cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rrethi i Hasit
Karakteristikat e veshjes dhe këngës e valles Hasiane
Sipas kësaj autoreje, edhe veshja e Hasit nuk është shumë më ndryshe krahasuar me veshjen e rajonit të Gjakovës dhe të Pejës. Dhe se ajo nuk përbën shumë ndryshime në strukturën e veshjes.Veshja e grave të Hasit (zonë kodrinore ndërmjet Gjakovës e Prizrenit në anën e djathtë të Drinit të Bardhë) është aq origjinale, saqë gati nuk ka asgjë të përbashkët me veshjen e Dukagjinit e të Podrimës, vise në të cilat kufizohet.Drenica, Prekorupa (Llapusha), Morava, Gora, Opoja, Llapi, Gollaku, Luma etj,gjithashtu i kanë disa tipare rajonale në veshjen e tyre, por edhe shumë elemente të përbashkëta. Përveç Rugovës, Dukagjinit dhe Hasit, viset e tjera të Kosovës nuk dallojnë shumë për nga veshja popullore.
Veshja e grave të Hasit, duke mos përzier Malësinë e Gjakovës, paraqet një variant të veçantë dhe tipologjikisht i takon veshjes me këmishë të gjatë e një dy futa. Këtu pështjellakët s’janë të zymtë, por kryesisht të ndritshëm të kuq. Të pasmin e quajnë “pshtallak”, kurse të përparmin “kanac” e “bohçe”.
Veshja e burrave të Hasit ka pak ndryshime me veshjet e Malsisë Gjakovës dhe te Dugagjinit ku perbehen me jelekë të kuq dhe tirq me gajtane, opinga të qepura me pej, kapuq të bardhë me majë , shoke (brez) dhe shami të kuqe të mbështjell rreth kapuqit e qafëfs etj
Kushtet Natyrore
Ndërtim dhe strukturë gjeologjike të larmishme, tepër të ndërlikuar, me evolucion kompleks dhe jo të njëjtë ; Pasuri të larmishme minerare dhe me vlera industriale ; Reliev malor, me kontraste të mëdha, shumë i copëtuar, me mundësi tepër të kufizuar për toka të punueshme, por me mundësi të pasur për zhvillimin e turizmit, blegtorisë, pemëtarisë, pylltarisë etj ; Klimë e larmishme, me mundësi të pasur për zhvillimin e disa degëve të bujqësisë dhe sidomos të turizmit ; Pasuritë mëdha ujore e potencial të madh hidroenergjetik. Toka të degraduara nga erozioni ; Bimësi e larmishme, e pasur me pyje ahu, dushku ; Veçori të përgjithshme. Botë e larmishme shtazore, me rëndësi ekonomike dhe turistike; Vendbanime të rralla, të vogla, me arkitekturë karakteristike ; Popullsi e rrallë e vendosur kryesisht në lugina dhe gropa, me prirje pakësim i vazhdueshëm nga emigrimi. Relievi i Hasit vjen si rezultat i veprimtarisë së përbashkët të faktorëve endogjen dhe ekzogjen (të brendshëm dhe të jashtëm) në periudha të ndryshme gjeologjike.
Veprimtaria e dendur vullkanike dhe lëvizjet e reja tektonike i kanë dhëne relievit të Hasit konfiguracionin e sotëm që paraqitet mjaft interesant. Është reliev kodriniro-malor me lartësi mesatare 400–500 m mbi nivelin e detit. Në mes shtrihet fushëgropa e Hasit (Krumës) e që rrethohet nga veriu, lindja e jugu me një rrjet kodrinoro-malor. Kjo fushëgropë me origjine fund ose se ka forme pak a shumë të sheshte. Relievi i saj ulet gradualisht nga lindja drejt perëndimit. Si rezultat i veprimtarisë erozive të lumit të Krumës dhe degëve të shumta të tij kjo fushëgropë është e ndare në blloqe paralele. Këto blloqe njihen nga banoret me emrin “pod” që do të thotë rrafsh ose “pla”. Këto rrafshe emërtohen nga banoret sipas përroit që i ndan ose fshatrave që i përkasin, të tille janë : Podi i Shahjës, Breshezes, Vranishtit, Zahrishtit ose Plani i Krumës, Nikoliqit, Pates etj.
Në perëndim të lumit të Krumës, në fshatrat Vranisht, Fajza dhe Tregtan relievi është me kodrinor dhe ulet nga jugu drejt veriut deri në Vaspas duke formuar rrafshe të ndare nga përrenjtë. Kjo siperfaqe ka qenë e mbuluar me pyje të shumta lisi që përbenin një pasuri të madhe. Në vitet 60-70 të shekullit XX këto pyje u prenë duke u kthyer në toka buke. Malet që e rrethojnë në veri janë të ulëta. Dallohet një varg që fillon nga Kosturri deri në Letaj ku lartësohen maja e Aplasit (1043 m), e Sarajt e Sukut. Këto maja ndahen nga ulje dhe qafa si në fushën e druve, qafe e Zgjeçit e Letajve që e lidhin pellgun e Krumës me luginën e Skatinës e më larg. Në lindje një kordon kodrinoro-malor me drejtim meridional e ndan fushëgropën e Krumës. Fillon në veri me majën e Krajlices (1002 m) vazhdon me majën e Kishës, majën e Zeze dhe pasi kalon Qafen e Murrizit lartësohet maja e Kalazarit (1295 m), rrethi i Kunores (1512 m) dhe arrin lartësinë me te madhe ne malin e Pashtrikut 1989 m. Ky varg ulet ne Qafen e Prushit (651 m), me Qafen e Dobrunes neper te cilat ndodhen rruge kalimet qe lidhin dy njësite gjeografike te Hasit. Ne jug te Hasit ngrihet në formën e një horsti pllaja e Hasit e formuar nga gëlqerore kretak me lartësi mesatare 900 – 1000 m mbi nivelin e detit. Mbi këtë pllaje lartësohen disa maja si ajo e Murit, e Keshtelit, e Bitorrit për të arritur lartësinë me te madhe ne mesin e saj ne majën e Qytezes 1435 m. Është një pllaje karstike me shume gropa (hurdha) qe po t’i shohim nga larg duken si hojet e bletës. Ka shpella te shumta si ajo e Dajcit, e Dajanit, e Pellumave me oborr me dy dyer, shpella që tingëllon, Shpella e Cahanit e cila është dhjetëra metra e thelle etj.
Si rezultat i dukurive karstike kjo pllaje është e varfër ne burime sipërfaqësore. Shpatet bien thik mbi gropën e Krumës dhe luginën e Drinit ne jug. Është e pasur me pyje dhe kullota.
Pjesën kryesore te territorit e zëne dushqet. Ato kane kapur gjithë fushëgropën e Hasit ku ka pasur masive pyjesh lisi (qarr, bung) dhe pyje te përziera si shkoze, frashër, panë mullëze, krekëz etj. Këto pyje u prene ne vitet (60-70) duke u kther ne toka buke. Në lartësitë mbi (1000–1200 m) shtrohen pyjet e Hasit të përhapura ne bjeshkën e Krumës, Vranishtit, Gjinajve, Dajcit Mujajve, Cahanit & Kishajve etj. Ka pasur pyje halore në shpatin verior të pashtrikut të cilët janë dëmtuar në vitin 1943 është djegur plotësisht dhe nga kjo ditë aty ka shumë pak rrënje bredh e pishe. Në lartësitë e Pashtrikut kane përhapje kullotat alpine aty ka bime te ndryeshme mjekësore. Lumi kryesor është Kruma 6 km i gjate pasi derdhet ne liqenin e Fierzes dhe degët e tij Rusmani 11 km, Vlahna 13 km, Perroi i Vranishtit 5 km, Leshnica 6 km dhe Skatina 14 km. Gjatësia e tyre është shkurtuar me futjen ne luginat e tyre te ujërave të liqenit të Fierzes. Janë të shkurtër dhe me prurje të pakta sidomos ne vere ku niveli i tyre është mjaft i ulet. Gjate reshjeve te shumta ata rriten në mënyre të menjëhershme dhe po ashtu ulen shpejt pasi burimet e tyre nëntokësore janë të varfra.
Kane qene vetëm 2 H/C një fshatin Domaj-Has me fuqi 30 kw/ore dhe një tjetër në Krume, që momentalisht janë të shkatërruar plotesisht, por që ka tentative për rindërtimin e tyre. Me gjithese një pjesë e madhe e territorit të Hasit është e mbuluar me gur e shkëmbinj, por nëntoka fsheh pasuri minerale jo të vogla, shfrytëzimi i të cilave mund të përmirësojë ndjeshëm jetesën e banorëve të kësaj zone. Duke qene larg ndikimit te detit edhe pse lartësia nuk është e madhe i përket klimës mesdhetare paramalore. Karakterizohet me vere të nxehte dhe të thate e me dimer të ftohte e me reshje, pra merr pak a shume tipare kontinentale. Rreth 2/3 e reshjeve bien në vjeshte të vone dhe në dimer kryesisht në forme shiu ku nuk mungojnë edhe reshjet e dëborës trashësia e secilës në lartësi i kalon 1 m e me shume në zonën e Cahanit.
Pasuritë Nëntokësore
I. Edhe ne këtë rreth ka mjaft objekte minerale ,por me kryesori është ai i Vlanes me rreth 3.000.000 ton rezerva Krom me përmbajtje 30-32 % CR2O3 dhe ne trupa të veçante me mbi 40 %. Në këtë rreth ka dhe objekte të tjera si në Gajrep, Gzhime, Perollaj, Mac etj, ku njihen rreth 300.000 ton rezerva me mineral kromi.
II. Pervec perveç mineralit te kromit janë te njohur dhe mjaft objekte te bakrit damaror Kuarc-Sulfur ne masivin Gabror të kaptinës sin e zonën e Nikoliq 1 dhe 2 me rreth 2.000.000 ton rezerva, Golaj me 1.000.000 ton. Si miniera e Golajt ashtu dhe e Krumës janë te mbyllura dhe nuk shfrytëzohen. Gjithashtu edhe ne shkëmbinjtë efuzive Helshan janë takuar nje sere objektesh, trupash mineral bakri si ne Spas, Helshan dhe Kosturr.
Pasuritë nëntokësore të këtij rajoni kanë nisur të shfrytëzohen në vitet '30 nga italianët. Deri në mesin e viteve '90 ka funksionuar miniera dhe fabrika e pasurimit të bakrit ne Golaj në 6 kilometra larg qytetit të Krumës si dhe disa miniera më të vogla ku ishin të punësuar mbi 3000 punëtorë gjithsej. Jo vetëm banorët, por edhe specialistët, thonë se nëntoka ende nuk është prekur, është ende e virgjër. Këtë e tregojnë edhe kërkimet e kompanisë australiane "Jab Resources", që këmbëngul prej dy vjetësh që pasuritë e nëntokës së verilindjes të vihen në funksionim e në shërbim të popullit. Vetëm për vitin 2008 u investuan 3,5 milionë dollarë.
Në varësi të rezervave të këtij sektori kompania synon ngritjen e industrisë së ferrokromit që do të mundësojë punësimin e qindra punëtorëve, duke përmirësuar rrënjësisht jetesën e banorëve.
Jo të pakta janë rezervat e nëntokës sonë. Për mineralin e bakrit dallohen, zona Nikoliq Golaj, Krumë, Zahrisht, në rrethin e Hasit.
Shqipëria është vendburim i madh i kromit nder këto vendburime janë dhe Vlahna e Perollaj, në rrethin e Hasit. Vëmendja ka nisur të kthehet edhe nga hekurnikeli dhe nikel silikati me vendburimet e Myç-Hasit dhe Gjinaj, Domajve për gjatë bregut te liqenit et Fierzes, Vendburimet e bakrit i Golajt e Krumës, edhe pse me shumë rezerva, janë jashtë interesit të shfrytëzimit nga biznesi për shkak të cilësisë së dobët të mineralit. Vendburimi i Vlahnës ka një sasi rezervash të mineralit të kromit me disa milion ton me cilësi mbi 28 për qind. Sipas specialistëve, aktualisht shumë prej vendburimeve nuk mund të shfrytëzohen për shkak të teknologjisë që duhet ripërtërirë rrënjësisht. Nëntoka e rrethit të Hasit llogaritet se. Ka 14 milion tonë rezerva të mineralit të kromit, milion.
Flora & Fauna
Kafshët që rriten në zonën e Hasit janë të përshtatura më klimën dhe bimësinë të cilat më të përhapura janë Ahu,Qarri, Bunga, Plepi, Blini, Shkoza Mulleza, Farsheri, Lajthia e egër etje dhe me pak janë te përhapura haloret. Janë të përhapur kafshët e egra si (lepuj, dhelpra, ujku, derri i egër, ariu, kaprolli, dhija egër, macja e egër etj) dhe shpend të egër si thellenxa, shqiponja, pëllumbi, skifteri, harabeli, mullëza, etj. Shfrytëzimi i pyjeve te dushkut, (Dushkajën e Hasit) dhe i resurseve natyrore, thjeshte për nevoja ekonomike, si rruga me e lehte dhe pa shpenzime,çoi në dëmtime të konsiderueshme. Me planifikimin e centralizuar u shfrytëzuan miliona metër kub lende druri për ndërtimet e minierat, dru zjarri për ngrohje e gatim, u hapen toka të reja në pyjet më të mira (rreth 5500 ha), u krijuan kullota dhe livadhe ne kurriz të pyjeve dhe u mbështet zhvillimi ekstensiv i blegtorisë e sidomos i dhisë, shkatërrueses se pyllit. Te gjitha këto rrezikuan e zhduken disa lloje bimësh e kafshësh të egra. Natyra dhe bukuria e saj pësuan ndryshime te dukshme, saqe u krijua një kufi ndarës i dallueshëm midis natyrës sonë dhe shteteve fqinje. Ky shkatërrim i natyrës u thellua ne fillimin e viteve ’90, ku shfrytëzimi e keqtrajtimi i burimeve natyrore për qëllime ekonomike (jashtë kontrollit te shtetit) u shoqërua me pakësime e zhdukje te potencialeve biologjike, si dhe te një numri te konsiderueshëm ekosistemesh.
Luftërat e Hasit ne Shekuj dhe pasojat qe i sollën
Territori i Hasit u nda padrejtësisht pas luftërave ballkanike ne fillim te shekullit XX, kjo ndarje u sanksionua ne Konferencën e Ambasadoreve në Londër ne vitin 1913, vendimet e se cilës ju vunë sopaten e pamëshirshme truallit shqiptar duke copëtuar për te plotësuar lakmitë shoviniste te shteteve te Ballkanit dhe lanë jashtë gati gjysmën e territorit shqiptar dhe me shume se gjysmën e popullsisë se tij. Këtë fat te hidhur e pati edhe Hasi një pjese e te cilit iu dha Serbisë pavarësisht se përbente një njësi unike me territor gjuhe, kulture e tradita te përcaktuara qarte dhe me trashëgimi qe nga lashtësia. Pushtimet e gjata romake, bizantine, slave e turke e kane detyruar popullsinë e kësaj treve qe te lëvize duke lëshuar shpesh ose rralluar vendbanimet e duke u strehuar ne thellësitë e Dukagjinit e duke u rikthyer përsëri. Shume kronistë të mesjetës, studiues e historian e kanë përcaktuar Hasin si vendin e origjinës së Kastrioteve. Me këtë çështje janë marre shume studiues, kanë dalë me mendime të ndryshme por versioni me bindes është origjina hasjane e Kastrioteve siç shprehet Fran Bardhi ne vitin 1636 “Pas një parashtrimi polemik arrij ne përfundim se Kastriotet ishin nga Hasi i Prizrenit dhe ky është edhe sot si verient me i besueshëm dhe kjo padyshim është si vlere e një burimi te dorës së parë. Pas betejës se Fushe - Kosovës se vitit 1389 pushtimi turk në trojet shqiptare u be i shpejte dhe territoret e Hasit u bënë pre e këtij pushtimi. U vendos sistemi feudal ushtarak. Banoret paguanin taksa te shumta në mënyre te theksuar procesi i myslimanizmit u be i dhunshëm dhe një pjese e banoreve u tërhoq ne viset malore ku krishterimi ende rezistonte, ndërsa banoret qe mbeten ndërruan fenë në fillim ne dukje e me vone me zemër. Në këto vise gjate shekullit të XVI u vendosen malësore nga fiset Berishe, Bytyc, Gash, Krasniq, Kastrat, Morine, Shal, Thaç, popullsi e cila u rrit dhe u konsolidua ne territorin e Hasit. Në fund të shekullit të XVII dhe në fillim të shekullit të XVIII Hasi u përfshi në sistemin e bajraqeve. Bajraku si njësi administrative me funksione ushtarake dhe pleqerore (gjyqësore) në thelb të të cilit qëndronte organizimi i vjetër shoqëror ku ne përgjithësi mbetej e pa prekur struktura e shoqërisë së lire malësore. Bajraket u ndërtuan jashtë administratës shtetërore vetëm si një lidhje fisesh a vëllazërish. Ishte koha kur filloi shthurja e sistemit të timareve në këto kushte pushteti turk për të shmangur mundësitë e kryengritjeve zgjodhi si rruge krijimin e bajraqeve ku iu lejua malësoreve të rregullonin marrëdhëniet me njeri tjetrin sipas të drejtës kanunore kundrejt detyrimit të një takse të vogël dhe dhënies së luftëtarëve në kohë lufte.
Hasi u nda ne dy bajraqe
Bajraku i madh me qendër në VLAHEN ku përfshinte fshatrat nga Prroi Rosmanit (Golaj) e deri në fshatrat e Drinit Bardhre dhe baraku i vogël më qendër në Helshan përfshinte fshatrat nga Prroi i Skatines e deri tek Prroj i Rosmanit e drri ne perferi te Gjakoves.
Organizimi i jetës në këto territore u shoqërua me probleme të shkaktuara nga vështirësitë dhe pushtuesit turq, taksat e shumta, shkuarja nizam u bënë shkak i pjesëmarrjes aktive në kryengritjet e shumta. Ndër të tjera shquhet ajo e vitit 1837 ku Hasi u shkëput përkohësisht nga varësia e administratës turke në Gjakovë. Ishte koha e kryengritjeve të madha fshatare kundër Turqisë, reformat e marra nuk rregulluan jetën e fshatareve. Gjysma e dyte e shekullit të XIX u karakterizua nga përpjekje të madha me pushke dhe pëne të shqiptareve për liri e pavarësi. Këto përpjekje kulmojnë me lidhjen shqiptare te Prizrenit në vitin 1878 ku shqiptaret u vunë përballe rrezikut te copëtimit. Në këtë kuvend kombëtar ku morën pjesë figura të shquara politike edhe ushtarake nga i gjithë kombi morën pjesë edhe përfaqësueses nga Hasi si Ali Sahit Bajraktari, Sulejman Haxhi Brasha, Syl Liman Peka, Shaban Spahija (Cahani) etj, ndërsa luftuan për luftën e trojeve nga copëtimi shumë hasjanë. Përmendet pjesëmarrja e gjere në aksionin e Gjakovës me 06.09.1878 ku i rrethuar në sarajet e Abdulla Drenit vritet Marshalli turk Mehmet Ali Pasha dhe lufta për mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë. Në vitin 1885 u luftua kundër forcave te Vesel Pashes.
Veprimtaria e Hasit ne Revolucionin e Nolit, Regjimit Monarkist dhe atij Komuniste
Pushka e parë e ketij revolucioni filloi ne Krume ku forca te udhehequra nga Bajram Curri me 25.05.1924 pushtuan qendren e prefektures, komanden e xhandarmerise, kaluan ne Lume, Lure,Diber, Mat dhe me 10.06.1924 hynë në Tirane duke shenuar fitoren e revolucionit. Ne dhjetor te vitit 1924 forcat zogiste te mbeshtetura nga Serbia dhe bjellogardistet ruse sulmuan nga te gjitha pikat kufitare dhe pushtuan Tiranen duke vendosur regjimin 15-vjecar te Zogut. Menjehere filloi hakmarrja ndaj kryengritesve ku ne Krume u burgosen 40 veta ndersa Hoxhe Zogu dhe Gjelosh Rama u varen ne litar. Ne nje relacion te dates 29.01.1925 derguar Ministrise se Puneve te Brendshme ne Tirane shkruhej: "U lajmeroi se gjygji ushtarak denoi me vdekje Hoxhe Zogun nga Bytyçi e Gjelosh Ramen nga Nikaj, te permendurit jane kene kundershtaret me te rrepte. Denimi tyre u zbatue sot ora 06.30 me litar" Komandanti i operacionit te veriut Ceno Kryeziu.
Me 29.03.1925 vritet tradhetisht ne Dragobi Bajram Curri nga forcat Zogiste, i cili varroset ne Krume ne gjirin e popullit me te cilin luftoi, ku kufoma e tije eshte bere e mundur te transportohej nga bashkluftetaret e tij Hasian me krah , duke e sfiduar hapur regjimin e Zogut.Por me vone Hasit kjo kundershti ndaj Zogut i kushtoj pasi Qeveria e Ahmet Zogut me kerkesen e Bajraktarit te Lumes Muharrem Bajraktait duke pare influencen e dobet qe kishte hasi ne qeverine e Zogut kerkoj te  hiqet Perfektura nga Kruma(Hasi) dhe te dergohej ne Bicaj te Lumes ku dhe shkoj per pak kohe por me vone Perfektura u Vendos ne Kukes dhe keshtu hasi ngeli jashte vemendjes se qeverise se asaj kohe.
Gjate viteve te qeverise Shqiptare te Ahmet Zogut gjendja ekonomikme e fshatareve qe e renduar, mungesa e tokes bujqesore, thatesira dhe mungesa e vaditjes beri qe fshataret te vuanin per buke. Vendin kryesor ne prodhim e zinte blegetoria. Veshtiresi te medha per ekonomine e kesaj zone krijoi edhe mbyllja e kufirit duke veçuar kete popull nga tregjet tradicionale te Gjakoves dhe Prizerenit. Fshataret u detyruan me shume mundime te zhvillojne tregetine ne Shkoder. Keto kushte te veshtira ia paraqiten mbretit Zog nje perfaqesi e Hasit e kryesuar nga Dem Zenuni dhe duhet pranuar se mbreti Zog mori ne konsiderate kekreksat e paraqitura nga perfaqesia e Hasit dhe per disa kohe hoqi taksat per kete zone. Perhapje mori arsimi pasi u hapen shkollat fillore ne shume fshatra. Me rendesi ishte hapja e Internatit Kosova ku studiuan bursiste nga Hasi, Luma, Tropoja e sidomos te rinj Gjakovare. Kjo shkolle u be qender e rendesishme e arsimimit dhe edukimit patriotik.
Hasi si gjithe shqiperia pas pushtimit fashiste rroku armet per çlirimin e vendit ne Has u krijua çeta e Hasit dhe me vone dhe bataloni 'Hakmares" ( rethe muajt qershore u formua çeta e Hasit ne Gjonaj te Hasit te Kosoves me luftetar nga dy anet e teritorit te hasit, dhe ne shtator te vitit 1943 ajo u transferua ne Krume qe çyditrishte njihet si date e formimit te çetes se Hasit) dhe ndoqi pushtuesin dhe matan kufirit gjeografik ne kosove dhe ne Sanxhak deri ne çlirimin e plote te atdheut.
Pas çlirimit te vendit dhe Hasi u angazhua ne rindertimin e vendit, ne Has u ngriten shkolla fillore dhe te mesme dhe mori perparsi te madhe arsimi shume djem hasian u arsimuan ne deget e arsimit, bujqesise, kultures dhe ndertimatarise ,inxhenierise mekanike e elektrike, dhe ne shkollat ushtarake si dhe ne fushen e mjeksise pati shume perparesi dhjetra djem hasian mbaruan shkollat mjeksore qe kontribuan ne shendetin e popullit hasin,nje zhvillim te hovshem mori ne has gjate kohes komuniste bujqesia ku hasi u be hambari kryesore i drithrave te bukes ne shqiperine verilindjes. Por duhet theksuar se dhe regjimi Hoxhiste ndoqi te njejten startegji te ndarjes teritorile lokale duke e lene Hasin ne vartesi te Kukesit padrejtesishte, pasi dhe ne kete kohe regjimi komuniste kishte shume kundershtar te hapur ne kete zone dhe nuk kishte influenc ne qeveri, keshtu qe ne Has mund te themi qe per numer popullsie ka patur numerin me te vogel te intelektualve per shkaqet qe tham me larte pasi bursat nuk jepeshin ne Has, por hasi eshte trajtur si dore e dyte duke ngelur nen infuencat lokale e krahinore te ish rrethit te asaj kohe.
Por duhet theksuar se regjimi komuniste presukutoj shume intekual hasian dhe shtepite me te mira u goditen dhe u ben kolak u denuan dhe u internuan pa te drejte vetem e vetem se nuk mundonin si pushteti, nje rol te madhe per presekutimin e kesaj zone ka ndikuar dhe lidhjet tona zakonore e shpirtrore me pjesn e tjeter te hasit qe ndodhet ne Kosove , keshtu qe pas çlirimit te vendit e deri vone njerzit e kesaj zone jane denuar vetem pse kan patur te aferme ne Kosove.
Kontributet e Hasit gjate luftes se Kosoves, 1998-1999
Hasi si gjithmone ka qene mbeshtes i popullsise se Kosoves e kjo jo per poziten e vete gjeografike por se populli i hasit ka qene gjithmon perpkrahes i Kosoves se tek ky popull ka gjete veteveten, hasin e bashkon me kosove, tradita, dialekti, zakonet, doket e gjithça, hasi lidhet me shume se me kedo me kosoven e popullin e saj keshtu qe per periudhen e fundit te luftes hasi nuk mund te bente gje tjeter vetem se do te bente detyren e tije ne ndihme te vllezerve kosovar.
Arkeologjia
Ne fillim te shekullit te XIII (1208) krahina ne mes Gjakoves dhe Prizerenit, Drinit te Bardhe, Erenikut dhe Valbones, ne dokumentet slave shenohet si “ Patkovo”, emertim qe ruhet edhe nje shekull me vone ne Krisovulen e Decanit ne vitin 1330 si dhe ne manastirin e Shenarhangjelit ne Prizeren me 1348. Brenda ketij territori shtrihej edhe Hasi. Emertimi Has del ne pah ne nje dokument te vitit 1570. Shume kronist te fillimit te shekullit te XVII ne argumentimin e origjines se Kastrioteve e permendin me emrin “Az” apo “Ass” dhe popullin si Askol qe ne te vertete nga mungesa e perdotimit te (h), (s) ne latinisht nenkupton emertimin Has.
Ne vitet e para te shekullit te XVII Hasi njihej edhe me emrin Shullaa qe ne latinisht do te thote “ Vende te thata” e qe per shkak te natyres se tij kete e ka ruajtur edhe ne ditet e sotme duke u quajtur Hasi i Thate. Studiuesi S. Pulaha e lidh emrin e krahines me “ Nahije e Hasseve” sipas regjistrave kadastrale osman te shekullit XV - XVI qe ndaheshin pronat. Keto territore qe njiheshin si nahije e Hassejve qene Rudina, Domeshtici dhe Pashtriku te cilat me kalimin e kohes si prona ne vehte u unifikuan duke dhene emertimin e sotem Has. Te dhena per banoret e Hasit jane disa por interes paraqet relacioni i Pjeter Mazrekut, arkipeshkv i Tivarit (1586-1637 ) i cili ne vitin 1633 ka shkruar: “ Si te kalohet ky mal e ky lum hyhet ne krahinen qe gjetiu quhet Shullaa ose Has ne kufij te serbise, ky hasi eshte banue nga nje numer i pakufij shqiptaresh nenshtetas te turkut”.
Po ky arkipeshkv me poshte shkruan se Hasi perfshin shume katunde .Asht i banuem prej shqiptaresh.
Territori i Hasit eshte i banuar prej kohesh te lashta dhe ruhen deshmi e te dhena arkeologjike qe nga eneoliti (epoka e bakrit) ( 2600-2200 ) p.e.r. Studimi i kultures se hershme ne menyre te vecante nga gjurmime dhe eksplorimei i vendbanimeve dhe varrezeve, eshte perfituar nje material i pasur me perkatesi kohore dhe hapesinore te tilla qe hedh drite mbi formimin e kultures dhe etnosit ilire. Per studimin e lashtesise se banimit te kesaj krahine pervec gjetjeve te rastit ne Golaj, Helshan, Fajza e Brrut, jane ndermarre edhe ekspedita arkeologjike nga studiues te njohur qe kane ardhur ne perfundimin se ky popull i perket Dardanise se lashte.Ne Has gjenden venbanime te lashta te fortifikuara, te hapura dhe shpellore.
Qendrat arkeologjike te cilat jane studiuar ne Has vecojne: Vendmanimi i Krumes (Ulez) ne vitin 1967 ku u eksploruan tete Tuma (kodervarre) nga 24 te tilla dhe u gjet nje inventar i pasur ne qeramike, arme, stolid he mjete metalike qe datojne ne periudhen e pare te hekutit shek XII – VIII p.e.re. Ne vitin (1970-1972 ) u eksplorua Tuma e Romajes nekropolet e se ciles dhane material te pasur arkeologjik te ngjashem me ate te Krumes, etj. Ne vitin 1987 u eksploruan tre Tuma ne Mujaj ku dhane material te paket por kronologjikisht mire te percaktuar si te periudhes se hekurit kryesisht te shekulit VI –V p.e.r.Tuma te tilla te paeksploruara ka me shumice ne teritorin e Hasit si Golaj, Perollaj, Helshan, Fajza, Tregtan, Brrut etj. Jane studiuar venbanime te tilla edhe ne Ujz e Rugove te Hasit.
Vendbanimet shpellore kane perhapje ne zonen e larte te Hasit e tille eshte Shpella e Dajcit e studiuar ne vitin 1985 -1987 e cila eshte banuar qe ne epoken e bronzit, hekurit e deri ne antiken e hereshme. Vendbanime te tilla ka ne Qytetez ne Dobrune e Lipavec.
Vendbanimet e fortifikuara kane filluar nga jeta paraqytetare dhe jane vendosur ne pika dominuese duke i ndertuar me gure llac e gelqere. Njiheshin nga sllavet me emrin “Gradina” dhe kodrat ku jane vendosur quheshin Gradishta. Autoret antike i permendin me emrin CASTELLUM, te tilla jane vendbanimi i fortifikuar ne Gradisht te Ura e Fshejt, fortifikimi ne Gradisht te madh te Krumes ne lartesine 928 m qe turqit ju dhane emrin “Hisarllik” prandaj dhe quhet Kalaja e Hisarit. Fortifikim te tille kemi edhe ne murin e Dajcit ne Keshtel etj. Gjate antikitetit te vone dhe mesjetes kemi kala ne Kosturr e Pus te Thate, ndersa me vone u ndertua Kalaja e Lekes (Qafa e Qytetit).
Vendbanime tjera të njohura në këtë rreth janë:Komuna Golaj me fshatrat: Golaj, Nikoliq, Vlahen, Dobrunë, Helshan, Kosturr, Perollaj, Zjeç, Letaj, Qarr, Bardhaj. Komuna Fajza dhe Komuna Gjinaj. Shumë historianë e lidhin vendorigjinën e Heroit Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu me rrethin e Hasit ku fisi Mazrreku mendohet se ka lidhje me fisin e Skënderbeut.
Shpella e Daçit
Shpella e Dajçit (2600 P.E.S—1200 P.E.S)rreth 10 km në lindje të Krumës.Kjo shpelle gjendet ne Lagjen Daç te fshatit Mujaj Eshte nje shpell shume kararkterisite ne lloin e vete ajo daton qe ne kohe shume te lashta nga germimet arkeologjike e kryera ketu tregojen se Kjo shpell eshte banuar qe ne lashtesi dhe gjithe zona per rrethe ka tuma te ndryshme. Ne ket shpell jan ber kerkime ne vitin 1985 -1987 nga arkiologu Muhamet Bela dhe sipas kerkimve kjo shpelle eshte e banuar qe ne epoken e bronzit hekurit e deri ne antiken e hershme. Gjat kerkimeve te ketyre vitve jan zbuluar shpata thika dhe lloje te ndryshme qeramikash. Si kjo shpell e ngjashme esht dhe nje ne Qytezen e Dajcit dhe quhet shpella me oborr per te cilen nuk esht folur dhe kontrolluar asnjeher dhe ne afersi te ksaj lagje te fushat e robit ndodhen disa tuma te pa kontrolluar
Shpella e Pellumbave (Shpella e Llapatanava)
Kjo shpelle ka marr emrin e shpella e Pellumbave (ose ne te folmen e Hasit quhet shpella e llapatanave sepse aty qendroje shume pellumba te eger ne dimer dhe ne vere), ajo shtrihet ne vargmalin e Pashtrikut ne kufirin mes fshatave Vlahen, Dobrune, Nikoliq dhe Greçine.dhe shtrihet mes nje pyelli te dendur dhe nje bimesie shume te rralle e cila eshte shume e larmishme dhe ne pranvere pamja e luleve karakter te kesaj zone jane nje bukuri e veçant dhe shume terheqese, kjo zone vazhdimishte eshte pedorur si vend ekskursioni turistik nga shkollat e rrethit tone. kjo shpelle nuk eshte e eksploruar nga asnje njeri deri me sot, te pakten nuk ka te dhena te tilla.Megjithate ne pamje te jashte dhe kur futesh brenda ajo ka disa karakteristika te veçanta qe te josh te explorosh ne te.
Aisha e Gjinit
Kjo ka nje pamje shume te bukur e cila eshte shume karakteristike per zonen sepse e gjithe zona per rrethe eshte e zhveshur dhe e mbuluar me shkurre te vogla kjo pishe eshte si kurore mes tyre dhe fshatit prej mese nje shekulli, ajo eshte dhe mes dy burimeve te cilet jane ne mes te fshatit Gjinaj.
Burimet karakteristike.
Lumi i Krumes (Vrella) Ne vendin ku buron ky lume ka nje pamje shume te mahniteshme por per shkak te shfrytesimit te saj per uje te pieshem ajo e ka humbur shume bukurine.Por po te vazhdosh ne rredhen e saj deri ne lumin drin (Liqeni Firzes) ajo ka pamje shume te bukura ku per gjate gjithe rrjedhjes aty ka shume peme dhe veçanarishte arrat e saj karakteristike uji keti lumi perdoret nga fermeret per vaditje e tokave bujqesore.
Gurra e Domaj
Gurra e Domaj Eshte nje burim shume karakteristik me uje te kristalete qe akoma dhe sot ruan origanilitetin e saj pasi ajo nuk eshte transformuar si ajo e Krumes, legjendat thone se keto dy burime vijne nga bjeshket e Cahanit dhe kane te njejtin uje dhe rrejdhin nga i njejti burim i nedheshme dhe per te vertetuar kete dhjetara vjete me pare ne nje shpell ne qender te Cahani eshte hedhur boje ne shpellle dhe kjo boje ka dal ne Vrellen e Krumes dhe ne Gurren Domajve.Ky burim karakteristik per gjate gjithe rrjedhjes se saj deri ne drdhjen ne drin shtohet me disa burime te tjera burime te vogla me uje shuem karakteristik ne pasterin e tij.
Literatura dhe autori i Shkrimit
Keto materiale jane grumbullur per rrethin e hasit nga Ramiz Cahani, eshte bere nje studim shume i gjate ku jane shfrytezuar disa dokumenta studimore kryesishte te studjuesve
Monroe County (Illinois)
Monroe County është një nga  qarqet në shtetin federal Illinois të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Fakulteti i Edukimit i Universitetit të Prishtinës
thumb|Fakulteti i Edukimit - Dega në Gjakovë Fakulteti i Edukimit është njëri nga Fakultetet e Universitetit të Prishtinës.
Historiku
Veprimtaria e Fakultetit të Edukimit filloi në tetor të vitit 2002. Aftësimi i mësimdhënësve në Kosovë zë fill me Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë themeluar me Vendimin, nr. 378 të datës 21.11. 1957, ndërsa nga puna filloi në vitin 1958. Si e tillë ajo ka funksionuar deri në dhjetorin e vitit 2004, kur personeli administrativ - teknik dhe studentët sipas programit të SHLP-ës integrohen në Fakultetin e Edukimit.
Fakulteti i Edukimit u themelua me Vendim të Ministrit të Ministrisë për Arsim, Shkencë e Teknologji të datës 9.09.2002. Fakulteti i Edukimit themelohet në kuadër të Universitetit të Prishtinës. Mësimi filloi më 18.11.2002, ndërkaq hapja solemne e këtij institucioni ishte më 14 mars 2003.
Programet
Fakulteti i Edukimit ka këto programe mësimore :
Qendrat
Fakulteti i Edukimit ka edhe qendrat apo degët e tij edhe në qytetet:
Kantoni La Petite-Pierre
Kantoni La Petite-Pierre (frëngjisht: Canton de La Petite-Pierre) është një kanton në departamentin Bas-Rhin, rajonin Alsace në Francë. Kryeqëndra e kantonit është La Petite-Pierre. Ka sipërfaqe 196.2km2 dhe popullsi 9960 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni La Petite-Pierre aktualisht përbëhet nga 20 komuna.
Pallati i Princeshës Sanije
Pallati i Princeshës Sanije është ndërtuar në vitin 1929, nga një arkitekt Austriak. Sot Pallati është rezidenca zyrtare të Familjes Mbretërore Shqiptare në Tiranë. Kjo ndërtese përfaqëson një bukuri të veçante dhe vlera arkitekturale. Mozaikët e saj origjinale akoma ekzistojnë edhe pse lënë pas dore mbas 50 vjet komunizmi. Ky pallat i është rikthyer familjes mbretërore si pronë në 2006.
Kantoni Nolay
Përbërja aktuale
Kantoni Nolay aktualisht përbëhet nga 17 komuna.
Macon County (Illinois)
Macon County është një nga  qarqet në shtetin federal Illinois të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Armend Kastrati
Armend Kastrati është një lojtarë që aktualisht luan për KF Dritën.
Ervis Bici
Në sportet e rënda me karakter luftarak shqiptarët kanë shkruar faqe suksesi të padiskutueshme dhe të shumtë kanë qenë rastet e triumfeve edhe në ringjet me famë në Europë e SHBA. Një nga njerëzit e suksesshëm në një sport të veçantë të ringut, në Muay Thai,  është edhe Ervis Bici, Tre herë kampion i Europës e katër herë kampion i Italisë. Bici është shembulli i njeriut që e nisi këtë sport në moshë madhore, por sfidoi të gjitha vështirësitë dhe ia doli të shkojë në majë, duke qenë shembull i një suksesi të pazakontë. Me një karrierë brilante, kryesisht në Itali, ai ka kaluar edhe një jetesë me peripeci, por rrallë gjen njerëz që talentin, forcën, strategjinë dhe garën e ka kombinuar aq bukur me shpirtin shqiptar, për të dalë vazhdimisht triumfator. Jo vetëm kaq, por Bici ia ka dalë të organizojë evente edhe në Shqipëri ku në një intervistë ai shprehet
Ervis Bici, kampion Europe nè muay thai, si ndihesh kur emri yt radhitet mes emrave që bëjnë krenare krenare Shqipërinë? Shqipërinë? Ndjehem shume i lumtur kur shqiptarët krenohen me arritjet e mia. Për mua është akoma më kënaqësi që shqiptarët besojnë tek unë, ndjehem shumë krenar. "Albulena night for fight" ishte ndeshja e organizuar në sheshin 'Skënderbej', e ku më mirë se në atë vend mund të fitoje zemer, të shpalosje aftësitë e tua dhe të mblidhje frytin e pasionit tënd
Çfarë fitoi tjetër atë natë Ervis Bici?
Në Albulena është zhvilluar beteja më e suksesshme e të madhit Skenderbej. Për respekt të mbretit
Skenderbej eventi është quajtur "Albulena fight night". Zemra më është bëre mal, kur sheshi Skënderbej dridhej nga brohorimat e njerëzve. Atë natë fitova zemrar e Shqiptarëve që më dhanë kurajon të luftoja deri ne sekondën e fundit. Falë mbështetjes së tifozëve, erdhi dhe fitorja, një ndër 5 tituj me të rendësishem në Thailandè "MTBSA EUROPIAN CHAMPION" Premio shkoi për bamiresi, njè gjest per t'u vlerësuar dhe duatrokitur.Çfarë e mbrujti këtë dëshirë tanimë të kthyer ne realitet? Të gjitha ndeshjet e mia ia kam dedikuar personave në nevojë. Ishte hera e parë që ndeshesha në Shqipëri, në vendin tim dhe e ndjeja si obligim që të ardhurat te shkonin per bamirësi për vendin tim. "Shqiponja e zezë"' është emri yt i ringut, pse të quajnë kështu, cila është lidhja mes këtij emri emblemē dhe ringut? Nofkën "Shqiponja e zezë"' ma ka vendosur trajneri im Ermirian Bici! Në një ndeshje titull në Itali, trajneri më thotë : Ti je shqiponjë dhe e dua titullin në shtëpi, forca fluturo në ring dhe shkatërroje atë.
Udhëheqës të shteteve në vitin 1709
janë të radhitur sipas kontinenteve dhe pastaj në kontinente janë të radhitura shtetet sipas shronjës.
Pernilla Karlsson
Pernilla Karlsson (lindur më 11 qershor 1990 në Sjundeå, Finlandë) është këngëtarë finlandezë.
Ai përfaqësoi Finlanden në Festivali Evropian i Këngës 2012 në Baku të Azerbajxhanit me këngën në gjuhën suedezë "När jag blundar".
Morgan County (Illinois)
Morgan County është një nga  qarqet në shtetin federal Illinois të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Bedekovčina
Bedekovčina (në Kroatisht ) është një qytet në zhupaninë Krapina-Zagorje në Kroaci.
Demografia
Popullsia e qytetit sipas përllogaritjeve të vitit 2012 ishte 3423 banorë. Sipas regjistrimit të vitit 2011 3431 banorë ndërsa sipas regjistrimit të vitit 2001 3486 banorë. Popullsia ka ndryshuar me -0.23%.
Mahidevran
parapamje|Tyrbja e Mahidevranit Sulltanesha Mahidevran (turqishtja osmane: Mahidevran Gülbahar Haseki Sulltan ماه دوران apo Gülbahar گلبهار) ishte gruaja e Sulltan Sulejmani I. Ajo kishte një fëmijë me sulltanin që quhej Mustafa.
Jeta e hershme
Emri vajzëror i saj ishte Rosne Pranvere (nga shqipja pranverë), por Sulejmani I e quajti Mahidevran Gülbahar që përbëhet nga fjalët turko-persiane, Gül do të thotë 'trëndafil' dhe Bahar 'pranverë'. Ajo ishte një vajzë e një muzikanti të pasur shqiptar, emri i të cilit ishte Abdullah Recai. Sulltanesha Mahidevra gjithashtu kishte një vëlla, të quajtur Nakkashan Adem.
Vitet e Fundit
Për disa vite pas ekzekutimit të djalit të saj, Sulltanesha Mahidevran jetoi një jetë të trazuar. Ajo shkoi në Bursa te varri i djalit të saj (tyrbe), por nuk kishte të ardhura pothuajse asnjë të saj. Vitet e saj të fundit, megjithatë, nuk kanë qenë në varfëri, por Selim II sulltan i ri pas vitit  1566, si thjeshtër i  saj, e vënë atë në një rrogë. Ajo vdiq në vitin 1581.
Ogle County
Ogle County është një nga  qarqet në shtetin federal Illinois të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Kristiansand
Kristiansand është një komunë në qarkun Vest-Agder, Norvegji. Komuna ka një sipërfaqe 277 km² dhe popullsi 72280 banorë.
Demografia
300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti 1950.
Kantoni Ars-en-Ré
Kantoni Ars-en-Ré (frëngjisht: Canton d'Ars-en-Ré) është një kanton në departamentin Charente-Maritime, rajonin Poitou-Charentes në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Ars-en-Ré. Ka sipërfaqe 41.76km2 dhe popullsi 4640 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Ars-en-Ré aktualisht përbëhet nga 5 komuna.
Kantoni Sarre-Union
Kantoni Sarre-Union (frëngjisht: Canton de Sarre-Union) është një kanton në departamentin Bas-Rhin, rajonin Alsace në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Sarre-Union. Ka sipërfaqe 223.21km2 dhe popullsi 14503 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Sarre-Union aktualisht përbëhet nga 20 komuna.
Sulejman Paçarizi
Hafiz Sulejman Paçarizi (1900 — 1945) ishte një klerik islam me origjinë shqiptare dhe komandant i detashmentit të milicisë myslimane nga Hisarxhiku (Prijepolje, Serbia e sotme) gjatë Luftës së Dytë Botërore. Kur gjermanët morën kontrollin mbi Sanxhakun në vitin 1943, Paçarizi u emërua si komandant i SS Polizei-Selbstschutz-Regjimenti Sandschak. Forcat nën komandën e tij quheshin Paçarizët. Ai dyshohet se udhëhoqi forcat e tij duke hipur në një kalë të zi. Në vitin 1945 Paçarizi u kap, u gjykua, u shpall fajtor për masakra ndaj civilëve dhe u ekzekutua si kriminel lufte.
Biografia
Paçariz ka lindur në Bioça afër Beranës në vitin 1900. Babai i tij ishte khavaja vendas. Në vitin 1912 gjatë Luftës së Parë Ballkanike fshati i tij u dogj nga ushtria e Malit të Zi, kështu që familja e tij u largua, fillimisht në Lozna afër Bijelo Polje dhe më pas në Brodarevo ku babai i tij u bë imam vendas. Në vitin 1922, çetnikët vranë babanë e tij sepse ai përkrahte të paligjshëm vendas Jusuf Mehoniq. Deri në atë kohë Sulejmani ishte pjesëtar i xhandarmërisë jugosllave. Pas vrasjes së babait të tij, Sulejmani u bashkua për një kohë të shkurtër në grupin e jashtëligjshëm të Mehoniqit dhe u kthye në xhandarmëri. Para vitit 1930 pranoi detyrën e imamit në Hisarxhik. Në vitin 1938 Paçarizi pranoi detyrën e imamit ushtarak në qarkun e Tivarit. djathtas|parapamje| Një këngë dhe vizatim nga revista "Osvit", botuar në Sarajevë gjatë Luftës së Dytë Botërore Në fillim të Luftës së Dytë Botërore në Jugosllavi, forcat ustashe të Shtetit të Pavarur të Kroacisë pushtuan Sanxhakun dhe emëruan Paçarizin, së bashku me disa fisnik të tjerë myslimanë nga Sanxhaku, në poste me pagesë të oficerëve ushtarakë të milicisë myslimane të Sanxhakut. Fillimisht iu dhanë grada major dhe u angazhuan kundër serbëve. Deri në shtator 1941, ustashët ua dorëzuan italianëve kontrollin mbi Sanxhakun.
Në fund të vjeshtës, komunistët malazezë negociuan me Paçarizin, por nuk arritën ta bindnin atë dhe oficerin e tij vartës të bashkoheshin me partizanët. Paçarizi mobilizoi myslimanët që jetonin në Prepol, në bregun e djathtë të Limit dhe ish-komunave Velika Zhupa dhe Seljashnica. Ai mori armë dhe pajisje ushtarake nga ustashët dhe më vonë nga italianët. Paçarizi shpesh raportonte një numër më të madh të milicëve nën komandën e tij dhe mbante për vete rrogat e tyre mujore që merrnin nga italianët.
Në mesin e nëntorit 1941, njësia çetnike prej 40 burrash shkoi në Kosaticë duke u përpjekur të çarmatoste milicinë myslimane të komanduar nga Sulejman Paçarizi. Milicët refuzuan të dorëzonin armët dhe në luftën e mëvonshme dy prej tyre u vranë ndërsa një çetnik u plagos. Për t'u hakmarrë për vdekjen e dy burrave të tij, milicia myslimane nën komandën e Paçarizit sulmoi një pjesë të Kosaticës të populluar nga serbët dhe zunë rob, torturuan brutalisht dhe vranë shtatë serbë nga Kosatica.
Beteja e Sjenicës
Më 22 dhjetor 1941 forcat e milicisë myslimane nga Hisarxhiku, të komanduara nga Paçarizi dhe nga Senica, zmbrapsën me sukses sulmin e partizanëve që tentuan të kapnin Senicën. Në këtë betejë u kapën 18 partizanë. Paçariz herë pas here i vizitonte në burgun e Senicës. Në shkurt 1942, Paçarizi u angazhua nga komanda e forcave italiane në Prepol për të shkuar në Senicë dhe për të shoqëruar 18 partizanë që u kapën më 22 dhjetor 1941. Italianët synonin të shkëmbenin partizanët e kapur me italianët e kapur. Ai përcolli 13 partizanë për në Prijepolje, duke lënë 5 partizanë të plagosur në Senicë. Të gjithë partizanët që Paçariz u sollën italianëve u pushkatuan në përroin Purića, poshtë Srijetez.
Me forcat e Gjermanisë
Pas emërimit të tij në postin e Höhere SS-und Polizeiführer Sandschak (Udhëheqës i Policisë së Lartë dhe SS Sanxhak) në shtator 1943, Karl von Krempler u bë i njohur si "Princi i Sanxhakut" pas formimit të tij relativisht të suksesshëm të SS Polizei-Selbstschutz- Regjimenti Sandschak. Ai shkoi në rajonin e Sanxhakut në tetor dhe mori përsipër milicinë vullnetare lokale prej rreth 5,000 burra myslimanë antikomunistë, antiserbë, me seli në Senicë. Ky formacion u quajt ndonjëherë më pas Kampfgruppe Krempler ose më me tallje "Muselmanengruppe von Krempler". Ndërsa oficeri i lartë i Waffen SS Karl von Krempler emëroi Paçarizin si komandant zyrtar të njësisë, por si trajneri kryesor ushtarak dhe personi kontaktues me armë dhe municione gjermane, mbeti efektivisht në kontroll. Paçariz mori pjesë në Operacionin Kugelblitz të organizuar nga Boshti që filloi më 4 dhjetor 1943.
Në nëntor 1944 Paçarizi së bashku me njësitë e tij u tërhoqën në Sarajevë ku SS Polizei-Selbstschutz-Regjimenti Sandschak u vu nën komandën e gjeneralit ustash Maks Luburić. Paçariz u gradua në gradën kolonel ustash.
Në vitin 1945 Paçarizi u kap në afërsi të Banja Lukës, u gjykua dhe u shpall fajtor për masakrat ndaj civilëve. Ai u ekzekutua si "kriminel lufte".
Paçarizi është përkujtuar edhe në një këngë.
Lemmy Kilmister
Ian Fraser Lemmy (24 dhjetor 1945-28 dhjetor 2015), i njohur si Lemmy Kilmister, ishte një muzikant anglez, këngëtar dhe kompozitor i cili themeloi grupin muzikor Motörhead. Muzika e tij konsiderohet një nga themelet e zhanrit heavy metal. Ishte i njohur për paraqitjen e tij karakteristike dhe zërin e tij të veçantë. Krahas karrierës së tij muzikore, ai gjithashtu kishte shumë role të vogla në filma si dhe televizion.
Përveç aftësitë e tij muzikore, Lemmy ishte i njohur për konsum të rregullt të alkoolit dhe amfetaminave. Lemmy gjithashtu njihet edhe për koleksionin e tij të relikeve naziste dhe përdorimit të simboleve naziste, edhe pse ai ka deklaruar se nuk mbështet idealet naziste.
Beli Manastir
Beli Manastir (në Kroatisht Pélmonostor, Monostor, Baranyavár) është një qytet në zhupaninë Osijek-Baranja në Kroaci.
Liqeni i Badofcit
thumb|right|300px|Liqenii Badofcit thumb|right|300px|Kishnica pran Liqenit t; Badofcit
Liqeni i Badocit është liqe akumulues në lumin Graçanka, dy kylometra nga vendbanimi Graçanicë.
Liqeni akumulues-artificial i Badofcit është ndërtuar në periudhën  nga viti 1963 - 1966 me qëllim të furnizimit me ujë të Prishtinës. Lartësia e digës është 52 m, ndërsa gjerësi prej 246 m. Liqeni  është ndërtuar në luginën e Badovcit, pranë minierës së Kishnicës. Kur është i mbushur përplotë, liqeni është 3.5 km i gjatë dhe 500 m i gjerë, thellësia maksimale është 30 m, dhe vëllimi i përgjithshëm arrinë 26 milion metra kub ujë.
Vilajeti i Arkipelagut
Vilajeti i Arkipelagut (turqishtja osmane: ولايت جزائر بحر سفيد, Vilâyet-i Cezair-i Bahr-i Sefid; "Vilajeti i Ishujve të Detit Mesdhe") ishte një ndarje administrative e nivelit të parë (vilajet) i Perandorisë Osmane që ka ekzistuar nga viti 1867 deri më 1912–13, duke përfshirë, në shtrirjen maksimale, ishujt osmanë të Egjeut, Qipron dhe Ngushticën e Dardaneleve.
Në fillim të shekullit të 20-të, thuhet se kishte një sipërfaqe prej 4,963 miljesh katrorë (12,850 km2), ndërsa rezultatet paraprake të regjistrimit të parë osman të vitit 1885 (botuar në 1908) dhanë popullsinë si 325,866. Saktësia e shifrave të popullsisë ndryshon nga "i përafërt" në "thjesht hamendësues" në varësi të rajonit nga i cili janë mbledhur.
Historia
Ajo u krijua në vitin 1867 si pasardhës i "Ejaletit të Arkipelagut" homonim, i cili u krijua më 1533. Deri në vitin 1876/7, kur u transferua në Vilajetin e Stambollit, sanxhaku (nënkrahina) e Bigës ishte kryeqyteti (pasha-sanjak), me seli të guvernatorit në Kale-i Sultaniye, ndërsa sanxhakët tjerë ishin ata të Rodosit (Rhodes), Midilli (Lesbos), Sakiz (Chios), Limni (Lemnos), dhe Kıbrıs (Qipro). parapamje|Vilajeti i Arkipelagut (1881) Kufijtë dhe përbërja etnike
Qiproja, e cila ishte sunduar si një mutasarrıf i pavarur nën juridiksionin e drejtpërdrejtë të Portës që nga viti 1861, u përfshi në vilajet në prill 1868, vetëm për t'u bërë një mutasarrıf i veçantë përsëri pas vitit 1870.[8] Në vitin 1878, Qipro ra nën sundimin britanik. Pas ndarjes së Bigës, Rodosi u bë pasha-sanjak, më pas Hiosi më 1880 dhe më pas Rodosi përsëri në vitin 1888.
Ishujt Dodecanese u pushtuan nga Italia gjatë Luftës Italo-Turke të 1911–12, dhe ishujt e mbetur të Egjeut lindor u pushtuan nga Greqia gjatë Luftës së Parë Ballkanike (1912–13), duke çuar në shpërbërjen e vilajetit. Nga ishujt e Egjeut, Imbros dhe Tenedos mbetën përfundimisht nën sundimin turk sipas Traktatit të Lozanës (1923), ndërsa Dodekanezi i kaloi Greqisë pas Luftës së Dytë Botërore.
Terra Alta
Terra Alta është komarka (qark) në provincën Tarragona, në komunitetin e Katalonjës, Spanjë. Ky qark ka një popullsi prej 12196 banorë (2001), dhe një sipërfaqe prej 740 km2.
Lista e komunave
Arnes, Batea, Bot, Caseres, Corbera d'Ebre, La Fatarella, Gandesa, Horta de Sant Joan, El Pinell de Brai, La Pobla de Massaluca, Prat de Comte, Vilalba dels Arcs
Udhëheqës të shteteve në vitin 1708
janë të radhitur sipas kontinenteve dhe pastaj në kontinente janë të radhitura shtetet sipas shronjës.
Brian D. Joseph
Brian D. Joseph (shqipto: Brajën D. Xhouzef) ka lindur më 22 nëntor 1951. Ai është gjuhëtar amerikan i specializuar në fushën e gjuhësisë historike. Mban titullin Profesor i Shquar i Gjuhësisë në Universitet dhe është profesor i Institutit Kenneth E. Naylor në Universitetin Shtetëror të Ohajos. Interesat e tij kërkimore përfshijnë ndryshimin e gjuhës, gjuhësinë greke, gjuhësinë ballkanike dhe teorinë morfologjike. Ai u zgjodh Anëtar i Shoqatës Filozofike Amerikane në vitin 2019.
Siemens
Siemens AG është kompani Gjermane e cila është e bazuar në konglomeratin për inxhinieri si dhe është kompania më e vjetër e këtij sektori në Evropë. Qendrat e kompanisë janë në Berlin, Mynih si dhe në Erlangen. Kompania ka tri sektorë të biznesit: industrial, energjisë dhe shëndetësorë, të ndarë në 15 divizione. Në gjithë botën, Siemens ka sot rreth 420,800 punëtorë, në 190 vende të ndryshme në gjithë botën me të ardhura rreth 76.651 miliard brenda vitit, statistikë kjo e vitit 2009 en:Siemens.
PiP
thumb|300px|Teknika PiP (1.ekrani 2.kutia) Teknika e përdorur tek televizorët të etiketuar me simbolin PiP (anglisht: Picture in Picture) u mundëson shikueseve të televizorit të përcjelljen e dy programeve (kanaleve) në një ekran në të njëjtën kohë. Televizorët e pajisur me këtë funksion janë në gjendje të prezantojnë në një pjesë të ekranit një kuti të vogël apo të ndajnë ekranin për prezantimin e dy programeve ndaras.
Për të funksionuar teknika fotografi në fotografi (PiP), aparati duhet të jetë i pasur me dy pranues të impulsit (ang. tuner) të pavarur njërit nga tjetri që zakonisht njëri shërben për kutinë e vogël ndërsa tjetri për prezantimin normal të programit (në raste të rralla përdoret edhe ndarja e sipërfaqes së ekranit në dyshë nga pranuesit i impulseve). Ky funksion mund të përdoret edhe me rastin e përdorimit të video-impulsi nga aparatet emetuese shtëpiake (viderekorde, videokamera)