Politika_Libri_i_Parë_(Aristoteli)
Kështu që është e qartë që administrimi i shtëpisë i kushtohet më shumë burrave sesa blerjes së gjërave të pajetë, dhe përsosmërisë njerëzore më shumë sesa përsosmërisë së pasurisë që ne e quajmë pasuri, dhe virtytit të lirisë më shumë sesa virtytit të skllevërve. Mund të ngrihet vërtet një pyetje, nëse ka ndonjë përsosmëri në një skllav përtej dhe më të lartë sesa cilësitë thjesht instrumentale dhe ministrore - nëse ai mund të ketë virtytet e butësisë, guximit, drejtësisë dhe të ngjashme; apo nëse skllevërit posedojnë vetëm cilësi trupore dhe ministrore. Dhe, nga cilado mënyrë që t'i përgjigjemi pyetjes, lind një vështirësi; sepse, nëse ata kanë virtyt, në çfarë do të ndryshojnë ata nga të lirë? Nga ana tjetër, meqenëse ata janë burra dhe ndajnë një parim racional, duket absurde të thuash se nuk kanë asnjë virtyt. Një pyetje e ngjashme mund të ngrihet në lidhje me gratë dhe fëmijët, nëse ato gjithashtu kanë virtyte: duhet që një grua të jetë e butë dhe e guximshme dhe e drejtë, dhe është një fëmijë që të quhet i butë, dhe i butë, ose shënim Pra, në përgjithësi mund të pyesim për sundimtari natyror dhe subjekti natyror, pavarësisht nëse kanë virtyte të njëjta ose të ndryshme. Sepse nëse një natyrë fisnike kërkohet njësoj në të dy, pse duhet që njëri prej tyre të sundojë gjithmonë, dhe tjetri të sundohet gjithmonë? As nuk mund të themi se kjo është një çështje e shkallës, sepse ndryshimi midis sundimtarit dhe subjektit është një ndryshim i llojit, i cili ndryshimi i më shumë dhe më pak kurrë nuk është. Sidoqoftë, sa e çuditshme është supozimi se njëri duhet të ketë virtyt, dhe tjetri nuk duhet të ketë! Sepse nëse sundimtari është i butë dhe i padrejtë, si mund të sundojë mirë? Nëse subjekti, si mund të bindet ai mirë? Nëse është i lirshëm dhe frikacak, sigurisht që nuk do ta bëjë detyrën e tij. Isshtë e qartë, pra, se të dy ata duhet të kenë një pjesë të virtytit, por që ndryshojnë pasi temat natyrore ndryshojnë edhe ndërmjet tyre. Këtu vetë kushtetuta e shpirtit na ka treguar rrugën; në të një pjesë natyrshëm sundon, dhe tjetra është subjekt, dhe virtyti i sundimtarit që ne mbështesim të jetë i ndryshëm nga ai i subjektit; njëra është virtyt i racionalit dhe tjetra e pjesës irracionale. Tani, është e qartë se i njëjti parim zbatohet përgjithësisht, dhe për këtë arsye pothuajse të gjitha gjërat sundojnë dhe rregullohen sipas natyrës. Por lloji i rregullit ndryshon; i lirë sundon skllavin pas një mënyre tjetër nga ajo në të cilën mashkulli sundon mbi femrën, ose burri mbi fëmijën; edhe pse pjesët e shpirtit janë të pranishme në një prej tyre, ato janë të pranishme në shkallë të ndryshme. Për skllavin nuk ka aspak aftësi diskutuese; gruaja ka, por është pa autoritet dhe fëmija ka, por është e papjekur. Pra, duhet domosdoshmërisht të supozohet se është edhe me virtytet morale; të gjithë duhet të marrin pjesë në to, por vetëm në atë mënyrë dhe shkallë që kërkohet nga secili për përmbushjen e detyrës së tij. Prandaj sundimtari duhet të ketë një virtyt moral në përsosmëri, sepse funksioni i tij, i marrë absolutisht, kërkon një mjeshtër mjeshtër dhe parimi racional është një mjeshtër i tillë; subjektet, vaji nga ana tjetër, kërkojnë vetëm atë masë të virtytit që është e përshtatshme për secilën prej tyre. Qartë, pra, virtyti moral u përket të gjithë atyre; por gjakftohtësia e një burri dhe e një gruaje, ose guximi dhe drejtësia e një burri dhe e një gruaje, nuk janë, siç mbajti Sokrati, e njëjta; guximi i një burri tregohet në komandimin, i një gruaje në bindjen. Dhe kjo vlen për të gjitha virtytet e tjera, siç do të shihet më qartë nëse i shikojmë me hollësi, për ata që thonë përgjithësisht se virtyti konsiston në një gjendje të mirë të shpirtit, ose në të vepruarit drejt, ose të ngjashme, vetëm mashtrojnë veten e tyre. Shumë më mirë se përcaktimet e tilla është mënyra e tyre e të folurit, të cilët, ashtu si Gorgias, rendisin virtytet. Të gjitha klasat duhet të konsiderohen se kanë atributet e tyre të veçanta; siç thotë poeti për gratë,