cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Islamizimi i shqiptarëve
Gjendja kishtare në viset shqiptare
Mjaft problematike për Kishën Katolike në Shqipëri ishte bërë edhe çështja e nivelit arsimor dhe teologjik të klerit, si dhe shkalla e respektimit të etikës dhe e disiplinës kishtare në veprimtarinë e tij të përditshme. Përsa i përket nivelit arsimor e teologjik, me përjashtim të klerikëve të niveleve të larta (titullarë dioqezash e arkipeshkvish etj.), të shkolluar në kolegje dhe shkolla të larta teologjike në Itali, pjesa më e madhe e klerit ishte e shkolluar pak ose aspak. Një gjë e tillë vështirësonte së tepërmi komunikimin e tyre me besimtarët, i bënte ata të paaftë për të celebruar si duhet meshat dhe për të kryer detyrimet e tjera të shenjta. Veç kësaj, kishte mjaft klerikë që nuk respektonin etikën dhe disiplinën kishtare. Ishin jo të rralla rastet kur klerikë të ndryshëm bashkëjetonin me gra (konkubina), linin pas dore shërbesat e shenjta, nuk mbanin si duhet evidencat kishtare për martesat, lindjet dhe vdekjet etj. Nga ana tjetër, në mjaft dioqeza katolike shqiptare kishte mungesa jo të vogla në numrin e priftërinjve. “Shpirtrat po bjerren jo aq nga tirania e turkut (administrata osmane - shën. i aut.), sesa nga mungesa e meshtarëve”, shkruante në një relacion të vetin drejtuar Vatikanit më 1633, kryepeshkopi i Tivarit, Pjetër Mazreku. Kombi shqiptar, vijonte ai, është më i mjerë dhe më i braktisur ndër të gjitha kombet që janë në Evropë, sepse “... arbërit që as për zell besimi, as për bindje e përkushtim ndaj të parit të Kishës Romake, nuk i lëshojnë vend asnjë kombi tjetër, po vuajnë mjerisht dhe po bien përditë, sepse janë pa shkolla, pa kolegje e pa asnjë ndihmë shpirtërore”. Mëse një herë edhe përfaqësues të tjerë të lartë të klerit katolik shqiptar të shek. XVII, si Frang Bardhi etj., shtruan dhe argumentuan domosdoshmërinë e themelimit të një kolegji fetar, i cili do të përballonte në një masë nevojat e përgatitjes së klerikëve katolikë vendas. Kjo do të shmangte vendosjen e prelatëve të huaj në funksione të ndryshme kishtare në Shqipëri, të cilët duke mos ditur gjuhën e vendit, nuk ishin frytdhënës në veprimtarinë e vet në mjedisin shqiptar.
Veçanërisht e mprehtë bëhej çështja e mungesës së priftërinjve katolikë në rastet e konflikteve ushtarake të shtetit osman me shtetet evropiane, kur, për shkak të bashkëpunimit me këto të fundit të klerit katolik, duke nxitur ose udhëhequr popullsinë në kryengritje çlirimtare antiosmane, autoritetet zbatonin masa të ashpra ndëshkuese. Në këtë mënyrë një pjesë e mirë e klerit, veçanërisht pjesa e mesme dhe e lartë e tij, shtrëngohej të arratisej për t’i shpëtuar represionit. Për ta zbutur këtë situatë hera-herës autoritetet osmane, të ndodhura edhe nën presionin e fuqive perëndimore, nxirrnin urdhëresa të posaçme, me të cilat garantonin lëvizjen e lirë dhe ushtrimin pa probleme të misionit fetar nga ana e prelatëve katolikë. Kështu, në vitin 1704 (pa kaluar shumë kohë nga lufta austro-osmane e viteve 1683-1699), qeveritari i përgjithshëm i sanxhakëve të Shkodrës dhe të Dukagjinit, Hydaverdi pashë Begolli (nga Peja), shpalli një urdhëresë me anën e së cilës porosiste kadilerët dhe mëkëmbësit e vet në sanxhakët e lartpërmendur që askush të mos lejohej të trazonte peshkopët, priftërinjtë ose fretërit dhe që të gjithë këta të kishin liri të plotë për të mësuar të krishterët e tyre pa kundërshtim nga kushdoqoftë, si dhe të shëtisnin ngado, të vizitonin të krishterët e të vepronin siç ua kërkonte rregulli i tyre.
Tendosja që karakterizonte në përgjithësi marrëdhëniet midis administratës osmane dhe krerëve të Kishës Katolike në Shqipëri për shkak të rolit të këtyre të fundit në organizimin e qëndresës antiosmane, nuk përjashtonte momentet e mirëkuptimit dhe të bashkëpunimit midis dy palëve në periudhat e qetësimit të gjendjes. Në këtë kontekst mund të vlerësohet edhe urdhëresa e përmendur më sipër. Veçanërisht marrëdhëniet e kryepeshkopit tivaras Zmajeviçit dhe Hydaverdi pashë Begollit janë një shembull tipik i bashkëjetesës normale midis këtyre dy institucioneve, çka ka qenë inkurajuese për mbijetesën e katolicizmit në Shqipëri. Shpresat për një frymëmarrje më të lirë të bashkësisë katolike shqiptare përballë rrezikut të tkurrjes gjithnjë e më shqetësuese si rrjedhojë e depërtimit të fesë islame në radhët e besimtarëve, u ngjallën më shumë kur fuqi të mëdha katolike të Perëndimit, si Franca dhe më pas edhe Austria, në bazë të marrëveshjeve ndërkombëtare të nënshkruara me shtetin osman, fituan të drejtën e protektoratit (mbrojtjes) për popullsitë katolike brenda kufijve të shtetit osman. Që në kohën e Luigjit XIV Franca e shtoi interesimin e vet për të krishterët shqiptarë e veçmas për ata katolikë. Një gjë e tillë u qartësua më shumë me rritjen e pranisë franceze në tokat shqiptare, gjë që u konkretizua me hapjen në shek. XVII të konsullatave në qytete të ndryshme, si në Durrës etj. Artikulli 42 i Kapitulacioneve të vitit 1673 ishte baza juridike mbi të cilën vendosej e drejta e Francës për të qenë mbrojtëse e bashkësisë katolike shqiptare. Kjo e drejtë e shtetit francez u përforcua edhe më pas me një artikull të veçantë të marrëveshjes së Kapitulacioneve të vitit 1740.
Më aktive në qëndrimet e veta ndaj fateve të katolicizmit në territoret e sunduara nga Perandoria Osmane ishte Austria. Traktatet ndërkombëtare të përfunduara midis shtetit osman dhe fuqive evropiane gjatë shek. XVII-XVIII, veçanërisht ai i Sistovos i vitit 1791, duke njohur përmes neneve të posaçme lirinë dhe të drejtat e besimtarëve katolikë të perandorisë për të ushtruar besimin e tyre, i jepnin gjithashtu Austrisë privilegjin e mbrojtjes së interesave të bashkësisë katolike e në rastin konkret, edhe të bashkësisë katolike shqiptare. Këtë të drejtë të njohur historikisht si “Kultus-Protektorati” (Mbrojtja e Kultit), Perandoria Austro-Hungareze do ta ushtrojë më fuqishëm gjatë shek. XIX, kur dhe interesimi i saj për bashkësinë katolike shqiptare dhe për Shqipërinë në tërësi bëhet më i ndjeshëm dhe më konkret. Rritja e ndikimit të Vjenës në këtë drejtim favorizohej shumë edhe nga acarimi gjithnjë e më i shtuar i marrëdhënieve osmano-ruse duke filluar nga gjysma e dytë e shek. XVIII.
Mbrojtja e drejtpërdrejtë ose e tërthortë e shteteve të krishtera të Perëndimit ishte faktor i rëndësishëm për mbijetesën e krishterimit katolik shqiptar, sidomos përsa i përket garantimit të një statusi të qëndrueshëm të tij në kushtet e sundimit osman, ashtu sikundër armiqësimi periodik i Perëndimit me shtetin osman ndikonte në ashpërsimin e qëndrimeve të tij ndaj bashkësisë katolike, duke inkurajuar kështu depërtimin e islamit në radhët e saj.
Ndryshe nga Kisha Katolike, veprimtaria e Kishës Ortodokse në viset shqiptare zhvillohej në kushte më të favorshme. Qendra drejtuese kryesore e ortodoksisë shqiptare dhe asaj ballkanike në tërësi, Patrikana Ekumenike e Kostandinopojës, që nga koha e pushtimit osman, siguroi marrëdhënie të mira me sundimtarët e rinj dhe ruajti një status disi të privilegjuar brenda strukturave të Perandorisë Osmane. Menjëherë pas pushtimit të Konstandinopojës dhe shpalljes së saj kryeqytet të perandorisë, sulltan Mehmeti II e shpalli veten protektor të Kishës Ortodokse dhe emëroi kreun e ri të Patrikanës Ekumenike. Në këtë post të lartë ai vendosi peshkopin Genadios (i mbiquajtur Skolaris), një klerik ky i dalluar si kundërshtar i bashkimit të Kishës Lindore me atë Perëndimore. Dekreti sulltanor për emërimin e patrikut të ri ekumenik i garantonte këtij të fundit, dhe gjithë hierarkisë kishtare ortodokse në varësi të tij, ruajtjen e privilegjeve që ata gëzonin në Perandorinë Bizantine. Patrikanës dhe strukturave vartëse të saj u njihej e drejta e administrimit të plotë të jetës shpirtërore dhe kishtare të besimtarëve ortodoksë. Për më tepër, Patrikana e Stambollit pajisej edhe me pushtet të gjerë civil. Ajo kishte mjaft kompetenca gjyqësore për të trajtuar e vendosur për çështjet që lindnin midis shtetasve ortodoksë të perandorisë. Gjykata kishtare ortodokse mund të vendoste gjoba, të burgoste fajtorët, madje të jepte edhe dënime kapitale. Për këtë arsye, Patrikanës i ishte rezervuar edhe një burg i veçantë. Gjykatat kishtare, lokale dhe qendrore, kishin gjithashtu atribute ekskluzive të shqyrtimit dhe të vendosjes për çështje që lidheshin me të drejtën familjare (martesat, divorcet etj.).
Një tjetër aspekt domethënës i statusit të veçantë të Kishës Ortodokse në kuadrin e Perandorisë Osmane ishin edhe privilegjet fiskale. Pushteti osman edhe në këtë drejtim u njihte patrikëve, mitropolitëve dhe krerëve të tjerë të hallkave të ndryshme të administratës kishtare ortodokse, të drejtën që, në emër të kishës, të posedonin pasuri të shumta të tundshme dhe të patundshme dhe të mblidhnin një sërë taksash nga besimtarët.
Patrikana e Stambollit përfaqësonte qendrën kryesore drejtuese të bashkësive ortodokse ballkanike (përfshi këtu edhe atë shqiptare) dhe autoritetin më të lartë kishtar ortodoks përpara sulltanit.
Megjithatë, në Ballkan vijuan të ekzistojnë e të funksionojnë, edhe pas vendosjes së sundimit osman në këto hapësira, dy organizata kishtare ortodokse me status të kishave autoqefale: Kryepeshkopata e Ohrit dhe Patrikana e Pejës. Ndërsa e para nuk pati ndërprerje të ekzistencës së saj, e dyta u suprimua për një kohë rreth njëshekullore për t’u rikrijuar më 1557. Brenda statusit të tyre autonom, dy kishat e lartpërmendura gëzonin në nivel lokal të njëjtat privilegje që kishte Patrikana Ekumenike e Stambollit. Në kushtet e këtij organizimi administrativ të ortodoksisë ballkanike gjatë sundimit osman, nga pikëpamja administrativo-kishtare popullsia ortodokse shqiptare ishte e pjesëtuar më trish: një pjesë e madhe e saj gjendej nën juridiksionin e Kryepeshkopatës së Ohrit dhe më konkretisht, të mitropolive të Kosturit, Manastirit, Korçë-Elbasanit, Beratit dhe të Durrësit, si dhe të peshkopatave të Dibër-Kërçovës, Prespës e Mokrës. Ndërkohë, në pika të ndryshme të territorit shqiptar ishin themeluar në kohë të ndryshme edhe një varg manastiresh ortodokse, siç ishin: manastiri i Shën Mërisë në Ardenicë (Myzeqe), një tjetër po me këtë emër në Apoloni, manastiri i Shën Kozmait në Halikondas (Myzeqe) etj. Autoriteti kishtar i Kryepeshkopatës njohu zgjerim të dukshëm pas vendosjes së sundimit osman, duke u shtrirë deri edhe te arbëreshët e Italisë Jugore. Deri në vitin 1557 në kuadër të administrimit të saj kishtar gjendej edhe pjesa ortodokse e popullsisë shqiptare të Tetovës dhe Shkupit, e cila pas këtij viti kaloi nën administrimin e Patrikanës së Pejës. Në këtë mënyrë, brenda juridiksionit të kësaj të fundit do të hynte përsëri popullsia shqiptare me përkatësi të krishterë ortodokse dhe banuese në viset shqiptare veriore (brenda kufijve të Malit të Zi), në ato verilindore (Kosovë) dhe lindore (sot brenda kufijve të Maqedonisë).
Popullsia ortodokse e viseve shqiptare jugore poshtë vijës së ndikimit të Kryepeshkopatës së Ohrit, edhe pas vendosjes së sundimit osman, vijoi të mbetej nën administrimin kishtar të mitropolive dhe peshkopatave me varësi të drejtpërdrejtë nga Patrikana e Stambollit.
Megjithëse Patrikana e Stambollit dhe kishat e tjera ortodokse autoqefale, ajo e Ohrit dhe ajo e Pejës, politikisht ishin të qeta, sepse gëzonin mbrojtjen e pushtetit osman, bashkësia ortodokse shqiptare e qeverisur prej këtyre kishave, me kohë filloi të prekej nga procesi i islamizimit. Në pjesën ortodokse të popullsisë shqiptare të administruar prej Patrikanës Serbe të Pejës, sikurse është theksuar më parë, ky proces përparoi më vrullshëm për shkak të identifikimit të saj me sundimin shekullor serb në periudhën paraosmane.
Mirëpo edhe në strukturat e Patrikanës së Stambollit dhe të Kryepeshkopatës së Ohrit, nën juridiksionin e të cilave ndodhej pjesa më e madhe e popullsisë ortodokse shqiptare, shfaqeshin jo pak probleme, të cilat ndikonin drejtpërsëdrejti ose tërthorazi në dobësimin e autoritetit të kishës në radhët e besimtarëve. Kështu, p.sh., grindjet midis mitropolive apo peshkopatave për çështje të juridiksionit ishin të pranishme kohë pas kohe në administratën kishtare. Edhe në rastin e Kishës Ortodokse, padija e klerikëve dhe paaftësia e tyre për të kryer shërbesat fetare dhe për të komunikuar si duhet me besimtarët, ishin dukuri jo të rralla në historinë e kishës në fjalë.
Nuk ndikonin mirë në masën e besimtarëve ortodoksë edhe shfaqjet e ndryshme të korrupsionit, siç ishte p.sh. dhënia e ryshfeteve për blerjen e posteve të larta kishtare. Kjo dukuri negative u vu re si në Patrikanën Ekumenike të Konstandinopojës, ashtu edhe në Kryepeshkopatën e Ohrit.
Nga ana tjetër, nuk ishin të rralla rastet kur mitropolitët dhe drejtues të tjerë të administratës kishtare u merrnin besimtarëve në formë taksash më shumë të holla, sesa u ishte njohur zyrtarisht. Ndërsa në viset kufitare të juridiksionit të dioqezave katolike në veri të Shqipërisë, peshkopë dhe autoritete të tjera kishtare të Patrikanës së Pejës u bënin trysni besimtarëve dhe klerikëve katolikë për të paguar për llogari të tyre taksa të ndryshme.
Rritja e pretendimeve të Rusisë për të marrë rolin e protektores së popullsive ortodokse ballkanike, veçanërisht duke filluar nga gjysma e dytë e shek. XVIII, ndërkohë që marrëdhëniet e saj me Stambollin po acaroheshin me shpejtësi, i dhanë rast sulltanit dhe aleates së tij, Patrikanës Ekumenike, që t’i shtynin drejt suprimimit strukturat kishtare autonome siç ishin Kryepeshkopata e Ohrit dhe Patrikana e Pejës. Rezultat i rrethanave të lartpërmendura ishte likuidimi i Patrikanës së Pejës më 1766 dhe i Kryepeshkopatës së Ohrit më 1767. Këtej e tutje Patrikana e Stambollit futi nën varësinë e vet të drejtpërdrejtë të gjitha mitropolitë dhe peshkopatat, që më parë vareshin nga dy kishat e lartpërmendura.
Gjatë dhjetëvjeçarëve pasardhës Patrikana Ekumenike intensifikoi veprimtarinë e vet për fuqizimin e krishterimit ortodoks pas humbjeve të mëdha që ai kishte pësuar me kalimin në fenë islame të një numri të madh besimtarësh gjatë shekujve të sundimit osman. Një nga misionarët e dalluar të Kishës Ortodokse gjatë kësaj kohe ka qenë Kozma Etoliani, i cili vinte nga shkolla e Malit i Shenjtë dhe shëtiti mjaft krahina të Shqipërisë Jugore, duke predikuar Biblën në radhën e besimtarëve ortodoksë. Gjatë këtij udhëtimi misionar ai hapi edhe mjaft shkolla në gjuhën greke. Veprimtaria e Kozma Etolianit u përqendrua sidomos në krahinën e Beratit. Pikërisht këtu, në gusht të vitit 1779, ai gjeti edhe vdekjen, sipas të gjitha gjasave, nga agjentët e sundimtarit të Beratit, Kurt Ahmet pashës. Varri i tij ndodhet në fshatin Halikondas, ku me urdhër të sundimtarit të Janinës, Ali pashë Tepelenës, në vitin 1813 u ndërtua një manastir me emrin e Shën Kozmait.
I tërë kompleksiteti i organizimit kishtar në viset shqiptare, administrimi i krishterimit shqiptar prej qendrave të ndryshme kishtare, shoqëruar kjo me mospajtime e kundërshtime të herëpashershme midis tyre, ishte një faktor specifik me rëndësi të veçantë për dobësimin e qëndresës ndaj depërtimit të fesë islame gjatë sundimit osman. Për më tej, kjo gjendje specifike lehtësonte ndjeshëm edhe veprimin e faktorëve të tjerë në dobi të përhapjes së islamizmit në radhët e popullsisë shqiptare.
Rrjedhojat e përhapjes së islamit në tokat shqiptare
parapamje|Xhamia e [[Esnafit në Tiranë]] Përhapja e islamizmit në trojet shqiptare ishte një proces me rrjedhoja të shumanshme për jetën ekonomike, shoqërore dhe kulturore të popullit shqiptar. Rezultati kryesor i këtij procesi ishte fakti se në strukturën konfesionale të tij tashmë përfshihej si pjesë përbërëse popullsia myslimane. Prania e saj konstatohej qartë veçanërisht në qytete, në të cilat ku më herët e ku më vonë, në përshtatje me ecurinë e procesit të islamizimit, u krijuan mëhallët (lagjet) myslimane krahas atyre të krishtera. Mëhallët e reja myslimane u krijuan e u zgjeruan kryesisht në pjesën e re (jashtë kështjellave) të qytetit. Deri në fund të shek. XVI mëhallët myslimane ishin bërë realitet në qytetet e Shkodrës (8), Pejës (13), Prizrenit (8), Prishtinës (11), Vuçiternës (7) etj. Më pas, gjatë shek.XVII mëhallët e veçanta me popullsi myslimane duken edhe në qytetet e Beratit (20), Elbasanit (18) etj. Për emërtimin e mëhallëve të reja myslimane u përdorën emra të njerëzve të shquar të krahinës ku ndodhej qyteti, të krerëve të esnafeve ose të klerikëve myslimanë. Në disa raste mëhallët përmenden edhe me emrat e xhamive apo të mesxhideve që ishin ndërtuar aty.
Dooly County
Dooly County është një nga  qarqet në shtetin federal Georgia të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Islamizimi i shqiptarëve
Rrjedhojat e përhapjes së islamit në tokat shqiptare
Islamizimi i popullsisë shqiptare ishte një proces me ndikime të ndjeshme edhe në shumë aspekte të kulturës shpirtërore. Në doket, martesat dhe në krijimtarinë artistike (gojore dhe të shkruar) u dukën shpejt elementët e kulturës islamiko-orientale. Martesat në përgjithësi filluan të bëheshin brendapërbrenda secilit komunitet fetar (djemtë myslimanë me vajza myslimane, ndërsa ata të krishterë me vajza të krishtera), ndërkohë që popullsia e islamizuar nisi të dallohej edhe nga mënyra e veshjes. Më të spikatura këto dallime ishin në veshjen e grave myslimane që banonin në qytete, të cilat filluan të përdornin ferexhenë për të mbuluar pjesërisht ose tërësisht fytyrën në publik.
Duke filluar të paktën që nga gjysma e dytë e shek. XVI, në një pjesë të mirë të saj edhe krijimtaria letrare u zhvillua sipas modeleve islamiko-orientale. Nga ana tjetër, gjurmët që la procesi i islamizimit në jetën e shoqërisë shqiptare të kohës u shoqëruan me ndikime të dukshme edhe në fondin leksikor të shqipes. Një numër jo i paktë fjalësh e shprehjesh me prejardhje turko-arabe depërtuan në sfera të veçanta, sidomos në emërtesën e artikujve të përdorimit shtëpiak, të gjellëtarisë etj.
Me përhapjen e fesë islame në viset shqiptare, u thellua më tej diversiteti fetar, gjë që potencialisht krijonte kushte për përçarjen dhe shpërbërjen e kombit shqiptar. Mirëpo një gjë e tillë nuk ndodhi, për arsye se realiteti i ri fetar ishte një mozaik i vendosur mbi një shtrat të fuqishëm, të përforcuar në rrjedhën e historisë nga veprimi i faktorëve të konvergjencës, siç ishin tiparet etnopsikologjike, gjuha dhe kultura e përbashkët etj. Nga ana tjetër, ashtu sikundër krishterimi (ortodoks apo katolik), edhe islami te shqiptarët përgjithësisht mbeti një fe popullore (veçanërisht në pjesën fshatare të popullsisë), larg intolerancës dhe fanatizmit doktrinar. Për më tepër, përhapja në viset shqiptare e sekteve (tarikateve) të ndryshme islame krahas islamizmit (sunit) e zbuti mjaft klimën e marrëdhënieve ndërfetare në trevat shqiptare. Një rol të veçantë në këtë drejtim luajti urdhri bektashian, i cili duke qenë i afërt me të dy besimet kryesore, Krishterimin dhe islamizmin, duke predikuar tolerancën dhe mirëkuptimin mbarëshqiptar, kontribuoi në frenimin e prirjeve ndarëse në gjirin e popullsisë dhe në fuqizimin e lidhëzave të unitetit mbi baza etnike e kombëtare.
Të dhënat e dokumentacionit historik përbëjnë vërtetimin më të sigurt për ekzistencën e tolerancës dhe të bashkëjetesës pa probleme të shqiptarëve të besimeve të ndryshme. Misionari katolik Pjetër Mazreku në një raport të tijin dërguar Selisë së Shenjtë të Romës më 1633 jo pa habi theksonte: “Meqenëse rrijnë vazhdimisht bashkë, shumë sende nxënë të krishterët nga të pafetë (myslimanët - shën. i aut.) si p.sh. me kremtue ditën e premte që asht festa kryesore e turqve (myslimanëve - shën. i aut.) dhe bestytni të pafund. Turqit (myslimanët - shën. i aut.), si të rrjedhun nga të krishterët, ruajnë shumë zakone të të krishterëve; përsa u përket festave, ftojnë njeni-tjetrin ndër morte, ndër kremtime dhe kur bajnë dasma. Shumë nga këta të krishterë tue marrë e dhanë me ta, besojnë se edhe ata shelbohen (shëndetësohen - shën. i aut.), në qoftë se kryejnë disa të këqia ...”. Këtë të vërtetë e vinte re edhe një vëzhguese e huaj në Stamboll, e cila më 1717 në lidhje me shqiptarët shkruante: “Këta njerëz, që jetojnë midis të krishterëve dhe muhamedanëve dhe që nuk ua kanë marrë dorën mosmarrëveshjeve fetare, deklarojnë se nuk janë aspak në gjendje të gjykojnë se cili besim është më i miri. Por, për hir të së vërtetës, ata i ndjekin me maturi të dy besimet. Shkojnë në xhami të premteve dhe në kishë të dielave, duke nxjerrë si pretekst se në ditën e gjykimit do të kenë mbrojtjen e profetit të vërtetë; mirëpo, se kush na qenka ky profet, nuk janë në gjendje ta përcaktojnë në këtë botë”.
Veçanërisht gjatë shekujve kur procesi i islamizimit të popullsisë shqiptare ishte në zhvillim e sipër, vija dalluese midis pjesës së krishterë dhe asaj të islamizuar të popullsisë paraqitej jo fort e theksuar. Kështu, p.sh., në mjaft raste ndryshimet në përkatësinë fetare u shpërfillën në sfera të tilla të rëndësishme të jetës shoqërore siç ishin marrëdhëniet martesore. Burimet historike të shek. XVII-XVIII jo rrallë ofrojnë të dhëna sipas të cilave vajza të krishtera martoheshin me djem të islamizuar dhe se këta të fundit u kërkonin priftërinjve katolikë që grave të tyre të krishtera t’u jepeshin sakramentet e shenjta (pagëzimi, kungimi, rrëfimi etj.). Për më tepër, në kundërshtim me rregullat fetare, ata kërkonin që edhe fëmijët e lindur nga këto martesa të përziera të pagëzoheshin në kishë. Ishin të shumta rastet kur edhe familje tërësisht të islamizuara u kërkonin priftërinjve pagëzimin e fëmijëve të vet. Në zonën fshatare sidomos, toleranca në zbatimin e normave dhe të porosive të fesë islame ishte akoma më e shprehur. Siç ka theksuar dijetari shqiptar Fan. S. Noli, fshatarët shqiptarë në rast nevoje, pa ndryshim feje, trokasin me radhë në derën e priftit, të hoxhës e të babait. Në mesin e popullsisë së kësaj zone ishin pothuajse të panjohura dukuri të tilla, si mbulimi i fytyrës së grave etj. Në këtë segment të popullsisë shqiptare, për shkak të prirjeve konservuese më të fuqishme, bashkëjetesa e traditave parakristiane (pagane), e krishterë dhe islame, ishte më karakteristike sesa në mjedisin qytetar.
Nga ana tjetër, pjesëmarrja e përbashkët e popullsisë shqiptare si të krishterë, ashtu dhe myslimane, në lëvizjen çlirimtare antiosmane, flet qartë për cektësinë e ndarjes fetare përballë vetëdijes së bazuar në njësinë kombëtare. Midis të tjerash, këtë fakt e përforcon edhe Pjetër Budi, një nga prelatët katolikë dhe intelektualët e shquar shqiptarë të shek. XVII, i cili në një projekt të vetin të vitit 1621, për organizimin e kryengritjes çlirimtare në Shqipëri, llogariste si pjesëmarrës në të jo vetëm pjesën e krishterë, por edhe atë myslimane të popullit shqiptar.
Thellimi i ndryshueshmërisë fetare gjatë sundimit osman, për shkak të kalimit të pjesës më të madhe të popullsisë katolike dhe asaj ortodokse në fenë islame, nuk e cenoi karakterin etnik të popullit shqiptar, përkundër pohimit të ndonjë studiuesi se popullsia e islamizuar bashkë me fenë humbiste edhe ndërgjegjen kombëtare. Duhet theksuar se në viset shqiptare pranë vijës së takimit me etni të huaja, procesi i islamizimit ishte një nga faktorët që ndikuan në përveçimin etnik të popullsisë shqiptare dhe të trojeve të saj nga popujt fqinjë. Një gjë e tillë mund të thuhet sidomos për brezin kufitar enik që fillon nga trevat shqiptare veriore (sot gjenden brenda kufijve politikë të Malit të Zi) dhe vazhdon në ato verilindore (Kosova) dhe lindore (viset shqiptare brenda kufijve politikë të Maqedonisë së sotme).
Në fakt, shqyrtimi i kujdesshëm i të dhënave historive që ofrojnë burimet e shek. XVI-XVII të shpie në përfundime të kundërta me pohimet e lartpërmendura. Viset e Kosovës dhe viset e tjera shqiptare në Maqedoninë e sotme u bënë pjesë e procesit të islamizimit, si proces unik që përfshiu tërë hapësirën etnike shqiptare. Madje, popullsia e viseve të lartpërmendura, për shkak të rrethanave politike e shoqërore të veçanta në të cilat ndodhej në prag të vendosjes së sundimit osman, dallohej për hershmërinë e fillimeve të kalimit në islamizëm dhe për ritme më të larta të zhvillimit të këtij procesi në krahasim me pjesën tjetër të popullit shqiptar. Mjafton të përmendim se që në fund të shek. XVI rreth 60% e popullsisë qytetare të Kosovës dhe të trevave shqiptare në Maqedoninë Perëndimore ishte islamizuar. Po të kemi parasysh se gjatë shek. XVII jo vetëm popullsia qytetare, por edhe ajo fshatare kaloi masivisht në fenë islame, duket qartë se realiteti i ri fetar në trevat shqiptare të lartpërmendura (islamizimi i shumicës dërrmuese të popullsisë vendase), ishte krijuar përpara luftës austro-osmane të viteve 1689-1690 dhe së ashtuquajturës “shpërngulje serbe” që ndodhi pas saj. Prandaj është plotësisht e qartë se në këto vise kemi të bëjmë me islamizim të popullsisë shqiptare, banuese shekullore e këtyre vendeve. Përkatësia etnike shqiptare e popullsisë së Kosovës dhe të trevave shqiptare lindore (të Maqedonisë së sotme Perëndimore), duket edhe në faktin se në defterët osmanë të regjistrimit të popullsisë (gjysma e dytë e shek. XVI) shumë banorë të islamizuar të këtyre viseve ende ruanin si mbiemra emrat e krishterë të prindërve të vet ose mbiemra nga sfera e antroponimisë karakteristike shqiptare (Bardh, Gjin, Gjergj etj.). Për shqiptarësinë e popullsisë së islamizuar të viseve të lartpërmendura jep të dhëna bindëse edhe relacioni i prelatit katolik Pjetër Mazreku, i cili në vitin 1623 informonte se Prizreni kishte 12 000 banorë myslimanë, shumica e të cilëve ishin shqiptarë.
Duke qenë se që përpara luftës austro-osmane të viteve 1689-1690, islamizmi u përhap masivisht në radhët e popullsisë shqiptare dhe jo asaj serbe, dhe se popullsia e islamizuar formonte shumicën dërrmuese të krejt popullsisë banuese në territorin e sotëm të Kosovës dhe në viset shqiptare lindore, natyrshëm del përfundimi se popullsia sllave e këtyre viseve nuk përbënte veçse një pakicë kundrejt shumicës etnike shqiptare. Në këtë mënyrë, popullsia autoktone e këtyre anëve, sikundër e tërë popullsia shqiptare e islamizuar, ndërroi vetëm përkatësinë fetare duke ruajtur të pandryshuar përkatësinë etnike shqiptare.
Çmimi Saharov
Çmimi Saharov për lirinë e mendimit, i pagëzuar sipas disidentit dhe shkencëtarit nga Bashkimi Sovjetik Andrej Saharov (Andrei Sakharov) është themeluar në dhjetor 1988 nga Parlamenti Evropian për të nderuar individët apo organizatat që i kanë kushtuar jetën e tyre mbrojtjes së të drejtave dhe lirive të njeriut. Çmimi Saharov ndahet çdo vit rreth datës 10 dhjetor, ditë në të cilën Asambleja e Përgjithshme e OKB-së ka miratuar Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut në vitin 1948, që është e njohur edhe si Dita e të Drejtave të Njeriut.
Raionul Străşeni
është rajon (njësi administrative) në Moldavi. Kryeqytet i rajonit është Străşeni. Qytet tjetër i njohur është edhe Bucovăţ. Rajoni më 1 janar 2005 ka pasur 88,900 banorë.
Nofulla e sipërme
250px|thumb|right|Nofulla e sipërme Maxilla
Nofulla e sipërme është ashti më i madh i fytyrës rreth të cilit grupohen të gjitha eshtrat e tjera.
Ndërtimi
Në të dallojmë trupin dhe katër zgjatime.
Trupi i nofullës ka formën e piramidës maja e së cilës lidhet me ashtin mollzor, ndërsa baza e trupit ndërton murin e jashtëm të zgavrës të hundës.
Zgjatimi ballor merr pjesë në ndërtimin e murit të jashtëm të hapësirës së hundës.
Zgjatimi mollëzor lidhet me ashtin mollëzor.
Zgjatimi palatinal ndërton 2/3 e përparme të qjellzës së fortë, ndërsa faqja e sipërme e këtij zgjatimi merr pjesë në ndërtimin e bazës së hundës.
Zgjatimi dhëmbor ka një brinjë të zgjatur që paraqesin harkun dhëmbor.
Dougherty County
Dougherty County është një nga  qarqet në shtetin federal Georgia të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Ryan Giggs
Ryan Joseph Giggs eshte nje futbollist Uellsian qe luan per Manchester United. Qe nga vitet e para te karrieres ai luante si mesfushor i krahut te majte, ndonese vitet e fundit shpesh aktivizohet ne qender te mesfushes. Eshte futbollisti me me se shumti paraqitje ne Premier Lige me gjithsejt 620 ndeshje si dhe futbollisti me me se shumti paraqitje te Manchester United me 941 paraqitje. Eshte nder futbollistet me me se shumti trofe te fituar, si me ekipin ashtu edhe individualisht. Ne keta trofe numerojme: 13 Premier Liga, 2 Liga te Kampioneve, 4 FA Kupa, 4 Kupa te Liges, 8 Superkupa te Anglise, 1 Superkupe te UEFA-se, 1 Kupë Ndërkontinentale dhe 1 Botëror për klube. Disa nga trofete individual: Lojtari i ri me i mire (2 here), Lojtari i vitit (1 here). , anetar i Ekipit te Shekullit, Personaliteti i Vitit (2009) , Lojtari i Muajit (3 here) etj. Njihet si lojtari i vetem ne histori te Premier Liges qe ka luajtur dhe shenuar ne çdo sezone te kesaj lige si dhe lojtari me i vjeter qe ka shenuar ne Lige te Kampioneve.
Biografia
Ryan Giggs u lind me 29 Nentor 1973 ne Cardiff te Walesit, ne nje familje jo forte te zakonshme, pasi ai qe i vogel morri mbiemrin e nenes se tij. Ai qendroi gjithe kohen te familja e nenes se tij duke luajtur futboll neper rruge e lagjes ne Pentrebane. Ne 1980, kur Giggs ishte vetem 6 vjeqar, babai i tij nenshkroi per Swindon RLFC, duke detyruar gjithe familjen te zhvendoset ne veri te Swindonit, nje qytet ne Salford, Manchester. Giggs ka nje race te perzier, gjyshi i tij ishte nga Sierra Leone, dhe ka folur shpesh per problemet me racizmin qe perjetoi si femije. Pasi u zhvendosen ne Salford, Giggs luante per nje ekip te vogel te zones se Manchesterit, Deans FC. Aty zhvillonte paraqitje shume te mira dhe ra ne sy te dy ekipeve kryesore te ketij qyteti, Manchester United dhe Manchester City. Se pari ai nenshkroi per kete te fundit, para se nje agjent i Manchester United i cili quhej Harold Wood te ia propozonte Sir Alex Fergusonit kete talent.Ai u ftua ne prove, ku impresionoje dhe beri qe drejtuesit e klubit te mos ngurrojne dhe ta mbajne si lojtar duke i ofruar nje kontrate.
Fillimet e karrieres
Duke pare aftesite e Giggs, Manchester United i ofrojne ketij lojtari nje kontrate profesionale per here te pare me 29 Nentor 1990, ne ditelindjen e tij te 17-te. Kontrata u pranua nga Giggs. Debutimin e beri me 2 Mars 1991, kunder Evertonit ne Premier Lige, pasi u inkuadrua nga banka rezerve. Ne ndeshjen e tij te pare si startues, ai shenoi golin e tij te pare, dhe ate ne derbin e Manchesterit, kunder rivaleve lokal te Manchester Cityt. Keshtu Giggs, filloi te luante rregullisht ne ekipin e pare, nga sezoni 1991/92, duke hapur rrugen per shume lojtare tjere nga akademia e United, si Scholes, Beckham, Gary Neville, Phil Neville, Nicky Butt etj. Ne kete sezon, ai nuk arriti te fitonte ligen me Djajte e Kuq, pasi keta te fundit perfunduan te dytet ne lige pas Leeds United, mirepo sezonin e permbylli me nje trofe individual te fituar, e qe ishte Lojtari i ri me i mire i vitit ne Angli . Nga sezoni 1992/93, Giggs u stabilizua ne ekipin e pare, dhe ate duke e nxjerre jasht formacionit mesfushorin e majte te asaj kohe te Manchester United, Lee Sharpe.
Zhvillimi i tij si lojtar profesionist
Giggs u rikthye ne formen me te mire te tij ne 1995/96, duke ndihmuar Manchester United te fitoje dy trofe, Ligen Angleze dhe Kupen FA. Goli i tij kunder Evertonit, ishte kandidate per golin me te bukur te stinorit. Ne kete sezon, shume nga lojtaret me te cilet Giggs luante ne akademi, iu bashkangjiten atij duke krijuar nje ekip te ri ne moshe, por mjafte te forte. Ne sezonin pasardhes, Giggs kishte mundesine e pare te shijonte futbollin në Evropë, pasi u perfshi ne ekipin e Manchester United ne Champions Lige. United arriti deri ne gjysmefinale, ku humbi nga Borussia Dortmund. Ne kete stinor, u thurren shume lavde per Ryan Giggs, nder to veçohet nje thenje e Del Pieros i cili tha : "Kjo eshte e turpshme te thuhet, por kam qare dy here ne jete duke pare futboll, nje here per Diego Maradona dhe nje here per Ryan Giggs".
Sezoni me i suksesshem per Giggs dhe ekipin e tij njihet stinori 1998/99, kur ata arriten te fitonin tre trofete me te rendesishem per klube angleze : Ligen Angleze, Kupen FA dhe Ligen e Kampioneve. Ai luajti rol ne fitimin e Liges se Kampioneve per United pas 31 vitesh, duke asistuar ne nje nga dy golat e shenuar nga United ne finalen e zhvilluar ne Camp Nou kunder Bayern Munchen. Giggs u be lojtari qe luajti me se gjati per United ne Maj te vitit 2002, kur Dennis Irwin u largua nga skuadra. Giggs u be pjese kyqe e ekipit, pavaresisht se ishte ende ne te njezetat. Shkelqimi i tij vazhdoi edhe ne kater vitet e ardhshme pas Finales se 1999-es, pasi United fitoi tri here ligen nga kater heret e mundshme. Ai festoi 10 vjetorin e karrires se tij ne ekip, me nje ndeshje kunder Celtic para fillimit te sezones 2001/2002. Ne kete stinor, Giggs arriti te shenonte golin e tij te 100-te per klubin, ndonese ishte nje nga vitet me deshperuese si per te ashtu edhe per klubin, pasi qe mbeten pa asnje trofe. Ne vitin 2004, ai luajti ne finalen e fituar ne kupen FA, dhe u be vetem nje nga tre lojtaret e vetem te United qe kane fituar kete trofe kater here ne karrieren e tyre, bashke me Roy Keane dhe Sir Bobby Charlton. Ne 2007, Giggs pasi fitoi Ligen Angleze, barazoi rekordin për me se shumti medalje te kësaj lige, me gjithsejt nente sosh. Sezona 2007/08, ishte një nga stinoret me te suksesshem për klubin, pasi fituan dy trofe, Ligen Angleze dhe Ligen e Kampioneve. Ne finalen qe u zhvillua ne Moske, United luajti kundër Chelseat dhe fitoi pas ekzekutimit te penalltive. Giggs edhe pse nuk startoi ndeshjen, ai hyri me vone duke shenuar një nga penalltite qe ia siguruan Manchester United titullin. Ne sezonin pasardhes, Ferguson nderroi poziten e Giggs, duke e inkuadruar ate ne nje pozite te re, ate te mesfushorit qendror. Giggs kishte filluar te degjonte sesionet per te marre licensen e trajnerit dhe Ferguson theksoi se do te i pelqente qe te kishte Giggs ne stafin e tij pas penzionimit. Duke mbyllur deren per nje penzionim te mundshem, Giggs nenshkroi nje kontrate te re nje-vjeqare, dhe po ne te njejtin vit ai u nominua bashke me kater bashkelojtare te tij per çmimin e Lojtarit te Vitit ne Angli. Me 26 prill 2009, ai e fitoi kete çmim. Me 12 shtator 2009, Giggs luajti ndeshjen e tij te 700-te per klubin. Ai shenoi golin e tij te 150-te, duke u bere lojtari i nente ne histori te ekipit qe e arrine këtë shifër. Te njejtin vit ai hyri edhe ne nje tjeter liste te lojtareve te medhenje, pasi shënoi golin e tij te 100-te për United ne Lige, gje qe para tij e kishin arritur vetëm 17 lojtare ne histori.
Dyshimet per te ardhmen e tij vazhduan, mirëpo ai vazhdoi karrierën e tij si futbollist edhe per nje vit, duke fituar ne këtë kohe çmimin Personaliteti Sportiv i vitit, dhe shume pak kohe me pas u emerua Lojtari i Dekades per Manchester United.
Vitet e fundit te karrieres
Ne 2010, Giggs shenoi golin e pare nga penalltia ne Ligen Angleze, kunder Tottenham Hotspurs ne nje fitore 3:1. . Ai vazhdoi rekordin e tij, duke shenuar ne çdo stinor te Premier Liges. Me 17 janar 2011, ai beri paraqitjen e tij te 600-te, dhe pas shtate ndeshjeve tjera te luajtura, ai theu rekordin per me se shumti paraqitje ne histori te Manchester United, duke luajtur kunder Liverpoolit dhe duke thyer rekordin e Sir Bobby Charlton. Ne kete sezone, ai u be gollashenuesi me i vjeter ne histori te Liges se Kampioneve, pasi shenoi kunder Schalkes ne gjysmefinale. Unitedu kualifikua per ne finale te kesaj gare, e cila u zhvillua ne Wembley dhe luante kunder Barcelones. Edhe pse United humbi ate finale me rezultat 2:1, Giggs luajti nga minuta e pare. Me 26 shkurt 2012, Giggs beri paraqitjen e tij te 900-te per United, duke shenuar gol ne nje ndeshje lige kunder Norwich City. Shume pak kohe pas kesaj, Giggs deklaroi per Daily Telegraph qe do te deshironte te behej nje trajner ne te ardhmen. Giggs shenoi golin e tij te pare ne Premier League ne sezonin 2012/13 me 10 shkurt 2013 kundër Evertonit.
Sezoni 2013/14 o ishte i fundit per Giggs ne futboll aktiv ai me 4 korrik u emerua trajner/lojtar nga menagjeri i ri David Moyes. Ne prill 2014 ai emërua menagjer i perkohshem pas shkarkimit te David Moyesit.
Karriera me ekipin kombëtar
I lindur ne Cardiff nga prinder uellsian, Giggs perfaqesoi Uellsin ne nivelin nderkombetar. Debutimin e beri ne vitin 1991, kur ai theu rekordin per lojtarin me te ri debutues te cilin e mbajti edhe per 7 vjet te tjera. Ai perfundoi me 64 paraqitje, duke shënuar 12 gola nga viti 1991 deri ne 2007. Ai u emërua kapiten i ekipit kombetar ne vitin 2004. Golin e pare e shënoi me 31 Mars 1993 ne fitoren 3:0 kunder Belgjikes ne nje ndeshje kualifikuese për Kampionat Boteror. Giggs deklaroi tërheqjen nga ekipi kombëtar me 30 Maj 2007 duke perfunduar nje karriere 16-vjeqare. Ai theksoi se ishte momenti te koncentrohej me shume ne karrierën me ekipin e Manchester United. Ne nëntor te atij viti, ai ishte nder 3 te nominuarit per çmimin Lojtari Uellsian i Vitit, qe me vone u fitua nga Craig Bellamy. Me 28 qershor 2012, Giggs u konfirmua ne listën e te perzgjedhurve ne ekipin e futbollit te Britanisë se Madhe ne Lojërat Olimpike Londer 2012 duke e udhëhequr ekipin si kapiten.
Revolucioni shkencor pas Luftës së Dytë Botërore
Revolucioni tekniko-shkencor pas Luftës së Dytë Botërore është përvoja historike e bombës atomike, mikroelektronika, apo inxhinieria gjenetike, dhe jo analiza që qëndron prapa këndvështrimit të padiskutueshëm se, në krahasim me shekullin 19, një ndryshim cilësor mes shkencës dhe teknologjisë ka ndodhur në shekullin 20. Kjo e ka gjetur shprehjen në terma si "teknologji e bazuar tek shkenca", apo teknologji e lidhur e shkencën, që, gjithsej, nuk sjellin drejtësi në transformimin rrënjësor që ka ndodhur në marrëdhënien komplekse mes zbulimeve shkencore, zhvillimit teknologjik, zbatimit praktik dhe faktorëve socialë. Siç thoshte edhe fizikani J.D. Bernal, fenomeni i shekullit 20 duhet quajtur Revolucioni Shkencor-Teknik. Berna thoshte se, vetëm në kohën tonë, "shkenca ka arritur të dominojë industrinë dhe bujqësinë". Ishte Lufta e Madhe, kriza ekonomike e viteve tridhjetë, si dhe mbërritja e fashizmit që detyroi Bernalin, një mendimtar shumë krijues në çështjet e revolucionit skencor dhe social, që të ekzaminojë në mënyrë kritike funksionin e shkencës në shoqëri, duke arritur të botojë në prag të Luftës së Dytë Botërore librin e tij, Funksioni Social i Shkencës. Në këtë vepër, Bernal i dedikon një kapitull të tërë vlerësimit të zbatimit të dijes shkencore të luftës, duke shpjeguar që lidhjet e ngushta historike mes shkencës dhe luftës janë pasojë jo e ndonjë afërsie mistike mes të dyjave, por sepse urgjenca e nevojave të luftës është më e madhe se e nevojave civile, dhe se në luftë, risia çmohet.
Lufta e Madhe, sipas Bernal, ndryshoi në mënyrë rrënjësore situatën sepse, në fjalët e tij, "shkencëtarët për herë të parë ndjenë jo luksin, por domosdoshmërinë e qeverive të tyre respektive". Në të njëjtën kohë, thekson ai, ky konflikt i shkencës dhe luftës krijoi probleme. Së pari, miliona vetë nisën të fajësojnë zhvillimet shkencore për vuajtjet që pësuan gjatë Luftës së Madhe dhe si rrjedhim, ata hidhnin poshtë idenë se shkenca ishte padyshim dobiprurëse për njerëzimin. Një pasojë e kësaj ishte fakti që mes brezit të ri të shkencëtarëve, kishte shumë nga ata që nisën të vënë në dyshim angazhimin në kërkime ushtarake, duke e konsideruar si diçka krejt të huaj për frymën e shkencës.
Ndonëse kapitalizmi ishte thelbësor për zhvillimin e hershëm të shkencës, duke i dhënë kësaj për herë të parë një vlerë praktike, rëndësia njerëzore e shkencës kapërcen në çdo drejtim atë të kapitalizmit, dhe në të vërtetë, zhvillimi i plotë i shkencës në shërbim të njerëzimit është i pajtueshëm me vazhdimësinë e kapitalizmit.
Praktikisht, Bernali e ndante historinë botërore në tre faza të njerëzimit, duke theksuar se faza e tretë ende nuk ishte arritur. Pasazhi i mëposhtëm nga kapitulli përmbyllës i librit, botuar më shumë se një gjysmë shekulli më parë, mund të ndihmojë për t'i njohur Bernalit një farë merite si një prej mendimtarëve më krijues të shekullit 20 për shoqërinë, njeriun dhe natyrën :
"Ne duhet të kuptojmë se jemi në mesin e një prej periudhave madhore të transformimit në historinë e njerëzimit. Problemi ynë më imediat është të garantojmë që tranzicioni të përfundohet sa më shpejt të jetë e mundur, me minimumin e shkatërrimit material, njerëzor dhe kulturor... duke i përkitur një epokë tranzicioni, ne jemi pikë së pari të shqetësuar për detyrat e saj, dhe këtu shkencë është vetëm një faktor në një kompleks forcash ekonomike dhe politike".
Nuk mund të rokësh rëndësinë e çështjeve të ngritura nga Erik Hobsbaum, nëse nuk i kthehesh zinxhirit të zhvillimeve shkencore dhe teknike që u vunë në lëvizje në ndërrimin e shekujve. Marrim për shembull, rishikimin e strukturës së materies, dhe kohës së hapësirës (siç janë përcaktar nga Kyrët, Radhërford, Ajnshtain e të tjerët), origjina e të cilëve është pikërisht nga kjo periudhë. Që këtu ngjarjet, bashkë me kërkesat ushtarake, pritshmëritë ekonomike, fizibilitetet teknologjike, interesat politike dhe faktorë të tjerë të ndërlidhur çuan në zhvillime të tilla si radari, bombat atomike dhe të hidrogjenit, kompjuterët elektronikë, automatizimin dhe lundrimin hapësinor.
Penetrimi në mikro dhe makrokozmos i ka siguruar njerëzimit mjetet, në kuadrin e luftës bërthamore dhe hapësinore, për t'u vetëshkatërruar. Po kështu, u ka ofruar qeverive të SHBA dhe ish-BRSS, pavarësisht ndryshimeve në sistemet e tyre socialë, që të gjejnë zgjidhje joushtarake për problemet e trye ndërkombëtarë. Duke qenë të vetëdijshëm për rrezikun real të vetëasgjësimit që vinte nga përdorimi i armëve bërthamore, të dy palët u sprapsën. A nuk tregon kjo, se impakti i armëve bërthamore në ruajtjen e paqes meriton një analizë të plotë ? Nuk është pa interes historik që historia e hershme e kompjuterëve elektrionikë ndërthuret me radarin dhe zhvillimin e bombës atomike gjatë Luftës së Dytë Botërore. Kompjuteri i parë, i ndërtuar për ushtrinë e SHBA hyri në veprim në 1946. Ai u njoh me akronimin ENIAC. Kompjuteri që u ndërtua për të qenë në lidhje me ndërtimin e bombës me hidrogjen u quajt MANIAC, duke reflektuar, thuhet, opinionin e disa pjesëmarrësve për projektin në tërësi. ENIAC kishte 18 000 llampa elektronike, peshonte 30 tonë dhe konsumonte 50 000 Wat. 40 vjet më vonë, një kompjuter me një mikrocip 25 mm dhe me të njëjtën performancë, ishte 100 herë më i shpejtë dhe 10 000 herë më i besueshëm, por përdorte vetëm një Wat energji elektrike.
Kjo ishte pasojë e zbulimit të tranzistorit në Laboratorët Bell në SHBA (1947-48). Ai nxiti një zhvillim që shumë e konsiderojnë si revolucioni më i madh në historinë e teknologjisë. Sigurisht, ndryshimet në teknikat e prodhimit përmes përdorimit të pajisjeve mikroelektronike shkojnë përtej pasojave të teknologjive të reja të prodhimit, të futura dhe zhvilluara gjatë Revolucionit Industrial. Në një artikull penetrues, Simon Head argumentonte se, në krahasim me sitatën gjatë Revolucionit Industrial, një shumëllojshmëri edhe më e gjerë punëtorësh me të ardhura të mesme që punojnë në prodhim dhe shërbime kërcënohen nga zbatimi i teknologjisë së informacionit. Ekstrakti i mëposhtëm e shpreh qartë :
"Në prodhim, kemi parë mbërritjen e "prodhimit të varfër", teknikat e prodhimit në masë që zbatoheshin kryesisht në Japoni dhe tani janë përhapur në të gjithë botën e industrializuar. Në industri si e automobilëve, elektronikës dhe makinerive, ky prodhim ka tri kërkesa kryesore : Produkti duhet të jetë i lehtë të montohet ; punëtorët duhet të jenë më pak të specializar në aftësitë e tyre ; dhe inventarët duhet të jenë më pak të kushtueshëm për t'u mbajtur. Ndryshimi i dytë i madh ka qenë në industritë e shërbimeve si në banka, komunikacion dhe siguracione, ku puna e shumë punëtorëve është transformuar, duke u kushtuar shumë prej tyre vendin e punës.
Me sa di unë, ishte në Cekosllovaki nga viti 1965 e këtej që u bënë përpjekjet më të mëdha për të investiguar Revolucionin Shkencor-Teknik si një fenomen social dhe historik, të cilat u kryen në bazë ndërdisiplinore nga një ekip i Institutit të Filozofisë në Akademinë e Shkencave. Sa u përket studimeve në Perëndim për natyrën e progresit shkencor e teknik në shekullin 20, ato janë të vlefshme dhe prej tyre mund të mësohen shumë gjëra. Por e vërteta është se, pavarësisht shpalosjes së studimeve në politikat e shkencave sociale që nga vitet 1960, nuk ka pasur kontribute të rëndësishëm sa i përket mënyrës se si duhet të vlerësohet Revolucioni Shkencor Teknik. Ndoshta, kjo ka diçka të bëjë me botimin plot ndikim të Tomas Kuhn, "Struktura e Revolucioneve Shkencorë", që, pavarësisht qëllimeve që pati, nuk i kushtoi aspak vëmendje kontekstit historiko-social.
Marrim për shembull internetin, i cili ka pasur një shumëllojshmëri ndikimesh në veprimtaritë sociale, ekonomike, politike dhe kulturore. Për një historian, duhet të jetë me interes fakti që origjina e tij është në shqetësimet e qeverisë së SHBA, pas lëshimit të Sputnikut, për të ruajtur sistemin e vet të komunikimit, që vërtitej mes disa superkompjuterave të izoluar. Në një artikull të kohëve më parë, tek 'The Guardian', Martin Uollakot, një autor i respektuar për çështjet ekonomike, vëren "shpresën e jashtëzakonshme që është investuar në internet, i cili po fiton një konotacion çuditërisht thuajse fetar dhe vazhdon :
Eshtë i ri, është i përhapshëm. Eshtë si Fryma e Shenjtë, i brishtë e megjithatë i kudondodhur. Transporton përdoruesit pa peshë dhe pa mundim përreth gjeografisë së vet virtuale. Në fillim ishte Rrjeti ? Lihet të kuptohet në një farë mënyre, se kjo formë e re komunikimi do të prodhojë shpërthimin e rritjes ekonomike, shpërthimin e dijes, si dhe mjetet e demokracisë globale që kërkon bota. Megjithatë, premtimi i rrjetit është i paqartë dhe realiteti i vështirësive sot, dhe ndoshta një të nesërmeje më të keqe, është i qartë".
Më pas, vjen Projekti i Gjenomit Njerëzor (HGP), i cili prek çështje ligjore, tregtare, etike e shumë të tjera. Edhe këtu, ashtu si në rastin e internetit, përfshirja e një agjencie qeveritare amerikane pas vitit 1945 - Departamenti i Energjisë - në gjenetikën humane ka një interes historik. Ngritja e pyetjeve mbi efektet gjenetike pas bombardimit në Hiroshima dhe Nagasaki, më pas u transformua në një projekt shumëpalësh dhe shumëfazësh, i cili duhej të krijonte, deri në 2005, një analizë gjithëpërfshirëse të të paktën 3 miliardë çifteve në ADN e njeriut.