kishin marrë përsipër udhëheqjen e Tebës, luftën e Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας që e nisi Polinikti ndaj Eteoklit sepse e kishte përzënë nga Teba. Kur lufta përfundoi në favor të Tebës (me fitoren e Kadmit) por edhe me vdekjen tragjike të dy heronjve në portën e shtatë, sunduesi i ri, Kreonti, urdhëroi varrimin e Eteoklit por edhe ndalimin e varrosjes së trupit të pajetë të Poliniktit, i cili sipas tij veproi si tradhtar.
Antigona, në të kundërt me motrën e saj, Izminin, i neglizhoi të gjitha ligjet e Kreontit dhe varrosi vëllain e saj të vdekur, sipas dëshirës së zotave.
I gjithë ky konflikt përshkruhet grafikisht në tragjedinë homonime të Sofokleut.
Një roje i cili kishte rënë në gjurmët e saj e zbuloi dhe e çoi te Kreonti. Rezultati i këtij konflikti ishte ndëshkimi i pashpirt i i saj. E mbyllën në një shpellë duke e lënë pa bukë dhe pa ujë, deri sa të vdiste.
I fejuari i saj, Emoni, i biri i Kreontit, e përkrahu veprimin e Antigonës dhe akuzoi të atin, (i cili më vonë u pendua pasi orakulli Tiresia e paralajmëroi se diçka e keqe do të ndodhte) por më kot, Antigona u vetëvra. Në dëgjimin e lajmit tragjik, Emoni u rrënua tërësisht, bindi të ëmën dhe kështu u vetëvaren që të dy.
Ken Akamatsu
Në adoloshencë ai dështoi në provimin e futjes në Universitetin e Tokyos, duke u detyruar kështu të aplikonte për studime kinematografike. Me sa duket ai do të bëhej shpejtë i famshëm si ilustrues në konventën vjetore japoneze Comic Market. Akamatsu vazhdonte akoma kolegjin kur ai do të fitonte çmimin e parë nga revista Weekly Shonen Magazine. Çmimi do t'i jepej dy herë nga kjo revistë. Ilustrimi i tij "Një lojë fëmije për një verë" gjithashtu do të vlerësohej shumë nga Shonen Magazine. Fama e tij gjithashtu do të shtohej edhe me "A.I Love You", por kulmi i suksesit do të vinte së bashku me mangën (më pas e konvertuar në anime) Love Hina. Manga u paraqit edhe një herë në Weekly Shonen Magazine dhe do të përmblidhej në 11 volume (për të dalur përfundimisht i plotë me 14 volume), ndërkohë që anime do të përfshinte 25 seri dhe dy filma OVA, Love Hina Again. Mendohet se ai ka arritur të shesë 6 milion kopje të mangës vetëm në Japoni. Më vonë novela e tij do të shpallej si manga më e mirë e vitit 2002 në Sh.B.A në Anime Excpo, dhe Akamatsu do të çuditej edhe vetë që vende me kultura të tjera ishin tërhequr nga historia e Love Hina.
Puna më e vonshme e tij do të ishte manga ''Negima! Magister Negi Magi'', një manga kjo e ngjashme shumë me mangën Love Hina. Edhe kjo e fundit do të konvertohej në serial anime nga XEBEC dhe do të kishte një riprodhim nga Shaft. Megjithatë ky serial manga dhe anime nuk do të fitonte kurrë famën e fituar nga Love Hina.
Zbërthimi modal
Zbërthimi modal (anglisht modal split) është shpërndarja e lëvizjeve sipas mjetit të transportit të përdorur.
Komuna e Manastirit
Komuna e Manastirit është komunë që shtrihet në pjesën jugore të Maqedonisë. Qendra e komunës është vetë qyteti i Manastirit. Manastiri, me mbi 90.000 banorë, është qyteti i dytë për nga madhësia në Republikën e Maqedonisë dhe ka sipërfaqe prej 787,95 km². Gjendet në 630m lartësi mbidetare, 175 km nga kryeqyteti Shkupi, 180 km nga Selaniku dhe vetëm 15 km nga kufiri grek. Manastiri, qytet me traditë të pasur dhe të kaluar historike të bujshme, sot është qendër regjionale industriale, ekonomike, arsimore (univerzitare), shkencore dhe kulturore në pjesën jugperëndimore të vendit.Shtrihet në zemër të Rajonit të Pellagonisë,ndryshe njihet si Qyteti i Alfabetit për shkak se është qyteti ku u hartua Alfabeti i Gjuhes Shqipe.
Gjeografia
Komuna e Manastirit ka një pozitë gjeografike shumë të mirë,shtrihet ne fushen e pamatë të Pellagonisë,ka një lartësi mbidetare mbi 630m dhe siperfaqe prej 787,95 km².Gjendet 175 km nga kryeqyteti Shkupi, 180 km nga Selaniku dhe vetëm 15 km nga kufiri grek. Manastiri ka rrethinë pitoreske me peisazhe të shkëlqyeshme, por simboli kryesor është Parku nacional "Pelister", vend me bukuri natyrore të rrallë, dy liqene glaciale të quajtura "Sytë e Pelisterit" dhe pisha me pesë gjethe Molika, formacione të llojit endemik terciar dhe ballkanik. Manastiri,për shkak të pozites gjeografike që ka,ka shërbyer gjithmone si urë lidhëse e vendeve të rëndësishme!
Pomozotini
Pomozotin është një vendbanim në komunën e Fushë Kosovës, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin Mesbardh. Ne këtë fshat kalon lumi "Drenica". Ka shkollen fillore Zejnel Salihu. Popullsia kryesisht është e re.
Komuna e Manastirit
Klima
Klima në këtë rajon është kontinentale me ndikim të vogël të asaj mesdhetare, shumë ditë me diell, vegjetacion të pasur dhe temperature të këndshme gjatë muajve të pranverës dhe vjeshtës. Temperatura mesatare vjetore është 10 °C.
Alpet Shqiptare
parapamje|Bjeshkët e Bekuara nga lart parapamje|Maja e Jezercës (2,694 m) nga Maja e Karanfilit (2,480 m) Alpet Shqiptare (dhe ndonjeherë të quajtuar Bjeshkët e Nâmuna ose edhe Bjeshkët e Bekuara), janë vazhdimësi e Maleve Dinarike shtrihen në veri të Shqipërisë, në perëndim të Kosovës dhe në jug-lindje të Malit të Zi. Alpet Shqiptare shtrihen deri te lugina e Ibrit rreth 50 km në gjatësi. Në anën e Kosovës ngritën nga fundi i fushës (500–600 m) dhe arrijnë lartësinë mbi 2,000 m, në disa vende prehen nga luginat të thella lumore, të lumit të Pejës, Deçanit, Erenikut dhe kanë si kufi jugor Drinin. Ky grup malor përbëhet prej disa malesh: Gjeravica (mali më i lartë në Kosovë 2,656 m), Mali i Junikut, Strellci, Lumbardhit, Kopranikut, Hajlës, Zhlebit, Rusolinës, Moknës etj. Të gjitha këto male e tejkalojnë lartësinë prej 2,000 m. Ato janë të pjerrëta, në pjesën e sipërme janë në formë të rrafsheve, ku gjenden kullota të mira dhe gjatë dimrit mund të bëhet skijim.
Komuna e Manastirit
Historia
Emri i Manastirit përmendet që nga shekulli i 10.Mbeturinat nga Heraklea Linkestis ( 2 km nga qendra e Manastirit) janë argument për ekzistencën e qytetit antik, i themeluar nga Mbreti Filipi I Dytë në shekullin e 4-të p.e.s. Gjatë historisë Manastiri ishte i vendosur në rrugën e njohur romake Via Ignacia që i mundësoi qytetit të bëhet qendër relevante ekonomike, administrative, arsimore, mjekësore, diplomatike dhe kulturore.
Alpet Shqiptare
Shqiptarët shquajnë mandej anën perëndimore të maleve, do të thotë që vështron për nga ultësirat e Shkodrës dhe në veri tek Përroi i thatë, me emrin Malësia e Madhe, dhe ajo jug/jug-lindore me emrin Malësia e Vogël. Këto emërime ndryshojnë vetëm pjesërisht në ndryshime lartësisë apo të morfologjisë.
Komuna e Manastirit
Historia
Manastiri ka qenë kryeqendër gravituese e Vilajetit të Manastirit, i cili përfshinte një sipërfaqe prej 22.000 km katrorë, ku bënin pjesë edhe tokat shqiptare të Iliridës deri në Elbasan.
Manastiri është qytet i hershëm mesjetar i banuar nga popullsia arbërore. Ky qytet është ngërthyer në arteriet më të rëndësishme të Ballkanit mesjetar. Në këtë qytet janë të njohura karvanët tregtarë, të cilët ekspozonin mallrat dhe produktet nga Lindja dhe Perëndimi.
Duke qenë se Manastiri ka paraqitur një pozitë tejet strategjike në Ballkan, pushtuesit osmanë, pas betejës së Savrës (Lushnjë) kundër Balshës II, iu sulën Manastirit dhe Kosturit si qytete ku do të mund ta përqendronin ushtrinë e tyre për pushtime të mëtejshme.
Manastiri, si një nga qytetet më të rëndësishme të Ballkanit Jugor dhe në veçanti të Shqipërisë, është pushtuar kohë pas kohe nga pushtues të ndryshëm të huaj: Perandoria e Niqesë (Azi e Vogël), Perandoria Bizantine (formacion pasues i Perandorisë Romake), Perandoria Bullgare e mbretit Asen dhe nga Perandoria e Car Dushanit.
Ketu ndodhet godina e alfabetit shqiptar si muze edhe godina e Bajo Topullit.
Në qytet kishte nëntë konzulata të shteteve evropiane (Austria, Hungaria, Rusia, Britania e Madhe, Franca, Italia, Greqia, Bullgaria dhe Rumania) ndaj edhe njihej si qyteti i konsullatave!
Ndonëse sot,sidomos në qytet është shumë e vështirë të gjesh ndonjë Shqiptarë,por është historia dhe gjithçka tjetër në Manastir që flet Shqip!
Demografia
Sipas stimave të vitit 2011 në Komunën e Manastirit jetojnë 105,644 banorë. Përbërja etnike është si vijon:
Alpet Shqiptare
Hyrja
Pjesa më e madhe e Alpeve shqiptare ka një skicë e të një drejtkëndëshe, Jug-perëndim zgjatur për Veri-lindje për rreth pesëdhjetë 15 km në një gjerësi maksimale (drejt perëndimit), rreth 30. Mungon linja e qartë e sistemit ortografik: në grumbujt e fortë të tokës, lumenjtë kanë gdhendur thellë luginat, duke copëtuar një seri masivesh nga brinjët me madhësi të ndryshme, ku secila prej tyre mbart male të larta mbi 2.000 m, por është ansambël paidentifikuar. Luginat e mëdha rrëfehen drejt perëndimit, jugut dhe lindjes, një kompleks masiv me majat e larta, kreshtat dhe rrafshnalta shkëmbore, pellgje të larta karstike, rreth një pike të madhe kalimit për komunikim në pellgun e Metokisë (Qafa e Pejës, në mes të luginën e Shalës dhe të Lim. m. 1708). Në këtë pjesë thelbësore bën pjesë Maja e Jezercës, e cila është maja më e lartë (2.694 m), dhe maja Radohinës (d. 2570), Mali i Snikut (2.554 m) dhe disa maja të tjera mbi 2400 m. Është kjo bërthamë që i përshtatet titulli i Bjeshk't e Nâmuna (Malet e mallkuara), për vrazhdësi e tyre dhe sterilitetin. Drejt jugut hapet lugina e gjatë e Shalës, kundrejt së cilës të tjerat kanë një simetri të caktuar, në perëndim dhe lindje. Në drejtimin e parë hapen luginat e Cemit dhe Prroni i thatë, që përkulen në jugperëndim. Mes kësaj të fundit dhe luginës së Shalës rrjedh, tashmë larg nyjës së majave të larta, lugina e Kirit, e vendosur më së shumti brenda masivit të Cukalit. Në Lindje hapen lugina e Valbonës dhe e Nikaj-Merturit. Drejt veriut zbresin vetëm lugina të shkurtra, që vijnë nga Limi, përtej pellgut të lartë të këtij lumi, i cili tashmë i takon sistemit të lumit Danub. Alpet shqiptare janë mbresëlënëse dhe me forma piktoreske. Ata janë një shtrirje e peizazhit malor, i cili përplaset në disa zinxhirë luginash gëlqerore të Alpeve. Luginat paraqesin karshi majave, thellësitë e 1.200-1.500 m dhe ndonjëherë edhe më të gjatë, deri në kokën e tyre, duke pasur një thellësi (bazë) të gjerë dhe të hapur, duke i rënë me trungun e sipërme kundër mureve të lartë, lakuar si në formë qarku, të rrudhura.
Zhvillimin e akullnajave e favorizuan reshjet e bollshme. Aktualisht, Alpet shqiptare janë sigurisht një nga rajonet më me reshje të Evropës, nuk ka të dhëna të sakta meteorologjike, por vlen të përmendet se më pak se një metër e gjysëm shi në vit, mesatarisht, bie në Shkodër, dhe në njëfarë largësie nga këmbët e maleve kanë rënë 2,500 mm në Shkrel. Bora mbulon në pallto gjatë dimrit gjerësisht Alpet shqiptare mbi 1.800 m, ajo qëndron në bollëk deri në nga verën e avancuar. Sipas informacionit të mbledhur nga Leutelt në Thethit (Lugina e Shalës, rreth 800 m lartësi), bien mesatarisht katër metra dëborë në vit. Vera është mjaft e thatë, por mungojnë erërat e ngrohta dhe netët janë mjaft të freskëta. Pra dëbora nganjëherë mund të ruhet nga viti në vit, jo vetëm në gropat karstike dhe të çarat, por edhe në shpatet e caktuara në hije. Duket se dëbora e përjetshme ishte më e shpeshtë dhe më e shpërhapur në gjysmën e parë të shekullit të kaluar.Drejt Majes së Kakisë|alt=Drejt Majes së Kakisë|parapamje
Prejardhja e emrit
Sipas autorit Ilaz Rexha, " Gjatë mesjetës, në hapsirat e Arbërisë mesjetare u bë sllavizimi i toponomisë parasllave, siç shihet nga dokumentet dhe burimet shkrimore shkencore mesjetare: nga Alpes Albanicae në Prokletije Planina."
Komuna e Manastirit
Ekonomia
Në Manastir gjendet potenciali më i madh ekonomik pas qytetit të Shkupit. Manastiri është qendër e industrisë së materialit ndërtimor, e industrisë metal-përpunuese, tekstile, të lëkurës, ushqimit, etj.
Alpet Shqiptare
Akullnajat në Alpet Shqiptare
Në Alpet Shqiptare akullnajat kanë pasur veprim më të dalluar nga të gjitha malet tjera në Gadishullin Ballkanik. Nga Shkodra e deri te Rozafa të gjitha malet e Alpeve Shqiptare kanë qenë të mbuluara nga masa akullnajore, përveç majave më të larta malore. Nga masivi i Alpeve janë lëshuar akullnajat masive kah veriu dhe lindja. Kah veriu është lëshuar akullnaja e Plavës. Akullnaja e Plavës ka qenë e gjatë 35 km, dhe ka arrit një trashësi prej 200 m. Sipërfaqja e Akullnajës së Plavës ka arrit 250 km². Në rrugëtimin e vet ajo krijoi morinat ballore dhe në afërsi të Plavës së sotme krijoi basenin terminal të Liqenit të Plavës, në një lartësi mbidetare 900 m.
Komuna e Manastirit
Kultura
Gjatë fillim shekullit XIX, Manastiri ka qenë një nga vatrat kryesore të klubeve shqiptare, të cilat orvateshin për përhapjen e arsimit shqip kudo ndër shqiptarët. Pas Revolucionit Xhonturk (1908), duke përfituar nga lëshimet e vogla që bënë fillimisht xhonturqit, Manastiri bëhet çerdhe e vërtetë e klubeve shqiptare, patriotëve shqiptarë dhe shtypshkronjave të librave në gjuhën shqipe. Në këtë qytet shqiptar u mbajt Kongresi i Manastirit (1909) i cili priu për një alfabet të njësuar të gjuhës shqipe.
Alpet Shqiptare
Akullnajat në Alpet Shqiptare
Në anën lindore të Alpeve Shqiptare u lëshuan shumë akullnaja. Në rrjedhën e sipërme të lumit Ibër është lëshuar Akullnaja e Rozhajës, Akullnaja e Pejës, nga e cila janë krijuar ajo e Rugovës (Lumbardhit), dhe e Deçanit. Përveç këtyre akullnajave nga Alpet Shqiptare janë lëshuar edhe: akullnaja e Gucisë, Jasenicës, Gërbajës dhe Komariqit. Liqenet më të njoura në Alpet Shqiptare janë: i Ridit, Rikavikës (Rikavicko), Bukumirsko, Gjeravicës dhe ai Savinës (Savinskao).
Komuna e Manastirit
Kultura
Mbas Luftërave Ballkanike, Manastiri u pushtua nga hordhi serbe, të cilat bënë mizori të papapara mbi popullsinë shqiptare të Manastirit. Manastiri gjithashtu njihet edhe si një nga qytetet shqiptare që ka mbështetur Kryengritjen e Ilindenit (Ilirdës) (1903) e cila i siguroi Republikës së Krushevës një autonomi të shkurtër. Në këtë qytet janë takuar shpeshherë përfaqësuesit patriotë shqiptarë si Çerçiz Topulli, Bajo Topulli, Mihal Grameno, Ahmet Njazi Bej Resnja.
Alpet Shqiptare
Akullnajat në Alpet Shqiptare
Akademikët nga Manchester University gjetën katër akullnajat ne Alpet Shqiptare në territorin e Shqipërisë. Ato janë formuar në një lartësi prej 2,000 metra, relativisht në një lartësi të ulët për një gjerësi gjeografike të jugut. Akullnajat e tjera në këtë gjerësi gjeografike mund të të mbijetojnë vetëm në malet më të larta më në veri.
Komuna e Manastirit
Vendbanimet
Komuna e Manastirit i përfshin këto vendbanime:
Alpet Shqiptare
Akullnajat në Alpet Shqiptare
Gjeografët besojnë se akullnajat ishin në gjendje të formohen në këto lartësi mbidetare të ulët, sepse ka sasi të mjaftueshme tetë reshurave bore.
Alpet shqiptare në Mal të Zi
Alpet shqiptare në Mal të Zi kanë një sipërfaqe përafërsisht rreth 250 km² dhe shtrihen nga Shkodra deri te Bogicevica, në kufi me Kosovën.
Masivi malor i Alpeve Shqiptare të Malit të Zi është i kufizuar nga lumenjtë Cemi, Lim dhe Ibër. Në veri, Alpet fillojnë nga vargu malor Visitor, Goleshm Greben dhe Zeletin.