cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bartholomew Kuma
Aftësitë
Kuma është një nga pak njerëz që kanë mundur plotësisht Ekuipazhin e Kapelës prej Kashte, dhe është gjithashtu i vetmi personazh deri tani që ka mundur ekuipazhin me një dorë, dy herë. Megjithatë, ekuipazhi ishte jashtëzakonisht i dobët dy herë dhe ata nuk ishin në asnjë formë për të luftuar një betejë tjetër, më pak një Shichibukai (në takimin e parë, ekuipazhi sapo kishte mbaruar ndeshjen me një tjetër Shichibukai, Gekko Moriah, si dhe një ishull plot zombie dhe një mumje gjigante të quajtur Oars, në takimin e dytë, ata sapo kishin luftuar kundër një Pacifiste (PX-4), ndërkohë që kishin ndalur një të dytë, Kizaru dhe Sentomaru). Sidoqoftë, ai nuk donte që ekuipazhi të vdiste, pasi i lejoi ata të iknin, duke treguar se ai mund të kishte mbajtur mbrapa.
Bazuar në veprimet e tij, Kuma ka dijeni të madhe në gjeografi pasi ai e dinte se ku do t'i dërgonte ai kundërshtarët e tij. Shkalla e tij e dijes është mjaft e lartë për të gjetur në mënyrë të përkryer edhe një ishull të qiellit që lëviz, edhe pse modifikimet e tij në cyborg mund ta kenë rritur këtë aftësi. Kjo është treguar edhe kur ai kërkon njerëz ku do të donin të shkonin përpara se t'i "shtynte" ata.
Fruti i Detit
Kuma ka bërë që shumë njerëz të "zhduken" duke i goditur me një nga duart e tij. Më vonë është zbuluar se ai i largon ata, duke i dërguar ata në një destinacion tjetër, të cilin ai mund të zgjedhë, edhe nëse destinacioni kërkon disa ditë për të arritur.
Kuma gjithashtu ka treguar aftësinë për të "shtyrë" ose për të shmangur gjërat që nuk kanë ndjeshmëri të tilla si dhimbja dhe lodhja e njerëzve. Kjo është treguar kur Kuma mori të gjitha dhimbjet që Luffy kishte pësuar në Thriller Bark dhe e la atë të ndihej plotësisht i shëndetshëm, që do të thotë se aftësitë e tij mund të përdoren për të shëruar njerëzit dhe për t'i kuruar ato. Megjithatë, në këtë rast, Kuma hoqi dhimbjen e Luffy sepse Zoro kishte pranuar ta bënte atë në vend të tij. Nuk është e qartë se çfarë do të ndodhte nëse dhimbja, e cila mori formën e një flluskë gjigande, nuk ishte transferuar në Zoro.
Kuma lufton në një stil që kujton mundjen sumo. Ai përkulet në një qëndrim të gjerë dhe sulmon me goditje të hapur pëllëmbe, duke përdorur putrat e tij të veçanta për të nisur plumba të fuqishme të ajrit. Shumë në përputhje me frymëzimin sumo. Ai gjithashtu ka demonstruar aftësinë për të bllokuar të gjitha sulmet fizike, madje edhe sulmet me shpatë, duke i zmbrapsur ato me këto duar.
Aftësitë e Kumës mund të përdoren gjithashtu për të krijuar sulme shkatërruese masive. Kjo shfaqet nga një nga lëvizjet e tij të putrës, "Ursus Shock", në thelb një bombë e bërë nga ajri shumë i ngjeshur i krijuar duke e shtyrë ajrin midis duarve të tij. Kjo fuqi shkatërruese është e mjaftueshme për të dëmtuar seriozisht një gjigant masiv, në këtë rast Oars Jr.
Modifikimet e Pacifistës
Ashtu si me modelet e tjera të Pacifistës, Kuma ka një pajisje të integruar të njohjes elektronike brenda nxënësve të tij, e cila i mundëson atij që të identifikojë me saktësi individë të caktuar (me sa duket çdo njeri që është renditur në sistemin e shpërblimit të Qeverisë Botërore). Ai mund të identifikojë personin nga qindra metra larg.
Trupi i tij është në gjendje të përballojë shumicën e sulmeve, përfshirë shkelma të Sanji dhe madje edhe "Shishi Sonson" të Zoros, një teknikë që ishte në gjendje të presë çelikun. Ai vetëm la një gërvishtje në Kuma pavarësisht se ishte një sulm i befasishëm.
Edhe pas dy viteve të dëmtimit të akumuluar, mungesës së riparimit dhe mungesës së marrjes së shpenzimeve, Kuma ishte ende funksionale. Ndërsa modifikimet i dhanë Kuma forcë të madhe, përfundimi i tyre i plotë gjatë një periudhe të gjatë kohore me sa duket e plaçkitën Kumain e vullnetit të tij të lirë.
Si një Pacifista, Kuma ka aftësinë për të gjuajtur rreze lazer, e cila jo vetëm që shkakton shpërthime masive pas shpërthimit, por gjithashtu mund të shkrijë çelikun. Ky lazer është me sa duket një replikim i kompetencave të Kizarut (përdorues i frutit të dritës) dhe për Kuma, ky raketë është instaluar vetëm në gojën e tij. Në Pacifista tjetër, lëshuesi është i instaluar edhe në pëllëmbët e tyre. Kuma ka putrat e tij të dorës në vend të vrimave lazer në duart e tij; është ky aspekt, së bashku me Biblën që vetëm ai mban, madje edhe pas humbjes së vullnetit të tij të lirë, që e dallon atë nga Pacifisti tjetër dhe e bën atë më superior ndaj tyre.
Historia
Edhe pse nuk dihet nëse është e vërtetë apo jo, sipas Peronës, Kuma ishte i dhunshëm i cili thuhet se ai ishte brutal.
Dymbëdhjetë vjet, ai ishte në një ekuipazh me Monkey D. Dragon dhe Emporio Ivankov. Ai dëshmoi sakrificën e Gray Terminal, duke ndihmuar të mbijetuarit në bordin e anijes revolucionare.
Ndërsa kjo ekuipazh ishte një pararendës i Revolucionarëve, nuk dihet nëse Kuma mbeti me Dragonin pasi filloi fushatën e tij kundër Qeverisë Botërore. Në këtë kohë, megjithatë, mësoi për djalin e Dragoit, Monkey D. Luffy. Duke qenë se Ivankovi nuk e dinte lidhjen e Luffy dhe Dragon, kjo do të thotë se Kuma ishte ose shumë afër Dragoit, ose se ai ishte i informuar për marrëdhënien e tyre nga Sengoku, Garp ose Akainu pasi u bë Shichibukai, pasi ata ishin të vetmit ato në marinat që kishin dijeni se Dragon është babai i Luffy.
Dublimi
Në japonisht, Kuma dublohet nga Hideyuki Hori, ndërsa në anglisht ai dublohet nga Joel McDonald.
Numan Baliq
Numan Balić ishte anëtarë i Kryesisë dhe deputet nga Grupi Parlamentar për Integrim (Partia e Aksionit Demokratik).
Shtëpia e kulturës (Vitomiricë)
Shtëpia e Kulturës është një monument i trashëgimisë kulturore në Vitomiricë, Pejë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor".
Elijah Belá
Elijah Belá është një politikan, Radio gazeta Hungareze.
babai i tij Elijah Belá vdiq në vitin 2008.
Nerxhivane Dauti
Nerxhivane Dauti ishte deputete e Kuvendit të Kosovës nga radhët e Partisë Demokratike të Kosovës dhe nënshkruese e Deklaratës së Pavarësisë. Është Doktore e Shkencave Juridike Civile. Ka ushtruar funksione të larta shtetërore dhe është autore e shumë punimeve shkencore. Është profesoreshë Universiteti. Përveç gjuhës amtare flet edhe atë serbo-kroate.
Potoku i Jankut
Potok i Jankut është një vendbanim në komunën e Zveçanit, Kosovë. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin Përroi i Jankut.
Lista e parqeve kombëtare të Finlandës
Në Finlandë ka 41 parqe kombëtare. Të gjithë ata menaxhohen nga Metsähallitus. Parqet kombëtare mbulojnë një sipërfaqe gjithsej prej 9,892 kilometra katrorë – 2.7% e sipërfaqes totale të tokës së Finlandës.
Gjithsej 3.2 milionë njerëz i vizituan parqet në vitin 2018. Gjatë pandemisë Covid-19, numri i vizitorëve të parkut kombëtar u rrit fuqishëm, me një total prej 8.5 milionë njerëz që i vizituan parqet në vitin 2021.
parapamje|800px|center|Liqeni [[Pielinen shihet nga një kodër në Parkun Kombëtar Koli.]]
Gani Koci
Gani Koci i lindur më 20.06.1958 në Polac, Skenderaj, Koci ishte deputet i Kuvendit të Kosovës nga Grupi Parlamentar i PDK-së në periudhën e shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, më 17 Shkurt, 2008.
Epistolate : antropologjia e frymës
Epistolate : antropologjia e frymës. Libër me autor Përparim Kabo, red. shkenc. Aleks Luarasi. Botuar në Tiranë në vitin 2014 nga "Onufri". Libri ka 526 faqe dhe me foto. ISBN 9789928186102
Kantoni Zenica-Doboj
djathtas|parapamje|250x250px|Kantonet e [[Federata e Bosnjës dhe Hercegovinës|Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës.]] Kantoni Zenica-Doboj (Boshnjake: Zeničko-dobojski kanton ) është kantoni i katërt prej 10 kantoneve të Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës në Bosnjë dhe Hercegovinë. Kryeqyteti kantonal është Zenica.
Historiku
Gjatë protestave dhe trazirave në Bosnjë dhe Hercegovinë, në shkurt të vitit 2014, e gjithë qeveria kantonale e Kantonit Zenica-Doboj, dha dorëheqje.
Komunat
Kantoni është i ndarë në komunat: Breza, Doboj Jug, Kakanj, Magllaj, Ollovo, Teshanj, Varesh, Visoko, Zavidoviqi, Zenica, Zhepçe dhe Usora.
Sanxhaku i Prevezës
Sanxhaku i Prevezës gjatë kohës së perandorisë Osmane ishte pjesë administrative e Vilajetit të Janinës. Qendër e sanxhakut ka qenë qyteti i Prevezës.
Deri në 1912 përbëhej nga kazatë e mëposhtme:
Kaini (film)
Përmbajtja e filmit
Dy vëllezër enden në tokë, zërat e tyre jehojnë në të gjitha drejtimet. Njëri prej tyre do të jetë dishepulli i të mirës ndërsa tjetri do të jetë i ligu. Mirësia dhe dashuria për njerëzit do të përhapen nga vëllai i parë, e gjithë bota do ta nderojë atë; ai nuk do të lakmojë argjend dhe ar - ai do të përbuzë rehatinë dhe pasurinë.
Tatjana Radoja
Tatjana Radoja Sotiri lindi ne vitin 1954. Ishte nje aktore shqiptare e cila interpretoi ne disa filma shqiptare si Ledja tek Streha e re (1977), Gruaja e Martinit tek Përballimi (1976), Gruaja e Petros tek Ndërgjegjja (1972) etj. Ka punuar si mësuese frëngjishte ne shkollen Xhezmi Delli ne Tirane. Ka qenë bashkëshortja e kompozitorit te njohur shqiptar Robert Radoja si edhe motra e Liljana Hoxhës, që është gruaja e Sokol Hoxhës, djalit të Enver Hoxhës. Ajo ka qenë edhe pjesëmarrëse ne trion e jurisë ne Festivalin e RTSH-së. Tatjana u nda nga jeta në moshë shumë të re ne periudhën e ndërrimit të sistemeve në Shqipëri nga nje sëmundje e rëndë gjenetike.
Nëndialekti
Nëndialekti (nga latinishtja sub-, "nën", dhe greqishtja e lashtë διάλεκτος, "ligjërim") është një term gjuhësor që përcakton një kategori dialektologjike midis niveleve të dialektit dhe idiolektit. Nëndialektet janë nënndarje themelore të një dialekti. Nëndialektet mund të ndahen më tej, deri te idiolektet. Normalisht nëndialektet e një dialekti janë mjaft të afërta me njëra-tjetrën, që ndryshojnë kryesisht në shqiptim dhe fjalë të caktuara lokale.
Në disa gjuhë ekziston një fjalë e veçantë për një varietet kaq të vogël gjuhësh: говор govor, rumanisht: grai, gwara.
Art serial
Arti serial është një lëvizje arti në të cilën elementet ose objektet uniforme janë mbledhur në përputhje me parimet strikte modulare. Përbërja e artit serial është një proces sistematik. Arti serial është një lëvizje arti në të cilën elementet ose objektet uniforme janë mbledhur në përputhje me parimet strikte modulare. Përbërja e artit serial është një proces sistematik.
Vështrim i përgjithshëm
Një lloj i artit serial është prodhimi i objekteve të shumta (piktura, skulptura, etj.) në grupe ose seri, për shembull seria e njohur e pikturave "katrore" të Josef Albers, ku një imazh i vetëm, i përsëritur krijon një seri variacionesh. Kjo teknikë më vonë u lidh me minimalizmin, "artin e shumëfishtë" dhe "ABC". Megjithatë, ekziston një lloj tjetër, i cili mund të konsiderohet në thelb si "serial" sepse "karakterizohet nga përballja johierarkike e paraqitjeve ekuivalente, të cilat e japin kuptimin e tyre të plotë vetëm në bazë të marrëdhënies së tyre reciproke". Kjo prodhon struktura sekuenciale të përcaktuara në mënyrë të ngjashme me ato të një rreshti me dymbëdhjetë tone, të gjetura për shembull në serinë e Max Bill, Fünfzehn Variationen über ein Thema (1934–38) dhe në 30 vertikale systematische Farbreihen të Richard Paul Lohse në gelber Rautenform (1943–70) dhe Konkretioni III (1947).
Sol LeWitt shkroi se " artisti serial nuk përpiqet të prodhojë një objekt të bukur ose misterioz, por funksionon thjesht si një nëpunës që katalogon rezultatet e premisës së tij."
Marova (këngë)
"Marova" është një këngë e realizuar nga këngëtarja dhe kantautorja shqiptare e Kosovës Filloreta Raçi (Fifi). Kënga u publikua si një teke përmes Onima nën licencën ekskluzive nga Threedots Productions. Është shkruar nga vetë ajo dhe është kompozuar për pjesëmarrjen e saj në Kënga Magjike 2019.
Fifi performoi këngën për herë të parë në edicionin e 21-të të Kënga Magjike më 17 nëntor 2019. Kënga përfundoi e dyta në finalen e madhe të Kënga Magjike 2019 me 1152 pikë që përbën pozicionin e saj më të lartë në konkurs pas tri pjesëmarrjeve radhazi.
Athanas Shundi
Athanas Shundi (18 tetor 1892 - 18 shkurt 1940) ishte një farmacist dhe patriot shqiptar, pjesëtar i rëndësishëm i lëvizjes autoqefaliste të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë. Në vitin e fundit të jetës u përfshi gjithashtu në politikë, si anëtar i Këshillit bashkiak te Tiranës, dhe me pas, i emëruar në Asamblenë Kushtetuese të Shqipërisë, gjatë legjislaturës 12 prill 1939 - 1 prill 1940.
Jetëshkrim
U lind më 18 tetor 1892 në Tiranë. Familja Shundi, nga ai rridhte, ishte pjesë e bashkësisë ortodokse të qytetit të Tiranës, e cila kishte shkuar në Tiranë nga juglindja e viseve shqiptare në fundin e shekullit të 18-të. Ajo fillon e del në kodikun e Kishës së Shën Prokopit që në vitin 1818, kur listohet si dhuruese e ndërtimit të kishës që kish ndodhur gjatë viteve 1790-1797, si pjesë e esnafit të kallajxhinjve, e më pas, me mbiemrin e vet, Shundi, nga viti 1830 e tutje.
Në 1929 A. Shundi u emërua si një nga ekzekutorët e testamentit të Midhat Frashërit. Midhati ishte atëherë në mërgim, si rrjedhim i konflikteve politike që kishte me Ahmet Zogun. Testamenti i Frashërit kishte një nga qëllimet kryesore ruajtjen e bibliotekës së tij personale dhe përdorimin e fondit të kësaj biblioteke për krijimin e një Instituti Albanologjik, si qendër e studimeve shqiptare.
Në 1929 A. Shundi u bë pjesë e pleqësinë e kishës së Shën Prokopit. Ai qe delegat i Tiranës në Kongresin e Dytë të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë (kongresi i parë ishte ai i Beratit në 1922). Më 16-30 qershor 1929 kongresi u mblodh ne Korçë, dhe aprovoi nje statut per administrimin e brendshëm të kishës. Statuti modifikoi vendimet e Kongresit të Beratit të vitit 1922. Kongresi i Korçës përcaktopi se kryepeshkopi, peshkopët dhe zëvendësit e tyre duhet të ishin prej gjaku dhe gjuhe shqiptare, si dhe të kishin nënshtetësine shqiptare, nëpërmjet nenit 16.
Në 1930 A. Shundi u zgjodh zëvendësmitropolit i Tiranës.
Ishte anëtar i Këshillit bashkiak të Tiranes disa herë radhazi. Gjatë legjislatures 12 prill 1939 - 1 prill 1940 A. Shundi u zgjodh anëtar i Kuvendit të Shqipërisë. U nda nga jeta më 18 shkurt 1940 nga një sëmundje.
Jeta private
Djali i xhaxhait të A. Shundit ishte Stefan Shundi, avokat, shkrimtar, publicist dhe ish-president i klubit të futbollit KF Tirana. Një nga vajzat e tij, ishte publicistia Drita Siliqi, e cila ishte e martuar me poetin Drago Siliqi.
Herman Gmeiner (Shkolla)
Stafi i Mësimor
Drejtimi i Shkollës TIK “HERMANN GMEINER”, është i përbashkët me përfaqësues të posaçëm austriak. Kualifikimet dhe kompetencat profesionale dhe pedagogjike të mësuesve do të jenë vendimtare për cilësinë e shërbimit arsimor profesional të shkollës. Stafi i shkollës është i përzgjedhur më kujdes nën drejtimin e specialistëve austriakë të fushës përkatëse. Ai do të nënshtrohet trajnimeve fillestare por edhe të vazhdueshme për tu përditësuar me të rejat më të fundit në fushën e TIK.
Kurrikulat
Shkolla zgjat 4 vjet dhe numri i orëve mësimore përbën parakusht për cilësinë e duhur të formimit të specialistëve të rinj të TIK dhe për njohje të kualifikimit në Austri. Për të garantuar cilësi, do t’u kushtohet rëndësi njohurive të larta në Matematikë si dhe përvetësimit të njohurive të gjuhëve të huaja. Lëndët e formimit të përgjithshëm, orientohen ndaj kërkesave të nxënësve, për përgatitje cilësore për Maturën shtetërore. Për zhvillimin e Gjuhës angleze dhe asaj gjermane (si gjuhë e dytë) përdoren kurrikulat e gjimnazit, tashmë të konsoliduara dhe të vlerësuara.
Infrastruktura
Shkolla TIK “HERMANN GMEINER”, ndodhet në një zonë të qetë dhe të gjelbëruar duke ofruar mjedise  strukturore dhe të përshtatshme për zhvillimin cilësor të procesit mësimor dhe edukativ. Mjediset janë komforte, me sistem qendror ngrohjeje, freskim për periudhën e verës dhe me ndriçim komod. Orët e praktikave teorike dhe të Laboratorëve, do të zhvillohen në mjedise të kompletuara, ku çdo post pune do te jetë i pajisur me mjete të reja dhe moderne sipas çdo fushe. Nxënësve, përvec orëve të shumta në laborator, ju mundësohet edhe praktika në biznese, për të cilën kemi mbështetjen edhe të Ministrisë së Mirëqënies Sociale dhe Rinisë. Në mjediset e shkollës përfshihen edhe mjedise për aktivitete sportive e social-kulturore.
Lufta e gjeneratës së katërt
Lufta e gjeneratës së katërt (4GW) është konflikt i karakterizuar nga një mjegullim i linjave midis luftës dhe politikës, luftëtarëve dhe civilëve.
Termi u përdor për herë të parë në vitin 1980 nga një ekip analistësh nga Shtetet e Bashkuara, duke përfshirë William S. Lind, për të përshkruar kthimin e luftës në një formë të decentralizuar. Për sa i përket luftës moderne të gjeneratave, brezi i katërt nënkupton humbjen e shteteve-kombe të pothuajse monopolit të tyre mbi forcat luftarake, duke u kthyer në mënyrat e konfliktit të zakonshme në kohët paramoderne.
Përkufizimi më i thjeshtë përfshin çdo luftë në të cilën një nga pjesëmarrësit kryesorë nuk është një shtet, por një aktor i dhunshëm joshtetëror. Shembujt klasikë të këtij lloji të konfliktit, siç është kryengritja e skllevërve nën Spartakun, i paraprijnë konceptit modern të luftës.
Topografia dhe rrjeta e rrugëvet të Shqipnis në kohët e vjetra
Topografia dhe rrjeta e rrugëvet të Shqipnis në kohët e vjetra me autor Tahsin Jonusi, përkth. Frida Vokopola Gjoka & Albert Gjoka, me parath. nga Përparim Kabo. Botuar në Tiranë në vitin 2021 nga "Onufri". Libri ka 199 faqe dhe me fotografi bardhë e zi. ISBN 9789928354174
Priez
Priez është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Aisne të rajonit Hauts-de-France. Priez ka një popullsi prej 52 banorë dhe sipërfaqe 4.93 km², me një dendësi prej 11 banor/km².
Ujëvara e Radacit
Ujëvara e Radacit është një monument i trashëgimisë kulturore në Radac, Pejë, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor".
Gani Geci
Gani Geci i lindur më 20.01.1968 në Llaushë, Geci ishte deputet i Kuvendit të Kosovës.
Biografia
Gani Geci ishte deputet i Kuvendit të Kosovës nga Grupi Parlamentar i LDD-së në periudhën e shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, më 17 Shkurt, 2008. I diplomuar në Fakultetin Juridik i Prishtinës, që nga viti 1990 ishte anëtar i Kryesisë së Forumit Rinor të LDK-së, ndërsa, në vitin 1998 ishte Kryetar i Forumit të LDK-së, dega në Skenderaj. Ka qenë pjesë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Përveç gjuhës së tij amtare, Geci flet dhe gjuhën angleze, gjermane dhe gjuhën serbe.
Kazaja e Prevezës
ishte një njësi administrative (kaza) brenda Sanxhakut të Prevezës që funksionoi gjatë Perandorisë Osmane deri në 1912, me shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë. Qendra administrative e kazasë ishte Preveza.
Kantoni Bosnja-Podrinje
djathtas|parapamje|250x250px|Kantonet e [[Federata e Bosnjës dhe Hercegovinës|Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës.]] Kantoni Bosnje Podrinje Gorazhda (Boshnjake: Bosansko-podrinjski kantonin e Goražde ) është një nga dhjetë kantonet e Federatës së Bosnjës dhe Hercegovinës, një entitet në Bosnjë dhe Hercegovinë.
Gjeografia
Kantoni shtrihet në juglindje te vendit, në rajonin e Drinës së Sipërme. Qendra kantonale është në qytetin Gorazhde.
Komunat
Kantoni përbëhet nga komunat Gorazhda, Pale-Praça, Foça-Ustikolina.
Shkenca e hapur
parapamje|320x320px| Gjashtë parimet e hapur dhe e shkencës Shkenca e hapur është e lëvizjes për të bërë kërkime shkencore, e të dhënave dhe shpërndarjen e arritshme për të gjithë nivelet e një kureshtar të shoqërisë, amator apo profesional. Ajo përfshin praktika të tilla si botuese e hapur kërkimore, fushata për një qasje të hapur, duke i nxitur shkencëtarët për të praktikuar hapur fletoren e shkencës, dhe në përgjithësi duke e bërë atë më të lehtë për të publikuar dhe për të komunikuar njohuritë shkencore.
Shkenca e hapur filloi të shekullit të 17-të me ardhjen e akademik journal, kur shoqëror të kërkesës për qasje në njohuri shkencore arritur në një pikë ku ajo u bë e nevojshme për grupet e shkencëtarët që të ndajnë burimet me njëri-tjetrin në mënyrë që ata të mund të së bashku të bëjnë punën e tyre. Në kohët moderne nuk ka debat në lidhje me shkallën në të cilën informacioni shkencor duhet të jenë të përbashkëta. E konfliktit në mes dëshirën e shkencëtarëve të ketë qasje të përbashkët të burimeve kundrejt dëshirës së individit subjekteve të fitimit, kur entet e tjera marrim nga burimet e tyre. Përveç kësaj, statusin e qasjes së hapur dhe resurset që janë në dispozicion për promovimin e saj ka të ngjarë të ndryshojnë nga një fushë akademike hetimor për një tjetër.
Sfond
Shkenca në përgjithësi është kuptuar si një grumbullimin, analizimin, publikimin, reanalyzing, critiquing, dhe të ripërdorimit të të dhënave. Ithtarët e hapur shkencës identifikuar një numër i pengesave që pengojnë ose mendjen e gjerë dhe shpërndarjen e të dhënave shkencore.
Këto përfshijnë financiare paywalls e për-fitimprurëse kërkimore botuesit, kufizimet në përdorimin e aplikuar nga botuesit e të dhënave, të varfër formatimin e të dhënave ose të përdorimit të software-it pronësor, që e bën të vështirë për të ri-qëllim, kulturor dhe ngurrimi për të publikuar të dhënat për frikën e humbjes së kontrollit e se si informacion është përdorur. parapamje|320x320px| Shkenca E Hapur Taxonomy Sipas të NXITUR taxonomy shkenca e Hapur shpesh mund të përfshijnë aspektet e qasjes së Hapur, Open data dhe open source lëvizjes përmes të cilës shkenca moderne kërkon software në mënyrë që të procesit të të dhënave dhe informacionit. Hapur kërkimore llogaritjen gjithashtu trajton problemin e reproducibility shkencore rezultatet. FOSTER Shkenca e Hapur taxonomy është në dispozicion në RDF/XML dhe me rezolucion të lartë imazhi.
Lloje të ndryshme të "Shkenca e Hapur"
Termi "shkenca e hapur" nuk ka një përkufizim fiks ose operationalization. Në njërën anë, ajo ka qenë të referuara si një "fenomen i çuditshëm". Në anën tjetër, termi është përdorur për të encapsulate një seri parimesh që synon të nxisë shkencore dhe të rritjes saj plotësuese qasje për publikun. Dy ndikim sociologët, Benedikt Fecher dhe: Sascha Friesike, kanë krijuar të shumta "shkolla e mendimit" që të përshkruajë interpretimet e ndryshme të termit.
Sipas Fecher dhe Friesike "Shkenca e Hapur" është një term ombrellë për supozime të ndryshme në lidhje me zhvillimin dhe përhapjen e dijes. Për të treguar termi është multitudinous perceptimet, ata dallojnë mes pesë Shkenca e Hapur shkollat e mendimit:
Infrastruktura E Shkollës
2. Sociale dhe Rrjetet e Bashkëpunimit për Shkencëtarët: Ky trend përfshin zhvillimin e softuerit që e bën të ndërveprimit me studiues të tjerë shkencore dhe bashkëpunime shumë më e lehtë se sa tradicionale, jo dixhitale praktikave. Në mënyrë të veçantë, trendi është e fokusuar në implementimin e reja të Web 2.0 mjete për të lehtësuar hulumtimin e aktiviteteve të lidhura me të në internet. De Roure dhe kolegët (2008) lista një seri prej katër kyçe, aftësitë për të cilat besojnë që përbëhet Social Research Virtual Mjedisit (SVRE):
Naser Osmani
Naser Osmani ishte deputet me Grupin Parlamentar të Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe nënshkrues i Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës. Ka lindur 04.05.1962 në Magurë. Si ekonomist me profesion, Osmani ka ushtruar edhe funksione të tjera të larta politike dhe institucionale.
Shkenca e hapur
Matjen E Shkollës
Prandaj, kjo shkollë argumenton se nuk janë më të shpejtë e ndikimit matjen e teknologjive që mund të llogarisë për një gamë të publikimit llojet si dhe mediat sociale në web mbulimit të një shkencore kontribut për të arritur në një të plotë të vlerësimit se si impactful e shkencës kontribut ishte. Esencë e argument për këtë shkollë është se fshehur përdor si të lexuar, bookmarking, për ndarjen, për të diskutuar dhe vlerësim janë gjurmimi aktivitetet, dhe këto gjurmë mund dhe duhet të përdoret për të zhvilluar një të reja të masës së shkencore ndikim. Ombrellën zhargon për këtë lloj të ri të ndikimit matjet quhet altmetrics, i shpikur në vitin 2011 nga neni Priem et al., (2011). në mënyrë domethënëse, autorët të diskutuar dëshmi se altmetrics ndryshojnë nga tradicionale webometrics të cilat janë të ngadalshme dhe të spontane. Altmetrics janë propozuar për të mbështeten në mënyrë më të vendosur e masave që përbëjnë mesazhe të shkurtra, blogs, diskutime, dhe bookmarks. Autorët pretendojnë se ekzistues letërsisë shpesh ka propozuar që altmetrics duhet gjithashtu të encapsulate procesit shkencor, dhe masa e procesit të hulumtimit dhe të bashkëpunimit për të krijuar një të përgjithshme metrike. Megjithatë, autorët janë të qarta në vlerësimin e tyre se disa dokumente të ofrojë metodologjike detaje se si për të arritur këtë. Autorët përdorin këtë dhe në përgjithësi mungesë të provave për të konkluduar që hulumtime në fushën e altmetrics është ende në fillimet e saj.
E Shkollave Publike
Sipas autorëve, qendrore shqetësim i shkollës është t'i bëjë të shkencës të arritshme për një audiencë më të gjerë. E natyrshme supozimin se kjo shkollë, siç është përshkruar nga autorët, është se reja teknologjitë e komunikimit, të tilla si Web 2.0 i të lejojë shkencëtarët për të hapur deri procesit të hulumtimit dhe të lejojë gjithashtu shkencëtar për të përgatitur më mirë e tyre "produktet e hulumtimit" për interesuara jo-ekspertë. Prandaj, shkolla është e karakterizuar nga dy të gjerë rryma: njëra argumenton për qasjen e procesit të hulumtimit të masave, ndërsa të tjera, argumenton për të rritur qasjen shkencore e produktit për publikun.
Demokratike Të Shkollës
Shkollës demokratike shqetësohet me konceptin e qasjes në njohuri. Në krahasim me duke u fokusuar në qasjen e hulumtimit dhe understandability, avokatët e kësaj shkolle të fokusohet në qasjen e produkteve të hulumtimit të opinionit publik. Qendrore shqetësimin e shkollës është ligjore dhe pengesa të tjera të cilat e pengojnë qasjen e hulumtimit botime shkencore dhe të dhënave për publikun. Autorët argumentojnë se mbështetësit e kësaj shkolle pohojnë se çdo hulumtim produkt duhet të jetë i lirë dhe në dispozicion. Autorët argumentojnë se nocioni themelor i kësaj shkolle është se të gjithë kanë të njëjtë, të barabartë e drejta për qasje në njohuri, sidomos në rastet e shtetit të financuara nga eksperimentet dhe të dhënave. Autorët kategorizojnë dy rrymat qendrore që karakterizojnë këtë shkollë: Qasje të Hapur dhe të Hapur të të Dhënave.
Pragmatike Shkollës
Pragmatik shkolla e konsideron të Hapur Shkencë, si mundësinë për të bërë njohuri krijimin dhe shpërndarjen më efikase, duke rritur bashkëpunimin gjatë procesit të hulumtimit. Mbështetësit argumentojnë se shkenca mund të jetë i optimizuar nga modularizing procesin dhe hapja e shkencore të zinxhirit të vlerës. 'Të hapur' në këtë kuptim ndjek shumë konceptit të inovacionit të hapur. Marrë për shembull transfertat e jashtme-në (duke përfshirë të jashtëm të njohurive në procesin e prodhimit) dhe brenda-jashtë (spillovers nga ish mbyllur procesi i prodhimit) parimet e shkencës. Web 2.0 është konsideruar si një grup të dobishme mjetet që mund të nxisë bashkëpunim (nganjëherë referuar edhe si Shkencë 2.0). Më tej, qytetari shkenca është parë si një formë e bashkëpunimit, që përfshin njohuritë dhe informacionin nga jo-shkencëtarët. Fecher dhe Friesike përshkruajnë ndarja e të dhënave si një shembull të pragmatike shkolla si ajo mundëson studiuesit për të përdorur studiues të tjerë " të dhëna për të vazhduar kërkimet e reja pyetje apo për kryerjen e të dhënave të shtyrë replications.
Histori
Përhapja miratimin e institucionit të revistës shkencore shënon fillimin e konceptit modern të hapur shkencës. Para kësaj kohe shoqëritë detyrojnë shkencëtarët në fshehtë sjellje.
Para të revistave
Para ardhjes së revista shkencore, shkencëtarët kishin pak për të fituar dhe shumë për të humbur nga publikuar zbulimet shkencore. Shumë shkencëtarëve, duke përfshirë Galileo, Kepler, Isak Njuton, Christiaan Huygens, dhe Robert Hooke, bëri kërkesë për zbulimet e tyre duke i përshkruar ato në gazetat e koduar në anagrams ose cyphers dhe pastaj shpërndarjen e koduar teksti. qëllimi i Tyre ishte për të zhvilluar e tyre të zbulimit në diçka jashtë të cilat ata mund të përfitojnë, atëherë të zbulojë tyre të zbulimit për të provuar pronësinë, kur ata ishin të përgatitur për të bërë një kërkesë.
Sistemi i nuk e publikuar zbulimet shkaktuar probleme për shkak zbulimet nuk janë ndarë shpejt dhe për shkak se ajo ndonjëherë është e vështirë për discoverer për të provuar prioritet. Njuton dhe Gottfried Lajbnici dy pretenduar prioritet në zbulimin e gur. Njutonit thënë se ai shkroi në lidhje me gur në 1660s dhe 1670s, por nuk e kanë publikuar deri më 1693. Lajbnici botuar "Nova Methodus pro Maximis et Minimis", një traktat mbi gur]] në 1684. Debatet mbi prioritet janë të natyrshme në sistemet, ku shkenca nuk është publikuar haptas, dhe kjo ishte problematike për shkencëtarët që të kërkuar për të përfituar nga prioritet.
Shfaqja e akademive dhe revista
Përfundimisht individuale patronazhin e sistemit të pushuar, për të siguruar shkencore të prodhimit të cilën shoqëria filloi ta kërkojë. të Vetëm të artit nuk mund të mjaft të fondit shkencëtarët, të cilët kishin një karrierë të paqëndrueshme dhe të nevojshme të qëndrueshme financimi. E zhvillimit që e ka ndryshuar kjo ishte një prirje për të pool të hulumtimit nga shumë shkencëtarë në një akademi të financuar nga shumta të artit. Në 1660 Angli, themelohet Shoqëria Mbretërore dhe në 1666 francez themeluar në frëngjisht Akademia e Shkencave. Mes 1660s dhe 1793, qeveritë dha njohjen zyrtare të 70 të tjerë të organizatave shkencore të modeluar pas ata të dy akademive. Në 1665, Henri Oldenburg u bë redaktor i Filozofike Transaksionet e Shoqërisë Mbretërore, e para akademike të revistës kushtuar shkencës, dhe fondacioni për rritjen e shkencore dhe botuese. Nga 1699 ka qenë 30 revista shkencore; nga 1790 nuk ishin 1052. Që atëherë botimin e ka zgjeruar edhe më të madh në normat.
Popullore Shkenca E Shkrimit
E para popullore shkencës periodike në llojin e vet u botua në vitin 1872, nën një sugjerim emër që është ende një vend modern portal për të ofruar shkencës gazetari: Njohura të Shkencës. Revista pretendon të ketë të dokumentuara shpikjen e telefonit, phonograph, dritën elektrike dhe fillimin e teknologjisë automobilistike. Revista shkon aq larg sa të pohojë se "historia e Njohura të Shkencës është një reflektim i vërtetë i njerëzimit progresit mbi të kaluarën 129+ vjet". Diskutimet e njohura të shkencës shkrim më shpesh grinden argumentet e tyre rreth disa lloj të "Shkencës Boom". Kohëve të fundit historiographic llogari të njohura të shkencës gjurmët e përmend termin"shkenca bum" të Daniel Greenberg e Shkencës dhe Qeveria e Raporteve në vitin 1979 i cili posited se "revista Shkencore janë duke shpërthyer nga të gjithë. Në mënyrë të ngjashme, kjo llogari diskuton publikimit Kohë, dhe mbulesën e saj histori e Carl Sagan në vitin 1980 si propaganduar pretendojnë se popullore shkenca ka "u kthye në entuziazëm". në mënyrë të veçantë, këtë të mesëm llogaritë e pyet pyetja e rëndësishme si për atë që ishte konsideruar si të popullarizuara të "shkencës" për të filluar me. Gazeta pohon se çdo llogari e si njohura të shkencës shkrim bridged hendeku midis të informuar masat dhe eksperti shkencëtarë së pari duhet të konsiderojnë i cili ishte konsideruar si një shkencëtar për të filluar me.
Bashkëpunimi në mes të akademitë
Në kohët moderne shumë akademitë kanë bërë presion punonjësit shkencorë të financohet me fonde publike, universitete dhe institucione kërkimore për t'u angazhuar në një përzierje e ndarjes së hulumtimeve dhe duke e bërë disa nga zhvillimet teknologjike të pronarit. Disa hulumtime produkte kanë potencial për të gjeneruar komerciale të ardhura, dhe në shpresën e kapitalizuar në këto produkte, shumë institucione kërkimore të mbajë në burim të informacionit dhe të teknologjisë të cilat përndryshe do të çojë në përgjithësi përparimi shkencor në qoftë se e tjera të hulumtimit të institucioneve të pasur qasje në këto burime. Kjo është e vështirë për të parashikuar potencial pagesa të teknologjisë apo për të vlerësuar shpenzimet e mbajtjes në burim, por nuk është marrëveshje e përgjithshme që të përfitojnë në ndonjë institucion të vetëm të mbajtur teknologjisë nuk është aq i madh sa që kostoja e mbajtjes në burim nga të gjitha të tjerë të institucioneve kërkimore.
Politikë
Në shumë vende, qeveritë e fondit të disa hulumtimeve shkencore. Shkencëtarët shpesh publikojnë rezultatet e hulumtimit të tyre duke shkruar artikuj dhe dhurimin e tyre për të publikohen në revista shkencore, të cilat shpesh janë komerciale. Entitetet publike siç janë universitetet dhe bibliotekat regjistrohu për këto revista. Michael Eisen, një themelues i Bibliotekë Publike e Shkencës, e ka përshkruar këtë sistem, duke thënë se "tatimpaguesit, të cilët tashmë e paguar për hulumtim do të duhet të paguajnë sërish për të lexuar rezultatet."
Në dhjetor të vitit 2011, disa Shteteve të Bashkuara ligjvënësit prezantua një projekt-ligj të quajtur Hulumtimit të Veprave të Veprojë, të cilat do të ndalojnë federale agjencitë e dhënies së granteve me çdo dispozitë e cila kërkon që nenet raportimi për tatimpaguesit e financuara nga hulumtimit të publikuar për të lira për publikun në internet. Darrell Issa, një bashkë-sponsor i faturës, shpjegoi bill duke thënë se "të financuara Publikisht hulumtim është dhe duhet të vazhdojë të jetë absolutisht në dispozicion të publikut. Ne duhet gjithashtu të mbrojtur vlerën e shtuar për të financohet me fonde publike, hulumtimet nga ana e sektorit privat dhe për të siguruar se nuk ka ende një aktiv komerciale dhe jo-fitimprurëse e hulumtimit të komunitetit." Një përgjigje të këtij ligji u protestave nga disa studiues, ndër ta ishte bojkoti i komerciale botues Elsevier quajtur Kostoja e Njohurive.
Holandeze Presidenca e Këshillit të Bashkimit Evropian thirrje për veprim në prill 2016 për të migruar të financuara nga Komisioni Evropian kërkime për të Hapur Shkencës. Komisioneri europian Carlos Moedas prezantoi Shkenca e Hapur Re në Shkenca e Hapur Konferencën në Amsterdam në Prill 4-5. Gjatë këtij takimi gjithashtu Të Amsterdamit Thirrje për Veprim për të Hapur Shkenca u paraqit një dokument i gjallë që përshkruan veprime konkrete për Bashkësinë Evropiane për të lëvizur për të Hapur Shkencës.
Argumente kundër shkenca e hapur
parapamje|Të hapur për ndarjen e të dhënave kërkimore nuk është praktikuar gjerësisht Argumente kundër shkenca e hapur kanë tendencë për të çuar përpara disa shqetësime. Këto përfshijnë mundësinë që disa studiues të kapitalizojë në të dhëna të tjera studiuesit kanë punuar shumë për të mbledhur, pa mbledhjen e të dhënave të tyre, potenciali për më pak individë të kualifikuar për keqpërdorim të të dhënave të hapura dhe argumente që romani të dhëna janë shumë më kritik se sa riprodhimin ose të përsëritur të vjetër gjetjet.
Disa shkencëtarë të gjetur frymëzim në mendimet e tyre duke kufizuar sasinë e informacionit që ata marrin nga të tjerët. Aleksandër Grothendieck është cituar si një shkencëtar të cilët dëshironin të mësojnë me procedurë të kufizuar ndikimin kur ai i tha se ai donte "të arritur nga në të (e tij) mënyrën e vet të gjërave (ai) do të kishin dashur të mësojmë, jo duke u mbështetur në nocionet e konsensusit."
Në vitin 2011, holandisht hulumtuesit njoftuar qëllimin e tyre për publikimin e punimeve shkencore në revistën Shkenca përshkruan krijimin e një tendosje e H5N1 i gripit të cilat mund të jenë lehtësisht të kaluar në mes ferrets, gjitarët që më të ngushtë të imitojnë njeriut përgjigje për të e të gripit. shpallja shkaktuar një polemikë në të dy politike dhe shkencore qarqe në lidhje me implikimet etike të publikimit të të dhënave shkencore të cilat do të mund të përdoret për krijimin e armëve biologjike. Këto ngjarje janë shembuj se si shkenca e të dhënave potencialisht mund të keqpërdoret. Shkencëtarët kanë bashkëpunim të rënë dakord për të kufizuar fushën e vet hetimor në raste të tilla si Asilomar konferencë për recombinant të ADN-së në vitin 1975, dhe një propozuar në vitin 2015 të gjithë botën shtyrja e afatit për një njeriut-gjenomit-redaktimi teknikë.
Në vitin 2009, NASA lansoi Kepler sovietik dhe premtoi se do të lirimit të të dhënave të mbledhura në qershor të vitit 2010. Më vonë ata kanë vendosur që ta shtyjë për lirimin e tyre në mënyrë që shkencëtarët të mund ta shohin atë më parë. Tyre arsyeja ishte se jo-shkencëtarët mund të paqëllimshëm keqinterpretojë e të dhënave, dhe shkencëtarët e NASA-s menduar se do të ishte e preferueshme për ata që të jenë të njohur me të dhëna paraprakisht, kështu që ata mund raport me nivelin e tyre të saktësisë.
Kur më shumë njerëz të dhënave të raportit ajo do të marrë më të gjatë për këdo që të marrë parasysh të gjitha të dhënat, dhe ndoshta më shumë të dhëna të cilësisë më të ulët, para se të tërhequr ndonjë përfundim.
Pas publikimit të një rishikimi të hollësishëm, një lëndë e hapur shkencës, ka qenë i kritikuar në nxitjen e prodhimit të cilësisë më të ulët letrat që janë tejet voluminoz. në mënyrë të veçantë, kritikët pohojnë se, si cilësia nuk është e garantuar nga preprint serverat, vërtetësinë e punimeve do të jetë e vështirë për të vlerësuar individualisht nga lexuesit. Kjo do të çojë në rippling efektet e rreme shkencë, e ngjashme të kohëve të fundit epidemi e lajme të rreme, të përhapet me lehtësi në mediat sociale faqet. zgjidhje të Përbashkëta për këtë problem kanë qenë të cituar si përshtatje e re formatin në të cilin çdo gjë është e lejuar për të publikuar, por një pasuese filter-kuratori model është i imponuar për të siguruar disa bazë të cilësisë e standardeve janë plotësuar me të gjitha botimet.
Argumentet për shkenca e hapur
Një numër i dijetarëve të gjithë disiplinat e kanë avancuar të ndryshme argumente në favor të hapur shkencës. Në përgjithësi, këto të përqëndrohet në vlerën e perceptuar të hapur shkencës në përmirësimin e transparencës dhe vlefshmërinë e të kërkimit, si dhe në lidhje me pronësia publike e shkencës, veçanërisht atë që është e financuara publikisht. Për shembull, në janar të vitit 2014 J. Christopher Lindi publikuar në një të plotë "Udhëzues për Shkenca e Hapur". po kështu në janar 2017, një grup studiuesish të njohur për avokimin shkenca e hapur të publikuar në një "manifest" për shkenca e hapur në revistën Nature. Në nëntor 2017, një grup të hershme të karrierës së hulumtuesve të publikuar e tyre "manifest" në revistën Gjenomin e Biologjisë, duke deklaruar se ajo është detyra e tyre për të ndryshuar kërkimore shkencore në të hapur kërkimit shkencor dhe të angazhohen për të Hapur parimet e Shkencës.
Një artikull i botuar nga një ekip i NASA-s astrobiologists në 2010, në Shkencat raportuar një baktere e njohur si GFAJ-1 që do të mund të purportedly metabolize arsenik (ndryshe nga çdo i njohur më parë lloje të lifeform). Ky konstatim, së bashku me të NASA-s pretendojnë se në letër "do të ketë ndikim në të kërkoni për dëshmi të jetës extraterrestrial", u takua me kritikat brenda bashkësisë shkencore. Shumë e shkencore koment dhe kritikë rreth kësaj çështje u zhvillua në forumet publike, më së shumti në Twitter, ku qindra shkencëtarë dhe jo-shkencëtarët kanë krijuar një etiketën e komunitetit rreth etiketën #arseniclife. Universitetin e British Columbia astrobiologist Rosie Redfield, një nga më të zëshëm kritikët e NASA-s e ekipit të kërkimit, gjithashtu ka paraqitur një draft i raportit hulumtues të një studimi që ajo dhe kolegët e kryer e cila kundërshtohet NASA ekipit të përfundimeve; draft raporti u shfaq në arXiv, hapur kërkimore-depo, dhe Redfield quajtur në saj të laboratorit blog kërkimore për rishikimin e hollësishëm të dy hulumtimet e tyre dhe të NASA e ekipit origjinale në letër. Studiues Jeff Rouder përcaktuar Shkenca e Hapur "si duke u përpjekur për të ruajtur të drejtat e të tjerëve për të arritur pavarur konkluzione në lidhje me të dhënat tuaja dhe të punojnë".
Shkenca është financohet me fonde publike, pra të gjitha rezultatet e hulumtimit duhet të jetë në dispozicion të publikut
Financimi publik i hulumtimit ka kohë që janë përmendur si një nga arsyet kryesore për të siguruar Qasje të Hapur për kërkime nene. Pasi që ka vlera të rëndësishme në pjesët e tjera të hulumtimit të tillë si kodi, të dhënave, formularëve, dhe të hulumtimit propozime një argument të ngjashëm është bërë që nga viti këto janë të financuara publikisht, ata duhet të jenë në dispozicion të publikut nën creative commons licence.
Shkenca e hapur do të bëjë shkencën më reproducible dhe transparente
Gjithnjë e më shumë reproducibility e shkencës është duke u marrë në pyetje dhe termi "reproducibility krizës", ka qenë e shpikur. Shkenca e Hapur qasjet janë propozuar si një mënyrë për të ndihmojë në rritjen e reproducibility e punës.
Shkenca e hapur që ka më shumë ndikim
Ka disa përbërës që të ndikojë në hulumtime, shumë prej të cilave janë të debatueshme. Megjithatë, sipas tradicionale shkencore metrics pjesë të Hapur shkenca të tilla si Qasje të Hapur dhe të Hapur të Dhënat e kanë provuar të bëj më mirë versionet tradicionale.
Shkenca E Hapur Do Të Ndihmuar Të Përgjigjet Në Mënyrë Unike Komplekse Pyetje
Kohëve të fundit argumente në favor të Hapur Shkencës kanë ruajtur që Shkenca e Hapur është një instrument i domosdoshëm për të filluar duke u përgjigjur jashtëzakonisht komplekse pyetje, të tilla si nervoz bazë të ndërgjegjes. tipike argument propagates faktin se këto lloj hetimet janë shumë komplekse për t'u kryer nga çdo individ, dhe për këtë arsye, ata duhet të mbështeten në një rrjet të hapur shkencëtarët për të bërë. By default, natyra e këtyre hetimeve gjithashtu e bën këtë "shkenca e hapur" si "big shkencës".
Organizatat dhe projektet e hapur shkencës
Big projektet shkencore janë më shumë gjasa për të praktikuar shkenca e hapur se projekte të vogla. projekte të Ndryshme sjelljes, avokat, të zhvillojnë mjetet për të, ose e fondit të hapur shkencës, dhe shumë organizata të drejtuar projekte të shumta. Për shembull, Allen Instituti për Trurin e Shkencës kryen shumta shkenca e hapur projekte, ndërsa Qendra për të Hapur Shkencës ka projekte për të kryer, avokati, dhe për të krijuar mjete për shkenca e hapur. Shkenca e hapur është stimulimi i lindjes së nën-degëve të tilla si të hapur sintetike të biologjisë dhe të hapur therapeutics.
Cilat janë jashtëzakonisht të madhësive të ndryshme dhe të strukturave. E Dije të Hapur e Fondacionit (OKF) është një organizatë globale për ndarjen e mëdha të dhëna katalogë, drejtimin ballë për ballë konferenca, dhe mbështetjen e software me burim të hapur të projekteve. Në të kundërt, Blu Obelisk është një grupi joformal i kimistëve dhe i lidhur cheminformatics projekteve. I tableau e organizatave është dinamike me disa organizata të bëhet i vdekur, për shembull, Shkenca Commonsdhe organizatat e reja duke u përpjekur të rritet, p.sh., Vetë-buletini i Shkencave. të Përbashkët të organizimit të forcave të përfshijnë njohuri domain, llojin e shërbimit të ofruar, dhe madje edhe gjeografinë, p.sh., OCSDNets' përqendrim më të botës në zhvillim.
Drejtimi shkenca e hapur projekteve
Shumë shkenca e hapur projekte të përqëndrohen në mbledhje dhe koordinimin enciklopedike koleksionet e sasive të mëdha të organizuara të të dhënave. E Allen Trurit Atlas hartat e gjen shprehje në të njeriut dhe mouse trutë; e Enciklopedia e Jetës dokumente të gjitha tokësore llojeve; Galaxy kopshtin Zoologjik klasifikon galaktikave; Ndërkombëtar HapMap Projektit hartat e haplotypes e gjenomit të njeriut; e Monarku Iniciativë vë në dispozicion të integruar publik modelin e organizmit dhe klinike të të dhënave; dhe Sloan Digital Sky Survey që regularizes dhe publikon të dhënat e përcakton që, nga shumë burime. Të gjitha këto projekte accrete informacionin e dhënë nga shumë të ndryshme studiuesit me standardet e ndryshme të curation dhe kontributin e tyre.
Projekte të tjera janë organizuar rreth përfundimin e projekteve që kërkojnë të gjerë bashkëpunimi. Për shembull, OpenWorm kërkon të bëjë një nivel qelizor simulimi i një roundworm, një multidisiplinare të projektit. E Polymath Projekti synon të zgjidhë vështirë matematikore problemeve duke i mundësuar më të shpejtë të komunikimit brenda disiplinës së matematikës. Bashkëpunuese Replications dhe projekti i Edukimit të rekrutëve studenteve si qytetar shkencëtarët, duke ofruar financim. Çdo projekt përcakton nevojat e saj për kontribuesit dhe bashkëpunim.
Avokimi shkenca e hapur
Dokumentet e shumta, të organizatave dhe lëvizjeve shoqërore avokatit të gjerë miratimin e hapur shkencës. Deklaratat e parime përfshijnë Budapest Qasje të Hapur Iniciativës nga një dhjetor 2001 konferenca dhe Panton Parimet. Re deklaratat janë vazhdimisht të zhvilluara, të tilla si Amsterdam Thirrje për Veprim në Shkenca e Hapur për të paraqitur holandez Presidenca e Këshillit të Bashkimit Evropian në fund të Majit, në vitin 2016. Këto deklarata shpesh përpiqen të vendoste licencat dhe paraqitja e të dhënave dhe literaturë shkencore.
Të tjera avokatëve të përqëndrohen në edukimin e shkencëtarëve të përshtatshme për të hapur shkencë mjetet software. Arsimi është në dispozicion si seminareve të trajnimit, për shembull, Software Zdrukthtari projekt ; si sferë specifike e materialeve të trajnimit, për shembull, të Dhënat Zdrukthtari projektit ; dhe si materiale për mësimin e diplomuar klasave, p.sh., Shkenca e Hapur Trajnimit Iniciativë. Shumë organizata gjithashtu ofrojnë arsim në parimet e përgjithshme të hapur shkencës.
Brenda shkencore shoqëri ka edhe seksione dhe grupe interesi që promovojnë shkenca e hapur praktikave. E Ekologjike Shoqëri të Amerikës ka Hapur një Shkencës Seksion. Në mënyrë të ngjashme, të Shoqërisë për Amerikan i Arkeologjisë ka Hapur një Shkencës Grupi të Interesit.
Botuese shkenca e hapur
Zëvendësimi i aktuale shkencore, botuese model është një synim i hapur shkencës. Kosto e lartë për të hyrë në letërsi i dha të rritet në protesta të tilla si Kostoja e Njohurive dhe për ndarjen e punimeve pa botues pëlqimin, p.sh., Sci-hub dhe ICanHazPDF. Re organizatat janë duke eksperimentuar me këtë qasje të hapur të modelit: Biblioteka Publike e Shkencës, ose PLOS, është krijuar një bibliotekë me qasje të hapur revistave dhe literaturës shkencore; F1000Research ofron hapur botuese dhe të hapur një rishikimi të hollësishëm për jetën e shkencave; figshare dhe arkiva e aksioneve imazhet, lexime, dhe të dhënat e tjera; dhe arXiv të sigurojë elektronike preprints në shumë fusha; dhe individuale shumë revista. Të tjera botuese eksperimente të përfshijë vonuar dhe hibride të modeleve.
Softueri i hapur i shkencës
Një shumëllojshmëri e kompjuterit burimeve mbështetje të hapur shkencës. Këto përfshijnë software si Shkenca e Hapur Kuadrin nga Qendra për Shkenca e Hapur për të menaxhuar projektin e informacionit, të dhënave, arkivimit dhe ekipi i koordinimit; informatikë shpërndarë shërbime si Ibercivis për të shfrytëzuar të papërdorura CPU kohë për computationally intensive detyrave; dhe shërbimeve si Experiment.com për të siguruar crowdsourced fonde për projekte kërkimore.