cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Chaux-de-Fonds
Demografia
Që nga viti 2000, ishin 14,380 njerëz që ishin të vetmuar dhe kurrë nuk u martuan në komunë. Kishte 17.285 individë të martuar, 2.573 vejusha ose të veja dhe 2.778 individë që janë të divorcuar.
Feja
Nga regjistrimi i vitit 2000, 11,320 ose 30,6% ishin katolikë romakë, ndërsa 10,258 ose 27,7% i përkisnin Kishës së Reformuar Zvicerane. Nga pjesa tjetër e popullsisë kishte rreth 205 pjesëtarë të kishës ortodokse (ose rreth 0.55% të popullsisë), kishte 300 individë (ose rreth 0.81% të popullsisë) të cilët i përkisnin Kishës Katolike të Krishterë dhe kishte 2,365 individë (ose rreth 6.39% të popullsisë) që i përkisnin një kishe tjetër të krishterë. Ekzistojnë 129 individë (ose rreth 0.35% të popullsisë) që ishin hebre dhe 1.369 (ose rreth 3.70% të popullsisë) që ishin muslimanë. Kishte 90 individë që ishin budistë, 83 individë që ishin hindu dhe 45 individë që i përkisnin një kishe tjetër. 10,059 (ose rreth 27,17% e popullsisë) i përkisnin asnjë kishe, janë agnostike apo ateiste dhe 1,960 individë (ose rreth 5.30% të popullsisë) nuk i janë përgjigjur pyetjes.
Kırgın Çiçekler
Kırgın Çiçekler (Shqip: Lulet e vetmuara) është seri me zhanër dramë, rini dhe familje që u transmetua në atv për tre sezone midis 2015 dhe 2018.
Përmbajtja
Ejlyli është një vajzë 16-vjeçare. Ai humbi babanë e tij kur ishte 11 vjeçe. Ajo jeton me nënën e tij Mesude, motrën e saj Byshra dhe njerkun e saj Kemal. Mirëpo, keqtrajtimi verbal i njerkut të saj Kemalit, i cili ka kohë që vazhdon, e bën atë të humbasë gjithë qetësinë në shtëpi. Më në fund, një ditë, kur përmasat e ngacmimeve rriten, Ejlyli i tregon gjithçka nënës së saj. Ndërsa mendon se nëna e saj do ta largojë njerkun e saj nga shtëpia, Ejlyli e gjen veten në derën e jetimores. Ejlyli tashmë e vetmuar njihet aty me vajza të tjera jetime, ku secila prej tyre ka një histori të dhimbshme.
Seriali tregon betejat e pesë vajzave kundër jetës dhe mallin e tyre për prindërit e tyre.
Daniel de Rémy de Courcelle
thumb|220px|Daniel de Rémy de Courcelle Daniel de Rémy de Courcelle, Sieur de Montigny, de La Fresnaye et de Courcelle (3 maj 1626 – 24 tetor 1698) ishte guvernator i Francës së Re prej vitit 1665 deri më 1672.
Daniel de Rémy kishte Carignan-Salières Regiment dhe togerin e tij Alexandre de Prouville de Tracy në komandën e tij kur arriti në Kanadë.
Ai ishte i dobishëm në përmirësimin e procedurave gjyqësore të kolonisë së bashku me Jean Talon dhe, duke vepruar sipas urdhrave të Luigjit XIV ai krijoi njësi të milicisë në Francën e Re. Kjo milicia do të ishte e dobishme në luftërat e ardhshme të kolonisë.
Në janar të vitit 1666, francezët pushtuan atdheun e Irokitëve në Nju Jorkun e sotëm. Forca e parë e pushtimit, prej 400 ose 500 burrave, u drejtua nga Daniel de Rémy de Courcelle. Njerëzit e tij ishin shumë të numëruar nga irokitët dhe u detyruan të tërhiqeshin para se të bëhej ndonjë veprim i rëndësishëm. Ndonëse pushtimi ishte i pavlerë, ata morën të burgosurin kapitenin Canaqueese.
Festim Fetollari
Festim Fetollari futbollist shqiptar, ish futbollist i njohur i Pogradecit dhe Skënderbeut. Fetollari lojën e futbollit do ta niste në Korçë me ekipin e para të rinjve të Skënderbeut.
Trajnerët e tij, Urim Jorgoni dhe Kopi Gusho e kanë përfshire menjëherë si titullar me ekipin e të rinjve, por shume shpejt mesfushori i talentuar do të kalonte në të rriturit e skuadrës liqenore ku luan deri në vitin 1994 me një grup futbollistësh, padyshim me të mirët e gjithë historisë se futbollit pogradecar, nga Janaqi e Blaceri, Bashllari e Abazaj, Çekiçi e Laçka e shumë të tjerë të cilët bënë gjithçka për ekipin e tyre.
Pas këtij viti, Fetollarin e shikojmë si futbollist të Skënderbeut aty ku luan deri ne vitin 1999, për t'u rikthyer edhe njehere tjeter tek Pogradeci, aty ku dhe mbyll gjithçka si futbollist.
Për 1 sezon ishte edhe trajner i skuadrës së Devollit për t'u rikthyer edhe njëherë tjetër pranë akademisë se futbollit pogradecar ku mori përsipër të drejtojë një grup futbollistësh të vegjël U11, të cilëve iu mësonte magjinë e kesaj loje. U nda nga jeta më 7 qershor 2023.
Oromët
parapamje|Femra orome me veshje tradicionale orome, gjatë festivalit të Irreçës, viti 2015. Oromët (oromisht: Oromoo, gëëzisht: ኦሮሞ '’Oromo) janë një grup etnik që jeton në Etiopi, si dhe në pjesët veriore të Kenias dhe Somalisë. Janë grupi etnik më i madh në Etiopi, si dhe në Bririn e Afrikës, me rreth 34.5% të popullsisë së Etiopisë sipas censusit të vitit 2007, ndërsa sipas disa llogaritjeve të reja përbëjn rreth 40%. Në Etiopinë 102 milion banorëshe, numri i oromëve e kalon 35 milionshin.
Oromët flasin gjuhën orome si gjuhë amtare (e quajtur Afaan Oromoo dhe Oromiffa), që është pjesë e gjuhëve kushite të familjes gjuhësore afro-aziatike. Emrin e morrën nga Ilm’ Orma ("Djemt e njeriut" ose një eponim 'Orma') në shekullin XIX; forma e tanishme është ndoshta një shumës i vjetruar i fjalës së njëjtë orma ("person, i huaj").
Sirius (documentary)
Sirius është një dokumentar i vitit 2013 nën regjinë  Amardeep Kaleka, bazuar mbi librin e ufologut Steven M. Greer, "Hidden Truth, Forbidden Knowledge".  Financuar pjesërisht nga një fushatë e suksesshme në Kickstarter, filmi është rrëfyer nga Thomas Jane dhe ndjek përpjekjet e Greer-it për të zbuluar atë që ai pretendon se janë informacione në lidhje me projekte energjie shumë sekrete dhe teknika shtytëse.
Sirius përmban intervista nga ish zyrtarë nga qeveria dhe ushtria, si dhe imazhe dhe një analizë ADN-je të një skeleti 15 cm i njohur si Ata që u gjet në shkretëtirën Atacama në Kilin verior në 2003-ishin. Filmi u shfaq si premierë në 22 Prill 2013 në Los Angeles, California, si dhe në internet.
Cabuérniga
Cabuérniga është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Liébana, të provincës Cantabria, në Cantabria. Cabuérniga ka 1083 banorë (2008), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 86.44 km2.
Mälaren
thumb|Pamje e liqenit Mälaren Mälaren është liqeni i tretë më i madh në Suedi. Ndodhet në provincat Västmanland, Uppland dhe Södermanland. Sipërfaqja e liqenit është 1,140 kilometra katrorë dhe thellësia e saj është 640 metra. Dy ishujt më të mëdhaja në Mälaren janë Selaön (91 km²) dhe Svartsjölandet (79 km²).
Jenixhe Vardarit
Giannitsa (Greqisht: Γιαννιτσά) është qyteti më i madh në njësinë rajonale të Pellës dhe kryeqyteti i komunës Pella, në rajonin e Maqedonisë Qendrore në Greqinë veriore.
Qyteti u themelua si Yenice-i Vardar rreth viteve 1383 – 1387. Nganjëherë quhej Evrenos Beg yöresi 'qyteti i Evrenos Beut'.
Emri turk, në formën Yenitsa (Γενιτσά), u përdor deri në shkurt 1926 kur emri i tij u helenizua si Giannitsa (Γιαννιτσά).
Rreth 7 km (4 mi) nga Giannitsa janë rrënojat e Pellës së lashtë, vendlindja e Aleksandrit të Madh dhe kryeqyteti i Maqedonisë së lashtë.
Parahistoria
Në zonën e “Tregut të Vjetër”, në kodrën jugore të qytetit, ndodhej një vendbanim i neolitit të hershëm (fundi i mijëvjeçarit të 7-të deri në fillim të mijëvjeçarit të 6-të p.e.s.). Giannitsa ishte e banuar edhe gjatë epokës së bronzit dhe hekurit. Gjetjet e rastësishme, si monedha, mbishkrime dhe skulptura tregojnë se zona ishte e banuar gjatë periudhës helenistike (323-30 pes). Në kohët e lashta, zona quhej Bottiaea. Në afërsi të qytetit u prezantuan qytetet antike Pella dhe Kyrros dhe qendra mesjetare metropolitane e Giannitsa.
Luftërat ballkanike
parapamje|majtas|Ushtarët grekë në liqen gjatë [[Luftërat Ballkanike|Luftërave Ballkanike (1912-1913).]] Giannitsa "ruajti karakterin e saj të theksuar turk deri në vitin 1912" dhe anëtarët e familjes Evrenos jetonin në qytet në një pallat të madh në qendër të qytetit deri atëherë. Në Luftën e Parë Ballkanike, Beteja e Jenixhes (20 tetor 1912) ishte një nga betejat më të rëndësishme që Ushtria Helene zhvilloi.
Ajodhja
Ayodhya e njohur gjithashtu si Saket, është një qytet i lashtë i Indisë, që besohet se ka qenë vendlindja e Ramas dhe vendndodhja e eposit Ramayana. Ndodhet 8 km nga qyteti i Faizabadit, në bregun e djathtë të lumit Sarayu, në jug të shtetit indian të Uttar Pradeshit. Ka një ngritje mesatare mbi nivelin e detit prej 93 metrash. Ayodhya ishte kryeqyteti i mbretërisë së lashtë Kosala. Për shkak të besimit si vendi i lindjes së perëndisë Rama, Ayodhya është konsideruar si një nga shtatë vendet më të rëndësishme të pelegrinazhit hindu (qytetet e konsideruara Sapta Puri). Besohet se vendi i lindjes së Ramas u shënua nga një tempull, që u shkatërrua me urdhër të Perandorit Mogul Babur dhe në vend të tij u ndërtua një xhami. Mosmarrveshja e Ayodhyas ka lidhje me aktivizmin e grupeve hindu për të rindërtuar një tempull të Ramas në atë vend.
Etimologjia
Sipas një versioni etimologjik, "Ayodhya" thuhet se rrjedh nga emri i mbretit "Ayudh", të përmendur në shkrimet hindu si paraardhësi i perëndisë Rama. Sipas etimologjisë së pranuar më gjerësisht, fjala "Ayodhya", 'A-ja' është mohorja femërore e fjalës Yodhya që rrjedh nga rrënja Yudh (të luftosh). A (mohore) + Yodhya (i mposhtshëm) + ā (mbaresë femërore). Kështu, fjalë për fjalë, emri përkthehet "qyteti i pamposhtëshëm" ose "e pamposhtshmja". Gjatë kohës së Gautama Budës, ishte një qytet i quajtur Ayojjhā në gjuhën pali dhe Ayodhyā në sanskritisht, pranë brigjeve të lumit Gang. Ai nuk ka lidhje me Ayodhyan e sotme Në kohën e Budës, Ayodhya e sotme quhej Saketa. Śāketa ose 沙奇 (në gjuhën kineze - Shāqí) ishte pushtuar nga perandori Kushan/Yuezhi, Kanishka rreth vitit 127 të e.s., që e bëri atë qendrën administrative të territoreve të tij lindore. Emri haset përsëri te Faxiani si 沙祗 (në gjuhën kineze: Shāzhī) në fillimin e shekullit të V. Nga koha e vizitës së murgut udhëtar kinez, Xuan Zang, rreth vitit 636, qyteti ishte i njohur si Ayodhya. Nën sundimin Mogul, qyteti ishte qendra e provincës së Awadhit, që besohet se është një variat i emrit "Ayodhya". Gjatë sundimit britanik qyteti ishte i njohur si Ajodhya ose Ajodhia dhe ishte pjesë e Provincave të Bashkuara të Agras dhe Oudhit. Ishte gjithashtu selia e një shteti të vogël 'talukdari'. Qytetet e Ayutthayas në Tailandë dhe Yogyakarta në Indonezi janë emërtuar sipas qytetit të Ayodhyas.
Historia
Historikisht, Saketa është e njohur si një qytet i rëndësishëm i Qytetërimit Indian nga shekulli i VI p.e.s.. Gjatë kohës së Budës sundohej nga Pasenadi (sanskritisht: Prasenajit), kryeqyteti i të cilit ishte në Shravasti. Saketa vazhdoi të ishte e rëndësishme gjatë sundimit Mauryan dhe pësoi një sulëm rreth vitit 190 të e.s. nga një ekspeditë greko-baktriane në aleancë me Panchalan dhe Mathuran. Pas rënies së Dinastive Maurya dhe Shunga, qyteti ra nën sundimin e mbretërve Deva dhe Datta. Një mbishkrim i gjetur në Ayodhya përmend një mbret Dhanadeva, që pohohet se ishte pasardhësi i gjashtë i Pushyamitra Shungas. Nën sundimin Gupta, Ayodhya arriti rëndësinë e saj më të madhe politike. Udhëtari kinez Fa-Hsien e vizitoi qytetin në shekullin e V të e.s., duke e përmendur atë si "Sha-chi". Gjatë mbretërimit të Kumaraguptas ose Skandaguptas, kryeqyteti i perandorisë ishte zhvendosur nga Pataliputra te Ayodhya. Emri i vjetër "Saketa" tani është zëvendësuar nga emri "Ayodhya" dhe identifikohet në mënyrë të pagabueshme si kryeqyteti i Ramas. Nën Narasimhaguptan, perandoria u shkatërrua nga hunët. Menjëherë pas kësaj në shekullin e VI, qendra politike e Indisë Veriore u zhvendos në Kanauj dhe Ayodhya ra në një harresë relative. Sipas indologut Hans T. Bakker, domethënia e vetme fetare e Ayodhyas në mijëvjeçarin e parë të e.s. qe e lidhur Gopratara tirthan, që besohet se është vendi i ku Rama hyri në ujërat e lumit Saryu në mënyrë që të ngjitej në parajsë. Vetë qyteti i Ayodhyas nuk konsiderohej si një qendër pelegrinazhi. Dinastia Gahadavala që erdhi në pushtet në Kanauj në fillim të mijëvjeçarit të dytë, me nisjen e sulmeve Ghaznavide në Indinë Veriore, përkrahu Vaishnavizmin. Ata ndërtuan mjaft tempuj të Vishnut në Ayodhya, pesë nga të cilët mbijetuan deri në fundin e mbretërimit të Aurangzebit. Hans Bakker argumenton se mund të ketë qenë një tempull në vendin e supozuar të lindjes së Ramas i ndërtuar nga Dinastia Gahadavala. Në vitet pasuese, kulti i Ramas u zhvillua brenda Vaishnavizmit, me Raman e konsideruar si avatarin më të shquar të Vishnut. Për rrjedhojë, rëndësia e Ayodhyas si qendër pelegrinazhi u rrit.
Në vitin 1226, Ayodhya u bë kryeqyteti i provincës së Awadhit (ose "Oudhit") brenda Sulltanatit të Delhit. Historianët myslimanë pohojnë se zona ishte pak më shumë se e egër para kësaj kohe. Pelegrinazhi tolerohej, por taksat mbi pelegrinët siguronin që tempulli nuk mund të grumbullonte shumë të ardhura. Tempulli që mund të ketë qenë në vendin e supozuar të Ramas u zëvendësua nga një xhami në vitin 1528, e ashtuquajtura "Babri Masjid". Pas vdekjes së Aurangzebit në vitin 1707, pushteti qendror u dobësuar dhe Awadhi u bë praktikisht i pavarur, me Ayodhyan si kryeqytetin e tij. Megjithatë, sunduesit u bënë gjithëmonë e më shumë të varur nga fisnikët vendorë hindu dhe kontrolli mbi tempujt dhe qendrat e pelegrinazhit u lehtësua. Sunduesit e Ayodhyas ishin shiitë. Grupet sunite filluan të protestojnë kundër sjelljeve librale të qeverisë. Britanikët ndërhynë dhe e shtypën rezistencën sunite. Në vitin 1857, britanikët e aneksuan Oudhin (Awadhin) dhe e riorganizuan atë në Provincat e Bashkuara të Agras dhe Oudhin.
Qeverisja vendore e Ayodhya dhe Koreja Jugore njohën lidhjen dhe zhvilluan një ceremoni për të ngritur një statujë të princeshës në brigjet e lumit Sarayu. Emri i përshtatur korean i princeshës është Heo Hwang-ok, mbretëresha e parë e Dinastisë Geumgwan Gaya dhe paraardhësja e familjes koreane Kim të Kimhaes dhe Heos. Në shekullin e VI, Xuan Zang (Hiuen Tsang), murgu shëtitës kinez, përshkroi shumë tempuj hindu në Ayodhya. Në eposin Ramayana, qyteti i Ayodhyas përmendet si vendlindja e hyjnisë Sri Rama, një perëndi hindu që adhurohej si mishërimi (avatari) i shtatë e Vishnut. Ayodhya u bë një destinacion i famshëm pelegrinazhi në shekullin e XV kur mistiku hindu Ramananda, krijoi sektin kushtuar Sri Ramas. Gjatë shekullit të XVI Ayodhya pa një zhvendosje të pushtetit duke rënë nën sundimin e Perandorisë Mogule si dhe qytetet e tjera indiane. Me sunduesit myslimanë të vendosur përreth qytetit nën Mohammedin e Ghorit, ajo e humbi rëndësinë e saj strategjike dhe ekonomike ndaj Lucknowt dhe Kanpurit. Saadat Ali Khani, Nawabi i Awadhin, dha riyasatin e Ayodhyas ushtarit të tij besnik brahmin, Dwijdeo Mishra i Kasyapa gotras, për shtypjen e mospaguesve të taksave në Mehendauna Uttar Pradeshin Lindor. Tempulli Hanumangarhi u ndërtua nga Nawabi i Awadhit. Në vitin 1856 Ayodhya u aneksua nga britanikët. Midis viteve 1857 dhe 1859, ajo ishte një nga qendrat kryesore ku u përhapën luftimet e para për pavarsinë, më vonë duke çuar në një kryengritje kombëtare kundërt British East India Company.
Periudha Gupta
Në konë e Budës (600 p.e.s.) Ayodhya e sotme quhej Saketa dhe ishte një nga 6 qytetet më të mëdha të Indisë Veriore. Gjatë Periudhës Gupta, Kumaragupta ose Skandagupta e bënë atë kryeqytetin e tyre, pas të cilës filloi të quhej Ayodhya. Kalidasa këtu shkroi Raghuvamsan dhe e përmend si Gopratara tirtha (Guptar Ghati), ku Rama besohej se kishte hyrë në ujërat e lumit Saryu në ngjitjen e tij në parajsë. Sipas një tradite vendore të regjistruar nga Francis Buchanan dhe Alexander Cunningham, Ayodhya u braktis pas ngjitjes së Ramas në parajsë dhe "Vikramaditya" e rigjallëroi atë (Te Raghuvamsa atë e rigjallëroi djali i Ramas, Kusa). Prabhavatigupta, vajza e Chandraguptas së II, ishte një besimtare e përkushtuar e Ramas. Djali i saj, Pravarasena i II shkroi Sethubandhan, në të cilën Rama konsiderohej si identik me Vishnun. Ai ndërtoi gjithashtu një tempull për Raman në Pravarapura (Paunari pranë Ramtekut) rreth vitit 450 të e.s.
Periudha Gahadavala
Pas sundimit të Dinastisë Gupta, kryeqyteti i Indisë Veriore u zhvendos në Kannauj dhe Ayodhya ra në neglizhim relativ. Ajo u rigjallërua nga Dinastia Gahadavala, që erdhi në pushtet në shekullin e XI. Dinastia Gahadavala ishte besimtare Vaishnavite (sekt i Hinduizmit). Ata ndërtuan mjaft tempuj të Vishnut në Ayodhya, pesë nga të cilët mbijetuan deri në fund të mbretërimit të Aurangzebit. Hans T. Bakker argumenton se mund të ketë qenë një tempull në vendin e supozuar të lindjes së Ramas i ndërtuar nga Dinastia Gahadavala. Në vitet pasues, kulti i Ramas mori një zhvillim të madh brenda Vaishnavizmit, me Raman të konsideruar si avatari më i shquar i Vishnut. Për rrjedhojë, rëndësia e Ayodhyas si një qendër pelegrinazhi u rrit. Në vecanti, versionet e shumë-fishta të Ayodhya Mahatmyas (Fuqitë Magjike të Ayodhyas) përshkruanin celebrimin e Ram Navamit (ditë lindja e Ramas).
Periudha e vonë Mogule
Përmendja e parë e njohur e xhamisë shfaqet në librin Sahifa-I-Chihil Nasaih Bahadur Shahi, që thuhet se është shkruar nga një vajzë e perandorit Bahadur Shah I (dhe mbesa e Aurangzebit) në fillim të shekullit të XVIII. Ai përmend xhamitë që ishin ndërtur pas shkatërrimit të "tempujve të hinduve idhujtarë të vendosur në Mathura, Banaras, Awadh etj". Hindutë thuhet se i quanin këta tempuj të shkatërruar Awadh "Sita Rasoi" (kuzhina e Sitas) dhe "Banesa e Hanumanit". Ndërsa në këtë përshkrim nuk përmendet Baburi, Xhamia e Ayodhyas kishte qenë pranëvendosur me ato të ndërtuara nga Aurangzebi në Mathura dhe Banaras. Jai Singhu i II (në mënyrë popullore i quajtur "Sawai Jai Singh", 1688-1743) bleu tokë dhe ngriti Jaisinghpurat në të gjitha qendrat fetare hindu në Indinë Veriore, duke përfshirë Mathuran, Vrindavanin, Banarasin, Allahabadin, Ujjainin dhe Ayodhyan. Dokumentet e këtyre veprimtarive kanë qenë ruajtur në koleksionin Kapad-Dwar në Pallatin e Muzeut të Qytetit në Jaipur. Profesor R. Nath, që ka shqyruar këto përshkrime, argumenton se Jai Singhu kishte blerë tokën e Rama Janmasthanit në vitin 1717. Pronësia e tokës i atribuohej perëndisë. Titulli i trashëguar i pronësisë u njoh dhe përforcua nga shteti mogul nga viti 1717. Ai gjeti gjithashtu një letër nga një gumastha Trilokchand, të datuar nga viti 1723, që pohon se, ndërsa nën administrimin mysliman njerëzit kishin qenë parandaluar të bënin një banjë rituarle në lumin Saryu, ngritja e Jaisinghpuras ka hequr të gjitha ndalimet. Prifti jezuit Joseph Tieffenthaler, që vizitoi Awadhin në vitet 1766-1771, shkroi se "Perandori Aurangzeb shkatërroi fortesën e quajtur Ramcot dhe ngriti një tempull mysliman, me kube të trefishta, e ndërtuar në të njëjtin vend. Të tjerë thonë se ishte u ndërtua nga 'Babori'. Katërmbëdhjetë kolona në gur të zi me 5 këmbë të larta, që kishin ekzistuar në sitin e fortesës, janë parë aty. Dymbëdhjetë nga këto kolona tani mbanjë harkadat e mbrendshme të xhamisë". Kjo paqartësi midis Aurangzebit dhe Baburit mund të jetë domethënëse. Tieffenthaler shkroi gjithashtu se hindutë adhuronin një kuti katrore të ngritur 5 inçë mbi tokë, që thuhet se quhej "Bedi, d.m.th., djepi". "Arsyeja për këtë është se dikur këtu ishte një shtëpi ku Beschani [Vishnu] kishte lindur në formën e Ramës". Ditëlindja e Ramës thuhej se zhvillohej çdo vit, me një grumbullim të madh njerëzish, që ishte "kaq e famshme në të gjithë Indinë".
Arkeologjia
Arkeologjia e Ayodhyas ka të bëjë me gërmimet dhe gjetjet në qytetin Ayodhya në shtetin indian të Uttar Pradeshit. Shumë nga këto janë në vendin që rrethon Xhaminë Babri.
Studime të hershme historike
Në vitin 1767, prifti jezuit Joseph Tieffenthaler regjistroi hindu duke adhuruar dhe festuar Ramanavamin në sitin e xhamisë. Në vitin 1788, vepra frëngjisht e Tieffenthalerit u publikua në Paris, e para që sugjeronte se Xhamia Babri ishte vendosur mbi vendin e lindjes së Ramas, duke thënë se "Perandori Aurangzeb shkatërroi fortesën e quajtur Ramkot dhe ngriti në të njëjtin vend një tempull muhamedan me tre kupola" e pretenduar nga hindutë nëpërmjet luftrave të shumta pas vdekjes së Aurangzebit në vitin 1707 pasi ata e kishin fortifikuar atë gjatë sundimit të Jahangirit si Ramkot. Gjatë shekullit të XIX, hindutë në Ayodhya u regjistruan si vazhdues të një tradite të adhurimit të Ramas në kodrën Ramkot. Sipas burimeve britanike, hindutë dhe myslimanët nga zona e Faizabadit adhuronin bashkarisht në kompleksin e Xhamisë Babri në shekullin e XIX deri rreth vitit 1855. P. Carnegy në vitin 1870 shkroi: "Është thënës se deri në atë kohë, hindutë dhe muhamedanët me gjasa adhuronin në xhaminë-tempull. Që kur sundimi britanik ka vendosur një kangjellë për të parandaluar grindjet, brenda saj, në xhami muhamedanët luten, ndërsa jashtë kangjellave hindutë kanë një platformë të ngritur mbi të cilën vendosin ofertat e tyre."
Kjo platformë e hinduve ishte jashtë strukturës së debatuar por brenda rrethimeve. Në vitin 1858, muezini i Xhamisë Babri në një peticion për qeverinë britanik tha se oborri kishte qenë përdorur nga hindutë për qindra vjet. Britanikët e njohën tensionin fetar dhe politik midis myslimanëve dhe hinduve. Një census i hershëm, i bërë në vitin 1869, konstatonte se banorët hindu përbënin 66.4 përqind të popullsisë së përgjithshme në Ayodhya dhe pak më shumë se 60 përqind në Faizabadin e afërt. Britanikët pretendonin se zona e Ayodhyas ishte së pari hindu, jo bazuar mbi këtë cënsus, por bazuar mbi domethënie e rëndësishme shpirtërore të vendit të lindjes së Ramas.
Studimet e Periudhës Britanike
Në vitet 1862-63, Alexander Cunningham, themeluesi I Archaeological Survey of India (ASI), zhvilloi një shqyrtim arkeologjik në Ayodhya. Cunnigham e identifikoi Ayodhyan me Sha-chin e përmendur në shkrimet e Fa-Hsienit, Visakhan e përmendur në shkrimet e Xuan Zangut dhe Saketën e përmendur në legjendat hindu dhe budiste. Sipas tij, Gautama Buda kaloi gjashtë vjet në këtë vend. Megjithëse Ayodhya është përmendur në mjaft tekste të lashta hindu, Cunningham-I nuk gjeti struktura të lashta në qytet. Sipas tij, tempujt brahmanik që ekzistonin në Ayodhya ishin me origjinë relativisht moderne. Duke ju referuar legjendave, ai shkroi se qyteti i vjetër i Ayodhyas duhet të ketë qenë braktisur pas vdekjes së Brihadbalas "në luftën e madhe" rreth vitit 1426 p.e.s. Kur mbreti Vikramāditya i Ujjainit vizitoi qytetin rreth shekullit të parë të erës sonë, ai ndërtoi tempuj të rinj në vendet e përmendura nga Ramayana. Cunninghami besonte se nga koha që Xuan Zangu e vizitoi qytetin në shekullin e VII, tempujt e Vikramadityas "tashmë ishin zhdukur"; qyteti ishte një qendër budiste dhe kishte mjaft monumente budiste. Objektivi kryesor i Cunninghamit në shqyrtimin arkeologjik të Ayodhyas ishte të zbulonte këto monumente budiste.
Në vitet 1889-91, një skuadër e ASI-t e drejtuar nga Alois Anton Führer zhvilloi një tjetër shqyrtim arkeologjik në Ayodhya. Führeri nuk gjeti ndonjë statujë, skulpturë ose kolonë të lashtë që të shënonte site të tjera të lashta. Ai gjeti "një mas të vogël të parregullt pirgu mbetjesh", materiali i të cilit kishte qenë përdorur për ndërtimin e qytetit të afërt mysliman të Faizabadit. Strukturat e vetme të lashta të gjetura nga ai ishin tre pirgje mbetjesh në jug të qytetit: Maniparbati, Kuberparbati dhe Sugribparbati. Cunninghami i identifikoi këto pirgje mbetjesh me sitet e manastireve të përshkruara në shkrimet e Xuan Zangut. Si Cunninghami, edhe Führeri përmendi qytetin e periudhës së legjendës së Ramayanas që u shkatërrua pas vdekjes së Brihadbalas dhe rindërtimin e tij nga Vikramaditya. Ai shkroi se tempujt ekzistues brahmanik dhe xhainistë në qytet ishin modernë, megjithëse ata gjendeshin në sitet e tempujve të lashtë që kishin qenë shkatërruar nga myslimanët. Pesë tempujt xhainistë të sektit Digambara kishin qenë ndërtuar në vitin 1781 për të shënuar vendet e lindjes së pesë tirthankarave, që thuhet se kanë lindur në Ayodhya. Një tempull xhainist i sektit Svetambara kushtuar Ajitanathas ishte ndërtuar në vitin 1881. Bazuar në rrëfimet folklorike vendore, Führeri shkroi se Ayodhya kishte tre tempuj hindu në kohën e pushtimit mysliman: Janmasthanami (në vendin ku kishte lindur Rama), Svargadvarami (në vendin ku ishte kremuar Rama) dhe Treta-ke-Thakuri (në vendin ku Rama kishte kryer një flijim). Sipas Führerit, Mir Khani e ndërtoi xhaminë Babri në vendin Tempullit Janmasthanam në vitin 930 të hixhras (viti 1523). Ai pohonte se shumë kolona të tempullit të vjetër kishin qenë përdorur nga myslimanët për ndërtimin e xhamisë Babri: këto kolona ishin në gur të zi, të quajtur kasauti nga vendasit. Führeri shkroi gjithashtu se Aurangzebi kishte ndërtuar xhamitë tani të rrënuara në sitet e tempujve Svargadvaram dhe Treta-ke-Thakur. Një mbishkrim fragmentar i Jayachandras së Kannaujit, i datuar nga viti 1241 Vikram Samvat (viti 1185) dhe një regjistrim i ndërtimit të një tempulli të Vishnut ishin rekuperuar nga xhamia Treta-ke-Thakur e Aurangazebit dhe u mbajtën në muzeun e Faizabadit.
qershor-korrik 1992
Në korrik 1992, tetë arkeologë të shquar (midis tyre ishte drejtorët e ASI-t Dr. Y.D. Sharma dhe Dr. K.M. Srivastava) shkuan në kodrën Ramkot për të shqyruar dhe vlerësuar gjetjet. Këto gjetje përfshinin skulptura fetare dhe një statujë të Vishnut. Ata thanë se kufiri i brendshëm i strukturës së kundërshtuar, të paktën në një anë, mbi një strukturë që ekzistonte më herët, që “mund ti ketë përkitur një tempulli më të hershëm”. Objektet e shqyrtuara nga ta përfshinin gjithashtu imazhe hindu prej terrakote të Periudhës Kushane (100-300 i e.s.) dhe objekte të skalitura në gurin ranor të vërdhemë që paraqisnin imazhe të hyjnive Vaishnavite dhe Shiva-Parvatit. Ata konkluduan se këto fragmente i përkisnin një tempulli në stilin Nagara që i përkiste viteve 900-1200. Prof. S.P. Gupta mbi zbulimet komentoi: "Skuadra gjeti se objektet ishin të datueshme nga periudha që varionte nga shekulli i X deri në shekullin e XII, d.m.th., periudha e Pratiharave të vona dhe Gahadvalëve të hershëm. (....) Këto objekte përfshinin një numër amakalash, d.m.th. hallkat e elementeve arkitekturore të tipit të rrotës, që kurorëzonin shikharat bhumi ose majëzat e faltoreve dytësore, ashtu si dhe kreun e kullave ose Shikharave kryesore ... Kjo është një karakteristikë dalluese e të gjithë tempujve veriorë të Indisë të fillimit të periudhës mesjetare (...) Kishte dëshmi të tjera — të kornizave, kapiteleve të kolonave, modanaturave, kornizave të dyerve me modele floreale dhe të tjera — që linin pak të dyshoje rreth ekzistencës së një kompleksi tempullor të shekullit të X-XII në sitin e Ayodhyas."
Gjetjet arkeologjike të vitit 2003
Gjetjet sugjerojnë se një kulturë e Enëve të Zeza të Lëmuara Veriore ekzistonin në sitin e xhamisë midis viteve 1000 p.e.s. dhe 300 p.e.s.. Në vend janë gjetur një emblemë me një legjendë në shkrimin brahmi ashokan, figurina terrakote hyjneshash me karakteristika arkaike, rruaza prej terrakote dhe qelqi, rrota dhe fragmente depozitash kushtimore.
Në vend janë gjetur figurina tipike prej terrakote të hyjneshës nënë, njerëzish dhe kafshësh, rruaza, karfica, qeramikë (që përfshinë enë të vizatuara me të zezë, të kuqe dhe gri) si dhe struktura prej guri dhe tullash të Periudhës së Perandorisë Shunga.
Nga kjo shtresë janë gjetur figurina prej terrakote njerëzore dhe kafshësh, fragmente depozitash kushtimore, rruaza, fragmente byzylykësh, qeramika me enë të kuqe me struktura të përmasave të mëdha që shtriheshin në njëzet e dy linja.
Në vend janë gjetur figurina tipike terrakote, një monedhë bakri me emrin e Sri Chandras (Gupta) dhe fragmente qeramike ilustruese të Periudhës së Perandorisë Gupta. Në murin verior është gjetur gjithashtu një faltore me tulla të rrumbullakta me një hyrje nga lindja dhe një depozitë uji.
Në këtë shtresë është gjetur një strukturë e stërmadhe prej të paktën 50 metrash në orientimin veri-jug. Vetëm katër nga pesëdhjetë bazat e kolonave i përkasin kësaj shtrese. Sipër kësaj shtrese qëndronte një strukturë e ndërtuar në të paktën tre faza, që kishte një sallë të stërmdhe me kolona.
Shqyrtimi me radar
Në janarin e vitit 2003, gjeofizikanti kanadez Claude Robillard kreu një shqyrtim me një radar që penetronte tokën. Përfundimet e shqyrtimit ishin si vijon: "Nën xhami ndodhen disa struktura. Strukturat varionin nga 0.5 deri në 5.5 metra thellë që mund të lidheshin me struktura të lashta dhe bashkëkohore si kolona, mure themelesh, pllaka dyshemeje, që shtriheshin mbi një pjesë të madhe të sitit". Claude Robillard, krye gjeofizikanti pohoi si vijon: "Nën sitin e gjetur ndodhen disa anomali që lidhen me disa veçori arkitekturore. Ato mund të lidhen (anomalitë) me kolona, ose dysheme, ose betonin e dyshemeve, murin e themeleve ose diçka. Këto anomali mund të lidhen me veçoritë arkeologjike, por deri sa ne gërmuam, nuk mund ta them me siguri çfarë ndërtimi është nën xhaminë."
Mbishkrimet
Mbishkrimi Vishnu-Hari: Gjatë shkatërrimit të Xhamisë Babri në dhjetor të vitit 1992, u gjetën tre mbishkrime në gurë. Më i rëndësishmi është mbishkrimi Vishnu-Hari i shkruar në një pllakatë 1.10 x .56 metra me 20 linja që përkohësisht u datua rreth vitit 1140. Mbishkrimi përmendëte se tempulli i ishte kushtuar "Vishnut, vrasësit të Balit dhe një prej dhjetë-kokëshve". - Rama është një mishërim i Vishnut që thuhet se ka mundur Balin dhe Ravanan. Mbishkrimi është shkruar në shkrimin Nagari Lipi, një shkrim sanskrit i shekullit të XI dhe të XII. Ai u shqyrtua nga epigrafistë të nivelit botëror dhe studiues të sanskritishtes, mes të cilëve dhe prof. A. M. Shastri. Ajay Mitra Shastri, drejtuesi i Epigraphical Society of India dhe një specialist në epigrafi dhe numizmatikë, e shqyrtoi mbishkrimin Vishnu-Hari dhe pohoi: "Mbishkrimi është i kompozuar në vargje elokuente sanskrite, përveç një pjese të vogël në prozë dhe është i gdhendur në shkrimin e thjeshtë dhe klasik Nagari të shekullit të XI dhe XII. Ishte i vendosur dukshëm në murin e tempullit, ndërtimi i të cilit është regjistruar në tekstin e shkruar në të. Linja 15 e këtij mbishkrimi, për shembull, na tregon qartësisht se një tempull i bukur i Vishnu-Harit, i ndërtuar me pirgje gurësh (sila-samhati-grahais) dhe me një majëz të bukur të artë (hiranya-kalasa-srisundaram) i pakrahasueshëm nga ndonjë tempull tjetër i ndërtuar nga mbretërit e mëparshëm (purvvair-apy-akrtam krtam nrpatibhir) ishte ndërtuar. Ky tempull i mahnitshëm (aty-adbhutam) u ndërtua në qytetin tempull (vibudh-alaayni) të Ayodhyas të vendosur në Saketamandala (distrikti, linja 17) (...). Linja 19 përshkruan hyjninë Vishnu si shkatërrues i mbretit Bali (dukshëm në paraqitjen e Vamanas) dhe personazhin me dhjetë koka (Dasanana, d.m.th., Ravana)."
Kolonat
Bazat e kolonave u zbuluan në fillim nga ish drejtori i përgjithshëm i ASI-t, Braj Basi Lal, në vitin 1975. Në Xhaminë Babri ndodheshin të paktën katërmbëdhjetë kolona guri që janë datuar nga fillimi i shekullit të XI dhe më shumë kolona u gjetën gjatë gërmimeve të mbuluara në terrenin pranë xhamisë. Dy kolona të ngjashme u gjetën gjithashtu të vendosura kokë ngulthi nga ana e varrit të Fazle Abbasit të quajtur Musa Ashikhan. Ky shenjtë mysliman ishte personi që shtyti Mir Baqin të shkatërronte Tempullin Janmasthan dhe të ndërtonte një xhami në të.
Mbetjet kafshërore
Gërmimet e mëparshme kishin zbuluar kocka kafshësh dhe madje mbetje njerëzore që mund të kenë qenë aty nëse vendi do të ishte në fakt një tempull. Prania e kockave kafshërore nënkuptonte se ishte një zonë rezidenciale (dhe jo një faltore) e banuar nga një bashkësi jo-vegjetariane. Dhe se ishte në atë habitat mysliman që një xhami u ngrit në vitin 1528 ose më pas. Raporti i ASI-t i përmend kocakt, por nuk shpjegon se si ato gjendeshin aty.
Polemikat rreth gjetjeve arkeologjike
Gjetjet e ASI-t janë diskutuar nxehtësisht. Në fakt, dy varre myslimane u gjetën gjithashtu gjatë gërmimeve, siç raportohet në gazetën e përjavshme Outlook. Ndërsa varret u filmuan dhe fotografuan nga ASI më 22 prill, ai nuk kreu një analizë të detajuar të tyre. Skeletet e gjetura në sit nuk u dërguan për datimin nëpërmjet karbonit dhe as u matën. Anirudha Srivastava, një ish arkeolog i ASI-t, tha se në disa trashe, u zbuluan disa varre, terrakotë dhe llaç gëlqeror dhe surkhi, që tregonte gjithashtu banesa myslimane. U hamendësua gjithashtu se disa xhami ekzistonin në sit dhe se Babri ishte ndërtuar në sitin e një tjetër xhamie. Richard M. Eaton, një historian amerikan i Indisë mesjetare, dokumentoi fazat kryesore të shkatërrimit të tempujve hindu midis viteve 1192 dhe 1760. Eaton arrin në një tërësi prej tetëdhjetë rastesh shkatërrimi tempujsh. Ai nuk pretendonte gjithësesi se kjo lishtë ishte shteruese. Për më tepër, secili nga këto tetëdhjetë raste përfaqësonte shkatërrimin jo thjeshtë të një tempulli, por deri të një numri të madh tempujsh. Për shembull një prej këtyre tetëdhjetë rasteve, “rasti i ushtrisë Ghuride në vitin 1094 në Benares”, referon ushtrinë mbretërore Ghuride që “shkatërroi afërsisht një mijë tempuj dhe ngriti xhami në themelet e tyre”. Shifra e Eatonit prej tetëdhjetë rastesh nuk përfshin një tempull të Ramas në Ayodhya. Në vazhdim të pohimeve se mbishkrimi Hari-Vishnu i korrespondon një mbishkrimi kushtuar Vishnut që supozohej se mungonte në Muzeun Shtetëror të Lucknowt që nga vitet 1980, drejtori i muzeut Jitendra Kumar pohoi se mbishkrimi nuk kishte munguar kurr nga muzeu, megjithëse nuk ishte në ekspozim. Ai e tregoi mbishkrimin e mbajtur nga muzeu i tij në një konferencë shtypi që ta shikonin të gjithë. Ishte i ndryshëm në formë, ngjyrë dhe përmbajtje tekstore nga mbishkrimi Vishnu-Hari. Pati gjithashtu përpjekje nga mbështetësit e Xhamisë Babri për të ndaluar gërmimet në sitin e diskutuar. Peticioni i Naved Yar Khanit në Gjykatën Supreme për të ndaluar të gjitha gërmimet arkeologjike në sitin e xhamisë u rrëzuan. Në mënyrë të ngjashme, u ngritën pikëpyetje se në çfarë niveli duhet të arrinin gërmimet arkeologjike — duhet të ndalonin ato kur u gjetën dëshmi të një tempulli hindu? Si budistët ashtu dhe xhainistët kërkuan që gërmimet të vazhdonin më tej për të mësuar nëse ata, gjithashtu mund të ngrinin pretendime për këtë sit. Raporti i Braj Basi Lalit për gërmimet e vitit 1975 i dha një nxitje të madhe kauzës së tempullit të Ramas. Megjithatë ai u kritikua nga arkeologu D. Mandal. Në gërmimet e vitit 2003, pesëdhjetë prej "bazave të kolonave" u nxorën përsëri. Megjithëse ato duken të rreshtuara, konkluzioni i D. Mandal me teorinë arkeologjike pohonte se "bazat e kolonave" i përkisnin periudhave të ndryshme; që do të thotë se ato nuk kishin ekzistuar kurr së bashku në ndonjë pikë të kohës; ato nuk ishin me të vërtetë të rreshtuara me njëra-tjetrën; ato madje nuk ishin as baza kolonash, gjymtyrë muresh, bazash të kolonave peshë-mbajtëse në nyjat e mureve.
Pretendimet budiste
Budistët e kanë pretenduar gjithashtu sitin e Ayodhyas. Sipas Buddha Education Foundation të Udit Rajit, struktura e zbuluar nga ASI në vitin 2003 ishte një stupë budiste e shkatërruar gjatë dhe pas pushtimit mysliman të Indisë. Përkrahë raportit të vitit 2003 të ASI-t, Raji e ka bazuar pretendimin e tij edhe mbi raportin e vitit 1870 të arkeologut britanik Patrick Carnegie. Sipas Carnegie, kolonat Kasauti në sitin e Ayodhyas ngjajnë shumë me ato të viharave budiste në Sarnath dhe Varanasi.
Mosmarrveshja e Ayodhyas
Ka pasur një mosmarrveshje në Indi përreth xhamisë Babri, të ndërtuar në themelet e tempullit Ram Janmabhoomi në Ayodhya, që nga hindutë besohet si vendlindja e hyjnisë Rama. Xhamia u emërtua sipas Baburit, themeluesit të Dinastisë Mogule në Indi. U hodhën pretendime se adhurimi zhvillohej mbi një platformë të quajtur "Ram Chabutara" përpara pavarësisë. Sipas burimeve britanike, hindutë dhe myslimanët e kishin zakon të adhuronin së bashku në strukturën e diskutuar në shekullin e XIX deri rreth vitit 1855. Në vitin 1870 P. Carnegy shkruante: "Thuhet se deri në atë kohë, hindutë dhe muhamedanët në mënyrë të njëjtë adhuronin në xhaminë-tempull. Që kur sundimi britanik ka vendosur një kangjell për të parandaluar mosmarrveshjet, brenda të cilës, në xhami muhamedanët luten, ndërsa jashtë rrethimit hindutë ngritën një platformë mbi të cilën bëjnë ofertat e tyre."
- P. Carnegy: A Sketch of Lucknow in 1870
Botimi i vitit 1986 i Encyclopædia Britannica raporton se "Vendlindja e Ramas ëshë e shënuar nga një xhami, e ngritur nga perandori mogul Babar në vitin 1528 mbi sitin e një tempulli të mëparshëm". Në vitin 1989, Gjykata e Lartë e Allahabadit hapi portën kryesore dhe restauroi sitin për tu përdorur. Megjithatë, kur hindutë kërkuan modifikime të strukturës së rrënuar të stilit islamik të ndërtuar nga gjenerali Mir Banki dhe bënë një Shilanyas, ose inaugurim të një tempulli të ri të propozuar, pati përleshje civile në shumë pjesë të Indisë. Që atëherë, pastaj çështja ka qenë pushuar. Në vitin 1984 nisi një lëvizje nga partia Vishwa Hindu Parishad për të pretenduar sitin për një tempull të Ramas fëmijë, Ramlala. Shumë organizata myslimane shprehën indinjatë në shkatërrimin e xhamisë. Kjo platformë ishte jashtë strukturës së diskutuar por brenda rrethimit të saj. Hindutë thonë se ata kanë kërkuar rikthimin e sitit për shekuj dhe përmendin përshkrimet e udhëtarëve perëndimorë gjatë sundimit mogul në Indi. Xhamia u shkatërrua në vitin 1992 kur një tubim i krahut të djathtë nacionalist hindu u shndërruan në një rebelim, duke përfshirë një turmë prej mijëra vetësh. Në distriktin Faizabad të Ayodhyas pati mjaft xhami të mëvonshme të ndërtuara. Për shkak të izolimit të saj relativ, Ayodhya ka një popullsi të vogël myslimane, megjithëse ka më shumë myslimanë në qendrën e afërt të distriktit, në Faizabad. Xhamia Babri në Ayodhya u bë e famshme përmes kundërshtive, me hindutë që kryenin oferta Puxha për hyjninë Ramlala për vite. Në Ram Janmabhoomi ndodhet një mandir i sajuar me një Ram Lalla, që paraqet Raman si fëmijë, duke buzëqeshur mbi një zambak. Hyjna 690 mm i lartë është skalitur në mermer të bardhë nga nëntë miniera të Makranas në Raxhastan dhe i zbukuruar me ar. Palankini është bërë prej palisandre të stazhionuar të sjell nga pyjet e Karnatakas. Statuja u dhurua nga Chandresh Pandey i Jaipur Pandey Idol Museum. Nën qeverinë indiane asnjë nuk u lejua pranë sitit për 200 jardë dhe porta u mbyll për jashtë. Pelegrinët hindu, megjithatë filluan të hyjnë përmes një dere anësore për të ofruar puxha.
Fillimi i mosmarrveshjeve
Shembujt e parë të regjistruar të dhunës fetare në Ayodhya ndodhën në vitet 1850 mbi një xhami të afërt në Hanuman Garhi. Xhamia Babri u sulmua nga hindutë në procesion. Që atëherë, grupet vendore hindu bënë kërkesa të përsëritura që ata duhet të kishin procesionin në sit dhe që ata duhet të lejoheshin të ndërtonin një tempull në sit, kërkesa që ishin mohuar të gjitha nga qeveria koloniale. Në vitin 1946, një degë e Hindu Mahasabha e quajtur Akhil Bharatiya Ramayana Mahasabha (ABRM) filloi një agjitim për procesionin e sitit. Në vitin 1949, Sant Digvijay Nathi i Gorakhnath Mathës iu bashkua ABRM-së dhe organizuan një recitim 9-ditor të vazhdueshëm të Ramcharit Manas, në fund të të cilit nacionalistët hindu u futën me dhunë në xhami dhe vendosën brenda saj idhujt e Ramas. Njerëzit u bënë të besojnë se idhujt ishin shfaqur në mënyrë të mrekullueshme brenda xhamisë. Data e ngjarjes ishte 22 dhjetor 1949. Jawaharlal Nehru insistoi se idhujt duhet të hiqeshin. Megjithatë, zyrtari vendor K. K. K. Nair, i njohur për lidhjet e tij me nacionalistët hindu, refuzoi të zbatonte urdhërat duke pohuar se kjo do të çonte në revolta të përgjithshme. Policia mbylli portat kështu që publiku (si hindutë ashtu dhe myslimanët) nuk mund të hynin. Megjithatë, idhujt mbetën brenda dhe priftërinjtë lejoheshin të hynin për të kryer adhurimin e përditshëm. Kështu, xhamia u shndërrua de fakto në një tempull. Si Sunni Wakf Board ashtu dhe ABRM-ja kryen padi civile duke mbështetur pretendimet e tyre respektive për sitin. Toka u shpall nën diskutim dhe portat mbetën të mbyllura. Christophe Jaffrelot e ka quajtur krahun Gorakhnathi të nacionalizmit Hindu `shafrani tjetër', që ka mbajtur ekzistencën e tij në mënyrë të veçuar nga rryma kryesore e nacionalizmit hindu të Sangh Parivarit. Pasi Vishva Hindu Parishadi u formua në vitin 1964 dhe filloi agjitimin për sitin e Xhamisë Babri, dy rrymat e `politikanëve të shafranit' u bashkuan. Magjistrati i distriktit K. K. K. Nair, që refuzoi të zbatonte urdhërat, dha më pas dorëheqjen, por u bë një hero vendor dhe për rrjedhojë një politikan i Bharatiya Jana Sanghut.
Shkatërrimi i Xhamisë Babri
Në vitet 1980, Vishwa Hindu Parishadi (VHP), që i përkiste familjes së rrymës kryesore nacionalizmit Hindu, Sangh Parivar, nisi një lëvizje të re për "rimarr" sitin për hindutë dhe për të ngritur një tempull kushtuar Ramas fëmijë (Ramlala) në këtë vend. Partia Bharatiya Janata (PBJ), e formuar në vitin 1980 nga të mbeturit e Jana Sanghut, u bënë fytyra politike e fushatës. Në vitin 1986, një gjykatës i distriktit vendosi që portat duhet të rihapeshin dhe hindutë duhet të lejoheshin të adhuronin brenda, duke i dhënë një shtysë të rëndësishme lëvizjes. Në shtatorin e vitit 1990, lideri i PBJ-së L. K. Advani filloi një "rath yatra" (procesion pelegrinazhi) për në Ayodhya në mënyrë që të gjeneronte mbështetje për lëvizjen. Advani më vonë, në kujtimet e tij, pohoi se "Nëse myslimanët janë të grumbulloheshin në një atmosferë islamike në Mekë dhe nëse të krishterët grumbullohen në një atmosferë të krishterë në Vatikan, pse është e gabuar për hindutë të presin një atmosferë hindu në Ayodhya?" Yatra rezultoi në revolta të përgjithshme në shumë qytete me nisjen e saj, duke i kërkuar qeverisë së Biharit të arrestonte Advanin. Megjithatë, një numër i madh 'kar sevakësh' ose aktivistësh të Sangh Parivarit arritën në Ayodhya dhe u përpoqën të sulmonin xhaminë. Ata u ndaluan nga policia e Uttar Pradeshit dhe forcat paramilitare, duke krijuar një përleshje në të cilën u vranë mjaft kar sevakë. Duke akuzuar qeverinë qendrore të drejtuar nga V. P. Singhu se ishte e dobët, PBJ-ja e tërhoqi mbështetjen e saj për të, duke kërkuar zgjedhje të reja. Në këto zgjedhje, PBJ-ja fitoi shumicën në Asamblenë Legjislative të Uttar Pradeshit, dhe e rriti numrin e anëtarëve të saj në Lok Sabha (Kuvendi).
Më 6 dhjetor 1992, VHP-ja dhe aleatët e saj, duke përfshirë edhe PBJ-në, organizuan një tubim ku u përfshinë 150,000 kar sevakë të VHP-së dhe PBJ-së në sitin e xhamisë. Ceremonitë përfshinë fjalime nga prijësit e PBJ-së ashtu si dhe Advani, Murli Manohar Joshi dhe Uma Bharti. Turma u egërsua përgjatë fjalimeve dhe e sulmoi xhaminë menjëherë më pas. Një kordon policie i vendosur aty për të mbrojtur xhaminë ishte qartësisht e pakët. Xhamia u sulmua me mjete të sajuara në çast dhe u rrafshua në pak orë. Kjo ndodhi pavarësisht angazhimit nga qeveria shtetërore ndaj Gjykatës Supreme Indiane që xhamia nuk do të dëmtohej. Më shumë se 2000 veta u vranë në revoltat që ndoqën shkatërrimin. Revoltat shpërthyen në shumë qytete të rëndësishme indiane duke përfshirë Bombejin, Delhin dhe Hyderabadin. Më 16 dhjetor 1992, u krijua nga Qeveria e Indisë Komisioni Liberhan për të hetuar rrethanat që çuan në shkatërrimin e Xhamisë Babri. Qe komisioni më i zgjatur në historinë e Indisë me mjaft zgjatje të dhëna nga qeveri të ndryshme. Raporti i komisionit konsideronte një numër njerëzish përgjegjës për shkatërrimin, duke përfshirë edhe prijësit e PBJ-së si Atal Bihari Vajpayee, Lal Krishna Advani, Murli Manohar Joshi, kryeminstrin e atëherëshëm të Uttar Pradeshit, Kalyan Singh, Pramod Mahajanin, Uma Bhartin dhe Vijayaraje Scindian, ashtu si dhe prijësit e VHP-së si Giriraj Kishore dhe Ashok Singhali. Prijës të tjerë të rëndësishëm politikë të konsideruar përgjegjës nga komisioni përfshinin kryetarin fundit të Shiv Senas, Bal Thackeray dhe ish prijësin e RSS-së K. Govindacharya. Duke u mbështetur në dëshmitë e mjaft dëshmitarëve okularë, raporti pohonte se shumë nga këta prijës kishin bërë fjalime provokuese në kangjella që provokuan shkatërrimin. Pohohej gjithashu se ata mund ta kishin ndaluar shkatërrimin nëse do të kishin dashur. Shumë organizata myslimane kanë vijuar të shprehin indinjatën e tyre për shkatërrimin e strukturës së pretenduar. Në korrik të vitit 2005, terroristët sulmuan tempullin e sajuar në sitin e xhamisë së shkatërruar. Në vitin 2007, M. N. Gopal Dasi, drejtuesi i atëhershëm i Tempullit të Ramës, mori telefonata kërcënuese kundër gruas së tij. Shumë sulme terroriste nga degë të ndaluara xhihadiste si Muxhahedinët Indianë përmendin shkatërrimin e Xhamisë Babri si një justifikim për sulmet terroriste. Çështja ligjore vijoi në lidhje me terrenin të cilin e kontrollonte qeveria.
Sulmi
Më 5 korrik 2005, pesë terroristë sulmuan sitin e tempullit të sajuar të Ramlallas në Ayodhya. Të pesë terroristët u vranë në luftimet në vazhdim me forcat e sigurisë dhe një civil vdiq në shpërthimin e bombës të shkaktuar pasi ata u përpoqën të çajnë murin ndarës.
Veridikti i Gjykatës së Lartë të Allahabadit, 2010
Përpara vitit 2003, nuk ishte provuar se tempulli origjinal hindu ishte shkatërruar ose modifikuar në mënyrë dramatike me urdhër të perandorit mogul Babur dhe një xhami ishte ndërtuar në vend të tij. Një proces mbi sitin e kundërshtuar u nis në vitin 2010, në të cilin u vendos se, mbi bazën e besimit popullor, terreni i diskutuar ishte vendlindja e hyjnisë Rama. Më 30 shtator 2010, trupa e Lucknowt të Gjykatës së Lartë të Allahabadit shpalli verdiktin e saj mbi procesin e Ayodhyas. Trupa prej tre gjyqtarësh vendosi me shumicë 2 me 1 se një e treta e terrenit të diskutuar duhet ti jepej Sunni Muslim Central Board of Waqfs, një e treta Nirmohi Akharas dhe një e treta partisë hindu për 'Ram Lallan'. Gjykata vendosi gjithashtu se zona ku idhujt e Ramas janë të pranishëm ti jepen hinduve në verdiktin final, ndërsa pjesa tjetër e terrenit duhej të ndahej në mënyrë të barabartë mes tre pjesëve.
Traditat
Ayodhya e Ramayanas ishte kryeqyteti i mbretërisë hindu Kosala dhe përshkruhet se shtrihej në një sipërfaqe prej 250 km2. Gjendet në brigjet e Gangut, një lum ujërat e të cilit besohet se pastrojnë të gjitha mëkatet dhe në bregun e djathtë të lumit Ghagra (Sarayu). Dinastia Ikshvaku e linjës diellore (suryavansha) ishte dinastia e saj sunduese sipas mitologjisë. Qyteti ishte oborri i Dasharathas së madh, mbreti i 39-të i dinastisë diellore, djali i të cilit ishe avatari Rama. Te Atharvaveda, Ayodhya thuhej se ishte "një qytet i ndërtuar nga zotat dhe që ishte i begat si vetë parajsa". Te Garuda Purana, thuhet se Ayodhya ishte një nga shtatë vendet më të shenjta të Hinduizmit në Indi, me Varanasin që është më i shenjti nga të gjithë. Valmiki thuhet se filloi ta shkruaj Ramayanan në Ayodhya. Kapitujt e tij hapës përshkruajnë madhështinë e qytetit, lavditë, virytet dhe pasurinë e mbretërve të tij, ashtu si dhe ndershmërinë e banorëve të tij. Tulsidasi ritregoi një version të zakonshëm të Ramayanas të quajtur Ramacharitamanasa, në të cilin ai lartësonte gjithashtu qytetin. Mjaft alvarë tamilë e përmendin qytetin. Konsiderohet gjithashtu si vendlindja e Jadabharatas, Chakravartinit të parë, Bahubalit, Brahmit, Sundarit, Padaliptasurisvarjit, Harishchandras dhe Achalbharatas. Ayodhya ka domethënie historike për Bashkësinë Xhainiste po ashtu. Është vendlindja e dy tirthankarave të rëndësishëm dy mijë vjet më parë. Agamat xhainiste regjistrojnë po ashtu vizitën e Mahaviras, tirthankara i fundit i xhainizmit. Qyteti është gjithashtu vendlindja e pesë tirthankarave, duke përfshirë të parin, Rishabhan dhe Ganadharan e nëntë të Mahaviras. Qyteti është i rëndësishëm edhe për trashëgiminë Budiste, me mjaft tempuj, monumente dhe qendra mësinmi budiste të ndërtuara këtu gjatë Perandorisë Mauryan dhe asaj Gupta. Buda besohet se e ka vizituar më shumë se një herë qytetin, megjithëse për këtë nuk ka të dhëna në shkrimet e tij. Faxiani, murgu kinez shkroi për mjaft manastire budiste që gjendeshin aty. Ayodhya e arriti kulmin e tregtisë gjatë sundimit të Dinastisë Gupta. Ayodhya është 'Mokshdayani Puris', ose 'Vendi i bekimit shpirtëror dhe çlirimit nga karma bandhani', bashkë me Varanasin dhe Dwarkan. Shkrimet hindu si Ramcharitmanat, Vishnu Purana dhe Shrimad Bhagvat Mahapurani rekomandojnë pelegrinazhin në qytet, duke shkruar se ai rrit Punyan, ose virtytin dhe pakëson Paapin, ose të keqen.