cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eposi i kreshnikëve
Tema te tjera
Në vargun e gjatë të poemave që përbëjnë eposin, situatat ku zbërthehen temat janë nga më të larmishmet, më fantastiket, më tërheqëset, më madhoret, gati marramendëse. Kemi aty kulla hijerënda, ku gdhijnë e ngrysin ditët e armëpushimeve heronjtë ; marrëdhënie midis vëllezërve, kunatave, vëllamëve ; zjarre alarmesh që paralajmërojnë rrezikun ; zana që i afrohen kullës së kreshnikut në muzg për t’u ankuar për diçka ; festa që ndërpriten nga një kushtrim rrënqethes ; Marshime të gjata, ndeshje të egra në bjeshke, dyluftime, pas mbarimit te të cilave toka mbetet djerre nga zhgërryeja e këmbeve të njerëzve e të kuajve ; ndjekje homerike midis pamjeve madhështore të natyrës ; karvanë dasmoresh që lëvizin drejt dasmash të rrezikshme ; krushq të ngrirë a të copëtuar ; endje si në ankth kreshnikesh të qorruar ; motra që kërkojnë rrugën e kthimit të vëllait të plagosur me anën e njollave të gjakut ; turma korbash që kakarisin mbi kufomat ; kronj që skuqen kur nënat lajnë rrobat e djemve të kthyer nga lufta ; varre të vetmuara e burgje të errëta ; rënkime të vdekurish që s’mund të ngrihen te ndëshkojnë fyerjet ; vajtime të madhërishme e mallkime me përmasa të përbindshme. shkurt, siç janë shprehur me të drejt studiuesit, një aksion të ethshëm, që vazhdon qindra ditë apo qindra vjet, e që përbën materien poetike të eposit.
Se fundi, lidhur me tematiken e eposit të kreshnikeve vlen të përmendet se në asnjë rast nuk kemi konflikte fetare. Një argument plus në këtë drejtim është edhe fakti se eposi ka jetuar e jeton në mënyre të gjallë e gjithë respekt dhe në elementin katolik.
Bota dhe jeta e kreshnikeve
Jeta dhe veprimtaria e kreshnikeve zhvillohen rreth Jutbinës, qytet i vogël në Kroaci. Teatri kryesor i ngjarjeve shtrihet në viset veriperëndimore të Gadishullit Ballkanik (Zader, Senjë, Kotorret e reja etj). Por në epos rrethi i veprimeve zgjerohet dhe shkon nga Shqipëria në Brigjet e Tunës (Danubit). Gjeografia e eposit përfshin, veç toponimeve të mësipërme, edhe të tilla si Vlora, Shkodra, Tetova, Budini (Budapesti), Bosnja, Rumelia, Maxharia, Toliri (Italia), Venediku, Turqia ; madje, në raste të rralla, edhe Moskovi e Bagdadi. Veç kësaj, përmenden dendur edhe toponime të paidentifikuara gjeografikisht si Bjeshkët e Nalta, Lugjet e Verdha, Klysyrat e Zeza, që më shumë tingëllojnë si legjendare. Siç mund të vihet re, toponimia e eposit nuk përkon plotësisht me territorin e përhapjes së tij, siç e njohim që në fillim të shekullit, që kur eposi nisi te mbidhej prej studiuesve. Një dukuri të tillë shkencat shqiptare e shpjegojnë me dy shkaqe, që ndërthuren midis tyre. Njëri është i natyrës historike, tjetri i natyrës artistike.
Dihet se Iliret, të parët e shqiptareve, dikur shtriheshin në vëri deri në brigjet e Danubit. Dyndjet në masë të sllaveve dhe përpjekjet për t’u stabilizuar në Ballkan (intensiteti i tyre më i madh i hershem u përket shekujve VI-VIII), bënë që elementi ilir e më vonë iliro-arbëror, të tërhiqet gjithnjë e më shumë në drejtimet jugperëndim, pjesërisht të asimilohet, diku-diku te mbetet edhe si ishull. Pra, kufiri i shtrirjes së elementit të shtyrë e në tërheqje, ishte gjithmonë në lëvizje. Atëherë nuk është krejt pa kuptim të supozohet, merret vesh, me një siguri mjaft relative, se bërthama e eposit shqiptar të kreshnikeve sjell jehonën e një stadi të hershem të caktuar të kësaj lëvizjeje.
Në të njëjtën kohe, siç u tha, hapësira dhe koha e eposit, si zhanër që ka në themel legjendaritetin, janë hapësire dhe kohe epike. Për më tepër, ky zhanër i lejon vetes që, si kohën dhe hapësirën e largët, t’i përdore për të rritur legjendaritetin, prestigjin epik. Në këtë kuptim gjeografia e eposit, nga ana artistike, është plotësisht e përligjur.
Shoqërisht kreshniket dhe ajo shtrese e popullit që ata përfaqësojnë janë të organizuar në bashkësi te lira fshatare : nuk i paguajnë detyrime askujt, kanë si preokupacion të përhershëm "mos me u ba raja", udhëhiqen nga prijës të zgjedhur midis me trimave e me te virtytshmeve sipas moralit të tyre, nuk njohin asnjë zot veç prijësit, vendimet e rëndësishme i marrin bashkërisht në kuvendet e mbledhjet e gjera.
Këto bashkësi të lira jetonin në vendbanime te ngulura, që thirreshin katunde. Ndonjëherë në epos përmenden edhe lagje të veçanta, p.sh. lagjja Potureshe.
Ekonomia e tyre ishte kryesisht blegtorale. Në shumë poema përmenden grigjet me dhen e dhi ose gjedhe, përmenden kullota e tëbanat e tyre (stanet verore). Në poema të tjera tregohet se edhe vete kreshniket shpesh merreshin me gjueti (një skenë madhore gjuetie kolektive e kemi te "Martesa e Mujit"). Në poema të tjera akoma ka mjaft të dhëna që dëshmojnë se bashkësitë e lira fshatare, ku bënin pjesë kreshniket, merreshin edhe me bujqësi (figuracioni i marre nga mjedise bujqësore, - "Po a t’ kan’ plasun sytë e ballit, / Kështu me i shkrepe demat e kularit", - tregime si ai për Mujin që, kur është duke lëruar me qete e mbrehur në parmendë dhe një kalimtar e pyet se ku i ka kullat Muji, i tregon drejtimin duke ngritur parmendën me gjithë që, etj.) Pra kreshniket nuk njohin vetëm zanatin e luftës. Ata dalin kështu si reparte të armatosura të bashkësive të lira fshatare që vigjilojnë buze kufirit, por edhe, sa herë kanë mundësi, e nderojnë shpatën me kërrabën a parmendën.
Eposi e jep botën e kreshnikeve si një botë etnikisht të veçante, të ndryshme nga ajo e të huajve, edhe në pikëpamje të veçorive kulturore ose traditave etnike, te gjithë konstitucionit etno-psikologjik.
Mosha e eposit
Një varg arsyesh na bindin se eposi heroik i kreshnikeve e nisi rrugën e vet artistike mjaft herët.
Se pari, do të rikujtojmë lëndën e gjerë me origjine mitologjike e përrallore, mendimin poetik legjendar, reminishencat e matriarkatit, që u përmenden. Në këtë fond të lashtë do duhej të shtoheshin edhe elemente të hershme muzikore (forca e madhe përgjithësuese dhe karakteri i qëndrueshëm intonativ, prania e një "fjalie" muzikore të vetme që përsëritet e ndryshuar gjate këngëve, modet e gjymte dy - re - katër tingullore, karakteri i ndieshem recitativ), si dhe disa fjale e forma gjithashtu të hershme gjuhësore që janë ruajtur të ngurosura, të fosilizuara (fjala gjegjem me kuptimin dëgjoj, folja djerg me kuptim vepror kalimtar - dërgoj, çoj, zbres diçka a dike, forma foljore nderin në vend te nderojnë ose nderonjen, përmbysja e gjymtyrëve të kohës së kryer - pshtue kam, dalë kanë - në vend të kam pshtue, kanë dalë etj.) Janë pikërisht këto elemente që i kanë bërë studiuesit objektive të pranojnë gati njëzëri lashtësinë e eposit shqiptar të kreshnikeve. Le të citojmë një konstatim të M. Lambercit : "Elementet shqiptaro - ilire, figurat e besimit popullor shqiptar, që janë të gjalla, si edhe armët e vjetra janë dëshmi kujtimesh të një datë fort të lashte".
Shkencat shqiptare marrin në konsiderate teorinë e përgjithshme të eposit, e cila ka pranuar tashme se çdo epos me përmbajtje të tillë epiko - legjendare është fryt i periudhave historike, kur kapërcehet faza e bashkësisë primitive, e shoqërisë thjesht fisnore dhe kur bashkësi të tjera popullsish më tipare të njëjta etnike hyjnë në rrugën e kristalizimit të kombësisë. Për historinë shqiptare kjo faze përkon me periudhën e kalimit nga bashkësitë e gjera etniko-politike ilire (shek. V-VI) drejt formimit të kombësisë shqiptare (shek. X-XIV). Shekulli i XIV është kufiri kohor kur kapërcehet historikisht ai tip mendimi poetik që plazmonte eposin heroik legjendar, kur shter procesi i mirëfillte i kësaj poezie dhe zhduket domosdoshmëria historike që lind këtë poezi. Në prag të pushtimit osman kishin ndodhur procese të tilla (zhvillimi ekonomiko-shoqëror e politik - kalimi në fazën e zhvillimit të plotë të feudalizmit), te cilat po zëvendësonin brenda folklorit mendimin poetik legjendar me mendimin poetik historik, i cili nisi të krijoje epiken historike. Që eposi shqiptar i kreshnikeve e mbylli qerthullin e vet krijues në shekullin XIV, dëshmon edhe vete folklori shqiptar : sipas një legjende, kur Muji ndeshi një bari më pushkë dhe provoi në pëllëmbën e vet së plumbi i pushkës, i këtij "teshi" (sendi) të vogël, të shpoka, e kuptoi se mbaroi epoka që kishte nevoje për ta, për heroizmin e forcën e madhe fizike, prandaj, bashke me kreshniket e tjerë, u fut në një shpellë të thellë për të mos dalë kurrë më.
Ky proces provohet edhe nga vete tematika e eposit të kreshnikeve. U tha se tema e tij kryesore është rezistenca kundër trysnisë së të huajve, kryesisht të sllaveve. Historikisht dihet që kjo trysni e rezistencës filloi që në dyndjet e para të sllaveve në Ballkan në shek. VI-VII, për të vazhduar edhe më vonë, sidomos në shek. XII-XIV, në kohën e shtrirjes së sllaveve drejt jugut, perëndimit e juglindjes së Ballkanit (koha e Nëmanjideve). Sigurisht rezistenca kundër trysnisë së të huajve, në një fazë të caktuar, u gërshetua me rezistencën e fshatarësisë së lirë kundër depërtimit feudal. Por në rrethanat e Shqipërisë feudalet ishin më tepër të huaj. Ndofta pikërisht për këtë arsye në epos nuk gjejmë asnjë rast rezistencë kundër feudaleve vendas.
Si rrjedhim do të mund të thuhej se eposi shqiptar i kreshnikeve e nisi rrugën e vet artistike që me fillimin e rezistencës kundër dyndjeve sllave, për t’u maturuar në shek. XII - XIV e për t’ia lënë vendin pas kësaj eposit historik shqiptar. Me tej ai do të vazhdojë të jetojë, madje do ta theksoje karakterin e vet polistadial, por si një formë artistikë me fytyrën e kryer kryesisht nga e kaluara, cilësinë e një zhanri folklorik paraosman.
Gjykime
Mendohet se eposi e ka origjinën e tij në para dyndjeve sllave në territorin e Ballkanit. Teksti i këngëve të ndryshme tregon për betejat e dy vëllezërve me grupe sllave, duke e bërë këtë cikël më shumë një rrëfim të rezistencës së popullsisë etnike aty, kundrejt fiseve sllave. Në këto luftime, Muji dhe Ajkuna humbasin Omerin. Ky epos epik ngjason shumë në formimin e tij epik, me "Iliada" dhe "Odisea" dhe është Eposi i kreshnikëve një epos me vlera etnokulturore. Mendohet se këngët, në shumicën e rasteve këndoheshin për "miqtë e ardhur" si një mënyrë dëfrimi. Pa dyshim këto këngë nuk mund të mungonin në festat e ndryshme të malësorëve, edhe pse është e dyshimtë ideja se këngëtarët nuk merrnin asnjë shpërblim për të ekzekutuar këngët e kënduara.
Jo shpesh herë dhe jo rallë herë, studiuesit debatojnë mbi këtë epos. Një mendim se Ajkuna është në të vërtetë gruaja e Omerit, dhe jo nëna, nuk është shumë i përhapur, edhe pse një mendim i tillë ekziston. Sa do i pabazuar të jetë ky mendim, do të duhej një analizë e thellë nga persona të specializuar në këtë fushë për të mbështetur këtë mendim. Për momentin ideja më e saktë është se Ajkuna ishte nëna e Omerit dhe gruaja e Mujit duke u mbështetur te kënga elegji "Ajkuna qan Omerin", që është një vajtim tipik i një nëne për të birin e saj. Një debat tjetër jo shumë i përhapur është origjina e eposit. Pak persona shprehen se Muji dhe Halili janë Boshnjakë. Megjithatë një mendim i tillë do të ishte pa bazë, sepse cikli vetë flet për luftërat e popullit etnik shqiptarë kundra të ardhurve sllavë. Megjithatë këto janë debate që nuk kanë shkaktuar trazira në aspektin kulturor.
Këngët më të njohura të eposit
Në të vërtetë Eposi i kreshnikëve është një epos i pasur me këngë të shumta. Më poshtë paraqiten disa nga këngët më të njohura të këtij eposi:
Kantoni Chanac
Kantoni Chanac (frëngjisht: Canton de Chanac) është një kanton në departamentin Lozère, rajonin Languedoc-Roussillon në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Chanac. Ka sipërfaqe 128.15km2 dhe popullsi 2541 banorë.
Riehen
është një komunë në kantonin Basel-Stadt të Zvicrës.
Donja Stubica
Donja Stubica (në Kroatisht ) është një qytet në zhupaninë Krapina-Zagorje në Kroaci.
Demografia
Popullsia e qytetit sipas përllogaritjeve të vitit 2012 ishte 2173 banorë. Sipas regjistrimit të vitit 2011 2202 banorë ndërsa sipas regjistrimit të vitit 2001 2524 banorë. Popullsia ka ndryshuar me -1.32%.
Udhëheqës të shteteve në vitin 1690
janë të radhitur sipas kontinenteve dhe pastaj në kontinente janë të radhitura shtetet sipas shronjës.
Shekulli IV p.e.s.
Nga Shekulli IV p.e.s.
Kantoni Bourguébus
Kantoni Bourguébus (frëngjisht: Canton de Bourguébus) është një kanton në departamentin Calvados, rajonin Basse-Normandie në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Bourguébus. Ka sipërfaqe 143.28km2 dhe popullsi 23721 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Bourguébus aktualisht përbëhet nga 24 komuna.
Kaiser
Kaiser është fjalë gjermane për "perandor" (Kaiserin femër). Në përgjithësi, titulli gjerman në parim vlen për sundimtarët kudo në botë mbi gradën e mbretit (König). Fjala Kaiser përdoret kryesisht për perandorët e Perandorisë Gjermane (1871-1918) dhe perandorët e Perandorisë Austriake (1804-1918). Gjatë Luftës së Parë Botërore, ndjenja anti-gjermane ishte në kulmin e saj; termi Kaiser - veçanërisht i zbatuar për perandorin gjerman Vilhelmi II - kështu fitoi konotacione të konsiderueshme negative në vendet anglishtfolëse.
Sidomos në Evropën Qendrore, midis Italisë veriore dhe Polonisë jugore, midis Austrisë perëndimore dhe Ukrainës perëndimore dhe në Bavari, perandori Franc Jozef I lidhet edhe sot me "Der Kaiser (perandorin)". Si rezultat i mbretërimit të tij të gjatë nga viti 1848 deri në 1916 dhe epokës së artë të shoqëruar para Luftës së Parë Botërore, ky titull shpesh ka ende një respekt shumë të lartë historik në këtë zonë gjeografike.
Shekulli V p.e.s.
Nga Shekulli V p.e.s.
Bettingen
është një komunë në kantonin Basel-Stadt të Zvicrës.
Rajhu
Rajhu (gjermanisht: Reich) është një fjalë me prejardhje gjermane, kuptimi i së cilës është analog me fjalën "mbretëri". Termat Kaiserreich (fjalë për fjalë "mbretëria e një perandori") dhe Königreich (fjalë për fjalë "fusha e një mbreti") përdoren përkatësisht në gjermanisht në lidhje me perandoritë dhe mbretëritë. Termi Rajh i referohet "Gjermanisë gjatë periudhës së kontrollit nazist nga viti 1933 deri më 1945".
"Përdorimi i vazhdueshëm i termit 'Perandoria Gjermane', Deutsches Reich, nga Republika e Weimarit... ngjallte një imazh mes gjermanëve të arsimuar që rezononte shumë përtej strukturave institucionale që krijoi Bismarku: pasardhësi i Perandorisë Romake; vizioni i Perandorisë së Perëndisë këtu në tokë; universaliteti i pretendimit të tij për suzerenitet; dhe në një kuptim më prozaik, por jo më pak të fuqishëm, koncepti i një shteti gjerman që do të përfshinte të gjithë gjermanishtfolësit në Evropën Qendrore - 'një popull, një Reich, një udhëheqës', siç ishte slogani nazist."
Termi rrjedh nga fjala gjermanike që në përgjithësi do të thotë "realm", por në gjermanisht, zakonisht përdoret për të përcaktuar një mbretëri ose një perandori, veçanërisht Perandorinë Romake. Termat Kaisertum ("Imperium") dhe Kaiserreich ("Realm Perandorake") përdoren në gjermanisht për të përcaktuar në mënyrë më specifike një perandori të sunduar nga një perandor.
Termi reich përdoret për perandoritë historike në përgjithësi, të tilla si Perandoria Romake (Römisches Reich), Perandoria Persiane (Perserreich), dhe si Tsardom i Rusisë ashtu edhe Perandoria Ruse (Zarenreich, fjalë për fjalë "mbretëria e Carëve"). Österreich, emri i përdorur për Austrinë sot është i përbërë nga "Öster" dhe "Reich" që fjalë për fjalë do të thotë "Mbretëria Lindore". Emri dikur i referohej pjesëve lindore të Perandorisë së Shenjtë Romake.
Në historinë e Gjermanisë në mënyrë specifike, përdoret për t'iu referuar:
Nazistët miratuan termin "Rajhu i Tretë" si një mjet propagande, sepse donin të legjitimonin qeverinë e tyre si pasardhëse të Rajhut të Parë dhe të Dytë të riemërtuar në mënyrë retroaktive. Termat "Rajhu i Parë" dhe "Rajhu i Dytë" nuk përdoren nga historianët, dhe termi "Rajhu i Katërt" përdoret kryesisht në trillime dhe humor politik, megjithëse përdoret gjithashtu nga ata që pajtohen me besimin në neo-nazizëm.
Shutova
Shutovë, (Шутово/Šutovo) është fshat në komunën e Kërçovës, Maqedoni.
Paso Adelante
Paso Adelante është një serial televiziv, i cili është xhiruar dhe shfaqur në Spanja duke filluar nga viti 2002.
Shutova
Demografia
Sipas regjistrimit të popullsisë së viti 2002, fshati kishte 760 banorë nga të cilët 737 ishin Shqiptarë, 12 Maqedonas, dhe 11 të tjerë.
Paso Adelante
Është e ndare në gjashtë sezone, dhe tregon për jetën e studenteve të një shkolle artistike, te cila mësojnë të kërcejnë, aktrojnë dhe këndojnë. Por na jepet gjithashtu edhe jeta e profesorëve të tyre, jeta personale dhe profesionale, dhe ndërlidhja e tyre.
Këtu do të shohim leksione danci, këngë, teatri, vallëzime të shumta nga të gjitha zhanret, por dhe historitë e tyre personale, të dashurisë, dhe ëndërren e madhe për tu bëre i famshëm.
Gjithsej pati 84 episode dhe përfundoj se transmetuari në 24 prill 2005 në kanalin Antena 3.
Intepretuesit
Beatriz Luengo: Lola Fernandez
Monica Cruz: Silvia Jáuregui
Raul Peña: Jeronimo "Jero" Juiz
Pablo Puyol: Pedro Salvador
Miguel Angel Muñoz: Roberto "Rober" Arenales
Silvia Marty: Ingrid Muñoz
Dafne Fernandez: Marta Ramos
Lola Herrera: Carmen Arranz
Toni Acosta: Jacinta "JoJo" Jiménez
Natalia Millán: Adela Ramos
Fanny Gautier: Alicia Jáuregui
Fabian Mazzei: Horacio Dalmaso
Alfonso Lara: Juan Taberner
Beatriz Rico: Diana De Miguel
Jaime Blanch: Gaspar Ruìz
Victor Mosqueira: Cristobal Soto
Alpnach
është një komunë në kantonin Obwalden të Zvicrës.
Kryegjatë
Kryegjata është një fshat në komunën Dermenas në rrethin e Fierit të Shqipërisë.
Shekulli VI p.e.s.
Nga Shekulli VI p.e.s.
Udhëheqës të shteteve në vitin 1689
janë të radhitur sipas kontinenteve dhe pastaj në kontinente janë të radhitura shtetet sipas shronjës.
Ossó de Sió
Ossó de Sió është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Urgell, të provincës Lleida, në Katalonia.
Lidhje të jashtme
Ossó de Sió
Lier (Norvegjia)
Lier është një komunë në qarkun Buskerud, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 301 km² dhe popullsi 21594 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Kantoni Melle
Kantoni Melle (frëngjisht: Canton de Melle) është një kanton në departamentin Deux-Sèvres, rajonin Poitou-Charentes në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Melle. Ka sipërfaqe 143.51km2 dhe popullsi 9420 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Melle aktualisht përbëhet nga 12 komuna.
Cërvica
Cervicë, (Црвивци/Crvivci) është fshat në komunën e Kërçovës, Maqedoni.
Demografia
Shumica e popullatës gjenden ne mërgim. Një pjesë e madhe e tyre me vendbanim të "përkohëshëm" në Zvicer.
Sipas regjistrimit të popullsisë së viti 2002, fshati kishte 1725 banorë nga të cilët 1725 ishin Shqiptarë,Book 5 - Total population according to the Ethnic Affiliation, Mother Tongue and Religion, The State Statistical Office, Skopje, 2002, f. 150.
Kultura
Fshati Cervicë ka një kulturë shum të vjetër edhe shum të mirë.
Historia
Gërmimet tregojnë se ka pasur gjatë kohës së romak Republika, 40 pes, në Cërvica  ilire vendbanime. Më vonë Perandoria Osmane dhe banorët janë konvertuar në Islam. Pas Lufta e Parë Botërore ka qenë kryer në Cërvica një masakër, në të cilën u vranë 42 burra  pa një vendim gjyqësor. E ndërtuar në vitin 1991 në xhaminë e re e fshatit, i cili zëvendësoi e vjetër. Teqeja u rinovua në vitin 2009.
Dylber Vrioni
Dylber Vrioni (Berat, 4 qershor 1946) ka qenë deputet i Kuvendit të Shqipërisë dhe ministër i shtetit shqiptar.
Biografia
U lind në Berat më 4 qershor 1946, i biri i Irfan bej Vrionit. Pas arrestimit të dytë të të atit, ende foshnje disamujore, strehohet së bashku me nënën e tij në Tiranë tek shtëpia e gjyshit amësor. Dylber Vrioni ndjek arsimin e ulët dhe të mesëm në Tiranë pranë gjimnazit Sami Frashëri. Ndjek dhe diplomohet në Fakultetin e Inxhinierisë në Universitetit të Tiranës në vitet 1967-1971.
Pas diplomimit, emërohet si inxhinier në Uzinën Mekanike në Peshkopi, qytet në të cilin punon për disa vite. Më 1979 komandohet me punë pranë Institutit të Studimeve dhe Projektimeve Mekanike në Tiranë. Më 1987 - 1990 ka qenë inxhinier në Uzinën Elektroteknike.
Ndryshimet e vitit 1990 e shtyjnë Vrionin të përfshihet në politikën shqiptare në anën e Partisë Demokratike, ku më 1991-1992 punoi në sektorin e jashtëm të saj. Po më 1991 u zgjodh nënkryetar i PD-së së Tiranës.
Më 22 mars 1992 zgjidhet deputet i Tiranës për Legjislaturën XII 4.4.1992- 29.3.1996. Në qershor të vitit 1993 emërohet President i Bankës Italo-Shqiptare, gushtin e po atij viti emërohet Kryetar i Komitetit Shqiptar për Negociimin e Borxhit të Jashtëm të Republikës së Shqipërisë. Një muaj më tej, në shtator emërohet Guvernator i Bankës së Shtetit Shqiptar.
Në dhjetor të 1994 emërohet Ministër i Financave dhe i Ekonomisë dhe zëvendëskryeministër i Republikës së Shqipërisë. Ngarkohet me misionin e reformës ekonomike dhe asaj të privatizimit. Me zgjedhjet e 26 maj 1996 zgjidhet deputet i Beratit për Legjislaturën e Re XIV 1.7.1996 - 15.5.1997.
Në qershor 1996 emërohet Ministër i Privatizimit i Republikës së Shqipërisë.
Havaleas (Fier)
Havaleasi është një fshat në komunën Dermenas në rrethin e Fierit të Shqipërisë.
Os de Balaguer
Lidhje të jashtme
Os de Balaguer
House of Cards
House of Cards është një serial politik Amerikan, krijuar nga Beau Willimon. Është një adaptim i serialit anglez me po të njëjtin titull dhe bazohet në novelën e Michael Dobbs. I gjithë sezoni i parë, 13 episode, u shfaq më 1 shkurt, 2013, në Netflix. Sezoni i dytë me po 13 episode u shfaq më 14 shkurt, 2014. Më 4 shkurt, 2014, dhjetë ditë para premierës së sezonit të dytë, Netflix njoftoi se seriali është rinovuar për një sezon të tretë.
Luajtur në ditët e sotme në Uashington, D.C., House of Cards tregon historinë e Frank Underwood (Kevin Spacey), një Demokrat nga Qarku i Pestë Kongresional në Karolinën e Jugut, i cili, pasi u anashkalua për t'u vendosur në rolin e sekretarit të shtetit, vendos të hakmerret ndaj atyre që e tradhtuan. Në serial luajnë gjithashtu Robin Wright, Kate Mara dhe Corey Stoll në role kryesore.
Feçor Agaçi
Feçor Agaçi  (lindur në Berat më 1945) mjek endokrinolog shqiptar. Ish Shef i Shërbimit të Endokrinologjisë të Qendrës Spitalore Universitare "Nënë Tereza". U nda nga jeta më 18 nëntor 2020.
Kariera Profesionale
1968 - Ka mbaruar Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Tiranës dhe është diplomuar "Mjek i Përgjithshëm". 1969-1972 - Ka punuar si mjek i përgjithshëm në Spitalin Civil të Beratit, si dhe në Poliklinikën Qendrore të këtij qyteti. 1972 e në vazhdim, pa ndërprerje është pedagog i Fakultetit të Mjekësisë të Universitetit të Tiranës, fillimisht në lëndën e Fiziologjisë Patologjike dhe më pas në atë të Endokrinologjisë. 1993-2001 - Ka qenë Shefi i Shërbimit të Endokrinologjisë të Q.S.U.T. "Nënë Tereza". 2006 e në vazhdim, pas një ndërprerje pesë vjeçare rifillon të drejtojë përsëri këtë shërbim.
Aktiviteti pedagogjik, shkencor dhe profesional
Ka marrë pjesë në shumicën e Konferencave dhe Kongreseve Ndërkombëtare dhe Kombëtare për Diabetin e Sheqerit dhe Endokrinologjinë. 1992 -1993 - Ka qenë për kualifikim dhe shkëmbim eksperience në Qendrën Mjeksore Universitare të Shtetit Masachusettss, në Worcester (SHBA).
Kantoni Châteauneuf-de-Randon
Kantoni Châteauneuf-de-Randon (frëngjisht: Canton de Châteauneuf-de-Randon) është një kanton në departamentin Lozère, rajonin Languedoc-Roussillon në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Châteauneuf-de-Randon. Ka sipërfaqe 243.17km2 dhe popullsi 1646 banorë.
Astigmatizmi
Astigmatizmi (gr: a = pa, stigma = (djegie-) njollë, pra pa pika djegëse, shfaqet kur kemi gungëzim te kornesë, gungëzim të pabarabartë të thjerrëzes së syrit. Në keto raste objektet duken te paqarta. Kjo e metë menjanohet me bartjen e syzeve me thjerrëza speciale.
Giswil
është një komunë në kantonin Obwalden të Zvicrës.
Shekulli IX p.e.s.
Nga Shekulli IX p.e.s.
Shekulli VIII p.e.s.
Nga Shekulli VIII p.e.s.
Ngjarje
Lufta e Trojes
Lista e drejtorëve të CIA-s
Kjo është lista e drejtorëve të CIA-s.
Udhëheqës të shteteve në vitin 1688
janë të radhitur sipas kontinenteve dhe pastaj në kontinente janë të radhitura shtetet sipas shronjës.
Kerns
është një komunë në kantonin Obwalden të Zvicrës.
Hoxharë
Hoxhara është një fshat në komunën Dermenas në rrethin e Fierit të Shqipërisë.
Shekulli X p.e.s.
Nga Shekulli X p.e.s.
Telnet
Shërbimi i internetit Telenet është paramenduar për përdorimin e një llogaritësi nga largësia me ndihmën e komandave të gjuhëve ose sistemeve operuese. Teleneti është si paraardhës i shërbimit Teleworking. Me këtë shërbim përdoruesit e kompjuterit personal mund të futen (Login) në  llogaritësin e lidhur në internet (llogaritësin Host). Hyrja është e lejuar vetëm për emrat e regjistruar të përdoruesve që posedojnë fjalët kalimtare të regjistruar. Pas futjes në llogaritësin ata me anë të komandave Shell mund të japin komanda për sistemet operative, të startojnë programe e gjera të tilla.
Përdoruesit e kompjuterëve personal nuk kanë të bëjnë direkt me qendrën e llogaritësve shërbyes (Server) në internet, nuk bien në kontakt me Telenet. Mirëpo ka edhe sisteme operuese për kompjuterët personal si MS Windows ose Macintosh që kanë të integruar programet Telenet-Clients. Këto programe bëjnë të mundshme punën nga kompjuteri personal në llogaritësin Host. Për të punuar me llogaritësit Host duhet pasur njohuri mbi urdhëresat e sistemit operues të llogaritësit përkatës.
Donji Andrijevci
Donji Andrijevci (në Kroatisht ) është një qytet në zhupaninë Slavonski Brod-Posavina në Kroaci.
Telnet
SSH (Secure Shell) është një variant i Telenet-it, dallimi qëndron në faktin se me SSH të gjitha regjistrat e të dhënave kodohen. Kjo është me rëndësi sepse që nga momenti i futjes ne llogaritës, kodohen emri i përdoruesit si dhe fjala kalimtare e tij. Sidomos kur kemi të bëjmë me ndryshimin e fjalës kalimtare ose të emrit të përdoruesit, gjë që në praktik ndodhë shpesh. Edhe këto të dhëna qarkullojnë në tërë rrjetin dhe me pak njohuri mund të kapen në ndonjë stacion dhe të shikohen, po kur ato janë të koduara humbin interesin për spiunët. Disa klient të Telenet-it modern, në ndërkohë ofrojnë edhe protokollin SSH.
Donji Andrijevci
Demografia
Popullsia e qytetit sipas përllogaritjeve të vitit 2012 ishte 2440 banorë. Sipas regjistrimit të vitit 2011 2483 banorë ndërsa sipas regjistrimit të vitit 2001 2973 banorë. Popullsia ka ndryshuar me -1.73%.
Telnet
Telnet për ndryshe nga programuesit shihet si një protokoll rrjeti qe perdoret ne Internet. Dokumentat pershkrues IETF STD 8 (RFC 854 dhe RFC 855) thone:
Zakonishtë përdoret per ti ofruar perdoruesit nje sesion login nga distanza te tipit komande rrjeshti midis host ne internet.
Gjithashtu,  është edhe emri i nje programmi qe nje perdorues mund te perdori per te nisur nje sesion telnet me nje host ne largësi; programi   implementon pjesën klient te protokollit. Klientët telnet janë te diponueshëm ne shumicën e sisteme Unix prej shumë vitesh dhe për cdo llojë kompjuteri.
Detajet e protokollit
Telnet eshte nje protokoll klient-server bazuar ne TCP; klient lidhen me anen e portes 23 me serveri. Nepermjet programit telnet mund te vendosime nje lidhje me cfaredolloje sherbimi te nje serveri internet. Nje perdorim i shpeshte i telnet eshte lidhja me porten 25 (ne te cilen zakonisht gjendet nje server SMTP) per qellime debugging te nje server poste.
Protokolli Telnet mund te ndahet ne pjesen kryesore dhe nje seri ndihmesish. Pjesa kryesore pershkruhet tek RFC 854 dhe RFC 855 te IETF, qe jane te bashkuara ne STD 8, dhe pershkruajne karakteristika baze te protokollit dhe menyren se si te realizohen ndihmesit.
Me poshte do te shpjegojme qe Telnet nuk eshte i sigurte prandaj duhet te evitohet. Perdorimi i tij ne rrjetet publike sjelle risqe te medha Siguria.
Siguria
Ka tre probleme kryesore te lidhura me Telnet, prandaj ai eshte nje zgjedhje e keqe per sistemet moderne nga ana e sigurise:
Per keto shkaqe duhet te perdoret nje protokoll i sigurte si SSH, i cili doli ne qarkullim ne vitin 1998. SSH ofron te gjitha funksionet e telnet sebashku me nje kriptografi te sigurte.
Perdorimi
Klientet telnet perdoren per te "folur" me sherbimet e tjera. Telnet sherben edhe per qellime debug te sherbimeve te rrjetit si serverat SMTP e HTTP, sepse edhe shume e lehte dhenia e komandave drejt serverit si dhe mbikqyrja e pergjigjeve. Telnet mund te perdoret edhe si klient IRC, sigurisht kur kemi te dhenat e duhura per kete protokoll.
Shpesh here me Webmail ka probleme hyrje ne mailbox personal, ky problem nuk egziston per Telnet, i cili ne disa raste te bllokimit te mailbox per shkak memorie, mund te na japi nje ndihme konkrete ne shuarjen e postes dhe lirimin e memories qe sjell riaktivizimin e mailbox.
Nje tjeter fenomen interesante i Telnet eshte posta elektronike, dhe mundesia per dergimin e email anonim ose fallso (fake email). Ne rast se nuk perdoren proxy prokuroria nepermjet organeve policore eshte ne gjendje te gjej derguesin nepermjet adreses IP te tij.
Shekulli XI p.e.s.
Nga Shekulli XI p.e.s.
Ujku
Nga të gjithë anëtarët e gjinisë Canis, ujku është më i specializuar për gjuetinë bashkëpunuese siç dëshmohet nga përshtatjet fizike të tij në trajtimin e gjahut të madh, natyrën e tij më sociale dhe sjelljen e tij shprehëse shumë të përparuar. Udhëton në familje bërthamore që përbëhen nga një çift i shoqëruar nga pasardhësit e tyre. Pasardhësit mund të largohen për të formuar grupet e tyre në fillimin e pjekurisë seksuale dhe në përgjigje të konkurrencës për ushqim brenda këyij grupi. Ujqërit janë gjithashtu territorialë dhe luftimet për territorin janë ndër shkaqet kryesore të vdekshmërisë së ujqërve. Ujku është kryesisht mishngrënës dhe ushqehet me gjitarë të egër të mëdhenj si dhe kafshë më të vogla, bagëti, kërma dhe mbeturina. Ujku ose çiftet zakonisht kanë nivele më të larta suksesi në gjueti sesa grupet të mëdha. Patogjenët dhe parazitët, veçanërisht tërbimi, mund të infektojnë ujqërit.
Popullsia globale e ujqërve të egër vlerësohej të ishte 300,000 në 2003 dhe konsiderohet të jetë me shqetësim më të vogël nga Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN). Ujqërit kanë një histori të gjatë të bashkëveprimeve me njerëzit, pasi ishin përçmuar dhe gjuajtur në shumicën e komuniteteve baritore për shkak të sulmeve të tyre mbi bagëtitë, ndërsa anasjelltas janë respektuar në disa shoqëri agrare dhe gjahtare-grumbulluese. Megjithëse frika nga ujqërit ekziston në shumë shoqëri njerëzore, shumica e sulmeve të regjistruara ndaj njerëzve u janë atribuar kafshëve që vuajnë nga tërbimi. Sulmet e ujkut te njerëzit janë të rrallë sepse ujqërit janë relativisht të paktë, jetojnë larg njerëzve dhe kanë krijuar një frikë nga njerëzit për shkak të përvojave të tyre me gjahtarët dhe barinjt.
Etimologjia
Fjala angleze "wolf"  rrjedh nga fjala e anglishtes së vjetër wulf  , i cili mendohet se rrjedh nga fjala proto-gjermanike wulfaz *. Rrënjë Proto-Indo-evropiane * wĺ̥kʷos mund të jetë burimi i fjalës latine për kafshën lupus (* lúkʷos ). Emri "ujku gri" i referohet ngjyrës gri të specieve.
Taksonomia
Në 1758, botanist suedez dhe zoologu Carl Linnaeus botuan Systema Naturae.Canis është fjala latine që do të thotë " qen ", dhe nën këtë gjini ai renditi mishngrënësit përfshirë qenin shtëpiak, ujqërit dhe çakejntë. Ai e klasifikoi qenin shtëpiak si Canis familiaris, dhe ujkun si Canis lupus. Linnaeus e konsideroi qen të jetë një specie të veçantë nga ujku për shkak të recurvata cauda -its e cila nuk gjendet tek asnjë kanid tjetër.
Nënspeciet
Në edicionin e tretë të Mammal Species of the World botuar në 2005, mamografist W. Christopher Wozencraft renditur 36 nënspecie të egra të C. lupus, dhe propozoi dy nënspecie shtesë: familiaris (Linnaeus, 1758) dhe dingo (Meyer, 1793). Wozencraft përfshiu hallstromi – qenin këngëtar i Guineas së Re është një sinonim taksonomik për dingon. Wozencraft iu referua një studimi të ADN-së mitokondriale të vitit 1999, si një nga udhëzuesit në formimin e vendimit të tij, dhe renditi 38 nënspecie të C. lupus nën emrin e përbashkët biologjik të "ujkut",të emërojë nënllojet që janë ujku euroaziatik ( C. l. lupus ) bazuar në ekzemplarin e tipit që Linnaeus studioi në Suedi. Studimet që përdorin teknikat paleogenomik tregojnë se ujku modern dhe qeni janë taksa motër, si ujqërit modern nuk janë të lidhura ngushtë me popullsinë e ujqërve që ishte i pari i zbutur. Në vitin 2019, një punëtori e organizuar nga IUCN / Grupi i Specialistëve i Komisionit të Mbijetimit të Komisionit të Mbijetesës e konsideroi qenin këngëtar i Guinesë së Re,dingon dhe qentë e rrugëve si Canis familiaris, dhe për këtë arsye ata nuk janë të vlerësuhar në listën e kuqe të IUCN-s.
Evolucioni
Zbritja filogjenetike ekzistues e ujkut C. lupus nga C. etruscus nëpërmjet C. mosbachensis është pranuar gjerësisht. Fosilet e hershme të C. lupus u gjetën në atë që dikur ishte Beringia lindore në Old Crow, Yukon, Kanada, dhe në Cripple Creek Sump, Fairbanks , Alaska. Mosha nuk është rënë dakord, por mund të datojë një milion vjet më parë. Diversitet i konsiderueshëm morfologjik ekzistonte midis ujqërve nga Pleistoceni i Vonë. Ata kishin kafka dhe dhëmbë më të fortë se ujqërit modernë, me një zhvillim të theksuar të muskujve të përkohshëm dhe premolarë të fuqishëm. Propozohet që këto tipare të ishin përshtatje të specializuara për përpunimin e kufomave dhe kockave të lidhura me gjuetinë dhe pastrimin e kufomave të megafaunës Pleistocene. Në krahasim me ujqërit modernë, disa ujqër të Pleistocenit treguan një rritje të thyerjes së dhëmbëve që është e ngjashme me atë që shihet tek ujku i tmerrshëm të zhdukur. Kjo sugjeron që ata ose shpesh ushqeheshin me trupa të pajetë, ose se ata garonin me mishngrënës të tjerë dhe kishin nevojë të konsumonin shpejt prenë e tyre. Krahasuar me ato që gjenden në hienën moderne me njolla, shpeshtësia dhe vendndodhja e frakturave të dhëmbëve që gjenden tek ujqërit tregon se ata kishin krisje të kockave të zakonshme. Në qershor të vitit 2019, koka e ndarë ende e ruajtur e një ujku Pleistoceni, e datuar rreth 40,000 vjet më parë, u gjet afër lumit Tirekhtyakh në Yakutia , Rusi , pranë Rrethit Arktik. Koka ishte e gjatë rreth 16 në (41 cm), shumë më e madhe se koka e një ujku modern.
Studimet gjenomike sugjerojnë që ujqërit dhe qentë modernë zbresin nga një popullsi e zakonshme e ujkut  stërgjyshor që ekzistonte 20,000 vjet më parë. Studimet në 2017 dhe 2018 zbuluan se ujku i Himalajeve është pjesë e një prejardhje që është bazike për ujqërit e tjerë dhe u nda prej tyre 691,000-740,000 vjet më parë. Uqërit e tjerë duket se e kanë origjinën në Beringia në një zgjerim që u nxit nga ndryshimet e mëdha ekologjike që ndodhën gjatë mbylljes së Pleistocenit të Vonë. Një studim në vitin 2016 tregon se një ngushticë e popullsisë u pasua nga një rrezatimi i shpejtë nga një popullsi stërgjyshore në një kohë të gjatë, ose menjëherë pas, epokës së fundit të akullnajave. Kjo nënkupton që popullsitë origjinale morfologjike të ndryshme të ujqve ishin jashtë konkurrencës dhe u zëvendësuan nga ujqërit më modernë.
Një studim gjenomik i vitit 2016 sugjeron që ujqërit e Botës së Vjetër dhe Botës së Re u ndanë rreth 12.500 vjet më parë, pasuar nga divergjenca e prejardhjes që çoi deri tek qeni nga ujqër të tjerë të Botës së Vjetër rreth 11,100-12,300 vjet më parë. Një ujk i zhdukur i Pleistocenit të Vonë mund të ketë qenë paraardhësi i qenit, me ngjashmërinë e qenit me ujkun e gjallë që ishte rezultat i përzierjes gjenetike midis të dyve. Dingo, Basenji, Mastiff Tibetan dhe racat indigjene kineze janë anëtarë themelorë të kadës shtëpiake të qenve. Koha e divergjencës për ujqërit në Evropë, Lindjen e Mesme dhe Azi vlerësohet të jetë e fundit në rreth 1.600 vjet më parë. Në mesin e ujqërve të Botës së Re, ujku meksikan ndryshoi rreth 5.400 vjet më parë.
Përzierje me kanidët e tjerë
Në të e largët, ka pasur një rrjedhë gjenesh midis ujqërve të artë afrikanë, çakejve të artë dhe ujqërve gri. Ujku i artë afrikan është një pasardhës i një kanape të përzier gjenetikisht prej ujku 72% dhe prejardhja e ujkut 28%. Një ujk i artë afrikan nga Gadishulli Sinai egjiptian tregon përzierjen me ujqërit dhe qenët e Lindjes së Mesme. Ekzistojnë dëshmi të rrjedhës së gjeneve midis çakejve të artë dhe ujqërve të Lindjes së Mesme, aq më pak me ujqërit evropianë dhe aziatikë, dhe më pak me ujqërit e Amerikës së Veriut. Kjo tregon që prejardhja çakallit të artë i gjetur tek ujqërit e Amerikës së Veriut mund të ketë ndodhur para divergjencës së ujqërve euroaziatik dhe të Amerikës së Veriut.
Paraardhësi i zakonshëm i kojotës dhe ujkut ka përzier me një popullatë fantazmë të një kanidi të panjohur të zhdukur. Ky kanid është gjenetikisht i afërt me dholen dhe evoluoj pas divergjencës së qenit të egër afrikan nga speciet e tjera të kanidëve. Pozicioni bazik i kojotës në krahasim me ujkun është propozuar të jetë për shkak të kojotës që mban më shumë gjenomë mitokondriale të këtij kanidi të paidentifikuar. Në mënyrë të ngjashme, një ekzemplar në muze i një ujku nga Kina e Jugut e mbledhur në vitin 1963 tregoi një gjenom që ishte 12-14% i përzier nga kanidë të panjohur. Në Amerikën e Veriut, shumica e kojotave dhe ujqërve tregojnë shkallë të ndryshme të përzierjes gjenetike të së kaluarës. Ujku i kuq i Shteteve të Bashkuara juglindore është një kafshë hibride me 40%: 60% ujk ndaj prejardhjes së kojotës. Për më tepër, u konstatua se ishte 60%: 40% ujk ndaj gjenetikës së kojotës me ujqërit lindorë, dhe 75%: 25% në ujërat e rajonit të Madh.
Në kohët e fundit, disa ujqër meshkuj italianë e kishin origjinën nga qentë, gjë që tregon se ujqërit femra bashkveprojnë me qenin mashkull në natyrë. Në Malet e Kaukazit, 10% e qenve, përfshirë qenët roje, janë hibridë të gjeneratës së parë. Megjithëse çiftëzimi midis çakejve të artë dhe ujqërve nuk është vërejtur kurrë, prova e hibridizimit të çakallit-ujkut u zbulua përmes analizës së ADN-së mitokondriale të çakejve që jetojnë në malet e Kaukazit dhe në Bullgari.
Anatomia
Ujku është anëtari më i madh i familjes Kanidae, dhe dallohet më tej nga kojotat dhe çakejntë nga një kockë më e gjerë, veshë më të shkurtër, një torzë më e shkurtër dhe një bisht më i gjatë. Trupi është i hollë dhe i ndërtuar me forcë me një kafaz brinjësh të madhe, thellësisht zbritëse, një shpinë të pjerrët dhe një qafë të fortë muskulore. Këmbët e ujkut janë mesatarisht më të gjatë se ato të kanidëve të tjerë, gjë që i mundëson kafshës të lëvizë me shpejtësi, dhe të kapërcejë borën e thellë që mbulon pjesën më të madhe të shtrirjes së saj gjeografike në dimër. Veshët janë relativisht të vegjël dhe trekëndësh. Koka e ujkut është e madhe dhe e rëndë, me një ballë të gjerë, nofulla të forta dhe një surrat të gjatë dhe të hapur. Kafka është 230–280 mm (9–11 in) në gjatësi dhe 130–150 mm (5-6 in) në gjerësi. Dhëmbët janë të mprehta dhe të mëdhenj, duke i bërë ato më të përshtatshme për shtypjen e kockave sesa ato të kanidëve të tjera. Ata nuk janë aq të specializuar sa ato që gjenden tek hienat. Molarët e saj kanë një sipërfaqe të sheshtë të përtypur, por jo në të njëjtën masë si kojota, dieta e së cilës përmban më shumë lëndë bimore. Femrat kanë tendencë të kenë enigma dhe ballë më të ngushta, qafë më të hollë, këmbë pak më të shkurtër dhe shpatulla më pak masive se meshkujt.
Ujku i rritur mat 105–160 cm (41–63 in) në gjatësi dhe 80–85 cm (31–33 në) në lartësinë e shpatullave. Bishti mat 29–50 cm (11–20 in) në gjatësi, veshët 90–110 mm ( 3) 1 ⁄ 2 - 4 3 ⁄ 8  in) në lartësi, dhe këmbët e pasme janë 220–250 mm ( 8 5 ⁄ 8 - 9 7 ⁄ 8  in). Madhësia dhe pesha e ujkut modern rritet në përpjesëtim me gjerësinë në përputhje me rregullin e Bergmanit . Masa mesatare e trupit të ujkut është 40 kg (88 lb), ekzemplari më i vogël i regjistruar në 12 kg (26 lb) dhe më i madhi në 79.4 kg (175 lb). Mesatarisht, ujqërit evropianë peshojnë 38,5 kg (85 lb), ujqërit e Amerikës së Veriut 36 kg (79 lb), dhe ujqërit indianë dhe arabë 25 kg (55 lb). Femrat në çdo popullatë të caktuar të ujku zakonisht peshojnë 2,3–4,5 kg (5-10 lb) më pak se meshkujt. Ujku me peshë mbi 54 kg (119 lb) janë të rralla, megjithëse individë jashtëzakonisht të mëdhenj janë regjistruar në Alaska dhe Kanada.  Në Rusinë e mesme, meshkujt jashtëzakonisht të mëdhenj u jepet një peshë maksimale 69–79 kg (152–174 lb).
Gëzofi
Ujku ka gëzof dimri shumë të dendur, me një shtresë të shkurtër flokësh të gjatë dhe të trashë. Shumica e qimeve të rojes bien në pranverë dhe rriten përsëri në vjeshtë. Flokët më të gjata ndodhen në anën e pasme, veçanërisht në pjesët e përparme dhe qafën. Veçanërisht qimet e gjata rriten mbi supet dhe pothuajse formojnë një kreshtë në pjesën e sipërme të qafës. Flokët në faqe janë të zgjatura dhe formojnë tufa. Veshët janë të mbuluara me qime të shkurtra dhe projektohen nga leshi. Flokët e shkurtër, elastikë dhe të ngushtë të ngjitur janë të pranishme në gjymtyrët nga bërrylat poshtë në tendonat kalcaneal. Gëzofi i dimrit është shumë rezistent ndaj të ftohtit. Ujqërit në klimat veriore mund të jenë të qetë në zona të hapura në −40 ° C (°40 ° F) duke vendosur misterat e tyre midis këmbëve të pasme dhe duke mbuluar fytyrat me bishtin e tyre. Gëzofi i ujkut siguron izolim më të mirë se gëzofi i qenve dhe nuk mbledh akull kur fryma e ngrohtë kondensohet kundër tij.
Ngjyra e gëzofit të ujkut përcaktohet nga qimet e rojes së tij. Ujqërit zakonisht kanë disa qime të bardha, kafe, gri dhe të zezë. Palltoja e ujkut euroaziatik është një përzierje ochreous (e verdhë në portokalli) dhe ngjyra e ndryshkur ochreous (portokalli / e kuqe / kafe) me gri të lehtë. Muzgu është gri i zbehtë ochreous, dhe zona e buzëve, faqeve, mjekrës dhe fytit është e bardhë. Pjesa e sipërme e kokës, ballit, nën dhe midis syve, dhe midis syve dhe veshëve është gri me një film të kuqërremtë. Qafa është ohreous. Gëzofi i gjata, i zezë, përgjatë shpinës, formojnë një shirit të gjerë, me pjesë të flokëve të zeza mbi supet, gjoksin e sipërm dhe pjesën e pasme të trupit. Anët e trupit, bishtit dhe gjymtyrët e jashtme janë një ngjyrë e zbehtë ochreous, ndërsa anët e brendshme të gjymtyrëve, barkut dhe ijëve janë të bardha. Përveç atyre ujqërve që janë të bardhë ose të zi të pastër, këto tone ndryshojnë pak në zonat gjeografike, megjithëse modelet e këtyre ngjyrave ndryshojnë midis individëve.
Në Amerikën e Veriut, ngjyrat e gëzofit të ujqërve ndjekin sundimin e Gloger, ujqërit në Arktikun Kanadez janë të bardhë dhe ato në jug të Kanadasë, SHBA dhe Meksikë janë kryesisht gri. Në disa zona të Maleve Rocky të Alberta dhe Kolumbis Britanike, ngjyra e palltos është kryesisht e zezë, disa janë blu-gri dhe disa me argjend dhe e zezë. Dallimet në ngjyrën e palltos midis gjinive mungojnë në Euroazi; femrat kanë tendencë të kenë tone më të kuqe në Amerikën e Veriut. Ujku me ngjyrë të zezë në Amerikën e Veriut e fitojnë ngjyrën e tyre nga përzierja e qenve-ujqër pas ardhjes së qenve të parë që shoqëruan njerëzit nëpër ngushticën e Beringut 12,000 deri në 14,000 vjet më parë. Hulumtimi mbi trashëgiminë e ngjyrës së bardhë nga qenët në ujqër nuk është bërë ende.
Dieta
Si të gjithë gjitarët në tokë që janë gjahtarë të grupeve, ujku ushqehet kryesisht me gjitarë të egër barngrënës të mëdhenj që mund të ndahen në madhësi të madhe 240–650 kg (530–1,430 lb) dhe madhësi të mesme 23–130 kg (51–287 lb), dhe kanë një masë trupore të ngjashme me atë të masës së kombinuar të anëtarëve të grupeve. Ujku specializohet në predikimin e personave të cenueshëm të preve të mëdha,  me një grup prej 15 të aftë për të rrëzuar një brilopat të rritur. Ndryshimi në dietë midis ujqërve që jetojnë në kontinente të ndryshme bazohet në varietetet e ndryshme të gjitarëve të mëdhenj dhe të preve më të vogla dhe shtëpiake që janë në dispozicion.
Në Amerikën e Veriut, dieta e ujkut mbizotërohet nga gjitarë të mëdhenj dhe gjitarë të mesëm. Në Azi dhe Evropë, dieta e tyre mbizotërohet nga gjitarë të egër të mesëm dhe të llojeve shtëpiake. Ujku varet nga speciet e egra, dhe nëse këto nuk janë të disponueshme, si në Azi, ujku është më i varur nga speciet shtëpiake. Në të gjithë Euroazinë, ujqërit gjuajnë kryesisht brilopat, drer të kuq, kaproj dhe derra të egër. Në Amerikën e Veriut, preja më e rëndësishme e gjerë janë elku, brilopata, karibu , dreri bishtbardhë dhe dreri mushkë. Ujqërit mund ta tretin vaktin e tyre brenda disa orësh dhe mund të ushqehen disa herë brenda një dite, duke shfrytëzuar shpejt sasitë e mëdha të mishit. Një ujk i ushqyer mirë ruan yndyrën nën lëkurë, rreth zemrës, zorrëve, veshkave dhe palcës së eshtrave, veçanërisht gjatë vjeshtës dhe dimrit.
Sidoqoftë, ujqërit nuk janë ngacmues të egër. Kafshët me madhësi më të vogla që mund të plotësojnë dietën e tyre, përfshijnë brejtës, lepuj , insektivor dhe mishngrënës më të vegjël. Ata shpesh hanë shpendë uji dhe vezët e tyre. Kur ushqime të tilla janë të pamjaftueshme, ato gjuajnë hardhuca, gjarpërinj , bretkosa dhe insekte të mëdha kur janë të disponueshme. Ujqërit në Minesotën veriore gjuajnë në majat veriore në rrjedhat e ujërave të ëmbla. Dieta e ujqërve bregdetarë në Alaska përfshin 20% salmon, ndërsa ato të ujqërve bregdetarë në Kolumbinë Britanike përfshijnë 25% burime detare, dhe ato në ishujt e afërt 75%.
Në Evropë, ujqërit hanë mollë, dardha, fiq, pjepër, manaferra dhe qershi. Në Amerikën e Veriut, ujqërit hanë boronica dhe mjedrat. Ujqërit gjithashtu hanë bar, i cili mund të sigurojë disa vitamina. Ata dihet se hanë manaferrat e hirit malor, zambakun e luginës , boronicat , luleshtrydhet , nusen e zezë evropiane , grurin dhe kungulleshat e kallamishteve.
Fisi Boga
Boga është një krahinë dhe ish-bajrak (njësi ushtarako-administrative) e Kelmendit, një fis historik shqiptar dhe krahinë etnografike që ndodhet në Malësi, në veri të Shqipërisë.
Ujku
Dieta
Në kohën e mungesës, ujqërit hanë me lehtësi kërma. Në zonat e euroazis me aktivitet të dendur njerëzor, shumë popullatë ujqërish detyrohen të mbijetojnë kryesisht me bagëti dhe mbeturina. Preja në Amerikën e Veriut vazhdojnë të pushtojnë habitatet e përshtatshme me dendësi të ulët njerëzore, ujqërit që hanë bagëti dhe mbeturina vetëm në rrethana të rënda. Kanibalizmi nuk është i pazakontë tek ujqërit gjatë dimrave të ashpër, kur grupet shpesh sulmojnë ujqër të dobët ose të dëmtuar dhe mund të hanë trupat e anëtarëve të grupeve të ngordhura.
Fisi Boga
Emri
Toponimi Boga dëshmohet në hartën e vitit 1688 të hartografit venedikas Francesco Maria Coronelli dhe në hartën e vitit 1689 të hartografit italian Giacomo Cantelli da Vignola si Bogu. Debatohet për etimologjinë e Bogës. Një teori pohon se rrjedh nga bokë, që do të thotë "tokë bujqësore djerrë/shkëmbore" ose "ana e malit". Një tjetër pikëpamje argumenton se mund rrjedh nga fjala sllave bog ("zot").