cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ferdinand de Saussure
Biografia
Saussure dha mësim në École pratique des hautes études për njëmbëdhjetë vjet, gjatë të cilave ai u emërua Chevalier de la Légion d'Honneur (Kalorësi i Legjionit të Nderit). Kur iu ofrua të bëhej profesor në Gjenevë në 1892, ai u kthye në Zvicër. Saussure mbajti leksione në gjuhën sanskrite dhe indo-evropiane në Universitetin e Gjenevës për pjesën e mbetur të jetës së tij. Vetëm në vitin 1907 Saussure filloi të jepte mësim në Kursin e Gjuhësisë së Përgjithshme, të cilën ai do ta ofronte tri herë, duke përfunduar në verën e vitit 1911. Ai vdiq në vitin 1913 në Vufflens-le-Château, Vaud, Zvicër. Vëllezërit e tij ishin gjuhëtari dhe esperantisti René de Saussure, dhe studiuesi i astronomisë antike kineze, Léopold de Saussure. Nga ana tjetër, djali i tij ishte psikoanalisti Raymond de Saussure.
Puna dhe ndikimi
Rindërtimet teorike të Saussure-it të sistemit vokal të gjuhës Proto-Indo-Evropiane dhe veçanërisht teoria e tij e laringut, ndryshe e paprovuar në atë kohë, dha fryt dhe gjeti konfirmim pas deshifrimit të Hititit në punën e gjeneratave të mëvonshme të gjuhëtarëve si Émile Benveniste dhe Walter Couvreur, i cili të dy morën frymëzim të drejtpërdrejtë nga leximi i tyre i Mémoire-s 1878.
Saussure kishte një ndikim të madh në zhvillimin e teorisë gjuhësore në gjysmën e parë të shekullit të 20-të me nocionet e tij duke u përfshirë në parimet qendrore të gjuhësisë strukturore. Kontributi i tij kryesor në strukturalizmin ishte teoria e tij e një realiteti dy-shkallësh për gjuhën. E para është gjuha, shtresa abstrakte dhe e padukshme, ndërsa e dyta, lirimi me kusht, i referohet fjalimit aktual që ne dëgjojmë në jetën reale. Kjo kornizë u miratua më vonë nga Claude Levi-Strauss, i cili përdori modelin me dy nivele për të përcaktuar realitetin e miteve. Ideja e tij ishte që të gjitha mitet kanë një model themelor, i cili formon strukturën që i bën ata mite. Këto krijuan kornizën strukturaliste të kritikës letrare.
Në Evropë, puna më e rëndësishme pas vdekjes së Saussure u bë nga shkolla e Pragës. Më e rëndësishmja, Nikolay Trubetzkoy dhe Roman Jakobson kryesuan përpjekjet e Shkollës së Pragës në përcaktimin e kursit të teorisë fonologjike në dekadat nga 1940. Teoria universalizuese strukturore-funksionale e fonologjisë e Jakobson, bazuar në një hierarki të theksuar të veçorive dalluese, ishte zgjidhja e parë e suksesshme e një plani të analizës gjuhësore sipas hipotezave të Saussure-it. Diku tjetër, Louis Hjelmslev dhe Shkolla e Kopenhagës propozuan interpretime të reja të gjuhësisë nga kornizat teorike strukturaliste.
Kursi në Gjuhësi të Përgjithshme
Vepra më me ndikim e Saussure, Kursi i Gjuhësisë së Përgjithshme (Cours de linguistique générale), u botua pas vdekjes në 1916 nga ish-studentët Charles Bally dhe Albert Sechehaye, në bazë të shënimeve të marra nga leksionet e Saussure në Gjenevë. Kursi u bë një nga veprat kryesore gjuhësore të shekullit 20 jo kryesisht për përmbajtjen (shumë nga idetë ishin parashikuar në punimet e gjuhëtarëve të tjerë të shekullit 20), por për qasjen inovative që Saussure zbatoi në diskutimin e fenomeneve gjuhësore.
Shenja dypalëshe
Një nga kontributet kryesore të Saussure-it në semiotikë qëndron në konceptin e tij të shenjës dypalëshe (dy anëshe) e cila përbëhet nga 'shenjuesi' (një formë gjuhësore, p.sh. një fjalë) dhe 'i shënjuari' (kuptimi i formës). Saussure mbështeti argumentin për arbitraritetin e shenjës edhe pse ai nuk e mohoi faktin që disa fjalë janë onomatopike, ose pretendon se simbolet e ngjashme me foto janë plotësisht arbitrare. Saussure gjithashtu nuk e konsideroi shenjën gjuhësore si të rastësishme, por si të çimentuar historikisht. Në përgjithësi, ai nuk e shpiku filozofinë e arbitraritetit, por dha një kontribut me shumë ndikim në të.
Pas vdekjes së tij, gjuhëtarët strukturorë dhe funksionalë aplikuan konceptin e Saussure në analizën e formës gjuhësore të motivuar nga kuptimi. Drejtimi i kundërt i shprehjeve gjuhësore si ngritja e sistemit konceptual, nga ana tjetër, u bë themeli i strukturalistëve të pas Luftës së Dytë Botërore, të cilët miratuan konceptin e gjuhësisë strukturore të Saussure si model për të gjitha shkencat njerëzore si studimi se si gjuha formon konceptet tona të botës. Kështu, modeli i Saussure u bë i rëndësishëm jo vetëm për gjuhësinë, por për shkencat humane dhe shoqërore në tërësi.
Gjuha si dukuri shoqërore
Në trajtimin e tij të gjuhës si një 'fakt shoqëror', Saussure prek tema që ishin të diskutueshme në kohën e tij dhe që do të vazhdonin të ndanin mendimet në lëvizjen strukturaliste të pasluftës. Marrëdhënia e Saussure me teoritë e gjuhës të shekullit 19 ishte disi ambivalente. Këto përfshinin Darvinizmin shoqëror dhe mendimin Völkerpsychologie ose Volksgeist të cilët u konsideruan nga shumë intelektualë si pseudoshkencë nacionaliste dhe raciste.
Të drejtat LGBT në republikën e Irlandës
Qëndrimet shoqërore ndaj personave LGBT në Irlandë konsiderohen si një ndër më liberalet në botë. Irlanda njihet për transformimin e saj nga një vend me qëndrime konservatore ndaj çështjeve LGBT, në një shtet me qëndrime liberaliste brenda një kohe shumë të shkurtër. Në maj 2015 Irlanda u bë shteti I parë që legalizoi martesat brenda së njëjtës gjini në nivel kombëtar nëpërmjet votimit popullor. The New York Times e përgëzoi këtë fitore të shtetit irlandez duke e cilësuar si avangarde në ndryshimin social. Që prej qershorit 2015, personat transgjinor në Irlandë mund ta deklarojnë identitetin e tyre gjinor për të përditësuar pasaportat, lejet e qarkullimit, për të fituar certifikata lindjeje. Aktiviteti seksual i çifteve brenda gjinisë së njëjtë është legalizuar në Irlandë. Njohja nga qeveria e të drejtave LGBT në Irlandë është rritur dukshëm në dy dekadat e fundit.
Në 2015 një anketë e zhvilluar për 1.000 individë në Irlandë nxorri në pah se 78% e njerëzve e mbështesin martesën brenda gjinisë së njëjtë dhe 71% e njerëzve mendojnë se çiftet homoseksuale duhen lejuar të adoptojnë. Një anketë e vitit 2013 tregoi se 73% e irlandezëve binin dakort se martesa e çifteve brenda gjinisë së njëjtë duhet të jetë pjesë e Kushtetutës. Më herët, një anketë e vitit 2008 tregoi se 84% e irlandezëve mbështesin martesat ose bashkëjetesat civile për çiftet brenda gjinisë së njëjtë. Numri I personave që besojnë se çiftet brenda gjinisë së njëjtë duhen lejuar të kenë vetëm bashkëjetesa civile të regjistruara, ra nga 33% deri 26%. Në mars 2011, anketa e realizuar nga The Sunday Times tregoi se mbështetja për martesat brenda së njëjtës gjini kulmoi në 73%.
Në qershor 2010 legjislacioni irlandez kaloi aktin ligjor për partnershipin civil, të drejtat dhe obligimet e bashkëjetesës, duke njohur zyrtarisht partnershipin civil të çifteve brenda gjinisë së njëjtë. Projektligji u mbështet nga të gjitha partitë politike, edhe pse disa politikanë e kanë kritikuar legjislacionin në fjalë. Me qenë se partnershipi civil është miratuar dhe implementuar që prej fillimit të 2011, çifte gejsh ose lezbikesh kanë qenë në gjendje të regjistrojnë bashkëjetesën në gjendjen civile. Projektligji u nënshkrua edhe nga presidenti Mary McAleese në 19 qershor 2010. Ministri i Drejtësisë nënshkroi dhe urdhërin për aktin ligjor në 23 dhjetor 2010. Më pas ligji hyri në fuqi në 1 janar 2011. Celebrimi i parë publik i një partnershipi civil të një çifti homoseksual ndodhi në 5 prill 2011. Në 6 prill 2015 Projektligji për raportet familjare u miratua si ligj, duke amenduar (midis shumë direktivave të tjera), aktin e adoptimit për 2010, për të lejuar çiftet brenda gjinisë së njëjtë të adoptojnë fëmijë.
Në qershor 2017 Leo Varadkar u emërua si kryeministri i parë publikisht gej në Irlandë, duke faktuar një kthesë të fortë në qëndrimet shoqërore të një shteti dikur të dominuar nga Kisha Katolike.
Dekriminalizimi
Aktiviteti seksual i çifteve brenda gjinisë së njëtë u dekriminalizua në 1993. Kjo erdhi si rezultat i fushatës nga Senatori David Norris dhe nga Fushata për reformimin ligjor të homoseksualëve, duke sjellur vendimin juridik në 1988 se ligjet irlandeze që ndalojnë aktivitetin seksual tek homoseksualët bien në kundërshti me Konventën Europiane të të Drejtave Njerëzore. Fushata për reformimin ligjor të homoseksualëve u themelua në 1970 me pikësynimin dekriminalizimin e homoseksualitetit. Disa prej anëtarëve të kësaj fushate ishin Senatori Norris dhe presidentja e ardhshme e Irlandës, Mary Mc Aleese si dhe Mary Robinson. Përpara 1993, ligje të caktuara që datonin që prej shekullit të 19 e kthenin homoseksualitetin në ilegal. Legjislacioni asokohe i përkiste vitit 1861 si dhe amendamenti i Kodit Penal i përkiste vitit 1885, të miratuara këto nga Parlamenti i Britanisë së Madhe përpara shpalljes së pavarësisë në Irlandë, si dhe shfuqizimit të tij në Angli dhe Uells në 1967, Skoci 1980 dhe Irlandën e Veriut 1982.
Në 1988 Norris e solli çështjen më tej në Gjykatën Europiane të të Drejtave të Njeriut duke argumentuar se ligji irlandez mbetej në papajtueshmëri me Konventën Europiane të të Drejtave Njerëzore. 18
Martesat gej
Martesat brenda së njëjtës gjini në Irlandë janë legalizuar, pasi aprovimit të referendumit të zhvilluar në 22 maj 2015, i cili amendoi Kushtetutën irlandeze duke i dhënë cilitdo të drejtën për martesë pavarësisht seksit të partnerëve. Amendamenti u shndërrua në ligj nga Presidenti i Irlandës Michael D. Higgins, duke shënuar amendamentin e 34 të Kushtetutës irlandeze në 29 gusht 2015. Akti ligjor mbi martesën në 2015 u miratua në legjislacion në 22 tetor 2015 dhe fitoi fuqi ligjore nga komisioni presidencial në 29 tetor 2015, pasi amendamenti hyri në efekt.
Martesat brenda gjinisë së njëjtë u njohën ligjërisht në Irlandë në 16 nëntor 2015 dhe ceremonia martesore e parë e një çifti homoseksual u zhvillua në 17 nëntor 2015.
Mbrojtja nga diskriminimi
Dekreti për ndalimin me ligj të nxitjes së urrejtjes (1989) kriminalizon nxitjen e urrejtjes me bazë orientimin seksual. Penalitetet ligjore për shkeljen e këtij ligji përfshijnë vendosjen e gjobës prej 1.000 £ ose në heqjen e lirisë për një afat kohor prej 6 muajsh.
Në 3 qershor 2015, kabineti qeveritar debatoi mbi amendamentin e projektligjit mbi Barazinë në Punësim (2015). Ky amendament do të eleminonte dhënien e lejes për këtë dekret, i cili i jepte të drejtën shkollave fetare të refuzonte mësuesit si dhe stafin e shkollës për arsyen e thjeshtë se kanë orientim seksual apo identitet gjinor ndryshe. Në 11 korri 2015, projektligji e kaloi Dhomën e Ulët në parlament. Në 9 gusht 2015 projektligji kaloi edhe dhomën e lartë. Në 16 gusht 2015 presidenti irlandez e nëbshkroi projektligjin duke i dhënë fuqi ligjore. Ligji hyri në efekt menjëherë.
Saint-Bandry
Saint-Bandry është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Aisne të rajonit Hauts-de-France. Saint-Bandry ka një popullsi prej 306 banorë dhe sipërfaqe 6.02 km², me një dendësi prej 51 banor/km².
Tuneli i Euroazisë
parapamje Tuneli i Euroazisë është një tunel rrugor në Stamboll, Turqi, nën ngushticën e Bosforit. Tuneli u hap zyrtarisht më 20 dhjetor 2016  ndërsa për trafik më 22 dhjetor 2016.
Përmbledhje
Me një gjatësi prej 5.4 km tuneli me dy kuverta lidh Kumkapı në pjesën evropiane dhe Koşuyolu, Kadıköy, në pjesën aziatike të Stambollit me një itinerar prej 14.6 km përfshirë rrugët e afër tunelit ai kalon Bosforin nën fundin e detit në një thellësi maksimale prej 6106 m.   Bëhet fjalë për 1 km në jug të tunelit hekurudhor nënujor Marmara, i cili u hap më 29 tetor 2013. Udhëtimi midis dy kontinenteve zgjat rreth 5 minuta. Pagesa mblidhet në të dy drejtimet; që nga shkurti i vitit 2020, 36,40 ₺ (rreth 4 dollarë) SH.B.A. ) për makina dhe 54,70 ₺ (6 dollarë) SH.B.A.) për mikrobusët. Në shkurt 2021 numri i taksave u rrit përkatësisht me 26% në 46 ((rreth 6,20 dollarë) dhe $69 (30 9,30 dollarë).
Sfondi konceptual i tunelit të Euroazisë arrin në gjetjet e Master Planit të Transportit të vitit 1997 të ndërmarrë nga Universiteti i Stambollit në emër të Komunës Metropolitane të Stambollit. Bazuar në këtë plan, një studim parafizibiliteti ishte kryer në 2003 për një kalim të ri të Bosforit. Sipas rezultateve të këtij studimi, u rekomandua një tunel rrugor si zgjidhja që ofronte shkallën më të lartë të realizueshmërisë.
Ministria e Transportit, Detar dhe Komunikimit të Turqisë porositi një studim të fizibilitetit nga Nippon Koei Co. Ltd. në 2005 për të vlerësuar alternativat e rrugës për një kalim të ri tuneli. Bazuar në kriteret mjedisore dhe sociale, koston dhe faktorët e rrezikut, studimi përfundoi duke mbështetur rrugën e propozuar fillimisht si opsionin e preferuar.
Investuesi Avrasya Tüneli İşletme İnşaat ve Yatırım A.Ş. (ATAŞ) u themelua në 26 Tetor 2009 nga partneriteti i Yapı Merkezi nga Turqia dhe SK E&amp;C nga Koreja e Jugut.
Modeli ndërto - vepro - transfero i miratuar në Tunelin e Euroazisë, ka bashkuar dinamizmin e investimeve private dhe përvojën e tyre të projektit dhe mbështetjen e institucioneve financiare ndërkombëtare. Koncesioni zgjat 29 vjet. Kontrata e partneritetit përfshin të ardhura minimale të garantuara dhe ndarjen e fitimit për pjesët që tejkalojnë të ardhurat e garantuara.
Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) po furnizon një paketë financiare me vlerë 150 milion USD. Komponentë të tjerë të paketës së financimit 1.245 miliardë dollarë amerikanë përfshijnë një hua prej 350 milion dollarësh nga Banka Evropiane e Investimeve (EIB) dhe financim dhe garanci nga Banka Eksport-Import e Koresë dhe K-Sure, gjithashtu me pjesëmarrje nga Korporata Bankare Sumitomo Mitsui, Standard Chartered, Mizuho Bank, Türkiye Bankş Bankası, Garanti Bank dhe Yapı ve Kredi Bankası. Një lehtësim mbrojtës për transaksionin sigurohet nga disa prej huadhënësve, si dhe Deutsche Bank.
Greqia klasike
Nga filozofët klasik më të mëdhenj, nxënësi më i njohur i Sokratit dhe ndoshta më i devotshmi ndaj mësimdhënjeve të tij, me dhunti të shumta, Platoni, rezultoi objekt studimi por edhe kritike të ashpër për pasardhësit e tij. Shumë u mbështetën në mësimdhëniet e tij për të futur teori të reja dhe sisteme filozofike që shumë i përdorën, zakonisht duke i përzier, që tu shërbenin për përfitime vetjake. Sido që të jetë, Platoni ka qënë dhe mbetet një nga filozofët më të rëndësishëm të Greqisë klasike dhe nuk do të pushoi asnjëherë së u studjuari nga adhuruesit e filozofisë dhe jo vetëm. Por, edhe pse janë shkruajtur shumë për veprat dhe mësimdhënjet e tij, ekziston një pjes që nuk duket se i intereson shumë filologëve modern dhe kërkuesve. Brënda veprës të platonit fshihen shumë dije të thella brendësore që nuk dallohen në sy të parë. Dhe megjithatë Esoterizmi është elementi mbizotërues në veprën e filozofit të madh, i cili njohu të gjitha qëndrat më të rëndësishme të dijes që ekzistonin në periudhën e tij, brënda dhe jashtë hapsirës Greke.
Luigi Ugolini
Luigi Ugolini (25 qershor 1891 - 22 qershor 1980) ishte një shkrimtar italian. Ai është më i njohur për serinë e tij të biografive të trilluara të udhëheqësve italianë në art dhe shkencë, dhe për një vëllim veprash që përjetëson traditat, vlerat dhe mënyrat e jetës së Toskanës dhe Firences.
Biografia
Luigi Ugolini rrjedh nga një familje fisnike e Toskanës, prejardhja e regjistruar e së cilës daton në 1585 në Arezzo, Itali. Ugolini lindi në Firence, ku babai i tij i lindur në Siena dhe gjyshi i tij kishin praktika mjekësore. Ugolini ishte një fisnik i cili dihej se preferonte shoqërinë e fermerëve të varfër në rajonet e Maremma, të cilët ai i përshkroi si zotërinj më të vërtetë se shumë nga ata të ashtuquajtur zotërinj në qytet. Llogaritë e përshkruajnë Ugolinin aq lozonjarë sa ishte sinqerisht i hapur. Ai u martua me Lina Vaselli dhe çifti kishte shtatë fëmijë, katër djem dhe tre vajza.
Kuopio
Kuopio (Kuopion kaupunki), është një komunë në Finlandë. Është pjesë e rajonit Savonia Veriore.
Hanet
Hanet kanë qenë ndërtime të ngritura gjatë rrugëve të komunikacionit ose në qendrat e banuara për t’u shërbyer udhëtarëve e karvanëve me kafshë. Përbëheshin nga mjediset e fjetjes dhe të shërbimeve. Pranë tyre ngriheshin punishte për nevojat e kafshëve. Në qytete, zakonisht ishin pranë pazareve. Planimetria më karakteristike e haneve ishte një oborr i brendshëm me ndërtesa dykatëshe përreth. Kati përdhes përdorej për stalla e depo ndërsa në ballin nga rruga, për dyqane. Në katin e sipërm ishin dhomat e fjetjes, me një galeri të hapur ndaj oborrit. Pajisjet e dhomave të haneve ishin tepër të varfra.
J. Nozipo Maraire
J. Nozipo Maraire (e lindur më 1966) është një mjeke, sipërmarrëse dhe shkrimtare nga Zimbabue. Ajo është autore e  Zenzele: Një letër për vajzën time . Romani u botua në vitin 1996, ishte "Libri i njohur i vitit" nga gazeta  New York Times dhe një bestseller i  Boston Globe . Është botuar dhe përkthyer në më shumë se 14 gjuhë.
Lindur në Mangula, Rodezia Jugore, ajo është një neurokirurge e stërvitur në kohë të plotë dhe ka iniciuar programe neurokirurgjie në disa institucione në Delaware, Ohajo dhe Oregon. Ajo ka udhëtuar, edukuar dhe jetuar në shumë vende, duke përfshirë Xhamajka, Shtetet e Bashkuara, Kanada dhe Uells. Ajo u zgjodh për të marrë pjesë në Kolegjin e Atlantikut, në Uells. Ajo mori diplomë universitare nga Universiteti i Harvardit dhe më pas mori pjesë në Kolegjin Universitar të Kolegjit të Mjekëve dhe Kirurgëve në New York City. Ajo përfundoi trajnimin e saj të neurokirurgjisë në Shkollën e Mjekësisë të Yale.Ajo u nderua me çmimin Klinik Fellowship nga Kongresi i Kirurgëve Neurologjik, të cilën ajo e përdoruri për të punuar me Dr Fred Epstein në neurokirurgjinë pediatrike në New York City.
Ajo është një folës publike e cila është ftuar të ligjerojë në kolegje dhe universitete në të gjithë vendin. Dr. Maraire ka folur në klube të shumta librash dhe organizata qytetare dhe ka shërbyer në shumë panele letrare, duke përfshirë edhe ftesën e ftuar të Festivalit Leterik Gotenberg. Ajo ka shërbyer në Bordin e Drejtorëve të disa organizatave, duke përfshirë Fondacionin Rotary, Teatrin Ross Ragland dhe Institutin e Zhvillimit të Jug-Veri. Ajo ka punuar me dhe për shumë agjenci të zhvillimit duke përfshirë Organizatën Botërore të Shëndetësisë, agjencinë norvegjeze të ndihmës Norad dhe Institutin Synergos. Ajo ka punuar me Institutin Synergos si një konsulente dhe koordinatore e programit dhe ka qenë instrumentale në formimin e fondeve të investimeve komunitare në Afrikën Jugore.
Në vitin 2010, ajo ishte një nga fituesit e çmimit British Airways Entrepreneur Face to Face për hyrjen e saj në Ecosurgica, vizionin e saj për kujdesin shëndetësor të avancuar në Afrikën Jugore. Ajo është themeluesi i Cutting Edge Neurosurgeon Inc., një iniciativë e bazuar në internet.
Gërnçari (Prizren)
Gërnçar është një vendbanim në komunën e Prizrenit, Kosovë.
J. Nozipo Maraire
Shkrime
Romani i saj  Zenzele: Një letër për vajzën time , botuar në vitin 1996, ishte një "Libri i njohur i vitit" nga  New York Times  dhe një "bestseller i Boston Globe dhe është botuar dhe përkthyer në më shumë se 14 gjuhë. Siç përshkruhet nga Penelope Lively në një revistë të 'New York Times' të vitit 1996: Një nënë e Zimbabue i shkruan vajzës së saj Zenzele, një studente e Harvardit, duke treguar historinë e jetës së saj dhe duke reflektuar kështu trazirat e vendit të saj dhe kontinentin e saj gjatë 30 viteve të fundit apo më shumë. Maraire vetë tha në atë kohë: "Që kur e kam shkruar librin ... Kam takuar shumë afrikanë të rinj që më kanë thënë se është hera e parë që kanë lexuar një libër në të cilin ata e njohin veten, e fëmijëve që bënë tranzicionin nga para pavarësisë në luftën për pavarësi dhe epokën e pas pavarësisë, dhe cinizmi që pasoi në mënyrë të pashmangshme ... Ne kujtojmë aparteidin, kur nuk na lejohej të blinte në dyqane të caktuara ... Ne është e humbur në mes të kulturës tradicionale afrikane dhe kulturës moderne, nuk e dimë si t'i inkorporojmë ato, dhe nuk ka modele roli. Bota është aq perëndimore dhe ne duam të mbajmë identitetin tonë kryesor ".
Jeta personale
Tani jeton përgjithmonë në Zimbabue. Ajo është e martuar me Allen Chiura, një urolog, gjithashtu nga Zimbabue. Ata kanë katër fëmijë.
Kështjella Himeji
Kështjella Himeji (姫路城) është një kompleks kështjelle japoneze në majë të një kodre e vendosur në qytetin e Himeji t, Hyōgo, Japoni. Kështjella konsiderohet si shembulli më i mirë i mbijetuar i arkitekturës prototipike të kështjellës japoneze, që përfshin një rrjet prej 83 ndërtesash me sisteme mbrojtëse të avancuara nga periudha feudale. Kështjella njihet shpesh si Hakuro-jō ose Shirasagi-jō ("Kështjella e Egretit të Bardhë" ose "Kështjella e Heronës së Bardhë") për shkak të pamjes së jashtme të bardhë të shkëlqyer dhe ngjashmërisë së supozuar me fluturimin e një zogu.
Kështjella Himeji daton nga viti 1333, kur Akamatsu Norimura ndërtoi një fortesë në majë të kodrës Himeyama. Fortesa u shpërbë dhe u rindërtua Kështjella Himeyama në vitin 1346, dhe pastaj u ri-modelua në kështjellën Himeji dy shekuj më vonë. Kështjella Himeji u ri-modelua në mënyrë të konsiderueshme në vitin 1581 nga Toyotomi Hideyoshi, i cili shtoi një kullë të kështjellës tre-katëshe. Në vitin 1600, Tokugawa Ieyasu i dha kështjellën Ikeda Terumasa për ndihmën e tij në Betejën e Sekigahara dhe Ikeda tërësisht e rindërtoi kështjellën nga viti 1601 deri më 1609, duke e zgjeruar atë në një kompleks të madh të kështjellës. Disa ndërtesa u shtuan më vonë në kompleksin e kështjellës nga Honda Tadamasa nga viti 1617 deri në vitin 1618. Për mbi 400 vjet, Kështjella Himeji ka mbetur e paprekur, madje edhe gjatë bombardimeve të gjera të Himejit në Luftën e Dytë Botërore dhe fatkeqësive natyrore siç është tërmeti i Madh i Hanshinit në 1995.
Kështjella Himeji është kështjella më e madhe dhe më e vizituar në Japoni dhe u regjistrua në vitin 1993 si një nga vendet e para të Japonisë në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Zona brenda mureve të mesit të kompleksit të kështjellës është caktuar Vend i Veçantë Historik dhe pesë struktura të kështjellës, janë caktuar edhe Pasuri Kombëtare. Së bashku me Kështjellën Matsumoto dhe Kështjellën Kumamoto, Kështjella Himeji konsiderohet si një nga kështjellat e para të Japonisë. Për të ruajtur ndërtesat e kështjellës, u bë punë restauruese për disa vjet dhe u rihap para publikut më 27 mars 2015. Punimet gjithashtu hoqën papastërtinë dhe grimin, duke rikthyer ngjyrën grit të çatisë, në ngjyrën e saj fillestare të bardhë të shndritshme.
Historia
Ndërtimi i Kështjellës Himeji daton në vitin 1333, kur një fortesë u ndërtua në kodrën Himeyama nga Akamatsu Norimura, sundimtari i provincës së lashtë Harima. Në vitin 1346, djali i tij Sadanori shkatërroi këtë fortesë dhe ndërtoi Kështjellën Himeyama në vendin e saj. Në vitin 1545, klanet Kuroda u vendosën këtu me urdhër të klanit Kodera dhe sunduesi feudal Kuroda Shigetaka rimodeloi kështjellën në Kështjellën Himeji, duke përfunduar punën në vitin 1561. Në vitin 1580, Kuroda Yoshitaka ia paraqiti kështjellën Toyotomi Hideyoshi-t dhe në vitin 1581 Hideyoshi e rimodeloi kështjellën në mënyrë të ndjeshme, duke ndërtuar një kullë trekatëshe me një sipërfaqe prej rreth 55 m2.
Pas betejës së Sekigaharës në vitin 1600, Tokugawa Ieyasu i dha Kështjellën Himeji dhëndrit të tij, Ikeda Terumasa, si shpërblim për ndihmën e tij në betejë. Ikeda shkatërroi kullën trekatëshe që ishte krijuar nga Hideyoshi dhe e rindërtoi tërësisht dhe e zgjeroi kështjellën nga viti 1601 deri më 1609, duke shtuar tre hendeqe dhe duke e shndërruar atë në kompleksin e kështjellës që shihet sot. Shpenzimet e punës që përfshihen në këtë zgjerim besohet se kanë arritur në 25 milionë ditë-njeriu. Ikeda vdiq në vitin 1613, duke kaluar kështjellën tek djali i tij, i cili gjithashtu vdiq tre vjet më vonë. Në vitin 1617, Honda Tadamasa dhe familja e tij trashëguan kështjellën, dhe Honda shtoi disa ndërtesa në kompleksin e kështjellës, duke përfshirë një kullë të veçantë për nusen e tij Princeshën Sen (千姫).
Në Periudhën Meiji (1868-1912), shumë kështjella japoneze u shkatërruan. Kështjella e Himejit u braktis në vitin 1871 dhe disa nga korridoret dhe portat e kështjellës u shkatërruan për të bërë vend për kazermat e ushtrisë japoneze. I gjithë kompleksi i kështjellës ishte planifikuar të shkatërrohej nga qeveria, por u kursye nga përpjekjet e Nakamura Shigeto, një kolonel i ushtrisë. Një monument guri që nderon Nakamura-n u vendos në kompleksin e kështjellës brenda portës së parë, the Porta Hishi (菱の門). Edhe pse Kështjella e Himejit u kursye, kështjellat japoneze ishin bërë të vjetra dhe ruajtja e tyre ishte e kushtueshme.
Kur sistemi feudal han u hoq në vitin 1871, Kështjella Himeji u vu në ankand. Kështjella është blerë nga një banor i Himejit për 23 jen japonez (sot rreth 200,000 jen ose 2,258 dollarë amerikanë). Blerësi donte të shkatërronte kompleksin e kështjellës dhe të zhvillonte tokën, por kostoja e shkatërrimit të kështjellës vlerësohej të ishte shumë e madhe dhe u kursye përsëri.
Himeji u bombardua rëndë në vitin 1945, në fund të Luftës së Dytë Botërore dhe megjithëse pjesa më e madhe e zonës përreth ishte djegur në tokë, kështjella mbeti e paprekur. Një bombë u hodh në katin e fundit të kështjellës, por nuk arriti të shpërthejë. IPër të ruajtur kompleksin e kështjellës, u ndërmorën punë substanciale të riparimit duke filluar nga viti 1956, me një shpenzim pune prej 250,000 ditëve të njeriut dhe një kosto prej 550 milionë jen. Në janar të vitit 1995, qyteti i Himejit u dëmtua ndjeshëm nga tërmeti i Madh Hanshin, por Kështjella e Himejit mbijetoi sërish pothuajse e padëmtuar, duke demonstruar rezistencën e jashtëzakonshme nga tërmetet. Edhe shishja e hirës e vendosur mbi altarin në katin e fundit të kullës mbeti në vend pa lëvizur.
Njohja historike
Kështjella Himeji u regjistrua më 11 dhjetor 1993 si një nga vendet e para të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në Japoni. Pesë struktura të kështjellës janë gjithashtu të përcaktuara si Thesaret Kombëtare: Kulla kryesore (大天守), kulla e vogël veriperëndimore (乾小天守),  kulla e vogël perëndimore (西小天守), kulla e vogël lindore (東小天守), dhe korridoret I, Ro, Ha, Nidhe kuzhina (イ, ロ, ハ, ニの渡櫓附台所1棟). Zona në mes të pjesës më të madhe të kompleksit të kështjellës është caktuar një Vend i Veçantë Historik.
Së bashku me Kështjellën Matsumoto dhe Kështjellën Kumamoto, Kështjella Himeji konsiderohet si një nga kështjellat e para të Japonisë. Është kalaja më e vizituar në Japoni, duke marrë mbi 2,860,000 vizitorë në 2015. Duke filluar në prill 2010, Kalaja Himeji iu nënshtrua restaurimit për të ruajtur ndërtesat e kështjellës dhe u rihap për publikun më 27 mars 2015.
Detajet e dizajnit
Kështjella Himeji është kështjella më e madhe në Japoni. Ajo shërben si një shembull i shkëlqyer i arkitekturës prototipike të kështjellës japoneze, që përmban shumë nga karakteristikat mbrojtëse dhe arkitektonike të lidhura me kështjellat japoneze. Muret e lakuara të Kështjellës së Himejit nganjëherë thonë se i ngjajnë gjigantit fans (扇子), por materialet kryesore të përdorura në strukturat janë guri dhe druri. Kreshta feudale (家紋) të familjes janë instaluar në të gjithë arkitekturën e ndërtesës, duke nënkuptuar zotërinjtë e ndryshëm që banonin në kështjellë gjatë gjithë historisë së saj.
Kompleksi i Kështjellës Himeji ndodhet në qendër të Himejit, në majë të një kodre të quajtur Himeyama, që është 45.6 m mbi nivelin e detit. Kompleksi i kështjellës përfshin një rrjet prej 83 ndërtesash të tilla si depot, portat, korridoret dhe turrets (櫓). Prej këtyre 83 ndërtesave, 74 janë përcaktuar si Pasuri të Rëndësishme Kulturore: 11 korridore, 16 turreta, 15 porta dhe 32 mure tokësore. Muret më të larta në kompleksin e kështjellës kanë një lartësi prej 26 m. Bashkë me kompleksin e kështjellës është një kopsht Koko-en (好古園), një kopsht japonez i krijuar në vitin 1992 për të përkujtuar 100 vjetorin e qytetit të Himejit.
Bibliotekat e para në Shqipëri
Në truallin e Shqipërisë bibliotekat njihen që në shek.IV p.e.s. Ishin të përmendura biblioteka e Apolonisë dhe e Dyrrahut (shek.I p.e.s.), e Finiqit (shek.II-III). Gjatë mesjetës u shtuan sidomos bibliotekat pranë institucioneve fetare, ku ruheshin edhe kodikë e dorëshkrime të rralla. Në shek.XIII-XVI përmenden biblioteka e Gjirokastrës, Filatit dhe Himarës. Në mes të shek.XVIII Korça kishte një bibliotekë me 4000 vëllime. Të njohura ishin edhe biblioteka e Voskopojës, Vithkuqit, Selasforit.
Kështjella Himeji
Detajet e dizajnit
Nga lindja në perëndim, kompleksi i Kështjellës Himeji ka një gjatësi prej 950 to 1,600 m, dhe nga veriu në jug, ai ka një gjatësi prej 900 to 1,700 m. Kompleksi i kështjellës ka një perimetër prej 4200 m. Ai mbulon një sipërfaqe prej 233 hektarësh (2,330,000 m2 se 576 akër), duke e bërë atë rreth 50 herë më të madh se Dome Tokio ose 60 herë më e madhe se Stadiumi Koshien.
Kulla kryesore (大天守) në qendër të kompleksit është 46.4 m e lartë, duke qëndruar 92 m mbi nivelin e detit. Së bashku me kullën kryesore, tre kulla degë më të vogla (小天守) formojnë një grup të kullave. Nga jashtë, kullat duket se kanë pesë kate, sepse katin e dytë dhe të tretë nga maja duken të jenë një kat i vetëm; megjithatë, ai në të vërtetë ka gjashtë kate dhe një bodrum. Bazamenti i kullës kryesore ka një sipërfaqe prej 385 m2, dhe ndërtesa e saj përmban objekte të veçanta që nuk shihen në kështjellat e tjera, duke përfshire kabinetet, një lavaman dhe një korridor kuzhine.
Mbrojtja
Kështjella Himeji përmban sisteme mbrojtëse të avancuara nga periudha feudale. Shtigjet e ngushta (狭間) në formën e qarqeve, trekëndëshave, katrorëve dhe drejtkëndëshave gjenden në të gjithë Kështjellën e Himejit, me qëllim që të lejojnë mbrojtësit të armatosur me tanegashima ose harkëtarë të sulmojnë ndaj kundërshtarëve pa u ekspozuar. Rreth 1 mijë shtigje të ngushta ekzistojnë në ndërtesat e kështjellës që mbeten sot. Kënde të pjerrëta që quhen "dritare rënëse prej guri" (石落窓) janë vendosur gjithashtu në pika të shumta në muret e kështjellës, duke mundësuar gurët ose vajin e zier për t'u derdhur mbi kokat e sulmuesve që kalonin nën dhe suva e bardhë u përdor në ndërtimin e kështjellës për rezistencën ndaj zjarrit.
Ndikimi kulturor
Kështjella Himeji shpesh njihet edhe si Hakuro-jō ose Shirasagi-jō ("Kalaja e Egretit të Bardhë" ose "Kalaja e Heronit të e Bardhë") për shkak të shkëlqimit të bardh të jashtëm dhe ngjashmërisë së supozuar me fluturimin e një zogu. Kështjella është paraqitur gjerësisht në filma të huaj dhe japonezë, përfshirë filmin e James Bond "You Only Live Twice" (1967), dhe filmin e Akira Kurosawa Kagemusha (1980) dhe Ran (1985). Në miniseries televizive Shōgun (1980) ajo shërbeu si një kështjellë e epokës feudale Osaka, e cila ka humbur fortifikimet përreth. Në videolojërat Civilization Revolution dhe Civilization V, Kështjella Himeji është në dispozicion për ta ndërtuar si një mrekulli e botës.
Statistikat e vizitorëve
• 1964 – 1,738,000 (Puna restauruese e epokës Showa përfundoi)
• 1989 – 1,197,000
• 1990 – 811,000
• 1991 – 871,000
• 1992 – 885,000
• 1993 – 1,019,000
• 1995 – 695,000
• 1996 – 861,000
• 1997 – 716,000
• 1999 – 713,000
• 2000 – 662,000
• 2001 – 708,000
• 2002 – 729,000
• 2003 – 814,000
• 2004 – 771,000
• 2006 – 899,000
• 2007 – 1,023,000
• 2008 – 1,195,000
• 2009 – 1,561,000
• 2010 – 458,000 (filloi puna restauruese)
• 2011 – 611,000
• 2012 – 711,000
• 2013 – 881,000
• 2014 – 919,000
• 2015 – 2,860,000 (restaurimi përfundoi në mars)
Galeria
Pamje panoramike
Pamje nga larg
Historia e Fshehur e Legjendes se Kalase Rozafae
Historia e Kalasë Rozafa (nga Rashidi) Rrëfimi nga Sami Dani E kam ndigju kur isha i ri në Smirn të Turqis. Në 1 klub ku u mbledhshin shqiptarët, ishte edhe 1 plak lahutar shqiptar nga Sanxhaku, i cili kishte gati 30 vjet që jetonte n’Turqi. Mbasi aty kishte pas 1 djal t’sakatuem prej luftet me shkiet, i cili i pat làn gruan dhe 3 fëmij t’vegjël. Mbasi i kishin vra 4 djemt, i pat mbet veç ky i gjymtuemi me grua dhe 3 fëmij. Për mos me e humb gjakun prej masakrave serbe, Rashidi (lahutari) e mori familjen e u shpërngul prej Sanxhakut (ku kishin prona deri n’Podgoric si fis), dhe erdhi n’Turqi me shpëtu familjen e tij dhe fëmijt e t’birit pa kamb. Rashidi punonte si hallvaxhi, e mbas do vjetsh i vdes i biri sakat, dhe kështu ai i rrit vet 3 fëmijët jetima, që i la t’vegjël i biri. Në 1934 e kam taku Rashidin për her t’pàr, tek i binte lahutës, tuj këndu kangt për Skënderbeun, Mujin etj. Kishte 1 zà t’fort edhe pse ishte gati 80 vjeç. Kur e kam ndigju tuj këndu me lahut historinë e kalasë Rozafa, s’kisha kja kurr deri at’her, por aty kam kja me lot tuj e ndigju me lahut Rashidin, dhe t’tan shqiptart e tjer që e ndigjojshin, ishin tuj kja njisoj si un. Rashidi ishte stërnip i Rashididt t’madh apo t’moçëm, 1 lahutar i ndigjuem n’Sanxhak e krejt veriun ton. E bana mik, dhe ato muaj që kam ndejt n’Smirn (që është vendlindja e Homerit), jam miqsu me Rashidin, dhe ai e ka këndu shum her me lahut historin e Kalasë Rozafa. Biles un i pata shkru krejt vargjet në 1 bllok, e Rashidi m’thoshte, se kjo histori ka hangër shum krèna njerzish, sepse dòjn me e shùe krejt, e me tregu rrenat e veta. Ai bllok që i pata shkru vargjet, më asht marrë nga policia bashk me shum libra t’çmuar, kur na e ka bastis shpin shteti në 1947. Por kjo ka mbi 500 vargje, e zgjaste 1 or e kusur me lahut. Un edhe pse m’a e kishin marr at bllok, un halà mbaj mend shum vargje t’saja, t’paktën ato ma kryesoret, që po mundohem me i kujtu, tashti që po të tregoj historin e vërtetë të Kalasë Rozafa.
Fillon me kto vargje
Kjèn 3 vllazën trima t’motit
qi pe largut tuj rrugtue
me çue n’vend fjalën e t’jatit
me 3 motra me u martue
Qi njat rod qi dojn me shtue
me kèn t’lidhun mish e thue
n’gjak kah i àti e n’gji kah e àma
n’ndèr e n’bès bashk për t’tana …..
Pra, 3 vllaznit kishin 1 amanet prej babës t’vet, që me e bà dhe shtù rodin (gjakun,racën) e tyre, duhej me gjet 3 motra që me u martu me ato. Në mënyrë që fëmijët e tyre të ishin t’lidhun me njëri-tjetrin si ”mish e thua”. Mbasi do ishin t’lidhun me gjak nga i àti si kushërinj, dhe gjithashtu edhe nga e àma si kushërinj nga gjiri (qumështi). Kështu 3 vllaznit u nisën me kërku fatin e tyre, tuj udhtu deri larg. Dhe gjat rrugs pànë 1 oxhak tuj nxjerr tym, dhe 3 grà që po punojshin tuj shkri hekur (metal – bronx), hekuri ka dal mà von, por n’at koh punohej vetëm bakri dhe bronxi, vargjet thojn hekur, se njashtu jan thirr t’tana metalet, bile edhe sot i thojn (pushk t’hekrit). Pra kur shohin oxhakun tuj nxjerr tym dhe 3 gràt tuj punu, 3 vllaznit afrohen dhe i lypin konak me pushue dhe uj, se ishin lodh prej rrugs.
Tuj rà posht Drinit gjarpnue
Vllaznit turrin e kan ndal
Nj kamin nàlt tuj tymue
3 grà n’zjèrm hekur punue
Fill kaminit ju kan ofrue
e kan nis me u njoftue
po kjen kput gjat tuj rrugtue
buk e ùj i kan kërkue … ? (s’kujton vargjet e tjera) Kto 3 grà ishin motra, ku sejcila kje mà e bukur se tjetra. Fà (fat) ishte kèn motra e madhe, që bante pun t’rànda burrash për me fitu bukën e me i rrit vetëm 2 motrat -, se kan kèn jetime qysh se ishin t’vogla. Pra ishte edhe si nàn edhe si motër për 2 t’voglat.
Kjèn 3 motra porsi zana
gjà hyj mà t’bukur s’kish bà nàna
Fà e madhja e dyta hàna
Roza kjè m’a e vogla n’tàna
Fà e madhje kjè e smut
e pun burrash ka mbarue
porsi nàn motrat ka rrit … ?
E kështu, mbasi i shtrùn konak 3 vllazënve dhe u njoftuen me ato, 3 vllaznit i kallzojn amanetin e bàbës t’tyre, dhe i kërkojn dorën 3 motrave me u martu me ktà 3 vllaznit. 3 motrat pranojn dhe martohen simbas radhës në mosh me 3 vllaznit. Mbas 1 viti, Roza (e vogla) lind djal, e dyta ishte shtatzàn, kurse Fà nuk kishte bà … se ishte e sëmur, prej se punonte qysh e vogël tuj shkri metal e tuj bà vegla e àrm, për me i shit e me fitu bukën edhe për 2 motrat e vogla.
Ndërkohë 3 vllaznit mbasi u martuan me 3 motrat, nisën me çùe 1 kala, për me e çùe n’vend amanetin e bàbës t’vet.
3 kreshnikt vllazën t’nji gjakut
me 3 hanat kjèn martue
Me kta ròdin me e shtue
Mbi shkamb t’moçëm m’e naltùe
ku t’shef syni pa mbarue
3 lumej nën tuj gjarpnue
Kèjt ngàt shkamit tuj bashkue
E ngàt liqenit t’pambarue … ? (vazhdimin nuk e kujton krejt)
N’at koh kur kan nis me çùe kalàn (mbi 4000 vjet pàra), nuk kishte dàl halà (akoma) llaçi, por muret çoheshin me blloqe t’mdhaja gurit tuj i kombinù me forma t’ndryshme, dhe tuj bashku edhe me shufra metalit ndërmjet blloqeve t’gurit brenda. Trashësia e mureve shkonte deri në 5 metra a mà shum në themele, ku blloqet e gurit ishin mbi 1 metër e gjýs shpeshher, në themele ku çoheshin me 2 mure me distanca 3-4 metra prej njeri-tjetrit, dhe n’mes ktýne 2 mureve trasha me blloqe gurit t’mdhaja, u mbushte me copa gurësh që mbetshin prej gurve qi daltoheshin tuj i gdhènd  me forma t’ndryshme, dhe i përzijshin me dhè, dhe kshtù mandej vinte tuj u çùe muret rrèsht mbas rrèshtit tuj u çùe nalt e tuj u mbùsh n’mes. Por muret që 3 vllaznit çojshin ditën sipër, nuk qëndronin natën, se u u rrëzojshin. Kështu që 3 vllaznit shkùen me pyet 1 plak t’ùrt (orakull) tuj i thànë që, ata kishin flijùe në themelet e kalasë shumë bagëti, por muret kishin ngèc dhe nuk çoheshin ma nàlt, se binin natën. (s’i kujtohen vargjet) …
Orakulli i thòt që: Ju jeni tuj çù nji fortès/kalà që ka me i shërbý me shekuj brezave që kan me pasù gjakun tùj, dhe kjo nuk pranon me flijù bagëti, por kërkon 1 flijim mà të shtrènjt, duhet me u flijù 1 pjestar nga familja jùj, që kjo kalà me u çù e fort e me i qëndrù shekujve brez mbas brezi të gjakut tuej. Dhe duhet me kèn patjetër grù ajo që do flijohet në mure të kalas tùj. Sepse grùja rrit n’bark dhe bjèn n’jèt fëmijët e gjakut tùj. Por duhet me kalu 2 hanat dit-nat, dhe at dit qi do t’dalin hana e re me fillu e treta, asaj grù qi ka me i qillù radha me ju prù me hangër, ajo do të duhet me u muros në themelet qi jeni tuj bà për kalàn tùj. (S’kujton vargjet) “I kam pas dit ma shum se gjýsen.. m’kan firù shum prej týne”
Edhe kshtu u rà dakort mes vllazënve, me besa- bès mos me i kallzu asnjeni grave. Dhe ashtu u bà. Asnjeni nuk i ka kallzu grave, (por ajo historia që 2 vllaznit e mëdhenj i kan kallzu grave, nuk asht e vërtet, sepse ktè e ka shpik djallzisht  ai Uka i mbràpsht, dhe t’a e diftova historin e tij) Si gjithmon 3 gràt qi ishin motra, ja çojshin me radh çdo dit bukën burrave t’tyre.
Por Roza ma e vogla, ja çonte mà shpesh atyre, se Fà e madhja, ishte e sëmur e i merrej fryma, ngaqë ishte kèn qysh e vogël tuj punù n’furr tuj shkri metal tuj ba vegla e armë, dhe ishte helmù prej tymit aty. Kurse motra tjetër e dyta, ishte me barrë dhe ishte afrit për me lind s’shpejti. Kshtu qi Roza shpesh i jepte me pi djalit, e vinte me fjèt, dhe u niste vèt me ja e çù bukën burrit dhe kunetive, edhe kur nuk e kishte ajo radhën. Pra ja linte djalin fjèt motrave, ja çonte bukën dhe kthehej shpejt pa u çù djali prej gjumit. Ose kur çohej djali dhe Roza nuk ishte aty, Fà e merrte djalin n’krah e i dilte pàra Rozës n’rrug t’kthimit, dhe mos me e làn djalin me kja gjàt se donte me pi, dhe aty Roza i jepte gji, e mandej u kthejshin bàshk n’shpi.
Njikshtu kalùn 2 hanat, dhe at dit qi doli Hana e Re e treta, ishte radha e Fà për me ja e çù bukën, por Roza ashtu si herët e tjera, i thot qi don me ja e çù ajo bukën.
Mbasi fillon me u largù pak, Roza ndín qi asht çù djali, e po e ndigjonte tuj qà, Roza kthehet, e pajton djalin dhe e vèn prap me fjèt djalin, dhe niset. Prap Fà prap ngulmon mos me e làn Rozën për me ja e çù ajo bukën, se ishte radha e Fà-s. Tuj i than rri me djal, se s’asht mír. Por prap Roza nuk e ndigjon Fà, dhe merr prap bukën e niset me ja e çù.
Dhe kshtù kur Roza arrin n’kalà, sheh 3 vllaznit tuj e prít, dhe i diftòjn se çfàr i kishte than Orakulli, dhe se ashtu ishin rà dakort me njeni-tjerin. …. (S’kujton vargjet)
Por se Roza fjàl kish làn
veç gjýs shtatit n’mur m’e kàll
dorën shtrí tuj lýp m’e i fàl
t’fundmen hèr m’e prèk njat djal
Der sa dielli t’kèt prendùe
e dita tjetër t’kèt agùe
1 sy jasht për m’e shikjùe
1 gjí jasht me i dhàn me pí
1 vesh jasht djalin m’e ndí
1 dòr jasht m’e ledhatù
1 kamb jasht n’djep m’e pajtù
E kish dít qi vinte Fà-ja
Kur djali Rozën pat kërkue …. ?
Kshtù qi vllaznit ja plotsùn dëshirën Rozës, tuj e muròs vetëm gjýs trupit.
Kur djali i Rozës ishte pas çù prej gjumit dhe kërkonte t’àmën se donte me pí. Fà ishte bà merak qi Roza ishte vonù mà shum se hèrt e tjera, dhe merr djalin n’krah edhe niset me i dàl pàra Rozës rrugës. Dhe tuj ju màrr fryma arrin deri n’kalà me djal n’krah. Dhe aty i thòjn qi Orakulli i kishte udhzù ……etj.
Dhe i kallzòjn se ku ishte muròs Roza, dhe i kallzòjn edhe amanetin e saj.
Fà e gjen Rozën t’vdekun, por gjýsa e trupit t’saj ishte halà (akoma) vàl (i ngrohtë), dhe nga gjíni i pikonte tamël (qumësht) pík-pík, se ora e trupit vazhdon deri 24 orë mbas vdèket, e ajo ishte ora qi i jepte me pí djalit.
Fà ja e vèn djalin te dora e Rozës qi ishte halà vàl, dhe djalin qi e kishte marr uria, kur sheh tuj pikù qùmsht prej gjinit t’sàmës, instinktivisht i afrohet gjínit e fillon me e thith gjínin e  s’àmës qi pikonte halà pík-pík.
Ka ul djalin ngàt dors t’sàms
e fill aj gjínit ja afrít
kur ka pa tamël tuj pík
qyqi djal untù tuj prít
ja ka nis gjínin me thíth....
Fà e tmerrueme prej asaj qi po shihte, fillon me vù kùjen me t’madhe tuj kjà e tuj u çjerr, e tuj shkul flòkt me gjàm, sa u u tundën muret - thòt kanga.
Ka nis Fà-ja me vù kùjen
prej gjàms t’saj muret u tunden
Pse de Roz moj probatesh
t’jam kàn nàn e m’preve n’bes
Se sot rendi m’kish takù mùe
bukën burrave me ja prùe
Nën njat mur ti s’kishe kàn
mà mir mù po t’m kishe làn
e smut jam pa çik pa djal
se e dyta shtat ka nxàn
e ti për gjínit kishe nji djal
Njashtu Fà tuj vajtù
tuj shkul flok e vikàt ou
tuj gjimù e tuj lotùe
der sa dielli pat nis me shkùe
tuj vajtù mbi njat trup t’vàl....?
Kshtù Fà-ja ka kjà tuj gjimù me t’madhe deri sa i jan shterrù lotët, dhe deri qi ka dal hàna, e i ka mbaru edhe fryma e i ka ndalù zemra, dhe ka vdek e përqafueme mbi trupin e Rozës.
Lot e Fà-s i kan shterrùe
der sa fryma e ka lëshùe
e jeta saj aty asht shùe
Zani saj mà nuk asht ndí …. ?
Aty ku i kan pikù lotët e Fà-s mbi trupin e t’motrës, jan bashkù lotët e Fà-s me pikat e tamlit qi pikojshin nga gjiri i Rozës, dhe kan krijù nji përrù t’bardh, me lot dhimbjesh e tamël dashnie, qi halà (akoma) sot sipas legjendës n’ato vargje, thuhet qi edhe sot vazhdon e pikon ai lang i bardh në mure t’kalàs. Dhe ato nàna qi kan fëmij për gjínit dhe nuk kan gjí, shkojn dhe e marrin at lang t’bardh qi asht ngurtsu aty, e shkrijn me uj dhe e píjn. E mbasi e píjn i kthehet qumështi n’gjí, dhe ata fëmij qi píjn at gjí, rriten t’fort, t’besës dhe t’nderit, me burrní e trimní.