cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Simone Martini
Hipotezat mbi formimin artistik
Tjetër element karakteristik i veprës së Simones, që me fillimet e njohura, është vëmendja e tij për artin sunturie, arti i fiorentinëve në Sienën e kohës. Kjo dëshmohet nga përdorimi i përhapur i stampinave dhe punzoneve të rafinuara nëpërmjet të cilave Simone pasuron me elemente të jashtëzakonshëm dekorues pikturat e tij (për shembull te aureola e Virgjëreshës me Fëmijën të Maestà del Palazzo Pubblico). Po njëlloj objektet në ar të rrem të paraqitur në veprat e tij janë riprodhuar me mjeshtri të pakrahasueshme (në këtë sens mund të shikohet froni i Virgjëreshës të së njëjtës Maestà, gati një zmadhim i disa relikeve të bukura sieneze të epokës). Mbi bazën e këtyre elementeve është hamendësuar se Simone i ri ka qenë familjar me artin oraf. Hamendje që për më tepër mund të shpjegoi edhe një element të mëtejshëm dallues të veprës së Martinit, dmth. njohja e shijes gotike oltremontane, të përhapur në Sienë mbi të gjitha në argjendarinë sieneze të shekullit të XIV, është e dukshme rimarrja, në dekorimet me zmalt, të modeleve stilistike transalpinë, si për shembull te vepra e Guccio di Mannaia-s.
Veprat e para
Shenjat e para të dokumentuara të aktivitetit artistik të Simone Martinit arrijnë deri rreth viteve 1305-1310, kur i riu Simone ishte afërsisht 20-25 vjeç. Në këtë fazë të parë të aktivitetit të tij i janë atribuar një Madona me Fëmijën, të cilës nuk i dihet vendndodhja origjinale dhe që sot është e ekspozuar në Pinacoteca Nazionale di Siena (e kataloguar si vepra n. 583), dhe një Madona e Mëshirës, e prejardhur nga kisha e San Bartolomeo-s në Vertine, të Chianti-t, po ashtu e ekspozuar në Pinacoteca Nazionale di Siena. Kjo e fundit konsiderohet e krijuar në bashkëpunim me Memmo di Filippuccio-n, mbi të gjitha te të rekomanduarit e mbledhur nën mantelin e Maria-s. Në këtë fazë disa konsiderojnë se duhet ti përkasi edhe Kryqi i pikturuar i prejardhur nga Konventi i Kapuçineve në Sienë edhe ky po ashtu i konservuar në Pinacoteca Nazionale të Sienës. Ky Simone Martini i hershëm është shumë i afërt me Duccio-n, siç është e dukshme nga fytyra, manteli dhe qendrimi i Marias në Madona me Fëmijën n. 583. Gjithësesi pasuria e detajeve dekorative dhe përvijimi skrupuloz i detajeve anatomike tregojnë talentin e Simone Martinit, që në këta vite të hershëm.
Pas këtyre veprave të para, por në një periudhë akoma para realizimit të madhështores Maestà del Palazzo Pubblico të Sienës, konsiderohet se Simone Martini ka pikturuar një afresk nga i cili mbetet vetëm koka Madonës dhe të sot të strehuar nga Kisha e San Lorenzo al Ponte në San Gimignano (~1310) dhe një Maesta e pjesshme në ekspozim në Museo di Capodimonte të Napoli-t (~1310-1312). Vepra këto që, mbi të gjitha e dyta, tregojnë shenjat e një transicioni nga Simone Martini i parë, akoma shumë i afërt me mjeshtrin e tij Duccio, te një stil autonom të artistit tashmë i dukshëm që te Maestà del Palazzo Pubblico të Sienës.
Maestà del Palazzo Pubblico të Sienës
Vepra e parë e datuar e Simone Martinit është Maestà del Palazzo Pubblico, afresk i viteve 1312-1315 (i modifikuar në 1321) në sallën e Këshillit të Palazzo Pubblico të Sienës, ku gjendet edhe sot. Bëhet fjalë për një vepër të një piktori me siguri tashmë të pjekur, ndoshta vetëm për prestigjin e një porosie publike kaq të rëndësishme.
Afresku i madh (970x763 cm) është një lloj homazhi ndaj Maestà-në e Katedrales së Sienës të Duccio-s, nga e cila rimerr qëndrimin (Maria dhe Fëmija në qendër të ulur në një fron, me grupin simetrik të shenjtëve në të dy krahët dhe në plan të parë mbrojtësit e qytetit), përdorimi i një burimi të vetëm për përvijimin e dritëhijeve, përdorimi i një perspektive të drejtë në vend të një perspektive të kundërt dhe këndvështrim të variushëm me të cilin janë paraqitur personazhet (nga ballor deri ata në profil), karakteristika këto që vetë Duccio kishte marr nga Giotto. Edhe realizmi figurativ si dhe deri fizionomitë e shumë shenjtëve të kujtojnë veprën e Duccio-s.
Megjithatë në këtë vepër Simone tregon diferencimin në mënyrë të vendosur nga piktura e tij paraardhëse. Madona është më e kursyer, në mënyrë aristokratike e shkëputur dhe nuk shikon spektatorin. Të gjitha fytyrat kanë një realizëm të paparë më parë, që nga ai i Marias deri te ai i shenjtëve të moshuar. Gishtat e dorës janë veçuar duke e bërë prekjen më delikate. Aureolat janë përvijuar në reliev me risinë e punzonatura (gdhendja e motiveve në reliev nëpërmjet presionit të gjilpërave), që të kujtojnë te argjendaria seneze e shekullit të XIV, një nga fushat artistike më të afërta me Gotikun francez të epokës. Froni është përvijuar me karakteristika të gotikut rrezatues si dhe baldakini ceremonial të kujton një stil oborrtar me shije transalpine. Gama kromatike e Simones, i mahnitur nga zmaltet dhe argjendaritë tejalpine, është më e gjerë dhe e pajisur me velature dhe kalime më të buta. Edhe pozicionimi i shenjtëve nuk ndjek një rreshtim të praktikuar më parë si te Duccio, por ecën përgjatë linjave diagonale paralele që konvergojnë në thellësi duke dhënë një iluzion hapësinor në prespektivë me shije xhoteske. Tërësisht e anashkaluar te Simone Martini është i ashtuquajturi horror vacui që duket se karakterizon Madonën duçeske: te Maestà-ja e palazzo pubblico rigjejmë porcione të gjera të qiellit të kaltër. I ndryshëm është edhe karakteri i dy Maestà-ve: dukshmërisht fetare ajo e Duccio-s, e ngarkuar me domethënie morale dhe qytetare ajo e Simones, e porositur nga qeveria e Signori Nove në Sienë.
Fazat e realizimit të Maestà-së
thumb|433x433px|Maestà, Palazzo Pubblico i Sienës Maestà-ja e Palazzo Pubblico është një vepër me kompozim, teknikë dhe semantikë me një kompleksitet të pabesueshëm. Simone Martini punoi për afreskun në disa faza: me gjasa nisi në 1312, e vazhdoi punën deri rreth dy të tretave të sipëfaqes, por më pas të braktisur (me shumë gjasa për të shkuar në Assisi, ku ndiqte kishëzën e San Martino-s) për të kompletuar kështu pjesën e poshtme, sot mjaft e përkeqësuar për shkak të teknikës së përdorur (e pikturuar kryesisht 'a secco') vetëm më vonë. Vepra është firmosur nga Simone Martini në qershorin e vitit 1315. Është interesante të vëresh, gjatë kornizës iluzionistike, shenjën e rinisjes së punës, e karakterizuar nga përdorimi i gjilpërave të ndryshme dhe nga mospërputhja e përvijimit të modiljoneve të vegjël veçanërisht të dukshme në krahun e djathtë. Në 1321 Simone thirret përsëri për të vënë dorë në punën e vetë për "sajimin" e disa porcioneve të afreskut; u ribënë plotësisht në këtë periudhë kokat e Madonës, të Fëmijës, të sant'Orsola-s dhe Katerinës së Aleksandrisë (pranë krahëve të Madonës), të dy engjëjve ofertues (poshtë në këmbët e fronit), të shenjtëve 'Ansano dhe Crescenzio (i pari dhe i treti shenjt i gjunjëzuar). Në referim të fakteve të ndodhura në komunë në 1318 (revolta e karnaiolëve), u vu dorë edhe te epigrafi menjëherë poshtë fronit të Virgjëreshës, duke mbuluar shkrimin e mëparshëm, mesazhi i të cilit ju besua kartelave të mbajtura nga katër Shenjtët Mbrojtës të qytetit.
Cappella e San Martino-s në bazilikën e poshtme të Shën Françeskut të Assisi-t
Cappella e San Martino-s në Bazilikën e poshtme të Shën Françeskut t’Assisi-t u afreskua në tre faza, në një hark kohor që shkon nga viti 1313 deri në rreth vitit 1318. Në 1312 kardinali Gentile Partino da Montefiore, titullar i San Martino-s, u vendos në Sienë ku pati rastin të takonte Simone Martini-n, duke i porositur afreskimin e kishëzës së San Martino-s, që ishte kërkuar për tu ndërtuar po nga ai. Simone Martini u vendos në Assisi kur punimet e Maestà del Palazzo Pubblico të Sienës tashmë kishin nisur, por nuk kishin përfunduar. Rreth fundit të vitit 1314 u rikthye në Sienë, përfundoi Maestà-në duke e firmosur në qershor të vitit 1315 dhe kështu u kthye në Assisi për të rifilluar punimet e kishëzës së San Martino-s. Pastaj i ndërpreu përsëri punimet në 1317 për tu vendosur në Napoli në oborrin e Robert Anzhuinit dhe u kthye më në fund në Assisi për ti përfunduar punimet në 1318.
Cikli i afreskeve përshkruan Historitë e Martinos, peshkopit të Tours-it. Në anët e tre vetratave janë vendosur, nga e majta në të djathtë, buste kalorësish, peshkopësh dhe papësh dhe eremitë të shenjtëruar dhe themelues urdhërash. Ndërmjet arkadave të hyrjes janë vendosur 8 shenjtorë me figurë të plotë, të realizuar gjatë fazës së fundit të punimeve, në 1318.
Përgjatë punimeve Simone Martini mund të krahasohej me mjeshtrat e tjerë fiorentinas të shkollës xhoteske, duke përfshirë edhe Giotto-n, atëherë aktiv në kantierin e Assisi-t. Simone u përditësua në disa elemente, si intelaiatura solide arkitektonike realiste dhe loja iluzionistike e dritave dhe hijeve me vëmendjen te burimet e vërteta të ndriçimit. Te 8 shenjtorët me figurë të plotë të vitit 1318, të fundit të gjithë ciklit, është i dukshëm edhe përvetësimi i volumetrive të pasura xhoteske. Gjithësesi Simone nuk iu përshtat pasivisht shkollës fiorentine, por mbeti i qartë dallimi midis mënyrës së tij të pikturimit dhe asaj xhoteske duke filluar nga e njëjta temë pikturash: jo historitë e një shenjtori si shën Françesku, por një kalorës i shenjtë, të cilit Simone i theksoi disa aspekte oborrtare të legjendës.
Për shembull në skenën e famshme të Investiturës së san Martino-s, aksioni është ambientuar në një pallat, me muzikantët e oborrit të veshur në mënyrë të mrekullueshme dhe me një shërbëtor me një fajkua gjuetie në dorë. Konteksti i Simones është më përrallor dhe absolutisht i madh është studimi realistik i kostumeve dhe pozave; individualizmi fizionomik i fytyrave (mbi të gjitha në ato natyrale të muzikantëve) nuk ka të krahasuar në gjithë pikturën e epokës, duke përfshirë edhe Giotto-n. Pas Maestà del Palazzo Pubblico di Siena, Simone u afermua si piktor laik, oborrtar dhe i rafinuar. Qe në këta vite që konkretizoi aftësinë e tij për të portretizuar fizionomitë natyrore, duke vendosur bazat për lindjen e teknikës së portretit. Simone Martini është një nga përfaqësuesit më të mëdhenj të gotikut oborrtar dhe piktura e tij aulike i referohet botës aristokratiko-kalorsiake, ndërsa realizmi i Giotto i referohet kulturës së botës borgjezo-tregtare.
Në oborrin e Robert Anzhuinit
Në korrik të vitit 1317 Simone u thirr në Napoli nga Robert Anzhuini, që e emëroi kalorës (duke i caktuar një pension vjetor) dhe i porositi një tablo celebruese, San Ludovico i Tuluzës kurorëzon vëllain Robert Anzhuin, sot e ruajtur në Museo di Capodimonte në Napoli.
Kjo vepër është një ikonë profane, e para e këtij lloji në Itali që shënon një temë të përpiktë politike të momentit: pikërisht atë vit Ludovico-ja i Tuluzës kanonizohet; duke qenë vëllai i madh i Robertit, ishte i destinuar për fronin e Napolit, por Ludovico kishte abdikuar në favor të vëllait për tju përkushtuar jetës fetare; me këtë pikturë Roberti donte të krijonte një manifest politik që legjitimonte pushtetin e tij.
Kjo ka edhe një primat, dmth. atë të të qenit portreti i parë i sigurt i pikturës italiane të një personazhi të gjallë (Robert Anzhuini), ndërsa primati absolut i takon një skulpture, Portreti i Karlit të I Anzhuin të Arnolfo di Cambio-s (1277).
Në predelë Simone pikturoi pesë histori me ambjentime në një prespektivë intuitive me natyrë xhoteske, të llogaritur afërsisht sipas këndvështrimit të një vëzhguesi që vendoset përpara në pozicion qëndror. Në fytyrat ekspresive të skenave të predelës, të ngarkuara me më shumë intesitet dramatik përkundrejt Assisi-t, gjejmë një afrim të mëtejshëm ndaj gjuhës xhoteske.
Pas realizimit të kësaj pale Simone u kthye në Assisi për të mbaruar afresket e Cappella di san Martino, në veçanti të shenjtorëve me figurë të plotë ndërmjet arkadës qendrore. Kështu zëvendësoi disa shenjtorë të mëparshëm të pikturuar apo skicuar me shenjtorët e celebruar nga Anzhuinët, të cilët vetë san Ludovico-ja i Tuluzës, por edhe Shën Luigji i Francës, Shën Elisabetën e Hungarisë. Këtu realizoi edhe një afresk në transetto-n e djathtë të vetë bazilikës së poshtme të Shën Françeskut t'Assisi-t, që paraqet Shën Françeskun, san Ludovico-n e Tuluzës, shën Elisabetën e Hungarisë, të bekuarën Agneze të Bohemisë (~?) dhe shën Henrikun e Hungarisë, të gjithë shenjtorë të celebruar nga dera e Anzhuinëve. Një tjetër afresk në të njëjtin transetto të djathtë paraqet Madonën me Fëmijën dhe shenjtë nga disa të atribuar Simone Martinit, por në të vërtetë i një piktori minor të rrethit të tij.
Rikthimi në Toskanë: prodhimi i poliptikëve
I rikthyer në Toskanë rreth vitit 1318, Simone Martini nisi një sezon të gjatë në të cilin prodhimi i tij kryesor qe ai i poliptikëve. Pikturoi të paktën gjashtë para se të kthehej në Sienë në 1325. Poliptiku i parë qe ai për kishën e Sant'Agostino-s në San Gimignano (Sienë). Sot ky poliptik është shpërndarë në tre muze të ndryshëm, ku ndarja qendrore me Madona dhe fëmija është konservuar pranë Wallraf-Richartz Museum-it të Këlnit në Gjermani, tre panele me shenjtë në Fitzwilliam Museum të Cambridge-it dhe i pesti me Shën Katerinën në një koleksion privat fiorentinas. Poliptiku u realizua përreth viteve 1318-1319 edhe pse për shumë data korrekte është e mëhershme, para rikthimit përfundimtar në Toskanë (~1316).
Simone Martini u vendos pastaj në Pizë ku pikturoi një Poliptik të bukur të Shën Katerinës s'Aleksandrisë me shtatë ndarje, predela, fasha të sipërme dhe kuspide për konventin domenikan të Shën Katerinës s’Aleksandrisë në Piza. Poliptiku u përfundua në 1320 dhe sot ruhet në Museo nazionale di San Matteo, gjithashtu në Piza.
Simone Martini realizoi kështu, midis vitit 1320 dhe rreth vitit 1324, të paktën tre poliptikë për kishën e Orvieto-s. I pari qe ai për kishën e Santa Maria dei Servi, nga i cili mbeten pesë nga shtatë panele, të gjithë të ekspozuar në Isabella Stewart Gardner Museum të Boston-it. Më pas qe radha e një poliptiku për kishën e shën Françeskut, nga i cili mbeten vetëm ndarja qendrore me Madonën dhe Fëmijën (Museo dell'opera i katedrales së Orvieto-s) dhe një Shën Katerina në National Gallery of Canada në Ottawa. Shumë i bukur është poliptiku për kishën e San Domenico-s, i kompozuar me gjasa pas kanonizimit të shën Tommaso d'Aquino-s, ndodhur në 1323. Sot të pestë nga shtatë panelet e mbijetuar gjenden në Museo dell'Opera i Katedrales së Orvieto-s.
Tre poliptikët orvietan dhe dy paraardhësit e san Gimignano-s dhe Piza-s tregojnë stilin e pjekur të Simone Martini-t, me një përvijim të volumetrisë dhe dritëhijeve vendosmërisht të ndikuara nga Giotto dhe një përvijim figurativ oborrtar, xhentil dhe aristokratik të veçantë të këtij artisti. Figurat janë pozuar në mënyrë delikate, deri edhe në prekjen e duarve të tyre. Fytyrat janë xhentile dhe të përvijuara me një delikatesë piktorike dhe aftësi që i bënë mjaft natyrore. E gjitha e zbukuruar me një shije të çmuar gotike.
Ngulitja e qëndrueshme në Sienë
Në 1325 Simone Martini ishte vendosur përsëri në Sienë dhe po atë vit u martua me Giovanna Memmi-n, bija e piktorit Memmo di Filippuccio dhe motra e dy nxënësve dhe bashkëpunëtorëve të vlefshëm të Simone-s, dmth. Federico dhe Lippo Memmi. Një dokument i vitit 1326 flet për një pagesë të bërë në favor të Simone Martini-t për një poliptik për tu “vendosur” në Palazzo del Capitano del Popolo të Sienës. Sipas rindërtimeve të fundit në vazhdim të gjetjes së dokumenteve të mëtejshme të shkruara, vepra në fjalë mund të jetë një poliptik i bartshëm që qëndroi gjatë edhe në Palazzo Pubblico të Sienës dhe për një periudhë të shkurtër edhe në Palazzo del Podestà, një poliptik sot i shpërndarë në muze të ndryshëm që përmban Madonën me Fëmijën midis shenjtëve Ansano, Pietro (majtas), Andrea dhe Ungjillorin Luka (djathtas). Pesë ndarjet tashmë gjenden në Museo Thyssen-Bornemiza të Madridit (San Pietro-ja), në J.P. Getty Museum të Los Angeles-it (Shën Luka) dhe në Metropolitan Museum of Art të New York-ut (tre të tjerët).
Në një periudhë të pasaktësuar midis viteve 1324 dhe 1329 Simone Martini realizoi edhe Pala d'altare-n paraqitëse të Beato Agostino Novello dhe katër mrekullive të tij. Pala u realizua për altarin anësor kushtuar Shenjtit në kishën e Sant'Agostino-s në Sienë. Sot gjendet në Pinacoteca Nazionale di Siena. E denjë për tu veçuar është edhe tabloja që paraqet San Ladislao d'Altomonte (1325-1330), me prejardhje të panjohur dhe e ekspozuar sot në Museo civico di Santa Maria della Consolazione di Altomonte (Cosenza).
Në këto vepra Simone Martini ruan delikatesën piktorike dhe hijshmërinë e rafinuar figurative të periudhës orvietiane, duke rafinuar më tej natyralizmin e personazheve, siç vërehet në figurat e fëmijës dhe Shën Luka Ungjillorit (vepra e parë), në atë të Beato Agostino Novello (vepra e dytë) dhe të San Ladislao (vepra e tretë). Në skenat e katër mrekullive të veprës së dytë mund të vërehet edhe arritja e një përvijimi prospektik dhe volumetrik dhe një aftësie narrative si dhe përvijimi dramatik të skenave dhe figurave që tregojnë përparimin e mëtejshëm në drejtimin xhotesk.
Afresku i Guidoriccio da Fogliano-s
thumb|664x664px|Guidoriccio da Fogliano në rrethimin e Montemassi-t, afresk 968x340 cm, Sala del Consiglio Në 1330 Simone u kthye për të punuar në Palazzo Pubblico të Sienës, duke afreskuar në sala del Mappamondo, në krahun e kundërt të Maestà-së së pesëmbëdhjetë viteve më parë, të jashtëzakonshmin Guidoriccio da Fogliano në rrethimin e Montemassi-t, për të celebruar marrjen e kështjellave të Sassoforte-s dhe Montemassi-it nga udhëheqësi absolut i sienezëve. Në këtë vepër të famshme, ku përzihet një ambientim përrallor me një sens akut të realitetit, udhëheqësi është një metaforë e fuqisë sieneze, jo një portret realist, dhe peizazhi rrethues ka një vlerë simbolike, me elemente tipike të luftës (mure rrethues, fushime ushtarake, kështjella), pa asnjë figurë njerëzore. Vlera e dyfishtë simbolike dhe përkujtimi individual të kujtojnë palën e San Ludovico-s dhe është një element që duket se favorizon autorësinë e veprës nga Simone Martini.
Lajmërimi midis shenjtëve Ansano dhe Margarita
left|thumb|404x404px|Lajmërimi midis shenjtëve Ansano dhe Margarita, ardhur nga Katedralja e Sienës, 305x265 cm, Galleria degli Uffizi. Vepra e fundit sieneze e Simone Martinit është një kryevepër e mirëfilltë, e tej-rafinuara dhe enigmatikja Lajmërimi midis shenjtëve Ansano dhe Margarita, e realizuar së bashku me kunatin Lippo Memmi në 1333 për një nga katër altarët e kroçerës së Katedrales së Sienës. Tabloja, e firmosur dhe datuar nga dy autorët, sot është e ekspozuar në Uffizi të Firences.
Kjo është vepra më afër me gotikun transalpin që njeh Italia në sofistikimin e sajë. Imazhi zhvillohet i gjithi një një lojë të sofistikuar me linjat sinuoze në sipërfaqe (pavarësisht sygjerimit hapësinor të besuar fronit të pozicionuar pjerrtas). Virgjëresha paraqitet duke mbyllur mantelin, në një pozë që vërtitet mes papërkulshmërisë së frikësuar dhe krenarisë hezituese. Engjëlli ka një lëvizje të çlirët, i përqëndruar në mesazhin që po i dorëzon Virgjëreshës. Përtej bukurisë së introspeksionit psikologjik të dy personazheve, tabloja pasurohet nga detaje me bukuri të rrallë, si vazoja e artë dhe zambakët që pushtojnë qendrën e skenës, degëzat e ullirit të mbajtura në dorë dhe mbi kokë nga engjëlli, fantazia me katrorë skocezë të mantelit të valëzuar të engjëllit, pendët e palloit në flatrat e tij, ashpërsia gotike e mantelit të engjëllit dhe e cepit të artë të atij të Virgjëreshës. Hapësira nuk është zhvilluar në thellësi si në tablonë paraardhëse që paraqet mrekullitë e Beato Agostino Novello-s, por është si e përfshirë në përmasën e tretë, një hapësirë aluduese që është një element i ri i gjuhës së këtij artisti që do të zhvilloi në mënyrë edhe më të theksuar në veprat pasuese.
Trasferimi në Avinjon: Poliptiku Orsini
Pak pasi realizoi këtë vepër në fakt, midis viteve 1335 dhe 1336, Simone u nis për në Avinjon, në oborrin e Benediktit të XII. Një nga veprat e para të periudhës avinjoneze qe Poliptiku Orsini (i quajtur edhe Poliptiku i vogël Orsini), edhe pse mbeten dyshime rreth faktit që bëhet fjalë më shumë se një nga veprat e periudhës sieneze, të realizuar pas Annunciazione-s së vitit 1333. Poliptiku i bartshëm Orsini është një objekt përkushtimi privat i porositur nga një anëtar i familjes Orsini (me shumë gjasa kardinali Napoleone Orsini, që në fakt gjendej në Avinjon në ato vite). Përbëhet nga tetë panele. Dy mbajnë stemën e familjes Orsini, ndërsa dy të tjerët përmbajnë Kryeengjëllin Gabriel Lajmëtar dhe Virgjëreshën e Lajmëruar, ndërkohë që katër të tjerët paraqesin skena të Pasionit të Krishtit, saktësisht Kalvarin, Kryqëzimin, Zbritjen nga Kryqi dhe Varrimin. Panelet sot gjenden tre muze të ndryshëm.
Skenat artikulohen në një hapësirë të përmbledhur në thellësi, që zhvillohet vertikalisht edhe më shumë se në Lajmërimin paraardhëse të vitit 1333 dhe megjithatë më pak se në pasuesen Frontespizio e Komentit të Servio-s për Virgjilin në vitin 1338. Përkundrejt veprave paraardhëse figurat bëhen më të imta, skenat më të populluara, fytyrat më të trazuara. Skenat janë të mbushura me personazhe të diferencuar në poza, gjeste, emocione dhe në trajtat trupore. Paraqet introspeksion të lartë psikologjik si dhe shfaqje të emocioneve.
Në të njëjtët vite bën pjesë edhe një tablo e vogël për përdorim privat që paraqet Agli stessi anni risale anche una piccola tavola ad uso privato raffigurante la Kryqëzimin dhe sot e ekspozuar në Fogg Art Museum të Cambridge-it (Massachusetts)
Veprat e fundit në Avinjon
thumb|373x373px|Frontespizio e Komentit te Servio-s për Virgjilin, [[1338, miniaturë, 20x29,5 cm.]] Në Avinjon Simone Martini realizoi edhe afreke për Katedralen e Notre-Dame des Doms të Avinjonit, me porosinë e kardinalit Jacopo Stefaneschi. Nga këta afreske mbeten atë të shkëputur të dy lunetave të portalit dhe sinopitë përkatëse, paraqitëse përkatësisht të Krishti Bekimtar midis engjëjve dhe Madonës së Përultësisë midis engjëjve dhe kardinalit Stefaneschi. Vepra të tilla që u përkasin afërsisht viteve 1336-1340, gjenden sot në Pallatin e Papëve të Avinjonit. Midis këtyre afreskeve ishte edhe ai i Shën Gjergjit dhe Dragoit, sot i humbur, por që përshkruhet nga burimet si i shkëlqyer.
Në Avinjon Simone njohu poetin Francesco Petrarca. Legjenda thotë se pikërisht Simone Martini portretizoi Lauran, sicc e lartësojnë vargjet e sonetit LXXVII dhe LXXVIII të Petrarkës vetë. Vepra sot është e humbur (megjithatë disa mendojnë se përkundrazi, vargjet mund ti referohen Simone da Cremona-s, miniaturist aktiv në Napoli afërsisht që nga viti 1335, por është më e mundshme hipoteza e Martinit).
Përveç kësaj Simone miniaturoi për mikun letrar, në vitin 1338 ose pak më pas, edhe frontespizio-n e një kodiku me vepra të Virgjilit të komentuar nga Servio-ja (Biblioteca Ambrosiana, Milano). Në këtë paraqitje fine Servio-ja, komentatori i Virgjilit, mënjanon tendën për të treguar poetin e madh, ndërsa në skenë janë të pranishëm një bari, një fshatar dhe një ushtar, si metafora të temave pastorale, bukolike dhe epike të kënduara në vepër.
Vepra e fundit e Simones është një tablo e vogël për përkushtimin privat, e firmosur dhe datuar nga Simone (1342) dhe sot e konservuar në Walker Art Gallery të Liverpool-it. Bëhet fjalë për Rikthimin e Jezusit fëmijë nga diskutimi në tempull, ku shfaqet një temë kureshtare dhe e paparë: Shën Jozefi që qorton fëmijën hyjnor, Rigjetja e Jezusit në Tempull.
Në të gjitha këto vepra të periudhës avinjoneze skenat janë paraqitur në një hapësirë të aluduar, një tendencë që ishte filluar që te Lajmërimi i vitit 1333, por që në alegorinë virgjiliane arrin zbatime më skajore, duke qenë se skena e paraqitur në një plan të pjerrët. Edhe trazimi psikologjik i parë që te Poliptiku i bartshëm Orsini këtu është ripropozuar te të gjithë personazhet. Për më tepër, siç u pa, gjithë prodhimi avinjonez është i mbizotëruar nga tablo të vogla për përdorim privat, duke pasqyruar rolin e Simone Martinit në Avinjon, si një piktor praktikisht në pension në shërbim të një familjeje kardinalore të cilës i pikturonte si në kohën e humbur.
Ishte pikërisht këtu, në Avinjon, që Simone Martini vdiq në vitin 1344.
Ndjekësit e Simone Martinit
Simone Martini pati një numër domethënës nxënësish. Midis tyre dallohen vëllezërit Lippo dhe Federico Memmi. Vepra e Lippo Memmi-t, më i famshmi dhe më i studiuari, ishte fillimisht mediokre, siç dëshmohet nga Maestà-ja e Kishës së Sant'Agostino-s të San Gimignano-s (afërsisht në vitet 1310-1315). Në vazhdim të takimit me Simone Martinin, në vitet kur realizohej Maestà del Palazzo Pubblico di Siena (1312-1315) ndërroi gjithësesi fatet e artistit që e shëndroi stilin e tij deri në arritjen e aftësisë piktorike të Simones duke filluar afërsisht që nga viti 1325. Edhe më i riu Federico Memmi, që me gjasa e ndoqi Simonen në Assisi në kohën e punimeve pranë kishëzës së San Martino-s (1313-1318) dhe për të cilin është megjithatë më e vështirë të gjesh gjurmë të aktivitetit fillestar, arriti të krijonte një stil me nivel të lartë duke filluar që nga viti 1325.
Joshua Kennedy
Joshua Kennedy (lindur më 28 Gusht 1982) është një ish-futbollist australian.
Kombëtarja
Për reprezentacionin australian ka luajtur 35 ndeshje.
El Pla del Penedès
El Pla del Penedès është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Alt Penedès, të provincës Barcelona.
Montréal-la-Cluse
Montréal-la-Cluse është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ain të rajonit Auvergne-Rhône-Alpes. Montréal-la-Cluse ka një popullsi prej 3410 banorë dhe sipërfaqe 12.83 km², me një dendësi prej 266 banor/km².
Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare në Dibër
Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare në Dibër libër me autor Sakip Cami, rec. Bernard Zotaj, red. Halil Rama. Botuar në Tiranë në vitin 2019 nga "M & B". Libri ka 646 faqe dhe me foto. ISBN 9789928307057
Botohet me rastin e 75-vjetorit të çlirimit të Shqipërisë.
Shënime: Historia, Lufta Nacionalçlirimtare 1939-1944, brigada partizane, heronj dhe dëshmorë.
Martinton, Illinois
Martinton, Illinois është një fshat në qarkun Iroquois të shtetit federal Illinois, SHBA. Në Martinton, Illinois jetojnë 375 banorë (2000), dhe dendësia e popullisë është 576 banor/km2 (1494 banorë/sq mi). Fshati ka një sipërfaqe prej (0.28 sq mi) dhe lartësi mbidetare prej 191 m (627 ft).
Bazoges-en-Paillers
Bazoges-en-Paillers është një komunë në Francë. Bazoges-en-Paillers bën pjesë në departamentin Vendée të rajonit Pays de la Loire. Komuna ka një popullsi prej 981 banorë dhe sipërfaqe 11.45 km².
Ugnouas
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Ugnouas (Ocitanisht: Unhoans ; Shqip: Unjasi) është një komunë në departamentin Hautes-Pyrénées në Francën jugperëndimore.
Furkan Çako
Furkan Çako është një politikan turk nga Maqedonia e Veriut.
Biografia
Furkan ka lindur më 18 shkurt 1985 në qytetin e Gostivarit. Nga viti 2000 deri në vitin 2004, ai studioi në shkollën e mesme private "Jahja Kemal" në vendlindjen e tij. Në periudhën 2004-2009 ka studiuar marrëdhënie ndërkombëtare në Universitetin Gazi në Ankara, Turqi. Më vonë ai studioi marrëdhëniet ndërkombëtare dhe diplomacinë në Universitetin Mateja Bell në Banska Bystrica, Sllovaki. Nga viti 2010 vazhdon studimet për master në diplomaci në Universitetin e Evropës Juglindore në Tetovë. Që nga viti 2010 është menaxher i kompanisë "Istria Trade" për import dhe eksport në Banska Bystrica. Mes viteve 2012 dhe 2014 ka qenë këshilltar për politikën e jashtme dhe investimet e huaja në zyrën e ministrit pa portofol. Më 19 qershor 2014. u emërua ministër pa portofol përgjegjës për investimet e huaja.
Bazoches-sur-le-Betz
Bazoches-sur-le-Betz është një komunë në Francë. Bazoches-sur-le-Betz bën pjesë në departamentin Loiret të rajonit Centre. Komuna ka një popullsi prej 934 banorë dhe sipërfaqe 15.38 km².
El Pont d'Armentera
El Pont d'Armentera është një komunë në Spanjë, e vendosur në qarkun Alt Camp, të provincës Tarragona, në Komunitetin Katalonia. El Pont d'Armentera ka 579 banorë (2010), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 27.79 km2.
Beynost
Beynost është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ain të rajonit Auvergne-Rhône-Alpes. Beynost ka një popullsi prej 4534 banorë dhe sipërfaqe 10.64 km², me një dendësi prej 426 banor/km².
Beauvois-en-Vermandois
Beauvois-en-Vermandois është një komunë në Francë. Beauvois-en-Vermandois bën pjesë në departamentin Aisne të rajonit Picardy. Komuna ka një popullsi prej 277 banorë dhe sipërfaqe 7.51 km².
Onarga, Illinois
Onarga, Illinois është një fshat në qarkun Iroquois të shtetit federal Illinois, SHBA. Në Onarga, Illinois jetojnë 1350 banorë (2009). Fshati ka një sipërfaqe prej (1.33 sq mi) dhe lartësi mbidetare prej 204 m (669 ft).
Mark Milligan
Mark Milligan (lindur më 4 Gusht 1985) është një futbollist australian.
Kombëtarja
Për reprezentacionin australian ka luajtur 26 ndeshje.
Shoqëria
Për aq sa është bashkëpunuese, një shoqëri mund t'u mundësojë anëtarëve të saj të përfitojnë në mënyra që përndryshe nuk do të ishin të mundshme në baza individuale; si përfitimet individuale ashtu edhe ato shoqërore (të përbashkëta) mund të dallohen, ose në shumë raste mund të mbivendosen. Një shoqëri gjithashtu mund të përbëhet nga njerëz me mendime të qeverisura nga normat dhe vlerat e tyre brenda një shoqërie dominuese dhe më të madhe. Kjo nganjëherë referohet si një nënkulturë, një term i përdorur gjerësisht brenda kriminologjisë.
Më gjerësisht dhe veçanërisht brenda mendimit strukturalist, një shoqëri mund të ilustrohet si ekonomi,Infrastrukturë, sociale, industriale ose kulturore, e përbërë nga, por e dallueshme nga, një koleksion i ndryshëm i individëve. Në këtë drejtim, shoqëria mund të thotë marrëdhëniet objektive që njerëzit kanë me botën materiale dhe me njerëzit e tjerë, në vend se "njerëzit e tjerë" përtej individit dhe mjedisit të tyre të njohur shoqëror.
Etimologjia dhe përdorimini
Termi "shoqëri" erdhi nga fjala latine societas, e cila rrjedh nga emri socius ("shoku, shoku, aleati", forma adjektive socialis) që përdoret për të përshkruar një lidhje ose bashkëveprim mes partive që janë miqësore, ose të paktën civil. Pa një artikull, termi mund t'i referohet tërësisë së njerëzimit (gjithashtu: "shoqëria në përgjithësi", "shoqëria në përgjithësi" etj.), Edhe pse ata që nuk janë miqësorë ose të pakujdesshëm me pjesën tjetër të shoqërisë në këtë kuptim mund të konsiderohen të jetë "antisocial". Sidoqoftë, ekonomisti skocez Adam Smith mësoi në vend se një shoqëri "mund të jetojë mes njerëzve të ndryshëm, si ndërmjet tregtarëve të ndryshëm, nga një ndjenjë e dobisë së saj pa asnjë dashuri dhe dashuri të ndërsjellë, nëse vetëm ata refuzojnë të lëndojnë njëri-tjetrin".
Përdorur në kuptimin e një asociacioni, një shoqëri është një trup individësh të përshkruar nga kufijtë e ndërvarësisë funksionale, ndoshta duke përfshirë karakteristika të tilla si identiteti kombëtar ose kulturor, solidariteti social, gjuha ose struktura hierarkike.
Botëkuptimet
Shoqëria, në përgjithësi, trajton faktin se një individ ka mjete mjaft të kufizuara si njësi autonome. Majmunat e mëdhej kanë qenë gjithmonë më shumë (Bonobo, Homo, Pan) ose më pak (Gorilla, Pongo) kafshë shoqërore, kështu që situatat si Robinson Kruzo janë ose fikte ose raste të pazakonshme të qoshes në gjithësinë e kontekstit social për njerëzit, të cilët bien në mes të presocial dhe eusocial në spektrin e etologjisë së kafshëve.
Religjioni kulturor si një qasje e përhapur apo etike ka zëvendësuar gjerësisht nocionet e "primitive", më të mirë / më keq, ose "progres" në lidhje me kulturat (duke përfshirë kulturën / teknologjinë e tyre materiale dhe organizimin social).
Sipas antropologut Maurice Godelier, një risi kritike në shoqëri, ndryshe nga të afërmit më të ngushtë biologjikë të njeriut (shimpanzetë dhe bonobos), është roli prindëror i marrë nga meshkujt, të cilat supozohet të mungojnë në të afërmit tanë për të cilët atësia nuk është përgjithësisht e përcaktueshme.
Në shkenca politike
Shoqëritë gjithashtu mund të strukturohen politikisht. Në mënyrë që të rritet madhësia dhe kompleksiteti, ka grupe, fise, shefat dhe shoqëritë shtetërore. Këto struktura mund të kenë shkallë të ndryshme të pushtetit politik, në varësi të mjediseve kulturore, gjeografike dhe historike me të cilat këto shoqëri duhet të luftojnë. Kështu, një shoqëri më e izoluar me të njëjtin nivel të teknologjisë dhe kulturës si shoqëritë e tjera ka më shumë gjasa të mbijetojë se një në afërsi të afërt me të tjerët që mund të shkelë burimet e tyre. Një shoqëri që nuk është në gjendje të ofrojë një përgjigje efektive ndaj shoqërive të tjera me të cilat konkuron, zakonisht do të përfshihet në kulturën e shoqërisë konkurruese.
Në sociologji
djathtas|parapamje|225x225px|Grupi shoqëror i mundëson anëtarëve të tij të përfitojnë në mënyra që përndryshe nuk do të ishin të mundshme në baza individuale. Qëllimet individuale dhe sociale (të përbashkëta) mund të dallohen dhe të merren parasysh. Etologjia shoqërore e ant (formicidae). Sociologu Peter L. Berger e përkufizon shoqërinë si "një produkt njerëzor, dhe asgjë tjetër veçse një produkt njerëzor, i cili ende vepron vazhdimisht mbi prodhuesit e tij". Sipas tij, shoqëria u krijua nga njerëzit, por ky krijim kthehet prapa dhe krijon ose formon njerëzit çdo ditë. djathtas|parapamje|225x225px|Canis lupus sociale ethology Sociologu Gerhard Lenski dallon shoqëritë bazuar në nivelin e tyre të teknologjisë, komunikimit dhe ekonomisë: (1) gjuetarët dhe mbledhësit, (2) bujqësi e thjeshtë, (3) bujqësi e avancuar, (4) industriale dhe (5) ose shoqërive detare). Kjo është e ngjashme me sistemin e zhvilluar më parë nga antropologët Morton H. Fried, një teoricien e konfliktit dhe Shërbimi Elman, një teoricist i integrimit, të cilët kanë prodhuar një sistem klasifikimi për shoqëritë në të gjitha kulturat njerëzore të bazuara në evolucionin e pabarazisë sociale dhe rolin e shtetit. Ky sistem i klasifikimit përmban katër kategori: Përveç kësaj ka edhe: Me kalimin e kohës, disa kultura kanë përparuar drejt formave më komplekse të organizimit dhe kontrollit. Kjo evolucion kulturor ka një efekt të thellë në modelet e komunitetit. Fiset Hunter-grumbullues u vendosën rreth stokut ushqimor sezonal për t'u bërë fshatra agrare. Fshatrat u bënë qytete dhe qytete. Qytetet u shndërruan në shtete të qytetit dhe shtete kombëtare.
Shumë shoqëri shpërndajnë largësi me urdhrin e disa individëve ose një grupi më të madh njerëzish. Ky lloj bujari mund të shihet në të gjitha kulturat e njohura; në mënyrë tipike, prestigj i atribuohet individit ose grupit bujar. Në anën tjetër, anëtarët e një shoqërie mund të shmangin ose të dënojnë anëtarët e shoqërisë që shkelin normat e saj. Mekanizmat siç janë dhuratat, marrëdhëniet me shaka dhe kaba, të cilat mund të shihen në lloje të ndryshme të grupimeve njerëzore, tentojnë të institucionalizohen brenda një shoqërie. Evolucioni shoqëror si një fenomen ka në vete elemente të caktuara që mund të dëmtojnë popullsinë që shërben.
Disa shoqëri ofrojnë statusin e një individi ose grupi njerëzish kur ai individ ose grup kryen një veprim të admiruar ose të dëshiruar. Ky lloj i njohjes jepet në formën e emrit, titullit, mënyrës së veshjes ose shpërblimit monetar. Në shumë shoqëri, statusi mashkull apo femër i rritur i nënshtrohet një rituale ose procesi të këtij lloji. Veprimi altruist në interes të grupit më të madh shihet në pothuajse të gjitha shoqëritë. Fenomeni i veprimit të komunitetit, shmangia, sakrifikimi, bujaria, rreziku i përbashkët dhe shpërblimi janë të përbashkëta për shumë forma të shoqërisë.
Llojet
Shoqëritë janë grupe shoqërore që ndryshojnë sipas strategjive të ekzistencës, mënyrat se si njerëzit përdorin teknologjinë për të siguruar nevojat për veten e tyre. Megjithëse njerëzit kanë krijuar shumë lloje të shoqërive gjatë gjithë historisë, antropologët kanë tendencë të klasifikojnë shoqëri të ndryshme sipas shkallës në të cilën grupet e ndryshme brenda një shoqërie kanë qasje të pabarabartë në avantazhe të tilla si resurset, prestigjin apo fuqinë. Pothuajse të gjitha shoqëritë kanë zhvilluar njëfarë pabarazi midis njerëzve të tyre përmes procesit të shtresimit shoqëror, ndarjes së anëtarëve të një shoqërie në nivele me pasuri, prestigj apo fuqi të pabarabartë. Sociologët vendosin shoqëritë në tre kategori të gjera: paraindustriale, industriale dhe postindustriale.
Para-industriale
Në një shoqëri para-industriale, prodhimi i ushqimit, i cili kryhet nëpërmjet përdorimit të punës njerëzore dhe të kafshëve, është aktiviteti kryesor ekonomik. Këto shoqëri mund të ndahen sipas nivelit të tyre të teknologjisë dhe mënyrës së tyre të prodhimit të ushqimit. Këto nënndarje janë gjuetia dhe grumbullimi, baritore, hortikulturore, bujqësore dhe feudale.
Gjuetia dhe grumbullimi
parapamje|Njerëzit San në Botsvana ndezin një zjarr me dorë. Forma kryesore e prodhimit të ushqimit në shoqëri të tilla është mbledhja e përditshme e bimëve të egra dhe gjuetia e kafshëve të egra. Grumbulluesit-gjahtarët lëvizin vazhdimisht në kërkim të ushqimit. Si rezultat, ata nuk ndërtojnë fshatra të përhershme ose krijojnë një shumëllojshmëri të gjerë të objekteve, dhe zakonisht formojnë vetëm grupe të vogla si grupet dhe fiset. Sidoqoftë, disa shoqëri të gjuetisë dhe grumbullimit në zonat me burime të bollshme (si p.sh. njerëzit e tlingit) jetonin në grupe më të mëdha dhe formonin struktura komplekse hierarkike shoqërore, si shefi kryesor. Nevoja për lëvizshmëri kufizon gjithashtu madhësinë e këtyre shoqërive. Ata në përgjithësi përbëhen nga më pak se 60 njerëz dhe rrallë tejkalojnë 100. Statusi brenda fisit është relativisht i barabartë dhe vendimet arrihen me marrëveshje të përgjithshme. Lidhjet që lidhin fisin janë më komplekse sesa ato të grupeve. Udhëheqja është karizmatike personale dhe përdoret për qëllime të veçanta vetëm në shoqërinë fisnore. Nuk ka zyra politike që përmbajnë fuqi reale, dhe një shef është thjesht një person me ndikim, një lloj këshilltari; prandaj, konsolidimet fisnore për veprim kolektiv nuk janë qeveritare. Familja formon njësinë kryesore sociale, ku shumica e anëtarëve janë të lidhur me lindje ose martesë. Ky lloj organizimi kërkon që familja të kryejë më shumë funksione sociale, përfshirë prodhimin dhe edukimin.
Pastorale-Baritore
Pastoralizmi është një formë pak më efikase e jetesës. Në vend që të kërkojnë ushqim në baza ditore, anëtarët e një shoqërie baritore-pastorale mbështeten tek kafshët e zbërthyera, të cilat i plotësojnë nevojat e tyre ushqimore. Pastoristët jetojnë një jetë nomade, duke lëvizur kopetë e tyre nga një kullotë në një tjetër. Për shkak se furnizimi i tyre ushqimor është shumë më i besueshëm, shoqëritë pastorale mund të mbështesin popullatat më të mëdha. Pasi që ka teprica ushqimore, nevojiten më pak njerëz për të prodhuar ushqime. Si rezultat, ndarja e punës (specializimi nga individët ose grupet në kryerjen e aktiviteteve të veçanta ekonomike) bëhet më komplekse. Për shembull, disa njerëz bëhen artizanatë, prodhojnë mjete, armë dhe bizhuteri. Prodhimi i mallrave nxit tregtinë. Kjo tregti ndihmon në krijimin e pabarazisë, pasi disa familje fitojnë më shumë mallra sesa të tjerët. Këto familje shpesh fitojnë fuqi nëpërmjet pasurisë së tyre të rritur. Kalimi i pronës nga një brez në tjetrin ndihmon në centralizimin e pasurisë dhe të fuqisë. Me kalimin e kohës dalin shefat trashëgimore, forma tipike e qeverisjes në shoqëritë pastorale.
Hortikultura
Frutat dhe perimet e rritura në parcelat e kopshteve që janë pastruar nga xhungla apo pylli, sigurojnë burimin kryesor të ushqimit në një shoqëri hortikulturore. Këto shoqëri kanë një nivel të teknologjisë dhe kompleksitetit të ngjashëm me shoqëritë pastorale. Disa grupe hortikulturore përdorin metodën e prerjes dhe djegjes për të rritur të korrat. Bimësia e egër pritet dhe digjet dhe hiri përdoret si pleh. Hortikulturistët përdorin punën e njeriut dhe mjete të thjeshta për të kultivuar tokën për një ose më shumë sezone. Kur toka të bëhet shterpë, hortikulturistët e qartësojnë një metodë të re dhe e lënë metodën e vjetër, që toka shterpë të kthehet në gjendjen e saj natyrore. Ata mund të kthehen në vendin origjinal disa vjet më vonë dhe të fillojnë procesin përsëri. Duke rrotulluar metodat e tyre të kopshtit, hortikulturistët mund të qëndrojnë në një zonë për një periudhë mjaft të gjatë kohore. Kjo u lejon atyre të ndërtojnë fshatra gjysmëpërçues ose të përhershëm. Madhësia e popullsisë së fshatit varet nga sasia e tokës në dispozicion për bujqësi; kështu fshatrat mund të shkojnë nga 30 njerëz deri në 2000.
Ashtu si në shoqëritë pastorale, ushqimi i tepërt çon në një ndarje më komplekse të punës. Rolet e specializuara në shoqëritë e hortikulturës përfshijnë zejtarët, shamanët (udhëheqësit fetarë) dhe tregtarët. Ky specializim i rolit i lejon njerëzit të krijojnë një shumëllojshmëri të gjerë të objekteve. Ashtu si në shoqëritë baritore, ushqimi i tepërt mund të çojë në pabarazi në pasuri dhe fuqi brenda sistemeve politike hortikulturore, të zhvilluara për shkak të natyrës së vendosur të jetës së hortikulturës.
Agrare
parapamje|Lërim me qe në shekullin e 15-të Shoqëritë agrare përdorin përparimet teknologjike bujqësore për të kultivuar në një zonë të madhe. Sociologët përdorin shprehjen revolucion bujqësor për t'iu referuar ndryshimeve teknologjike që kanë ndodhur për aq kohë sa 8,500 vjet më parë që çuan në kultivimin e të mbjellave dhe rritjen e kafshëve në ferma. Rritjet në furnizimin e ushqimit pastaj çuan në popullsi më të mëdha sesa në komunitetet e mëparshme. Kjo do të thoshte një suficit më të madh, gjë që rezultoi në qytete që u bënë qendra tregtare, duke mbështetur sundimtarë të ndryshëm, edukatorë, artizanë, tregtarë dhe udhëheqës fetarë, të cilët nuk duhej të shqetësoheshin për gjetjen e ushqimeve.
Shkallë të mëdha të stratifikimit shoqëror u shfaqën në shoqëritë agrare. Për shembull, gratë më parë kishin një status më të lartë shoqëror, sepse ata ndanë punën më në mënyrë të barabartë me burrat. Në shoqëritë e gjuetisë dhe grumbullimit, gratë grumbullonin më shumë ushqime sesa burrat. Megjithatë, pasi dyqanet ushqimore u përmirësuan dhe gratë morën role më të vogla në sigurimin e ushqimit për familjen, ata gjithnjë e më shumë u nënshtruan tek burrat. Ndërsa fshatrat dhe qytetet u zgjeruan në zonat fqinje, konfliktet me komunitetet e tjera u bënë të pashmangshme. Fermerët ofruan luftëtarë në këmbim të mbrojtjes nga pushtimi nga armiqtë. Gjithashtu u shfaq një sistem i sundimtarëve me status të lartë shoqëror. Kjo fisnikëri organizoi luftëtarë për të mbrojtur shoqërinë nga pushtimi. Në këtë mënyrë fisnikëria arriti të nxjerrë mallra nga anëtarët "më të vegjël" të shoqërisë.majtas|parapamje|164x164px|Cleric, kalorës dhe fshatare; një shembull i feudale shoqërive
Feudale
Feudalizmi ishte një formë shoqërie e bazuar në pronësinë e tokës. Ndryshe nga fermerët e sotëm, vazallët nën feudalizëm ishin të detyruar të kultivonin tokën e zotit të tyre. Në shkëmbim të mbrojtjes ushtarake, zotërinjtë shfrytëzuan fshatarët në dhënien e ushqimit, kulturave, zanatit, homazh, dhe shërbime të tjera pronarit të tokës. Pasuritë e sistemit mbretëror të feudalizmit ishin shpesh shumëbrezësh; familjet e fshatarëve mund të kenë kultivuar tokën e zotit të tyre për breza e breza.
Industriale
Midis shekujve 15 dhe 16, u shfaq një sistem i ri ekonomik që filloi të zëvendësonte feudalizmin. Kapitalizmi karakterizohet nga një konkurrencë e hapur në një treg të lirë, në të cilin mjetet e prodhimit janë në pronësi private. Eksplorimi i Evropës në Amerikë ka shërbyer si një shtysë për zhvillimin e kapitalizmit. Futja e metaleve të huaja, silks dhe erëzave nxiti aktivitet të madh tregtar në shoqëritë evropiane.
Shoqëritë industriale mbështetet shumë në makinat e mundshme nga karburantet për prodhimin e mallrave. Kjo solli rritje të mëtejshme dramatike në efikasitet. Efikasiteti në rritje i prodhimit të revolucionit industrial prodhoi një suficit edhe më të madh se më parë. Tani teprica nuk ishte vetëm mallra bujqësore, por edhe mallra të prodhuara. Ky tepricë më e madhe bëri që të gjitha ndryshimet e diskutuara më parë në revolucionin e zbutjes të bëhen edhe më të theksuara.
Edhe një herë, popullsia u rrit shumë. Rritja e produktivitetit bëri më shumë mallra të disponueshme për të gjithë. Megjithatë, pabarazia u bë edhe më e madhe se më parë. Shkëputja e shoqërive feudale me bazë bujqësore shkaktoi shumë njerëz që të largoheshin nga toka dhe të kërkonin punësim në qytete. Kjo krijoi një suficit të madh të punës dhe i dha kapitalistëve shumë punëtorë që mund të punësoheshin për paga jashtëzakonisht të ulëta.
Post-industriale
Shoqëritë post-industriale janë shoqëri të dominuara nga informacioni, shërbimet dhe teknologjia e lartë më shumë sesa prodhimi i mallrave. Shoqëritë industriale të avancuara tani po shohin një zhvendosje drejt rritjes së sektorëve të shërbimit mbi industrinë përpunuese dhe prodhimin. Shtetet e Bashkuara janë vendi i parë që ka mbi gjysmën e forcës së punës së saj të punësuar në industritë e shërbimit. Industritë e shërbimit përfshijnë qeverinë, hulumtimin, arsimin, shëndetësinë, shitjet, ligjin dhe bankat.
Lëng domate
Historia
Lëngu i domates u shërbye për herë të parë si pije në vitin 1917 nga Louis Perrin në French Lick Resort në jug të Indianës, kur ai doli nga lëngu i portokallit dhe i duhej një zëvendësues i shpejtë. Kombinimi i tij i domateve të shtrydhur, sheqerit dhe salcës së tij të veçantë u bë një sukses i menjëhershëm pasi biznesmenët e Çikagos e përhapën fjalën në lidhje me koktein e lëngut të domates.
Shoqëria
Përdorimi bashkëkohor
Termi "shoqëri" aktualisht përdoret për të mbuluar një numër konotacionesh politike dhe shkencore, si dhe një sërë shoqërish.
Lëng domate
Prodhimi
Shumë prodhues tregtarë të lëngut të domates gjithashtu shtojnë kripë. Përbërësit e tjerë gjithashtu shtohen shpesh, të tilla si qepë pluhuri, hudhër pluhuri dhe erëza të tjera. Në Shtetet e Bashkuara, lëngu i domates i prodhuar në masë filloi të tregtohet në mesin e viteve 1920, dhe u bë një pije e njohur e mëngjesit disa vjet pas kësaj.
Shoqëria
Perëndimore
Zhvillimi i botës perëndimore ka sjellë me vete konceptet në zhvillim të kulturës, politikës dhe ideve perëndimore, shpesh të referuara thjesht si "shoqëri perëndimore". Gjeografikisht, ajo mbulon të paktën vendet e Evropës Perëndimore, Amerikën e Veriut, Australinë dhe Zelandën e Re. Nganjëherë përfshin edhe Evropën Lindore, Amerikën e Jugut dhe Izraelin.
Lëng domate
Prodhimi
Në Shtetet e Bashkuara, shumica e lëngut të domates bëhen nga paste domate. Në Kanada, lëngu i domates është i pakoncentruar dhe pasterizuar, i bërë nga tul domate të imët nga domate të pjekura dhe të tëra. Rrënjët dhe lëkurat duhet të hiqen pa shtuar ujë në produktin përfundimtar të lëngut. Mund të përmbajë gjithashtu një agjent ëmbëlsues, acid limoni dhe kripë.
Shoqëria
Perëndimore
Kulturat dhe mënyrat e jetesës të të gjitha këtyre rrjedhin nga Evropa Perëndimore. Ata të gjithë gëzojnë ekonomitë relativisht të forta dhe qeveritë e qëndrueshme, lejojnë lirinë e fesë, zgjedhin demokracinë si një formë të qeverisjes, favorizojnë kapitalizmin dhe tregtinë ndërkombëtare, ndikohen shumë nga vlerat judeo-krishtere dhe kanë një formë aleance politike ose ushtarake ose bashkëpunim.