cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santorini (vera)
Santorini është një zonë greke e famshme për prodhimin e verës e ndodhur në arqipelagun e Santorinit, në ishujt jugor të Ciklades të Greqisë. Në Santorini prodhimi i verës ka nisur që në lashtësi e gjatë mesjetës fitoi famë në të gjithë botën falë ndikimit të Republikës së Venedikut. Ndikimi italian është ende i pranishëm edhe në ditë e sotme në prodhimin e verës në Santorini: Vera më e famshme toskane e ëmbël quhet Vin Santo. Vin Santo-ja e Santorinit (etiketuar si Vinsanto për ta dalluar nga vera toskane) prodhohet me një stil passito, me rrush të tharë në diell pas vjeljes. Santorini gjithashtu prodhon verë të përzier dhe rozë të bërë nga varietete rrushi të bardhë si athiri, aidini dhe asirtiko dhe nga varietete rrushi të kuq si mandelaria.
Historia
Gjeneza e rajonit të Santorinit nis rreth viteve 1640 - 1620 me shpërthimin e një vullkani të lashtë që zhyti në ujë një pjesë të madhe të ishullit duke krijuar arqipelagun e diteve tona. Në ishull prodhimi i verës kishte filluar që në kohërat greke e romake por vendi u bë më së shumti i njohur në mesjetë kur kryqtarët morën kontrollin e ishullit nga Perandoria Bizantine pas rënies së Konstandinopojës në vitin 1203. Një nga kryqtarët ishte një fisnik venecian familja e të cilit mbajti kontrollin e ishullit deri në vitin 1336 kur u bë pjesë e shtetit detar venedikas të Dukatit të Naksos.
Nën ndikimin venedikas, me kontrollin detar e të rrugëve tregtare, vera e Santorinit filloi të eksportohej gjerësisht përmes Mesdheut e Evropës. Vera vlerësohej veçanërisht për aftësinë e saj për të duruar udhëtime detare që zgjatnin me javë. Kjo pjesërisht falë niveleve të larta të sheqerit e të alkoolit që gjendeshin në të. Kaq e vlerësuar ishte vera e Santorinit gjatë kësaj periudhe sa kur rajoni u pushtua nga Perandoria Osmane në vitin 1579, tregtia e verës vazhdoi të lejohej edhe pse besimi mysliman në përgjithësi e ndalon alkoolin. Gjithashtu kur Kisha Ortodokse Ruse pranoi verën e Santorinit si verën zyrtare eukariste të kishës, osmanët i lejuan prodhuesit e ishullit të bënin tregti lirshëm me Perandorinë Ruse pavarësisht luftrave të vazhdueshme mes dy perandorive. Një shpjegim për lëshimet turke ishte se toka e varfër dhe topografia e rrezikshme e ishullit, me kodra të thëpisura drejt e në det e bënte kultivimin e kulturave të tjera të përdorshme për tregti tepër të vështirë.
Klima dhe gjeografia
Santorini ndodhet në Detin Egje dhe zotëron një klimë të dallueshme mesdhetare të karakterizuar nga temperatura të ngrohta e reshje të pakta shiu gjatë pjesës më të madhe të vitit megjithëse zotëron lagështi të lartë gjatë stinës së rritjes. Zona përfshihet nga erëra të forta me origjinë nga oqeanet të cilat mund të dëmtojnë vreshtat nëse hardhitë janë vendosur në lartësi të mëdha nga toka. Dherat e vreshtave janë shumë të varfëra, të përbëra nga hiri vullkanik dhe gurët. Dherat gëlqeror janë porozë, gjë e cila ndihmon për ruajtjen e lagështisë së ajrit gjatë ditës dhe çlirimin e saj gjatë natës për tu përdorur nga vreshtat.
Llojet e rrushit dhe kultivimi i tij
Ishulli i Santorinit njihet më së shumti për llojin e tij indigjen të rrushit të bardhë asirtiko, athiri dhe aidini. Megjithëse në rajon mund të gjenden dhe lloje verërash të bëra nga lloje ndërkombëtare apo dhe indigjene të rrushit të kuq si mandalieria dhe mavrotragano. Në vend gjenden rreth 1200 hektarë vreshta të cilat janë në një luftë të vazhdueshme me industrinë turistike të Santorinit që e vendos këtë numër në rrezik për tu zvogëluar dhe më tej.
Asirtiko është lloji i rrushit më i preferuar i ishullit duke qenë një lloj rrushi me përmbajtje të lartë acidi plot me qitro dhe nuanca minerale. Mund të shijohet veçmasi ose me peshk të pjekur ose lloje të ndryshme mishi. Asirtiko zakonisht njihet si "rrushi i bardhë me veshjen e kuqe" për shkak të verës me ngjyrë të plotë që krijon me mesatarisht 13.5% alkool.
Pas 75 vitesh, një vresht zakonisht është thurur në shumë shtresa dhe mund të mos jetë më në gjendje të ofrojë ushqyesit e duhur për ta mbajtur në prodhim. Për pasojë, hardhia pritet te rrënjët e saj dhe një hardhi e re lidhet me shtratin e rrënjëve. Është e rëndësishme që rrënjët të mbahen të shëndetshme dhe në përdorim pasi mosha e tyre e madhe i ka lejuar të rriten thellë në dherat gëlqerorë duke i bërë të afta të thithin të gjithë lagështirën që mund të jetë në dispozicion.
Muzeu i Verës në Santorini
Muzeu i Verës gjendet në një shpellë në territoret e Kantinës Koutsoyannopoulos, pranë fshatit të Mesarias.
Colmier-le-Haut
Colmier-le-Haut është komunë në departamentin Haute-Marne në verilindje të Francës.
Emporia
thumb|Pamja e Emporias më 27 dhjetor 2011 Emporia është qendër tregtare i cili ndodhet në Malmö, Suedi. Është një nga qendrat të mëdhaja në Skandinavi. Emporia është hapur më 25 tetor 2012 dhe ka kushtuar 2 bilionë kruna suedeze. Projekti i Emporiës është bërë nga Gert Wingårdh. Sipas Emporias, ata kanë rreth 25,000 vizitorë në ditë.
Bretx
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Bretx (Ocitanisht: Bretz ; Shqip: ) është një komunë në departamentin Haute-Garonne në Francën jugperëndimore.
Blleki
Blleki është reper shqiptar nga Kosova, saktësisht nga qyteti i Gjilanit.Emri i tij i vërtetë është Flamur Rukovci. U lind dhe u rrit në lagjen më të rrezikshme në qytet, Arbëria, ish Qenar Qeshme. Është po ky vend i cili e formoi si reper, dhe i dha plotë gjëra për të treguar në këngët e tij. Rrahjet, trafikimi, përdorimi i drogave, e të bëmat e bashkëlagjësve të tij krijojnë Bllekin si personalitet mjaftë të vrazhdë në tekstet e tij. Vargjet e tij kryesisht tregojnë për jetën e një dealer-i. Së fundmi është bërë publike se është nën menaxhimin e labelit “PINT”, prej të cilës studio ka nxjerrë disa projekte tashmë mjaftë të suksesshme. Blleki ka edhe grupin e tij, të njohur si “EKIPA E ZEZË” .Së fundmi Blleki ka lansuar albumin e tij të quajtur BLLEKLIST me datën 28.11.2018 ku edhe ka cekur që albumi do lansohej në ditën e Flamurit të cilën e cilësoj si ditën e tij. Pritet që në të ardhmen të ket bashkpunim me reprin me famë botërore Ali Veselaj.
Ledia Dushi
Ledia Dushi ka lindur në vitin 1978 në  Shkodër. Ledia është një shkrimtare dhe gazetare shqiptare.
Ledia Dushi ishte e njohur kryesisht për poezinë e saj lirike në dialektin gegë, të cilën ajo e kishte publikuar në gjysmën e dytë të viteve 1990. Ajo u kritikua ashpër për dialektin në poezi; duke e akuzuar se donte të ndante vendin. Dushi është konsideruar si një nga poetet më të shquar lirik të Shqipërisë së viteve 1990. Përveç kësaj, ajo gjithashtu shkruan ese dhe prozë.
Tre trendafilat e Eves
italian i transmetuar nga Canale 5 nga 2012
Gjermanishtja e Zyrihut
Gjermanishtja e Zürihut (gjermanisht: Zürichdeutsch, e shqiptuar Züritüütsch) është dialekt i lartë alemannik i folur në kantonin Zürich të Zvicrës. Sipërfaqet e saj mbulojnë pjesën më të madhe të kantonit, me përjashtim të pjesëve në veri, të cilat i përkasin zonës së dialekteve zvicerane verilindore (Schaffhausen dhe Thurgau).
Tre trendafilat e Eves
në 2018. Komplot Historia është vendosur në
qytetin Villalba dhe fillon me vrasjen e
Gjermanishtja e Zyrihut
Gjermanishtja e Zürihut tradicionalisht u nda në gjashtë nën dialekte, tani gjithnjë e më shumë të homogjenizuar për shkak të distancave më të mëdha të udhëtimit: Ashtu si të gjitha dialektet gjermane zvicerane, kanë në thelb një gjuhë te folur, kurse gjuha e shkruar është gjermanishtja standarde. Gjithashtu, nuk ka ndonjë ortografi zyrtare të dialektit të Zürihut.Kur është shkruar, rrallë ndjek udhëzimet e publikuara nga Eugen Dieth në librin e tij Schwyzertütschi Dialäktschrift; në fakt, vetëm ekspertët e gjuhëve kanë njohuri për këto udhëzime. Për më tepër, drejtshkrimi i Dieth përdor shumë shenja diacritike që nuk gjenden në një tastierë normale. Të rinjtë shpesh përdorin dialektin për mesazhe personale, të tilla si kur shkruajnë me telefonat e tyre celular. Pasi që nuk kanë një mënyrë standarde të shkrimit, ata kanë tendencën ta përziejnë drejtshkrimin standard gjerman me formulimin gjerman të gjuhës gjermane.
Tre trendafilat e Eves
prodhuesit të njohur të verërave Luca
Gjermanishtja e Zyrihut
Dialekti i Zyrihut përgjithësisht perceptohet si i folur shpejtë, më pak melodik sesa, për shembull, Bernese. Në pjesën veriore të kantonit, "r" shprehet si një trill i hijshëm, ndërsa në qytetin rreth liqenit dhe në pjesët jugore, shprehet si një trill alveolor.
Tre trendafilat e Eves
e akuzuar padrejtësisht për vrasjen, lirohet
Gjermanishtja e Zyrihut
Karakteristikë e dialektit të qytetit është se ai më lehtë përdor aspekte të jashtme; në veçanti, italianët e gjeneratës së dytë (secondi) kanë pasur një ndikim vendimtar, siç ka edhe gjuha angleze përmes mediave. Vala e emigracionit turk dhe ish-jugosllav të viteve 1990 po e lë gjurmën e tij në dialektin e qytetit në veçanti. parapamje|djathtas|Isoglosses në kantonin e Cyrihut. Vija e kuqe shënon tranzicionin e / äng / "ngushtë" kundrejt / eng / në dialektin e Thurgaut. Vija e gjelbër ndan / o: madh / "mbrëmje" të Oqeanit nga / a: i madh / tjetërkund.|257x257px
Tre trendafilat e Eves
nga burgu dhe kthehet në shtëpi. Historia
tregon historinë e munduar të dashurisë
midis protagonistes dhe dashurisë së saj të
madhe Alessandro, djali i Luca dhe akuzuesi
kryesor i ish-të dashurës për vrasjen. Mes
intrigave, tradhtive dhe komploteve,
shpalosen historitë e dy motrave të Aurorës,
vajza të Eva, e dashura e Luca Monforte e
cila u zhduk disa ditë pas vrasjes së tij
barbare.
Nehat Devolli
parapamje|Nehati Nehat Devolli lindi ne Peje me 30 Gusht 1978. Ai rrjedh nga nje familje e njohur Kosovare. Perveq me aktivitete te ndryshme biznesore ai eshte nje filantrop dhe aktivist i dalluar.
Burime
https://telegrafi.com/afaristi-nehat-devolli-ka-nje-propozim-per-pako-ekonomike/
https://telegrafi.com/nehat-devolli-memoriali-11-shtatorit-se-shpejti-te-ndertohet-ne-peje/
https://insajderi.com/devolli-corporation-shperblehet-me-cmimin-punedhenesi-i-vitit-2018/
https://www.instagram.com/p/Bc5HGRfnXub/?hl=en
https://www.dukagjini.com/pjesa-metalike-nga-kullat-binjake-do-te-vendoset-si-memorial-ne-peje/
https://www.njeshi.com/ndertimi-i-memorialit-te-11-shtatorit-ne-peje-rotary-club-peja-pritet-nga-ambasada-e-shba-se-ne-prishtine/
https://www.gazetaexpress.com/pjesa-metalike-e-kullave-binjake-dergohet-me-ceremoni-per-ne-peje/
Kulla e Sali Osmon Bicaj
Kulla e Sali Osmon Bicaj është një monument i trashëgimisë kulturore në Vrellë, Istog, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor".
Çeshanoviqi
Çeshanoviq është një vendbanim në komunën e Zubin Potokut, Kosovë.
Letërsia për fëmijë
parapamje| Një nënë u lexon fëmijëve të saj, të përshkruar nga Jessie Willcox Smith në një ilustrim kopertinë të një vëllimi përrallash të shkruara në fundin e shekullit të 19-të. parapamje| [[Aventurat e Pinokut (1883) është një pjesë kanonike e letërsisë për fëmijë dhe një nga librat më të shitur të botuar ndonjëherë. ]] Letërsia për fëmijë ose letërsia për të mitur përfshin tregime, libra, revista dhe poezi që janë krijuar për fëmijë. Letërsia moderne për fëmijë klasifikohet në dy mënyra të ndryshme: zhanri ose mosha e synuar e lexuesit.
Letërsia për fëmijë mund të vërehet në tregimet tradicionale si përrallat, që janë identifikuar si letërsi për fëmijë vetëm në shekullin e tetëmbëdhjetë, dhe këngët, pjesë e një tradite më të gjerë gojore, që të rriturit ndanin me fëmijët përpara se të ekzistonte veprimtaria botuese. Zhvillimi i letërsisë së hershme për fëmijë, përpara se të shpikej shtypshkronja, është i vështirë të identifikohej. Edhe pasi shtypja u përhap, shumë përralla klasike "për fëmijë" u krijuan fillimisht për të rritur dhe më vonë u përshtatën për një audiencë më të re. Që nga shekulli i pesëmbëdhjetë, shumë vepra letrare u janë shkruar veçanërisht për fëmijë, shpesh me një mesazh moral ose fetar. Letërsia për fëmijë është formuar nga burime fetare, si traditat puritane, ose nga këndvështrime më filozofike dhe shkencore me ndikimet e Charles Darwin dhe John Locke. Fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe fillimi i shekullit të njëzetë njihen si "Epoka e Artë e Letërsisë për Fëmijë", sepse atëherë u botuan shumë libra klasikë për fëmijë.
Përkufizimi
Encyclopedia International Companion of Children's Literature vëren se "kufijtë e zhanrit ... nuk janë të fiksuar, por të paqartë". Ndonjëherë, nuk mund të arrihet marrëveshje nëse një vepër e caktuar klasifikohet më mirë si letërsi për të rritur apo fëmijë. Disa vepra kundërshtojnë kategorizimin e lehtë. Seriali Harry Potter i JK Rowling u shkrua dhe u tregtua për fëmijë, por është gjithashtu i popullarizuar në mesin e të rriturve. Popullariteti ekstrem i serialit bëri që New York Times të krijonte një listë të veçantë bestseller për librat për fëmijë.
Megjithë lidhjen e përhapur të letërsisë për fëmijë me librat me figura, tregimet verbale ekzistonin përpara shtypjes dhe rrënja e shumë përrallave për fëmijë shkon prapa tek tregimtarët e lashtë. Seth Lerer, në hapjen e Literaturës për Fëmijë: Historia e një lexuesi nga Ezopi te Harry Potter, thotë: "Ky libër paraqet një histori të asaj që fëmijët kanë dëgjuar dhe lexuar . . . . Historia për të cilën shkruaj është një histori pritjeje."
Historia
Letërsia e hershme për fëmijë përbëhej nga tregime, këngë dhe poezi të gjuhës së folur, të përdorura për të edukuar, udhëzuar dhe argëtuar fëmijët. Vetëm në shekullin e tetëmbëdhjetë, me zhvillimin e konceptit të fëmijërisë, filloi të shfaqej një zhanër i veçantë i letërsisë për fëmijë, me ndarjet, pritshmëritë dhe kanunin e vet. Më të hershmet prej këtyre librave ishin libra edukativë, libra mbi sjelljen dhe ABC të thjeshta - shpesh të zbukuruara me kafshë, bimë dhe shkronja antropomorfe.
Në vitin 1962, historiani francez Philippe Ariès argumenton në librin e tij Centuries of Childhood se koncepti modern i fëmijërisë u shfaq vetëm në kohët e fundit. Ai shpjegon se fëmijët në të kaluarën nuk konsideroheshin si shumë të ndryshëm nga të rriturit dhe nuk iu është dhënë trajtim shumë i ndryshëm. Si dëshmi për këtë pozicion, ai vë në dukje se, përveç teksteve mësimore dhe didaktike për fëmijë të shkruara nga klerikët si Beda i nderuar dhe Ælfric i Eynshamit, kishte mungesë të ndonjë literaturë të mirëfilltë që synonte veçanërisht fëmijët para shekullit të 18-të.
Evropa e hershme-moderne
parapamje|Një tabelë alfabetike meksikane e paraqitur në Historinë e Tuer-it të Horn-Book, 1896. Gjatë shekullit të shtatëmbëdhjetë, koncepti i fëmijërisë filloi të shfaqej në Evropë. Të rriturit i shihnin fëmijët si qenie të veçanta, të pafajshme dhe në nevojë për mbrojtje dhe trajnim nga të rriturit përreth tyre. Filozofi anglez John Locke zhvilloi teorinë e tij të tabula rasa në veprën e tij të vitit 1690 me titull Një ese në lidhje me kuptimin njerëzor. Në filozofinë e Locke, tabula rasa ishte teoria se mendja (njerëzore) në lindje është një "fletë e zbrazët" pa rregulla për përpunimin e të dhënave, dhe se të dhënat shtohen dhe rregullat për përpunim formohen vetëm nga përvojat shqisore të dikujt. Një pasojë e kësaj doktrine ishte se mendja e fëmijës lindte bosh dhe se ishte detyra e prindërve që ta mbushnin fëmijën me nocione të sakta. Vetë Locke theksoi rëndësinë e sigurimit të fëmijëve me "libra të lehtë të këndshëm" për të zhvilluar mendjen e tyre në vend që të përdorin forcën për t'i detyruar ata: "Fëmijët mund të jenë të prirur në njohuritë e shkronjave; të mësohen të lexojnë, pa e perceptuar atë. çdo gjë përveç një sporti, dhe luajnë veten në atë për të cilën të tjerët janë të fshikulluar." Ai sugjeroi gjithashtu që të krijohen libra me figura për fëmijët.
Në shekullin e nëntëmbëdhjetë, disa tituj për fëmijë u bënë të famshëm si tekste leximi në klasë. Midis tyre ishin fabulat e Esopit dhe Jean de la Fontaine dhe Charles Perraults të vitit 1697 Tales of Mother Goose. Popullariteti i këtyre teksteve çoi në krijimin e një numri fantazish dhe përrallash të shekullit të nëntëmbëdhjetë për fëmijë, të cilat shfaqnin objekte magjike dhe kafshë që flisnin.
Një ndikim tjetër në këtë ndryshim në qëndrimet erdhi nga puritanizmi, i cili theksoi rëndësinë e shpëtimit individual. Puritanët ishin të shqetësuar për mirëqenien shpirtërore të fëmijëve të tyre dhe pati një rritje të madhe në botimin e "librave të mirë të perëndishëm" që synonin drejtpërdrejt fëmijët. Disa nga veprat më të njohura ishin të James Janeway, por libri më i qëndrueshëm nga kjo lëvizje, i lexuar ende sot, veçanërisht në versionet e modernizuara, është Përparimi i Pilgrimit (1678) nga John Bunyan.
Librat e librave, broshurat me madhësi xhepi që shpesh paloseshin në vend që të qepeshin, u botuan në Britani; të ilustruara nga shtypja e blloqeve të drurit, këto broshura të lira ribotonin baladat popullore, ritregime historike dhe përralla popullore. Ndonëse në këtë kohë nuk u botuan posaçërisht për fëmijët, të rinjtë gjithashtu i shijuan broshurat. Johanna Bradley thotë, në " From Chapbooks to Plum Cake", se librat e librave nuk i humbën historitë imagjinative për lexuesit nën ndikimin e rreptë puritan të asaj kohe. parapamje| The New England Primer Gjatë kësaj kohe në Angli u shfaqën gjithashtu tabelat alfabetike, duke u mësuar fëmijëve informacione bazë si alfabeti dhe Lutja e Zotit. Këto u sollën nga Anglia në kolonitë amerikane në mesin e shekullit të shtatëmbëdhjetë.
Libri i parë i tillë ishte një katekizëm për fëmijë, i shkruar në vargje nga puritani John Cotton. I njohur si Qumështi Shpirtëror për Boston Babes, ai u botua në 1646, duke u shfaqur si në Angli ashtu edhe në Boston. Një libër tjetër i hershëm, The New England Primer, u shtyp në vitin 1691 dhe u përdor në shkolla për 100 vjet. Abetarja fillon me "Namazi i mëngjesit i foshnjës ose fëmijës së vogël" dhe lutjes së mbrëmjes. Më pas tregon alfabetin, zanoret, bashkëtingëlloret, shkronjat e dyfishta dhe rrokjet përpara se të japë një rimë fetare të alfabetit, duke filluar "Në rënien e Adamit Ne mëkatuam të gjithë..." dhe vazhdon përmes alfabetit. Ai gjithashtu përmbante maksima fetare, akronime, ndihmë drejtshkrimore dhe sende të tjera edukative, të gjitha të zbukuruara me prerje druri.
Në vitin 1634, Pentamerone nga Italia u bë koleksioni i parë i madh i botuar i tregimeve popullore evropiane. Charles Perrault filloi regjistrimin e përrallave në Francë, duke botuar koleksionin e tij të parë në 1697. Ata nuk u pritën mirë në shoqërinë letrare franceze, e cila i shihte si të përshtatshme vetëm për të moshuarit dhe fëmijët. Në vitin 1658, John Amos Comenius në Bohemi publikoi ilustrimin informativ Orbis Pictus, për fëmijët nën gjashtë vjeç që mësojnë të lexojnë. Konsiderohet të jetë libri i parë me figura i prodhuar posaçërisht për fëmijë.
Libri i parë danez për fëmijë ishte The Child's Mirror nga Niels Bredal në 1568, një përshtatje e një libri kortezie nga prifti holandez Erasmus. A Pretty and Splendid Maiden's Mirror, një përshtatje e një libri gjerman për të rejat, u bë libri i parë suedez për fëmijë pas botimit të tij në vitin 1591. Suedia filloi të botoi përralla dhe një revistë për fëmijë që në vitin 1766.
Në Itali, Giovanni Francesco Straparola publikoi Netët e shëmtuara të Straparolës në vitet 1550. I quajtur libri i parë evropian me tregime që përmban përralla, ai përfundimisht kishte 75 tregime të veçanta dhe të shkruara për një audiencë të rritur. Giulio Cesare Croce gjithashtu huazoi nga disa tregime që fëmijët shijuan për librat e tij.
Librat më të hershëm të Rusisë për fëmijë, abetare, u shfaqën në fund të shekullit të gjashtëmbëdhjetë. Një shembull i hershëm është ABC-Book, një libër alfabeti i botuar nga Ivan Fyodorov në 1571. Libri i parë me figura i botuar në Rusi, Abetarja e ilustruar e Karion Istomin, u shfaq në 1694. Interesi i Pjetrit të Madh për modernizimin e vendit të tij nëpërmjet perëndimorizimit ndihmoi letërsinë perëndimore për fëmijë të dominonte fushën gjatë shekullit të tetëmbëdhjetë. Katerina e Madhe shkroi alegori për fëmijë dhe gjatë mbretërimit të saj, Nikolai Novikov filloi revistën e parë për të mitur në Rusi.
Origjina e zhanrit modern
parapamje| Newbery's A Little Pretty Pocket-Book, botuar fillimisht në 1744 Libri modern për fëmijë u shfaq në Anglinë e mesit të shekullit të 18-të. Një klasë e mesme e sjellshme në rritje dhe ndikimi i teorive Lockean të pafajësisë së fëmijërisë u kombinuan për të krijuar fillimet e fëmijërisë si koncept. Në një artikull për Bibliotekën Britanike, profesori M.O. Grenby shkruan, "në vitet 1740, një grup botuesish londinez filluan të prodhonin libra të rinj të krijuar për të udhëzuar dhe kënaqur lexuesit e rinj. Thomas Boreman ishte një. Një tjetër ishte Mary Cooper, dy vëllimet e së cilës Tommy Thumb's Pretty Song Book (1744) është koleksioni i parë i njohur i rimave për fëmijë. Por më i famshmi prej këtyre pionierëve është John Newbery, libri i parë i të cilit për argëtimin e fëmijëve ishte A Little Pretty Pocket-Book."
Libri i parë modern për fëmijë konsiderohet gjerësisht libri me titull, A Little Pretty Pocket-Book që ishte botimi i parë për fëmijë që synonte t'u jepte kënaqësi fëmijëve, që përmbante një përzierje rimash, tregimesh me figura dhe lojëra për kënaqësi. Newbery besonte se loja ishte një joshje më e mirë për sjelljen e mirë të fëmijëve sesa disiplina fizike, dhe fëmija duhej të regjistronte sjelljen e tij ose të saj çdo ditë. Libri ishte i madhësisë së fëmijës me një kopertinë me ngjyra të ndezura që tërhiqte fëmijët - diçka e re në industrinë botuese. Të njohur si libra dhuratash, këta libra të hershëm u bënë pararendësit e librave të lodrave të njohura në shekullin e nëntëmbëdhjetë. Newbery ishte gjithashtu i aftë në marketingun e këtij zhanri të ri. Sipas revistës The Lion and the Unicorn, "Gjeniu i Newbery ishte në zhvillimin e kategorisë mjaft të re të produkteve, librave për fëmijë, përmes reklamave të tij të shpeshta... dhe dredhisë së tij të zgjuar për të futur tituj dhe produkte shtesë në trupin e librave të tij për fëmijë. " Profesor Grenby shkruan, "Newbery është bërë i njohur si "babai i letërsisë për fëmijë" kryesisht sepse ai ishte në gjendje të tregonte se botimi i librave për fëmijë mund të ishte një sukses komercial." Përmirësimi i cilësisë së librave për fëmijë dhe larmia e temave që ai botoi ndihmuan që Newbery të bëhej prodhuesi kryesor i librave për fëmijë në kohën e tij. Ai botoi librat e tij si dhe ato të autorëve si Samuel Johnson dhe Oliver Goldsmith ; ky i fundit mund të ketë shkruar The History of Little Goody Two-Shoes, libri më i popullarizuar i Newbery-t.
Një tjetër filozof që ndikoi në zhvillimin e letërsisë për fëmijë ishte Jean-Jacques Rousseau, i cili argumentoi se fëmijët duhet të lejohen të zhvillohen natyrshëm dhe me gëzim. Ideja e tij për të tërhequr interesat natyrore të fëmijëve u përhap në mesin e shkrimtarëve për fëmijë. Shembujt e njohur përfshinin Historinë e Sandford dhe Merton të Thomas Day, katër vëllime që mishërojnë teoritë e Rousseau-t. Për më tepër, Maria dhe Richard Lovell Edgeworth 's Practical Education : The History of Harry and Lucy (1780) i nxitën fëmijët të mësonin veten.
Një projekt i ngjashëm u krye nga studiuesit norvegjezë Peter Christen Asbjørnsen dhe Jørgen Moe, të cilët mblodhën përralla norvegjeze dhe i botuan ato si Përralla Norvegjeze, të referuara shpesh si Asbjørnsen dhe Moe. Duke përpiluar këto tregime, ata ruajtën trashëgiminë letrare të Norvegjisë dhe ndihmuan në krijimin e gjuhës së shkruar norvegjeze.
Autori dhe poeti danez Hans Christian Andersen udhëtoi nëpër Evropë dhe mblodhi shumë përralla të njohura dhe krijoi histori të reja në zhanrin e përrallave.
Në Zvicër, Johann David Wyss botoi The Swiss Family Robinson në 1812, me synimin për t'u mësuar fëmijëve për vlerat familjare, mbarështimin e mirë, përdorimin e botës natyrore dhe mbështetjen te vetja. Libri u bë i njohur në të gjithë Evropën pasi u përkthye në frëngjisht nga Isabelle de Montolieu.
Përralla e E.T.A. Hoffmann " Arrëthyesi dhe miu mbret " u botua në 1816 në një koleksion gjerman tregimesh për fëmijë, Kinder-Märchen. Është tregimi i parë i shkurtër modern që fut elemente të çuditshme, të çuditshme dhe groteske në letërsinë për fëmijë dhe në këtë mënyrë parashikon përrallën e Lewis Carroll, Aventurat e Alice në botën e çudirave. Nuk ka vetëm paralele për sa i përket përmbajtjes (aventurat e çuditshme të një vajze të re në një vend fantazi), por edhe origjinën e përrallave pasi të dyja i kushtohen dhe i janë dhënë një vajze të miqve të autorit.
Epoka e artë
Kalimi në një zhanër modern të letërsisë për fëmijë ndodhi në mesin e shekullit të 19-të; didakticizmi i një epoke të mëparshme filloi t'i hapte rrugë librave më humoristikë, të orientuar drejt fëmijëve, më të përshtatur me imagjinatën e fëmijës. Disponueshmëria e literaturës për fëmijë gjithashtu u rrit shumë, ndërsa letra dhe printimi u bënë gjerësisht të disponueshme dhe të përballueshme, popullsia u rrit dhe shkalla e shkrim-leximit u përmirësua.
Ditët e shkollës së Tom Brown nga Thomas Hughes u shfaq në 1857 dhe konsiderohet të jetë libri themelues në traditën e historive shkollore. Megjithatë, ishte fantazia e Lewis Carroll, Aventurat e Alice në botën e çudirave, botuar në 1865 në Angli, ajo që sinjalizoi ndryshimin e stilit të të shkruarit për fëmijët në një stil imagjinativ dhe empatik. Konsiderohet si kryevepra e parë angleze e shkruar për fëmijë dhe si libër themelues në zhvillimin e letërsisë së fantazisë, botimi i tij hapi "Epokën e parë të artë" të letërsisë për fëmijë në Britani dhe Evropë që vazhdoi deri në fillim të viteve 1900. Absurditeti përrallor i Wonderland ka një bazë të fortë historike si një satirë e problemeve serioze të epokës viktoriane. Lewis Carroll është ironik për jetën e rregulluar të parë dhe të gjithanshme të shekullit "të artë" viktoriane. Një botim tjetër i rëndësishëm ishte libri i Mark Twain Tom Sawyer (1876), i cili ishte një nga "librat e parë për djem", i destinuar për fëmijë, por i pëlqyer si nga fëmijët ashtu edhe nga të rriturit. Këto klasifikoheshin si të tilla për tematikën që përmbanin, që përbëheshin nga lufta dhe puna. Një libër tjetër i rëndësishëm i asaj dekade ishte The Water-Babies, A Fairy Tale for a Land Baby, nga Rev. Charles Kingsley (1862), i cili u bë jashtëzakonisht i popullarizuar dhe mbetet një klasik i letërsisë britanike për fëmijë.
Në vitin 1883, Carlo Collodi shkroi romanin e parë fantazi italian, Aventurat e Pinocchio-s, i cili u përkthye shumë herë. Në të njëjtin vit, Emilio Salgari, njeriu që do të bëhej "shkrimtari i aventurave par excellence për të rinjtë në Itali" botoi për herë të parë personazhin e tij legjendar Sandokan. Në Britani, Princesha dhe Goblin dhe vazhdimi i saj The Princess and Curdie, nga George MacDonald, u shfaqën në vitet 1872 dhe 1883, dhe tregimet aventureske Treasure Island dhe Kidnapped, të dyja nga Robert Louis Stevenson, ishin jashtëzakonisht të njohura në vitet 1880. Libri i xhunglës i Rudyard Kipling u botua për herë të parë në 1894 dhe JM Barrie tregoi historinë e Peter Pan në romanin Peter and Wendy në 1911. Romani dypjesësh i Johanna Spyrit Heidi u botua në Zvicër në 1880 dhe 1881.
Në SHBA, botimet për fëmijë hynë në një periudhë rritjeje pas Luftës Civile Amerikane në 1865. Shkrimtari i librave për djem, Oliver Optic botoi mbi 100 libra. Në 1868, "epoka-bërja" Little Women, autobiografia e fiksionalizuar e Louisa May Alcott, u botua. Kjo histori e " ardhjes së moshës " krijoi zhanrin e librave realistë familjarë në Shtetet e Bashkuara. Mark Twain liroi Tom Sawyer në 1876. Në vitin 1880 u shfaq një tjetër bestseller, Uncle Remus: His Songs and His Sayings, një koleksion tregimesh popullore afrikano-amerikane të përshtatura dhe të përpiluara nga Joel Chandler Harris.
alt=photograph|parapamje| [[Joanne K. Rowling|.J.K Rowling lexon nga romani i saj Harry Potter dhe Guri Filozofal]]
Sipas zhanrit
Një zhanër letrar është një kategori e kompozimeve letrare. Zhanret mund të përcaktohen nga teknika, toni, përmbajtja ose gjatësia. Sipas Anderson, ekzistojnë gjashtë kategori të letërsisë për fëmijë (me disa nëngjini të rëndësishme):
Sipas kategorisë së moshës
Kriteret për këto ndarje janë të paqarta dhe librat pranë një kufiri mund të klasifikohen në çdo mënyrë. Librat për fëmijët më të vegjël priren të shkruhen në gjuhë të thjeshtë, të përdorin shtyp të madh dhe të kenë shumë ilustrime. Librat për fëmijët më të rritur përdorin gjuhë gjithnjë e më komplekse, shtypje normale dhe më pak (nëse ka) ilustrime. Kategoritë me grupmoshë janë këto:
Letërsia shqipe për fëmijë
Në periudhën e Rilindjes Kombëtare, në lidhje të ngushtë me punën e madhe për hartimin e teksteve për shkollat shqipe, u shtua numri i shkrimeve drejtuar fëmijëve. Ndihmesë me vlerë dhanë veprimtarët dhe shkrimtarët e shquar patriotë, si Naim Frashëri etj. Por në këtë kohë janë shkruar sadopak edhe vepra të mirëfillta letrare për fëmijë, siç ishin «Përrallat e përshtatura» (1921) të Andon Zako Çajupit dhe fabulat e përshtatura të Papa Negovanit etj. Në vitet 30-40 bëhen përpjekje për të krijuar një letërsi për fëmijë që u shoqëruan me nismat për një shtyp të posaçëm për fëmijë, si revistat «Vatra e rinisë» e Vasil Xhaçkës dhe «Mituria» e Milto S.Gurrës. Një varg shkrimesh të autorëve përparimtarë të kohës patën përhapjen edhe si vepra për fëmijë. Në përgjithësi veprat letrare për fëmijë të epokave të kaluara u karakterizuan nga fryma didaktike morale.
Pas Luftës së Dytë Botërore letërsia për fëmijë mori zhvillim të veçantë, duke u formuar si degë e veçantë e krijimtarisë letrare. Veprat e para për fëmijë me brendi të re u botuan që në periudhën e Luftës ANÇ. Në vitet e pushtetit popullor letërsia për fëmijë eci me hapa të shpejtë përpara dhe u shndërrua në një letërsi të pasur e të larmishme. Për rritjen e zhvillimin e saj dhanë ndihmesë të ndjeshme organet për fëmijë, si «Pionieri», «Fatosi», «Yllkat», «Skena e fëmijëve» që nisën të botohen pas Çlirimit. Ashtu sikurse edhe gjithë letërsia shqiptare e realizmit socialist, edhe krijimtaria letrare për fëmijë u mbështet në një bazë të re ideore. Ajo i edukonte lexuesit vegjël me frymën socialiste, me dashurinë për atdheun, ngjall tek ta urrejtjen për shoqërinë me klasa shfrytëzuese dhe moralin e saj.
Në hapat e parë të letërsisë sonë për fëmijë ndihmesë me vlerë dhanë Qamil Guranjaku, Teufik Gjyli etj. Edhe autorë si Zihni Sako etj. shkruajnë posaçërisht për të vegjëlit. Në fund të viteve 50 dhe në fillim të viteve 60 dolën një varg shkrimtarësh që iu kushtuan tërësisht krijimtarisë letrare për fëmijë. Zhvillim të mirë ka shënuar poezia, vjersha me tematikë të larmishme kanë botuar Odhise Grillo, Xhevat Beqaraj, Adelina Mamaqi, Tasim Gjokutaj etj. Edhe proza e përfaqësuar nga shkrimet e Bedri Dedjes, Gaqo Bushakës ka ecur përpara. Hovi që ka marrë letërsia për fëmijë duket në zhvillimin e mbarë të llojit të romanit, i cili u shfaq në vitet 60. Në lëmin e letërsisë për fëmijë vijojnë të punojnë edhe shkrimtarë të tjerë, veprimtaria e të cilëve zhvillohet kryesisht në fusha të tjera. Krahas poezisë dhe prozës po zhvillohet edhe drama që po gjen vend përherë e më të madh në skenat e teatrove të kukullave, Një përhapje të gjerë kanë marrë botimet e ilustruara për të vegjlit.
Alois Schmaus
Alois Schmaus (Alois Shmaus, 28 tetor 1901 - 27 korrik 1970) ishte një ballkanolog, folklorist dhe sllavist i shquar gjerman. Ka bërë hulumtime folklorike edhe në Drenicë në të cilat ofron shënime të vlefshme mbi këngët epike, instrumentet muzikore dhe këngëtarët popullor.
Moti i madh
Moti i madh është roman i shkrimtarit Mehmet Kraja.
Referime
Ngjarja tek “Moti i madh”, në të vërtetë përfaqëson një formë joharmonike të biografisë historiko- letrare të poetit arbëresh Serembe, tragjizmi i figurës të së cilit, shfrytëzohen nga Kraja për të paraqitur vizionin e subjektivizuar historik të njeriut të tëhuajzuar dhe të izoluar nga shoqëria.Në roman nuk gjejmë argumente historike e kulturore e as iluzionet e ndryshme formale të realizimit dokumentar, si elemente që sigurojnë besimin e lexuesit, mbi vërtetësinë e ngjarjeve të rrëfyera por vetëm përsiatje, që i krijojnë atij përshtypjen e ekskursioneve ekzotike të personazheve të romanit, në të shkuarën e largët historike e legjendare. Ky qëndrim ndaj të shkuarës dhe kuptimi i Historisë si mitologji tejkohore çon në një mosintegrim të konkretësisë artistike të figurës, simbolit, të ironisë dhe alegorisë; fraktura këto të rrafshit të ligjërimit e figuracionit, që i japin romanit të Krajës tipare të stilit neosimbolist.126 Fragmentarizmi që karakterizon rrëfimin tek “Moti i madh”, përfaqëson një nga format kanonike të postmodernes, përdorimi i dendur i të cilit, nga Kraja lidhet edhe me bindjen se njeriu bashkëkohor ka një mënyrë jo të plotë, fragmentare të vrojtimit të botës.
Nicolas Jenson
Ishte një gdhendës, pionier, shtypës dhe stilist francez që kreu pjesën më të madhe të punës së tij në Venecia, Itali. Jenson veproi si Master i mentes Mbretërore Franceze në Tours, dhe vlerësohet si krijuesi i një prej fytyrave më të mira të tipit të hershëm Romak. Nicholas Jenson ka qenë diçka si një figurë ikonike në mesin e studentëve të shtypjes së hershme që nga shekulli i nëntëmbëdhjetë kur esteti William Morris vlerësoi bukurinë dhe përsosjen e shkronjave të tij romake. Jenson është një figurë e rëndësishme në historinë e hershme të shtypjes dhe një forcë kryesore në shfaqjen e Venecias si një nga qendrat e para të mëdha të shtypshkronjës.
Caubous, Haute-Garonne
Caubous (Shqip: Kabusi ; Ocitanisht: Caubós) është një komunë në departamentin Haute-Garonne, rajoni i Ocitanisë, në Francën jugperëndimore.
Xhenifer Doudna
parapamje| Jennifer Doudna nga Universiteti i Kalifornisë, Berkeley, 5 Prill 2016. Xhenifer Anne Doudna ForMemRS ( lindur më 19 shkurt 1964) është një biokimiste amerikane e njohur për punën e saj pioniere në redaktimin e gjenit CRISPR, për të cilën iu dha Çmimi Nobel 2020 në Kimi. së bashku me Emmanuelle Charpentier. Ajo është profesoresha e Kancelares Li Ka Shing në Departamentin e Kimisë dhe Departamenti i Biologjisë Molekulare dhe Qelizore në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley. Ajo ka qenë një hetuese me Institutin Mjekësor Howard Hughes që nga viti 1997.
Doudna u rrit në Hilo, Hawaii. Ajo u diplomua nga Kolegjin Pomona në 1985 dhe fitoi Ph.D. nga Shkolla Mjekësore e Harvardit në 1989. Përveç profesorit të saj në UC Berkeley, ajo është gjithashtu presidente dhe kryetare e bordit të Institutit Inovator të Gjenomikës, një shkencëtar i fakultetit në Laboratorin Kombëtar të Lawrence Berkeley, një hetues i lartë në Institutet Gladstone dhe një profesor shtesë i farmakologjisë qelizore dhe molekulare në Universiteti i Kalifornisë, San Francisco.
Në vitin 2012, Doudna dhe Emmanuelle Charpentier ishin të parët që propozuan që CRISPR- Cas9 (enzimat nga bakteret që kontrollojnë imunitetin mikrobial) mund të përdoren për redaktimin e programueshëm të gjenomeve, cili është quajtur një nga zbulimet më domethënëse në historinë e biologjise.
Doudna ka qene nje figure udheheqese ne ate qe quhet "revolucion CRISPR" per punen e saj themelore dhe udheheqjen ne zhvillimin e redaktimit te gjenomit te ndermjetesuar nga CRISPR.
Doudna ka dhënë kontribute themelore në biokimi dhe gjenetikë dhe ka marrë shumë çmime dhe bursa prestigjioze, përfshirë Çmimin Nobel në Kimi 2020, me Charpentier, "për zhvillimin e një metode për redaktimin e gjenomit", 2000 Alan T Çmimi Waterman për hulumtimin e saj mbi strukturën siç përcaktohet nga kristalografia me rreze X e një ribozime,  dhe Çmimi Breakthrough 2015 në Shkencat e Jetës për teknologjinë e redaktimit të gjenomit CRISPR-Cas9, me Charpentier. Ajo ka qenë një bashkë-marrëse e Çmimit Gruber në Gjenetikë (2015), Tang Prize (2016), Canada Gairdner International Award (2016), dhe Japan Japan (2017).
Jashtë komunitetit shkencor, ajo është emëruar një nga njerëzit më me ndikim në Time 100 në 2015, dhe ajo u rendit si nënkampione për Time Person of the Year në 2016 së bashku me studiues të tjerë të CRISPR. Në vitin 2017 ajo ishte autori kryesor i Një çarje në krijim: Redaktimi i gjenit dhe fuqia e pamendueshme për të kontrolluar evolucionin, një rast i rrallë i rrëfimit të personit të parë për një përparim të madh shkencor, drejtuar publikut të gjerë, botuar pak zbulimi.
Jeta dhe edukimi i hershëm
Xhenifer Doudna lindi në 19 Shkurt 1964, në Uashington, DC, si vajza e Dorothy Jane (Williams) dhe Martin Kirk Doudna. Babai i saj mori Ph.D. Në letërsinë angleze nga Universiteti i Miçiganit, dhe nëna e saj, një prind në shtëpi, mbajti një diplomë master në arsim. Kur Doudna ishte shtatë vjeç, familja u zhvendos në Hawaii në mënyrë që babai i saj të pranonte një pozicion mësimdhënie në letërsinë amerikane në Universitetin e Hawaii në Hilo. Nëna e Doudna fitoi një diplomë të dytë master në historinë aziatike nga universiteti dhe mësoi historinë në një kolegj të komunitetit lokal. Duke u rritur në Hilo, Hawaii, Doudna ishte magjepsur nga bukuria mjedisore e ishullit dhe flora dhe fauna ekzotike e tij. Natyra ndërtoi ndjenjën e saj të kuriozitetit dhe dëshirën e saj për të kuptuar mekanizmat themelorë biologjikë të jetës. Kjo u shoqërua me atmosferën e ndjekjes intelektuale që prindërit e saj inkurajuan në shtëpi. Babai i saj kënaqej duke lexuar rreth shkencës dhe e mbushi shtëpinë me shumë libra mbi shkencën popullore. Kur Doudna ishte në klasën e gjashtë, ai i dha asaj një kopje të librit të James Watson më 1968 mbi zbulimin e strukturës së ADN-së, Heliksi i Dyfishtë, i cili ishte një frymëzim kryesor. Doudna gjithashtu zhvilloi interesin e saj në shkencë dhe matematikë në shkollë. Ndërsa ndiqte shkollën e mesme Hilo, interesi i Doudna për shkencë u ushqye nga mësuesja e saj e kimisë në klasën e 10-të, Znj. Jeanette Wong, të cilën ajo e ka përmendur në mënyrë rutinore si një ndikim të rëndësishëm në ndezjen e kuriozitetit të saj shkencor. Një pedagog vizitues mbi qelizat e kancerit inkurajoi më tej ndjekjen e saj të shkencës si një zgjedhje karriere. Ajo kaloi një verë duke punuar në Universitetin e Hawaii në laboratorin Hilo të mikologut të njohur Don Hemmes dhe u diplomua nga Shkolla e Mesme Hilo në vitin 1981.
Doudna ishte një studente universitare në Kolegjin Pomona në Claremont, California, ku ajo studioi biokimi. Gjatë vitit të saj të parë, ndërsa po merrte një kurs në kimi të përgjithshme, ajo vuri në pikëpyetje aftësinë e saj për të ndjekur një karrierë në shkencë dhe konsideroi kalimin e degës së saj në frëngjisht si një e dyta. Sidoqoftë, mësuesi i saj i frëngjishtes sugjeroi që ajo t'i përmbahej shkencës. Profesorët e kimisë Fred Grieman dhe Corwin Hansch në Pomona patën një ndikim të madh tek ajo. Ajo filloi kërkimin e saj të parë shkencor në laboratorin e profesorit Sharon Panasenko. Ajo fitoi diplomën Bachelor të Arteve në Biokimi në 1985. Ajo zgjodhi Shkollën Mjekësore të Harvardit për studimin e saj të doktoratës dhe fitoi një Ph.D. në Kimi Biologjike dhe Farmakologji Molekulare në 1989. Ph.D. disertacioni ishte mbi një sistem që rriti efikasitetin e një ARN dhe mbikëqyret nga Jack W. Szostak.
Karriera dhe hulumtimi
Pas doktoraturës së saj, ajo mbajti bursa kërkimore në biologjinë molekulare në Spitalin e Përgjithshëm të Massachusetts dhe në gjenetikë në Shkollën Mjekësore të Harvardit. Nga 1991 deri në 1994, ajo ishte Lucille P. Markey Doktoraturë në Shkencën e Doktoraturës në Shkencën Biomjekësore në Universitetin e Colorado Boulder, ku punoi me Thomas Cech.
Kategoria Superiore 2016–17
Kategoria Superiore 2016-2017 është sezoni i 78të Zyrtar, ose i 81të i Kategorisë Superiore të futbollit në Shqipëri. (përfshirë dhe 3 kampionatet ende të pa njohura zyrtarisht të kohës së Luftës). Sezoni filloi në 7 Shtator, 2016 dhe mbaroi në 27 Maj, 2017. Kategoria Superiore këtë sezon ka 10 skuadra pjesëmarrëse të cilat luajnë në katër faza.
Xhenifer Doudna
Kërkime mbi strukturën dhe funksionin e ribozimes
Në fillim të karrierës së saj shkencore, Doudna punoi për të zbuluar strukturën dhe funksionin biologjik të enzimave ARN ose ribozimave. Ndërsa ishte në laboratorin e Szostak, Doudna ri-ndërtoi intronin katalitik të vetë-spërkatjes Tetrahymena Group I në një ribozimë të vërtetë katalitike që kopjoi modelet e ARN-së. Fokusi i saj ishte në inxhinierinë e ribozimave dhe kuptimin e mekanizmave të tyre themelorë; megjithatë, ajo arriti të kuptojë se të qenit në gjendje të shihte mekanizmat molekularë të ribozimave ishte një problem kryesor. Doudna shkoi në laboratorin e Thomas Cech në Universitetin e Colorado Boulder për të kristalizuar dhe përcaktuar strukturën tre-dimensionale të një ribozime për herë të parë, kështu që struktura ribozime mund të krahasohet me atë të enzimave, proteinave katalitike. Ajo e filloi këtë projekt në laboratorin Cech në 1991 dhe e përfundoi atë në Universitetin Yale në 1996. Doudna u bashkua me Departamentin e Biofizikës Molekulare dhe Biokimisë së Yale si asistent profesor në 1994.
Kategoria Superiore 2016–17
KS Skënderbeu janë kampionët në fuqi. Kjo skuadër fitoi kampionatin për herë të gjashtë rresht dhe të shtatën gjithsej në historinë e klubit. Titulli u fitua nga FK Kukësi, titulli i parë kampion.
Ndryshimet
Ashtu si dy sezonet e fundit, sezoni 2016-2017 i Kategorisë Superiore është me 10 skuadra ndërsa luhet në katër faza, me sistem dyfish vajtje-ardhje (36 ndeshje në total).
Xhenifer Doudna
Struktura me bazë difraksioni me rreze X e faqes aktive të ribozimes në Yale
Doudna u gradua në pozicionin e Henry Ford II Profesor i Biofizikës Molekulare dhe Biokimisë në Yale në 2000. Në vitet 2000–2001, ajo ishte Robert Burns Woodward Profesor Vizitor i Kimisë në Universitetin e Harvardit.
Kategoria Superiore 2016–17
Ndryshimet
Dy skuadrat që në përfundim të sezonit renditen në vendet 9 dhe 10 zbresin direkt nga Kategoria Superiore. Nuk ka ndeshje play-off.
Skuadrat
Tetë skuadra nga sezoni i kaluar i Superligës dhe dy të adhura nga Kategoria e Parë: Luftëtari dhe Korabi; luftojnë për tri trofetë e mundshëm: kampionatin, Kupën dhe Superkupën e Shqipërisë, si dhe për katër vendet që të çojnë në kompeticionet evropiane, ekipi kampion në Ligën e Kampioneve dhe tre në Ligën e Evropës (vendet 2-3 dhe fituesi i Kupës së Shqipërisë).
Xhenifer Doudna
Kaloni në UC Berkeley
Që nga viti 2020, Doudna ishte vendosur në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley, ku ajo drejton Institutin Inovator të Gjenomikës (një qendër e përbashkët e UC Berkeley dhe Universitetit të Kalifornisë, San Francisco ), mban Profesorin e Kancelarit Li Ka Shing në Biomjekësi dhe Shëndetësi, dhe është kryetari i Komitetit Këshilltar të Kancelarit për Biologjinë. Laboratori i saj tani përqendrohet në marrjen e një kuptimi mekanik të proceseve biologjike që përfshijnë ARN. Kjo punë është e ndarë në tre zona kryesore, sistemi CRISPR, ndërhyrja e ARN-së dhe kontrolli i përkthimit përmes mikroRNA-ve.
Kategoria Superiore 2016–17
Skuadrat
Në këtë edicion marrin pjesë gjashtë ekipe, që të paktën e kanë fituar një herë titullin kampion: Tirana (24), Partizani (15), Vllaznia (9), Skënderbeu (7), Flamurtari (1) dhe Teuta (1).
Xhenifer Doudna
Zbulimi i redaktimit të gjenomit CRISPR-Cas9
parapamje| Kompleksi CRISPR-Cas9 Doudna u prezantua me CRISPR nga Jillian Banfield e cila e kishte gjetur Doudna përmes një kërkimi në Google, pasi kishte shtypur "RNAi dhe UC Berkeley" në shfletuesin e saj, dhe emri i Doudna doli në krye të listës. Në vitin 2012, Doudna dhe kolegët e saj bënë një zbulim të ri që zvogëlon kohën dhe punën e nevojshme për të redaktuar ADN gjenomike. Zbulimi i tyre mbështetet në një proteinë të quajtur Cas9 që gjendet në sistemin imunitar bakterial Streptococcus "CRISPR" që bashkëpunon me ARN udhëzuese dhe punon si gërshërë. Proteina sulmon pre e saj, ADN-në e viruseve dhe e copëton atë, duke mos lejuar që ajo të infektojë bakterin. Ky sistem u zbulua nga Francisco Mojica, por ajo dhe Emmanuelle Charpentier treguan për herë të parë se mund të përdorin ARN të ndryshme për ta programuar atë për të prerë dhe redaktuar ADN të ndryshme.
Kategoria Superiore 2016–17
Ndeshjet
Në Kategorinë Superiore 2016-2017 luhet në katër faza, me sistem dyfish vajtje-ardhje (36 ndeshje). Faza e parë dhe e dytë shfaqen bashkë më poshtë.
Laversine
Laversine është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Aisne të rajonit Hauts-de-France. Laversine ka një popullsi prej 168 banorë dhe sipërfaqe 7.22 km², me një dendësi prej 23 banor/km².
Xhenifer Doudna
Zbulimi i redaktimit të gjenomit CRISPR-Cas9
Ndërsa CRISPR përdoret gjithnjë e më shumë për të redaktuar organizmat shumëqelizorë, Doudna vazhdon të thirret për të shërbyer si një udhëheqëse mendimesh mbi etikën e ndryshimit të funksionit të një organizmi duke përdorur teknologjinë CRISPR. Zbulimi i tyre është zhvilluar më tej nga shumë grupe kërkimore për aplikime që variojnë nga biologjia themelore e qelizave, kërkimet e bimëve dhe kafshëve deri te trajtimet për sëmundjet përfshirë aneminë e qelizave drapër, fibrozën cistike, sëmundjen Huntington dhe HIV. Doudna dhe disa biologë të tjerë kryesorë kërkuan një moratorium në të gjithë botën për çdo aplikim klinik të redaktimit të gjeneve duke përdorur. Doudna mbështet përdorimin e CRISPR në redaktimin e gjeneve somatike, ndryshimet e gjeneve të cilat nuk kalojnë në brezin e ardhshëm, por jo edhe në redaktimin e gjeneve të linjës germinale.
Sistemi CRISPR krijoi një mënyrë të re të drejtpërdrejtë për të redaktuar ADN-në dhe kishte një nxitim për të patentuar teknikën. Bashkëpunëtorët Doudna dhe UC Berkeley aplikuan për një patentë dhe kështu bënë një grup në Institutin Broad të lidhur me Massachusetts Institute of Technology dhe Harvard. Zhang në Institutin Broad kishte treguar që CRISPR-Cas9 mund të redaktonte gjenet në qelizat njerëzore të kulturuara disa muaj pasi Doudna dhe Charpentier publikuan metodën e tyre. Para se të vendosej kërkesa për patentë UC Berkeley, një patentë iu dha hetuesve të gjerë dhe UC Berkeley ngriti një padi kundër vendimit. Në vitin 2017, gjykata vendosi në favor të Institutit Broad, i cili pretendoi se ata kishin filluar studimin më të hershëm dhe e kishin zbatuar atë së pari në inxhinieri të qelizave njerëzore duke mbështetur kështu redaktimin në qelizat njerëzore me prova, por që grupi UC Berkeley kishte sugjeruar vetëm këtë aplikim. UC Berkeley apeloi me arsyetimin se ata kishin diskutuar qartë dhe saktësuar se si të bënin aplikimin që Broad kishte ndjekur. Në shtator 2018, gjykata e apelit vendosi në favor të patentës së Institutit të gjerë. Ndërkohë, UC Berkeley dhe patenta e bashkë-aplikantëve për të mbuluar teknikën e përgjithshme u dha gjithashtu. Për të mbuluar më tej këtë çështje, në Evropë pretendimi i Institutit të Gjerë, që kishte filluar hulumtimin së pari, nuk u pranua. Refuzimi ishte për shkak të një të mete procedurale në aplikim që përfshinte një grup tjetër të personelit të renditur në proces gjyqësor dhe aplikimin për patentë, duke çuar në spekulime se grupi UC Berkeley do të mbizotëronte në Evropë. Doudna ka bashkë-themeluar Caribou, një kompani për të komercializuar teknologjinë CRISPR. Ajo është gjithashtu një bashkëthemeluese e Scribe Therapeutics e cila ishte pioniere e CasX, një Cas9 i gjeneratës së ardhshme më kompakte, i cili mund të shkurtojë me efikasitet ADN-në.