cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michael Jackson
Biografia
Shfaqjen e parë në skenën e muzikës argëtuese të të rriturve, Michael Jackson e pati si fëmijë në gjirin e bandit familjar "Xhekson 5" të cilin e kishte ngritur i ati i tij Xhozefi - një i dhënë pas muzikës. Që në koncertet e para që i mbante ky grup në turne anembanë ShBA-së, Majlkëlli përpos zërit u dallua edhe për aftësitë e tij rreth mjeshtrisë së muzikantit dhe prezentimit para studiove inçizuese. Kështu që vetëm pesë vite, pas debutimit në grup, më 1971 Majkëlli si solist inçizon këngën e tij të parë me titull "Got to be there." Ndërsa nga viti 1979 fillon të mbaj solë me luajtës veglash shfaqje koncertesh. Në vitin 1982, në kohën kur video copat, që sapo kishin filluar të afërimohen në masa, majkëll Xheksoni në bashkëpunim me firmën "Quincy Jones" bëjnë inçizimin e këngës Thriller dhe video pjesës së saj. Paraqitja kompakte e albumit, video copave të cilësisë së lartë duke mos nënçmuar dhe vetë vlerën e këngëve në vete, shkaktuan që emri i majkëll Xheksonit të hyjë jo vetëm në historinë e muzikës argëtuese por edhe më gjërë. Si do që të jetë me këngën Thriller dhe video klipin përkatës, majkëll Xheksoni ja arrin të hapë një degë të re ekonomike të paparë deri në atë kohë në botën perendimore. Paraqitja kompakte e albumit, nëpërmjet tonit, vallëzimeve, ekranizimin e një tregimi, dhe me një program propagandistik ekonmik para adhuruesve të muzikës, bërë që albumi në fjalë të kapërcej jo vetëm kufijt e ShBA-së, por edhe të Evropës e të shitet e të ndëgjohet në mbarë botën. Me këtë majkëll Xheksoni kishte arritur që vetëm me një solo album të rradhitet në krye të listave të këngëtarve më me namë të të gjitha kohrave. Kështu lista të tilla të popullatizuara, si ajo e më të famëshme të rok'n'rolit e cila e vë për dy herë në krye të saj, një herë si anëtarë i grupi (1997) dhe një herë si solo këngëtar (2001). Po ashtu edhe lista e popullarizuar amerikane për autor të teksteve Songwriters Hall of Fame më 2002, emrin e tij e vuri në krye të saj. Përpos listave të njohur për muzikë, edhe lista e njohur e rekorderve të njerzimit e quajtu Guiness Book, për vepren e tij, majkëll Xheksonin e cilësonte si "Artisti më i suksesshëm i të gjitha kohërave" (Most successful entertainer of all time). majkël Xheksoni me vepren e tij ka thyer shumë rekorde botërore në industrinë e muzikës, mes të cilëve atë të albumit më të shitur të të gjitha kohërave Thriller ( mbi 104 milion ekzemplarë). Krijimtarin e tij muzikore e kanë vlerësuar lartë edhe festivale të ndryshme të muzikës argëtuese anë e mbanë botës. Ndër to më i njohuri, festivali Grammy Awards, e ka shpërblyer për më se 13 herë.
Nga viti 1988 deri më 2005, majkëll Xheksoni jetoi në sarajet e tij të quajtur Neverland Ranch. Po ashtu edhe këto saraje që më vonë (2005) për 35 milion dollarë), në bazë të popullaritetit të majkëll Xheksonit u popullarizuan. Në oborrin e kësaj farme, ai kishte ndërtuar një lojnapark dhe një kopsht zoologjik për fëmijët e varfër dhe për fëmijët me aftësi të kufizuara. Vizitat e shumta të fëmijve në sarajet Neverlend Ranç dhe afërsia e ngusht e majkëll Xheksonit me ta shkaktuan dyshime apo mundësi në sy të armiqëve të tij. Kështu që edhe kjo dukuri nuk mbeti pa u popullarizuar nga mjetet e informimit. Më 1993, vije deri tek akuzimi i tij i parë për joshje sekuale të një fëmiju, vizitor i sarajeve. E gjith dukuria, nga mjetet e informimit përcillej me pohime dhe mohime tek dashamirët e muzikës së tij dhe jo vetëm tek ta. Pas një marrveshje jashtë gjykatës për të cilën thuhet se majkëll Xheksoni i kishte dhënë një shumëtë mëdha parash familjes së fëmijut, djaloshi deklaron para gjykatës se nuk dëshironte të jepte dëshmi për shkak imazhit personal. Si do që të jetë, edhe pas lirimit nga akuza, çështja e ngritur nga kundërshtarët e tij rreth mardhënijeve të majkëll Xheksonit vazhdojë të dominon shkrimet në mjetet e informimit për majkëll Xheksonin. Kjo çështje nuk mbeti si e till vetëm në mjete të informimit por u shtrua edhe më gjërë. Kështu më 2005, majkëll Xheksoni akuzohet dhe sillet në pranga në gjykatë për çështje të njëjtë por me një fëmië tjetër. Në fund të gjykimit, u shpall si i pafajshëm apo u lirua në munges të dëshmive nga 10 akuzat e ngritura ndaj tij.
Në fillim të qershorit të vitit 2009, majkëll Xheksoni paralajmëtoj turneut e tij të fundit në Londër. Pregatitijet për këtë turnir ishin në zhvillim e sipër dhe në to merrte pjesë dhe majkel Xheksoni. Më 25 qershor 2009, majkëll Xheksoni, si duket ishte i vetëm në shtëpin e tij në Los Anxhelos, transportohet në spital, ku edhe gjenë vdekjen.
Për të mos u shua nami i emrit të majkëll Xheksonit si dhe vepra e tij, jo vetëm familja e shoqëria e ngushtë, por edhe industria muzikore së bashku me ta edhe gjenerata e vjetra të dëgjuesve të muzikës argëtuese pop dhe gjenerata e re e kanë rimëkëmbë veprimtarin e majkëll Xheksonit. Kësaj dukurie të ringjalljes së mbretit të popit si duket i kanë prirë mjetët e informit me thashë e thëma të ndryshme si dhe vetë famlja me ceremonin festive të ndarjes nga trupi i pa jetë i majkëll Xheksonit. Ceromoni mortore festive e cila u transmetua në ekrane televizive në mbarë botën.
Fitimet
Të ardhurat totale e tij gjatë gjithë jetës nga honorare në regjistrimet e tij solo muzikë dhe video, të ardhurat nga koncertet dhe mbështetje janë vlerësuar në 500 milionë dollarë, disa analistë kanë spekuluar se katalogun e tij muzika pronat mund të jetë vlerë miliarda dollarë [64] [272] Kjo spekulime. megjithatë është e kundërshtoi me dokumentet financiare të marra nga Associated Press, e cila tregoi se si e Mar 31, 2007, aksioneve 50 Xhekson për qind në / katalog Sony ATV Music Botime (pasuri e tij më të çmuar), ishte me vlerë 390.600.000 $ dhe me vlerë neto Michael Jackson ishte 236.000.000 $. [273] Si një nga njerëzit më të famshëm në botë, jeta e shumë të publikuar Jackson's personal, i shoqëruar me karrierën e tij të suksesshme, e bëri atë një pjesë e kulturës popullore për katër dekadave të fundit. [78] [274]
Vdekja dhe Memoriali
Majkëll Xhekson vdiq me 25 qershor të vitit 2009 ne nje vile te marre me qera ne 00 North Carolwood Drive ne  Holmby Hills, nje distrikt i Los Angeles nga një sulm kardiak ne zemer. Ky sulm ne zemer kishte ndodhur për shkak se doktori i personal i Majkëllit, Conrad Murray i nje dozë të madhe illaci Propofol, morfine,lorazepam dhe  midazolam per shkak te mungeses se gjumit qe kengetari kishte. Conrad Murray u shpall fajtor dhe tani po vuan denimin me burg me 4 vjet per vrasje te paqellimshme. Lajmi i vdekjes se kengetarit u perhap shume shpejt neper internet duke shkaktuar mbingarkim te tij. Kerkesat e shumta me emrin " Michael Jackson" shkaktuan nje bllokim te perkohshem te Google, Wikipedia dhe Twitter. Fondacioni i Wikimedia-s raportoi afersisht 1 milione vizitore ne biografine e Majkell Xheksonit duke shenuar numrin me te madh te vizitoreve per nje faqe ne nje periushe 1-oreshe. Rreth 15% e postimeve ne Twitter ose rreth 5000 postime per minute, flisnin mbi Majkell Xheksonin ndersa ne pergjithesi trafiku i internetit ishe 20%  me i larte se normali. Ne daten 26 qershor ne te gjithe boten gazetat, televizionet dhe cdo rrjet informativ flisnin per Michael Jackson. Memoriali i Majkell Xheksonit u mbajt me 7 korrik te 2009 ne Staples Center te Los Angeles-it i cili u ndoq nga nje sherbim privat familjar ne Forest Lawn Memorial Park's Hall of Liberty. Sipas statistikave eventi arriti rreth 3 miliarde shikues ne te gjithe boten duke e bere ate transmetimin live me te shikuar ne te gjithe historine televizive. Mariah Carey, Stevie Wonder, Lionel Richie, John Mayer, Jennifer Hudson, Usher, Jermaine Jackson dhe Shaheen Jafargholi performuan ne event. Berry Gordy dhe Smokey Robinson lavderuan kengetarin ndersa  Queen Latifah  lexoi poemen "We had him", e shkruar per kete rast nga  Maya Angelou. Vajza e Xheksonit, Paris Katherine, qante ndersa tha: "Qekur linda, babi ka qene babai me i mire qe mund te imagjinoni... Une thjesht doja te thoja qe e dua... Shume." Ne 25 qershor 2010 fansat e kengetarit udhetuan ne Los Angeles per t'i kushtuar tribute atij. Ata vizituan Yllin e Xheksonit ne Hollywood Walk Of Fame dhe shtepine e familjes se tij ndersa ne 25 Qeshor 2012 fansat derguan rreth 11.000 trendafila ne vendin ku prehet Majkell Xhekson. parapamje|majtas|Ylli i kengetarit ne Hollywood Walk of Fame
Trashigimia
Në testamentin qe Majkëlli e kishte formuluar në Paris Majkelli kishte lënë të gjithë pasurinë familjes një pasuri prej 30 milion dollaresh dhe disa gjera me vlere si apartamente dhe hotele. Ky testament eshte kundershtuar nga familja Xhekson e cila pretendon se ky testament eshte ndryshuar nga avokatet e Majkell Xheksonit dhe se trashegimia e vertete qe ai i ka lene familjes se tij arrin deri ne 500 milione dollare.
Jenson Button
Për sezonin 2010, ai kaloi te McLaren, duke qënë shok skuadre i britanikut tjetër dhe ish kampionit tjetër të Formula Një, Lewis Hamilton. Pasi e mbylli sezonin e parë me skuadrën në vendin e dhjetë, Button e mbylli sezonin 2011 si ndjekës. Në sezonin 2012, ai mori poz pozitën e tij të parë me McLaren në 2012 Çmimin e madh të Belgjikës. Ai e shpenzoi sezonin e pestë me McLaren në vitin 2014, i 15ti i tij në Formula Një. Nga 275 gara që Button ka startuar, ai ka fituar 15 të tilla, duke marrë edhe 50 podiume. Button është shpallur "Njeriu i Vitit" në vitet 2009 dhe 2011 nga Top Gear.
Xhamia Mehalles
Ne kete xhami falen 5 kohet e namazit (dhe e xhumaja gjithashtu), behen kurse te " mesim besimit ; kur'ani kerim " per femije dhe te rritur. E lusim Allahun e Madheruar qe kjo xhami te sherbeje sadopak ne te mire te shoqerise.
Vlen te theksohet se kjo xhami eshte nen juridiksjonin e komunitetit musliman shqiptar.
Beaufort (South Carolina)
Beaufort (shqiptohet Bjufërt) është një qytet në Karolinën e Jugut të Shteteve të Bashkuara dhe qendra e Qarkut Bjufort. Ai është qyteti i dytë më i vjetër në Karolinën e Jugut, pas Charleston.
Beaufort ndodhet në Ishullin Port Royal, në zemër të Ishujve të Detit dhe Zonës së Poshtme të Karolinës së Jugut. Qyteti njihet për mbajtjen e një karakteri historik duke ruajtur arkitekturën antebellum të tij.
Qyteti është quajtur "Qyteti i Vogël Jugor më i Mirë" nga Revista Southern Living dhe një nga "50 Qytetet më të Mirë për Aventurë" nga kanali televiziv National Geographic Adventure.
Vera e dedikuar për destilim
Vera e dedikuar për destilim është prodhimi i cili ka një fortësi aktuale alkoolike në njësi vëllimore prej së paku 18% dhe jo më shumë se 24%, fitohet ekskluzivisht si shtesë në verë dhe që nuk përmban sheqer të tepërt të një prodhimi të parafinuar që rrjedh nga destilimi i verës dhe që ka fuqi aktuale alkoolike maksimale prej 86% në njësi vëllimore dhe acididet maksimal avullues prej 1,5 gram/litër, e shprehur si acid acetik.
Grenada County
Grenada County është një nga  qarqet në shtetin federal Mississippi të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Deimosi
300px|parapamje|right|Deimosi
Deimosi (Marsi II), është njëra prej dy hënave të planetit Mars. Ashtu si hëna tjetër e Marsit Fobosi (frika), ashtu edhe Deimosi ka marrë një emër nga mitologjia greke, ku në këtë rast është emëruar sipas përcjellësit dhe të birit të perëndisë së luftës Ares (latinisht Mars). Është zbuluar në vitin 1877 nga shkencëtari amerikan Asaph Hall, i cili është gjithashtu zbuluesi i Fobosit.
Njësia administrative Rrapë
Komuna Rrape është një komunë në Shqipëri.
Irida Dragoti
Irida Dragoti lindur në Shqipëri, këngëtare lirike. Bazat e këngës lirike i ka hedhur në Liceun “Jordan Misja” në Tiranë e më pas ka vazhduar formimin e saj profesinal në “Santa Cecilia” në Romë dhe është specializuar më vonë në Konservatorin e Parmës. Ka debutuar për herë të parë në Shqipëri.
Bronx Zoo
Bronx Zoo është një kopsht zoologjik me famë botërore dhe gjendet në Nju-Jork. Llogaritet si më i madhi në botë i llojit të tij, ky kopsht ka rreth 4 mijë kafshë dhe 300 lloje.
Armaldo Kllogjeri
Armaldo Kllogjeri (1 qeshor 1975) siç edhe dihet ka lindur në qytetin e Gramshit, Shqipëri. Ai është tenor dhe solisti i parë i Teatrit të Operës dhe Baletit. Ka studiuar për kanto pranë Akademisë së Arteve në Tiranë, ku u dallua për karakteristikat e zërit të tij të mrekullueshëm.
Jeta personale
Familja e tij përbëhet nga 5 pjesëtarë. Babai i tij është marrë me art në Gramsh dhe mamaja e tij ka punuar si mësuese. Armaldo ka 2 vëllezër, Orgesi dhe Rajmondi. Origjina e tij nga Gramshi e bëri rrugëtimin e Armaldos më të vështirë, por falë punës së fortë ia doli të arrijë një sukses të madh në operat e botës. Me pseudonimin "maestro" ka bërë për vete shumë fansa me zërin e tij. Në vitin 2002, filloi studimet nën udhëheqjen e profesor Burhan Spahiut. Në 2005-n, interpreton për herë të parë në Teatrit dhe Operas së Baletit. Është jo i martuar me instrumentisten, Aida në dhjetor të 2009-s. Ata kanë një vajzë 10-vjeçare e cila quhet Aria.
Big Brother VIP 2
Që prej 24 dhjetorit 2022, Armaldo është bërë pjesë në spektaklin e njohur Big Brother Vip Albania 2
Neptuni (planeti) dhe
= NEPTUNI, PLANETI I MADH BLU. = parapamje|266x266px|Neptuni, krahasimi me token ne hapesire. Planeti neptun ngjyre bojeqielli me token e gjelbert dhe blu. Neptuni eshte nje planet qe rrotullohet rreth diellit. Eshte planeti i parafundit nga afersia e diellit. Ai ka nje satelit qe rrotullohet rreth tij. Ai rrotullohet rreth boshtit te vet dhe rreth diellit eshte planeti i trete me i madh pas Jupiterit dhe Saturnit. Te gjithe ne e dime qe atje nuk ka jete. Kete emer ia kane vendosur shkencetaret me te ditur te botes. Nuk shpjegohet arsyeja. Shume njerez e adhurojne dhe jane kurioz per te fshehtat qe mbart ai. Ky planet eshte shume larg nga dielli dhe toka. kjo ben qe aty te jete ftohte, erresire dhe te mos kete jete. Neptuni eshte vizituar disa here nga austronautet.
Verë cilësore
Verë cilësore është verë e prodhuar në zonat vreshtare, të një rajoni të specifikuar për prodhimin e verës cilësore.
Loja Xhirga
Loja Xhirga është lloj kuvendi i parisë afgane në të cilën të dërguarit e fiseve ulen në rreth në një odë dhe fillojnë bisedimet në formë të bejteve.
Tani Loja Xhirga është parlamenti i Afganistanit. Fjala Loja e ka kuptimin kryekëput të fjalës shqipe Loja ndërsa Xhirga vije nga lodrat të cilat hudhen dhe sillen në vend (xinxalla).
Kryeministri i Malit të Zi
Kryeministri i Malit të Zi (Malazisht: Премијер/Премијерка Црне Горе, romanizuar: Premijer/Premijerka Crne Gore), zyrtarisht Presidenti i Qeverisë së Malit të Zi (malazisht: Предсједник/Предсједница Владе Црне Горе, romanizuar: Predsjednik Crneaoredelas), është kreu i qeverisë së Malit të Zi. Roli i kryeministrit është të drejtojë punën e qeverisë dhe të paraqesë në Kuvend programin e qeverisë, i cili përfshin listën e ministrave të propozuar. Dorëheqja e kryeministrit do të shkaktonte shpërbërjen e qeverisë së tij.
Kryeministri i tanishëm Dritan Abazoviq, udhëheqësi i partisë politike qytetare Veprimi i Bashkuar për Reformën, u miratua nga Kuvendi i Malit të Zi më 28 prill 2022, pas formimit të qeverisë së 43-të të Malit të Zi në Cetinje.
Historia
Më 28 gusht 1910, Mali i Zi u shpall mbretëri. Si gjatë principatës dhe mbretërisë, posti nuk kishte asnjë rëndësi apo ndikim të madh, por varej vetëm nga vullneti i sovranit Nikolla I. Pas kapitullimit të Malit të Zi ndaj Fuqive Qendrore më 15 janar 1916, gjatë Luftës së Parë Botërore, qeveria shkoi në mërgim dhe qëndroi jashtë vendit derisa pushoi së ekzistuari. Pas vendimit të Kuvendit të Podgoricës, më 26 nëntor 1918, për bashkimin e Malit të Zi me Serbinë dhe formimit të mëvonshëm të Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, Stojan Protiq u bë kryeministër i Mbretërisë së sapoformuar më 20 dhjetor 1918. Mbreti i rrëzuar Nikolla I vazhdoi të emëronte kryeministrat e Malit të Zi në mërgim deri në vdekjen e tij më 1921. Qeveria e Malit të Zi në mërgim pushoi së ekzistuari menjëherë më pas, në vitin 1922.
Nën regjimin komunist, Mali i Zi fitoi qeverinë e tij më 7 mars 1945. Atë ditë, në qeverinë e Jugosllavisë u krijua një ministri për Malin e Zi (si për të gjitha pesë republikat e tjera), me një ministër për Malin e Zi të ngarkuar për krijimin e qeverisë së parë së vërtetë të Malit të Zi të pasluftës, e cila u zhvillua më 17 prill 1945. Qeveritë drejtoheshin nga një kryeministër deri më 4 shkurt 1953, nga një president i Këshillit Ekzekutiv deri më 15 janar 1991 dhe përsëri nga një kryeministër që atëherë.
Kantoni Lanouaille
Kantoni Lanouaille (frëngjisht: Canton de Lanouaille) është një kanton në departamentin Dordogne, rajonin Aquitaine në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Lanouaille. Ka sipërfaqe 253.07km2 dhe popullsi 5481 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Lanouaille aktualisht përbëhet nga 10 komuna.
Verë rajonale
Verë rajonale është verë e prodhuar në zonat për kultivim të hardhisë për verë rajonale.
Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
alt=Animated map of the Roman Republic and Empire|parapamje Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore (e quajtur edhe rënia e Perandorisë Romake ose rënia e Romës) ishte humbja e kontrollit politik qendror në Perandorinë Romake Perëndimore, një proces në të cilin Perandoria dështoi të zbatonte sundimin e saj dhe të gjerë territori u nda në disa politika pasardhëse. Perandoria Romake humbi pikat e forta që i kishin lejuar të ushtronte kontroll efektiv mbi provincat e saj perëndimore; Historianët modernë parashtrojnë faktorë duke përfshirë efektivitetin dhe numrin e ushtrisë, shëndetin dhe numrin e popullsisë romake, fuqinë e ekonomisë, kompetencën e perandorëve, luftërat e brendshme për pushtet, ndryshimet fetare të periudhës dhe efikasitetin. të administratës civile. Rritja e presionit nga barbarët pushtues jashtë kulturës romake gjithashtu kontribuoi shumë në kolapsin. Ndryshimet klimatike dhe sëmundjet endemike dhe epidemike shkaktuan shumë nga këta faktorë të menjëhershëm. Arsyet e kolapsit janë subjektet kryesore të historiografisë së botës antike dhe ato informojnë shumë diskursin modern mbi dështimin e shtetit.
Në 376, një numër i pakontrollueshëm i gotëve dhe njerëzve të tjerë jo-romakë, të arratisur nga hunët, hynë në Perandorinë. Në vitin 395, pasi fitoi dy luftëra civile shkatërruese, Theodosiusi I vdiq, duke lënë një ushtri fushore në kolaps, dhe Perandoria, ende e rrënuar nga gotët, e ndarë midis ministrave ndërluftues të dy djemve të tij të paaftë. Grupe të tjera barbare kaluan Rhein dhe kufijtë e tjerë dhe, si gotët, nuk u shfarosën, dëbuan apo nënshtruan. Forcat e armatosura të Perandorisë Perëndimore u bënë të pakta dhe joefektive, dhe megjithë rimëkëmbjen e shkurtër nën udhëheqësit e aftë, sundimi qendror nuk u konsolidua kurrë në mënyrë efektive.
Ndërsa legjitimiteti i saj zgjati për shekuj më gjatë dhe ndikimi i saj kulturor mbetet sot,Perandoria Perëndimore nuk pati kurrë forcë të ngrihej përsëri. Perandoria Romake Lindore ose Bizantine mbijetoi, dhe megjithëse u pakësua në fuqi,mbeti për shekuj një fuqi efektive e Mesdheut Lindor.
Ndërsa humbja e unitetit politik dhe e kontrollit ushtarak pranohet botërisht,rënia nuk është koncepti i vetëm unifikues për këto ngjarje; periudha e përshkruar si antikiteti i vonë thekson vazhdimësinë kulturore përgjatë dhe përtej kolapsit politik.
Qasje historike dhe sinteza moderne
Që nga viti 1776, kur Edward Gibbon botoi vëllimin e parë të Historisë së Rënies dhe Rënies së Perandorisë Romake, rënia dhe rënia ka qenë tema rreth së cilës është strukturuar pjesa më e madhe e historisë së Perandorisë Romake."Që nga shekulli i tetëmbëdhjetë e tutje," shkroi historiani Glen Bowersock, "ne kemi qenë të fiksuar pas rënies: ajo është vlerësuar si një arketip për çdo rënie të perceptuar dhe, si rrjedhim, si një simbol për frikën tonë."
Rënia nuk është i vetmi koncept unifikues për ngjarjet e kësaj periudhe kohore; periudha e përshkruar si Antikiteti i Vonë thekson vazhdimësinë kulturore përgjatë dhe përtej kolapsit politik.
Një tjetër paradigmë e periudhës
Të paktën që nga koha e Henri Pirenne, studiuesit kanë përshkruar një vazhdimësi të kulturës romake dhe legjitimitetit politik shumë kohë pas vitit 476.Pirenne e shtyu vdekjen e qytetërimit klasik në shekullin e 8-të. Ai sfidoi nocionin se barbarët gjermanikë kishin shkaktuar fundin e Perandorisë Romake Perëndimore dhe ai refuzoi të barazonte fundin e Perandorisë Romake Perëndimore me fundin e detyrës së perandorit në Itali. Ai vuri në dukje vazhdimësinë thelbësore të ekonomisë së Mesdheut Romak edhe pas pushtimeve barbare dhe sugjeroi se vetëm pushtimet myslimane përfaqësonin një shkëputje vendimtare me antikitetin.
Formulimi më i fundit i një periudhe historike të karakterizuar si "Antikiteti i Vonë " thekson transformimet e botëve antike në mesjetare brenda një vazhdimësie kulturore.Në dekadat e fundit argumenti i bazuar arkeologjikisht madje shtrin vazhdimësinë në kulturën materiale dhe në modelet e vendbanimeve deri në shekullin e njëmbëdhjetë. Duke vëzhguar realitetin politik të kontrollit të humbur (dhe fragmentimin shoqërues të tregtisë,kulturës dhe gjuhës),por edhe vazhdimësinë kulturore dhe arkeologjike,procesi është përshkruar si një kulturor kompleks,transformim,në vend të rënies.
Si rezultat,"perceptimi i antikitetit të vonë ka ndryshuar ndjeshëm: periudha nuk shihet më si një epokë rënieje dhe krize, por si një epokë metamorfoze në rajonin e Mesdheut". Koncepti i Antikitetit të Vonë madje është paraqitur si zhvleftësues i idesë së një rënie,por në debatet mbi natyrën e Antikitetit të Vonë,fakti i këputjes politike mbetet i padiskutueshëm; është vetëm këndvështrimi fetar ose kulturor që insiston për ta parë këtë proces si një vazhdimësi dhe jo si një ndryshim drastik.
Intervalin kohor
Një sintezë e fundit jep katër kthesa vendimtare të ngjarjeve në transformimin nga lartësia e perandorisë në mesjetën e hershme:
parapamje| Rrugët e marra nga pushtuesit barbarë të Perandorisë Romake gjatë periudhës së [[Invazionet barbare|migrimit]]
Humbja e kontrollit të centralizuar politik mbi Perëndimin, dhe fuqia e pakësuar e Lindjes, janë pranuar botërisht, por tema e rënies është marrë për të mbuluar një hark kohor shumë më të gjerë se sa njëqind vjet nga viti 376. Për Cassius Dio, hyrja e perandorit Commodus në vitin 180 të es shënoi zbritjen "nga një mbretëri ari në një mbretëri ndryshku dhe hekuri". Që nga epoka e humanizmit, procesi i Rënies mendohet të ketë filluar me Konstandinin e Madh, ose me perandorët ushtarë që morën pushtetin nëpërmjet komandës së ushtrisë nga viti 235 deri në 284, ose me Commodus, apo edhe me Augustin. Gibbon gjithashtu filloi tregimin e tij të rënies që nga mbretërimi i Commodus, pas një numri kapitujsh hyrës. Arnold J. Toynbee dhe James Burke argumentojnë se e gjithë epoka perandorake ishte një periudhë e prishjes së vazhdueshme të institucioneve të themeluara në kohët republikane. Theodor Mommsen e përjashtoi periudhën perandorake nga Historia e Romës, fituese e çmimit Nobel (1854–1856). Si një shenjë e përshtatshme për fundin, 476 është përdorur që nga Gibbon, por data të tjera kyçe për rënien e Perandorisë Romake në Perëndim përfshijnë krizën e shekullit të tretë, kalimin e Rhine në 406 (ose 405), plaçkitja e Romës në vitin 410 dhe vdekja e Julius Nepos në 480.
Shkaqet themelore
Harper ka përmbledhur prova të reja dhe ligjërim modern për të interpretuar sëmundjet dhe ndryshimet klimatike si nxitës të rëndësishëm të kolapsit politik, përveç diskursit tradicional rreth vendimeve politike, dobësisë sociale dhe presionit barbar. Ai përshkruan një optimum klimatik romak nga rreth 200 pes deri në vitin 150 të es, kur tokat përreth Mesdheut ishin përgjithësisht të ngrohta dhe të ujitura mirë. Kjo e bëri bujqësinë të begatë, rekrutimin e ushtrisë të lehtë dhe mbledhjen e taksave të thjeshtë. Nga viti 150 deri në vitin 450, klima hyri në një periudhë tranzitore, në të cilën taksat ishin më pak të lehta për t'u mbledhur dhe rëndonin më shumë mbi popullsinë që punonte. Pas rreth vitit 450, klima u përkeqësua më tej në Epokën e Vonë të Vonë të Akullit, gjë që mund të ketë kontribuar drejtpërdrejt në shumëllojshmërinë e faktorëve që rrëzuan Romën. Perandoria Romake u ndërtua në skajet e tropikëve. Rrugët e saj dhe detet e saj pa pirate, të cilat prodhonin një bollëk tregtie, krijuan gjithashtu pa vetëdije një ekologji sëmundjesh të ndërlidhura që nxorri evolucionin dhe përhapjen e patogjenëve. Pandemitë kontribuan në ndryshime masive demografike, kriza ekonomike dhe mungesa ushqimore në krizën e shekullit të tretë.
Nga viti 376, popullsi masive u shpërngulën në Perandori, të shtyrë nga Hunët, të cilët vetë mund të jenë shtyrë nga ndryshimet klimatike në stepën euroaziatike, Këto pushtime barbare çuan përfundimisht në mbretëritë barbare mbi pjesën më të madhe të territorit të mëparshëm të Perandoria Perëndimore. Por goditja përfundimtare erdhi vetëm me Epokën e Vonë të Vonë të Akullnajave dhe pasojat e saj, kur Roma ishte tashmë e fragmentuar politikisht dhe e varfëruar materialisht.
Edward Gibbon dha një formulim klasik, por tashmë të vjetëruar dhe të paplotë, të arsyeve pse ndodhi Rënia. Ai i dha peshë të madhe rënies së brendshme, duke gjymtuar aftësinë e perandorisë për t'iu përgjigjur sulmeve nga jashtë Perandorisë dhe dështimit të disiplinës ushtarake. Ai gjithashtu mendoi se "futja, ose të paktën abuzimi i krishterimit, kishte njëfarë ndikimi në rënien dhe rënien e perandorisë romake. . ." Kjo, me mosbesimin e tij ndaj mrekullive dhe vlerësimin e tij të kujdesshëm të numrit aktual të martirëve të krishterë, u sulmua menjëherë dhe vazhdon të ngjallë kundërshtim. Idetë e tij mbi vjeshtën kanë qenë një bazë për diskursin e mëvonshëm dhe për sintezën moderne me rezultatet e arkeologjisë, epidemiologjisë, historisë klimatike dhe shkencës gjenetike,duke përdorur modele të ndryshme historiografike. Alexander Demandt numëroi 210 teori të ndryshme se pse ra Roma dhe më shumë ide janë prodhuar që atëherë.
AHM Jones ka theksuar se pikëpamjet e mëparshme të studiuesve janë perëndimore dhe kanë të bëjnë me Perandorinë Perëndimore. Shumica e dobësive të diskutuara nga studiuesit ishin "të përbashkëta për të dy gjysmat e perandorisë", me krishterimin edhe më të përhapur në Lindje sesa në Perëndim. Mosmarrëveshjet fetare ishin të hidhura, burokracia e korruptuar dhe zhvatëse, ajo kishte një sistem kaste dhe toka doli jashtë përdorimit në lindje ashtu si në perëndim. Megjithatë Lindja qëndroi në këmbë në shekullin e pestë, luftoi përsëri në shekullin e gjashtë dhe madje rimori disa territore në shekullin e shtatë. Lindja kishte vetëm një avantazh të dukshëm: gjeografinë. Ishte më pak i cenueshëm, strategjikisht, sesa Perëndimi. Kalimi më i ngushtë detar në territoret e tij kryesore mbrohej nga barbarët veriorë nga fortifikimet dhe forcat detare dhe tokësore të Kostandinopojës, ndërsa kufiri evropian nga gryka e Rhine deri në atë të Danubit është rreth 2000 kilometra distancë rrethi të madh dhe mund të kalohej me shumë më pak vështirësi. "Shkatërrimet e barbarëve varfëruan dhe shpopulluan provincat kufitare [perëndimore] dhe presioni i tyre i pandërprerë i imponoi perandorisë një barrë mbrojtjeje që mbingarkoi makinerinë e saj administrative dhe burimet e saj ekonomike. [duke luajtur] një rol të madh në rënien e Perëndimit”.
Lartësia e pushtetit, dobësitë sistematike
Perandoria Romake arriti shtrirjen e saj më të madhe gjeografike nën Trajanin (r. 98–117), i cili sundoi një shtet të begatë që shtrihej nga Armenia në Oqeanin Atlantik. Perandoria kishte një numër të madh ushtarësh të stërvitur, të furnizuar dhe të disiplinuar, të nxjerrë nga një popullsi në rritje. Ajo kishte një administratë civile gjithëpërfshirëse të bazuar në qytete të lulëzuara me kontroll efektiv mbi financat publike. Elita e shkolluar e konsideronte të tyren si të vetmen formë qytetërimi të vlefshëm, duke i dhënë Perandorisë legjitimitet ideologjik dhe një unitet kulturor të bazuar në njohjen gjithëpërfshirëse me letërsinë dhe retorikën greke dhe romake. Fuqia e Perandorisë e lejoi atë të ruante dallime ekstreme të pasurisë dhe statusit (duke përfshirë skllavërinë në një shkallë të gjerë). Rrjetet e saj të gjera tregtare lejuan edhe familjet modeste të përdorin mallra të prodhuara nga profesionistë të largët.
Perandoria kishte edhe forcë edhe qëndrueshmëri. Sistemi i tij financiar e lejoi atë të rriste taksa të konsiderueshme, të cilat, pavarësisht korrupsionit endemik, mbështetën një ushtri të madhe të rregullt me logjistikë dhe trajnime. Cursus honorum, një seri e standardizuar postesh ushtarake dhe civile të organizuara për burra ambiciozë aristokratë, siguroi që fisnikët e fuqishëm të kishin mundësinë të njiheshin me komandën dhe administratën ushtarake dhe civile. Në një nivel më të ulët brenda ushtrisë, duke lidhur aristokratët në krye me ushtarët privatë, një numër i madh centurionësh ishin të shpërblyer mirë, të ditur dhe përgjegjës për stërvitjen, disiplinën, administrimin dhe udhëheqjen në betejë. Qeveritë e qytetit me pronat dhe të ardhurat e tyre funksionuan në mënyrë efektive në nivel lokal; anëtarësimi në këshillat e qytetit përfshinte mundësi fitimprurëse për vendimmarrje të pavarur dhe, pavarësisht detyrimeve, u pa si një privilegj. Nën një seri perandorësh, të cilët secili adoptoi një pasardhës të pjekur dhe të aftë, perandoria nuk kërkonte luftëra civile për të rregulluar trashëgiminë perandorake. Kërkesat mund t'u dërgoheshin drejtpërdrejt perandorëve më të mirë dhe përgjigjet kishin fuqinë e ligjit, duke e vënë fuqinë perandorake drejtpërdrejt në kontakt edhe me nënshtetas të përulur. Kultet e fesë politeiste ishin jashtëzakonisht të ndryshme, por asnjë nuk pretendonte se e vërteta e tyre ishte e vetmja. Ndjekësit e tyre shfaqën tolerancë reciproke, duke prodhuar një harmoni fetare polifone. Mosmarrëveshjet fetare ishin të rralla pas shtypjes së revoltës së Bar Kokhba në vitin 136, pas së cilës Judeja e shkatërruar pushoi së qeni një qendër kryesore për trazirat hebraike.
Megjithatë, ajo mbeti një kulturë e bazuar në një ekonomi të hershme mbijetese, me vetëm ide joefektive të një teorie mikrobe të sëmundjes. Pavarësisht ujësjellësve, ujësjellësi nuk mundësonte një higjienë të mirë. Ujërat e zeza hidheshin në rrugë, në kanale të hapura kullimi ose duke pastruar kafshët,edhe në Optimumin Klimatik Romak, dështimet lokale të korrjes që shkaktonin zi buke ishin gjithmonë një mundësi. Dhe madje edhe në kohë të mira, gratë romake kishin nevojë të kishin, mesatarisht, nga gjashtë fëmijë secila për të ruajtur popullsinë mirë dhe pastërtia trupore ishin privilegje të të pasurve, të reklamuara nga shkelja e tyre e fortë, ngjyra e shëndetshme e lëkurës dhe mungesa e "aromës së shurdhër të të nënbanuarve". Vdekshmëria foshnjore ishte shumë e lartë dhe sëmundjet diarreike ishin shkaku kryesor i vdekjeve. Malaria ishte endemike në shumë zona, veçanërisht në vetë qytetin e Romës, ndoshta e inkurajuar nga entuziazmi i romakëve të pasur për veçoritë ujore në kopshtet e tyre.
Përkeqësimi klimatik dhe murtaja
Nga rreth 150, klima u bë mesatarisht disi më e keqe për shumicën e tokave të banuara përreth Mesdheut.Vdekshmëria e rëndë në 165-180 nga Murtaja Antonine dëmtoi seriozisht përpjekjet për të zmbrapsur pushtuesit gjermanikë, por legjionet në përgjithësi mbajtën ose të paktën rivendosën shpejt kufijtë e Perandorisë. alt=Map of the Roman Empire in the early second century|parapamje| Perandoria Romake në fillim të shekullit të dytë
Kriza e shekullit të tretë
Perandoria pësoi kriza të shumta serioze gjatë shekullit të tretë. Perandoria Sasanide në rritje i shkaktoi tri disfata dërrmuese ushtrive romake në terren dhe mbeti një kërcënim i fuqishëm për shekuj. Fatkeqësitë e tjera përfshinin luftëra të përsëritura civile, pushtime barbare dhe më shumë vdekshmëri masive në Murtajën e Qiprianit (nga 250 e tutje). Për një periudhë të shkurtër, Perandoria u nda në një Perandori Galike në Perëndim (260-274), një Perandori Palmyrene në Lindje (260-273) dhe një shtet qendror romak; në vitin 271, Roma braktisi provincën e Dakisë në veri të Danubit. Kufiri i Rhine /Danubit gjithashtu u vu nën kërcënime më efektive nga grupimet më të mëdha barbare, të cilat kishin zhvilluar bujqësi të përmirësuar dhe kishin rritur popullsinë e tyre.Shtati mesatar i popullsisë në Perëndim pësoi një rënie serioze në fund të shekullit të dytë; popullsia e Evropës Veriperëndimore nuk u rikuperua, megjithëse rajonet e Mesdheut u rikuperuan.
Perandoria i mbijetoi "krizës së shekullit të tretë", duke e drejtuar ekonominë e saj me sukses drejt mbrojtjes, por mbijetesa erdhi me çmimin e një shteti më të centralizuar dhe burokratik .Nën Gallienus (Perandor nga 253 deri në 268) aristokracia senatoriale pushoi së bashku me radhët e komandantëve të lartë ushtarakë. Anëtarëve të saj tipikë u mungonte interesi për shërbimin ushtarak dhe tregonin paaftësi në komandë. alt=The divided Empire in 271 CE|parapamje| Perandoria e ndarë në vitin 271 të e.s
Ribashkimi dhe ndarja politike
Aureliani e ribashkoi perandorinë në vitin 274 dhe nga viti 284 Diokleciani dhe pasardhësit e tij e riorganizuan atë me më shumë theks te ushtria. Gjon Lidiani, duke shkruar mbi dy shekuj më vonë, raportoi se ushtria e Dioklecianit në një moment kishte gjithsej 389.704 burra, plus 45.562 në flota, dhe numri mund të jetë rritur më vonë. Me komunikimet e kufizuara të kohës, si kufijtë evropianë ashtu edhe ato lindore kishin nevojë për vëmendjen e komandantëve të tyre suprem. Diokleciani u përpoq ta zgjidhte këtë problem duke rivendosur një pasardhësi adoptive me një perandor të vjetër ( August ) dhe të vogël ( Cezar ) në secilën gjysmë të Perandorisë, por ky sistem tetraarkie u prish brenda një brezi dhe parimi trashëgues u rivendos. me rezultate përgjithësisht fatkeqe. Pas kësaj ,lufta civile u bë përsëri metoda kryesore e vendosjes së regjimeve të reja perandorake. Megjithëse Konstandini i Madh (në detyrën 306-337) ribashkoi përsëri Perandorinë, nga fundi i shekullit të katërt nevoja për ndarje u pranua përgjithësisht. Që atëherë e tutje, Perandoria ekzistonte në tension të vazhdueshëm midis nevojës për dy perandorë dhe mosbesimit të tyre të ndërsjellë.
Deri në fund të shekullit të katërt, Perandoria e bashkuar mbajti fuqi të mjaftueshme për të nisur sulme të fuqishme kundër armiqve të saj në Gjermani dhe në Perandorinë Sasaniane .Recepti i barbarëve u bë gjerësisht i praktikuar: autoritetet perandorake pranuan grupe potencialisht armiqësore në Perandori, i ndanë dhe u ndanë toka, status dhe detyra brenda sistemit perandorak.Në këtë mënyrë shumë grupe siguronin punëtorë të lirë ( <i id="mwAYU">coloni</i> ) për pronarët romakë dhe rekrutë ( <i id="mwAYc">laeti</i> ) për ushtrinë romake .Ndonjëherë udhëheqësit e tyre bëheshin oficerë. Normalisht romakët e menaxhuan procesin me kujdes, me forcë të mjaftueshme ushtarake në dispozicion për të siguruar përputhjen. Asimilimi kulturor pasoi gjatë ose dy brezave të ardhshëm. alt=Map of the Roman Empire under the Tetrarchy, showing the dioceses and the four Tetrarchs' zones of influence|parapamje| Perandoria Romake nën Tetrarkinë, duke treguar dioqezat dhe zonat e përgjegjësisë së katër tetrarkëve Sunduesit e rinj suprem hoqën dorë nga trillimi ligjor i Perandorisë së hershme (duke e parë perandorin si të parën midis të barabartëve ); perandorët nga Aureliani (r. 270–275) e këndej e quanin veten hapur si dominus et deus, "zot dhe zot", tituj të përshtatshëm për një marrëdhënie zotëri-skllav.U zhvillua një ceremoni e përpunuar gjyqësore dhe lajkat e ndyra u bënë rend i ditës. Nën Dioklecianin, fluksi i kërkesave të drejtpërdrejta drejtuar perandorit u zvogëlua me shpejtësi dhe së shpejti pushoi fare. Asnjë formë tjetër e aksesit të drejtpërdrejtë nuk i zëvendësoi ato dhe perandori merrte vetëm informacione të filtruara përmes oborrtarëve të tij.
Mizoria zyrtare, duke mbështetur zhvatjen dhe korrupsionin,gjithashtu mund të jetë bërë më e zakonshme. Ndërsa shkalla, kompleksiteti dhe dhuna e qeverisë ishin të pakrahasueshme, perandorët humbën kontrollin mbi të gjithë mbretërinë e tyre për aq sa ai kontroll vinte gjithnjë e më shumë për t'u përdorur nga kushdo që paguante për të. Ndërkohë, familjet më të pasura senatoriale, të imunizuara nga shumica e taksave, zhytën gjithnjë e më shumë nga pasuria dhe të ardhurat e disponueshme duke u shkëputur gjithashtu nga çdo traditë e përsosmërisë ushtarake. Një studiues identifikon një rritje të madhe të fuqisë blerëse të arit, dyfish e gjysmë nga viti 274 deri në fund të shekullit të katërt. Ky mund të jetë një tregues i pabarazisë ekonomike në rritje midis një elite të pasur me ar dhe një fshatarësie të varfër me para.
Brenda ushtrisë së vonë romake, shumë rekrutë dhe madje oficerë kishin origjinë barbare. Ushtarët janë regjistruar se përdorin rituale ndoshta barbare, të tilla si ngritja e një pretenduesi në mburoja.Disa dijetarë e kanë parë këtë si një tregues të dobësisë.Të tjerë nuk pajtohen, duke parë se as rekrutët barbarë dhe as ritualet e reja nuk shkaktonin ndonjë problem me efektivitetin ose besnikërinë e ushtrisë, të paktën ndërkohë që ajo ushtri drejtohej nga oficerë që u identifikuan si romakë dhe ishin efektivisht të disiplinuar, të trajnuar, të paguar dhe të furnizuar.
313–376: Abuzimi i pushtetit, lufta kufitare dhe ngritja e krishterimit
Konstandini vendosi Frankët në bregun e poshtëm të majtë të Rhine. Komunitetet e tyre kërkuan një linjë fortifikimesh për t'i mbajtur ata nën kontroll,duke treguar se Roma kishte humbur pothuajse të gjithë kontrollin lokal. Nën Konstantin, banditët erdhën për të dominuar zona të tilla si Isauria, të cilat ishin edhe brenda perandorisë.Fiset e Germania u bënë gjithashtu më të populluara dhe më kërcënuese. Në Gali, e cila nuk u rikuperua vërtet nga pushtimet e shekullit të tretë, pati një pasiguri të gjerë dhe rënie ekonomike në vitet 300, ndoshta më e keqja në Armorica. Në vitin 350, pas dekadash sulmesh piratesh, pothuajse të gjitha vilat në Armoricë u braktisën.Përdorimi lokal i parave pushoi rreth 360. Përpjekjet e përsëritura për të kursyer shpenzimet ushtarake përfshinin trupat e faturimit në qytete, ku ato mund të mbaheshin më pak lehtësisht nën disiplinën ushtarake dhe mund të zhvateshin më lehtë nga civilët. Përveç rastit të rrallë të një gjenerali të vendosur dhe të pakorruptueshëm, këto trupa rezultuan të paefektshme në veprim dhe të rrezikshme për civilët. Trupave kufitare shpesh u jepej tokë në vend që të paguanin. Ndërsa ata punonin për veten e tyre, kostot e tyre direkte u zvogëluan, por gjithashtu u zvogëlua efektiviteti i tyre dhe paga e tyre i dha shumë më pak stimul ekonomisë kufitare. Megjithatë, me përjashtim të provincave përgjatë Rhine-it të poshtëm, ekonomia bujqësore në përgjithësi po shkonte mirë.
Numri dhe efektiviteti i ushtarëve të rregullt mund të ketë rënë gjatë shekullit të katërt. Listat e pagave ishin të fryra, në mënyrë që paga të mund të devijohej dhe të shiteshin përjashtimet nga detyrimet. Mundësitë e ushtarëve për zhvatje personale u shumëfishuan me qëndrimin në qytete, ndërsa efektiviteti i tyre u zvogëlua nga përqendrimi në zhvatje në vend të ushtrimeve ushtarake. Megjithatë, zhvatja, korrupsioni i madh dhe joefektiviteti i rastësishëm nuk ishin të reja për ushtrinë romake. Nuk ka konsensus nëse efektiviteti i tij ra ndjeshëm përpara vitit 376. Ammianus Marcellinus, vetë një ushtar profesionist, përsërit vëzhgimet e kahershme rreth epërsisë së ushtrive bashkëkohore romake që është për shkak të stërvitjes dhe disiplinës, jo për madhësinë apo forcën individuale.Pavarësisht nga një rënie e mundshme në aftësinë e Perandorisë për të mbledhur dhe furnizuar ushtri të mëdha, Roma mbajti një qëndrim agresiv dhe të fuqishëm kundër kërcënimeve të perceptuara pothuajse deri në fund të shekullit të katërt. alt=Solidus, obverse showing Julian as philosopher, reverse symbolizing the strength of the Roman army|majtas|parapamje| Solidus i Julianit, shek. 361. Ana e përparme: Juliani me mjekrën e përshtatshme për një filozofi [[Neoplatonizmi|neoplatonik . Mbishkrim: FL(AVIVS) CL(AVDIVS) IVLIANVS PP(= Pater Patriae, "babai i kombit") AVG(=Augustus). E pasme: një romak i armatosur, standard ushtarak në njërën dorë, një rob në tjetrën. Mbishkrim: VIRTVS EXERCITVS ROMANORVM, "trimëria/virtyti i ushtrisë romake"; shenja e nenexhikut është SIRM, Sirmium .]] Juliani (r. 360–363) nisi një përpjekje kundër korrupsionit zyrtar, i cili lejoi që kërkesat e taksave në Gali të reduktoheshin në një të tretën e shumës së tyre të mëparshme, ndërkohë që të gjitha kërkesat e qeverisë ishin ende të përmbushura. Në legjislacionin civil, Juliani ishte i dukshëm për politikat e tij pro-pagane. Juliani hoqi ndalimin e sakrificave, restauroi dhe rihapi tempujt dhe çmontoi statusin e privilegjuar të taksave dhe koncesionet e të ardhurave të të krishterëve. Ai u dha falje taksave bujare qyteteve që ai favorizonte dhe disfavor për ata që mbetën të krishterë.Juliani urdhëroi tolerimin e varieteteve të krishterimit të ndaluara si heretike nga Konstanci; ndoshta, ai nuk do të kishte qenë në gjendje të persekutonte efektivisht një grup kaq të madh dhe të fuqishëm siç ishin bërë tani të krishterët.
Juliani fitoi kundër gjermanëve që kishin pushtuar Galinë. Ai filloi një fushatë të shtrenjtë kundër Persianëve Sasanianë, e cila përfundoi me disfatë dhe vdekjen e tij. Ai ia doli të marshonte drejt kryeqytetit sasanid të Ktesifonit, por, me sugjerimin e një agjenti pers, dogji varkat dhe furnizimet e tij për të treguar vendosmëri në operacionet e vazhdueshme. Sasanidët filluan luftën e prishjes duke djegur të korrat. Duke e gjetur veten të shkëputur pa furnizime në territorin e armikut, ai filloi një tërheqje tokësore dhe gjatë Betejës së Samarrës, ai u plagos për vdekje. Faktet e vdekjes së tij janë errësuar nga "lufta e fjalëve midis të krishterëve dhe paganëve" që pasoi. Ishte "kryesisht mbi burimin e shtizës fatale.Mendimi se Juliani mund të kishte vdekur nga dora e njërit prej anëve të tij,ishte një dhuratë nga perëndia për një traditë të krishterë që dëshironte që perandori apostat t'i jepte ëmbëlsirat e tij të drejta. Megjithatë, një thashethem i tillë nuk ishte vetëm produkt i polemikave fetare. Ajo i kishte rrënjët në gjurmën më të gjerë të pakënaqësisë që Juliani la pas tij."
Pasardhësi i Julianit, Joviani, i vlerësuar nga një ushtri e demoralizuar, filloi mbretërimin e tij të shkurtër (363–364) ndërsa ishte i bllokuar në Mesopotami pa furnizime. Për të blerë një vendkalim të sigurt në shtëpi, atij iu desh të lëshonte zona të Mesopotamisë veriore, duke përfshirë kështjellën e rëndësishme strategjike të Nisibis. Kjo kala kishte qenë romake që para Paqes së Nisibis në vitin 299.
Vëllezërit Valens (r. 364–378) dhe Valentinian I (r. 364–375) përballën me energji kërcënimet e sulmeve barbare në të gjithë kufijtë perëndimorë. Ata gjithashtu u përpoqën të lehtësonin barrën e taksave, të cilat ishin rritur vazhdimisht gjatë dyzet viteve të mëparshme; Valens në Lindje e zvogëloi kërkesën për taksa përgjysmë në vitin e tij të katërt.Të dy ishin të krishterë dhe rikonfiskuan tokat e tempullit që Juliani kishte restauruar. Por në përgjithësi ata ishin tolerantë ndaj besimeve të tjera. Valentinian në Perëndim refuzoi të ndërhynte në polemikat e krishtera. Në lindje, Valens duhej të merrej me të krishterët që nuk përputheshin me idetë e tij për ortodoksinë dhe përndjekja ishte pjesë e përgjigjes së tij. Ai toleroi paganizmin, madje duke mbajtur disa nga bashkëpunëtorët e Julianit në pozitat e tyre të besuara. Ai konfirmoi të drejtat dhe privilegjet e priftërinjve paganë dhe konfirmoi të drejtën e paganëve për të qenë kujdestarë ekskluzivë të tempujve të tyre.
Pasuria e Kishës së Krishterë u rrit në mënyrë dramatike. Burime të pafundme si publike ashtu edhe private u përdorën për ndërtimin e kishave, hambarët e magazinimit për drithërat e përdorura për bamirësi, spitale të reja për të varfrit dhe në mbështetje të atyre në jetën fetare pa të ardhura të tjera. Peshkopët në qytetet e pasura ishin kështu në gjendje të ofronin patronazh në mënyrën e vendosur prej kohësh të aristokratëve romakë. Ammianus përshkroi disa që "pasuroheshin nga ofertat e zonjave, hipnin ulur në karroca, veshur me rroba të zgjedhura me kujdes dhe shërbenin bankete aq bujare saqë argëtimet e tyre ia kalonin tryezave të mbretërve". Por lëvizja në krishterim ndoshta nuk pati efekte të rëndësishme në financat publike. Komplekset e mëdha të tempullit, me priftërinj profesionistë me kohë të plotë, festa dhe një numër të madh sakrificash (që u bënë ushqim falas për masat), ishin gjithashtu të shtrenjta për t'u mirëmbajtur. Ata tashmë ishin ndikuar negativisht nga betejat financiare të perandorisë në shekullin e tretë.Numri i klerikëve, murgjve dhe murgeshave u rrit ndoshta në gjysmën e madhësisë së ushtrisë aktuale dhe ato janë konsideruar si një shterim i fuqisë punëtore të kufizuar.
Valentiniani vdiq nga një apopleksi teksa u bërtiste të dërguarve të udhëheqësve gjermanikë. Pasardhësit e tij në Perëndim ishin fëmijët, djemtë e tij Gratian (r. 375–383) dhe Valentinian II (r. 375–392). Gratian, "i huaj nga arti i qeverisjes si nga temperamenti ashtu edhe nga trajnimi", hoqi Altarin e Fitores nga Dhoma e Senatit. Ai gjithashtu hodhi poshtë titullin pagan të Pontifex Maximus.
Beteja e Adrianopojës
Në vitin 376, Lindja u përball me një fluks të madh barbar nëpër Danub, kryesisht gotë, të cilët po iknin nga hunët. Ata u shfrytëzuan nga zyrtarë të korruptuar në vend që të lehtësoheshin dhe të rivendoseshin efektivisht, dhe ata morën armët dhe iu bashkuan më shumë gotë dhe disa alane dhe hunë. Valens ishte në Azi me ushtrinë e tij kryesore në terren duke u përgatitur për një sulm në Perandorinë Sasaniane. Ridrejtimi i ushtrisë dhe mbështetja e saj logjistike do të kërkonte kohë, dhe ushtritë e Gratianit u shpërqëndruan nga pushtimet gjermane nëpër Rhine. Në vitin 378, Valens sulmoi pushtuesit me ushtrinë fushore lindore, tani ndoshta 20,000 njerëz, ndoshta shumë më pak se forcat që Juliani kishte udhëhequr në Mesopotami pak më shumë se një dekadë më parë, dhe ndoshta vetëm 10% e ushtarëve të disponueshëm nominalisht në Danub. provincat.Në Betejën e Adrianopolit (9 gusht 378), Valens humbi shumë nga ajo ushtri dhe jetën e tij. Kështu, të gjitha krahinat ballkanike u ekspozuan ndaj bastisjeve, pa përgjigje efektive nga garnizonet e mbetura, të cilat "mbyheshin më lehtë se delet".Qytetet ishin në gjendje të mbanin muret e tyre mbrojtëse kundër barbarëve që nuk kishin pajisje rrethimi, prandaj qytetet në përgjithësi mbetën të paprekura, megjithëse fshatrat vuanin.