cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diplomacia
A duhen pritur gjithmonë ambasadorët?
Duke përcaktuar se ambasadorët mund të përdoren vetëm nga “sunduesit me pushtete sovrane” në marrëdhëniet e tyre me sundues të ngjashëm, Groti shqyrton mandej nëse ata duhen “pranuar” gjithmonë apo jo, duke vërejtur mëtimin e disa autorëve që kjo është vërtet një nga “të drejtat” e ambasadorëve. N’t’vërtetë nuk ishte n’atë kohë, siç ishte plotësisht i ndërgjegjshëm Groti, dhe nuk është as sot, sepse Konventa mbi Marrëdhëniet Diplomatike e Vjenës e vitit 1961, që kodifikoi ligjin e zakonshëm diplomatik, shpreh qartë dhe pa dilema që “Vënia e marrëdhënieve diplomatike ndërmjet shteteve dhe themelimi i misioneve të përhershme diplomatike, ndodh me pajtim të përbashkët”. Siç kishte treguar Xhentili më herët, “do të bëhej ngatërresë e madhe në ligjin ndërkombëtar nëse dikush do ta kishte privilegjin e ndalimit të ardhjes s’ambasadave, ligj që ngul këmbë dhe thotë që kontrolli i dikujt mbi çështjet e veta duhet të jetë përfundimtar dhe i padhunueshëm”. Është e vërtetë, thotë Groti, që ligji i kombeve e ndalon kthimin e ambasadorëve “pa shkak” por ai menjëherë ofron një renditore të ngjeshur t’arsyeve që e justifikojnë gjerësisht një sundues të mbyllë derën e vet: “Shkaku… mund të jetë ai që dërgon ambasadorin, ose ai që dërgohet, ose arsyeja për dërgim”.
Në rastin e parë, mandej, thotë se një shtet mund të kundërshtojë t’i pranojë ambasadorët nëse dilet kundër vendit nga të cilët ata vijnë, veçanërisht ngaqë ai është ose “i keq”, ose armik. Nuk ka dyshim që ai e kishte drejt këtu edhe pse mund të kishte shtuar shtetet “e këqija” a propos që e drejta e mohimit në rrethana të tilla ishte një gjë, por ushtrimi i saj diçka tjetër. Siç kishte treguar më parë Xhentili, ishte e zakonshme tashmë që ambasadorët të pranoheshin nga shtetet që kontrolloheshin nga të pafetë apo edhe heretikët. Vërtet, libri i tij ishte frymëzuar nga një rast që lidhej me një ambasador nga një shtet katolik (Spanja) në një shtet protestant (Angli). Ai ishte botuar gjithashtu vetëm dy vjet pasi u ngrit në perandorinë myslimane të sulltanit otoman ambasada e parë e përhershme e Anglisë, ku iu bashkua dy ambasadave të tjera kristiane të themeluara tashmë prej kohësh, asaj të Venedikut dhe Francës.
Së dyti, Groti vëren se ambasadorët edhe mund të kthehen nëse shihen si të kundërshtueshëm personalisht për shkak të besimeve apo karakterit të tyre, edhe nëse vijnë prej shteteve ndaj të cilëve nuk ka kundërshtim në parim për vënien a vazhdimin e lidhjeve diplomatike. Konventa e Vjenës shpreh bash të njëjtën të drejtë të shtetit pritës, duke e bërë të qartë që një shtet dërgues duhet të marrë pajtimin e të fundit për kreun e emëruar të misionit që po propozon të dërgojë. Gjithsesi, ligji është “zhvilluar”, siç thonë avokatët, pak më shumë në këtë pikë prej kohës së Grotit. Në veçanti, Konventa e Vjenës e kufizon të drejtën e kthimit nga shteti pritës të krerëve të misionit dhe atasheve të shërbimit, ndërsa me nënkuptim Groti e lejon kthimin e çdo pjesëtari të një misioni diplomatik. Konventa e vitit 1961 thotë gjithashtu që nuk nevojitet që një shtet pritës të japë arsye për kundërshtimin e agrément-it*, ndërsa Groti hesht mbi këtë pikë. Së fundmi, Groti thotë se ambasadorëve mund t’u ndalohet hyrja nëse ka arsye për dyshimin se ata janë dërguar për ndonjë qëllim që dëmton interesat e shtetit pritës t’ardhshëm. Në lidhje me këtë ai përmend “nxitjen e njerëzve”, që ishte dhe ka mbetur një burim shqetësimi prej atëherë dhe një frikë e madhe. Prandaj s’është për t’u habitur që ky rregull ka jehuar përgjatë shekujve dhe shfaqet në më shumë se një pikë në Konventën e Vjenës. Groti shton si mendim të mëvonshëm në këtë pikë se një “ambasadë” mund të kundërshtohet kur nuk është “e rangut të duhur, ose kur vjen në një kohë të papërshtatshme”. Dhe mendimi i tij i vënë shumë në dukje është që “legatat e përhershme, siç janë tashti të zakonshme, mund të kundërshtohen me plot të drejtë ; sepse ligji i lashtë, në të cilin s’përmenden, na mëson se sa të panevojshme janë”. Këto rishqyrtime sugjerojnë që Groti besonte se një shtet mund të mos e pranonte një ambasador në territorin e tij për çdo arsye, megjithëse ajo që nuk është e qartë nga rrëfimi i hapërdarë i tij është nëse ai mendonte që ligji i kombëve përcaktonte një detyrim për ta bërë të ditur këtë arsye, publikisht ose fshehtësisht. Xhentili s’është më pak i dyfishtë, duke thënë vetëm që “ndalimi duhet ta ketë themelin mbi ndonjë arsye, sepse pa arsye ligjet e përjetshme të kombeve nuk mund të ndryshohen a shfuqizohen nga ndokush”. Dyfishësia e të dyve në këtë pikë ndoshta ishte pasqyrimi i pasigurisë së praktikës, ndërkohë që shfaqin shenjat e tendosjes në mendimin e tyre ndërmjet njohjes së rëndësisë themelore të sovranitetit nga njëra anë dhe vlerës së madhe të diplomacisë nga ana tjetër, i pari duke shtjelluar kundër çdo nevoje për dhënien e arsyeve dhe i dyti duke qenë pro në mënyrë që të mund të pengohej kthimi mendjelehtë apo i pamenduar i ambasadorëve. Sido që të jetë, nuk ka kërkesë për asnjë lloj justifikimi në ligjin modern diplomatik dhe ndoshta kjo është mirë. Arsyeja për kundërshtimin e lidhjeve diplomatike apo për kthimin e një ambasadori të caktuar zakonisht është e qartë dhe çdo shprehje e saj mundet thjesht t’i përkeqësojë gjërat.
Duhet të vihet re një dobësi tjetër e rrëfimit të Grotit mbi këtë çështje. Kjo është mangësia e tij për të bërë dallimin mes detyrimit për ta pranuar një ambasador të huaj brenda kufijve të shtetit dhe detyrimit për ta dëgjuar atë. Kjo është një lajthitje e madhe sepse edhe në fillimin e shekullit XVII një ambasador mund të “dëgjohej” pa qenë i “pranuar”, si tregoi më vonë Emerih de Vatel, një avokat tjetër i shquar ndërkombëtar që kishte shërbyer edhe si diplomat. Duke u pajtuar me Grotin që ambasadorëve mund t’u pengohej hyrja “në brendësi të vendit” nëse do të kishte arsye bindëse, Vateli prapseprap thekson se detyrimi i ndërveprimit të përbashkët është i tillë që në këto rrethana ata duhet të takohen në kufi: sovrani, thotë ai, “mund të caktojë një vend në kufi ku do të takohet i dërguari dhe do të dëgjohen propozimet e tij. I dërguari duhet të ndalet në vendin e caktuar; është e mjaftueshme që ai të dëgjohet dhe kjo është shtrirja e të drejtës së tij”. Sigurisht, telekomunikimet sot e bëjnë disi të thjeshtë për ministritë e jashtme që të përfitojnë mundësinë e dëgjimit pa nevojën që agjentët e tyre të pranohen fizikisht në një territor të huaj. Lidhja mund të bëhet gjithashtu në vende të treta, të llojit që nuk kanë qenë në kohën kur shkruante Groti, e shembulli më i qartë është Kombet e Bashkuara.
Paprekshmëria e ambasadorëve
Në pjesën 4 të kreut 18 të librit të dytë të De Jure Belli ac Pacis Groti vjen te pjesa më e madhe dhe më e rëndësishme e ligjit diplomatik, ndoshta më e rëndësishmja e gjithë çështjeve të ligjit ndërkombëtar të kohës së vet. Kjo është ajo që shpjegon trajtimin e veçantë t’ambasadorëve, veçanërisht kur ata akuzohen për krime të rënda - ajo që sot ne e quajmë pak a shumë “imunitet diplomatik”. Ai vëren menjëherë që kjo çështje është “më e vështirë” dhe tregon nevojën e qasjes ndaj saj përmes një dallimi kyç: “Ne duhet të flasim për ambasadorët, mandej për përcjellësit dhe pasurinë e tyre”. Sa i përket ambasadorit vetë, Groti tregon se çështja është shtrirja në të cilën ligji i kombeve i ofron atij mbrojtje të veçantë dhe mbi çfarë arsyesh. Fatkeqësisht, sipas tij, praktika e shtetit nuk jep udhëzim të qëndrueshëm dhe “mendimet e njerëzve të ditur” ndryshojnë në këtë çështje. Ai përfundon prandaj duke thënë se është e nevojshme jo vetëm të merren parasysh pikëpamjet e tyre, por gjithashtu edhe “ndërlikimet”; me fjalë të tjera, të bësh përpara dhe të sugjerosh se si duhet të jetë ligji.
Pse, sa për të filluar, duhet të kenë ambasadorët privilegje të veçanta për imunitetin civil dhe kriminal? Groti përgjigjet me një gjuhë të pagabueshme moderne. Ambasadat, ngul këmbë ai, janë në të gjitha kohërat të dobishme dhe - siç u vërejt tashmë më parë në këtë krye - gjatë luftës të domosdoshme. Fatkeqësisht, vazhdon ai, siguria e tyre “vihet në gjendje tejet të rrezikshme” nëse mund të gjykohen sipas ligjeve të shtetit pritës. “Ngaqë pikëpamjet e atyre që i dërgojnë ambasadorët janë përgjithësisht të ndryshme nga pikëpamjet e tyre që i presin, dhe shpesh krejt të kundërta”, nuk është e vështirë që veprimet e tyre të bëhen të duken kriminale. Në rrethana të tilla, atëherë, ku është aq e lehtë të frikësohen ambasadorët, ka pak gjasa që të ngrihen ambasadat së pari dhe nëse ndodh kjo - mund të nxjerrim pa frikë nga ky mendim - ato nuk do të funksionojnë me dobi. Ajo që thotë Groti është se “lehtësia e ngritjes s’ambasadave nxitet më së miri duke e bërë sigurinë e tyre sa më të lartë”.
Një udhërrëfyes për praktikën diplomatike
Përfshirja e Vikefortit në veprimet dhe reagimet e jetës publike del qartë në të gjitha që ka shkruar. Interesat e tij shkonin nga çështjet “e brendshme”, “federale” dhe deri te ato “të jashtme” dhe ëndja e tij ndaj shijeve të larta të sjelljes njerëzore të kujton Makiavelin, vërtetësia e të cilit atij i pëlqente. Si Makiaveli, s’ishte se ai thjesht gëzohej tek vëzhgonte se si e dokumentonte politika natyrën njerëzore. Në mes të rrjedhës së ngjarjeve jo gjithçka lëvizte nëpër qarqe. Zhvillime të reja ndodhnin nga kokëfortësia e vjetër e sunduesve që rivalizonin me njëri-tjetrin për pushtet e prestigj, pasuri e zotërime. N’Evropën e shekullit XVII asnjë sundues apo shtetas s’mund të mos e kishte parasysh luftën dhe hallet që i shkaktonte ajo sovranëve të mësuar me gjykimin e saj si sport mbretërish dhe si mjeti i tyre vendimtar për dëshminë e aftësisë. Risia që e tërhoqi Vikefortin, gjithsesi, nuk kishte të bënte me trazirat e mëdha të luftës, por me paqen. Ose përndryshe, me atë se si dy shekujt e shkuar të marrëdhënieve paqësore të shteteve filluan t’organizohen rreth praktikës së re të diplomacisë së përhershme. Dërgimi dhe pritja e ambasadorëve është po aq e vjetër sa bashkëveprimi i njësive të veçanta politike, por ajo që Vikefortit iu duk e habitshme ishte shtrirja në të cilën pothuajse shumica, megjithëse jo në të gjithë shtetet e Evropës, e të dërguarve tashti pritej të rrinin në vendet e tyre për disa vjet në një herë të vetme. Prania e tyre brenda shteteve të tjera ka pushuar së qeverisuri nga nevojat e politikës. Vetëm në kohën e luftës tashmë ishte praktikë për të mos pasur lidhje të përhershme diplomatike. Vikeforti nuk mëtoi t’ishte i pari që vërejti një zhvillim që tashmë ishte bërë i zakonshëm në zhvillimin e punëve të jashtme. Ajo që duket ta ketë nxitur të shkruante Ambasadori dhe detyrat e tij ishte mungesat në një literaturë tashmë të bollshme.
Vikeforti duket të jetë shkrimtari i parë mbi diplomacinë i ndërgjegjshëm që historia e saj e fundit përfshinte përpjekje të papërshtatshme vetë-shpjegimi. Afër fillimit të traktatit të vet ai përmend dy shkrimtarë më të hershëm, italianin Karlo Paskuale dhe spanjollin De Vera. Ishte ky i fundit që shërbeu si shkas për të. Botuar më 1620, El Embajador i De Verës u përkthye në frëngjisht si Le Perfait Ambassadeur dhe n’atë formë u bë doracaku më i njohur i llojit të vet. Megjithëse De Vera i trajtoi ambasadorët e përhershëm si fakt të mirëqenë, Vikeforti e hodhi poshtë idenë e tij si të pavlerë dhe me drejtë. Një nga temat e pëlqyera të Rilindjes kishte qenë “Pasqyra e princave” që përvijonte cilësitë e dëshirueshme në një sundues të virtytshëm, dhe ndërkohë që kjo literaturë u rrit ajo prodhoi një nënndarje që merrej me ambasadorin. Kritika e Vikefortit është që në përshkrimin e një sjelljeje ideale, kërkesat e veçanta dhe gjithnjë e më të specializuara të një veprimtarie të veçantë humbën në ligjërimet zyrtare morale. Ndërmjet viteve 1625 dhe 1700 u botuan diku rreth 153 libra mbi “diplomacinë”, prej të cilëve 114 ishin tituj të rinj. Jo të gjithë prej këtyre ishin për t’u hedhur poshtë, megjithëse shumë ishin. Përveç se ishte i pari i shkruar në frëngjisht prej traktatit të Zhan Hotman de Vilersit të vitit 1604, Ambasadori dhe detyrat e tij ishte një përpjekje e ndërgjegjshme për t’anashkaluar spekullimet në favor të një rrëfimi se si është në praktikë një i dërguar i suksesshëm. Kaptina e fundit e librit të tij është një shpjegim mbi diplomatët që pëlqente më shumë, shumicën prej të cilëve dukej se i njihte. Metoda e tij është të përcaktojë figurën e të dërguarit jo me referencë ndaj standardeve të vëna nga arsyetimet morale, por mbi bazën e arritjeve. Kjo është shpesh një dredhi e atyre që e rendisin suksesin mbi parimin, për në rastin e Vikefortit e kundërta e një “ambasadori të përkryer” nuk është një oportunist dredharak, por më fort dikush që zhytet në dijeninë e interesave afatgjata të shtetit të tij dhe të të tjerëve dhe që zotëron ndershmëri, besnikëri, maturi e gjykim të mirë.
Një pjesë e mirë e literaturës mbi ambasadorin që Vikeforti e hodhi poshtë ishte punë juristësh, një lloj të cilin ai e pëlqente pak. Edhe ata e kishin ndrydhur subjektin në shtjellimet e statusit ligjor të një të dërguari me pasojën që “detyrat” e tij ishin lënë të pashqyrtuar. Vikeforti dëshironte ta ndryshonte vatrën e interesit duke sugjeruar që qëllimi i diplomacisë, arsyeja për pasjen e ambasadorëve të përhershëm dhe për rrethimin e tyre me mbrojtje ligjore, duhej të kërkohej përtej ligjit. Duke i bërë të sigurta shkëmbimet e nevojshme të lidhjeve ndërkombëtare, droit des gens apo “ligji i kombeve” i shërbente një qëllimi politik. Ndoshta ngaqë ndjenjat e tij anti-katolike dhe anti-spanjolle janë të theksuara, Vikeforti nuk përmend as Vitoria-n e as Suarez-in. Për dallim, ai njeh figurën e madhe të bashkëkombasit të tij, Grotit, me djalin e të cilit ishte mik. Edhe këtu ai kishte vërejtje. Groti s’ishte bindur që zhvendosja prej diplomacisë me hope n’atë të përhershme ishte e dëshirueshme ose e pashmangshme (shih faqet më parë), një mosbesim që vuri në pyetje propozimin qendror të Ambasadorit dhe detyrave të tij. Dallimet e tyre, gjithsesi, shkonin më thellë dhe përfshinin prirje krejt të kundërta. Megjithëse më vonë i nderuar si “ati i Ligjit Ndërkombëtar”, botëkuptimi i Grotit ishte, në themel, i drejtuar kah e shkuara. Si shumë shkrimtarë të Rilindjes, burimet që ai citonte si dëshmi të një jus inter gentes ishin në masë prej shkrimtarëve latinë dhe grekë të kohëve klasike. S’është shumë e qartë se ç’mëtojnë të përcaktojnë referencat e tij të shumëfishta. Nëse ato përdoren në mbështetje të ligjeve t’arsyes së drejtë kjo vetëm sa bashkon vështirësitë e njohura me mendimin e ligjit natyror; si mund ta vendosë arsyeja ligjin ndërmjet shteteve kur arsyeja e vetme që ndjekin shtetet zakonisht është raison d’état ?
Ajo që bën përshtypje në mendimin e Vikefortit është që ai as që shqetësohet të merret me këtë pikëpamje. Si Makiaveli, shkrimet e të cilit i pëlqente tepër, më fort se të shtjellonte kundër mendimeve që i gjykonte të gabuara s’i mori parasysh. Parapëlqeu ta gjente dëshminë e ligjit të kombeve jo në ligjet e nënkuptuara të natyrës por në sjelljen e dukshme të shteteve. Në këtë drejtim, vëzhgimet e tij mbi zbatimin e traktateve dhe doktrina e raison d’état-it e përdorur nga princat e kohës së tij flasin vetë: “Dylli e pergamena s’janë veçse flakë kashte dhe ata duket se krenohen duke e tejkaluar politikanin fiorentin, në gjithçka që thotë, lidhur me maksimat më vdekjeprurëse të njerëzve më të këqij”. Duke shpjeguar se princat i zbatojnë traktatet vetëm kur kjo është n’interesin e tyre, Vikeforti thotë me miratim të qartë që “princat janë të detyruar ndaj nënshtetasve të tyre, e kjo është përtej çdo krahasimi shumë më e fortë sesa detyrimi nga hyrjet n’aleanca, sado të rrepta të jenë këto”. Ai shpejton prapseprap të theksojë se vetëm “nevoja” mund ta shfajësojë një princ që e hedh poshtë një traktat, ngaqë kur kjo bëhet nga teka do të thotë të “fyesh besimin publik dhe të shkatërrosh themelet e gjithë punëve që princat janë të detyruar të zhvillojnë me njëri-tjetrin”. Ky shqetësim me botën sipër tij ndihmon të shpjegohet se pse ai i përdori shkrimtarët klasikë kaq rrallë si autoritete dhe doli nga vetvetja e zakonshme për t’arsyetuar në një gjuhë rruge. Shtetet po fillonin gjithnjë e më shumë të përdornin frëngjishten para latinishtes në zhvillimin e punëve të tyre. Ndërsa Groti kishte dyshime për të dërguarit e përhershëm pjesërisht sepse s’i shihte kund në literaturën klasike, ajo që i hynte në punë Vikefortit ishte që ata kishin lindur në kohët “moderne” si përgjigje e kërkesave të jetës publike. Më përgjithësisht, këto kërkesa ishin prejardhja dhe raison d’être* e krejt ligjit të kombeve. Kjo ishte bërë me pëlqimin e shteteve. Në dallim me Bodin-in, veprën e të cilit e njihte, Vikeforti e trajtoi ligjin e kombeve si sundues mbi ligjin civil dhe atë kishtar bash pse asnjë grup gjykatësish apo një sovran i vetëm s’mund ta ndryshonte për t’iu përshtatur synimeve të veta. N’atë kuptim ai ishte një ligj sipër dhe ndërmjet shteteve sepse të gjitha shtetet - ose të gjitha shtetet e qytetëruara - kishin interes të përbashkët në mbështetjen e “shoqërisë civile” që ishte mes tyre.
Për këtë arsye metoda e Vikefortit është e pandashme nga kumti i tij. Ambasadori dhe detyrat e tij është një traktat i gjatë, i dendur, por i drejtpërdrejtë, i përbërë në pjesën më të madhe nga vajtjet para-mbrapa në mbi dy shekuj historie me qëllim të përpilimit të mëtimit që një praktikë e veçantë ishte bërë rregull, pjesë e ligjit të kombeve. Ai ka mbështetje të mirë kur rikujton ngjarjet e shekullit të vet, njohja e të cilave nga ai është e habitshme. Arritja e tij intelektuale nuk është më me pak vlera për t’u përmendur. Ajo shërben për të mbushur hendekun mes praktikave të shtetit të kohës së paqes, deri atëherë shumë të paformuluara, dhe arsyetimit spekulativ e të vjetër të shumë publicistëve të tjerë. Duke pasur në mendje titullin e librit të vitit 1917 t’Ernest Satovit (shih Kreun 7), mund të thuash se Ambasadori dhe detyrat e tij është udhëzuesi i parë për praktikën diplomatike të sistemit evropian të shteteve siç është përkufizuar ky nga Kongresi i Vestfalisë.
Një nga ambicjet e Vikefortit, që burgosja s’e la ta ndiqte, ka qenë përpilimi i një përmbledhjeje të traktateve të fundit. Megjithatë, dy kaptina në Librin e Dytë të traktatit të tij përmbajnë një hetim t’atyre që ai i gjykonte si më të rëndësishmit. Me gjasë e bërë vetëm nga kujtesa, kjo është gjithsesi një arritje, por rëndësia e kësaj për ne shtrihet në arsyen e tij për të ndërmarrë një sipërmarrje të tillë herkuliane. Si bibliofil që ishte, arsyet e tij ishin më shumë praktike se historiografike. Ai besonte që përmbajtja e traktateve ndërmjet shteteve jepte regjistrimin më të mirë t’interesave të tyre dhe nga kjo mjetin më të mirë për shtetarët dhe të dërguarit që kërkonin udhëzim në zhvillimin e punëve të jashtme. Traktatet paraqisnin një përmbledhje të shprehjeve sipas së cilave shtetet me ose pa vullnet bashkëjetonin me njëri-tjetrin. Prandaj shihet qartë që përmbledhjet e mëdha të traktateve lidhur me emrat e Dumont-it dhe Lajbnicit filluan të dukeshin në shtyp shpejt pas vdekjes së Vikefortit. Në të njëjtën kohë, shtëpitë botuese t’Evropës ishin të zëna me botimin e shumë bibliografive, historive si dhe letërkëmbimeve diplomatike, ku të gjitha ishin lëndë e parë për ata që si Vikeforti dëshironin ta bazonin dijeninë e tyre të sistemit të shteteve mbi praktikën e shteteve. Ai sigurisht do të kishte gjetur ngushëllim në faktin që pasardhësi i tij më i famshëm në gjininë e librave mbi diplomacinë, Fransua Kalieri, De la Manière de négocier avec les souverains e të cilit u botua më 1716 (shih Kreun 6), e ka pasur në dorë librin e tij. Ndoshta deri në pikën që, kur ministri i jashtëm francez Torsi themeloi të parën Akademi Politike për trajnimin e diplomatëve në vitet e fundit të sundimit të Luigjit XIV, planprogrami i saj (që përfshinte Ambasadorin dhe detyrat e tij) ishte përvijuar rreth studimit të traktateve. N’atë kohë metoda diplomatike franceze ishte bërë model për gjithë Evropën dhe deri në shkallën që ndërmjet tyre Vikeforti dhe Kalieri formuluan botëkuptimin e saj, traktatet e tyre paraqesin teorinë diplomatike të ancient régime.
Vikeforti shkruan
Ambasadori… duhet të ketë një ngjyresë aktori dhe unë duhet të shtoj këtu që ndoshta në krejt punët e botës nuk ka një personazh më komik sesa ambasadori. Nuk ka teatër më shembullor sesa një oborr; as nuk ka tjetërkund komedi përveçse aty ku aktorët duken më pak nga ç’janë në të vërtetë siç janë ambasadorët gjatë negociatave të tyre, dhe s’është askush tjetër që përfaqëson personazhe më të rëndësishme se ata.
Morali i kësaj mund të keqkuptohet lehtë. Neve na thuhet se ngaqë jeta publike ndodh në një shkallë vegimi njerëzor, duhet t’i marrim me rezerva format dhe rregullat e sjelljes së saj si thjesht shfaqje të përvijuara të mashtrojnë të pamaturit dhe të dëfrejnë leshkot. Sugjerohet që të veprosh në publik, në luftë a në paqe, në nivelin e ulët e të lartë të pushtetit nënkupton marrjen si të mirëqenë të pjesëve të parashkruara. Si mundet ndryshe, për shembull, një ambasador të përfaqësojë sovranin e tij përveç se duke “aktruar”, duke vepruar në përputhje me një pjesë që i është dhënë përkohësisht? Duke qenë egoist, Vikeforti ishte i paduruar me shkallën në të cilën oborret dhe fisnikët thitheshin n’aktrim në kurriz të skenarit. Duke e qortuar praktikën diplomatike t’oborrit papnor, ai shkruan se ajo “përbëhet vetëm nga ceremonitë”. Prapseprap, “skenari” i punëve të jashtme t’Evropës së shekullit XVII ishte shkruar nga monarkë të famshëm për “qëndrimin mbi dinjitetin e tyre”. Dhe ndoshta është me vlerë të kujtohemi se megjithëse shekulli XX e hodhi poshtë monarkizmin dhe takëmet e tij të sjelljeve aristokratike, përfaqësuesit diplomatikë të demokracive liberale e popullore nuk janë më pak të përpiktë në mbrojtjen e dinjitetit të kombeve. Dëshira e Vikefortit për të qenë i drejtë si ndaj anës përfaqësuese të diplomacisë ashtu edhe ndaj përdorimit të saj për ndjekjen e interesave të shtetit shtrihet deri te vetë ngrehina e librit: vëllimi i parë përqendrohet mbi të parën ndërsa pjesa e dytë zgjatet mbi “detyrat” e një të dërguari. Nëse dallimi nuk vepron mirë kjo është ndoshta e vërtetë në jetë, por përpjekja jep një ndjesi disi të palëvizshme të çështjes në tërësi. Edhe mendje më të mëdha se Vikeforti sigurisht që s’kanë mundur të tregojnë saktë se si përzihen “dukjet” me “vërtetësinë”. Ose se si mund të nxirren dallime pa ndarë - e prandaj pa shtrembëruar - atë që përvojësohet si një tërësi e përkryer.
Vikeforti ecën më sigurtë në përshkrimin e karakterit të dallueshëm të një të dërguari diplomatik. Një ambasador s’është as deputet e as delegat, detyrat e tij kërkojnë një ndërthurje dijenie, aftësie e maturie që mund të t’i japë një trajnim i mirë. Përveç se për pritjet ceremoniale, Vikeforti nuk mendon se fisnikëria të bën diplomat të mirë. Fisnikët priren të jenë mendjemëdhenj dhe tepër të pushtuar nga pëlqimi për luftën. Sa i përket klerikëve, ngaqë dijenia e kërkuar është e kësaj bote, ngaqë nuk është e lehtë të dënohen, dhe ngaqë - siç tregojnë venedikasit e mençur - dhembshuria natyrore për një vend dhe shqetësimi për t’ardhmen e tij që të jepet nga fëmijët atyre iu është mohuar për shkak të beqarisë së kërkuar, ata nuk janë të mirë në diplomaci. Për të parën e këtyre arsyeve, njerëzit e dhënë pas librave janë gjithashtu të papërshtatshëm. Një temperament dogmatik apo grindavec shkon keq me kërkimin e ujdisë. Mendjet e mëdha dhe ndjenja praktike rrallë rrinë bashkë. Groti ishte më i mirë si dijetar sesa si ambasador. Në të njëjtën mënyrë tregtia jep një shkollim të dobët në mjeshtëritë e nevojshme sepse dashuria për përfitim ka pak të bëjë me përfaqësimin e një sovrani dhe zbatimin e interesave të tij. S’është e habitshme se përgatitja më e mirë zyrtare është njohja më fort e historisë të fundit sesa asaj klasike. Është e vështirë të mos vihet re se si gremiset Vikeforti në shumë nga gabimet e njëjta që ai është i prirur për t’ia vënë re të tjerëve. Përpjekja për të renditur cilësitë e shquara të përshtatshme për një të dërguar prodhon një të vërtetë të rëndomtë dhe ai me mençuri parapëlqen me raste të mbështetet mbi Maximes të La Rochefoucauld-it për pasqyrime aksiomatike mbi natyrën njerëzore. Vikeforti nuk ia del të shprehë se në diplomaci, ashtu si në politikë, nuk ka ndërrues për të vërtetën. Pa disa masa besimi të përcaktuar se fjalët duhen besuar, dhe prej këndej që këto fjalë të mund të përdoren si udhëzues të sigurtë për vepra, zor se mund të ketë ndonjë gjë të quajtur veprim i qëllimshëm që përfshin ndërveprimin me të tjerët. Një i dërguar, vëren me vend Vikeforti, që ka besimin e sovranit të tij dhe t’atij ku është i dërguar, gjendet në një vend të veçantë për të mbështetur “shoqërinë civile” të shteteve evropiane.
Satovi
“Tradita”, thuhet të ketë thënë Gustav Mahler-i, “është Schlamperei”. Cilado qoftë vlefshmëria e kësaj thënieje në çështjet muzikore, në jetën politike shpesh kakofonike tradita është patjetër një faktor që duhet marrë parasysh, e askund më shumë sesa në diplomaci. Duke pasqyruar mbi natyrën e diplomacisë, Harold Nikolsoni njehsoi disa tradita kombëtare tepër të veçanta të diplomacisë evropiane. Për versionin britanik ai tha se përfaqësuesit e saj jashtë
shfaqin pak nisma, nuk lodhen t’u bëjnë përshtypje të tjerëve me shkëlqimin e tyre intelektual dhe janë me gjithë mend jo-përfytyrues, të painformuar, të fjetur e të ngadaltë. Nga ana tjetër… diplomati britanik është jashtëzakonisht i mirinformuar, ia del të përftojë dhe ta mbajë besimin e qeverive të huaja, është gjakftohtë në kohë krize dhe pothuajse gjithmonë ia del mbanë.
Ajo që Nikolsoni la jashtë në këtë listë mbresëlënëse është një anë e traditës diplomatike britanike përfaqësues i shquar i së cilës ishte vetë: tradita e saj letrare. Në këtë, diplomacia britanike është me gjasë e pakrahasueshme. Ndryshe nga elefantët e vjetër, diplomatët britanikë rrallë tërhiqen nga tufa për të vdekur të vetmuar në pension. Në vend të kësaj ata i kthehen asaj për të cilën janë ushtruar: shkrimit. Shumica shkruajnë kujtimet. Këto formojnë deri tani pjesën më të madhe të prurjes letrare të diplomatëve në pension. Prej mesit të shekullit XIX, secili brez i ri diplomatësh ka dhënë ndihmesë në këtë. Ndoshta një nga përfaqësuesit më të shquar të traditës letrare të diplomacisë britanike ishte Sër Ernest Satov. Oeuvre e tij letrare përfshinte kujtimet, studimet historike, kulturore e filologjike si dhe shkrime mbi natyrën e diplomacisë dhe mbi çështjet e ndryshme të ligjit ndërkombëtar. Satovi ishte sipas të gjitha gjasave figurë e ndritur në shërbimin diplomatik të kohës së tij. Me prejardhje pjesërisht suedeze dhe gjermano-veriore, ai lindi në një familje nonkonformiste* më 1843. Mill Hill School dhe University College i Londrës plotësuan arsimimin e tij rreptësisht puritan luteran, megjithëse institucioni i fundit ia zgjeroi botëkuptimin. Karriera profesionale e Satovit filloi më 1861, kur si gjuhëtar i shkëlqyer fitoi vendin e parë në një konkurs të Forin Ofisit** për përkthim në Kinë e Japoni. Me dëshirën e tij ai u caktua në shërbimin konsullor japonez. Narrative of the Earl of Elgin’s Mission to China and Japan e Lorenc Olifantit ia kishte ndezur magjepsjen për Japoninë dhe Azinë Lindore që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës; një rrëfim mbi dërgatën e Kapiten Metju Perrit ia thelloi atë. Më vonë për Satovin u mëtua që ka qenë japonofili më i madh i Britanisë. Përkushtimi i tij më i madh ndaj Japonisë, megjithëse i mbështjellë me fshehtësinë më të rreptë për një kohë të gjatë, ishte krijimi i një familjeje me një “grua sipas zakonit”, me të cilën pati dy djem. Pa dyshim, Satovi ishte një nga diplomatët më t’informuar në Lindje. Shoku i tij i vjetër dhe kolegu i legatës së Tokios, Lord Redesdejll, i nderoi kështu aftësitë akademike dhe diplomatike të tij :
Sër Herri Parksi (ambasadori britanik në vitet 1860) kishte në krah një njeri me aftësi të jashtëzakonshme si z. Satov. Ishte ai që fshiu nga faqja e dheut gjithë pëlhurat e merimangave të diplomacisë së vjetër hollandeze dhe me një studim të kujdesshëm të historisë, zakoneve e traditave japoneze, kuptoi dhe i dha vlerë të vërtetë gjendjes së Shogunit... Por kjo nuk ishte e gjitha. Dijenia e tij vërtet e thellë e gjuhës, ndërthurur me kujdesin e madh dhe ndershmërinë e tejpashme, e kishte aftësuar të krijonte lidhje miqësore me shumicën e drejtuesve në vend; duke arritur kështu, edhe pse i ri, në një vend që ishte me përfitime të pallogaritshme për shefin e tij.
Vitet 1860 ishin kohë të bukura për të riun Satov. Ai arriti në Japoni në një pikë thelbësore kthese në historinë e këtij vendi. Procesi i hapjes së Japonisë ndaj perëndimit sapo kishte filluar. Por këto vite ishin gjithashtu të rrezikshme për të huajt. Më shumë se një herë Satovi i shpëtoi për një qime sulmeve nga shpatarët e frikshëm japonezë. Ai e përfshiu rrëfimin e tij për këtë periudhë në kujtimet e tij, Një diplomat në Japoni, dhe në ndihmesën e tij më të hershme për Historinë moderne të Kembrixhit. 1970-a ishte një dhjetëvjeçar kur Satovi mori namin e një dijetari të shquar japonez dhe të një orientalisti të shquar me një varg studimesh mbi pamje të ndryshme të kulturës, historisë e filologjisë japoneze dhe t’Azisë juglindore. Në mesin e bashkëkohësve të vet, dija e tij për japonishten ishte “praktikisht e pakrahasueshme”. Ai është quajtur “një nga Etërit Themelues të japonologjisë moderne”.
Përgjatë karrierës së vet, që e çoi edhe në Bangkok, Montevideo, Tangier dhe përfundimisht si ambasador fuqiplotë në Tokio e Pekin, Satovi i ruajti interesat e veta prej dijetari. Këto jo se kufizoheshin në çështjet aziatike. Më 1876 e harxhoi pushimin duke ndjekur ligjërata mbi historinë së drejtës romake n’Universitetin e Marburgut në Gjermani; më 1883, përsëri gjatë pushimeve, kaloi një provim jurisprudence në Londër; ndërsa tre vjet më vonë u bë avokat. Interesat e tjera të Satovit ishin në çështjet e krishtërimit, historisë e letërsisë evropiane dhe në çështjet e ligjit ndërkombëtar. Mbi të gjitha, Satovi ishte gjuhëtar i shkëlqyer. Në kohë të ndryshme të karrierës kishte studiuar latinishten, greqishten, gjermanishten, hollandishten, frëngjishten, japonishten, kinezishten mandarine, spanjishten, koreançen, italishten, portugalishten, mançunë, siamezen dhe rusishten. Ditarët e tij janë të mbushur me shprehje të huaja e citime letrare. Duke regjistruar, për shembull, takimin e tij të parë me mikun e tij dalë në pension, historianin Harold Temperlej, ai vërejti se “historia [ishte] Fach i tij [dmth, fusha e tij]”. Ai kuptonte mirë edhe muzikën e artet. Katolicizmi i interesave të tij, erudicioni, dituria, si dhe kujdesi e aftësia e tij diplomatike nuk munguan t’u linin mbresë bashkëkohësve të tij. Baroni d’Anethan, kolegu belg në Tokio, e përshkroi si “një burrë të gjatë, të dobët, me pamje të lodhur, me fytyrë intelektuale dhe kërrusjen e një dijetari”. Sër Ejr Krout, zyrtarit të Forin Ofisit që e shoqëroi Satovin në konferencën e dytë të paqes në Hagë më 1907, i la shumë më pak mbresa, megjithëse ia pranoi dijen. Gjatë zhvillimit të punimeve të konferencës, Krou u rrëfye se i ishte
Udhëzuesi: Satovi dhe praktika diplomatike
Vërejtjet e Krout ishin disi të padrejta mbi njeriun Satov, por më shumë t’atilla për Satovin dijetar të diplomacisë. Ky i fundit lidhet më shumë me titullin e veprës së tij më të famshme, Guide to Diplomatic Practice (Udhëzues për praktikën diplomatike-B.K.). Udhëzuesi, shpesh referuar thjesht si “Satovi”, i siguroi autorit të tij namin e pushtetit drejtues në gjuhën angleze mbi praktikën e teorinë e diplomacisë. Kur u botua së pari më 1917, Udhëzuesi menjëherë u brohorit gjerësisht. Tetëdhjetë vjet më vonë, dhe tashti në botimin e pestë të rishikuar, Udhëzuesi ende shihet si një paraqitje klasike e diplomacisë.
Loja e kujtesës
Loja e kujtesës roman, Autori: Leka Skëndaj. Botuesi: Toena. Faqet e librit 200.
Të ndihesh e dashuruar, e dëshiruar nga dikush që s’është partneri yt a është vallë mëkat? Çfarë e josh më tepër një mashkull provokimi femëror apo inteligjenca e saj?! Në përsiatjet midis të kaluarës dhe të tashmes dy personazhe te të dyzetat, të njohur krejt rastësisht në një bar, me anë të celularit komunikojnë për ndjesitë e tyre. Për atë që s’mund ta thonë me zë të lartë, për atë që gjykohet nga shoqëria. Secili më vete, rrëmon në të shkuarën duke rrëfyer eksperiencat intime, sensualitetin e marrëdhënieve dhe epshet spontane. Magjia që të ofron bregdeti i Vlorës, qëndrimi mes malit e detit, duket se i ka pushtuar dy personazhet e romanit, të cilët me anë të një loje psikologjike-frojdiane, cekin atë që është e paprekshme, atë që të gjithë e dimë, por kemi frikë ta pranojmë.
Rijswijk
Rijswijk është një komunë në provincën Hollanda e Jugut në Holandë me sipërfaqe 14.48 km² dhe popullsi 46752 banorë. Rijswijk është kryeqendra e komunës.
Ejvis Maria Xhajanka
Ejvis Maria Xhajanka  lindi më 17 dhjetor 1968, Tiranë - shkrimtare, psikologe, aktiviste dhe emigrante shqiptare nga Shqipëria në ShBA.
Nëpërmjet internetit njihet si përkthyese e mjaft materialeve rreth jetës e veprës së Nënë Terezës, në grup-listën elektronike “Nënë Tereza”. Është anëtare dhe aktiviste e forumit elektronik të gruas emigrante në botë “Teutat shqiptare në Botë”.
Sot jeton në Albany, Georgia të SHBA-së me bashkëshortin dhe dy fëmijë. Ndjek studimet e larta në degën e psikologjisë dhe njëkohësisht punon si asistente në organizatën “Open Arms”, në ndihmë të grave dhe fëmijëve të keqtrajtuar.
Kontea Bruce
Kontea Bruce është një qytet në provincën Ontario, në Kanada. Qyteti ka një sipërfaqe 4155.53 km² dhe popullsi 65349 banorë.
Agim Qirjaqi
Agim Qirjaqi ishte një aktor dhe regjisor shqiptar. U lind në Kolonjë në 27 janar 1950, dhe vdiq më 28 mars të vitit 2010. Karrierën si aktor e fillon në Teatrin Kombëtar, pas mbarimit të studimeve në Akademinë e Arteve në Tiranë, më 1973. Shumë shpejt bëhet i njohur nëpërmjet filmave “Rrugë të bardha” i Viktor Gjikës (Profesori), “Lulëkuqet mbi mure” i Dhimitër Anagnostit (Drejtori i Shkollës) etj. Me këtë të fundit fiton çmimin e parë në Festivalin II të Filmit, më.
Më 1989 largohet për herë të dytë nga Teatri Kombëtar, këtë herë për një trajnim 2 vjeçar pranë të famshmit Xhiorxhio Strehler (Giorgio Strehler) në Teatrin Pikolo (Il Picolo Teatro) të Milanos dhe pastaj në Teatrin Elizeo (Eliseo) të Romës. Rikthehet në Teatrin Kombëtar më 1991, këtë herë më i dhënë pas regjisë. Ndonëse vazhdon të interpretojë në teatër dhe në film, të mbajë herë pas herë kurse me studentët e regjisë në Akademinë e Arteve, është gjithmonë e më aktiv në regji. Lista fillon me “Rikardi III” të Shekspirit (1992) dhe vazhdon me “Fando e Lis” të Arrabalit, me të cilën fiton Çmimin “Aleksandër Moisiu” në Festivalin e vitit 1994, “Marrëzia e madhështisë” të Vangjel Kozma, “Këngëtarja tullace” të Ioneskos dhe mbaron me “Armiku i popullit” të Ibsenit.
Krahas krijimtarisë, angazhohet edhe në veprimtaritë ‘jashtë skene’, si përkthyes dramash (“Fando e Lis” dhe “Këngëtarja tullace”), bashkëpunëtor dhe anëtar i Këshillit Botues të buletinit Teatër, anëtar i bordeve të Studios Alba Film dhe Akademisë së Arteve, bashkëthemelues dhe kryetari i parë i Shoqatës Mbarëkombëtare të Artistëve të Teatrit (1992). Më 1996 fiton titullin “Asistent Profesor”. Në sezonin 2002-2003 ka qenë drejtor i Teatrit Kombëtar. Vdiq më 28 mars 2010 në moshën 60-vjeqare pas një sëmundjeje të rëndë.
Sporting de Gijón
Real Sporting de Gijón është klub futbollistik spanjoll nga Gijón, Asturias. Është themeluar më 1 qershor, 1905. Aktualisht luan në Segunda División de España. Njihen si Rojiblancos sepse dresat e tyre janë me ngjyrë të kuqe dhe të bardhë. Stadimi në të cilin i luajnë ndeshjet e shtëpisë është El Molinón.
Filumena Marturano
Filumena Marturano, histori drithëruese, që i takon sot në realitetin e ashpër shqiptar ! Kështu u shpreh regjisori Albert Minga për ngjarjen që zhvillohet në premierën teatrore “Filumena Marturano”, e cila e pati premieren e saj me 20 shkurt 2009 në skenën e Teatrit Kombëtar.
Për regjisorin Minga realiteti i sotëm shqiptar, fatkeqësisht, është i mbushur me histori Filumenash. “Ato mbajnë të ndrydhura thellë në shpirtin e tyre drama edhe më të fuqishme se Filomena jonë. Pikërisht këtu do të insistojë edhe vepra, të demaskojë këtë realitet poshtërues ndaj femrës dhe të sensibilizojë shoqërinë tonë”.
Yllka Mujo – Filumena Marturano,
Tinka Kurti – Rosalia Solimene
Vangjel Toçe
Neritan Liçaj
Arben Derhemi
Fadil Kujovska
Olta Gixhari
Eduardo De Filippo
Kryqi i harresës
Kryqi i harresës roman, Autore: Flutura Açka. Botuesi: Toena. Faqet e librit 196.
Për shkak të një fluturimi ajror të mbyllur, një shkrimtare e re gjendet në mes të një historie tronditëse që ngjet mes Shqipërisë dhe Holandës. Rikthimi i një gjaku gjashtëdhjetëvjeçar, një fëmijë dëshmitar dhe peng i tij, një djalë i ri me dilemat e emigrimit, një dashuri e fuqishme, por e dyzuar, një tjetër burrë fatkeq nën hije paranojash, një e huaj në udhëkryqet shqiptare, një familje, një qytet e më gjerë në "grackën" e Kanunit të Lekë Dukagjinit, si njerëz me fatin e varur te befasia - plazmojnë bashkë jetën në një libër të vetëm. Fatalitet, rikthimi përmbysës i së shkuarës, kërcënimi nga barbaria, shpresë diabolike, marrëzi dashurore, seks, udhëtime të prera, besë, mosbesim, gjak që përzjen personazhe të tërë, dy botë që përplasen herë pa u pajtuar, herë duke u tretur në një. Ky roman nga Flutura Açka sjell një kryq harrese, me qëllimin për të trokitur dhe zgjuar kujtesën kolektive shqiptare.
Filumena Marturano
Agim Zajmi
Emina Jahoviq
thumb|Emina Jahoviq (2013) Emina Jahoviq (15 janar 1982 - Pazari i Ri, Serbia, ish-Jugosllavi) është këngëtare ,aktore  dhe modele e cila është e martuar me këngëtarin e njohur turk të po muzikës  Mustafa Sandal. Vëllai i saj, Mirsad Türkcan është një lojtar i suksesshëm basketbolli i cili është i pari lojtar për NBA si një qytetar i Republikës së Turqisë. Emina ka një fëmijë i quajtur "Yaman". Emina aktualisht vepron në rolin kryesor në një seri-TV turk : "Lale Devri", një nga këngëtaret më të njohura të Ballkanit Emina Jahoviq Sandal ka 17 albume. Ajo jeton në Stamboll.
Buenos Aires
Buenos Aires është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i Argjentinës dhe zona e dytë më e madhe metropolitane në Amerikën e Jugut. Ai ndodhet në bregun perëndimor të grykëderdhjes së Río de la Plata, në bregdetin juglindor të kontinentit.
Qyteti i Buenos Aires nuk është pjesë e Provincës Buenos Aires dhe as kryeqyteti i kësaj province. Ai është një distrikt autonom. Në 1880, pas dekadash lufte politike, Buenos Aires u federalizua dhe u shkëput nga Provinca Buenos Aires. Kufijtë e qytetit u zgjeruan duke përfshirë qytetet Belgrano dhe Flores. Amendamenti kushtetues i vitit 1994 i dha autonominë qytetit dhe emrin e tij zyrtar: Ciudad Autonoma de Buenos Aires (Qyteti Autonom i Buenos Aires). Qytetarët e tij për herë të parë zgjodhën shefin i Qeverisë (dmth kryetarin) në vitin 1996. Më parë kryetari i bashkisë emërohej drejtpërdrejt nga Presidenti i Republikës.
Ekonomia
Buenos Aires është qendra politike, financiare, industriale, tregëtare, dhe kulturore e Argjentinës. Porti e tij është një nga më të mëdhenjtë në Amerikën e Jugut. Lumenj të lundrueshëm lidhin portin me veri-lindjen e Argjentinës, Brazilin, Uruguajin dhe Paraguajin. Si rezultat, ai shërben si qendër e shpërndarjes për një zonë të madhe të rajonit jug-lindor të kontinentit. Mbledhja e taksave që lidhen me portin ka shkaktuar probleme të shumta politike në të kaluarën.
Ekonomia në qytet, e matur sipas Produktit Gjeografik Bruto (përshtatur për fuqinë blerëse), arriti në 84,7 miliard dollarë (34.200 dollarë për frymë) në vitin 2011 dhe përbën gati një të katërtën e Argjentina-së në tërësi. Indeksi i Zhvillimit Njerëzor i Buenos Airesit (0,923 në vitin 1998) është gjithashtu i lartë sipas standardeve ndërkombëtare.
Sektori i shërbimeve të qytetit është i larmishëm dhe i zhvilluar sipas standardeve ndërkombëtare, dhe përfshin 76% të ekonomisë së tij (krahasuar me 59% për të gjithë Argjentinën). Reklamimi, në veçanti, luan një rol të rëndësishëm në eksportin e shërbimeve në vend dhe jashtë vendit. Sektorët e shërbimeve financiare dhe tregut të pronës janë më të mëdhenjtë dhe përbën 31% të ekonomisë së qytetit.
Shpërthimi (film)
Filmi "Shpërthimi" prodhim i kinostudios Shqipëria e Re i vitit 1974.
Regjisor: Muharrem Fejzo, Skenari: Anastas Kondo, Lazër Filipi, Muharrem Fejzo, Producent: Shqipëria e Re, Muzika: Pjetër Gaci.
Përmbajtja e filmit
Inxhijer Iliri, një kërkues nafte fillon shpimet në një zonë gëlqerore ku nuk ka asnjë të dhënë të studiuesve të mëparshëm. Debatet midis tij dhe inxhinjer Hasanit vazhdojnë edhe pas vendosjes së sondës. Nuk është e lehtë të kapërcesh të gjithë llojet e vështirësive fizike dhe profesionale dhe të mungesës së përvojës. Por Iliri nuk ka kërkuar më kot dhe fontana e naftës shpërthen.
Erandio
Erandio është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Greater Bilbao, të provincës Biscay, në Komunitetin e Baskisë. Erandio ka 24326 banorë (2012), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 18 km2.
Lindje, perëndim, lindje
Lindje, perëndim, lindje është një film i ri shqiptar i vitit 2008 me regji të Gjergj Xhuvani dhe aktor kryesor Ndriçim Xhepa. Personazhi i Ilo Zotos është një trajner çiklizmi dikur vetë kampion i çiklizmit, por tashmë ka rreth 20 vjet që ka lënë sportin dhe punon thjesht si një biçliketazhi, si shumë sportistë që me kalimin e viteve harrohen ose përfundojnë në punë të zakonshme dhe nuk kanë më atë shkëlqimin që kanë kur janë në sport. Për hir të së vërtetës sporti këtu tek ne asnjëherë nuk ka prodhuar financë, para që më pas sportistët ti kenë për jetën e tyre dhe familjet e tyre. Edhe në këtë rast jeta deh fati i këtij personazhi është krejtësisht i zakonshëm, i thjeshtë dhe punon biçikletaxhi. Ai ka një dyqan, por në një moment vjen një njoftim nga shteti që një ekip çiklistësh duket që të shkojë dhe të përfaqësojë shtetin tonë jashtë vendit, në një aktivitet tur çiklistik që zhvillohet në Francë. Për të krijuar një ekip kombëtar me çiklistët më të mirë të momentit vendosin dhe për një trajner që duhet ta drejtojë këtë ekip. Atëherë ministria mendon për njeriun i cili ka qenë kampion vite më përpara që është personazhi që kam unë në film. Momenti në film është i vitit 1989-1990. Është një kohë kur ndërrohen sistemet, kur ndodhin ikjet me anije të shqiptarëve etj, pra është një kohë kur ky ekip çiklistësh del për të kryer aktivitetin mes shumë peripecive që janë të panumërta. Kërkon të kthehet tashmë në atdhe, por nuk kthehet dot sepse kufijtë janë të bllokuar. Pra ekipi i çiklistëve ikën, del jashtë dhe në momentin që duan të kthehen ata nuk munden sepse janë të bllokuar kufijtë sidomos nga krahu i portit të Durrësit, andej dhe nga ata kanë dalë për këtë tur çiklistik bashkë me trajnerin sëbashku me një autobus. Në këtë tur çiklistik ekipi do të shkonte në fillim në Itali dhe më pas do të udhëtonte drejt Francës. Pastaj të gjitha peripecitë në film janë të njëpasnjëshme dhe e mira është që të ngelen për ti shijuar në premierën e filmit. Pra ky është pak a shumë subjekti i filmit dhe roli im që është trajneri Ilo Zoto një rol kryesor.
Luven
është një komunë në kantonin Graubünden të Zvicrës.
.ag
.ag është prapashtesa e fletave të internetit dhe paraqet domenin zyrtar të Antiguasë dhe Barbudës.
Kënga e asaj nate
Kënga e asaj nate roman, Autori: Telemak Koça. Botuesi: Toena. Faqet e librit 128.
Një rrëfim i gjallë që mund të gjendet shumë lehtë në mjediset e jetës shqiptare, por që gjithmonë do të pasohet me paragjykime. Romani përshkruan ngjarjet që kur lindi Vangjelica (Lica) e deri në planet e saj për martesë. Por jo çdo gjë shkon sipas parashikimit, një ndodhi e re futet në skenë dhe themelet e rrëfimit do të luhaten. ?
Mihal Trivoli
Rreth vitit 1516 ai u kthye në Artë, por në qytetin e tij ishte e pamundur të zhvillonte veprimtari për shkak të kushteve të rënda të pushtimit. Kur Knjazi i Moskës, Vasili i III Ivanoviç kërkoi një letrar të shquar e njeri të ditur për përkthimin e shkrimeve të shenjta që kishte marre nga Bizanti, Mihali e pranoi ftesën dhe pas një qëndrimi në Krime për te mësuar rusishten, me 4 mars 1518 arriti në Moskë ku u prit me nderime dhe ìu vu në dispozicion biblioteka e pasur e këtij qyteti. Që në fillim ai u mor me përkthimet fetare te psalmeve si dhe rishikimet e teksteve fetare të përkthyera më parë prej të tjerëve nga latinishtja, por tashmë duke pasur për bazë origjinalet në greqisht.
Në Rusi mori një emër te ri, Maksim Greku, mbase për shkakun se ai ishte një interpretues, njohës e përkthyes i kulturës antike dhe bizantine, dhe me këtë emër do te njihet si në studimet e shumta te tij por edhe në studimet e botimet e autorëve të ndryshëm mbi të.
Në atë kohë, në Rusi kishte dy grupime që ishin në kundërshtim me njeri-tjetrin, grupimi aristokrat konservator dhe ai liberal. I bashkuar me këtë të fundit për shkak të karakterit humanist të ideve të tij, ai do të behej objekt sulmesh e ndjekjesh madje publike. Duke qenë më i fuqishëm, grupimi konservator arriti edhe ta arrestojë në 1525 dhe e mbyllin në kështjellën manastir të Volokolamskut. Në vitin 1531 do t'i bënin sërisht një gjyq me padinë si heretik dhe se kishte keqinterpretuar përkthimet biblike nga greqishtja në rusisht. Nga viti 1531 deri në vitin 1551 e izolojnë në manastirin Otrou në Tain. Por internimet nuk do t'i ndahen. Fundin e jetës do t'a kalonte në manastirin Trini Sergiev dhe mjaft kohë i ndaluar të lexonte e shkruante.
Kërkesën këmbëngulëse te Maksim Grekut që në pleqërinë e tij të thellë t'a lejonin që të kthehej në atdheun e tij, në Epir, Knjazi i Moskës ìa refuzoi me pretekstin se duke qenë njeri i ditur e i zgjuar, që di aq shumë për Rusine, ai do të përhapte të vërtetën në të gjithe boten. Është për të vënë në dukje se ai shkroi veç të tjerash edhe për vendlindjen e vet Arbërinë-Epirin dhe për kohën e bëmat e Gjergj Kastriotit - Skenderbeut.
Kështu Mihal Trivoli-Artioti (Maksim Greku), njeriu më i ditur dhe humanisti më i madh i Rusisë, që përçoi idetë e mëdha të Rilindja Evropiane në atë vend, në përpjekje të jashtëzakonshme për t'a bërë atë pjesë e asaj kulture, u dënua t'a kalojë jetën në internime të pafundme, por me një krenari e dinjitet te palëkundur e të admirueshem, sepse nuk hoqi dorë deri në frymën e fundit prej ideve të ndritura të kulturës e të dijeve që kishin përfshirë kontinentin dhe hapnin një epokë të re për njerëzimin. Edhe pse rreth 80 vjeçar, i lodhur e i dërrmuar nga jeta e vështirë, vdiq i papërkulur në idete e veta te ndritura, i vetmuar e ne internim ne Trinita Sergiev, me 21 janar te vitin 1556.
Duhej te kalonin afro pese shekuj qe shqiptari i Artës, Mihal Trivoli - Artioti, nen emrin e rusifikuar Maksim (Greku), te shpallej ne mënyre triumfuese prej Sinodit te Shejte, si Shenjtori i Ortodoksisë Ruse ne vitin 1988. Por gjithsesi, sido që të mbiquhet, te gjithë studiuesit seriozë, shqiptarë dhe të huaj nepër epoka (madje edhe vete studiuesit rusë, ne nje Fjalor enciklopedik, botuar nga "Ruskoje sllovo" të vitit 1996) e kanë konsideruar dhe e konsiderojne Mihal Trivolin - shenjtorin e ortodoksisë Maksim Greku - si arbërin/epiriotin (shqiptarin) nga Arta.
Burimi i të dhënave
[www.moscow.usembasy.gov/links/history.php] [www.proel.org./traductores/maksim/htm]
Makina e shtypit
thumb|250px|Makina e shtypit në vitin 1811
Makina e shtypit përfaqëson makinën e cila shfrytëzon të gjitha pamjet e shkronjave dhe fjalëve të shtypura nëpër histori, përveç shkrimit i cili është i shkruar me dorë.