cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trashëgimi autosomal recisiv
Smudje tjetër është sëmundja Tay - Sach (Gm2-Gangliosidosis) ose tipi i idiotisë amaurotike. Sëmurjen e kanë përshkruar oftalmologu anglez E. Tay dhe neurologu amerikan B. Sahs. Bie në grupin e sfingolipidozat. Trashëgohet si sëmundje autosomale recisive me degjenerime neurologjike e cila paraqitet si në moshën 6 mujore. Eshtë sëmundje mjaft e rrallë (1:360.000). Te kjo në moshën 2-3 vjeqare vdesin fëmijët, nga mungesa e enzimit heksozaminidaza A, i cili pamundëson zbërthimin e lipidit - gangliozidit Gm2.
Receptoret
Receptoret jane organe te ndjeshme te shqisave qe jane te lidhura me mbaresat nervore dhe ngacmimet i shnderrojne ne impulse nervore. Keto impulse nervore barten nga receptoret,nga mbaresat nervore dhe nga nervat sensorike ne qendra te veqanta te cipes se trurit ku aktiviteti i tyre shnderrohet ne aktivitet psikonervor dhe me kete rast njeriu behet i vetedijeshem per ndijimin e tij kemi disa lloje të tyre.
Lidhje të jasthme
-Vështrimi i Përgjithshëm mbi Sistemin Nervor Periferik. Receptorët ndijorë. Jan struktura te specializuara per t'iu pergjigjur ndryshimeve te mjedisit ne te cilin ndodhen.Ndryshimet e mjedisit quhen stimuj.Aktivizimi i nje receptori ndijor nga nje stimul,pasohet nga depolarizimi lokal ose potencialet e shkallëzuara te receptorëve. Klasifikimi i Receptorëve ndijor ka 3 menyra te cilat bazohen 1-te lloji i stimulit qe keta receptor diktojnë 2-te vendndodhja e tyre ne trup 3-te kompleksiteti relativ i struktures se tyre.
Klasifikimi i receptorëve sipas stimulit qe ndikojne. Ne bazë te stimujve prej te cilave aktivizohen receptorët mund te mbahen mend.Pasi emri i tyre zakonisht tregon llojin e stimulit: 1-Mekanoreceptoret 2-Termoreceptoret 3-Fotoreceptoret 4-Kimioreceptoret 5-Nociceptorët(noci-dëm) Stimuli i tepruar i nje receptori shkakton dhembje,kështu qe thuajse te gjithë receptorët her pas here sillen si niciceptor.Shembull-Nxehtësia përvëluese,te ftohtët e skajshëm etj. Ndarja e Receptorëve. Ne bazë te struktures receptorët ndahen ne:Receptorë te thjeshtë dhe receptorë te nderlikuar. Receptoret e thjeshtë kanë strukturë te ngjashme me mbaresat e dendritike te neuroneve ndijore.Ata gjenden ne lëkurë, ne membranat mukoze, ne muskuj dhe ne llojet e ndryshme te indit lidhor.Keta receptorë përcojne informacionin e pergjithshëm ndijor. Receptoret e nderlikuar janë ne te vërtet organet e shqisave.Ato përfaqsohen nga grumbullime te lokalizuara qelizash qe punojne se bashku per te realizuar nje proces receptiv specifik.Receptoret e nderlikuar jan pjes e ndijimeve speciale si psh: te te parit, degjuarit , nuhaturit dhe shijuarit.
Pushka M14
__NOINDEX__ parapamje|Një pushkë M14 me një [[Karikatori|karikator me 20 fishekë.]] Pushka M14, zyrtarisht pushka e Shteteve të Bashkuara, Kalibër 7.62mm, M14, është një pushkë beteje me zjarr selektiv amerikan e vendosur për fishekun 7.62×51mm NATO (.308 inç). Ajo u bë pushka standarde për ushtrinë amerikane në vitin 1957, duke zëvendësuar pushkën M1 Garand në shërbim me Ushtrinë e SHBA deri në 1958 dhe Trupat Detare të SHBA deri në 1965. M14 u përdor nga Ushtria, Marina dhe Trupat Detare të SHBA për Trajnim Individual Bazë dhe i Avancuar nga mesi i viteve 1960 deri në fillim të viteve 1970.
M14 ishte pushka e fundit luftarake amerikane e lëshuar në sasi për personelin ushtarak amerikan. Në vitin 1967, ajo u zëvendësua zyrtarisht nga pushka e sulmit M16, një armë më e lehtë me një fishek më të vogël, të ndërmjetëm. Pushka M14 mbetet në shërbim të kufizuar në të gjitha degët e ushtrisë amerikane, me variante të përdorura si pushkë snajper dhe qitës të caktuar, armë të konkurimit të saktë dhe armë ceremoniale nga rojet e nderit, rojet me ngjyra, ekipet e stërvitjes dhe rojet ceremoniale. Variantet gjysmë automatike civile përdoren për gjueti, gjuajtje, gjuajtje objektivi dhe gara të qitjes.
M14 shërbeu si bazë për pushkët snajper M21 dhe M25, të cilat përfundimisht u zëvendësuan nga Sistemi i Armëve Snajper M24. Një variant i ri i M14, Mk 14 Enhanced Battle Rifle, ka qenë në shërbim që nga viti 2002.
Qerim Arifi
Qerim Arifi u lind në Preshevë, më 22 shkurt 1946. Shkollimin fillor e kreu në Preshevë, kurse shkollën Normalen dhe Fakultetin Filozofik (Dega e gjuhës angleze ) në Universitetin e Prishtinës.
.vu
.vu është prapashtesa e fletave të internetit dhe paraqet domenin zyrtar të Vanuatus, shtet-ishull në Oqeani.
Qerim Arifi
Ka punuar në arsim, por pjesën më të madhe të punës së vet e ka bërë si gazetar në revistën “Zëri i rinisë” në Prishtinë. Me poezi ka filluar të merret që nga rinia e hershme. Është marrë edhe me përkthime. Punimet e tij janë përkthyer edhe në gjuhë të huaja. Është i përfaqësuar në shumë antologji dhe libra me biografi të shkrimtarëve. Vdiq në Strugë dhe u varros në Prishtinë në vitin 1990.
Norbert Stanek
Norbert Stanek doktor i shkencave nga Austria.
Qerim Arifi
Poezi
(NE DHOMEN TIME S'KA AS PASTERTI AS SHENDET)
Norbert Stanek
Norberti u bë i njohur për mërgatën shqiptare pas zgjedhje së tij më 18 dhjetorë 1989 udhëheqës shkrimeve dhe publikimeve të Shoqatës Austriake-Shqiptare
Trashëgimia e lidhur për kromozomin X
Në kromozomin X është konstatuar vendi i më shumë se 100 gjenev.
Trashëgimia dominante e lidhur për kromozomin X
Trashëigimia e qrregullimeve të tilla shpreh këto karakteristika :
Ka pak shembuj të fenotipeve dominante të lidhura për-X te njeriu, kurse njëri prej tyre është hipofosfatemia, e cila ndryshe shënohet edhe si rahitis rezistent në vitaminën D. Sëmurjen e ka përshkruar endokrinologu amerikan, F. Albright, me bashkëpunëtorë në vitin 1937. Sëmundja është e rrallë dhe paraqitet 1:100.000. Trashëgohet si veqori dominante e lidhur për kromozomin X.
Trashëgimia recisive e lidhur për kromozomin X
Shembull familjar i trashëgimit recisiv të lidhur për X është verbërimi për ngjyra ose daltonizmi. Siq dihet, njerëzit ngërthejn ngjyrat në bazë të tru ojesëve të spektrit: kuq, kaltër, gjelbër, ndërsa daltonistët nuk dallojnë njërën, dy ose të tri ngjyra. Daltonizmi tek meshkujt është 7 % në botë, kurse tek femrat 5 %.
Shembull tjetër familjar i trashëgimit recisiv të lidhur për X ështe hemofilia A (ose hemofilia klasike), mungesa ose zvogëlimi i aftësisë së koagulimit të gjakut, kështu te personat që kanë këtë sëmundje pas ndonjë lëndimi, gjakderdhja nuk mund të ndalet për 15 minuta e nganjëherë madje edhe për dy orë. Paraqitet 1:10.0000 lidnje të meshkujve.
Distrofia muskulore pseudohipertrofike është sëmundje fatale recisive e lidhur për llll të tharjes dhe të atrofisë së muskujve. Si zakonisht, sëmundja paraqitet në kohën kur fëmija fillon të ecë dhe progresivisht përparon, kështu që fëmija është i përkufizuar të lëviz me karrocë rreth moshës 10 - vjeqare dhe përfundon me vdekje rreth moshes 20 vjeqare.
Kantoni Campoloro-di-Moriani
Kantoni Campoloro-di-Moriani (frëngjisht: Canton de Campoloro-di-Moriani) është një kanton në departamentin Haute-Corse, rajonin Corse në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Cervione. Ka sipërfaqe 93.43km2 dhe popullsi 5566 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Campoloro-di-Moriani aktualisht përbëhet nga 9 komuna.
Sistemi kuvendor
Një sistem kuvendor ose demokraci kuvendore është një sistem i qeverisjes demokratike të një shteti ku zbatuesi e merr legjitimitetin e tij demokratik nga aftësia e tij për të komanduar mbështetjen ("besimin") e legjislativit, zakonisht një kuvend, të cilit ai është i përgjegjshëm. Në një sistem kuvendor, kreu i shtetit është zakonisht një person i ndryshëm nga kreu i qeverisë. Kjo është në kontrast me një sistem presidencial, ku kreu i shtetit shpesh është edhe kreu i qeverisë dhe, më e rëndësishmja, ku zbatuesi nuk e merr legjitimitetin e tij demokratik nga legjislativi.
Historia
Që nga lashtësia, kur shoqëritë ishin fisnore, kishte këshilla ose një kryetar, vendimet e të cilëve vlerësoheshin nga pleqtë e fshatit. Përfundimisht, këto këshilla janë zhvilluar ngadalë në sistemin bashkëkohor kuvendor.
Në Angli, Simon de Montfort mbahet mend si një nga baballarët e qeverisë përfaqësuese për mbledhjen e dy kuvendeve të famshëm. E para, në 1258, i hoqi mbretit të drejtën e pakufizuar dhe e dyta, në 1265, përfshinte qytetarë të thjeshtë nga qytetet. Më vonë, në shekullin e 17-të, kuvendi i Anglisë ishte pionier i disa prej ideve dhe sistemeve të demokracisë liberale që kulmuan me Revolucionin e Lavdishëm dhe miratimin e Ligjit të të Drejtave të vitit 1689.
Në Mbretërinë e Britanisë së Madhe, mbreti, në teori, kryesonte kabinetin dhe zgjidhte ministrat. Në praktikë, paaftësia e mbretit George I për të folur anglisht bëri që përgjegjësia për kryesimin e kabinetit t'i kalonte ministrit kryesor, fjalë për fjalë kryeministrit ose ministrit të parë, Robert Walpole. Demokratizimi shkallëzor i kuvendit me zgjerimin e ekskluzivitetit të votimit rriti rolin e kuvendit në kontrollin e qeverisë dhe në vendosjen se kujt mund t'i kërkonte mbretit të formonte një qeveri. Në shekullin e 19-të, Akti i Reformës së Madhe i 1832 çoi në mbizotërimin kuvendor, me zgjedhjen e tij që vendoste pa ndryshim se kush ishte kryeministër dhe çehre e qeverisë.
Pas Luftës së Dytë Botërore, fuqitë e mundura fashiste të Boshtit u pushtuan nga Aleatët fitimtarë. Në ato vende të pushtuara nga demokracitë aleate (Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar dhe Franca) u zbatuan kushtetutat kuvendore, duke rezultuar në kushtetutat kuvendore të Italisë dhe Gjermanisë Perëndimore (tani e gjithë Gjermanisë) dhe Kushtetuta e Japonisë e vitit 1947. Përvojat e luftës në vendet e pushtuara, ku qeveritë legjitime demokratike u lejuan të ktheheshin, forcuan përkushtimin publik ndaj parimeve kuvendore; në Danimarkë, një kushtetutë e re u shkrua në vitin 1953, ndërsa një debat i gjatë dhe i ashpër në Norvegji rezultoi në asnjë ndryshim në kushtetutën demokratike të rrënjosur fort të atij vendi.
Karakteristikat
Një sistem kuvendor mund të jetë ose dydhomësh, me dy dhoma kuvendi ose njëdhomësh, me vetëm një dhomë kuvendi. Një kuvend me dy dhoma zakonisht përbëhet nga një dhomë e ulët e zgjedhur drejtpërdrejt me fuqinë për të përcaktuar qeverinë zbatuese, dhe një dhomë e sipërme e cila mund të emërohet ose zgjidhet përmes një mekanizmi të ndryshëm nga dhoma e ulët.
Zgjedhja e kreut të qeverisë
Zbatimet e sistemit kuvendor gjithashtu mund të ndryshojnë për sa i përket mënyrës se si emërohen kryeministri dhe qeveria dhe nëse qeveria ka nevojë për miratimin e qartë të kuvendit, dhe jo vetëm mungesën e mosmiratimit të saj. Disa vende si India gjithashtu kërkojnë që kryeministri të jetë anëtar i legjislaturës, megjithëse në vende të tjera kjo ekziston vetëm si një konventë.
Amy Gumenick
Amy Gumenick (lindi më 17 maj 1986) është aktore amerikane e lindur në Suedi, e njohur për rolin e saj si Natalee Holloway në filmin me të njëjtin emër (2009). Ajo luan në serialin amerikan Arrow me rolin e Carrie Cutter / Cupid (2014-duke vazhduar).
Udhëheqës të shteteve në vitin 1985
janë të radhitur sipas kontinenteve dhe pastaj në kontinente janë të radhitura shtetet sipas shkronjës.
Amy Gumenick
Biografia
Gumenick lindi në Hudiksvall, Suedi, është vajza e babait rus dhe nënës polake. Ajo diplomoi në Universitetin e Kalifornisë, Santa Barbara në vitin 2008, duke marrur gradën BFA (Bachelor në Artet e Bukura) në aktrim.
Karriera
Filmi i parë i Gumenick ishte një film i shkurtër me titullin Sayonara Elviko para se të zhvendosej në Army Wives. Ajo pastaj u paraqit në serialin My Own Worst Enemy. before being cast as the young Mary Campbell, who became Mary Winchester, on Supernatural.
Ajo ka pasur role në seriale si How I Met Your Mother, Grey's Anatomy, Ghost Whisperer dhe Bones.
Në vitin 2009, ajo luajti në filmin Natalee Holloway, një film bazuar në librin e Beth Holloway që flet për zhdukjen e Natalee Holloway.
Në gusht 2014, ajo njoftoi se do të luaj në serialin amerikan Arrow me rolin e Carrie Cutter / Cupid.
Mehdi Hyseni
Dr. Mehdi Hyseni, është Doktor i Marrëdhënieve Politike Ndërkombëtare dhe Bashkëpunëtor i Institutit të Marrëdhënieve Ndërkombëtare në Boston të SHBA-së.
Institucionet bektashiane në botë
Pas pasusve të Haxhi Bektash Veliut, Ballëm Sulltani ka qënë një nga reformatorët më të mëdhenj të bektashizmit në botë. Ai bëri organizimin e gjyshatave e gjithë strukturat e tjera.
Bektashizmi ishte i organizuar në gjashtë qendra kryesore :
Jemen
Teqeja e Taifit (sipas Baba Ali Turabiut)
SHBA
Shënim : Nga bisedat e ndryshme sot thuhet se ka teqe bektashiane :
Behije Çela
Behije Çela (Levonja 16 Mars 1925 - 15 Shkurt 1999) ishte nje aktore e filmit dhe tetarit shqiptar.
Jeta
Behije Çela lindi ne fshatin Xibrake te Ballagatit te Peqinit (sot e Lushnjes) 16 Mars 1925. Në vitin 1940 filloi veprimtarinë si këngëtare krahës artisteve të tjera në "Radio Tirana". Vazhdoi studimet në Itali, ku regjistrua fillimisht në "Centro esperimentale" e më vonë në Konservatorin "Gioacchino Rossini" në degën e kantos dhe në vitin 1943, për shkak të luftës, kthehet në atdhe. Me krijimin e Teatrit të Shtetit në 1945, Behije Çela është ndër aktoret e para. Interpreton që në pjesën e parë "Topazi" në rolin e Bernardës. Në jetën e saj të gjatë artistike ajo ka realizuar mbi 90 role e ku shkëlqeu në kryerolet e saj që nga Bernarda nga "Topazi", nënën nga "Leonidën", Ana Andrejevna "Revizori", Valja tek "Platon Kreçoit", Hajria tek "Prefekti", Hajria tek "Halili dhe Hajria", Emilia nga "Othello", Mara tek "Përkolgjinajt" dhe "Cuca e Maleve", etj. Roli i fundit i saj në Teatrin Kombëtar është i vitit 1977 në komedinë "Karavidhet". Një artiste që është nderuar me titullin e lartë "Artiste e Merituar". Doli ne pension ne 16 prill te 1977. I paharruar ka mbetur  interpretimi i saj ne rolin e Hajries, gruaja e Qazim Mulletit, ne komedine  Prefekti te B.Levonjes, si ne versionin e vitit 1948 me partner aktorin Mihal Popi, ashtu edhe ne versionin e vitit 1973 me partner aktorin Robert Ndrenika.
Jeta personale dhe vdekja
Behije Çela u martua me aktorin shqiptar Besim Levonja i cili fatkeqsisht nderroi jete ne moshe shume te re ne vitin 1968. Behije Çela u nda nga jeta ne moshen 74 vjecare ne Tirane Shqiperi ku kishte shume vite qe jetonte.
.vn
.vn është prapashtesa e fletave të internetit dhe paraqet domenin zyrtar të Vietnamit, shtet në Azi.
Piranshehr
220px|parapamje|Pamje nga qyteti Piranshehr është një qytet i vendosur në Povincën e Azerbajxhani Perëndimor në veriperëndim të Iranit. Ai është kryeqyteti i Qarkut Piranshehr.
Piranshahr është një nga qytetet më të vjetra të Iranit dhe themelet e saj datojnë në epokën para-Islamike të Iranit dhe shfaqjen e mbretërisë së Medit.
Hebrenjtë në trojet shqiptare
Hebrenjtë në trojet shqiptare Gjinia: Histori. Autori: Edmond Malaj. Shtëpia botuese: Qendra e Studimeve Albanologjike. Viti i botimit 2012. Faqet e librit 412. ISBN 978-9928-141-07-1
Isa Bajçinca
Isa Bajçinca gjuhëtar shqiptar, ka lindur në vitin 1940 në Bardh të Madh të Fushë Kosovës, Bajçnica ishte profesori më i dalluar i gjuhë dhe ish pjesëmarrës në Kongresin e Drejtshkrimit në Tiranë më 1972. Ai ka ligjëruar lëndën Kultura e Gjuhës si dhe Sintaksën e Gjuhës Shqipe. Ka qenë autorë e bashkautorë i shumë librave shkollorë. Ai ishte gardiani më i fuqishëm i gjuhës së unisuar shqipe. u nda nga jeta me datë 29 dhjetor 2015.
Lindita Aliu – Tahiri
Prof. Asoc. Dr. Lindita Aliu – Tahiri është pedagoge e Gjuhës dhe Letërsisë Angleze, në Departamentin e Gazetarisë dhe në programin për përkthim dhe interpretim në Fakultetin e Filologjisë, Prishtinë. Magjistraturën dhe doktoraturën i ka kryer në fushën e gjuhësisë, me interesin të përqendruar në stilistikë. Ajo ka lindur më 16 mars 1963.
Ka botuar libra dhe studime në fushën e gjuhësisë kritike, stilistikës, kritikës letrare dhe analizës së diskursit. Ka botuar dhe dy përmbledhje poezish, të botuara edhe në gjuhën angleze dhe maqedonase. Nga viti 2003 – 2010 ka udhëhequr programin e Komisionit Europian për arsim të lartë "Tempus", një program që synon partneritetin e institucioneve të arsimit të lartë në Kosovë. Aktualisht, Lindita Aliu – Tahiri është zv/redaktore për marrëdhënie me jashtë në Universitetin e Prishtinës.
Pierre-Emile Højbjerg
Pierre Højbjerg (lindur më 5 gusht 1995) është një futbollist profesionist danez i cili luan si mesfushor për klubin anglez Southampton dhe kombëtaren daneze. Højbjerg zotëron pasaportë franceze pasi mamaja e tij është franceze.
Bayern München
Në vitin 2011, Højbjerg u ble nga FC Bayern München. Ai u vendos që të luante me ekipin e moshave duke parë dhe moshën e tij që ishte vetëm 16 vjeç. Ai ka thënë që modeli i tij është Zinedine Zidane. Në mars 2013, në moshën 17 vjeç, ai u thirr për herë te parë në një ndeshje zyrtare të ekipit, por megjithatë qëndroi si rezervë. Ai debutoi zyrtarisht për ekipin më 13 prill 2013 në një ndeshje kundër 1. FC Nürnberg, në moshën 17 vjeç e 251 ditë, duke zëvëndësuar Xherdan Shaqirin. Kjo gjë e bëri atë lojtarin më të ri të klubit që luan një ndeshje në Bundesligë.
Statistikat
Statistikat jane reduktuar me 2 qershor 2013
Seishinkan
Klubi i karatesë "Seishinkan" nga Prishtina është themeluar në vitin 2003. Në këtë klub kultivohet shkolla e mjeshtrit të madh Masatoshi Nakayama e Shotokanit tradicional në frymën e Seishnkai karatesë.
Ligji i Kulombit
Ligji i Kulombit, i zhvilluar në 1780s nga fizikani Francez Charles Augustin de Coulomb, mund të jepet në formën skalare si më poshtë :
Seishinkan
Klubi është regjistruar në Ministrinë e Shërbimeve Publike të Kosovës si organizatë joqeveritare joprofitabile, me qëllim që t'i kontribuojë afirmimit, masivizimit dhe avancimit të karatesë në Kosovë, ndërsa është licencuar në Ministrinë e Kulturës, Rinisë, Sportit dhe Çështjeve Jorezidente të Kosovës, në Federatën e Karatesë të Kosovës, në Unionin e Seishinkai Karatesë dhe në Drejtorinë për Rini e Sport të komunës së Prishtinës. Poashtu, klubi i karatesë "Seishinkan" është anëtar i asociacionit ndërkombëtar Seishinkai Shotokan Karate International, me seli në Britani të Madhe, kurse së shpejti do të anëtarësohet edhe në Unionin Ndërkombëtar të Seishinkai Karatesë me seli në Tokio (Japoni).
Ligji i Kulombit
Forma skalare
thumb|right|300px|Diagram qe përshkruan mekanizim themelor të ligjit të Kulombit ; ngarkesat e njëjta shtyjnë njëra tjetrën kurse ngarkesat e kundërta tërhiqen me njëra tjetrën. thumb|right|300px|[[Peshore torsioni|Peshorja e torsioni e Kulombit]]
Seishinkan
Klubin e udhëheqin mjeshtër të sporvuar dhe me përvojë të karatesë. Kryeinstruktor është sensei Mustafë Statovci 7 Dan, shef-instruktor i SSKI për Kosovë, sensei Ramadan Krasniqi (sportist) 4 Dan, sensei Samir Statovci 3 Dan dhe sensei Lulzim Berisha 2 Dan.
Ligji i Kulombit
Forma skalare
Neqoftese drejtimi i force nuk na hyn në pune atëherë forma e thjeshtuar, skalare, e versionit të ligjit të Kulombit mjafton. Madhësia e forcës mbi një ngarkese,, për shkak të pranisë te një ngarkese të dyte, , jepet nga moduli i
ku është ndarja e ngarkesave dhe  është konstantja elektrike. Një forcë pozitive implikon një bashkëveprim shtytës, kurse një forcë negative tregon një bashkëveprim terheqes. Forcat ushtrohen sipas vijës që bashkon dy ngarkesat pikësore. Nëse ngarkesat janë me të njëjtën shenjë (të dyja pozitive ose të dyja negative), ato shtyhen, nëse kanë shenja të kundërta, ato tërhiqen.
Faktori, i njohur si konstantja e Kulombit, është :
Kufizimet
Duhen përmbushur tre kushte që ligji i Kulombit të jetë i vlefshëm:
Kur kemi të bëjmë me lëvizje të trupave, teoria e relativitetit të Ajnshtajnit duhet marrë parasysh dhe si rezultat, duhet të futet një faktor ekstra i cili e ndryshon forcën e prodhuar nga dy objektet. Kjo pjesë ekstra e forcës quhet forcë magnetike dhe përshkruhet nga fushat magnetike. Për lëvizje të ngadalta forca magnetike është e vogël dhe ligji i Kulombit mund të konsiderohet pothuajse i saktë, ama kur ngarkesat lëvizin shpejt në lidhje me njëra tjetrën duhen zbatuar rregullat e plota të elektrodinamikës.
Sistem me ngarkesa diskrete
Parimi i mbivendosjes lineare mund të përdoret për të llogaritur forcën mbi një thërrmije prove të vogël,, nga një sistem i ngarkesave diskrete :
Gjuha dhe lufta e ideve
Gjuha dhe lufta e ideve Gjinia: Gjuhësi. Autore: Lindita Aliu – Tahiri. Shtëpia botuese: "Naimi". Viti i botimit 2013. Faqet e librit 320. ISBN 978-9928-109-43-9
KF Hysi
Klubi Futbollistik Hysi (KF Hysi) ishte një klub futbolli bazuar në Podujevë, në rrethin e Prishtinës, që u themelua në vitin 2002 dhe u shua më 14 shkurt 2014.
Historia e Klubit
KF Hysi kishte trajner Adil Vokrri, vëllain e legjendes se futbollit kosovare Fadil Vokrri. KF Hysi kishte edhe trajner te tjere te njohur per të futbollin kosovar, Hysni Maxhuni dhe Luan Prekazi. Kryeshefi i klubit ishte edhe Arbnor Morina.
KF Hysi ishte anetar i Raiffeisen Super Ligës së Kosoves që nga viti 2006 dhe në udhëheqjen e Hysni Maxhunit fitoi Kupen e Kosovës po ashtu dhe Raiffeisen Super Ligën e Kosovës në sezonën 2010-2011.
KF Hysi hapi terrenin e tij të ri në Merdar, afër Podujevës, në vitin 2007.
2008-09
Në sezonin 2008-09, KF Hysi fitoi Kupën e Kosovës kundër kampionëve në të ligës KF Prishtina.
Sukseset e vitit 2009 u kurorëzuan kur Federata e Futbollit e Kosovës, bëri publike listën e futbollistëve më të mirë për vitin 2009. Kjo u bë në bazë të vlerësimit të 12 trajnerëve të Raiffeisen Superligës së Kosovës, dhe më këtë rast pra mesfushori i Hysit, Mentor Zhdrella, u shpall futbollisti i vitit në Kosovë. E në anën tjetër edhe futbollisti tjetër i Hysit, Enis Zabërxha, u shpall golashënuesi më i mirë me 21 gola të shënuara. KF Hysi u shpall edhe klubi më “fair-play”. Ndërsa në top dhjetë lojtarët më të mirë të vitit pos Mentor Zhdrelles dhe Enis Zabërxhës ishte edhe lojtari Labinot Osmani.
2010-11
Në vitin 2011, FC Hysi shpallet kampion i Kosovës në Superligë Zhdrella futbollisti i vitit 2011, ndërsa ne top dhjetë futbollistët më të mirë të vitit edhe Enis Zabërgja e Florim Bërbatovci. FC Hysi është fitues i edicionit të katërt të turneut tradicional mbarëshqiptar ‘Kupa Pavarsia 2011’, pasi në ndeshjen finale mundi Shkëndijën e Tetovës me rezultat 3:0 pas ekzekutimit të penaltive, pasi në kohën e rregullt nuk pati fitues.
Ne mesin e shumë futbollistëve që ishin pjesë e FC Hysi: Mentor Zhdrella në vitet 2009, 2010, 2011 dhe 2013 u shpall si futbollisti më i mirë në Kosovë.
Nazizmi
thumb|right|250px
M1 Garand
__NOINDEX__ parapamje|250x250px|M1 Garand me klip en bllok. M1 Garand apo pushka M1 është një pushkë gjysmë-automatike që ishte pushka e shërbimit të ushtrisë amerikane gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe Luftës së Koresë.
Nazizmi
Nazizmi ose nacional-socializmi është një ideologji politike e lindur në Gjermani. Termi vjen nga NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) dhe programi i partisë në 24 shkurt 1920. Nazizmi ishte ideologji shtetërore në Gjermani nga ardhja në pushtet e partisë naziste në vitin 1933 deri në humbjen ushtarake të ushtrisë gjermane në vitin 1945, ku asaj iu ndalua veprimi në vendin e saj të origjinës.
M1 Garand
Pushka ka dhomën për fishekun 0.30-06 Springfield dhe është emëruar sipas projektuesit të saj kanadezo-amerikan, John Garand. Ishte pushka e parë standarde me mbushje-automatike për Shtetet e Bashkuara. Nga shumica e llogarive, pushka M1 performoi mirë. Gjenerali Xhorxh S. Patton e quajti atë "mjeti më madhështor i betejës i krijuar ndonjëherë". M1 zëvendësoi M1903 Springfield me veprim rrufe në qiell si U.S.' pushkë shërbimi në vitin 1936, dhe vetë u zëvendësua nga pushka me zjarr selektiv M14 më 26 mars 1958.
Nazizmi
Nazizmi është një formë e fashizmit dhe shfaqi një farë perçmimi për demokracinë liberale dhe sistemin parlamentar, por gjithashtu përfshiu në nivele të larta antisemitizëm, racizëm shkencor dhe parime ekstreme në lidhje me racat. Nacionalizmi ekstrem vinte si pasojë e Pan-gjermanizmit dhe levizjes Völkisch të dallueshëm në nacionalizmin gjerman të kohës dhe u ndikua shumë nga grupet paramilitare anti-komuniste Freikorp që dolën pas humbjes së Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore, nga e cila erdhi "kulti i dhunës" së partisë i cili ishte "në zemër të lëvizjes".
Termi nacional-socialist doli prej përpjekjeve për të ridefinuar "socializmin", si një alternativë ndaj socializmit internacional dhe kapitalizmit. Nazizmi nuk pranoi konceptin Marksist të konfliktit të klasave, kundërshtoi internacionalizmin kozmopolitan, dhe kërkoi që të bindte të gjithë pjesët e shoqërisë së re gjermane që të mos i jepnin rëndësi interesave personalë për hir të të "mirës së përbashkët", duke pranuar interesat politik si prioritetin kryesor të organizimit ekonomik.
Paraardhësja e Partisë Naziste, Partia e Punëtorëve Gjermanë, që ishte nacionaliste pan-gjermane dhe antisemitike, u themelua më 5 janar 1919. Në fillim të viteve 1920, partia mori një emër të ri -- Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë për të tërhequr punëtorët prej partive të krahut të majtë si Social Demokratët (SPD) dhe Komunistët (KPD) dhe Adolf Hitleri mori kontrollin e partisë. Programi nacional-socialist apo "25 pikat" u miratua në 1920 dhe kërkonte një Gjermani të Madhe dhe të bashkuar që do të mohonte qytetarinë e çifutëve apo atyre me prejardhje çifute, duke mbështetur gjithashtu reformën agrare dhe shtetëzimin e disa industrive. Në librin e tij Mein Kampf, Hitleri nënvizoi anti-semitizmin dhe anti-komunizmin në zemër të filozofisë së tij politike, si dhe përçmimin e tij ndaj demokracisë përfaqësuese dhe besimin e tij në të drejtën e Gjermanisë për zgjerim territorial.
Partia Naziste fitoi pjesën më të madhe të votave në dy zgjedhjet e përgjithshme të Reichstagut në 1932, duke e bërë atë partinë më të madhe në legjislaturë, por akoma pa një mazhorancë të plotë. Asnjë nga partitë nuk mundi të krijonte një koalicion qeverisës, kështu që në 1933, Adolf Hitleri u bë Kancelari i Gjermanisë prej presidentit Paul von Hindenburg, nëpërmjet mbështetjes dhe mendimit të pamenduar mirë se ata mund ta kontrollonin atë dhe partinë e tij. Nëpërmjet përdorimit të dekreteve emergjentë presidencialë prej Hindenburgut, dhe një ndryshimi të Kushtetutës së Weimarit i cili lejoi kabinetin të sundonte me anë të dekretit direkt, duke anashkaluar Hindenburgun si dhe Reichstagun, Nazistët formuan një shtet një-partiak.
Sturmabteilung (SA) dhe Schutzstaffel (SS) funksiononin si organizata paramilitare të Partisë Naziste. Hitleri largoi dhe vrau grupimet më radikale ekonomike dhe sociale të partisë në mes të 1934 gjatë të ashtuquajturës Nata e Thikave të Gjata, duke përfshirë dhe drejtuesit e SA, duke përdorur SS. Pas vdekjes së presidentit Hindenburg, pushteti politik u përqendrua në duart e Hitlerit dhe ai u bë kryetari i shtetit të Gjermanisë si dhe kreu i qeverisë, me titullin Führer që do të thotë udhëheqës. Që prej asaj pike, Hitleri ishte praktikisht diktatori i Gjermanisë naziste, e cila ishte e njohur dhe si Reich-u i tretë, nën së cilën çifutët, armiqtë politikë dhe elementë të tjerë "të padëshiruar" u margjinalizuan, burgosën ose vranë. Miliona njerëz u shfarrosën gjatë një gjenocidi që u njoh si Holokausti gjatë Luftës së Dytë Botërore, duke përfshirë 2/3 të popullatës çifute në Europë.
Pas humbjes së Gjermanisë në Luftën e Dytë Botërore dhe zbulimin e tmerreve të mëtejshme të Holokaustit dhe jo vetëm, ideologjia naziste u bë universalisht turpëruese. Gjerësisht konsiderohet si imorale dhe e ligë, përveç vetëm disa grupeve të vogla raciste, zakonisht të quajtur neo-nazistë që e përshkruajnë veten si ndjekës të Nacional-Socializmit.
Etimologjia
Emri i plotë i partisë ishte Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (shqip: Partia Nacional-Socialiste e Punëtorëve Gjermanë) për të cilën u përdor zyrtarisht akronimi NSDAP.
Termi "Nazist" ishte në përdorim dhe para rritjes së NSDAP si një fjalë bisedore (joformale) dhe poshtëruese për fermerët ose fshatarët e mbrapshtë, duke karakterizuar një njeri të çuditshëm dhe të ngathët. Në këtë kuptim, fjala "nazist" ishte një hipokorizëm e emrit mashkullor gjerman Ignatz -- Ignatz ishte një emër i zakonshëm gjatë kohës në Bavari, zona nga ku NSDAP u shfaq.
Lule në gur
Lule në gur Gjinia: Monografi. Autori: Resmi Osmani. Shtëpia botuese: "Toena". Viti i botimit 2007. Faqet e librit 168. ISBN 978-99943-1-168-9
Nazizmi
Etimologjia
Në vitet 1920, kundërshtarët politik të NSDAP në lëvizjen laburiste gjermane u kapën te kjo dhe -- duke përdorur termin e shkurtuar më parë "sozi" për "sozialist" (shqip: socialist) si shembull -- shkurtuan pjesën e parë të emrit të NSDAP, [Na]tionalso[zi]alistische në Nazist për t'i lidhur ata me përdorimin poshtërues të termit më lart.
Lule në gur
Libri "Lule në gur" i kushtohet jetës së Todo Gjermanit.
Nazizmi
Etimologjia
Përdorimi i parë i termit "nazist" prej një nacional-socialisti ndodhi në 1926 në një publikim nga Jozef Gëbels të quajtur "Der Nazi-Sozi". Në fletëpalosjen e Gëbels fjala "nazist" shfaqet vetëm kur lidhet me fjalën "sozi" si një shkurtim i nacional-socializmit.
Pas ngjitjes në pushtet të NSDAP në vitet 1930, përdorimi i termit "nazist" në vetvete ose i termave si "Gjermania Naziste" apo "Regjimi Nazist" etj., u popullarizuan nga të mërguarit gjermanë jashtë vendit, por jo në Gjermani. Nga to, termi u përhap në gjuhë të tjera dhe u risoll në Gjermani pas Luftës së Dytë Botërore.
Vetë nazistët nuk iu referuan kurrë vetes së tyre si "nazistë".
Pozicioni në spektrin politik
Shumica e shkollarëve e identifikojnë nazizmin në praktikë dhe teori si një formë të politikës së ekstremit të djathtë. Disa të përbashkëta të nazizmit dhe ekstremit të djathtë janë argumenti që njerëzit superior kanë të drejtë të dominojnë të tjerët dhe të spastrojnë shoqërinë nga elementet e supozuara inferiore. Adolf Hitleri dhe mbështetës të tjerë mohuan që nazizmi të ishte djathtist ose majtist por e portretizuan zyrtarisht nazizmin si një lëvizje që kombinonte elemente të të dy anëve. Në Mein Kampf Hitleri sulmoi politikat e djathta dhe të majta në Gjermani duke thënë:
"Sot politikanët tonë të majtë në veçanti insistojnë vazhdimisht që politika e tyre e jashtme e friguar dhe lajkatare detyrimisht vjen si pasojë e çarmatimit të Gjermanisë, kur në fakt e vërteta është që kjo është politika e tradhëtarve... por politikanët e të djathtës meritojnë të njëjtën kritikë. Ishte nëpërmjet frikës së tyre që ata çifutë huliganë që erdhën në pushtet në 1918 ishin në gjendje të vidhnin armët e vendit."
Në një falim të dhënë më 12 prill 1922 Hitleri tha:
"Ka vetëm dy mundësi në Gjermani; mos imagjinoni se populli do të shkojë përgjithmonë me partinë e mesme, partinë e kompromiseve; një ditë do të kthehet tek ata që e kanë parathënë rrënimin që po vjen dhe kanë kërkuar të mos ta lidhin veten me të. Ajo parti është ose e majta: dhe pastaj Zot na ndihmo! sepse do të na çojë drejt shkatërrimit total - në Bolshevizëm, ose është një parti e të djathtës që në fund, kur populli është në dëshpërim, kur e ka humbur shpirtin dhe nuk ka më besim në asgjë, është e vendosur që pa mëshirë të marrë frenat e pushtetit - kjo është fillimi i rezistencës që fola pak minuta më parë."
Kur u pyet në e mbështeste "të djathtën borgjeze", Hitleri tha që nazizmi nuk ishte vetëm për një klasë të caktuar dhe tregoi që nuk favorizonte as të djathtën as të majtën, por ruante elemente "të pastra" nga të dy "kampet" duke thënë: "nga kampi i traditës borgjeze, merr vendosmëri kombëtare, dhe nga materializmi i dogmës Marksiste, socializëm të gjallë dhe kreativ".
Edhe yjet vdesin
Edhe yjet vdesin Gjinia: Tregime. Autori: Resmi Osmani. Viti i botimit 2011. Faqet e librit 92. ISBN 978-99956-43-44-7
Aeroporti Dong Hoi
Aeroporti gjendet rreth 6 km në veriperëndim të qendrës se qytetit.
Julian Assange
thumb|right|250px
Fragaria viridis
(lat.Fragaria viridis ) është bimë që klasifikohet në familjen e bimëve Rosoideae.
Julian Assange
Julian Paul Assange lindi më 3 korrik 1971 në Townsville, Queensland, Australi, është një, aktivist gazetar politik, dhe një zëdhënës i WikiLeaks.
Assange i lindur në Australi, studioi fizikën në Universitetin e Melburnit. Si rezultat i punës së tij për Wikileaks, ai u arrestua disa here. Ai eshte diplomuar ne universitetin e melbournit ne degen e fizikes... Ai dha kontributin e tij ne ne projektin PostgreSQL duke kontribuar ne shume probleme te ketij projekti. Me pas ai publikoi Surfraw,nje kerkues faqesh interneti si command line per verionet Unix dhe Linux..
Me pas Assange filloi punen si krijues software ku dha dhe kontributet e tij ne librin :Underground Tales of Hacking: Që qershor 2010 Assange është kërkuar nga autoritetet amerikane. Sfond, krime të mundshme në lidhje me prokurimin dhe shpërndarjen e më shumë se 92.000 dokumente sekrete tëNATO-s. SHBA gjithashtu po përpiqen që me ndihmen Gjermanisë, Mbretërisë së Bashkuar, Australisë dhe të aleatëve të tjerë për ta arrestuar.
Kantoni Épinay-sur-Seine
Kantoni Épinay-sur-Seine (frëngjisht: Canton d'Épinay-sur-Seine) është një kanton në departamentin Seine-Saint-Denis, rajonin Île-de-France në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Épinay-sur-Seine. Ka sipërfaqe 4.57km2 dhe popullsi 53577 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Épinay-sur-Seine aktualisht përbëhet nga 1 komuna.
Astronautika
Astronautika është shkencë që merret me fluturimet në hapësirën ndërmjet yjeve ose planetëve. Ajo e mban te teren.
Kantoni Calvi
Kantoni Calvi (frëngjisht: Canton de Calvi) është një kanton në departamentin Haute-Corse, rajonin Corse në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Calvi. Ka sipërfaqe 50.38km2 dhe popullsi 6217 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Calvi aktualisht përbëhet nga 2 komuna.
Çmimi Nobel për Letërsi
Çmimi Nobel për Letërsi është çmimi më i lartë për arritjet më të mëdha letrare nga një (ose disa) autorë brenda një viti.
Për herë të parë me këtë çmim u laureua shkrimtari francez Sully Prudhomme në vitin 1901, ndërsa i fundit në vitin 2016 Çmimin Nobel për Letërsi e fitoi shkrimtari amerikan Bob Dylan. Shkrimtari i parë shqiptar që u emërua për këtë çmim ishte poeti kombëtar Gjergj Fishta, ndërsa në vitet ’90 disa herë u emërua prozatori i shquar Ismail Kadare, por fatkeqësisht ai ende nuk është laureuar me këtë Çmim.
Historiku
Shkencëtari suedez Alfred Nobel, në testamentin e tij të vitit 1895, ndër pesë çmimet që duhet të jepen, përcaktoi një çmim për letërsinë, për personin që në fushën e letërsisë krijon “veprën më të mirë në një drejtim ideal”. Laureati (fituesi i çmimit) duhej të përcaktohej nga “Akademia e Stokholmit”, që më vonë sipas statutit të Fondacionit Nobel u saktësua se është Akademia Suedeze. Sipas këtij statuti, përkufizohet belles-lettres, “jo vetëm letërsia, por edhe shkrimet e tjera, që për nga cilësia e formës dhe stilit kanë vlerë letrare”. Po ashtu u zbut qëndrimi që çmimi tu jepej veprave të botuara “në vitin paraprak” duke u zgjeruar edhe në “veprat e vjetra”, nëse “rëndësia e tyre nuk ishte bërë e qartë deri në atë kohë ”. Kandidatët, sipas statutit, duhet të emërohen me shkrim nga ata që mund ta bëjnë këtë deri më 1 shkurt të çdo viti. Sipas rregullores, të drejtën për të emëruar e ka Akademia Suedeze si dhe akademitë e tjera, institucionet dhe shoqatat e ngjashme me të në bazë të themelimit dhe të qëllimit. Gjithashtu këtë të drejtë e kanë edhe mësimdhënësit universitarë të estetikës, letërsisë dhe historisë. Një amandament i vitit 1949 qartëson kategorinë e mësimdhënësve: “profesorët e letërsisë dhe fillologjisë në universitete dhe kolegje universitare”. E drejta për të emëruar në atë kohë iu dha edhe fituesve të mëparshëm të Çmimit Nobel dhe “kryetarëve të shoqatave të autorëve që janë përfaqësues të krijimit letrar në vendet e tyre”. Statuti, po ashtu, përcakton themelimin e Komitetit të Nobelit “për të dhënë qëndrimin e tyre në lidhje me dhënien e çmimeve” si dhe të Institutit të Nobelit me një bibliotekë që duhej të mblidhte një koleksion substancial të letërsisë moderne. Fituesi i Çmimit Nobel për letërsi shpallet çdo vit më 10 tetor.
Medaljoni i Nobelit për Letërsi
Medalja e Akademisë Suedeze paraqet një djalë të ri që rri ulur nën një dru dafine, që i dëgjon dhe shkruan këngën e Muzës. Në medalje shkruan:
që në përkthim të fjalëpërfjalshëm do të thotë:
Këto janë vargje nga Eneida e Virgjilit, kënga VI, vargu 663.
Emri i lauratëve gdhendet poshtë figurave, ndërsa teksti “ACAD. SUEC.” Do të thotë Akademia Suedeze.
Medalja e Çmimit Nobel për Letërsi është dizajnuar nga Erik Lindberg.
Lista e fituesve të çmimit
{|
Streptococcus pneumoniae
Streptococcus pneumoniae, diplococcus pneumoniae, ose thjesht pneumococcus janë baktere diplokoke gram-pozitive të rradhitura në çifte ose në vargje të shkurtra, ku qelizat e tyre kanë formë lancete. Termi në formë lancete do të thotë që diplokoket janë ovale me pjesën terminale pak të mprehtë. Kur të kultivohen në agar-gjak, ato janë alfa-hemolitike.
Karakteristika të përgjithshme, morfologjia, kultivimi
Qelizat individuale janë ndërmjet 0.5-1.25 mikrometra në diameter. Nuk formojnë spore, dhe janë jo-motile d.m.th. janë të palëvizshme. Ngjashëm si tek të gjitha streptokoket e tjera edhe këtyre iu mungojnë enzimet katalazë dhe fermentojnë glukozën duke prodhuar acid laktik. Për dallim nga streptokoket e tjera, Streptococcus pneumoniae nuk përmban proteinën M, hidrolizojnë (fermentojnë) inulinën treten nga kripërat biliare dhe nga vetë atutolizinat e murit qelizor ku në rastin e fundit mund të bëhen edhe gram-negative. Edhe përkundër faktit se pneumokoket janë pjesë përbërëse të florës normale të njeriut ato janë në gjendje të shkaktojnë një numër të madh të infeksioneve të cilat në raste të caktuara mund të jenë edhe me pasoja fatale. Disa nga këto sëmundje janë: pneumoni,bronkitin, sinusiti akut, otitis media, meningjitin, bakteremi, osteomielitin, artritin septik, endokarditin, peritonitin, perikarditin, celulitin dhe abcese trunore. Pas kultivimit të Streptococcus pneumoniae në terenin agar-gjak do të vërehen koloni të medha, 1-3 milimetra në diameter (për shtamet e inkapsuluara), ndërsa në agar-çokollatë kolonitë do të jenë më të vogla. Por në të dy rastet me kalimin e kohës kolonitë do të shtypen në qendër sepse ato i nënshtrohen autolizës (nga vet enzima e tyre autolizina) madje edhe mund të treten plotësisht. Kur kultivimi i Streptococcus pneumoniae bëhet në agar-gjak, me 5-10% pjesëmarrje të CO2 për të favorizuar rritjen, kolonitë e saj do ta formojnë një zonë të alfa-hemolizës (zonë e gjelbërt), e cila i dallon nga streptokoket e grupit A (beta-hemolitikët), mirëpo nuk mund t’i diferencojë nga streptokoket alfa hemolitike (viridante) të cilat janë bashkëbanorë me pneumokoket në traktin e sipërm respirator. Për diferencimin e këtyre të fundit duhet të bëhen teste të veçanta si fermentimi i inulinës, tretshmëria në bilë, dhe ndjeshmëria ndaj optokinës (një antibiotik). Në përgjithësi mund të themi se Streptococcus pneumoniae dallohet nga streptokoket viridante sepse treten nga bila apo nga kripërat biliare, janë të ndjeshëm ndaj optokinës, pastaj janë virulente për minjtë e bardhë dhe kanë kapsulë polisakaridike që precipiton në prani të antitrupave (antitrupave në serum) dhe jep testin e Quellung-it pozitiv. Zakonisht në një kulturë të pneumokokeve dallojmë qeliza të afta për të prodhuar kapsulën polisakaridike (të ashtuquajturat koloni S) dhe qeliza të cilat janë në numër shumë më të vogla dhe nuk mund ta sintetizojnë kapsulën duke i quajtur kështu koloni R.
Ndërtimi antigjenik dhe faktorët e virulencës
Pneumokoket mund të jenë virulente dhe jo virulente. Kjo varet nga shumë faktor. Faktor kyresor është prania ose jo e kapsulës polisakaridike komplekse e cila e rrethon qelizën pneumokoke. Gjatë invazionit kapsula është esenciale për determinimin e virulencës. Kapsula ndërhyn në procesin e fagocitozës duke parandaluar opsonizimin e qelizës bakterore nga komplementi C3b. Gjatë invazionit të sipërfaqëve mukozale, shtamet e kapsuluara janë 100,000 herë më virulente se sa shtamet e pa kapsuluara. Polisakaridi nuk është toksik dhe inflamator. Përveç kapsulës, pneumokoket kanë edhe përbërës të tjerë të rëndësishëm nga ana mjekësore. Muri qelizor i pneumokokeve është gjashtë shtresor dhe i ndërtuar nga peptidoglikani me acid teikoik i cili lidhet tek çdo i treti acid N-acetilmuramik. Acidet lipoteikoike janë kimikisht të ngjashëm me acidet teikoike por për dallim janë të lidhura në membranën qelizore të qelizës. Si acidi teikoik ashtu edhe acidi lipoteikoik përmbajnë fosforilkolinë, ku dy radikale të kolinës janë të lidhura me lidhje kovalente me përsëritjen sheqerore (për më tepër shiqo ndërtimin e acidit teikoik). Kjo paraqet një element me shumë rëndësi në mjekësi sepse kolina është unike për Streptococcus pneumoniae dhe luan rolin e rregullatorit në hidrolizën e murit qelizor, ku në mungesë të saj enzima autolitike e murit qelizor nuk do të jetë aktive. Përveç kësaj kolina ad’heron në mënyrë shumë specifike me receptorët lidhës të kolinës të cilët janë të lokalizuar pothuaj në çdo qelizë njerëzore Është më rëndësi të dihet se pneumokoket kanë më tepër se 500 proteina siperfaqësore. Disa janë të lidhura me membranën qelizore e disa të tjera me murin qelizor. Për murin qelizor janë të lidhura pesë proteina lidhëse të penicilinës (PBPs-penicillin-binding proteins), dy neuroaminidaza, dhe një IgA proteazë. Një grup unik i proteinave siperfaqësore të pneumokokut janë familja e proteinave lidhëse të kolinës (CBPs-choline-binding proteins), të cilat përmbajnë faktorë të ndryshëm si PspA (antigjen mbrojtës), LytA, B, dhe C (autolizina), dhe CbpA (faktor i ad’hezionit). Streptococcus pneumoniae prodhon edhe disa toksina dhe enzima ku ndër më të rëndësishmet janë:
1. Pneumolizina që shkakton beta-hemolizë gjatë kultivimit anaerob të pneumokokeve. Ajo është në gjendje ta bëjë lizën e qelizave të nikoqirit dhe të aktivizoj komplementin. Pneumolizina lidhet me kolesterolin dhe kështu është e aftë të lidhet në të gjitha qelizat e njeriut, ku pas këtij procesi ajo do të grumbullohet në oligomere dhe do të fromojë pore transmembranore duke e shkaktuar në këtë mënyrë lizën e qelizës.
2. Peroksidi i hidrogjenit që i shkatërron qelizat strehuese dhe ka rol baktericid në bakteret tjera kompetitive (Neisseria meningitis, Staphylococcus aureus, Haemophilus influenzae).
3. Neuroaminidaza dhe IgA proteaza janë ekzoenzime aktive roli i të cilave konsiston në mundësimin e pneumokokeve të përhapen në inde.
Patogjeneza e infeksioneve pneumokoksike
Faktorët që e zvogëlojnë rezistencën dhe e predispozojnë personin ndaj infeksioneve pneumokoksike përfshijnë (1) intoksimi i alkoolit apo drogave ose dëmtues të tjerë cerebral të cilët mund ta ulin refleksin e kollës dhe rritin aspirimin e sekrecioneve; (2) anormalitete të traktit respirator (p.sh. nga infeksione virale), dëmtime të ndryshme traktit respirator; (3) sëmundje kronike të caktuara. parapamje|majtas|200px|Pneumonia. Në anën e majt të figurës shihet funksionimi normal i alveoleve të mushkërisë, ku shkëmbimi i gazrave mund të kryhet shumë leht. Ndërsa në anën e djatht të figurës shkëmbimi i gazrave është pothuajse i pamundur për shkak të mbushjes së alveoleve me lëngje të ndryshme. Tek fëmijët pneumokoket si shkaktar më të shpeshtë të infeksioneve janë tipat 6-14, për dallim nga infeksionet tek të rriturit të cilat zakonisht shkaktohen nga tipat 1-8. Streptococcus pneumoniae normalisht gjenden dhe është pjesë e florës normale të traktit të siperm respirator (nazofaringut) të 5-10% te të rriturit dhe 20-40% te fëmijët. Zakonisht kolonitë e pneumokokut nuk janë të rrëzikshme kur ato gjenden në vende të caktuara mirëpo mund të ndodh që të shkaktojnë infeksione nëse këta mikroorganizma barten në vende tjrea si në kanalin e Eustahut apo sinuset nazale ku shkaktojnë otitis media dhe sinusitin, respektivisht. Pneumonia ndodh kur mikroorganizmat inhalohen në mushkëri dhe nuk largohen (faktor që kontribojnë për të ndodh kjo mund të jenë infeksionet virale, pirja e duhanit, që i paralizojnë ciliet e qelizave të këtyre pjesëve). parapamje|djathtas|200px|Simptomat e Pneumonisë Fillimi i pneumonisë shoqërohet me ethe, kollë dhe sputum me ngjyrë ndryshku (i ngjashëm me eksudatin alveolar) dhe dhimbje pleurale. Kur pneumokoku ka arritur në ndonjë vend në organizëm ku zakonisht nuk gjendet, do ta aktivizoj grupin e proteinave komplementare, stimulon prodhimin e citokinave, dhe i tërheq qelizat e bardha të gjakut (sidomos neutrofilet). Mirëpo kapsula polisakaridike e pneumokokut e bënë atë rezistent ndaj fagocitozës, dhe nëse ky organizëm nuk ka antitrupa antikapsular, makrofagët alveolar nuk do të mund t’i mbysin këto pneumokoke. Si rrjedhim i procesit do të jetë përhapja e mikroorganizmit në qarkullimin e gjakut (ku mund të shkaktoj bakteremi) dhe pastaj do të përhapet tek meningjet, eshtëra, dhe kavitetin peritoneal duke qenë e aftë të jep sëmundje të ndryshme si meningjitin, endokarditin, abcese trunore, artirin septik dhe osteomielitin.
Diagnoza laboratorike
Që të kryhet diagnoza laboratorike duhet të merret materiali klinik nga i sëmuri. Kjo mund të bëhet në dia mënyra dhe varet nga dyshimet tona. Lëngu truroshpinor merret në rastet e meningjitit, hemokultura për bakteremi, materiali nga veshi merret në rastet e otiteve, por materiali klinik kryesor është gëlbaza. Pas kësaj bëhet ngjyrosja sipas Gramit, e cila do të tregoj koke gram-pozitive nëse kemi të bëjmë me pneumokoke dhe shumë neutrofile polimorfonukleare, madje edhe shumë eritrocite. Pas ekzaminimit mikroskopik, duhet bërë analizat biokimike për identifikimin final të pneumokokeve. Për shembull, mund ti bëjmë provat e fermentimit të inulinës, laktozës, sakarozës, rafinozës dhe trehalozës që në rastin e pneumokokut të gjitha janë positive. Pastaj mund ta bëjmë proven e Quellung-it, atë të tretjes biliare (një pikë e solucionit 10% të dezoksikolatit të natriumit i tretë ato) si dhe provën biologjike tek minjtë e bardhë. Dhe në fund mund (duhet) ta bëjmë edhe provën e optokinës duke u bazuar në atë se 90% e pneumokokeve janë të ndjeshme ndaj saj. Qëllimi i provës së fundit siç është cekur më lart është diferencimi nga streptokoket viridante me të cilat shpesh ngatërrohen për shkak të të njejtës zonë alfa-hemolitike që e kanë përreth kolonive të tyre.