cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ismail Kadare
Vitet '70, suksesi ndërkombëtar
Pas publikimit të dy romaneve me temë historike, Kadare u përball prapë me kritikat për shmangien e temave "aktuale", prandaj mendoi të shkruante një roman me temë prishjen e Shqipërisë me vendet tjera komuniste në dimrin e viteve 1960-1961, që pastaj t'i kishte duart e lira t'i rikthehej historisë dhe legjendave shqiptare për të cilat kritikohej që e kishte lënë pas dore Shqipërinë e Re. Romanit i vuri titullin Dimri i vetmisë së madhe. Sapo doli në fillim të vitit 1973, në sajë të kritikave, u përpunua dhe u ribotua në vitin 1977 nën titullin e ndryshuar Dimri i madh dhe u përkthye edhe në frëngjisht.
Pashallarët e kuq
Fillimin e tetorit të 1975 çoi për botim poemën Pashallarët e kuq, botimi i saj u pezullua me t'u lexuar boceti nga redaktori. Pas një autokritike, Kadare u ndëshkua me vërejtje të rëndë në kartën e regjistrimit dhe paralajmërim për përjashtim nga Partia". Iu ndalua botimi, dhe me propozim e bërë vetë gjatë autokritikës shkoi së bashku me Luan Qafëzezin me "leje krijuese" fillimisht në Fier, e më pas në Seman dhe në kooperativën "Agimi" të Libofshës, ku duhej të hiqte dorë nga shkrimi dhe të mësonte të "kontribonte në mënyrë produktive në të mirën e kombit".
I ndaluar për të shkruar romane, më 1978 kur u prishën marrëdhëniet me Kinën botoi përmbledhjen e parë me novela Muzgu i perëndive të stepës, Ura me tri harqe, Kamarja e turpit dhe Komisioni i festës në një vëllim të përbashkët.
Pas arrestimit të mikut të vet, piktorit Maks Velo, ia shpëtoi një pikturë nga sekuestrimi dhe djegia duke e fshehur në shtëpinë e vet. Iu gjet pranë mikut të tij, poetit Lasgush Poradeci dhe i ndihmoi t'i regjistronte vajzat në universitet.
Vitet '80
Në vjeshtën e 1980 vizitoi Kosovën me rastin e botimit të parë të kompletit të veprave të tij në Prishtinë. U prit institucionalisht dhe pati takime të shumta me lexues dhe intelektualë të Kosovës dhe u njoh me preokupimet e shqiptarëve.
Më 17 dhjetor 1981 kryeministri i Shqipërisë Mehmet Shehu u gjet i vdekur, më pas u shpall tradhtar dhe poliagjent. Një ditë para varrimit të Shehut, shkrimtarët dhe artistët u ftuan në një ekspozitë arti ku do të merrte pjesë vetë Enver Hoxha, mirëpo Kadare nuk u ftua. Po atë vjeshtë kishte dorëzuar për botim romanin Koncerti në faqet e të cilit përmend mënyrën me të cilën diktatori kinez Mao Ce Duni kishte eliminuar zëvendësin e tij Lin Biao duke e paraqitur si aksident ajror. Në janar të vitit 1982 dritaret e shtëpisë së Kadaresë u thyen me gurë, ndërkaq para shtëpisë u organizuan mitingje duke ulëritur "Kadare, agjent i borgjezisë, agjent i Mehmet Shehut."
Vitet 1981-1982 situata u bë e nderë, edhe për shkak të dëshmive që dhanë në hetuesi familjarët dhe bashkëpunëtorët e kryeministrit që u gjet i vdekur, Kadaresë po i përflitej akuza për sabotazh të Partisë në letërsi, art, kulturë dhe pjesëtar i grupit të Shehut. Në një mbledhje të fshehtë të shtatorit 1982, Hoxha e përmend si pjesë të një grupit të Lubonjës dhe Paçramit.
Duke iu bërë bashkë akuzat si bashkëpunëtor i Shehut dhe përmbajtja e romanit Pallati i ëndrrave, qe gati për t'u dënuar, por i shpëtoi arrestimit për shkak të njohjes ndërkombëtare. Në një shkrim të revistës franceze Lire, Bernard Pivot shkroi se Franca ishte e shqetësuar për faktin që Kadare nuk po i përgjigjej ftesës për të shkuar në Paris, duke shkruar "Ne presim Ismail Kadarenë dhe jo kokën e tij në pjatë ...". Më 1983 e lejuan t'i përgjigjet ftesës franceze dhe të vizitojë Francën pa familje ndërsa gruaja dhe vajzat mbaheshin në Shqipëri si mjet presioni.
Romani i radhës Nata me hënë i dalë në fillim të 1985, u ndalua. Të nesërmen e vdekjes së diktatorit, më 10 prill, anëtarë të Lidhjes së Shkrimtarëve, Byrosë Politike dhe Komitetit Qendror të Partisë Komuniste organizuan me ngut një mbledhje për të dënuar romanin e fundit të tij.
Nën Ramiz Alinë (1985-1989)
Romanin tjetër "Vajza e Agamemnonit", ku në mënyrë të hapur shpreh mendime kundër regjimit komunist, e shkroi më 1985 dhe bashkë me disa vepra të tjera antikomuniste e nxori fshehtas jashtë shtetit nëpërmjet botuesit dhe mikut të tij francez Claude Durand, me udhëzimin që të botoheshin në rast se Kadare pësonte ndonjë "aksident" në Shqipëri. Me qëllim që t'i bënte të njohur perëndimit situatën në Shqipëri, i dha botuesit të tij francez të dhëna të detajuara mbi burgjet dhe kampet e internimit të Shqipërisë komuniste të cilat më pas u botuan në një gazetën L'Express në Paris.
Në vitin 1986 botoi romanin Krushqit janë të ngrirë që fliste për dhunën dhe terrorin që përdornin serbët kundër shqiptarëve në Kosovë. Romani ishte frymëzuar nga demonstratat e shqiptarëve të Kosovës më 1981.
Në vitin 1988 u bë anëtar i Institutit Francez. Në vitin 1989 ishte në listën e 12 të ftuarve personalë, të presidentit francez François Miterrand në kremtimin e 200 vjetorit të Revolucionit francez, me ç'rast Ramiz Alia nuk mori fare ftesë. Atje Kadare u takua me personalitete të kulturës dhe të politikës, mes të cilëve dhe me presidentin e Jugosllavisë, sllovenin Janez Dërnovshek, me të cilin bisedoi për çështjen e Kosovës. Me 22 korrik u ftua të hajë mëngjes me presidentin Miterran në pallatin presidencial francez, Elize.
Rënia e komunizmit (1989-1991)
Në vitin 1989 autoritetet e caktuan zv/kryetar të Frontit Demokratik. Duke shfrytëzuar famën e tij në Shqipëri dhe jashtë saj bëri deklarata gjithnjë e më të zëshme mbi domosdoshmërinë e ndryshimeve, veçanërisht në fushën e të drejtave të njeriut. Në parathënien e romanit të guximshëm Thikat (1989) nga Neshat Tozaj që denonconte shkeljet e Sigurimit, Kadare pohoi se vetëm duke pranuar dhe korrigjuar gabimet e mëparme mund të ecte Shqipëria përpara. Në shkurt 1990 Kadare kërkoi një takim me Ramiz Alinë ku i kërkoi të respektonte të drejtat e njeriut, të zbatonte reforma demokratike, reforma ekonomike dhe të hapej ndaj botës së jashtme.
Në tranzicion
Pasi la Tiranën dhe aplikoi për azil politik në Francë, mundi të ushtrojë profesionin e tij në liri të plotë. Mërgimi i tij në Paris qe i frytshëm dhe i mundësoi sukses të mëtejshëm, si në shqip ashtu edhe në frëngjisht.
Pas fitores së Partisë Demokratike në vitin 1992, Kadare u kthye në Shqipëri. Nga viti 1990 e më pas vepra e tij bëhet shprehja më e fuqishme e vlerave gjuhësore dhe artistike të shqipes letrare, brenda dhe jashtë vendit. Letërsia e Ismail Kadaresë pas vitit 1990 bart të njëjtat tipare thelbësore të asaj të mëparshme: frymën etnografike dhe shpërfaqjen e identitetit shqiptar, duke shtuar lirinë e autorit për të trajtuar tema që më parë nuk mund të trajtoheshin lirshëm. Në vitin 1996 u pranua në Akademinë e shkencave sociale dhe politike në Francë, ku zëvendësoi filozofin Karl Popper. Nga viti 1994 deri 2004 shtëpia botuese franceze Fayard botoi veprën komplete të Kadaresë në frëngjisht dhe shqip. Gjatë viteve të 90-ta ai ndihmoi botimin e shumë autorëve shqiptarë në Francë, qoftë duke ua sugjeruar botuesve francezë, qoftë duke ua shkruar parathëniet. Në vitet '90 Kadare loboi për Kosovën dhe përkrahu bombardimet e NATO-s kundër Serbisë.
Ndër vite ka deklaruar se ka hequr dorë nga shkrimi i poezive (1997) dhe letërsisë artistike (2011).
Jeta private
Kadare është martuar me shkrimtaren, Helena Kadare, dhe kanë dy vajza. E madhja, Gresa, gjatë viteve '80 shoqërohej me bashkëmoshatarin Renato Rrapi - marrëdhënie e cila u ndërpre sipas të ëmës së Renatos - Janullës, nga familja Kadare. Po sipas Janulla Rrapit me ndërhyrjen e Kadaresë që ua la në dorë sigurimsave, familja Rrapi u dënua me 5 vjet internim në Kosovë të Madhe dhe i biri pas torturave përfundoi në spital psikiatrik dhe e lanë invalid të përjetshëm. Për këtë ngjarje, Janulla Rrapi shkroi librin Djali i ëndrrës së vrarë. Sipas Kadaresë, siç e portretizoi tek vepra Pesha e kryqit botuar në Francë pas ikjes nga Shqipëria, portretizohet si ndjekje që i bënte Sigurimi i Shtetit. Sipas ish-hetuesit të çështjes, Riza Hiska, Kadare i kishte kërkuar që djali të mos arrestohej pasi i kishte dhunuar shtëpinë.
Gresa mbaroi Fakultetin e Shkencave ë Natyrës, në Francë vijoi dhe kreu studimet në Universitetin e Sorbonës dhe punon si shkencëtare dhe pedagoge në Francë.
E vogla, Besiana ka qenë ambasadore e përhershme e Shqipërisë në UNESCO, e liruar nga detyra më 2016 u emërua ambasadore e Shqipërisë pranë Organizatës së Kombeve të Bashkuara, duke mbuluar edhe përfaqësuesen e Shqipërisë në Kubë, jo rezidente.
Vepra
Gjatë viteve '60 në shkrimet e kritikës zyrtare kryesisht injorohet ose përmendet rrallë, në kontrast me shkrimtarët e mëdhenj të kohës të cilët kritika i pëlqente. Në vitet '60 ishte i çmuar realisht për talentin e tij nga Todi Lubonja dhe Fadil Paçrami. Pas njohjes ndërkombëtare konsiderohej si shkrimtar i talentuar, por talenti i të cilit anonte kah dekadenca dhe subjektivizmi.
Sipas disa studjuesve të veprës së tij, Kadare u përpoq të shkruajë letërsi normale në një vend jonormal (Shqipëria komuniste mund të krahasohej vetëm me Korenë e Veriut ose Bashkimin Sovjetik gjatë viteve '30), duke e quajtur veprën e tij letërsi rezistence, sfidoi realizmin socialist me realizëm subjektiv. Iu shmang realizmit socialist dhe censurës shtetërore përmes mjeteve alegorike, simbolike, historike dhe mitologjike. Për Elsie, ai shfrytëzoi çdo rast për të sulmuar regjimin në veprat e tij nëpërmjet alegorive politike, të cilat kuptoheshin nga lexuesit e edukuar shqiptarë. Duke u njohur për këtë shmangie nga realizmi socialist veprat e tij u përkthyen dhe u pritën mirë nga kritikët dhe lexuesit anembanë botës. Ai krijoi një vepër me karakter universal por që rrënjët i ka thellë në tokën shqiptare. Kadare konsiderohet nga disa si një nga shkrimtarët dhe akademikët më të shquar evropianë të shekullit të 20-të, si dhe një zë universal kundër totalitarizmit. Prozën e tij e karakterizojnë përgjithësimet e gjera historiko-filozofike, subjekti i ngjeshur dhe mendimi i thellë i shprehur shpesh me anë të parabolës, mbi bazën e asociacionit apo të analogjive historike. Temë qendrore e veprave të tij është totalitarizmi, mekanizmat e tij dhe kompliciteti që e bën atë të mundur.
Poezi
Vëllimi i tij i parë poetik i titulluar Frymëzime djaloshare u botua më 1954. Më pas do t'i botoheshin Ëndërrimet (1957), Shekulli im (1961), Poemë blindazh (1962) dhe më i çmuari Përse mendohen këto male (1964), Motive me diell (1968) dhe Koha (1976). Që në vitin 1966 trajtoi në poezi temën e Kosovës, ashtu edhe për Vietnamin.
Prozë
Ideja e romanit Gjenerali i ushtrisë së vdekur (1963) është shpirti liridashës i popullit shqiptar. Temën e shpirtit të pamposhtur të shqiptarëve nëpër shekuj autori e trajtoi edhe në romanin Kështjella (1970). Në romanin Kronikë në gur (1971) Kadare kritikoi psikologjinë provinciale dhe traditat prapanike. Probleme të rëndësishme të historisë janë trajtuar edhe në përmbledhjet me tregime e novela Emblema e dikurshme (1977), Ura me tri harqe (1978) dhe Gjakftohtësia (1980). Më 1981 botoi në një përmbledhje të përbashkët romanet Prilli i thyer, Kush e solli Doruntinën së bashku me dy kapitujt e parë të romanit Pallati i ëndrrave në trajtë novelash. Vepra bënte fjalë për një shtet totalitar, që në shikim të parë dukej si Perandoria Osmane, por shpejt e vunë re atmosfera e frikës, arrestimeve dhe burgosjeve ishte e ngjashme me Shqipërinë komuniste.
Ka shkruar tregime me temën e Sigurimit në revistën "Në shërbim të popullit".
Eseistikë
Më 1971 botoi Autobiografia e popullit në vargje, ku trajtoi poezinë dhe legjendat popullore. Në sprovën Eskili, ky humbës i madh paraqet atë që vetë quan "tragjedinë shqiptare", që është ngelja anash historisë pas periudhës romake dhe bizantine. Qëndrim të cilin vijoi ta mbante edhe pas rënies së komunizmit, që çoi drejt polemikave të disafishta me akademikun Rexhep Qosja. Në fund të viteve '80 do t'i bënte parathënie sprovës Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe botuar së pari më 1990 në mënyrë të pavarur në Prishtinë.
Përkthime
Një ndër fushat më pak të lakuara të veprimtarisë së Kadaresë janë përkthimet, hulli të cilën e nisi më 1955, kur shqipëroi poemat Lisi, Fëminija, Në pyllin afër fronit, Katjusha, Pranvera, etj. të shkrimtarit rus M. Isakovski. Autorë të tjerë të shqipëruar prej tij janë: Eskili, Heminguej, Pushkin, Majakovski, Eminescu, Gogol, Esenin, Mihallkov, Shçipaçov, Mickieviç, Buske, Sendrar, Bodler, Andrade, Vijon, Kejler, Seferis, Kavafis, Elitis, Li Bo, Du Fu, Jan Czjun, etj.
Retushime
Kristo Frashëri rishkrimet e veprave letrare të Kadaresë i sheh si trashëgimi të regjimit komunist, në analogji me ndryshimin e referateve që bënte Enver Hoxha sa herë që Partia e Punës e ndryshonte orientimin e politikës së jashtme të saj. Ky ndryshim i pjesëve me përmbajtje realizmin socialist për t'ia përshtatur shijeve postkomuniste do ta dëmtojë si shkrimtar, sipas Frashërit.
Me ribotimin e sprovës Ardhja e Migjenit më 2015 vetë autori dha shpjegime për retushimin e saj, në dritën e rrethanave kur u shkrua dhe kur e rishkroi.
Marrëdhëniet me pushtetin
Sipas mikut të tij, shkrimtarit, skenaristit dhe ish-ministrit Teodor Laço në një intervistë shprehet "Në sytë e njeriut të zakonshëm që nuk kishte qenë afër tij dhe që nuk mund t’i dinte dertet, hallet, atmosferën përgjuese që e rrethonte, Kadareja shihej si një njeri i privilegjuar." Në vitet '60 i çmuar realisht për talentin e tij, e përkrahën figura të tilla si Todi Lubonja dhe Fadil Paçrami, të cilët kur u dëbuan nga kryeqyteti dhe ishin në përpunim nga Sigurimi, i përmend në një artikull duke i denoncuar si "anti-shqiptarë dhe kozmopolitanë" më 1974. Qe deputet në Kuvendin Popullor për tri legjislatura (1970-1982). U anëtarësua në Partinë e Punës më 1972; studjuesit shkruajnë se e bënë deputet pa e pyetur fare dhe e detyruan të futej në parti, vendime që për shkak të mungesës së lirisë, Kadare nuk mund t'i kundërshtonte pa pasur pasoja më pas. Me romanin Dimri i madh, Kadaresë iu forcua pozita si shkrimtar i brendshëm i partisë, duk qenë sipas tij edhe romani që e shpëtoi fizikisht. Ndaj kritikave që buruan nga strukturat shtetërore, e mbrojti vetë diktatori Enver Hoxha. Historiani anglez Noel Malcolm ia ka sjellur në dukje gjatë një polemike se megjithëse u "internua" me propozimin e vetë atij, vijoi të ishte deputet. Komoditetet që i kishte mundësuar regjimi qenë një shtëpi e bollshme, tashmë e shndërruar në muze, makinë, dhe ka qenë ndër të paktët intelektualë që gëzonte lirinë për të udhëtuar jashtë shteti, kur shumica e shkrimtarëve rrinin të izoluar në Shqipëri. Më 1989 u emërua zv/kryetar i Frontit Demokratik, gjithnjë pa dëshirën e tij sipas studjuesve.
Kristo Frashëri e përshkruan si ndër gjërat pozitive të Enver Hoxhës që i dha "mundësinë, për të mos thënë përkrahjen" bashkëqytetarit të vet nga po e njëjta lagje, natyrisht pa i mohuar talentin, që të bëhej shkrimtar i madh. Duke e parë si përkrahje edhe vënien në dispozicion të përkthyesit Jusuf Vrioni dhe se pa subvencionimin e regjimit komunist dhe lejen e diktatorit vepra e shkrimtarit nuk do t'i kalonte kufijtë. Liri kjo që përshfaqej tek letërsia e udhëtimeve, që e bënte prurës dhe ofrues të perceptimit të Tjetrit fenomenologjik. Sipas ish-kryeministrit Sali Berisha, Kadare ka qenë konformist në një shkallë të caktuar. Kritikët e tij shkuan aq larg sa marrëdhënien që pati me regjimin komunist ta përkufizonin "diktatura Hoxha-Kadare".
Nderime
Kadare është shkrimtari i vetëm shqiptar me njohje ndërkombëtare të gjerësishme dhe është përkthyer në 45 gjuhë. Para Kadaresë, letërsia shqipe njihej pak në botë, falë tij u bë e njohur, e lexuar dhe e çmuar. Për herë të parë në historinë e vet, nëpërmjet saj letërsia shqipe është integruar në letërsinë evropiane dhe botërore, dhe përfaqësohet denjësisht në hartën e tyre. Letërsia e Kadaresë ka dhënë një kontribut të çmuar në krijimin e gjuhës dhe letërsisë kombëtare. parapamje|180px|Pallati i Kadaresë ([[Pallati me kuba) në Tiranë]] Është laureat i shumë çmimeve letrare kombëtare dhe ndërkombëtare. Në vitin 1992 u vlerësua me Prix Mondial Cino Del Duca. Në vitin 2005 fitoi çmimin "Man Booker Prize" i nominuar krahas nobelistëve Günter Grass, Garbiel Garcia Marquez, Kenzaburo Oe etj. Kryetari i jurisë e arsyetoi vendimin për t'i dhënë çmimin Kadaresë me fjalët: "Ismail Kadare është një shkrimtar që hedh në hartë një kulturë të tërë: historinë e saj, dëshirën, folklorin, politikën, fatkeqësitë. Ai është një shkrimtar universal me traditë rrëfimi që shkon deri tek Homeri". Në vitin 2009 u nderua me çmimin spanjoll Princi i Asturias për Artet - çmimi më i rëndësishëm letrar në vendet spanjolle, dhe një nga çmimet letrare më prestigjoze në botë. Në vitin 2010 Ismail Kadare nderohet në Itali me çmimin Lerici Pea.
Në vitin 1996 Kadare u bë anëtar për jetë i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike në Francë. U bë anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, anëtar i Akademisë së Shkencave të Kosovës dhe nga viti 2018 anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave të Malit të Zi.
Ismail Kadare është dekoruar nga institucioni i Presidentit të Republikës së Shqipërisë me Urdhrin “Nderi i Kombit” dhe nga shteti francez me urdhrat “Kryqi i Legjionit të Nderit” e “Oficer i Legjionit të Nderit”.
Me studimin e veprës së Kadaresë janë marrë autorë të huaj në gjuhët amtare gjegjëse si Eric Faye dhe Jean-Paul Champseix në frëngjisht, Piet de Moor në hollandisht, Peter Morgan në anglisht, Bernardo Joffily në portugalisht, Jose Carlos Rodrigo Breto në spanjisht, dhe Ece Dillioğlu në turqisht.
Kantoni Briey
Kantoni Briey (frëngjisht: Canton de Briey) është një kanton në departamentin Meurthe-et-Moselle, rajonin Lorraine në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Briey. Ka sipërfaqe 97.26km2 dhe popullsi 16363 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Briey aktualisht përbëhet nga 9 komuna.
Brassica
Shiko Lista
Brassica është gjini e familjes së lakrës dhe mustardës, quajtur Brassicaceae.
Lista e anëtarëve
Ka disa mospajtime të autorëve rreth emërtimeve. Këtu janë disa nga anëtarëve.
Black Sabbath
Black Sabbath është një bend i muzikës heavy metal, i formuar në Birmingham, Angli në vitin 1968 nga Ozzy Osbourne, Tony Iommi, Geezer Butler, Bill Ward dhe akoma në aktivitet me të njejtët anëtarë.
Njësia administrative Luzni
Komuna Luzni është një ish komunë në Qarkun e Dibrës ne verilindje te Shqipërisë Në reformën e qeverisjes lokale të vitit 2015 u bë nënndarje e komunës Dibër. Popullsia në regjistrimin e vitit 2011 ishte 2,433. 2,433.
Lista e sallatave
Sallata ArtDfood
Melgus
Melgusi është një fshat në komunën Bushat në rrethin e Shkodrës të Shqipërisë.
Ellen Key
thumb Ellen Key ose Elen Kej (11 dhjetor 1849 – 25 prill 1926) pedagoge suedeze, shkrimtare, politikane, reformatore sociale, feministe dhe luftëtare për të drejtat e gruas në shoqërinë bashkëkohore. Gjatë tërë jetës së saj u angazhua për emancipimin dhe afirmimin e gruas si dhe u morr edhe me arsimin popullor.
Biografia
Elen Kej u lind në vitin 1849 në Suedin Jugore. Babai i saj ishte një politikan i shquar (kreu i Partisë Demokratike në Parlamentin e Suedisë), një mbështetës i qëndrimeve shoqërore të Jean Jacques Rousseau. Ajo ishte gjatë kohë sekretare personale e babait të saj. Gjatë kësaj periudhe, ka takuar shumë njerëz të famshëm nga Suedia dhe vendet e tjera nordike. Kjo dhe literatura e duhur bëri që ajo e ngriti nivelin e saj të njohurive si dhe arriti të mësonte disa gjuhë.
Interesimet e saj për të drejtat e grave dhe lëvizjen feministe kishin filluar qysh në moshën rinore dhe me punën e saj arriti deri aty sa të konsiderohet si njëra nga feministet më të shquara të kohës së saj.
Williamson County (Texas)
Williamson County është një nga 254 Countet në shtetin federal Texas në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Kantoni Saint-Dizier-Ouest
Kantoni Saint-Dizier-Ouest (frëngjisht: Canton de Saint-Dizier-Ouest) është një kanton në departamentin Haute-Marne, rajonin Champagne-Ardenne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Éclaron-Braucourt-Sainte-Livière. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi banorë.
Ellen Key
Biografia
Në vitin 1880 filloi punën si mësuese e historisë dhe letërsisë në një shkollë të lartë të femrave. Që nga ai moment filloi në mënyrë sporadike e pastaj edhe në mënyrë aktive, angazhimin e saj për të "drejtat e fëmijëve", "edukimin natyrorë" të tyre si dhe angazhimet e saj për një "shkollë të re". Ajo mendonte se lufta për të drejtat e grave është e pandashme nga lufta për të drejtat e fëmijës dhe se këto të drejta janë të kushtëzuara reciprokisht. Kjo është e dukshme në veprën e saj kryesore të vitit 1900, me titull "Shekulli i fëmijës."
Kej u rrit në një familje religjioze, por nga viti 1879 ajo filloi të interesohet për veprat e Darvinit, Spenserit dhe Hakslit. Në vjeshtë të po këtij viti ajo edhe u takua me Hakslin dhe Hekelin, në Londër. Një ndikim të madh në qëndrimin e saj kishte edhe teoria e evolucionit, në të cilën ajo kishte filluar të besonte.
Kantoni Saint-Dizier-Ouest
Përbërja aktuale
Kantoni Saint-Dizier-Ouest aktualisht përbëhet nga 9 komuna.
Martiqi
Martiq, (malazezisht: Мартићи/Martići) është vendbanim në Komunën e Tivarit në Mal të Zi. Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2003 i ka pasur 575 banorë, ndërsa sipas regjistrimit të vitit 1991, ka pasur 705 banorë.
Demografia
Në Martiq jetojnë 282 banorë të moshës madhore, dhe mosha mesatare e popullsisë është 41,6 vjet. Në vendbanim janë 100 ekonomi familjare me 3,57 anëtarë për familje. Të gjithë banorët janë të të nacionalitetit Shqiptarë.
Sipas rezultateve preliminare të regjistrimit të popullsisë së Malit të Zi, Martiç ka pasur 300 banor, 121 ekonomi familjare dhe 125 banesa.
Willacy County (Texas)
Willacy County është një nga 254 Countet në shtetin federal Texas në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Ettore Sequi
Ettore Sequi është një diplomat dhe ambasadori i Bashkimit Evropian dhe kreu i delegacionit të Bashkimit Evropian në Shqipëri.
Jeta dhe karriera politike
Sequi lindi më 13 shkurt 1957 në Oliena të krahinës së Sardenjës, Itali. Në 1985 i'u bashkua Shërbimit të Huaj Italian. Në 1988 shërbeu si Konsull i Italisë në Teheran. Sequi vjen në Shqipëri pas një misioni në Afganistan, fillimisht si ambasador i Italisë në Kabul dhe më pas si Përfaqësues Special i BE-së për Afganistanin dhe Pakistanin. Kjo është përvoja e dytë e tij në Shqipëri pasi që nga korriku i vitit 2000 deri në dhjetorin e vitit 2004 ka shërbyer si Zëvëndësshefi i Misionit të Ambasadës Italiane në Tiranë.
Peel en Maas
Peel en Maas është një qytet dhe komunë në provincën Limburgu në Holandë me sipërfaqe 161.3 km² dhe popullsi 43230 banorë. Panningen është kryeqendra e komunës.
Stajka
Stajka është një fshat në komunën Bushat në rrethin e Shkodrës të Shqipërisë.
James Carlisle
James Carlisle (Xhems Karlisle lindur më 5 gusht 1937 në Bolans në Antigua është politikan dhe ish guvernator gjeneral në Antigua dhe Barbuda.
Piata dekorative "Foleja e shqipes"
Piata dekorative "Foleja e shqipes" është një kompozim reliev, e cila është përpjekur që me gjuhën e gdhëndjes të ngërthejë simbolet më domethënëse të shqiptarëve. Shqipja, shpendi ynë në flamurin kombëtar, relievi i trojeve tona të shenjta brënda dhe jashtë kufijve shtetërorë janë paraqitur në këtë punim të skalitur në metal (argjënd, bronz, bakër, alumin). Figurat dhe intonacionet e krijuara tek piatat dekorative janë gershetim i lartesive te relieveve dhe jo e perdorimit te bojrave.
Piatat dekorative "Foleja e shqipes" janë të llojit bronz-argjend, bronz-bronz, bronz-bakër, bakër-bronz, bakër-bakër, bakër-alumin, bronz-alumin.
Wilbarger County (Texas)
Wilbarger County është një nga 254 Countet në shtetin federal Texas në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Inheritance (trilogji)
Kjo trilogji (mendohet se do te dale edhe një libër i katërt) është e përbëre nga tre vëllimet me titull : Eragon, Eldes, Brisingr.
Asma Mahfuz
thumb|250px|Asmaa Mahfouz Asmaa Mahfouz (Arabisht: أسماء محفوظ‎) lindi më 1 shkurt 1985 në Kajro, ajo është aktiviste dhe një prej themeluesve së lëvizjes së rinisë 6 prilli. Asmaa u diplomua nga Universiteti Kajros me BA në Administrim Biznesi. Ajo më vonë do të bashkohet me disa egjiptianë të tjerë të rinj në themelimin e lëvizjes së rinisë 6 prilli. Ajo aktualisht punon për një kompani kompjuterike.
Në një video të postuar në Facebook më 18 janar, ajo u bëri thirrje egjiptianëve për të kërkuar të drejtat e tyre njerëzore dhe për të shprehur mosmiratimin e tyre e regjimit të Hosni Mubarak. Videoja është ngarkuar në YouTube dhe, brenda disa ditësh, shkoi "viral". Në një intervistë me TV al-Mehwar, ajo tha se një javë para 25 janarit, ajo postoi një video në Facebook, ka njoftuar se ajo do të shkojë në sheshin Tahrir për të protestuar. Asmaa tha se katër egjiptianët e tjerë të rinj u bashkuan asaj, dhe se shërbimet e sigurisë së brendshme të rrethuar shpejt dhe u zhvendos grupin larg nga sheshi.
Fadil Kraja
Fadil Kraja (1931 - 2022) dramaturg dhe letrar i shquar i kombit shqiptar. Krijimtaria dhe emri i tij lidhen ngushtë me Teatrin Kombëtar Shqiptar dhe Teatrin "Migjeni" të Shkodrës ku ne këtë të fundit kontriboj prej 60 vjetesh. Veprat e tij janë luajtur e vazhdojnë të luhen nga trupat teatrale të Kosovës, por edhe të Diasporës e të qyteteve të ndryshme në Shqipëri. e duam shume dhe urojme te jete i qete ne paqe.
Jeta e hershme
Fadil Kraja u lind në Shkodër, Shqipëri, më 1931. Shkollen e mesme e kreu në gjimnazin e Shkodrës ku spikati me talentin për letërsinë. Studimet e larta i përfundoi në Universitetin e Tiranës, në Fakultetin e Filologjisë, dega Gjuhë-Letërsi. Pas diplomimit punoi në profesionin e mësuesit të cilin e trashëgonte edhe nga familja e tij.
Fadil Kraja kontribuoi për vite me radhë si një mësues i nderuar në fshat e qytet duke nxjerrë nga duart e tij nxënës e studentë që u shquan me pas në fusha të ndryshme psh. ne letërsi dhe art.
Fadil Kraja luajti rol të madh edhe në gjallërimin e Gjimnazit të Shkodrës si mesues i letersise. Me vone ai punoi si pedagog i letërsisë në Universitetin “Luigj Gurakuqi” - Shkodër.
Për disa kohë drejtoi Klubin e Rinisë dhe më vonë qe anëtar i përhershëm i Këshillit Artistik në Teatrin “Migjeni”.
Nga viti 1972 gjer më 1992 ka qenë shkrimtar në profesion të lirë, duke vazhduar si pedagog i jashtëm në fakultet dhe njëkohësisht Kryetar i Degës së Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve për Degën e Shkodrës.
U nda nga jeta më 18 nëntor 2021.
Vepra
Fillimet e para ne krijimtari datojne ne moshe te re. Vëllimi i parë poetik "Kënga ime" (1954) fitoi çmimin e parë në Konkursin Kombëtar të Letërsisë.
Drama
Ka shkruar mbi 50 drama dhe komedi të suksesshme te shfaqura në të gjithë teatrot profesioniste të Shqipërisë, si dhe në Kosovë, Mal i Zi, Maqedoni dhe në diasporë. Mes tyre përmenden:
Teatri i Gjakovës për herë të parë është inaguruar me dramën “Fisheku në pajë” dhe në vitin 2000, kur Gjakova po digjej, në këtë teatër po jepej drama “Dasma e trojeve tona”.
Ne Teatrin e Strugës eshte shfaqur drama “Hisja e diellit”, ne Teatrin e Tuzit eshe luajtur drama “Tronditje” dhe ne shqiptarët e Detroit të SHBA eshte luajtur drama “Jorgani”. Dramat e Fadil Krajes shquhen për patriotizem, per dashurinë për atdheun e popullin.
Dyzet vite më parë ne Klinë të Kosovës u shfaq drama “Baca i Gjetajve” që përveç ndikimit në ndërgjegjen kombëtare të banorëve të kësaj ane, solli edhe raprezalje nga pushteti sllavo-komunist i Beogradit. Disa nga drejtuesit e kulturës atje të asaj kohe u burgosën. Por shkrimtarit iu bë më vonë një dhuratë suprize krejtësisht e veçantë prej Klines - një album me fotografi bërë para 35 viteve gjatë shfaqjes së dramës “Baca i Gjetajve” në këtë qytet. Prof. Fadil Kraja e cilësoi këtë si dhuratën më të veçantë që kishte marrë ndonjëherë në jetën e tij artistike.
Veprimtaria e mëvonshme
Fadil Kraja ka patur nje bashkepunim te ngushte me trupen virtuoze te aktoreve te Teatrit te Shkodrës, sidomos me Serafin Fanko regjisori i suksesshem i "Fisheku ne paje" me te cilin e bashkoi puna,  gëzimet dhe emocionet, përkushtimet dhe sukseset e skenës. Veprat e tij jane luajtur nga aktore te mrekullueshem te skenes se teatrit te Shkodrës si Ndrekë Luca, Tinka Kurti, Ndrekë Prela, Lec Bushati, Vitore Nino, Bep Shiroka, Ymer Bala, Elez Kadrija, Rikard Ljarja, çifti Bruno Shllaku e Paskualina Gruda, si dhe shumë aktorë të trupave profesioniste të Tiranës, Korçës, Elbasanit, Fierit, Vlorës dhe trupës prestigjoze të Prishtinës
Rreth katër vite më parë, ne 2015, shkrimtari dhe dramaturgu Kraja u ftua dhe mori pjese në një simpozium nga shoqata joqeveritare rinore “Koha e re”, në qytetin shqiptar të Tuzit, në Mal të Zi, Ne kumtesen e tij ai bëri një pasqyrim të thellë shkencor historisë shumë shekullore të Malësisë, lidhjes së saj me qytetin e Shkodrës, kontributit të kësaj krahine të madhe në mbrojtjen e trojeve shqiptare, por u ndal edhe në evidentimin e vlerave kulturore e shpirtërore, si një pasuri e madhe e kulturës kombëtare.
Si ftuar nderi ne promovimin e librit “Dhuna” me autor Lekë Imeraj, ne Kline te Kosoves, një libër shkencor-filozofik, profesori tregon se ky aktivitet do të mbetej për të një aktivitet krejtësisht i veçantë.
Pena dhe mendja e Fadil Krajes edhe në këtë moshë te vone është vitale dhe e pashterrshme dhe shkrimtari vazhdon të hedhe ne leter jo kujtime, por vepra të reja. Vetem para pak javësh trupa profesioniste e Teatrit “Migjeni” vuri në skenë komedinë “Një krismë armiqësore” e cila korri sukses jo vetëm në qytetin e Shkodrës, por fitoi Çmim të parë dhe Flamurin e Festivalit mbarëkombëtar të Komedisë shqiptare në Mitrovicë, Kosovë.
Vlerësimet
Fadil Kraja është fitues i dhjetra çmimeve letrare e sidomos në dramaturgji.
Ai është Laureat i Çmimit të Republikës.
Kontributi i tij është çmuar edhe nga Presidenti i Shqipërisë, Rexhep Meidani, i cili i ka dhënë titullin e lartë "Mjeshtër i madh".
Presidenti i Republikës, Ilir Meta me rastin e 70 vjetorit të themelimit të trupës profesioniste të Teatrit “Migjeni” në Shkodër, e dekoroi shkrimtarin dhe dramaturgun Fadil Kraja me Urdhërin e Kalorësit të Flamurit.
Plezha
Plezha është një fshat në komunën Bushat në rrethin e Shkodrës të Shqipërisë.
Wichita County (Texas)
Wichita County është një nga 254 Countet në shtetin federal Texas në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Baton Haxhiu
Baton Haxhiu  ka lindur 2 Gusht 1968 në Podujevë është gazetarë,opinionist Shqiptar nga Kosova i cili ka punuar në disa gazeta si Koha Ditore dhe Gazeta Express dhe si gazetar i lirë është i njohur për raportimet mbi vdekjet e Shqiptarëve në vitin 1999 ne Kosovë dhe raportimin e Gjenocidit që po ndodhte në atë kohë. Për disa kohë punoi edhe si gazetar i pavarur edhe pse në vitin 1999 ishte i kërkuar dhe i inkriminuar nga regjimi brutal serb i Sllobodan Milosheviç-it. Nga 17 shkurti 2009 deri me 5 mars 2020 kur dha dorëheqjen, Haxhiu ka shërbyer si Drejtor i Përgjithshëm i televizionit Klan Kosova dhe moderator i dy emisioneve, Zona B dhe Zona e Debatit
Burimi i të dhënave
1<http://en.wikipedia.org/wiki/Baton_Haxhiu>]]
Çlirimi i Shkupit
Çlirimi i Shkupit ishte një ndër betejat kryesore të kryengritjes së vitit 1912.Fitorja e betejës çliroj Shkupin nga 500 vjet sundimi nga Perandoria Osmane.
Beteja
Në korrik të vitit 1912, revolucionarët shqiptarë mblodhën forcat e tyre në Kosovë pasi pushtuan shumicën e qyteteve kryesore të rajonit si Prishtinën, Ferizaj dhe Gjakovë nga Perandoria Osmane. Në fillim të gushtit 1912, ushtarët shqiptarë marshuan drejt jugut drejt kryeqytetit të provincës Üsküb (Shkup). Më 13 gusht, ushtarët e parë shqiptarë, pesëqind nën drejtimin e Idriz Seferit dhe Isa Boletinit, hynë në qytet dhe kërkuan që 4000 ushtarët osmanë të qytetit t'ia dorëzonin atë revolucionarëve shqiptarë. Më 14 gusht,garnizoni osman u dorëzua, ndërsa më shumë trupa shqiptare arritën në qytet nga zonat e Kumanovës, Prishtinës dhe Dibrës. Deri në fund të gushtit, më shumë se 30,000 trupa shqiptareishin vendosur në Shkup.
Bajram Curri, sapo hyri në Shkup, hapi burgun dhe liroi 960 të burgosurit e pranguar aty.
Qeveria e re osmane kishte ende në Shqipëri forca të mëdha, të cilat mund t’i përdorte kundër shqiptarëve. Ajo urdhëroi komandantin e Korparmatës V, gjeneralin Kara Said pashën, të përgatiste trupat për të marshuar mbi Shkup. Mareshali Ibrahim Pasha u emërua gjithashtu komandant i trupave ushtarake në Kosovë. Megjithatë, qeveria ishte e interesuar të merrej vesh me kryengritësit në Shqipëri. Ky qëndrim diktohej ngaqë vazhdonte lufta me Italinë, nga shfaqja në horizont e një rreziku të ri që vinte nga aleatët ballkanikë dhe nga kujdesi që të mos u jepej shkas Fuqive të Mëdha të ndërhynin në punët e brendshme të Perandorisë.
Republikat e Rusisë
Federata Ruse ndahet në 85 subjekte federale (një përbërëse), 21 prej të cilave janë republika. Republikat përfaqësojnë treva të popujve jorusë. Grupi etnik vendës, sipas të cilit quhet republika, njihet si "kombësi titullare". Për shkak të dekadave brenda Rusisë, kjo kombësi nuk përbën medoemos shumicën e popullsisë së republikës.
Lista e republikave
right
Ina Rama
Ina Rama lindi më 21 nëntor të vitit 1972, në Durrës është prokurore shqiptare.
Biografia
Në vitin 1995 ka mbaruar studimet në Fakultetin Juridik me notë mestare 9,4. Deri në vitin 1999 ka punuar si ndihmës gjyqtare në Gjykatën e Durrësit, për të filluar më pas shkollën e Magjistraturës, të cilën e ka përfunduar në vitin 2001, periudhë gjatë së cilës ka kryer edhe stazhin si gjyqtare në Gjykatën e Durrësit. Në vitin 2002 emërohet gjyqtare në Gjykatën e Lushnjes, ku punon deri në fund të vitit 2004. Fillimi i vitit 2005 do ta gjejë Ramën si gjyqtare në Gjykatėn e Apelit për Krime të Rënda dhe në prill të po atij viti ka filluar të kryejë edhe funksionet e anëtarit të Kolegjit Zgjedhor. Ndërkohë, në janar tė vitit 2007, Ina Rama fiton statusin e ekspertes në programin e trajnimit vazhdues për gjyqtarët, e realizuar nga Shkolla e Magjistraturës. Ish kryeprokurore e Shqipërisë.
Winston Baldwin Spencer
thumb|Spenseri më 2004 para Komeve të Bashkuara Winston Baldwin Spencer (Uinston Balduin Spenser 8 tetor 1948) është politikan i Antiguasë dhe Barbudasë. Spenser është kryeministër i vendit
Spenseri mori këtë ent më 24 mars 2004. Më parë, ai kishte udhëhequr partin Partin e Bashkimit Progresit drejt fitores në zgjedhjet parlamentare. Më 6 janar 2005 mori përsipër edhe entin e ministrisë së punëve të jashtme.
Kantoni Vignory
Kantoni Vignory (frëngjisht: Canton de Vignory) është një kanton në departamentin Haute-Marne, rajonin Champagne-Ardenne në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Vignory. Ka sipërfaqe 175.2km2 dhe popullsi 5578 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Vignory aktualisht përbëhet nga 16 komuna.
Origjina e Romës
Origjina e Romes
Ne shekullin e 8 para erës se re Roma përbehej nga pak fshatra te shpërbëra nga kasollet e drunjta e mbuluara me kashte ne te cilat banonin disa qindra barinj një përzierje e trungut indoevropian. Pese shekuj me vone romaket do ta vene gjithë Italinë nen sundimin e tyre qe nga lumi Po e teposhte. Për pozicionin e tyre ne gjysmën e shekullit 2 historiani grek Polibi (203 pr.K.-120 pr.K.) na thotë : "Romaket e kishin nënshtruar jo pjesërisht por gati fund e krye te gjithë boten dhe kishin një perandori kaq te madhe e te pamate sa nuk e kishte zotëruar askush tjetër përpara tyre dhe pa frike mund te thuhet as nuk do ta arrije ndokush ne te ardhmen". Ishte e qarte qe pushtimet dhe zotërimi i një perandorie te tille qene bere vetëm e vetëm nga një qytet: nga Roma. Ngjitja e saj ne majën e kësaj historie te mrekullueshme do te shtronte pyetjen e dyfishte si dhe pse si ia arritën kësaj dhe ajo qe ende mbetet intriguese cilat ishin shkaqet kryesore ? Polibi do te përgjigjej : "Pseja është e kote ose e padobishme nëse më parë nuk duam te njohim se me ç'mjete dhe se me cilin sistem qeverisje ne me pak se 53 vjet romaket vunë ne sundim gati te gjithë boten e banuar prej njerëzve? Si ndodhi një gjë kaq e pashembullt ne histori: bota nen një qeverisje te vetme?"
Po te kthehemi pas romaket vete do tu përhirohen për te gjitha stërgjyshërve te tyre heroike te cilët qe ne fillimet e veta patën një nisje triumfuese. Sipas asaj legjende te shenjtëruar qe Virgjili e beri te pavdekshme poemën Enea dhe trojanet pas rënies se qytetit te tyre ne duar te grekeve te udhëhequr nga Enea marrin udhët e detit dhe pas shume mjerimesh u vendosen ne pyjet dhe kodrat e Lançiumit.
400px|right
Romuli dhe Remi
Sipas një legjende, Roma u themelua më 21 prill, 753 para lindjes së Krishtit nga vëllezërit binjakë që e kishin origjinën nga princi trojan Enea.[2] Romuli dhe Remi ishin nipa të mbretit latin, Numitorit të Alba Longës. Mbreti u rrëzua nga froni nga vëllai i tij mizor Amuliusi ndërsa vajza e Numitorit, Rea Silva, lindi Remin dhe Romulin.[3][4] Rea Silva ishte një virgjëreshë e Vestës që u dhunua nga Marsi, duke i bërë vëllezërit gjysmë-hyjnorë.
Mbreti i ri ishte i frikësuar prej Romulit dhe Remit se mos ata ia merrnin fronin, kështu që ai vendosi t’i mbysë.[4] Një ujkonjë (ose gruaja e një bariu në disa versione) i shpëtoi dhe i rriti ata dhe kur ata arritën moshën e pjekurisë, ata i rikthyen fronin e Alba Longës Numitorit.[5][6]
Binjakët themeluan qytetin e tyre, por Romulusi e vrau Remin gjatë një grindjeje për sundimin si mbret i Romës, megjithëse disa burime thonë se grindja ishte për arsyen se emri i kujt do t’i vendosej qytetit.[7] Romulusi ishte burimi i emrit të qytetit.[8]  Meqë qyteti kishte ngelur me shumë pak gra, legjenda thotë se latinët ftuan Sabinët në një festival dhe vodhën femrat e tyre që ishin të pamartuara, duke çuar në integrimin e latinëve me Sabinët.[9]
Një legjendë tjetër e regjistruar nga historiani grek Dionisi i Halikarnasusit thotë se princi Enea drejtoi një grup trojanësh në një udhëtim në det. Pas një kohe të gjatë në ujërat e ashpra, ata zbarkuan në buzë të lumit Tiber. Jo gjatë pas zbarkimit, burrat donin të vazhdonin rrugën në det, por gratë që po udhëtonin nuk donin të iknin. Një grua, e quajtur Roma, sugjeroi gratë të digjnin anijet për të mos lejuar largimin. Në fillim, burrat ishin të inatosur me Romën, por më vonë ata e kuptuan se ata ndodheshin në një vend ideal për tu vendosur. Ata i vunë vendit emrin e gruas që dogji anijet e tyre.[10]
Qyteti i Romës u zgjerua rreth një vau të lumit Tiber, një kryqëzim rrugësh plot trafik dhe tregti.[11] Sipas të dhënave arkeologjike, fshati i Romës ka mundësi të jetë themeluar dikur rreth shekullit të 8-të p.e.s., megjithëse mund të shkojë deri në shekullin e 10-të p.e.s. nga fiset latine të Italisë, në majë të kodrës Palatine.[12][13]
Etruskët, që më parë ishin vendosur në veri të Etrurias, duket se kanë vendosur pushtet politik në rajonin e Romës rreth fundit të shekullit të 7-të p.e.s., duke formuar elitën mbretërore dhe aristokratike. Etruskët, siç duket, e humbën fuqinë në zonë në fund të shekullit të 6-të p.e.s., dhe në atë pikë, fiset e hershme latine dhe sabine rishpikën qeverinë e tyre duke krijuar një republikë, me shumë më tepër kufizime në aftësitë e sunduesit për të ushtruar fuqinë.[14]
Tradita romake dhe të dhënat arkeologjike e tregojnë Forumin Romak (Forum Romanum) si vatrën e mbretit dhe gjithashtu zanafillën e qendrës fetare. Numa Pompiliusi ishte mbreti i dytë i Romës, duke pasuar Remin dhe Romulin. Ai filloi projektin e ndërtesave madhështore me pallatin e tij mbretëror të quajtur Regia dhe ndërtimin e kompleksit të virgjëreshave të Vestë.
right|300px
Perandoria Romake
Me armiqtë e mundur, Oktaviani mori emrin Augustus dhe pothuajse pushtetin absolut duke ruajtur vetëm një shtirje të formës republikane të qeverisë.[40] Pasardhësi i tij i përcaktuar, Tiberiusi, mori pushtetin pa kundërshtim, duke vendosur dinastinë Julio-Klaudiane, që zgjati deri në vdekjen e Neronit në vitin 68.[41]  Zgjerimi territorial i asaj që ishte tani Perandoria Romake vazhdoi dhe shteti mbeti i sigurt, [42] pavarësisht një serie perandorësh gjerësisht të konsideruar si të shtrembëruar dhe të korruptuar (për shembull, për Kaligulën thuhet se ishte i çmendur dhe Neroni kishte një reputacion për mizorinë dhe që ishte më shumë i interesuar për shqetësimet e tij private sesa për çështjet e shtetit) [43]).  Sundimi i tyre u pasua nga Dinastia Flaviane.[44]  Gjatë sundimit të Pesë Perandorëve të Mirë (96-180), Perandoria arriti zenitin e saj territorial, ekonomik dhe kulturor.[45]  Shteti ishte i sigurt edhe nga kërcënimet e jashtme dhe të brendshme dhe Perandoria qe e begatë gjatë Pax Romana (Paqja romake).[46][47]  Me pushtimin e Dakisë gjatë sundimit të Trajanit, Perandoria arriti kulmin e zgjerimit territorial; dominioni I Romës në këtë kohë kishte një sipërfaqe prej 6,5 milion km².[48]  Murtaja e Antoninit që u shpërnda në Perandori gjatë viteve 165-180 vrau afërsisht pesë milionë njerëz.[49] Perandoria Romake në zgjerimin e saj më të madh nën Trajanin në vitin 117.
Periudha ndërmjet viteve 193 dhe 235 u dominua nga dinastia Severane dhe pa disa sundues të pazotë, si Elagabalusi.[50] Kjo dhe influenca në rritje e ushtrisë çoi në një periudhë të gjatë kolapsi të njohur si Kriza e Shekullit të Tretë.[51][52]  Kriza mori fund nga sundimi i Dioklecianit, që në vitin 293 e ndau Perandorinë në një gjysmë lindore dhe perëndimore të njohur si tetrarki e dy bashkë-perandorëve dhe dy kolegëve më të rinj.[53]  Bashkë-sunduesit e Perandorisë konkurruan dhe luftuan për supremaci për më shumë se gjysmë shekulli. Më 11 maj 330, perandori Konstantin I me vendosmëri vendosi Bizantin si kryeqytetin e Perandorisë Romake dhe e riemërtoi Kostandinopojë.[54] Perandoria u nda në Perandorinë Romake të Perëndimit dhe Perandorinë Romake të Lindjes (më vonë e njohur si Perandoria Bizantine) në vitin 395.[55]
Perandoria Romake hallahalla ngacmohej vazhdimisht nga dyndjet e barbarëve dhe rënia graduale e Perandorisë Perëndimore vazhdoi me kalimin e shekujve.[56] Në shekullin e 4-të, migrimet në perëndim të Hunëve ishin shkaku që Vizigotët kërkuan strehim në kufijtë e Perandorisë Romake.[57]  Në vitin 410, Vizigotët, nën sundimin e Alarikut të I, plaçkitën qytetin e Romës.[58]  Vandalët pushtuan provincat romake të Galisë, Hispanjës dhe Afrikës Veriore dhe në vitin 455 plaçkitën Romën. [59] Më 4 shtator 476 kryetari i gjermanikëve, Odoakri detyroi perandorin e fundit të perëndimit, Romulus Augustusin, të abdikonte.[60] Pasi kishte zgjatur për afërsisht 1200 vjet, sundimi i Romës mbi Perëndimin i erdhi fundi.[61]
Perandoria Lindore do pësonte një fat të ngjashëm, megjithëse jo kaq drastik. Justiniani mundi të ripushtojë Afrikën Veriore dhe Italinë, por zotërimet bizantine në perëndim u reduktuan në Italinë jugore dhe Sicilinë disa vjet pas vdekjes së Justinianit.[62] Në lindje, pjesërisht si rezultat i Murtajës së Justinianit, bizantinët u kërcënuan nga ngritja e Islamit, ndjekësit e të cilit pushtuan territoret e Sirisë dhe Egjiptit dhe së shpejti u bënë një kërcënim direkt për Kostandinopojën.[63][64]  Prapë se prapë, bizantinët, mundën të ndalin ekspansionin islamik në tokat e tyre gjatë fundit të shekullit të 8-të dhe gjatë fillimit të shekullit të 9-të rimorën tokat e pushtuara.[11][65]  Në vitin 1000 Perandoria Lindore ishte në kulmin e saj : Basili II ripushtoi Bullgarinë dhe Armeninë, kultura dhe tregtia lulëzonin.[66]  Gjithsesi, pak pas këtij zgjerimi, ai befas u ndal në vitin 1071 në Betejën e Manzikertit. Kjo e fundit e çoi perandorinë në një rënie dramatike. Disa shekuj grindjeje të brendshme dhe pushtimet e turqve I shtruan rrugën perandorit Aleksi I Komneni për t’i kërkuar ndihmë perëndimit më 1095.[63] Perëndimi iu përgjigj me anë të Kryqëzatave përfundimisht duke rezultuar në Plaçkitjen e Kostandinopojës nga vetë pjesëmarrësit e Kryqëzatës së Katërt. Pushtimi i Kostandinopojës më 1204-ën do të shihte copëzimin e atyre pak tokave që i kishin mbetur perandorisë në gjendjet e mëvonshme, fitorja e fundit e të cilës ishte ajo e Nikesë.[67] Pas rimarrjes së Kostandinopojës nga forcat perandorake, perandoria nuk ishte gjë tjetër veçse pak më I madh se një shtet grek I përqendruar në brigjet e Egjeut. Perandorisë Lindore I erdhi fundi kur Mehmeti II pushtoi Kostandinopojën më 29 maj 1453.
Ushtria
Ushtria e hershme romake (rreth vitit 500 p.e.s.) ishte si gjithë ushtritë e qytet-shteteve të asaj kohe, e ndikuar nga qytetërimi grek, ku një qytetar militia praktikonte taktikën e hoplitit. Ishte e vogël (popullsia e burrave të lirë në moshë ushtarake ishte rreth 9,000) dhe e organizuar në pesë klasa, tre prej të cilave jepnin hoplitë kurse dy jepnin ushtarë të këmbësorisë së lehtë. Ushtria e hershme romake ishte e limituar taktikisht dhe ishte e përqendruar më shumë për t’u mbrojtur sesa për të sulmuar.[86] Andej nga shekulli i 3-të p.e.s., romakët e zhdukën formacionin hoplit në favor të një sistemi më fleksibël në të cilin grupe më të vogla prej 120 (ose në disa raste 60) burra të quajtura maniples që mund të manovronin më pavarësisht në fushëbetejë. 30 maniples të vendosura në tre rreshta me trupa mbështetëse formonin legjionin, me rreth 4000 deri 5000 veta. Legjioni i hershëm republikan romak përbëhej nga 5 skuadra, ku secila prej tyre ishte e pajisur ndryshëm dhe kishte vende të ndryshme në formacion: tre rreshta nga këmbësoria e rëndë (hastati, principes dhe triarii), një e përbërë nga e lehta (velites), dhe kavaleria (ekuitët). Me organizimin e ri erdhi dhe një orientim i ri drejt ofensivës dhe një qëndrim shumë më agresiv ndaj qytet-shteteve fqinje.[87]
Fuqia e plotë e një legjioni të hershëm republikan përfshinte 3600 deri 4800 nga këmbësoria e rëndë,disa qindra nga këmbësoria e lehtë dhe disa qindra nga kavaleria për të formuar një total prej 4000 deri në 5000 burra.[88] Shpesh legjionet ishin poshtë fuqisë së tyre të plotë, ose për shkak të dështimeve për të rekrutuar ushtarë, ose prej shërbimit aktiv pas një periudhe për shkak të aksidenteve, plagosjeve, vdekjeve, sëmundjeve dhe dezertimit. Gjatë Luftës Civile, legjionet e Pompeut në lindje ishin në fuqinë e tyre të plotë pas sa ishin rekrutuar, kurse legjionet e Cezarit ishin në shumë raste shumë poshtë forcës së plotë pas një shërbimi të gjatë aktiv në Gali. Kjo ishte e vërtetë edhe për trupat ndihmëse.[89]