cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qarku Fougères
Lidhje të jashtme
Arrondissement of Fougères
Genc Korça
Genc Korça (1923-2015), i biri i Xhevat Korçës ishte një inxhinier shqiptaro-amerikan, ish-president i Shoqatës amerikane të Higjienës Industriale.
Vezullime të blerta
Vezullime të blerta : 1001 haiku. Libër me autor Xhemil Bytyçi, red. Shefqet Riza. Botuar në Prishtinë në vitin 2021 nga "IWA Bogdani". Libri ka 301 faqe. ISBN 9789951764537
Shënime: Letërsia shqipe, poezia.
Lule zjarr : dramë dashurie
Lule zjarr : dramë dashurie. Libër me autor Xhemil Bytyçi, red. Abdullah Troshupa. Botuar në Prishtinë në vitin 2021 nga "IWA Bogdani". Libri ka 80 faqe. ISBN 9789951764582
Omont
Omont është një komunë franceze, e cila ndodhet në departamentin Ardennes të rajonit Grand Est. Omont ka një popullsi prej 80 banorë dhe sipërfaqe 17.96 km², me një dendësi prej 4 banor/km².
Lidhje të jashtme
Omont Omont
Sherife Mezini Kurti
Jetëshkrimi
Ndërroi jetë në Bergamo të Italisë më 25 tetor 2006.
Lidhje të jashtme
https://adsh.al/s/elbasani/item/14103
https://www.youtube.com/watch?v=af69zfN8Spw
https://diasporashqiptare.al/2021/11/17/irma-kurti-boton-shelgu-lotues-nje-leter-dashurie-ne-vargje/
http://www.panorama.com.al/irma-kurti-mes-dy-brigjeve/
https://www.botimetada.com/shelgu-lotues/
Hilafeti Emevi
Kalifati Emevi ose Omajad (Arabisht: ٱلْخِلَافَة ٱلْأُمَوِيَّة‎, al-Khilāfah al-ʾUmawīyah ) ishte i dyti nga katër kalifatet islamike të vendosur pas vdekjes së Muhamedit. Ai udhëhiqej nga dinastia Omajad, emri i së cilës vjen nga Umaja in Abd Shams, stër-stërgjyshi i kalifatit të parë Omajad. Edhe pse familja Omajad e kishte origjinën nga qyteti i Mekës, Damasku ishte kryeqyteti i Kalifatit të tyre. Kalifati Umajad u rrit në 5.790.000 kilometra katrorë në kulmin e tij në shekullin e 7-të.
Omajadët vazhduan pushtimet myslimane, duke përfshirë Transoksinë, Sindin, Magrebin dhe Gadishullin Iberik (el-Andalus) nën sundimin islam. Në shtrirjen e tij më të madhe, Kalifati Omajad mbuloi 11,100,000 km2, duke e bërë atë një nga perandoritë më të mëdha në histori për sa i përket sipërfaqes. Dinastia në pjesën më të madhe të botës islame u përmbys përfundimisht nga një rebelim i udhëhequr nga abasidët në vitin 750. Të mbijetuarit e dinastisë u vendosën në Kordovë, e cila, në formën e një emirati dhe më pas një kalifati, u bë një qendër botërore e shkencës dhe mjekësisë, filozofisë dhe shpikjes gjatë Epokës së Artë Islame.
Kalifati Omajad sundonte mbi një popullsi të madhe multietnike dhe multikulturore. Të krishterët, të cilët ende përbënin shumicën e popullsisë së kalifatit, dhe hebrenjtë u lejuan të praktikonin fenë e tyre, por duhej të paguanin një llojë takse (xhizje) nga e cila myslimanët përjashtoheshin. Myslimanëve iu kërkohej të paguanin taksën e zeqatit, e cila ishte caktuar në mënyrë eksplicite për programe të ndryshme të mirëqenies në dobi të myslimanëve ose të konvertuarve myslimanë. Nën kalifët e hershëm Omajad, pozita të shquara mbaheshin nga të krishterët, disa prej të cilëve u përkisnin familjeve që kishin shërbyer në qeveritë bizantine. Punësimi i të krishterëve ishte pjesë e një politike më të gjerë të akomodimit fetar që ishte i domosdoshëm nga prania e popullsisë së madhe të krishterë në provincat e pushtuara, si në Siri. Kjo politikë rriti gjithashtu popullaritetin e Muavijes dhe forcoi Sirinë si bazën e tij të pushtetit. Epoka Omajad shpesh konsiderohet periudha formuese në artin islam.
Mandati britanik i Palestinës
parapamje|Stampa e [[Mandati britanik i Palestinës|Mandatit të Palestinës 1927]] parapamje|[[Pasaporta e Mandatit të Palestinës|Pasaporta]] parapamje|majtas|[[Paundi palestinez]] Mandati britanik i Palestinës ose Mandati i Palestinës ishte një entitet gjeopolitik i krijuar midis viteve 1920 dhe 1948 në rajonin e Palestinës nën kushtet e Mandatit të Lidhjes së Kombeve për Palestinën.
Gjatë Luftës së Parë Botërore (1914–18), një kryengritje arabe kundër sundimit osman dhe Forcës Ekspeditive Egjiptiane të Perandorisë Britanike nën gjeneralin Edmund Allenby i dëboi turqit nga Levanti gjatë fushatës së Sinait dhe Palestinës. Mbretëria e Bashkuar kishte rënë dakord në Korrespondencën McMahon–Hussein se do të nderonte pavarësinë arabe nëse ata revoltoheshin kundër osmanllinjtë, por të dy palët kishin interpretime të ndryshme të kësaj marrëveshje, dhe në fund, MB dhe Franca ndanë zonën nën Marrëveshja Sykes–Picot — një akt tradhtie në sytë e arabëve.
Shëndeti i nënave gjatë shatëzanisë, lindjes dhe pas saj
Shëndeti i nënës është shëndeti i grave gjatë shtatëzanisë, lindjes së fëmijëve dhe periudhës pas lindjes. Përfshinë dimensionet e kujdesit shëndetësor të planifikimit familjar, paragjykimit, kujdesit para lindjes dhe pas lindjes, në mënyrë që të sigurojnë një përvojë pozitive dhe plotësuese në shumicën e rasteve, dhe të zvogëlojnë sëmundshmërinë dhe vdekshmërinë e nënës në raste të tjera. OBSH-ja ka treguar se edhe pse amësia është konsideruar si një përvojë natyrale përmbushëse, e cila është emocionuese për nënën, një përqindje e lartë e grave kalojnë në shumë sfida, ku vuajnë nga probleme të ndryshme psikologjike e shëndetësore dhe ndonjëherë edhe vdesin. Për këto shkaqe, ekziston nevoja për të investuar në shëndetin e grave. Investimi mund të arrihet në mënyra të ndryshme, ndër ato kryesore janë subvencionimi i kostos së kujdesit shëndetësor, edukimi për shëndetin e nënës, inkurajimi i planifikimit efektiv të familjes dhe sigurimi i një kontrolli të vazhdueshëm të shëndetit të grave me fëmijë.
Mandati britanik i Palestinës
Ndërlikimi i mëtejshëm i çështjes ishte Deklarata e Balfour e vitit 1917, duke premtuar mbështetje britanike për një "shtëpi kombëtare" hebreje në Palestinë. Në fund të luftës, britanikët dhe francezët krijuan një "Administrim të Territorit të Pushtuar të Armikut" të përbashkët në atë që kishte qenë Siria osmane. Britanikët arritën legjitimitetin për kontrollin e tyre të vazhdueshëm duke marrë një mandat nga Lidhja e Kombeve në qershor 1922. Objektivi zyrtar i sistemit të mandateve të Lidhjes së Kombeve ishte të administronte pjesë të Perandorisë Osmane të shkatërruar, e cila kishte kontroll në pjesën më të madhe të Lindja e Mesme që nga shekulli i 16-të, "deri në kohën kur ata janë në gjendje të qëndrojnë vetëm".
Shëndeti i nënave gjatë shatëzanisë, lindjes dhe pas saj
Morbiditeti dhe vdekshmëria e nënës
Fondi i Popullsisë së Kombeve të Bashkuara (anglisht United Nation Fund for Population - UNFPA) ka vlerësuar se 289,000 gra kanë vdekur nga problemet e ndryshme nga shtatëzania ose lindja e fëmijëve në 2013. Këto shkaqe variojnë nga gjakderdhja e rëndë deri te puna e penguar, të gjitha këto kanë ndërhyrje mjaft të efektshme. Ndërsa gratë kanë fituar qasje në planifikimin familjar dhe frekuentimin e aftë të lindjes me kujdesin e urgjencës obstetrike, raporti global i vdekshmërisë së nënave ka rënë nga 380 vdekje të nënave për 100,000 lindje të gjalla në 1990, në 210 vdekje për 100,000 lindje të gjalla në 2013. Kjo ka bërë që shumë vende të përgjysmojnë nivelin e vdekjes së nënave të tyre.
Mandati britanik i Palestinës
Gjatë Mandatit, zona pa lëvizjet nacionaliste si në komunitetet hebraike ashtu edhe në ato arabe. Interesat konkurruese të të dy popullatave çuan në revoltën arabe në Palestinë (1936-1939) dhe kryengritjen hebraike në Mandatit e Palestinës. Pas dështimit të popullatës arabe për të pranuar Planin e Ndarjes së Kombeve të Bashkuara për Palestinën, lufta palestineze 1947–1949 përfundoi me territorin e Mandatit të Palestinës me të ndarë midis Shtetit të Izraelit, Mbretërisë Hashemite të Jordanisë, e cila aneksoi territorin në Bregun Perëndimor të lumit jordanez dhe Mbretërisë së Egjiptit, i cili themeloi "Protektoratin Gjithë-Palestinë" në Rripin e Gazës.
Shëndeti i nënave gjatë shatëzanisë, lindjes dhe pas saj
Morbiditeti dhe vdekshmëria e nënës
Edhe pse ka pasur një rënie të nivelit të vdekshmërisë në të gjithë botën, ka akoma shumë për tu bërë. Shkalla e lartë e vdekshmërisë ende ekziston, veçanërisht në komunitetet e varfëra, me mbi 85% që jetojnë në Afrikë dhe Azinë Jugore. Efekti i vdekjes së një nëne rezulton në familje të cenueshme, dhe foshnjat e tyre, nëse mbijetojnë gjatë lindjes, ka shumë gjasa të vdesin para se të mbushin ditëlindjen e tyre të dytë.
Në vitin 2010, Komisioni i Përbashkët i SHBA për Akreditimin e Organizatave të Shëndetit e përshkroi vdekshmërinë e nënës si një " ngjarje sentinel ", dhe e përdorë atë për të vlerësuar cilësinë e një sistemi të kujdesit shëndetësor.
Subvencionimi i kostos së kujdesit shëndetësor do të ndihmojë në përmirësimin e gjendjes shëndetësore të grave. Sidoqoftë, gjendja shëndetësore e grave nuk duhet të përgjithësohet me atë të kategorisë tjetër të njerëzve. Vende të tilla si SH.B.A., Mbretëria e Bashkuar dhe të tjerët kanë ligje ku organet qeveritare dhe joqeveritare punojnë për të ulur dhe madje eliminuar çdo tarifë që u drejtohet grave shtatzëna ose grave që kanë çështje shëndetësore që lidhen me shtatzëninë. Kur gratë i dorëzojnë foshnjat e tyre në ambiente të çertifikuara të kujdesit shëndetësor pa paguar ose duke paguar shumë pak të holla, ato janë të motivuara të përdorin paratë e tyre në dietën e foshnjës, veshmbathjen dhe nevojat e tjera. Gjithashtu, kur gratë ndjekin klinika pa u ngarkuar dhe u lëshohen paisje tjera falas, mirëmbajtja e shëndetit të tyre ndihmohet, dhe kjo e zvogëlon koston e burimeve monetare që qeveria investon në kujdesin shëndetësor. Nga ana tjetër, niveli i sëmundshmërisë së nënës, së bashku me nivelin e vdekshmërisë, është ulur.
Edukimi për çështje të ndryshme që lidhen me shëndetin e nënës është thelbësor për të kontrolluar dhe përmirësuar kujdesin shëndetësor të grave. Gratë që kanë burime, kanë një shans të ulët të përkeqësimit të gjendjes së tyre shëndetësore për shkak të njohurive që ato kanë. Këto gra marrin vendimin e duhur në lidhje me planifikimin e familjes, kohën më të mirë për të lindur sa i përket aftësive të tyre financiare, dhe ushqimit të tyre, para, gjatë dhe pas lindjes. Gannon (NP) raporton se niveli i vdekshmërisë së nënave u ul me 70% midis 1946 dhe 1953, kur gratë filluan të marrin edukimin e shëndetit të nënës gjatë shtatëzanisë, lindjes dhe pas saj. Studimi ka rekomanduar që i njëjti të përqendrohet në komunitetet që janë të margjinalizuara dhe vajzat që janë nën moshën 18 vjeç. Kur qeveria arrin të zvogëlojë shtatëzënitë e padëshiruara dhe të paplanifikuara midis këtyre dy grupeve të njerëzve, do të bëhet më e lehtë për të zvogëluar çështjen e shëndetit të nënës dhe koston që lidhet me të.
Varfëria dhe qasja në kujdesin shëndetësor
Gratë që jetojnë në zonat e varfërisë kanë më shumë të ngjarë të jenë të trashë dhe të përfshirë në sjellje jo të shëndetshme siç është pirja e duhanit dhe përdorimi i drogës, kanë më pak të ngjarë të përfshihen ose madje të kenë qasje në kujdes të ligjshëm prenatal, dhe janë në një rrezik dukshëm më të lartë për të keq rezultatet si për nënën ashtu edhe për fëmijën. Një studim i kryer në Kenia vuri në dukje se problemet e zakonshme të shëndetit të nënës në zonat e prekura nga varfëria përfshijnë hemorragji, anemi, hipertension, malarje, mbajtje të placentës, punë të parakohshme, punë të zgjatur / të komplikuar dhe pre-eklampsi.
HIV / AIDS
Shkalla e HIV e nënave ndryshon në të gjithë botën, duke filluar nga 1% në 40%, me vendet afrikane dhe aziatike që kanë normat më të larta. Ndërsa infeksioni i nënës HIV në përgjithësi ka implikime shëndetësore për fëmijën, veçanërisht në vendet ku varfëria është e lartë dhe niveli arsimor është i ulët, kesh HIV / AIDS ndërsa shtatzënë gjithashtu mund të shkaktojë rreziqe të ngritura shëndetësore për nënën. Një shqetësim i madh për gratë shtatzëna me HIV pozitive është rreziku i kontraktimit të tuberkulozit (TB) dhe / ose malaries, në vendet në zhvillim.
Pesha e nënës
Gjatë shtatëzanisë, gratë me një peshë mesatare para shtatëzanisë (BMI 18.5-24.9) duhet të presin të fitojnë midis 25-35 paund gjatë rrjedhës së shtatëzanisë. Ritmet e rritura të hipertensionit, diabeti, komplikimet e frymëmarrjes dhe infeksionet janë të përhapura në rastet e mbipeshes së nënës dhe mund të kenë efekte të dëmshme në rezultatet e shtatzënisë. Obeziteti është një faktor rreziku jashtëzakonisht i fortë për diabetin gestacional. Hulumtimet kanë zbuluar që nënat e trashë që humbin peshë (të paktën 10 paund ose 4,5 kg) shtatzënitë në mes zvogëlojnë rrezikun e diabetit gestacional gjatë shtatëzanisë së tyre të ardhshme, ndërsa nënat që fitojnë peshë në të vërtetë rritin rrezikun e tyre. Gratë që janë shtatzënë duhet të synojnë të ushtrojnë të paktën 150 minuta në javë, përfshirë ushtrimet e forcimit të muskujve.
Higjiena orale
Nënës Oral Shëndeti ka treguar për të ndikojë në mirëqenien e të dy grua shtatzënë dhe e saj të palindur fetusit.
Raporti i Përgjithshëm i Kirurgut 2000 theksoi ndërvarësinë e shëndetit oral me shëndetin e përgjithshëm dhe mirëqenien e një individi. Shëndeti oral është veçanërisht thelbësor gjatë periudhës perinatale dhe zhvillimit të ardhshëm të fëmijës. Menaxhimi i duhur i shëndetit oral ka përfitime si për nënën ashtu edhe për fëmijën. Për më tepër, mungesa e të kuptuarit ose mirëmbajtja e shëndetit të mirë oral për gratë shtatzëna mund të kenë efekte të dëmshme tek ata dhe fëmijët e tyre. Prandaj, është e domosdoshme të edukohen nënat në lidhje me rëndësinë e shëndetit oral. Për më tepër, bashkëpunimi dhe mbështetja midis mjekëve në fusha të ndryshme, veçanërisht në mesin e praktikuesve të familjes dhe obstetërve, është thelbësore në adresimin e shqetësimeve për shëndetin e nënës së nënave. Në vitin 2007, Projekti i Shëndetit oral për nënat u zhvillua për të siguruar një kujdes rutinor oral për gratë shtatzëna me të ardhura të ulëta në Nassau County, NY. Që nga fillimi i tij, programi ka trajtuar më shumë se 2,000 gra shtatzëna, shumë prej të cilave kishin probleme domethënëse në mishrat e dhëmbëve.
Shëndeti oral ka implikime të shumta në shëndetin e përgjithshëm të përgjithshëm dhe cilësinë e jetës së një individi. Raporti i Kirurgut të Përgjithshëm rendit sëmundje të ndryshme sistemike dhe kushte që shfaqin manifestime me gojë. Zgavra me gojë shërben si një vend dhe si një hyrje hyrëse e sëmundjes për infeksione mikrobike, të cilat mund të ndikojnë në gjendjen e përgjithshme shëndetësore. Për më tepër, disa studime kanë demonstruar një lidhje midis sëmundjeve periodontale dhe diabetit, sëmundjeve kardiovaskulare, goditjes në tru dhe rezultateve të pafavorshme të shtatzënisë. Për më tepër, raporti vendos një marrëdhënie midis shëndetit oral dhe cilësisë së jetës, përfshirë treguesit funksional, psikosocial dhe ekonomik. Shëndeti i dobët oral mund të ndikojë në dietë, ushqimin, gjumin, statusin psikologjik, ndërveprimin shoqëror, shkollën dhe punën.
Mbrojtja dhe kontrolli i shëndetit oral dhe sëmundjeve mbrojnë shëndetin dhe cilësinë e jetës së gruas para dhe gjatë shtatëzanisë. Gjithashtu, ai ka potencialin të zvogëlojë transmetimin e baktereve patogjene që shfaqen nga nëna tek fëmija. Së bashku me shtatzëninë, vijnë ndryshime fiziologjike për një grua. Ndryshimet, përfshirë hormonet luhatëse, rrisin ndjeshmërinë e gruas ndaj infeksioneve me gojë, siç është sëmundja periodontale. Kjo sëmundje dëmton aftësinë e trupit për të riparuar dhe mirëmbajtur indet e buta. Ajo gjithashtu shkakton dëme indirekte përmes induksionit bakterial si të përgjigjeve inflamatore ashtu edhe të imunitetit të hostit. Gjatë shtatëzënësisë, inflamacioni i butë i mishrave të dhëmbëve, "gingiviti i shtatëzënësisë", është mjaft i zakonshëm dhe nëse nuk trajtohet mund të çojë në sëmundje periodontale. Ka pasur një numër të shtuar studimesh që krijojnë shoqata midis, sëmundjes parodontale dhe rezultateve negative të shëndetit, të cilat përfshijnë humbjen e dhëmbëve, sëmundjet kardiovaskulare, goditjen, kontrollin e dobët të diabetit dhe rezultatet e pafavorshme të lindjes. Për shembull, një studim i tillë zbuloi se sëmundja parodontale e moderuar ose e rëndë në fillim të shtatëzanisë shoqërohej me lindjen e foshnjës me moshë të vogël për gestacional. Studime të tjera gjithashtu kanë gjetur një lidhje midis sëmundjes parodontale dhe zhvillimit të pre-eklampsisë dhe lindjeve para-lindore.
Një tjetër sëmundje e dukshme orale që ka të bëjë me shëndetin e fëmijëve të nënës është kariesi i dhëmbëve. Kariesi dentar është procesi i prishjes së dhëmbëve dhe zhvillimi i asaj që njihet zakonisht si zgavra. Kariesi dentar transmetohet nga nëna tek fëmija vertikalisht; kolonizimi i baktereve kancerogjene ndodh kryesisht nga nëna tek fëmija përmes aktiviteteve për ndarjen e pështymës. Flora oralë e nënës mund të parashikojë përfundimisht florën orale te pasardhësit. Për më tepër, faktorë të tjerë të nënës si faktorë shoqërorë, të sjelljes dhe biologjikë mund të predispozojnë përvojën e një fëmije me prishjen e dhëmbëve. Disa nga këta faktorë përfshijnë mungesën e njohurive që një nënë disponon në lidhje me shëndetin oral, gjë që mund të ndikojë në zhvillimin e kariesit midis fëmijëve të saj. Në krahasim me fëmijët, nënat e të cilëve kanë shëndet të mirë oral, fëmijët e nënave të të cilëve kanë shëndet të dobët oral, kanë pesë herë më shumë gjasa të kenë shëndet të dobët oral. Mirëmbajtja e dobët e shëndetit oral ka implikime të thella në zhvillimin e fëmijëve. Siç u përmend në Raportin e Përgjithshëm të Kirurgut, shëndeti oral ndikon në cilësinë e jetës, veçanërisht fëmijëve, në lidhje me mirëqenien funksionale, psikologjike, ekonomike dhe emocionale të përgjithshme të një individi. Për të demonstruar efektet e pafavorshme të shëndetit të dobët të gojës, merrni për shembull pasojat që një zgavër e thjeshtë mund të ketë tek një fëmijë. Së pari, është e dhimbshme. Kjo mund të bëjë që një fëmijë të humbasë shkollën ose të ketë përqendrim të dobët, duke rrezikuar përfundimisht performancën e shkollës. Për më tepër, për shkak të dhimbjes, mund të rezultojë në shtim ose rritje të dobët të peshës. Gjithashtu, fëmijët mund të shfaqin vetëvlerësim të zvogëluar për shkak të çështjeve kozmetike. Për më tepër, ajo mund të ndikojë në gjuhën dhe të dëmtojë të folurit. Zhvillimi i dëmtuar i të folurit gjithashtu mund të rezultojë në vetëvlerësim të ulët. Më në fund, zgavrat edhe pse janë lehtësisht të parandalueshme, mund të përbëjnë një barrë financiare të një familje. Shërbimet dentare publike janë të pakta dhe të kushtueshme për individët që nuk kanë sigurim dentar. Mund të rezultojë gjithashtu në vizita të paarsyeshme në departamentin e urgjencës. Shëndeti i dobët oral futet në aspekte të tjera të jetës, duke paraqitur kërcënime për mirëqenien e përgjithshme, nëse nuk trajtohet me kohë dhe në mënyrë efektive
Rëndësia e shëndetit oral është e dukshme, megjithatë, shumë gra nuk marrin shërbime dentare para, gjatë dhe pas shtatëzanisë, madje edhe me shenja të dukshme të sëmundjes orale. Ekzistojnë disa faktorë në lidhje me gratë shtatzëna që nuk kërkojnë kujdes dentar, përfshirë rolin e sistemit të kujdesit shëndetësor dhe disponimin e vetë gruas. Ekziston një keqkuptim i zakonshëm që nuk është e sigurt të përfitoni shërbime dentare gjatë shtatëzanisë. Shumë ofrues të shëndetit prenatal dhe oral, kanë njohuri të kufizuara në lidhje me ndikimin dhe sigurinë e ofrimit të shërbimeve dentare; kështu që ata mund të vonojnë ose të ndalojnë trajtimin gjatë shtatëzanisë. Për më tepër, disa ofrues të shtatzanisë nuk janë të vetëdijshëm për rëndësinë e shëndetit oral në shëndetin e përgjithshëm të përgjithshëm, duke mos arritur t'i referojnë pacientët e tyre tek ofruesit e dhëmbëve. Së pari dhe më e rëndësishmja, mendimi i gabuar në lidhje me ndikimin e shërbimeve dentare ndërsa një grua është shtatzënë duhet të pastrohet. Ekziston një konsensus që parandalimi, diagnostikimi dhe trajtimi i sëmundjeve të gojës është shumë i dobishëm dhe mund të kryhet tek gratë shtatzëna që nuk kanë ndonjë rrezik të shtuar të fetusit ose nënës, në krahasim me rrezikun e sigurimit të kujdesit oral. Po aq e rëndësishme është krijimi i bashkëpunimit midis klinikantëve, veçanërisht ofruesve të shëndetit të nënës, me ofruesit e tjerë të dhëmbëve. Duhet të ketë koordinim midis ofruesve të përgjithshëm të shëndetit dhe shëndetit oral, veçanërisht për shkak të ndërvarësisë së dy fushave. Kështu, është e domosdoshme të edukohen dhe trainohen ofruesit e shëndetit për rëndësinë e shëndetit oral, duke hartuar metoda për t'u përfshirë në praktikat e tyre përkatëse. Ofruesit ofrojnë më shumë arsim për gratë shtatzëna që adresojnë rëndësinë e shëndetit oral, sepse këto gra kontrollojnë përfundimisht fatin e vetes dhe pasardhësve të tyre. Për shembull, ofruesit mund t'u ilustrojnë nënave se si të zvogëlojnë zgavrat duke fshirë mishrat e fëmijëve të tyre me një leckë të butë pas ushqyerjes me gji ose ushqyerjes me shishe. Dhënia e njohurive dhe aplikimet praktike të masave të mira të mirëmbajtjes së shëndetit oral për nënat mund të ndihmojnë në përmirësimin e shëndetit të përgjithshëm të nënës dhe fëmijës. Ekzistojnë akoma faktorë të tjerë kur analizohet përdorimi i ulët i shërbimeve dentare nga gratë shtatzëna, veçanërisht i përhapur në mesin e pakicave etnike dhe racore. Një faktor kryesor është mungesa e sigurimit ose qasja në shërbimet dentare. Për këtë arsye, më shumë të dhëna duhet të mblidhen dhe analizohen në mënyrë që programet të vendosen në mënyrë efektive për të arritur në të gjithë segmentet e popullatës.
Gara dhe etnia
Raporti i vdekshmërisë së lidhur me shtatzëninë (PRMR) përfaqëson numrin e vdekjeve për 100,000 lindje të gjalla që vijnë nga shkaqet e shtatzënisë ose shtatzënisë. Analiza e sistemit të mbikëqyrjes së vdekshmërisë së shtatëzanisë, realizuar nga Qendra për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), tregon pabarazi të konsiderueshme racore dhe etnike në vdekjet e lidhura me shtatzëninë. Në mënyrë të veçantë, një raport i vitit 2019 nga CDC tregon se PRMR-të e grave me ngjyrë dhe të grave indiane amerikane në Shtetet e Bashkuara janë 3-4 herë më të larta se ajo e grave të bardha. Për gratë e Bardha gjatë vitit 2019, kishte rreth 13 vdekje nëna për 100,000 lindje të gjalla. Për gratë indiane ngjyrë dhe amerikane, pati 41 dhe 30 vdekje nëna respektivisht për 100,000 lindje të gjalla. Shumica e këtyre vdekjeve ishin për shkak të sëmundjeve të parandalueshme që lidhen me vdekshmërinë e lidhur me shtatzëninë, të tilla si hipertensioni. Ndërsa shkalla e vdekshmërisë së këtyre sëmundjeve ishte më e lartë tek gratë indiane me ngjyrë  dhe Amerikane, përhapja fillestare ishte përgjithësisht e njëjtë në të gjitha racat. Edhe pse më e ulët se ajo e grave indiane me ngjyr  dhe Amerikane, PRMR për gratë aziatike dhe ato të Paqësorit Ishte zbuluar se ishte më e lartë se ajo e grave të Bardha (me një raport të pabarazisë prej 1.1). PRMR për gratë hispanike ka treguar një rënie në vitet e fundit. Sidoqoftë, raportet specifike të shtetit tregojnë se gratë hispanike përballen me shkallë të lartë të sëmundshmërisë së nënës.
Hotel Galebi
Hotel "Galebi" ishte një hotel në Ulqin, Mali i Zi.
Shëndeti i nënave gjatë shatëzanisë, lindjes dhe pas saj
Gara dhe etnia
CDC citon shkaqe të shumta të mundshme për hendekun racor në vdekshmërinë e nënave. Ata thonë se shumica e vdekjeve të lidhura me shtatzëninë janë rezultat i kombinuar i 3-4 faktorëve kontribues. Për gratë indiane të me ngjyrë dhe amerikane, kjo mund të përfshijë çështje të paragjykimeve raciale të nënkuptuara të mbajtura nga ofruesit e kujdesit shëndetësor, gjë që ndikon në cilësinë e kujdesit të dhënë për të trajtuar ose parandaluar një sëmundje fatale. Këta faktorë gjithashtu mund të jenë më strukturorë (p.sh. hendeku në qasjen në kujdesin parësor dhe parandalues në komunitetet pakicë). Në raportin e CDC, statusi ekonomik nuk përmendet si një shkak kryesor i vdekshmërisë së nënës. Ndërsa statusi ekonomik dhe niveli i arsimit është një faktor i mundshëm kontribues në vdekshmërinë e nënave, hendeku racor tregohet të vazhdojë në të gjitha nivelet ekonomike dhe arsimore.
Hotel Galebi
Fillimisht u ndërtua si Hotel "Ko-op", i cili u ngrit në vitet u ngrit në vitet 1938–1939 dhe ishte i projektuar nga Hinko Bauer dhe Marijan Haberle. Hoteli Ko-op ishte hoteli i parë modern në bregdetin e Malit të Zi. Emri Ko-op ishte shkurtesë për investimin dhe menaxhimin kooperativist të hotelit. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, tani i riemëruar si Bujtina "Mbretnesha Teuta", u dëmtua nga bombardimet aleate të vitit 1943. Në vitin 1947, rinovohet dhe hapet si pushimore e punëtorëve të Këshillit qendror të Sindikatave të Bashkuara të Jugosllavisë, ndërsa në vitin 1955 riorganizohet si Grand hotel "Galeb". Hoteli u dëmtua rëndë gjatë tërmetit të vitit 1979. Në vitin 1982 u rikonstruktuar tërësisht si Hotel "Galeb", i cili u rrënua në vitin 2007.
Shëndeti i nënave gjatë shatëzanisë, lindjes dhe pas saj
Feja
Ka shumë faktorë që ndikojnë në shëndetin e nënës dhe në qasjen e burimeve. Një nga këta faktorë që studimet e fundit kanë theksuar është feja. Për shembull, një studim i tillë deklaroi se, për shkak të pandjeshmërisë dhe mungesës së njohurisë që mjekët treguan gra myslimane emigruese në Kanada, informacioni dhe trajtimi i tyre shëndetësor pësuan. Kujdesi shëndetësor që ata morën nga mjekët nuk dha informacion në lidhje me praktikat e tyre fetare ose kulturore dhe bëri pak për të siguruar rregullime kulturore dhe mbështetje emocionale. Për të siguruar një mjedis më të sigurt dhe më të rehatshëm për gratë myslimane, u vërtetua se ata kishin nevojë për më shumë mbështetje që do të lidhej me komunitetin e imigrantëve dhe informacione të lidhura me shëndetin. Diskriminimi i bazuar në fe është një faktor që ndikon në kujdesin shëndetësor të nënës për gratë me prejardhje të ndryshme. Nuk ka shumë diskutime mbi studimet që pasqyrojnë vështirësitë me të cilat kalojnë gratë përsa i përket fesë dhe kujdesit të nënës. Stigmatizimi i praktikave të caktuara të nënës dhe riprodhimit është i zakonshëm në kontekstin e fesë. Për shembull, në një studim që u përqëndrua në intervistimin e grave që kishin abort, një pjesëmarrëse përdori fjalën "faj" 16 herë në intervistën e saj një orë. Ajo përmendi se shkaku i fajit të saj ishte për shkak të edukimit të saj katolik. Të dhënat e përgjithshme treguan se ekzistonte një marrëdhënie e fortë midis fesë dhe vetë stigmës. Në mesin e grave që identifikuan si një të krishterë praktikuese, 65% bënin deklarata që vërtetonin efektet e vetë-stigmës. Ekzistojnë shumë stigmë dhe norma në lidhje me fenë që, nga ana tjetër, i vë gratë në rrezik kur marrin kujdes shëndetësor. Praktikat dhe traditat e tjera fetare kanë treguar se ndikojnë në shëndetin e nënës në një mënyrë negative. Praktikuesit e apostolizmit në Zimbabve janë shoqëruar me vdekshmëri më të lartë të nënave. Rezultatet e një studimi treguan shoqatat e rrezikshme që feja mund të ketë në shëndetin e nënës. Prirja e përgjithshme tregon se Apostolizmi promovon pjellori të lartë, martesë të hershme, mos përdorim të kontraceptivëve dhe përdorim të ulët ose mos-përdorim të kujdesit spitalor. Ka vonesa në njohjen e shenjave të rrezikut, duke vendosur të kërkoni kujdes dhe marrjen e kujdesit të duhur shëndetësor. Studimet e ardhshme mund të shikojnë se si traditat shoqërore ose pritjet siç janë rolet gjinore mund të kombinohen me fenë për të rezultuar në një kujdes shëndetësor më të dobët të nënave.
Megjithëse faktorët e fesë mund të ndikojnë negativisht në kujdesin shëndetësor të nënës, studime të tjera tregojnë domosdoshmërinë e të kuptuarit të besimeve dhe praktikave të ndryshme fetare. Në Ganë, intervistat e grave treguan përfitimet e besimeve dhe praktikave transparente fetare gjatë shtatzanisë dhe në punë. Ndërhyrjet shpirtërore të bëra nga pastorët gjatë shtatëzanisë përfshinin lutje, rrfime, kthimin e ëndrrave negative, shtrimin e duarve dhe vajosjen e grave. Artifaktet fetare të përdorura midis grave gjatë shtatëzanisë dhe punës ishin vajosja e vajit, uji i bekuar, ngjitësit, shami e bekuar e bardhë, rëra e bekuar, Bibla dhe Rruzari. Gratë bënë shumë lidhje me këto praktika dhe fenë e tyre siç është Zoti që ka aftësi të zvogëlojë dhimbjen në punë dhe të sigurojë një lindje të sigurt dhe të suksesshme. Rezultatet arritën në përfundimin se shpirtërore është një pjesë integrale e kujdesit për gratë shtatzëna në Ganë. Për të siguruar sigurinë e këtyre grave, praktikat e tyre fetare nuk duhet të jenë në fshehtësi. Prania e artikujve nënkupton që gratë nuk kanë lirinë ta praktikojnë fenë e tyre në shtëpi. Shtë përfunduar se pastorët duhet të jenë të ndjeshëm ndaj rolit të tyre në procesin e punës dhe se zbulesat dhe ndërhyrjet shpirtërore nuk duhet të çojnë në shtatzëni ose ndërlikime të punës. Studimet e ardhshme për fenë dhe kujdesin shëndetësor të nënës do të përqendrohen në rolin e pastorëve, mbështetje të njohur dhe pikëpamjet e mamive ose profesionistëve të kujdesit shëndetësor në shoqëri të ndryshme në të gjithë botën.
Shëndeti prenatal
Kujdesi prenatal është një pjesë e rëndësishme e kujdesit themelor shëndetësor të nënave. Rekomandohet që nënat në pritje të marrin të paktën katër vizita para lindjes, në të cilat një punonjës shëndetësor mund të kontrollojë shenjat e shëndetit të keq - të tilla si nënpeshë, anemi ose infeksion - dhe të monitorojë shëndetin e fetusit. Gjatë këtyre vizitave, gratë këshillohen për ushqimin dhe higjenën për të përmirësuar shëndetin e tyre përpara dhe pas lindjes. Ata gjithashtu mund të hartojnë një plan lindjeje që përcakton se si të kujdeseni dhe çfarë të bëni në rast urgjence.
Varfëria, kequshqyerja dhe abuzimi me substancat mund të kontribuojnë në probleme të dëmtuara njohëse, motorike dhe të sjelljes gjatë fëmijërisë. Me fjalë të tjera, nëse një nënë nuk është në gjendje shëndetësore optimale gjatë periudhës parnatale (koha gjatë kohës që ajo është shtatzënë) dhe / ose fetusi është i ekspozuar ndaj teratogjenit, fëmija ka më shumë të ngjarë të përjetojë vështirësi shëndetësore ose zhvillimore, ose vdekja. Mjedisi në të cilin nëna parashikon embrionin / fetusin është thelbësore për mirëqenien e tij pas gestacionit dhe lindjes.
Një teratogjen është "çdo agjent që mund të shkaktojë një defekt të lindjes ose të ndryshojë negativisht rezultatet njohëse dhe të sjelljes". Doza, ndjeshmëria gjenetike dhe koha e ekspozimit janë të gjithë faktorët për masën e efektit të një teratogeni në një embrion ose fetus.
Ilaçet me recetë të marra gjatë shtatëzënësisë, si: streptomicina, tetraciklina, disa antidepresantë, progestina, estrogjeni sintetik dhe Accutane, si dhe ilaçet pa recetë siç janë pilulat dietë, mund të rezultojnë në rezultate teratogenike për zhvillimin embrionit / fetusit. Për më tepër, doza të larta të aspirinës dihet se çojnë në gjakderdhje të nënës dhe fetusit, megjithëse aspirina me dozë të ulët zakonisht nuk është i dëmshëm.
Të porsalindurit, nënat e të cilave përdorin heroinë gjatë periudhës së gestacionit shpesh shfaqin simptoma të tërheqjes gjatë lindjes dhe ka më shumë të ngjarë të kenë probleme vëmendjeje dhe çështje shëndetësore ndërsa rriten. Përdorimi i stimuluesve si metamfetamina dhe kokaina gjatë shtatëzanisë janë të lidhura me një numër problemesh për fëmijën siç janë pesha e ulët e lindjes dhe perimetri i vogël i kokës dhe vonesat e zhvillimit motorik dhe njohës, si dhe problemet e sjelljes gjatë fëmijërisë. Akademia Amerikane e Psikiatrisë së Fëmijëve dhe të Rinjve zbuloi se 6 vjeç, nënat e të cilëve kishin pirë duhan gjatë shtatëzanisë, shënuan më pak në një test inteligjence sesa fëmijët, nënat e të cilëve nuk e kishin.
Pirja e duhanit të cigareve gjatë shtatëzanisë mund të ketë një sërë efektesh të dëmshme për shëndetin dhe zhvillimin e pasardhësve. Rezultatet e zakonshme të pirjes së duhanit gjatë shtatëzanisë përfshijnë lindje para kohe, pesha të ulëta të lindjes, vdekje fetale dhe neonatale, probleme të frymëmarrjes dhe sindromën e vdekjes së papritur të foshnjave (SIDS), si dhe rritje të rrezikut për dëmtim njohës, çrregullim të hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes ( ADHD) dhe probleme të tjera të sjelljes. Gjithashtu, në një studim të botuar në Gazetën Ndërkombëtare të Kancerit, fëmijët, nënat e të cilëve pinë duhan gjatë shtatëzanisë pësuan një rritje të rrezikut prej 22% për limfomën jo-Hodgkin.
Edhe pse përdorimi i alkoolit në moderim të kujdesshëm (një deri në dy servings disa ditë në javë) gjatë shtatëzanisë nuk dihet në përgjithësi që shkaktojnë çrregullim të spektrit të alkoolit fetal (FASD), Kirurgu i Përgjithshëm i SH.B.A këshillon kundër konsumimit të alkoolit në të gjithë gjatë shtatëzanisë. Përdorimi i tepërt i alkoolit gjatë shtatëzanisë mund të shkaktojë FASD, e cila zakonisht përbëhet nga anomalitë fizike dhe konjitive te fëmija si deformime të fytyrës, gjymtyrët e dëmtuar, fytyrën dhe zemrën, problemet e të mësuarit, nën inteligjencën mesatare dhe paaftësinë intelektuale (ID).
Diabeti gestacional është i lidhur drejtpërdrejt me mbipeshën tek pasardhësit përmes adoleshencës. Për më tepër, fëmijët, nënat e të cilëve kishin diabet kanë më shumë të ngjarë të zhvillojnë diabet të tipit II. Nënat që kanë diabet gestacional kanë një shans të lartë për të lindur foshnje shumë të mëdha (10 paund ose më shumë).
Për shkak se ushqimi i embrionit ose fetusit është i bazuar në proteinat e nënës, vitaminën, mineralin dhe konsumimin e plotë të kalorive, foshnjat e lindura nga nënat e ushqyera kanë më shumë të ngjarë të shfaqin keqformime. Për më tepër, stresi i nënës mund të ndikojë në fetus direkt dhe indirekt. Kur një nënë është nën stres, në trup ndodhin ndryshime fiziologjike që mund të dëmtojnë fetusin në zhvillim. Për më tepër, nëna ka më shumë të ngjarë të përfshijë sjellje që mund të ndikojnë negativisht në fetus, të tilla si pirja e duhanit, përdorimi i drogës dhe abuzimi me alkoolin.
Lindja e fëmijës dhe infeksionet seksualisht të transmetueshme
Herpesi gjenital mund të kalohet tek pasardhësit përmes kanalit të lindjes gjatë lindjes. Në shtatëzënitë kur nëna është e infektuar me virus, 25% e bebeve të dorëzuara përmes një kanali të infektuar të lindjes bëhen të dëmtuar në tru, dhe 1/3 vdesin. HIV / AIDS gjithashtu mund të transmetohet gjatë lindjes përmes kontaktit me lëngjet e trupit të nënës. Nënat në vendet e zhvilluara shpesh mund të zgjedhin të nënshtrohen një seksion cezariane për të zvogëluar rrezikun e transmetimit të virusit përmes kanalit të lindjes, por ky opsion nuk është gjithmonë i disponueshëm në vendet në zhvillim.
Periudha pas lindjes
Në nivel global, më shumë se tetë milion nga 136 milion gra që lindin çdo vit vuajnë nga gjakderdhja e tepërt pas lindjes së fëmijëve. Kjo gjendje - e referuar në mënyrë mjekësore si hemorragji pas lindjes (PPH) - shkakton një në çdo katër vdekje të nënave që ndodhin çdo vit dhe llogarit më shumë vdekje të nënave se çdo shkak tjetër individual. Vdekjet për shkak të hemoragjisë pas lindjes ndikojnë në mënyrë disproporcionale gratë në vendet në zhvillim.
Gjatë periudhës pas lindjes, shumë nëna ushqejnë me gji foshnjat e tyre. Transmetimi i HIV / AIDS përmes ushqyerjes me gji është një çështje e madhe në vendet në zhvillim, përkatësisht në vendet afrikane. Shumica e foshnjeve që kontraktojnë HIV përmes qumështit të gjirit, e bëjnë këtë brenda gjashtë javëve të para të jetës. Sidoqoftë, tek nënat e shëndetshme, ka shumë përfitime për foshnjat që ushqehen me gji. Organizata Botërore e Shëndetit rekomandon që nënat të ushqejnë me gji fëmijët e tyre për dy vitet e para të jetës, ndërsa Akademia Amerikane e Pediatrisë dhe Akademia Amerikane e Mjekëve të Familjes rekomandojnë që nënat ta bëjnë këtë për të paktën gjashtë muajt e parë, dhe të vazhdojnë për aq kohë sa është e dëshiruar reciprokisht. Foshnjat që ushqehen me gji nga nëna të shëndetshme (të pa infektuara me HIV / AIDS) janë më pak të prirur ndaj infeksioneve, si Haemophilus influenza, Streptococcus pneunoniae, Vibrio cholerae, Escherichia coli, Giardia lamblia, grupi B streptokokeve, Staphylococcus epidermidis, rotavirus, respirator herpes Simplex virus-1, si dhe infeksione gastrointestinale dhe të traktit të poshtëm të frymëmarrjes dhe otit media. Shkalla më e ulët e vdekshmërisë foshnjore vërehet tek foshnjat me gji përveç niveleve më të ulëta të sindromës së vdekjes së papritur të foshnjave (SIDS). Ulje të obezitetit dhe sëmundjeve të tilla si sëmundja metabolike e fëmijëve, astma, dermatiti atopik, diabeti i tipit I dhe kanceret e fëmijërisë shihen edhe tek fëmijët që ushqehen me gji.
Vazhdimi i grave që kanë lindur është një faktor thelbësor pasi ndihmon në kontrollin e shëndetit të nënës. Meqenëse institucionet e kujdesit shëndetësor kanë të dhëna për gratë që kanë lindur, kur gratë ndiqen për të monitoruar përparimin e foshnjeve të tyre, si dhe shëndetin e tyre, bëhet e lehtë t'i vendosni ato në një vazhdim dhe të siguroheni që ato po bëjnë mirë bebi rritet. Ndjekja shoqërohet me këshilla ushqyese për të siguruar që nëna dhe fëmija i saj janë në gjendje të mirë. Kjo parandalon sëmundjen që mund të ndikojë në të dy dhe përkeqëson shëndetin e tyre.
Praktikat e rekomanduara të shëndetit të nënës
Kujdesi shëndetësor i nënës dhe kujdesi për fetusin fillon me shëndetin prenatal. Organizata Botërore e Shëndetit sugjeron që hapi i parë drejt shëndetit është një dietë e ekuilibruar e cila përfshin një përzierje të perimeve, mishit, peshkut, arra, drithëra, fruta dhe fasule. Për më tepër, shtesat e hekurit dhe acidi folik rekomandohen të merren nga gratë shtatzëna çdo ditë. Këto shtesa rekomandohen nga Kirurgu i Përgjithshëm i SH.B.A.-së për të ndihmuar në parandalimin e komplikimeve të lindjes për nënat dhe foshnjat, të tilla si pesha e ulët e lindjes, anemia, hipertensioni dhe lindja para lindjes. Acidi folik mund të ndihmojë formimin e tubit nervor në një fetus, i cili ndodh herët në gestacion dhe për këtë arsye duhet të rekomandohet sa më shpejt që të jetë e mundur. Suplementet e kalciumit dhe vitaminës A rekomandohen gjithashtu kur ato përbërës nuk janë të disponueshëm ose janë në dispozicion vetëm në doza të ulta në dietën natyrale, por shtesat e tjera të tilla si vitaminat D, E, C, dhe B6 nuk rekomandohen. OBSH gjithashtu sugjeron që ushtrime me ndikim të ulët dhe ulje të konsumit të kafeinës në më pak se 330  mg / ditë mund të ndihmojë për të zvogëluar gjasat e sëmundshmërisë neonatale. Ushtrimi i lehtë duhet të vazhdohet për nënat shtatzëna pasi është rekomanduar për të luftuar rezultatet negative të shëndetit, efektet anësore dhe komplikimet e lindjes që lidhen me mbipeshën. Nëse paraqiten efekte anësore të mundshme të një shtatëzënie, të tilla si nauze, të vjella, urth, dhimbje në këmbë, dhimbje të poshtme të shpinës dhe kapsllëk; ushtrime me intensitet të ulët, dietë të ekuilibruar ose shtesa natyrale barishte rekomandohen nga OBSH për të zbutur efektet anësore. Kirurgu i Përgjithshëm i SHBA rekomandon të përmbahen nga konsumimi i alkoolit ose nikotinës në çfarëdo forme gjatë gjithë kohëzgjatjes së shtatzanisë së një personi, dhe të shmangni përdorimin e tij si një mënyrë për të lehtësuar disa nga efektet anësore të shtatëzënësisë të përmendura më parë.
Gjatë një shtatëzënie, gratë duhet të marrin kujdes të vazhdueshëm nga një mjek për të monitoruar rritjen dhe statusin e fetusit. Organizatat e shëndetit të nënës sugjerojnë që të paktën gratë shtatzëna duhet të marrin një ultratinguj në javën 24 për të ndihmuar në parashikimin e ndonjë anomalie të mundshme të rritjes dhe parandalimin e shqetësimeve të ardhshme të gestacionit. Alsoshtë thënë gjithashtu se gratë shtatzëna gjithashtu duhet të përmbushin sa më shpejt që të jetë e mundur vaksinimet që mungojnë, përfshirë vaksinën e tetanozit dhe vaksinën e gripit. Për gratë shtatzëna që kanë një rrezik të shtuar për preeklampsi, mund të merret një shtesë diete e aspirinës me dozë të ulët para 20 javësh gestacionit.
Në rastin e një lindje të shëndetshme vaginale, nëna dhe foshnjat zakonisht rekomandohen të qëndrojnë në spital për 24 orë para se të nisen. Kjo sugjerohet të lejojë kohën për të vlerësuar nënën dhe fëmijën për çdo komplikim të mundshëm siç është gjakderdhja ose kontraktimet shtesë. OBSH rekomandon që foshnjat të kenë kontrolle me një mjek në ditën 3, ditën 7-14 dhe 6 javë pas lindjes. Në këto emërime vijuese duhet të merret në konsideratë mirëqenia emocionale e nënës. Vëmendje e veçantë për mundësinë e depresionit pas lindjes, i cili prek 10-15% të nënave në 40 vende rekomandohet gjithashtu nga OBSH. Në këto kontrolle nënat gjithashtu kanë mundësinë të kërkojnë konsultë nga një mjek për fillimin e procesit të ushqyerjes me gji.
Efektet afatgjata për nënën
Pothuajse 50% e lindjeve në vendet në zhvillim ende ndodhin pa një mjek të aftë për të ndihmuar nënën, dhe raporti është edhe më i lartë në Azinë e Jugut. Gratë në Afrikën Sub-Sahariane mbështeten kryesisht në mjekët tradicionalë të lindjes (TBA), të cilët kanë pak ose aspak trainim zyrtar të kujdesit shëndetësor. Në njohje të rolit të tyre, disa vende dhe organizata joqeveritare po bëjnë përpjekje për të trajnuar TBA në temat e shëndetit të nënave, në mënyrë që të përmirësojnë shanset për rezultate më të mira shëndetësore tek nënat dhe foshnjat.
Ushqyerja me gji u siguron grave disa përfitime afatgjata. Gratë që ushqehen me gji pësojnë nivele më të mira të glukozës, metabolizmin e lipideve dhe presionin e gjakut dhe humbin peshën e shtatzënisë më shpejt se ato që nuk e bëjnë. Për më tepër, gratë që ushqehen me gji përjetojnë nivele më të ulëta të kancerit të gjirit, kancerit të vezoreve dhe diabetit tip 2. Sidoqoftë, është e rëndësishme të mbani në mend se ushqyerja me gji ofron përfitime thelbësore për gratë që nuk janë të infektuar me HIV. Në vendet ku normat e HIV / AIDS janë të larta, të tilla si Afrika e Jugut dhe Kenia, virusi është një shkak kryesor i vdekshmërisë së nënave, veçanërisht te nënat që ushqehen me gji. Një ndërlikim është se shumë nëna të infektuara me HIV nuk mund të lejojnë formulë, dhe kështu nuk kanë asnjë mënyrë për të parandaluar transmetimin tek fëmija përmes qumështit të gjirit ose për të shmangur rreziqet shëndetësore për veten e tyre. Në raste si kjo, nënat nuk kanë zgjidhje tjetër përveç të ushqejnë me gji foshnjat e tyre, pavarësisht nga njohja e tyre për efektet e dëmshme.
Vdekshmëria e nënës — një ngjarje sentimentale
Në një konsensus ACOG / SMFM në Shtator 2016, botuar njëkohësisht në revistën Obstetrics & Gynecology dhe nga Kolegji Amerikan i Obstetërve dhe Gjinekologëve (ACOG), ata vunë në dukje se ndërsa ata nuk kishin ende një "përcaktim të vetëm, gjithëpërfshirës të sëmundshmërisë së rëndë të nënës" (SMM), shkalla e SMM është në rritje në Shtetet e Bashkuara, siç është edhe vdekshmëria e nënës. Të dy janë "të lidhur me një shkallë të lartë të parandalueshmërisë".
Komisioni i Përbashkët i SHBA për Akreditimin e Organizatave të Shëndetit e quan vdekshmërinë e nënës një " ngjarje sentinel ", dhe e përdor atë për të vlerësuar cilësinë e një sistemi të kujdesit shëndetësor.
Të dhënat e vdekshmërisë së nënës thuhet se janë një tregues i rëndësishëm i cilësisë së sistemit të përgjithshëm shëndetësor sepse gratë shtatzëna mbijetojnë në ambiente sanitare, të sigurta, me staf të mirë dhe të pajisur me aksione. Nëse nënat e reja po lulëzojnë, kjo tregon që sistemi i kujdesit shëndetësor po bën punën e tij. Nëse jo, problemet ka të ngjarë të ekzistojnë.
Sipas Garret, rritja e mbijetesës së nënës, së bashku me jetëgjatësinë, është një qëllim i rëndësishëm për komunitetin shëndetësor botëror, pasi ato tregojnë se çështjet e tjera shëndetësore gjithashtu po përmirësohen. Nëse këto zona përmirësohen, përmirësimet specifike të sëmundjes janë gjithashtu më të afta të ndikojnë pozitivisht në popullsi.
SHVN në vendet në zhvillim
parapamje| Klinika shëndetësore e nënave në Afganistan (burimi: Merlin ) Ulja e niveleve të vdekshmërisë së nënës dhe sëmundshmërisë së nënave në vendet në zhvillim është e rëndësishme sepse shëndeti i dobët i nënave është edhe një tregues, edhe një shkak i varfërisë ekstreme. Sipas Tamar Manuelyan Atinc, Zëvendës President për Zhvillim Njerëzor në Bankën Botërore: "'Vdekjet e nënës janë të dyja shkaktuar nga varfëria dhe janë një shkak i saj. Kostot e lindjes së fëmijëve mund të shterojnë shpejt të ardhurat e një familje, duke sjellë me vete edhe më shumë vështirësi financiare '." Në shumë vende në zhvillim, komplikimet e shtatzënisë dhe lindjes së fëmijëve janë shkaqet kryesore të vdekjes tek gratë e moshës riprodhuese. Një grua vdes nga komplikimet nga lindja e fëmijëve afërsisht çdo minutë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetit, në Raportin e saj të <i id="mwAc8">Shëndetit Botëror 2005</i>, kushtet e dobëta të nënave përbëjnë shkakun e katërt kryesor të vdekjes për gratë në të gjithë botën, pas HIV / AIDS, malarisë dhe tuberkulozit. Shumica e vdekjeve dhe dëmtimeve të nënës shkaktohen nga proceset biologjike, jo nga sëmundjet, të cilat mund të parandalohen dhe janë zhdukur kryesisht në botën e zhvilluar - siç është hemorragjia pas lindjes, e cila shkakton 34% të vdekjeve të nënave në botën në zhvillim por vetëm 13% e vdekjet e nënave në vendet e zhvilluara.