cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beteja e Pazarit të Ri
Përveç paraqitjes së një organizate të re ushtarake në trevën e rrethit të Dezhevës, situatën edhe më tepër e përkeqëson konflikti në Qarkun e Mitrovicës. Kah mesi i shtatorit ka pasur një konflikt të armatosur mes reparteve çetnikëve të Suhoplanininës dhe xhandarmërisë shqiptare nga Mitrovica të udhëhequr nga Pajazit Boletini, biri i Isa Boletinit. Beteja u zhvillua në luginën e lumit të Cerajës në jug të Leposaviqit. Në fund të muajit, me ndërmjetësimin e gjermanëve, u arrit paqja dhe treva në jug të lumit Cerajë është përdorur si tampon zonë midis ndikimit serb dhe shqiptar. Forcat e përziera boshnjake e shqiptare, të udhëhequr nga Shaban Polluzha, dogjën në fund të shtatorit një numër i madh të fshatrave në Kolashinin e Ibrit, pas kësaj ngjarjeje komanda gjermane në Mitrovicë këtë trevë e ka konsideruar si trevë të „shpopulluar“. Por, autori Nexhmedin Spahiu, ka vlerësim krejt tjetër nga Zhivkoviq, “Nëse zhvishen nga rrenat e stërzmadhimet ngjarjet tjera nga historia e komunistëve, kjo ishte lufta me më së shumti luftëtarë pas kryengritjes së Hasan Prishtinës së vitit 1912 (30,000 luftëtarë). Por, nuk janë vetëm numrat që e tregojnë dimensionin e një lufte. Janë motivet në radhë të parë. Motivi i gjithë këtyre luftëtarëve vullnetarë ishte të shpëtonin popullsinë e pafajshme të Sanxhakut të Novi Pazarit nga gjenocidi. Pjesa më e madhe e këtyre luftëtarëve në atë kohë jetonte në një shtet tjetër (Drenica e Rugova ishin në Shqipëri, ndërsa Mitrovica, Shala e Bajgorës e Novi Pazari në Serbi). Ata nuk bënë sehir duke thënë se sa gjynah si po vrasin serbët gra e fëmijë në Sanxhakun e Novi Pazarit, po rrokën armët dhe harxhuan plumbat qe i blinin me para. Lufta e Koleshinit paraqet standardin më të lartë të patriotizmit në historinë shqiptare. Nuk kishte qeveri apo agjenturë që qëndronte pas tyre. Ishte thjeshtë organizim dhe sakrificë e ndërgjegjes. Ishte solidarizim me tjetrin, me të pafajshmin. Ky është kulmi i ndërgjegjes së një populli”.
Për shkak të përhapjes së kryengritjes në Serbi, komanda gjermane vendosi për t'i mbrojtur vetëm pikat strategjike të rëndësishme, dhe kështu, më 4 tetor tërhoqi forcat e saj nga Pazari i Ri në Mitrovicë. Në Pazarin e Ri themelohet komitet për mbrojtjen e qytetit në ballë të të cilit vjen Aqif Blyta, njeriu më me ndikim në mesin e myslimanëve të rajonit. Për të mbrojtur qytetin nga sulmet e mundshme të njësive çetnike, Blyta dërgon një thirrje për ndihmë në Mitrovicë, rrethin e Shtavicës dhe Beranës. Për të parandaluar serbët e Pazarit të Ri për të mbështetur çetnikët për ndonjë sulm të mundshëm, por edhe për të parandaluar rrjedhjen e informacioneve, më 5 tetor merret vendimi për të ndalimin e daljes së serbëve jashtë qytetit. Ky vendim mbeti në fuqi deri më 7 dhjetor kur gjermanët u kthyen në Pazar të Ri.
Në periudhën nga 4 tetori deri 7 dhjetor 1941, formacionet çetnike sulmuan tri herë Pazarin e Ri në përpjekje për ta marrë atë dhe për të masakruar popullsinë myslimane. Forcat gjermane më 2 tetor u larguan nga Novi Pazari dhe shkuan në drejtim të Mitrovicës, nga frika e ndërprerjes së lidhjes me qendrat më të mëdha ushtarake në rast se forcat partizane zënë plotësisht luginën e Ibrit. Më 4 tetor qytetin e lëshoi personeli i Ortskomandës kryesuar nga komandanti gjerman. Gjermanëve u ishte e qartë se kjo do të ishte rast i mirë për konflikt në mes grupeve etnike të Sanxhakut.
Myslimanët e Pazarit të Ri menjëherë formuan Komitetin për mbrojtjen e qytetit, i cili tashmë më 4 tetor mbajti sesionin e parë. Myslimanëve iu ndanë 150 pushkë të vjetra me municion nga depoja e xhandarmërisë lokale dhe organizuan roje të përhershme rreth qytetit. Qyteti ishte i bllokuar. Iu dërgua ftesë gjithë popullatës myslimane për të blerë urgjentisht armë për vetëmbrojtje nga sulmet e pritshme çetnike. U caktuan tri delegacione, të cilat duhet të bënin thirrje për ndihmë nga shqiptarët dhe boshnjakët e Kosovës dhe rrethet fqinje. Delegacionin, i cili u nis të kërkojë ndihmë nga kosovarët, e përbënin pazarasit eminentë, si: Hanefija Lajiq, Hazir agë Kërlesh dhe Fehim agë Hoçanin.
Gjatë muajit tetor dhe nëntor të viti 1941, Pazari i Ri dhe rrethina e tij u shndërrua në trevë konfliktesh të përgjakura në mes popullsisë lokale, së cilës i erdhi në ndihmë një formacion ushtarak prej 3.200 shqiptarëve nga Kosova dhe rreth 1.800 të tjerë boshnjakë e shqiptarë të Bishevës dhe Peshterit, dhe njësive çetnike, të cilat kanë rrethuar qytetin në formë të gjysëm rrethit nga Rogozna në lindje deri në Shtitare, nëpër Cokovicë, Pillaretë dhe Dezhevë. Gjatë këtyre dy muajve çetnikët organizuan tre sulme ndaj Pazarit të Ri, ndërsa pazarasit me ndihmën e aleatëve të posaardhur një kundërsulm ndaj Rashkës. Të gjithë tentimet për t’u ruajtur qetësia, dështuan njëra pas tjetrës. Të gjitha takimet e bisedimeve ndërmjet përfaqësuesve serbë dhe myslimanë u shpartalluan të pasuksesshme. Posaçërisht ishin të rëndësishme bisedimet në mes përfaqësuesve të atëhershme të rrethit të Dezhevës (Pazarit të Ri) dhe përfaqësuesve të çetnikëve nga Rashka. Çetnikët kërkuan t’u jepet stacioni i xhandarmërisë në Pillaretë; që shqiptarët e Kosovës të kthehen në Kosovë në afat prej tetë ditësh; që serbëve nga Pazari pa asnjë pengese t’u mundësohet të dalin nga qyteti sa here që duan. Aqif Blyta kërkoi që xhandarmërisë së rrethit të Dezhevës t’i jepet stacioni në Rajetiq; mandej ai ta mbajë edhe më tutje stacionin e xhandarmërisë në Pillaretë; që çetnikët të tërhiqen nga ato komuna të Rrethit të Dezhevës në të cilat çetnikët mbajnë pushtetin dhe mos t’u pengojnë në ushtrimin e pushtetit; që myslimanëve t'u garantohet jeta dhe ekzistenca etj. Ndërkohë, kanë arritur përforcime nga shqiptarët e Kosovës në Pazar të Ri. Grupi i parë erdhi më 7 tetor, të cilit i është bërë pritje madhështore. Në krye të grupit ishte prijësi Shaban Polluzha. Në fjalimin e tij, Blyta i lavdëroi për suksesin e arritur në luftë me njësitë çetnike në Kolashinin e Ibrit. Konsiderohet se në muajin tetor pazarasve u erdhën në ndihmë 500 shqiptarë të armatosur. Gjatë muajit tetor çetnikët dogjën fshatrat boshnjake, si: Tërnavën, Brxhanin, Banjën, Polokcin Jançën, Muhovën, Grabin, Bijele Vode dhe Çebincin. Djegia e fshatrave ka qenë e përcjellë me plaçkitje të pasurisë, sidomos të drithërave dhe bagëtisë. Gjatë këtyre ditëve në Pazar të Ri kishte ardhur si përfaqësues i partizanëve Zenun Haskoviq. Ai zhvilloi bisedime me Aqi Blytën, duke ia paraqitur propozimet e partizanëve, të cilat kishin këtë përbmbajtje: 1. boshnjakët të pajtohen me serbët dhe të ndërpritet lufta ndërmjet tyre në rrethin e Dezhevës, 2. të vendoset komunikacioni i lirë ndërmjet Pazarit të Ri dhe Mitrovicës; 3. që boshnjakët t’i lejojnë partizanët të hyjnë në Pazar të Ri etj. Aqif Blyta iu përgjigj Zenunit, se ata kanë provuar të bisedojnë me serbët dhe se edhe më tutje do të bisedojnë dhe se komunikacionin e lirë nuk e pengojnë ata, por çetnikët. Përveç kësaj, pushteti lokal në rrethin e Dezhevës askujt nuk do t’i lejojnë të hyjnë në Novi Pazar.
Më 3 nëntor çetnikët dogjën fshatrat Pope, Xhonlije, Okosë, Pozhegë të Poshtme dhe të Epërme, Ivançën, Rajçinoviqin, duke vranë banorët, të cilët arritën t’i kapin. Aqif Blyta, përsëri më 2 nëntor i ftoi në prefekturë një numër të caktuar qytetarësh me autoritet nga Pazari i Ridhe iu propozoi që të dërgohet një delegacion për të kontaktuar dhe për t’i vazhduar bisedimet. Në formë të shkruar komandës çetnike iu është dorëzuar propozim marrëveshja për vendosjen e vijës së demarkacionit, e cila përkufizohej: Xhurxhevi Stupovi – Kosuriqë – Lilac – Svilanovo – Novopazarskabanja – Brxhanë – Çesmali - Vojkoviqe dhe secila palë të obligohet që në territorin e vet të sigurojë rendin dhe qetësinë; të arrihet marrëveshja për të mos e sulmuar asnjëra palë tjetrën.
Komandanti çetnik, Radomir Cvetiq, iu përgjigj me ultimatum propozimit të Aqif Blytës se, për t’u vendosur paqja dhe rendi dhe për të mos sulmuar, duhet që menjëherë ai dhe njerëzit e tij ta dorëzojnë Pazarin e Ri. Atëherë Aqifi bëri çka i kishte mbetur për të bërë, ndërmori masat për mbrojtjen e qytetit.
Aqifi, në seancën e Këshillit për mbrojtjen e qytetit, të pranishmëve uroi fitoren dhe përsëri i dërgoi përfaqësuesit në rrethen fqinje dhe komuna për të kërkuar ndihmë në njerëz, armë dhe municion. Në këto luftëra posaçërisht ka pësuar fshati Pozhegë, ku vetëm në shtëpinë e Bahtijar Dolancit, i cili kishte strehuar dhe mbronte tri familje serbe dhe tri boshnjakë, janë therur 13 persona, gra e fëmijë, edhe pse anëtarët e familjes Bahtjari i kishte mbrojtur dhe strehuar iu ishin lutur dhe i kishin mallkuar që të mos bëjnë një gjë të tillë.
Në Pazar të Ri arritën përforcime të reja, posaçërisht nga Kosova. Rreth 10 nëntorit në Novi Pazar kanë qenë mbi 3.150 njerëz të armatosur. Me forcat shqiptare kanë komanduar 12 bajraktarë të dalluar shqiptarë. Nga krejt kjo, Aqifi mori guximin dhe vendosi me veprime luftarake të kalojë në territorin e armikut, gjegjësisht ta sulmojë Rashkën, ku strehoheshin çetnikët dhe e mbanin si çerdhe të tyre. Sulmi i forcave shqiptaro-boshnjake, gjithashtu ishte i pa suksesshëm. Sulmi filloi më 16 nëntor në ora 10h, ndërsa beteja vendimtare u zhvillua më 17 nëntor 1941, në ora 4,00 në Bisinën e Madhe dhe të Vogël, dhe në luginën e lumit Ibër. Sulmi ka zgjat 6 orë dhe ka përfunduar me tërheqjen e forcave shqiptaro-boshnjake. Nga të dy palën kanë humbur jetën 200 luftëtarë.
Lufta e forcave vullnetare shqiptare nën komendën e Shaban Polluzhës, Bislim Bajgorës, Pajazit Boletinit etj., kishin arritë deri në pjesët më veriore të territorit të Sanxhakut të banuar me shqiptarë e boshnjakë. Shqiptarët trima, me të arritur në Duga Polanë, fshati më verior i banuar me popullësi myslimane – shqiptare – njësive, gjegjësisht forcave ushtarake dhe banorëve, me një fjalim të shkurtër po me një autoritet të pakontestueshëm,
Komandanti i tyre legjendar, Shaban Polluzha, iu thotë: “Të nderuar vëllezër, kemi ardhur këtu për të kryer një mision të shenjtë; jemi këtu për t’i mbrojtur familjet e rrezikuara nga çetnikët e tërbuar. Ju, siç jeni në dijeni, kriminelët serbë kanë vrarë e masakruar popullatën e pafajshme të kësaj ane. Ne, kur kemi pasur mundësi, gjithnjë kemi ndihmuar popujt e rrezikuar. Prandaj, në këtë kontekst, duhet kuptuar këtë mision, i cili në plan të parë ka karakter humanitar e njerëzor. Por, me këtë mbrojmë edhe një pjesë të shqiptarëve që jetojnë në këto anë. Uroj që lufta të na shkojë mbarë dhe besoj se kemi forcë dhe moral që t’i dëbojmë hordhitë çetnike nga Sanxhaku i përgjakur”.
Babai i Faruk Spahiut (kryetarit të Mitrovicës ne vitet 2000-2005), Ibrahim Spahiu i ka pohuar gazetarit Muhamet Mjeku se luftëtarëve në Duga Polanë iu është drejtuar edhe babai i tij, Ilaz Spahiu - hoxha i Brojës, i cili në kontekst të ritit fetar ka theksuar se “misioni juaj është njerëzor dhe se dikush mund të bjerë edhe në vijën e frontit, prandaj përshëndetuni me njëri-tjetrin. Te Zoti jeni të drejtë. U priftë e mbara!” Një krah i forcave vullnetare erdhi nga Peja, Rugova, në mesin e shumë burrave nga kjo anë ishte Mulla Zekë Bërdyna. Për mbrojtjen e Pazarit u zhvilluan  shumë beteja. Mulla Zeka u shqua në mesin e vullnetarëve si një burrë trim, i dashur, i mençur që dinte t’i motivonte gjithnjë luftëtarët në momentet e vështira duke iu përkujtuar se për kombin duhet të luftohet sepse këtë e thotë edhe  Zoti. Sipas pazarakëve, një nga njësitë vullnetare që bërë luftë të pa kompromis, që u dallua për trimëri e strategji luftarake, ishte ajo e hoxhës së urtë e trim, Mulla Zekë Bërdynaj nga Radavci, i cili udhëhiqte  400-500 vullnetarë.
Sulmi i dytë çetnik ka ndodhur më 21 nëntor 1941, dukshëm me forca më të mëdha. Janë djegur të gjitha fshatrat myslimane nga Pozhega deri në do Vuçeniq. Megjithatë, qyteti përsëri është mbrojtur me sukses. Bilanci i viktimave ka qenë: 42 çetnikë të vrarë, 26 mbrojtës të vdekur, të plagosur 45 njerëz. Çetnikët vranë 20 njerëz të pafuqishëm, gra dhe fëmijë. Për shkak të shkatërrimit në rrethin e Desheves, mungesa e ushqimit ishte në rritje. Të korrat nuk u mblodhën, as toka nuk u punua. Refugjatët e krishterë dhe myslimanë arritën të merrnin pak me vete dhe në Rashki dhe Novi Pazar, pjesa më e madhe e ushqimit shkoi për të mbështetur trupat e garnizonit. Për shkak të kësaj, gratë refugjate herë pas here kthehen në zonat e djegura të pronës për të mbledhur atë që ka mbetur nga ushqimi. Sipas Zhivkoviqit, qeveria shqiptare nga Novi Pazari i sulmon rregullisht, gjë që çon në grupe të reja të armatosura, dhe kështu në fund të nëntorit dhe në fillim të dhjetorit u vranë disa serbë. Përveç kësaj, pati disa arrestime she amltretime.
Ndërkohë rreth Novi Pazarit u përhapën thashetheme se serbët po përgatisnin një aksion të ri, i cili shkaktoi një valë të re paniku te myslimanët vendas. Ai lajm shkaktoi edhe “klithmë” nga jeta serbe. Në emër të rreth 2500 prej tyre nga komunat Novi Pazar, Vojkovaçka dhe Spoçanska, fshatrat e të cilëve ende nuk ishin fortifikuar, iu dërgua një apel komandës dhe task-forcave çetnike. U kërkua ndërprerja e menjëhershme e veprimeve të mëtejshme ushtarake ndaj qytetit. Të 227 nënshkruesit iu drejtuan Dukës Gjuroviqit me fjalët: “Për të parandaluar vuajtjet dhe vuajtjet e mëtejshme të serbëve të këtij rajoni, ju kërkojmë të ndaloni çdo luftë të mëtejshme me mbrojtësit e Novi Pazarit dhe ta zëvendësoni atë me bisedime paqësore”. Edhe më herët kanë dërguar kërkesa që problemet me partizanët dhe autoritetet shqiptare nga Novi Pazari t'i zgjidhin në mënyrë paqësore dhe jo me armë”.
Sulmi i tretë çetnik ka qenë më specifik. Me fjalë të tjera, çetnikët u shërbyen me mashtrim duke i njoftuar gjermanët se Pazarin e Ri, kinse e kishin në dorë partizanët-komunistët. Gjermanët u nisën më 4 dhjetor 1941, diku rreth orës 9,00 për ta sulmuar qytetin bashkë me çetnikët. Por, ndërkohë kanë kuptuar se janë të mashtruar dhe janë kthyer në Rashkë. Së bashku me ta janë kthyer edhe njësitë çetnike.
Më 7 dhejtor të vitit 1941, kur gjermanët u kthyen në qytet, u pritën me entuziazëm nga serbët dhe boshnjakët. Ky fakt ilustron situatën specifike dhe të komplikuar. Kthimi i tyre shënoi edhe fundin e konflikteve të përgjakshme vëllavrasëse bilanci i të cilit ishte me humbje të mëdha
805
Mbi vitin 805.
Beteja e Pazarit të Ri
Autori i mërënjohur Zivkoviq beson se duhet t'i kushtohet vëmendje të dhënave të mbledhura nga Miodrag Radović, një studiues kryesor në fushën e vuajtjeve njerëzore dhe materiale në rrethin Dezhevës gjatë Luftës së Dytë Botërore. Pas luftës, Radoviq beson u dogjën 2106 shtëpish të krishtera dhe 776 myslimane. Dhe se nga mesi i korrikut 1941 deri në fund të dhjetorit 1941 humbën jetën gjithsej 756 boshnjakë, serbë dhe shqiptarë, nga të cilët 482 në beteja dhe sulme dhe 274 si viktima të terrorit që tërbonte nga të dyja anët. Numri i boshnjakëve dhe shqiptarëve të vrarë në luftime arrin në 50% të numrit të përgjithshëm të të vrarëve në luftime, ndërsa numri i myslimanëve të vrarë nga terrori është një e treta e totalit të vrarë nga terrori. Janë djegur gjithsej 2792 shtëpi, prej të cilave 2016 serbe dhe 776 myslimane. Më së shumti kanë pësuar territoret e komunave të paraluftës: Pozhega, Tërnava, Rajetiqi, Dezheva, Postijenje, Bijela Voda dhe Nikolaça.
Edhe në momentet e rreziqeve më të mëdha erdhi në shprehje merhameti boshnjak. Në qytet nuk ka pasur asnjë familje serbe, e cila nuk e ka pasur ndonjë kujdestar për sigurinë e tyre dhe rojtarë. Nganjëherë në këtë detyrë humanitare ishin të angazhuara familje të tëra. Këshilli për mbrojtjen e qytetit në krye me Aqif Blytën, mori vendim që 420 serbë të qytetit të vendosen - strehohen në ndërtesën e burgut të qarkut të Pazarit të Ri dhe në këtë mënyrë të jenë të mbrojtur dhe jeta e tyre të jetë e sigurt. Posaçërisht për realizimin u dallua Milicia Myslimane në krye me komandantin Mulla Jakub Kardoviq nga Bisheva, i cili i erdhi në ndihmë kryeqytetit të Sanxhakut me qindra bashkëluftëtar të armatosur nga Bisheva. Ky aksion është realizuar më 6 dhe 7 nëntor dhe ka zgjatur deri më 7 dhjetor 1941.
Kaçja
Kaçja është bimë barishtore.
Sipas fjalorit të gjuhës shqipe Kaçja është një bimë barishtore e vogël, që nxjerr në fillim të pranverës lule me petla të bardha në të verdheme a në ngjyrë vjollce dhe që ka në rrënjë një zhardhok me shijen e pjeprit të papjekur. Po ashtu me këtë fjalë thirret edhe një trëndafil i egër, kacibardha gjegjësisht fryti i saj, pastaj Lule vjeshta dhe Dele kaçja.
Lidhëza
Në gramatikë, lidhëza (shkurt ose ) është një pjesë e ligjëratës që lidh fjalë, sintagma ose klauza. Termi shenjues i diskursit përdoret më së shumti për lidhëzat që bashkojnë fjalitë. Ky përkufizim mund të përputhet me atë të pjesëve të tjera të ligjëratës, kështu që ajo që përbën një "lidhëz" duhet të përcaktohet për secilën gjuhë. Në shqip një fjalë e dhënë mund të ketë disa kuptime, duke dalë herë si përemër, herë si lidhëz në varësi të sintaksës së fjalisë. Për shembull, "që" është një përemër lidhor në "ai që doli ishte student", por është një lidhëz në "ai doli që të tregonte se ishte student". Në përgjithësi, një lidhëz është një klasë gramatikore e pandryshueshme dhe mund të qëndrojë ose jo midis pjesëve që lidh.
Lidhëzat bashkërenditëse dhe nënrenditëse
Lidhëzat bashkërenditëse, të quajtura edhe koordinatore, janë lidhëzat që bashkojnë, ose bashkërendojnë dy ose më shumë pjesë (fjalë, klauza kryesore ose fjali) me rëndësi të barabartë sintaksore. Lidhëza bashkërenditëse mund të jenë lidhëzat këpujore (shtuese), lidhëzat kundërshtuese, lidhëzat veçuese dhe lidhëzat përmbyllëse.
Ka 14 lloje lidhëzash: 4 bashkërenditëse (shtuese, vecuese, kundërshtuese dhe përmbyllëse) dhe 10 nënrenditëse (ftilluese, vendore, kohore, shkakore, qëllimore, krahasore, mënyrore,kushtore, rrjedhimore dhe lejore).
LIDHËZAT NËNRENDITËWSE:
- ftilluese: qw, se, nw, nwse, etj.
- vendore: ku, tek, nga, kudo, ngado, tekdo, deri ku, gjer ku, nga ku, që ku, kudo që, ngado që, etj.
- kohore:para se, posa që, që kur, që se,, sa herë (që), sa kohë (që), përpara se, etj.
- shkakore: se, sepse, si, pasi (mbasi), derisa, gjersa, përderisa, kur, që, sapo, meqenëse, meqë, ngaqë, ngase, duke qenë se, nga frika se, nga shkaku që, për arsye se, për shkak se, posa që, sapo që, etj.
- qëllimore: që, me qëllim që, në mënyrë që, me të vetmin qëllim që;
- mënyrore: si, siç, ashtu si(ç), po(r) si, sikurse, sikundërse, etj.;
- kushtore: në, po, nëse, kur, sikur, në qoftë se, në është se, në rast se, po qe se, me kusht që etj.;
- lejore: megjithëse, megjithëqe, ndonëse, sado(që), sido(që), edhe në, edhe në qoftë se, edhe po, edhe pse, edhe sepse, edhe sikur.
Lidheza bashkrenditese.
Lidhezat shtuese: as, dhe, edhe, ashtu, etj.
Lidhezat vecuese: a, apo, o, qofte, etj.
Lidhezat kundershtuese: kurse, megjithate, megjithkete, mirepo, ndersa, teksa, etj.
Lidhezat permbyllese: andaj, ndaj, pa, pra, prandaj, domethene, etj...
Rrëfimet
Kaçkavalli
Kaçkavalli është një lloj djathi.
Në fjalorin e gjuhës shqipe fjala Kaçkavall shpjegohet si : Lloj djathi i fortë e me shumë lyrë, që bëhet në mënyrë të veçantë nga qumështi i deles në trajtë bukësh të trasha.
806
Mbi vitin 806.
Françeska Hysi
Françeska Hysi është një aktore dhe regjizore shqiptare. Fama e saj filloi të rritej pas debutimit të saj në filmin "Drejt fundit".
Aktini
Aktini është një rrumbullakët, gati proteina 42-kDa gjetur në të gjitha qelizat eukariotike (përjashtim të atyre të njohur të spermës nematode) ku mund të jenë të pranishëm në përqendrime të mbi 100 μm. Ajo është gjithashtu një nga proteinat më të shumë-konservuara, të ndryshme nga jo më shumë se 20 % në lloje të ndryshme si alga dhe njerëzve. Aktini është subunit monomeric të dy llojet e filamente në qelizat : microfilaments, një nga tre komponente kryesore të cytoskeleton, dhe filamente hollë, pjesë e aparatit të shtrëngohet në qelizat e muskujve. Kështu, aktini merr pjesë në shumë procese të rëndësishme duke përfshirë tkurrje të muskujve celulare, lëvizshmëri qelizë, ndarja qelizore dhe cytokinesis, fshikëz dhe lëvizjes organelle, qeliza e sinjalizuar, dhe për vendosjen dhe mirëmbajtjen e nyjet qelizore dhe formë qelizë. Shumë nga këto procese janë të ndërmjetësuara nga bashkëveprimi i gjerë dhe i hollësishëm i actin me membranes qelizore.[1] Në vertebrates, tre grupet kryesore të isoforms actin, alfa, beta, gama dhe janë identifikuar. Aktinët alfa janë gjetur në indet e muskujve dhe janë një përbërës kryesor i aparatit shtrëngohet. Aktinët beta dhe gama bashkë-ekzistojnë në shumicën e llojeve të qelizave si komponentë e cytoskeleton, dhe si ndërmjetës i lëvizshmëri qelizave të brendshme.
Menominee County (Wisconsin)
Menominee County është një nga  qarqet në shtetin federal Wisconsin të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Françeska Hysi
Jeta
Françeska Hysi ka lindur në Tiranë, më 10 Maj të vitit 1993.
Aktini
parapamje|500px|center|Formation of thin filament
Gjenetikë
Ndërveprimet themelore të proteinave strukturore janë në kryqëzim cadherin bazë adherens. filamente Actin janë të lidhura me 伪 actinin-dhe membrana me vinculin. Domain Kreu i bashkëpunëtorëve vinculin për-cadherin E nëpërmjet 伪 -, 尾 -, dhe 纬-catenins. Domain bisht të lidhet për membranën vinculin lipide dhe të actin filaments. Actin Proteina është një nga më të ruajtur shumë gjatë gjithë evolucionit sepse ajo ndërvepron me një numër të madh të proteinave të tjera, me rend të ruajtjes 80,2% në nivelin e gjen në mes të Homo sapiens dhe Saccharomyces cerevisiae (një specie e maja), ruajtjes dhe 95% e strukturën primare të produktit proteinave.
Françeska Hysi
Jeta
Eksperiencat skenike, Françeska i ka më së shumti si aktore. Prej 2015 e kemi parë të angazhuar në skenën e Teatrit Eksperimental “Kujtim Spahivogli”. Me shfaqje për fëmijë dhe të rritur. Si edhe pjese e disa produksioneve filmike.
Aktini
Gjenetikë
Gjen tipik actin ka UTR një 5 afërsisht 100-nukleotideve ', një rajon të 1200-nukleotideve përkthyer, dhe UTR një 3 200-nukleotideve'. Shumica e gjeneve actin janë ndërprerë nga introns, me deri në 6 introns në ndonjë nga 19 vende të mirë të karakterizuar. Ruajtja e lartë e familjes bën actin model për studime të favorizuar krahasuar introns-fillim dhe modele introns-vonë të evolucionit intron.
Heckler & Koch G3
Heckler & Koch G3 (Gewehr 3) është një pushkë beteje 7.62×51mm NATO, e zhvilluar në vitet 1950 nga prodhuesi gjerman i armatimit Heckler & Koch (H&K) në bashkëpunim me agjencinë shtetërore spanjolle të projektimit dhe zhvillimit CETME (Centro de Estudios Técnicos de Materiales Speciales). G3 i dizajnuar modular gjatë viteve është eksportuar në mbi 70 vende dhe është prodhuar me licencë në të paktën 15 vende, duke e çuar numrin total të ndërtuar në rreth 7.8 milion.
Françeska Hysi
Aktrimi
Në vitin 2017 ajo ishte pjese e kastit të shfaqjes “Medea”, që u nda me 3 çmime nga “Festivali Ndërkombëtar i Teatrit”. Një vit më vonë Françeska vjen me rolin e Heros në “Shumë zhurmë për asgjë” dhe po në atë vit, 2018, tek “Oskari dhe tezja Rozë”, “Shkolla e grave” në rolin e Anjezës. “Silvia - Kujdes kafshon” ne rolin e Silvias.
Heckler & Koch G3
G3 ishte pushka e shërbimit të forcave të armatosura të Gjermanisë derisa u zëvendësua nga G36 në vitet 1990.
Françeska Hysi
Aktrimi
Gjithashtu, në fushën e kinematografisë Françeska e nisi me nje rol protagonist në një film me metrazh të shkurtër “Histori dashurie” pasuar me dy role joprotagoniste ne filmat artistik me metrazh të gjatë “Internimi” dhe “Liqeni im”.
Aktini
Gjenetikë
Të gjitha prokaryotes jo sferike duket të ketë gjene të tilla si MreB, i cili kodifikon homologëve të actin, këto gjene janë të nevojshme për formën qelizore për të mbahet. Gjen plasmid-rrjedh ParM encodes një proteinë actin-like polymerised formë të cilit është dinamike të paqëndrueshme, dhe duket se ndarjen e ADN plasmid në qelizat bija gjatë ndarjes qelizore nga një mekanizëm i ngjashëm me atë të punësuar nga microtubules në mitoz eukariotike. [4] Actin është gjetur në të dy qetë dhe i përafërt reticulums endoplasmic.
Françeska Hysi
Aktrimi
Françeska ka qënë edhe në rolin e regjisores, tek shfaqjes për fëmijë “Aventura e Olafit” “Krishtlindje të rriturish” “Princi dhe i varfëri”.
Përvoja të tjera të saj ka qënë si aktore dublante e filmave me kartona, protagoniste ne dy reklama të platformës digitale “Tring”, trajnuese në “IAct” studio dhe së fundmi, disa eksperienca ne fushën e moderimit.
Baltimore County (Maryland)
Baltimore është një nga 24 Countet në shtetin federal Maryland në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Kupa e Republikës 1967-68
Statistika të Kupës së Republikës në sezonin 1967-68.
Ky ishte edicioni i 17të i Kupës në Shqipëri. Nisi në gusht, 1967 me Turin e Parë dhe përfundoi në maj, 1968 me ndeshjen Finale.
KF Partizani ishin fitues në fuqi, pasi fituan Kupën e tyre te 7të edicionin e fundit. Kupa u fitua nga KF Partizani. Ndeshjet u luajtën me sistem një takim eliminator. Nëse rezultati ishte i barabartë, fituesi vendosej nga koha shtesë dhe më pas gjuajtjet e penalltive.
Sezoni i kaluar: 1965-66. Sezoni i rradhës: 1969-70.
Turi i 1rë
Ndeshjet u luajtën në gusht, 1967*
Turi i 2të
Ndeshjet u luajtën në janar, 1968.
Cerek Finalet
Ndeshjet u luajtën në 1968. Marrin pjesë 8 fituesit e turit të mëparshëm.
Gjysmë Finalet
Ndeshjet u luajtën në 1968. Marrin pjesë 4 fituesit e turit të mëparshëm.
Finale
Ndeshja u luajt në maj, 1968. Marrin pjesë 2 fituesit e turit të mëparshëm.
Kantoni Saint-Gervais-sur-Mare
Kantoni Saint-Gervais-sur-Mare (frëngjisht: Canton de Saint-Gervais-sur-Mare) është një kanton në departamentin Hérault, rajonin Languedoc-Roussillon në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Saint-Gervais-sur-Mare. Ka sipërfaqe 191.02km2 dhe popullsi 8141 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Saint-Gervais-sur-Mare aktualisht përbëhet nga 11 komuna.
Kantoni Brive-la-Gaillarde-Sud-Est
Kantoni Brive-la-Gaillarde-Sud-Est (frëngjisht: Canton de Brive-la-Gaillarde-Sud-Est) është një kanton në departamentin Corrèze, rajonin Limousin në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Brive-la-Gaillarde. Ka sipërfaqe km2 dhe popullsi 13716 banorë.
Safet Butka
Safet Butka (1901 - 1943) ishte profesor, publicist dhe nacionalist shqiptar si veprimtar i Ballit Kombëtar.
Jeta
Safet Butka u lind në Butkë, të Kolonjës, më 10 gusht, 1901. Ai ishte fëmija i pestë i Sali Butkës ndër shtatë tjerët, Qenamin, Iljazin, Ganiun, Muharremin, Xhaferrin dhe Naxhijen. Familja e tij rrjedh nga Familja Aliçko (Cokllarët), nga familjet autoktone të Frashërit.
Pasi mbaroi shkollën fillore në fshatin e tij të lindjes, ai shkoi për studime të mëtejshme në Linz, Austri, ku përfundoi shkollën e mesme. Gjatë qëndrimit të tij në Linz ai mori me vehte kushëririn e tij të, të riun Qemal Butka, një arkitekt i famshëm shqiptar, i cili më vonë do të bëhej kryetari i bashkisë së Tiranës. Pas shkollës së mesme, Safet Butka shkoi për të studiuar në Universitetin e Gracit, ku ai u diplomua me nderime në filozofi në vitin 1928.
Gjatë qëndrimit të tij në Austri, ai ishte organizatori i shoqatës studentore "Shoqëninë e studentëve shqiptarë Albania" bashkë me Aleks Budën, Eqerem Çabejn, Krist Malokin, Lasgush Poradecin, kushuririn Qemalin, Skënder Luarasin, etj. Botoi një koleksion të poezisë së zgjedhur të Naim Frashërit ("Naim Frashëri, vjershëtori dhe edukatori kombëtar")dhe në vitin 1925 një studim mbi veprën e Naim Frashërit ("Naim Frashëri një shëmbull, një udhëheqës dhe një ideal për djalërinë shqiptare"). Ai u kthye në Shqipëri në vitin 1928 dhe u emërua profesor në Liceun Francez të Korçës. Në vitin 1929 ai u martua me Hatixhe Lubonjën, me të cilin ai kishte 4 fëmijë, Saliu, Iljazi, Urani dhe Tefta.
Nga 1928 në 1939 ai punoi si mësues dhe drejtor në shkolla të ndryshme të mesme në qytetet shqiptare të Korçës, në Instutin Tregtar të Vlorës dhe në Normalen e Gjirokastrës, ku shërbeu dhe si drejtor. Ai ishte edhe drejtori i Klubit të parë Shqiptar të Mesimdhënësve dhe ishte një nga profesorët e parë që zbatoi metodat perëndimore në procesin e mësimdhënies në vendin e tij. Si kryetar i shoqatës, ai ishte nismëtar një sërë aktivitetesh patriotike dhe kulturore, si: vendosjen e pllakës përkujtimore tek Rrapi i Mashkullores në kujtim të dëshmorëve të çetës së Çerçiz Topullit, realizoi memorialin e Koto Hoxhit dhe përkujtimin e figurave të tjera të shquara si: Hoxhë Tahsini, Bajo Topulli etj. Bashkëorganizator me min. e Arsimit Faik Shatkun, për kthimin e eshtrave të Naim Frashërit nga Turqia në Shqipëri. Në këtë kohë ai shkruajti artikuj në revista pedagogjike, sociale dhe filozofike. Botoi mjaft shkrime problemore në shtyp si: "Për të nesërmen shqiptare", "Për zhvillimin e gjuhës", "Mbi edukatën kombëtare", "Po shqiptarizmit dhe Perëndimit" etj.
Kulmin si edukator në shërbim të brezit të ri, ai e arriti gjatë kohës që punonte si drejtor i Gjimnazit të Tiranës, ku iu priu intelektualëve dhe studentëve në demostratave të para antifashiste në prag të pushtimit të vëndit, më 4 prill 1939 duke kërkuar armë dhe si mësues i shqipes në Gjimnazin e Shkodrës më 28 nëntor 1939 dhe 30 janar 1940. Për këto aktivitete ai u arrestua, i akuzuar si antifashist u arrestua më 2 shkurt dhe u internua në ishullin e Ventotenes në Itali, nga autoritetet fashiste.
Veprimtaria gjatë Luftës së Dytë Botërore
Në ishullin famëkeq do gjente intelektualë e patriotë si Zai Fundon, Muzafer Pipën, Abas Ermenjin, Isuf Luzajn dhe federalistët italianë Altiero Spinellin dhe Sandro Pertinin. Kërkesës për lirimin e tij Mëkambësia nuk i përgjigjej. Vetëm me 7 shkurt 1942 Kryesia e Këshillit të Ministrave në Tiranë njoftonte Komandën e Lartë të Karabinierisë që Safet Butka së bashku me bashkëatdhetarë të tij ishin liruar dhe u jepej porosia organeve kompetente për t’i lënë të lire kur të mbërrijnë në Shqipëri. Ndërsa Komanda e Lartë e Karabinierëve duke i njoftuar Komandat e grupeve të Karabinierisë së Shkodrës, Korçës dhe Tiranës, u kujtonte edhe referencat për veprimtarinë e mëparshme te tij. U lirua shtator 1942 në Shqipëri, u vendos në Butkë ku kishte lënë familjen. Pasi vajti në Tiranë të konsultohej me Mid'hat bej Frashërin doli në mal dhe u bë një udhëheqës i shquar i lëvizjes së Ballit Kombëtar në zonën e Korçës. Bërthama e çetës së tij ishte e përbërë nga 70 luftëtarë të kalitur dhe me shumë përvojë, dhe që në rast emergjence mund të zgjerohej në një mijë njerëz. Çeta e Safet Butkës i dha një ndihmë të vlefshme luftëtarëve të Vlorës dhe e mori nga depot ushtarake italiane në fshatrat Dardhë, Suli, Graçan, Progri, Pleshisht, dhe Verbinj gjithë prodhimin bujqësor (misri, duhani, leshi, etj) që kishin marrë italianët dhe ua ktheu pronarëve.
Forcat e tij sulmuan italianët në Vithkuq në mars të vitit 1943. Më 25 mars 1943, forcat e Butkës sulmuan dhe shkatërruan një brigadë tërë italiane në afërsi të Voskopojës. Kishte viktima të konsiderueshme në të dy anët, por vullnetarët dhe Çeta e Safet Butkës vrau numrin më të madh të ushtarëve italianë dhe pjesa tjetër u dorëzuan dhe u mor rob. Çeta e Butkës sulmoi qendrën e italianëve në Voskopojë, ku liroi të gjithë të burgosurit politikë, dhe mori nga depot ushtarake për në Ersekë, një sasi të rëndësishme të armëve dhe municioneve.
Butka ishte një nga themeluesit e Ballit Kombëtar. Edhe pse një nacionalist i flaktë, ai u përpoq në kohë të ndryshme për të bashkëpunuar me Frontin Nacional-Çlirimtar të drejtuar nga komunistët. Me 8 shkurt të vitit 1943 ai organizoi një takim me përfaqësues komunistë dhe me 19 mars 1943 u arrit një marrëveshje për bashkëpunim. Ai gjithashtu bëri një marrëveshje tjetër lokale në gusht 1943 dhe ishte një nga nismëtarët dhe mbështetësit e Marrëveshjes së Mukje. Me 8 gusht nënshkruan një marrëveshje me majorin Billy McLean, dokumenti në shqip dhe frëngjisht trajton për luftën e përbashkët kundër gjermanëve. Me 13 gusht aksioni në Bermash të Kolonjës u krye me sukses nga një çetë e Safet Butkës që i ishte dhënë David Smileyt, duke shkatërruar 4 autoblinda, një top dhe duke lënë 25 gjermanë të plagosur e të vrarë, ndërsa çeta komuniste përpiqte t'i prishte punë ishte David Smiley që i dha një ultimatum.
Me 18 gusht 1943 misioni aleat i kërkon Safet Butkës takim në Shtyllë, sepse shtabi aleat do të largohej së shpejti nga rrethinat e Korçës dhe do te vendosej në Leskovik, brenda dy ditësh u mblodhën 700-800 luftëtarë për të bërë një stervitje nga oficerët anglezë, por u mor vesh se batalioni Hakmarrja kishte goditur nga mbrapa në Gostivisht forcat nacionaliste. Menjëherë Safeti i shkroi një letër majorit McLean që ta ndjente sepse nuk mund të takohej sepse të tjera obligime më të mëdha, dhe ngjarje të papritura kishin ndodhur, pra duhej të kthehej për të ndaluar luftën vëllavrasëse dhe gjakderdhjen.
Pas denoncimit të Marrëveshjes së Mukjes nga komunistët shqiptarë, ai u revoltua. Ai kishte frikë një luftë civile midis shqiptarëve dhe kur u pyetej lidhur me këtë çështje, deklaronte “I pari dhe i fundit shqiptar që do të vras unë është vetja ime”.
Pas kapitullimit të Italisë, më 8 shtator 1943, në qytetin e Korçës u organizua një demonstratë masive paqësore, me anë të cilës kërkohej që ushtria italiane të bashkohej me forcat antifashiste kundër pushtuesit të ri gjerman. Në demonstratën e 9 shtatorit 1943 u hodhën parulla për bashkimin e popullit dhe u kënduan këngë atdhetare. Në këto rrethana komanda italiane nxjerr autoblindat që qëllojnë mbi demonstruesit me mitraloz duke shkaktuar 59 demonstrues të vrarë dhe 120 të plagosur.
Pas kesaj masakre trupat italiane filluan të tërhiqen në drejtim të Tiranës me 10 shtator 1943. Nga 9 deri në 13 shtator në Poçestë në rrugën Pogradec-Korçë, forcat e Safet Butkës, së bashku me forcat partizane të drejtuara nga Nexhip Vinçani sulmuan karvanin italian që ishte tërhequr nga qyteti i Korçës, duke bllokuar përparimin e tij për 5 ditë. Gjashtë ditë pas betejës së përbashkët të Pocestës, çeta e Safet Butkës u rrethua nga larg nga forcat komuniste të komanduara nga T. Kolaneci dhe N. Vinçani. Sekretari juridik i çetave të Safet Butkës, Xhevdet Kapshtica, shkruante: “''Ishte më tepër se një rrethim, një grackë, një provokim për luftë vëllavrasëse midis shqiptarëve. Po viheshin në zbatim vendimet e Konferencës së Dytë të Labinotit, që i shpalli luftë të armatosur Ballit Kombëtar. Natyrisht, në teqenë e Melçanit ata nuk mund të sulmonin, për shkak të forcave të konsiderueshme që kishim, por edhe të pozicionit gjeografik të Teqesë, që është një kështjellë e lartë natyrore. Dy nga të qarkorit të BK të Korçës i thanë Safetit se kishte ardhur koha që t’u përgjigjeshim këtyre provokimeve, siç e meritonin. “Kjo nuk do të bëhet kurrë, sa të jem gjallë unë. Vetëm po të kalohet mbi trupin tim!''”.
Vrau veten më 19 shtator 1943 në teqenë e fshatit Melçan, duke i qendruar besnik fjalës së tij.
Safet Zhulali
Safet Zhulali (Strugë, 11 mars 1944 - Tiranë, 13 prill 2002) ka qenë arsimtar, deputet në dy legjislatura dhe Ministër i Mbrojtjes i Shqipërisë gjatë viteve 1992 - 1997.
Biografia
U lind në Strugë më 1944, i biri i Shemsi Zhulalit nga Libohova dhe Dritës nga Gjirokastra, me profesion arsimtarë. Në vitin 1946 familja Zhulali u vendos në Peshkopi, ku Safeti ndoqi dhe mbaroi shkollën fillore dhe të mesme Pedagogjike, U diplomua për Matematikë në Universitetin e Tiranës, në vitin 1970, dhe menjëherë punon si mësues matematike së pari në Bellovë, dhe më pas në Melan, në Gjimnazin e Peshkopisë duke kryer me pas dhe specializimin ne degen e matematikes prane UT.
Garon me siglën e Partisë Demokratike për rrethin e Dibrës dhe zgjidhet deputet i Kuvendit të Shqipërisë më 22 mars 1992, dhe më 13 prill 1992 emërohet Ministër i Mbrojtjes deri në vitin 1996. Rizgjidhet deputet i Kuvendit të Shqipërisë dhe merr përsëri detyrën e Ministrit të Mbrojtjes në 1996 deri në mars 1997. Presidenti i Republikës Sali Berisha e dekoron me “Urdhërin e Lirisë, klasi I”, me motivacionin “Për merita të larta patriotike në sigurimin e lirisë dhe për shërbime të shquara në reformimin e ushtrisë.”
Gjatë ushtrimit të detyrës si Ministër i Mbrojtjes, institucionalizoi marrëdhëniet e Shqipërisë me strukturat Euro Atlantike dhe depozitoi kërkesën e Shqipërisë për anëtarësim në NATO, kauzë të cilën e ndoqi me protagonizëm deri në fund të detyrës së tij. Gjatë kësaj kohe ndërmerr reformat më rrënjësore në të cilat duhet t’i përshtateshin një realiteti dhe fizionomie krejt të re si në formë, ashtu edhe përmbajtje. Si Ministër i Mbrojtjes luajti një rol të rëndësishëm në reformimin e ushtrisë shqiptare duke i dhënë një mbështetje të madhe zbatimit të ideve të reja përparimtare, marrëdhenieve me SHBA-në e BE-në, mbrojtjes së statusit të ushtarakut etj. Mbrojti me forcë të drejat e ushtarakëve e familjeve të tyre e të punonjësve që u liruan nga reforma në ushtri. Ndërton marrëdhënie të ngushta partneriteti me strukturat e NATO-s dhe vendet e saj anëtare. Është Ministri i parë shqiptar që viziton Pentagonin, madje tri herë gjatë ushtrimit të detyrës së tij, dhe pritet me protokollin dhe nderimet më të larta që rezervohen për personalitetet më të larta të huaja në SHBA. Gjatë kësaj kohe viziton Shqipërinë dhe Sekretari amerikan për Mbrojtjen Ulliam Perry. Spikasin vizita e takime të shumta zyrtare jashtë vendit me homologë të tij.
Ndahet para kohe nga jeta më 13 prill 2002, duke lënë pas bashkëshorten dhe tri vajza.
Nderime
Më 22 nëntor 2006, Këshilli Bashkiak i qytetit të Peshkopisë e shpall Safet Zhulalin “Qytetar nderi”, me motivacionin: “Qytetar, mësues, sportist, intelektual shembullor, themelues i pluralizmit politik në rrethin e Dibrës, projektues dhe zbatues i integrimit të Shqipërisë në NATO”. Për nder të tij edhe rrugës që të çon për në gjimnazin e Peshkopisë iu dha emri “Safet Zhulali”. Ai ende kujtohet dhe nderohet në Peshkopi si një ndër intelektualët që bënë gjithçka të mirë dhe të bukur për këtë qytet. Në gusht të vitit 2008, në kuadër të 100-vjetorit të çeljes së shkollës së parë shqipe në qytetin e Libohovës, Safet Zhulalit iu dha titulli “Qytetar Nderi” me motivacionin: “Për ndihmesë të shquar dhe të vyer në fushën e arsimit dhe edukimit të brezave të rinj”.
807
Mbi vitin 807.
Calvert County
Calvert është një nga 24 Countet në shtetin federal Maryland në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Milwaukee County
Milwaukee County është një nga  qarqet në shtetin federal Wisconsin të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Fëmijëria në Romën e lashtë
Lindja e fëmijës në Romën e lashtë ishte e rrezikshme si për nënën ashtu edhe për fëmijën. Nënat zakonisht mbështeteshin në bestytnitë fetare për të shmangur vdekjen. U praktikuan edhe disa zakone si shtrirja në shtrat pas lindjes dhe përdorimi i bimëve dhe barishteve si lehtësim. Gjatë lindjes mamitë i kanë ndihmuar nënat. Pasi të lindnin fëmijët, nuk do u jepej një emër deri në 8 ose 9 ditë pas lindjes së tyre. Numri varej nëse ishin meshkuj ose femra. Pasi të kenë kaluar ditët, fëmijës i jepet një emër dhe një bulë gjatë një ceremonie. Pasi fëmija të mbushte moshën 1 vjeçare, do të fitonte privilegje ligjore që mund të çonin në shtetësinë e tyre. Fëmijët 7 vjeç e më poshtë konsideroheshin foshnja dhe ishin nën kujdesin e grave. Fëmijët pritej të ndihmonin me punët e shtëpisë nga mosha 8 vjeçare deri në moshën 12 vjeçare për vajzat, ose nga mosha 14 vjeçare për djemtë. Fëmijët do të kishin një shumëllojshmëri lodrash për të luajtur. Nëse një fëmijë vdiste, atë mund ta varrosnin ose ta digjnin. Disa do të përkujtoheshin me traditën fetare romake.
Shtatzënia dhe lindja
Në Romën e lashtë, lindja e fëmijëve në një martese romake ishte qëllim kryesor. Riprodhimi ishte detyrë dhe pritje kryesore për një grua. Lindja gjithashtu ka sjellë rrezik të lartë si për nënën ashtu edhe për fëmijën për mundësi të lartë për komplikime, të cilat përfshinin infeksionin, hemorragjinë e mitrës dhe moshën e re të nënave. Gratë zakonisht mbështeteshin në praktikat fetare dhe supersticioze të lidhura me mjekësinë e asaj kohe. Për të trajtuar simptomat e një shtatzënie ata duhej të hanin një dietë të butë që përmbante vezë ose oriz dhe do të masazhoheshin me vaj ulliri. Gjithashtu, praktika të tilla si një pije e pluhurosur shërbente për të lehtësuar dhimbjet e lindjes dhe tymrat nga dhjami i hienës ose vendosja e këmbës së djathtë të hienës mbi gruan për të nxitur një lindje të lehtë ishin të përdorshme në atë kohë. Numri i madh i mamive e përmirësoi dhe lehtësoi shumë procesin e lindjes për gratë romake. Për lindjet në shtëpi mamitë ishin ata që i përgatisnin nënat me vaj për lubrifikim, ujë të ngrohtë, sfungjer dhe u siguruan fasha për të porsalindurin. Për lindjet të vështira do të përdoreshin mjete me grepa të mprehtë për të nxjerrë foshnjën. Sapo të lindte foshnja, mamia do të priste kordonin e kërthizës, do të hiqte placentën dhe më pas do të vendosnin nëse ia vlente ta mbanin fëmijën. Pasi shpallej i aftë për të jetuar, si një ritual romak, mamia e vendoste fëmijën në tokë që kryefamiljari ta rriste më pas dhe ta kërkonte ta rriste.
Emërtimi
Foshnjat në Romën e lashtë nuk u emëruan vetëm disa ditë pasi lindën (për femrat 8 ditë, për meshkujt 9 ditë) për shkak të rritjes së lartë të vdekshmërisë së foshnjave. Në ditën e 8-të ose të 9-të do të bëhet një mbledhje e përbërë nga familja dhe miqtë që mbanin dhurata. Më pas do të bëhej një sakrificë dhe fëmija do të emërohej dhe do t'i jepej një bulë për ta identifikuar atë si të lindur të lirë.
Fazat e fëmijërisë
parapamje| Vajzat romake duke luajtur Romakët mbanin gjurmët se si e festonin ditëlindjen e tyre çdo vit. Këto festime përbëheshin kryesisht me verë, kurora me lule, ëmbëlsira rituale dhe zjarri në altarin e brendshëm. Një fëmijë që mbushi ditëlindjen e tij të parë (faza e njohur si anniculus ) ishte në gjendje të kishte privilegje ligjore dhe prindërit mund të aplikonin për nënshtetësi të plotë romake për fëmijën e tyre. Prej lindjes deri në moshën 7 vjeçare, fëmijët mund të konsideroheshin se ishin në fazën e foshnjës ( infantia në latinisht) dhe kryesisht ishin nën kujdesin e grave pavarësisht nga gjinia e tyre. Prej moshës 8 vjeçare deri në fillimin e pubertetit (tradicionalisht nga mosha 12 vjeçare për vajzat dhe 14 vjeçare për djemtë në Romën e Lashtë), te fëmijët mund shihej se kishin mendje më racionale dhe pritej të merrnin përgjegjësi rreth shtëpisë, si për shembull kujdesi për kafshët,mbledhjet e materialeve dhe punët e përgjithshme në shtëpi. Gjithashtu gjatë këtyre viteve, fëmijët konsideroheshin të vetëdijshëm për rolet sociale dhe seksuale dhe grupet e fëmijëve organizoheshin sipas gjinisë në atë kohë. Në këtë moshë romakët e dinin se fëmijët ishin në gjendje të kuptonin të folurit, duke i bërë ata të përshtatshëm për fejesë. E drejta romake klasifikoi disa mosha në të cilat një fëmijë mund të ketë përgjegjësi sociale, morale ose penale. Nën moshën e pubertetit, një fëmijë konsiderohej doli incapax (i paaftë për qëllim kriminal). Megjithatë, një fëmijë midis moshës 8 vjeçare dhe pubertetit mund të kishte mundësi që të mbahej përgjegjës për një vepër të caktuar penale nëse do vërtetohet se ata arrinin ta kuptonin veprën e tyre. Ligjet e Romës nuk e përdornin burgimin ose dënimin me vdekje për qëllime të dënimit penal në përgjithësi, dhe ligjet Valeriane dhe Porciane i përjashtonin të gjithë qytetarët romakë nga format degraduese dhe të turpshme të dënimit, si: fshikullimi ose kryqëzimi; por në rastin e vjedhjes (për shembull; furtum ), fëmija dhe familja e tij/saj do të ndëshkoheshin duke u kërkuar të kthenin sendin e vjedhur, dhe në disa raste dy ose katërfishi i vlerës së sendit që ishte vjedhur. Mosha e vajzave për martesë ishte deri në 12 vjeç dhe për djemtë deri në 14 vjeç. Në moshën kur arritën pubertetin, djemtë iu nënshtruan një rituali që i kalonte në burrëri. Ceremonia përfshin ata që heqin bulin e tyre dhe tunikën(veshje e bardhë dhe e gjatë deri te gjunjët) që mbanin gjatë fëmijërisë dhe veshin togën e një burri ndërsa shoqërohen nga baballarët e tyre dhe të afërmit e tjerë. Fazat e jetës që shteti romak mori parasysh ishin lindja, arritja e moshës për meshkujt dhe vdekja.
Marrëdhëniet
Në Romën e lashtë pater familias kishte pushtet në pjesën tjetër të familjes. Fuqia e tij mbi familjen e tij do të mbetej derisa të vdiste ose fëmijët e tij të çliroheshin nga pater familias. Pater familias ishte mashkulli më i vjetër që jetonte në familje. Nëna ideale quhej Matrona romake. Matrona romake do të ishte një grua e fortë dhe e virtytshme që i ishte përkushtuar përparimit politik të familjes së saj.
Jeta e përditshme
parapamje| Djemtë romakë që luajnë lojëra me top, shekulli II pas Krishtit Fëmijët romakë kishin veshje të ndryshme prej të rriturve derisa u rritën ose u martuan. Edukimi i fëmijëve kryesisht praktikohej në shtëpi. Kur fëmijët nuk ishin të arsimuar, koha e tyre e lojës përbëhej nga një shumëllojshmëri lodrash të tilla, si: trokitje, kukulla të bëra prej pëlhure, balte ose dylli, armë lodrash, blloqe shkronjash, majë, topa dhe rrathë të bërë me shkopinj. Qentë ishin gjithashtu kafshët shtëpiake të zakonshme me të cilat luanin fëmijët. Fëmijëve romakë nuk u lejohej të laheshin në banjat romake, pra, ata laheshin në shtëpi.
Vdekja dhe varrimi
Për shkak të sëmundjeve, epidemive dhe vdekshmërisë së lartë në botën romake, fëmijët përjetuan vdekjen rregullisht. Fëmijët ishin pjesë e procesit të varrimit në vdekjen e familjes së ngushtë. Nuk ka të dhëna që sugjerojnë se fëmijët nuk kanë qenë të pranishëm gjatë pastrimit të vdekjes së një anëtari të familjes. Ata gjithashtu u lejuan të merrnin pjesë në Parentalia në shkurt, që ishte një kohë për të vizituar varret dhe për të kujtuar të vdekurit.
Për shkak se fëmijët u përkujtuan në gurët e varreve, kjo tregon se ata u njohën si individë kur vdiqën, megjithëse kishin një shans më të mirë për t'u përkujtuar pas mbijetesës së foshnjërisë. Fëmijët më të mëdhenj përkujtoheshin në traditën fetare romake, por foshnjat prej më pak se 40 ditë zakonisht varroseshin në vend të djegies. Ata u varrosën brenda mureve të qytetit, nën shtëpi, sepse konsideroheshin jo aq të zhvilluara sa të ndikonin negativisht në fenë romake për mosvarrosjen e tyre jashtë mureve. Foshnjat ishin në rrezik shumë të lartë të vdekjes dhe nuk kishte periudhë zyrtare zie për një foshnjë më pak se 1 vjeç. Kur fëmijët rriteshin, periudha e tyre e zisë u rrit deri në moshën 10 vjeç dhe kishin të njëjtën periudhë zie si një i rritur (10 muaj).
Festivali i 54-të i Këngës në RTSH
Festivali i 54 i Këngës në RTSH u zhvillua në datat 25, 26 dhe 27 dhjetor 2015 në Pallatin e Kongreseve në Tiranë. Fituese e këtij festivali, sipas vlerësimit të jurisë u kurorëzua kënga me titull "Përrallë" me këngëtare Eneida Tarifa.
808
Mbi vitin 808.
Behgjet Pacolli
Behgjet Isa Pacolli (i lindur më 30 gusht 1951 në Marevc, Prishtinë) është politikan dhe sipërmarrës shqiptar nga Kosova, që ka shërbyer si president i tretë i Republikës së Kosovës. Gjithashtu, ai ka qenë edhe Zëvendëskryeministër i Parë i Republikës së Kosovës ne periudhen 2011/2014.
Zgjidhet si Deputet i Kuvendit të Kosovës 3 mandate, që nga viti 2007 po ashtu është nënshkrues i Pavarsisë së Republikës së Kosovës me 17.02.2008. Behgjet Pacolli nga viti 2017 e këndej, shërben si Zv.Kryeministër i parë dhe Minister i Puneve të Jashtme.