cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Greqia e lashtë
Kronologjia
Antikiteti klasik në Greqi u parapri nga epoka e errët greke (rreth  1200 – rreth  800 pes), e karakterizuar arkeologjikisht nga stilet protogjeometrike dhe gjeometrike të modeleve në qeramikë. Pas Epokës së Errët ishte periudha arkaike, duke filluar rreth shekullit të 8-të pes, e cila pa zhvillime të hershme në kulturën dhe shoqërinë greke që çuan në periudhën klasike nga pushtimi persian i Greqisë më 480 pes deri në vdekjen e Aleksandrit të Madh në vitin 323 pes. Periudha klasike karakterizohet nga një stil "klasik", d.m.th një stil që u konsiderua shembullor nga vëzhguesit e mëvonshëm, më i famshmi në Partenonin e Athinës. Politikisht, periudha klasike u dominua nga Athina dhe Lidhja Deliane gjatë shekullit të 5-të, por u zhvendos nga hegjemonia spartane gjatë fillimit të shekullit të 4-të pes, përpara se pushteti të zhvendosej në Thebes dhe Lidhjen Boeotiane dhe më në fund në Lidhjen e Korintit të udhëhequr nga Maqedonia. Kjo periudhë u formësua nga Luftërat Greko-Persiane, Lufta e Peloponezit dhe Ngritja e Maqedonisë.
Pas periudhës klasike ishte periudha helenistike (323–146 pes), gjatë së cilës kultura dhe fuqia greke u zgjeruan në Lindjen e Afërt dhe të Mesme që nga vdekja e Aleksandrit deri në pushtimin romak. Greqia romake zakonisht llogaritet që nga fitorja romake mbi Korintasve në Betejën e Korintit në vitin 146 pes deri në vendosjen e Byzantium nga Kostandini si kryeqytet i Perandorisë Romake në vitin 330 e.r.. Së fundi, Antikiteti i vonë i referohet periudhës së krishterizimit gjatë shekullit të fundit të 4-të deri në fillim të shekullit të 6-të e.r., e përfunduar me mbylljen e Akademisë së Athinës nga Justiniani I në vitin 529.
Rajonet
Në jug shtrihej Peloponezi, i përbërë nga rajonet e Laconia (juglindje), Messenia (jugperëndim), Elis (perëndim), Achaia (në veri), Korinthia (verilindje), Argolis (lindje) dhe Arcadia (qendër). Këta emra mbijetojnë deri në ditët e sotme si njësi rajonale të Greqisë moderne, megjithëse me kufij disi të ndryshëm. Greqia kontinentale në veri, e njohur sot si Greqia Qendrore, përbëhej nga Aetolia dhe Akarnania në perëndim, Locris, Doris dhe Phocis në qendër, ndërsa në lindje shtriheshin Beotia, Attica dhe Megaris. Në verilindje shtrihej Thesali, ndërsa Epiri në veriperëndim. Epiri shtrihej nga Gjiri Ambrakian në jug deri në malet Ceraunian dhe lumi Aoos në veri, dhe përbëhej nga Chaonia (në veri), Molossia (në qendër) dhe Thesprotia (në jug). Në cepin verilindor ishte Maqedonia, që fillimisht përbëhej nga Maqedonia e Poshtme dhe rajonet e saj, si Elimeia, Pieria dhe Orestis. Rreth kohës së Aleksandrit I të Maqedonisë, mbretërit Argead të Maqedonisë filluan të zgjeroheshin në Maqedoninë e Epërme, toka të banuara nga fise të pavarura maqedonase si Lyncestae, Orestae dhe Elimiotae dhe në perëndim, përtej lumit Axius, në Eordaia, Bottiaea, Mygdonia, dhe Almopia, rajone të vendosura nga fise trake. Në veri të Maqedonisë shtriheshin popuj të ndryshëm jo-grekë, si paionët në veri, trakët në verilindje dhe ilirët, me të cilët maqedonasit ishin shpesh në konflikt, në veriperëndim. Chalcidice u vendos herët nga kolonistët grekë jugorë dhe u konsiderua pjesë e botës greke, ndërsa nga fundi i mijëvjeçarit të 2-të pes një vendbanim i konsiderueshëm grek ndodhi gjithashtu në brigjet lindore të Egjeut, në Anadoll.
Kolonizimi grek
parapamje|upright=1.5|[[Kolonizimi grek|Kolonitë e lashta greke]] Gjatë periudhës arkaike, popullsia greke u rrit përtej kapacitetit të tokës së kufizuar të punueshme të Greqisë, duke rezultuar në krijimin në shkallë të gjerë të kolonive gjetkë: sipas një vlerësimi, popullsia e zonës së zgjerimit të vendbanimeve greke u rrit afërsisht dhjetëfish nga 800 pes në 400 pes, nga 800,000 në rreth 2-510⁄1⁄2.
Nga rreth 750 pes grekët filluan 250 vjet zgjerim, duke vendosur koloni në të gjitha drejtimet. Në lindje, së pari u kolonizua bregdeti Egje i Azisë së Vogël, i ndjekur nga Qiproja dhe brigjet e Trakisë, Deti Marmara dhe bregu jugor i Detit të Zi.
Përfundimisht, kolonizimi grek arriti deri në verilindje të Ukrainës dhe Rusisë së sotme (Taganrog). Në perëndim u vendosën brigjet e Ilirisë, Italia kontinentale dhe Siçilia (e ashtuquajtura Magna Graecia), e ndjekur nga Franca Jugore, Korsika, madje edhe Spanja lindore. Kolonitë greke u themeluan gjithashtu në Egjipt dhe Libi.
Sirakuza moderne, Napoli, Marseja dhe Stambolli i kishin fillimet e tyre si kolonitë greke Syracusae (Συράκουσαι), Neapolis (Νεάπολις), Massalia (Μασσαλία) dhe Byzantion (Βυζάντιον). Këto koloni luajtën një rol të rëndësishëm në përhapjen e ndikimit grek në të gjithë Evropën dhe gjithashtu ndihmuan në krijimin e rrjeteve tregtare në distanca të gjata midis qyteteve-shteteve greke, duke nxitur ekonominë e Greqisë së lashtë.
Struktura politike
Greqia e lashtë përbëhej nga disa qindra qytet-shtete (poleis) relativisht të pavarura. Kjo ishte një situatë ndryshe nga ajo në shumicën e shoqërive të tjera bashkëkohore, të cilat ishin ose fisnore ose mbretëri që sundonin mbi territore relativisht të mëdha. Pa dyshim, gjeografia e Greqisë – e ndarë dhe e nënndar nga kodra, male dhe lumenj – kontribuoi në natyrën fragmentare të Greqisë së lashtë. Nga njëra anë, grekët e lashtë nuk kishin asnjë dyshim se ata ishin "një popull"; ata kishin të njëjtën fe, të njëjtën kulturë bazë dhe të njëjtën gjuhë. Për më tepër, grekët ishin shumë të vetëdijshëm për origjinën e tyre fisnore; Herodoti ishte në gjendje të kategorizonte gjerësisht qytet-shtetet sipas fiseve. Megjithatë, megjithëse këto marrëdhënie të nivelit më të lartë ekzistonin, ato duket se rrallë kanë pasur një rol të madh në politikën greke. Pavarësia e poleis u mbrojt ashpër; unifikimi ishte diçka që rrallë mendohej nga grekët e lashtë. Edhe kur, gjatë pushtimit të dytë persian të Greqisë, një grup qytet-shtetesh u bashkuan për të mbrojtur Greqinë, shumica dërrmuese e poleve mbetën neutrale dhe pas disfatës Persiane, aleatët iu kthyen shpejt luftimeve.
Kështu, veçoritë kryesore të sistemit politik të lashtë grek ishin natyra e tij fragmentare (dhe se kjo nuk duket të ketë prejardhje fisnore veçanërisht), dhe fokusi i veçantë në qendrat urbane brenda shteteve ndryshe të vogla. Veçoritë e sistemit grek dëshmohen më tej nga kolonitë që ata krijuan në të gjithë Detin Mesdhe, të cilat, megjithëse mund të konsideronin një polis të caktuar grek si 'nënën' e tyre (dhe mbeten dashamirës ndaj saj), ishin plotësisht të pavarura nga qyteti themelues.
Polet më të vogla në mënyrë të pashmangshme mund të dominohen nga fqinjët më të mëdhenj, por pushtimi ose sundimi i drejtpërdrejtë nga një qytet-shtet tjetër duket se ka qenë mjaft i rrallë. Në vend të kësaj, poleis u grupuan në liga, anëtarësimi i të cilave ishte në një gjendje të vazhdueshme fluksi. Më vonë në periudhën klasike, ligat do të bëheshin gjithnjë e më të mëdha, do të dominoheshin nga një qytet (veçanërisht Athina, Sparta dhe Teba); dhe shpesh poleis do të detyroheshin të bashkoheshin nën kërcënimin e luftës (ose si pjesë e një traktati paqeje). Edhe pasi Filipi II i Maqedonisë "pushtoi" zemrat e Greqisë së lashtë, ai nuk u përpoq ta aneksonte territorin ose ta bashkonte atë në një provincë të re, por detyroi shumicën e poleis të bashkoheshin me Lidhjen e Korintit.
Arsimi
Për pjesën më të madhe të historisë greke, arsimi ishte privat, me përjashtim të Spartës. Gjatë periudhës helenistike, disa qytet-shtete themeluan shkolla publike. Vetëm familjet e pasura mund të përballonin një mësues. Djemtë mësuan se si të lexojnë, të shkruajnë dhe të citojnë literaturë. Ata gjithashtu mësuan të këndonin dhe luanin një instrument muzikor dhe u trajnuan si sportistë për shërbimin ushtarak. Ata kanë studiuar jo për një punë, por për t'u bërë qytetar efektiv. Vajzat gjithashtu mësuan të lexojnë, të shkruajnë dhe të bëjnë aritmetikë të thjeshtë në mënyrë që të mund të menaxhojnë shtëpinë. Ata pothuajse kurrë nuk morën arsim pas fëmijërisë.
Djemtë shkonin në shkollë në moshën shtatë vjeçare, ose shkonin në kazermë, nëse jetonin në Spartë. Të tre llojet e mësimeve ishin: gramatistët për aritmetikën, kitaristët për muzikën dhe vallëzimin dhe Paedotribae për sportet.
Djemtë e familjeve të pasura që ndiqnin mësimet e shkollave private kujdeseshin nga një padagogos, një skllav i shtëpisë i zgjedhur për këtë detyrë, i cili e shoqëronte djalin gjatë ditës. Mësimet mbaheshin në shtëpitë private të mësuesve dhe përfshinin lexim, shkrim, matematikë, këndim dhe luajtje në lire dhe flaut. Kur djali u bë 12 vjeç, shkollimi filloi të përfshinte sporte të tilla si mundja, vrapimi dhe hedhja e diskut dhe shtizës. Në Athinë, disa të rinj të moshuar ndoqën akademinë për disiplinat më të mira si kultura, shkencat, muzika dhe artet. Shkollimi përfundoi në moshën 18-vjeçare, e ndjekur nga trajnimi ushtarak në ushtri zakonisht për një ose dy vjet.
Vetëm një numër i vogël djemsh vazhduan shkollimin pas fëmijërisë, si në agogën spartane. Një pjesë thelbësore e edukimit të një adoleshenti të pasur ishte një mentorim me një të moshuar, i cili në disa vende dhe kohë mund të ketë përfshirë pederastinë. Adoleshenti mësoi duke parë mentorin e tij teksa fliste për politikën në agora, duke e ndihmuar në kryerjen e detyrave publike, duke ushtruar me të në gjimnaz dhe duke ndjekur simpoziume me të. Studentët më të pasur vazhduan shkollimin e tyre duke studiuar me mësues të famshëm. Disa nga shkollat më të mëdha të Athinës përfshinin Liceun (e ashtuquajtura shkolla peripatetike e themeluar nga Aristoteli i Stageira) dhe Akademia e Platonit (themeluar nga Platoni i Athinës). Sistemi arsimor i grekëve të lashtë të pasur quhet gjithashtu Paideia.
Ekonomia
Në kulmin e saj ekonomik në shekujt 5 dhe 4 pes, qytetaria e lirë e Greqisë klasike përfaqësonte ndoshta shoqërinë më të begatë në botën e lashtë, disa historianë ekonomikë e konsideronin Greqinë një nga ekonomitë më të përparuara para-industriale. Për sa i përket grurit, pagat arritën rreth 7-12 kg në ditë për një punëtor të pakualifikuar në Athinën urbane, 2-3 herë më shumë se 3,75 kg e një punëtori të pakualifikuar rural në Egjiptin Romak, megjithëse të ardhurat e fermave greke gjithashtu ishin mesatarisht më të ulëta se ato të disponueshme për punëtorët urbanë.
Ndërsa kushtet e skllevërve ndryshonin gjerësisht, institucioni shërbeu për të mbështetur të ardhurat e qytetarisë së lirë: një vlerësim i zhvillimit ekonomik i nxjerrë nga kjo e fundit (ose rrjedh vetëm nga të ardhurat urbane) ka të ngjarë të mbivlerësojë nivelin e vërtetë të përgjithshëm pavarësisht nga dëshmitë e përhapura për standarde të larta jetese.
Filozofia
parapamje|Platoni (majtas) dhe Aristoteli (djathtas), dy nga emblemat e filozofisë së lashtë greke. Shkolla e Athinës (afresk nga Rafaeli). Filozofia e lashtë greke u fokusua në rolin e arsyes dhe të kërkimit. Në shumë mënyra, ai pati një ndikim të rëndësishëm në filozofinë moderne, si dhe në shkencën moderne. Linjat e qarta të pandërprera të ndikimit të çojnë nga filozofët e lashtë grekë dhe helenistë, te filozofët myslimanë mesjetarë dhe shkencëtarët islamikë, te Rilindja dhe Iluminizmi Evropian, te shkencat laike të ditëve moderne.
As arsyeja dhe as kërkimi nuk filluan me grekët e lashtë. Përcaktimi i ndryshimit midis kërkimit grek për dije dhe kërkimeve të qytetërimeve të vjetra, si egjiptianët e lashtë dhe babilonasit, ka qenë prej kohësh një temë e studimit nga teoricienët e qytetërimit.
Filozofët e parë të njohur të Greqisë ishin parasokratikët, të cilët u përpoqën të jepnin përshkrime natyraliste, jo-mitike të botës. Ata u ndoqën nga Sokrati, një nga filozofët e parë me qendër në Athinë gjatë epokës së saj të artë, idetë e të cilit, pavarësisht se njiheshin nga tregime të dorës së dytë në vend të shkrimeve të tij, hodhën bazën e filozofisë perëndimore. Dishepulli i Sokratit, Platoni, i cili shkroi Republika dhe vendosi një ndryshim rrënjësor midis ideve dhe botës konkrete, dhe dishepulli i Platonit, Aristoteli, i cili shkroi gjerësisht për natyrën dhe etikën, janë gjithashtu jashtëzakonisht me ndikim në filozofinë perëndimore deri në ditët e sotme. Filozofia e mëvonshme helenistike, me prejardhje gjithashtu në Greqi, përkufizohet me emra të tillë si Antisthenes (cinizëm), Zenoni nga Citiumi (stoicizëm) dhe Plotini (neoplatonizmi).
Arti dhe arkitektura
Arti i Greqisë së lashtë ka ushtruar një ndikim të madh në kulturën e shumë vendeve që nga kohërat e lashta deri në ditët e sotme, veçanërisht në fushën e skulpturës dhe arkitekturës. Në Perëndim, arti i Perandorisë Romake rrjedh kryesisht nga modelet greke. Në Lindje, pushtimet e Aleksandrit të Madh filluan disa shekuj shkëmbimesh midis kulturave greke, aziatike dhe indiane, duke rezultuar në artin greko-budist, me degëzime deri në Japoni. Pas Rilindjes në Evropë, estetika njerëzore dhe standardet e larta teknike të artit grek frymëzuan breza të tërë artistësh evropianë. Në shekullin e 19-të, tradita klasike e ardhur nga Greqia dominoi artin e botës perëndimore.
Feja
Feja ishte një pjesë qendrore e jetës së lashtë greke. Megjithëse grekët e qyteteve dhe fiseve të ndryshme adhuronin perëndi të ngjashme, praktikat fetare nuk ishin uniforme dhe perënditë mendoheshin ndryshe në vende të ndryshme. Grekët ishin politeistë, adhuronin shumë perëndi, por që në shekullin e gjashtë pes filloi të zhvillohej një panteon prej dymbëdhjetë olimpistësh. Feja greke u ndikua nga praktikat e fqinjëve të afërt lindorë të grekëve të paktën që në periudhën arkaike, dhe nga periudha helenistike ky ndikim u pa në të dy drejtimet.
Akti më i rëndësishëm fetar në Greqinë e lashtë ishte flijimi i kafshëve, më së shumti i deleve dhe i dhive. Sakrifica shoqërohej me lutje publike dhe lutja dhe himnet ishin në vetvete një pjesë kryesore e jetës fetare greke të lashtë.
Spathar
Spathar është një fshat në Komunën Qendër (Librazhd) në Rrethin e Librazhdit të Shqipërisë.
Gjuhët në Maqedoninë e Veriut
Gjuha zyrtare e Maqedonisë së Veriut është maqedonishtja, ndërsa gjuha shqipe ka status bashkëzyrtar. Maqedonishtja flitet nga afërsisht dy të tretat e popullsisë vendase, dhe si gjuhë e dytë nga shumica e pjesës tjetër të popullsisë. Shqipja është gjuha më e madhe e pakicës. Ekzistojnë edhe pesë gjuhë të tjera të pakicave kombëtare: turqishtja, romishtja, serbishtja, boshnjakishtja dhe arumanishtja. Gjuha maqedonase e shenjave është gjuha zyrtare e shenjave në vend.
Statistikat
Sipas regjistrimit të vitit 2002, Maqedonia e Veriut kishte një popullsi prej 2,022,547 banorësh. Gjithsej 1.344.815 qytetarë maqedonas deklaruan se flasin maqedonisht, 507.989 flasin shqip, 71.757 flasin turqisht, 38.528 flasin romë, 6.884 flasin arumune, 24.773 flasin serbisht, 8.560 flasin boshnjakisht dhe 19.241 flasin gjuhë të tjera.
Gjuha maqedonase (zyrtare dhe kombëtare)
Politika gjuhësore në Maqedoninë e Veriut rregullohet me nenin 7 të Kushtetutës së Maqedonisë së Veriut dhe Ligjin për gjuhët. Sipas kushtetutës kombëtare:
Gjuha shqipe
Gjuha shqipe përdoret si gjuhë bashkëzyrtare së bashku me maqedonishten në komunat ku folësit e gjuhës shqipe përbëjnë së paku 20% të popullsisë ose më shumë. Këtu përfshihen vendet si Tetova, Bërvenica, Vrapçishti dhe komunat tjera.
Ligji i ri i vitit 2019 shtriu përdorimin zyrtar të shqipes në të gjithë vendin, duke lehtësuar komunikimin në gjuhën shqipe me institucionet. Sipas legjislacionit të ri, maqedonishtja vazhdon të jetë gjuha zyrtare kryesore, ndërsa shqipja mund të përdoret tani si e dytë, duke përfshirë atë edhe në nivel kombëtar për çështjet zyrtare. Legjislacioni parashikon gjithashtu që të gjitha institucionet publike në vend të ofrojnë përkthime shqip në punën e tyre të përditshme. Edhe pse që nga viti 2019 përdorimi i gjuhës shqipe nuk është më i kufizuar gjeografikisht, gjuha maqedonase me alfabet cirilik mbetet e vetmja gjuhë zyrtare në të gjithë territorin e Maqedonisë së Veriut dhe marrëdhëniet e saj ndërkombëtare, për Qeverinë maqedonase.
Gjuhët e pakicave
Disa gjuhë të pakicave janë bashkëzyrtare, së bashku me maqedonishten, në komunat ( opštini ) ku fliten nga së paku 20% e popullsisë komunale. Turqishtja është bashkëzyrtare në Komunën e Zhupës dhe Plasnicë. Romanishtja në Shuto Orizarë dhe arumunishtja në Krushevë, edhe pse flitet nga ~10% e popullsisë komunale. Gjuha serbe është gjithashtu bashkëzyrtare në Çuçer-Sandevë. Boshnjakishtja është e vetmja gjuhë e njohur e pakicave që nuk është zyrtare në nivel komunal.
Gjuha maqedonase
Gjuha maqedonase (македонски јазик, makedonski jazik) është një gjuhë sllave e jugut, e folur si gjuhë e parë nga afërsisht 1,4–2,5 milionë njerëz, kryesisht në Maqedoninë e Veriut dhe diasporën maqedonase. Ajo është gjuha zyrtare në Maqedoninë e Veriut dhe një gjuhë e njohur minoriteti në pjesë të Shqipërisë, Rumanisë dhe Serbisë.
Maqedonishtja standarde u zbatua si gjuhë zyrtare e Republikës Socialiste të Maqedonisë në vitin 1945 dhe që atëherë ka zhvilluar një traditë letrare të lulëzuar. Pjesa më e madhe e kodifikimit u zyrtarizua gjatë së njëjtës periudhë.
Gjuha shqipe
Gjuha shqipe është një gjuhë indo-evropiane e folur nga mbi 7.3 milionë njerëz në mbarë botën, kryesisht në Shqipëri dhe Kosovë, por edhe në zona të tjera të Ballkanit ku ka një popullsi shqiptare, duke përfshirë Maqedoninë e Veriut perëndimore, Malin e Zi jugor, Serbinë jugore dhe Greqinë. Shqipja flitet gjithashtu në komunitetet shekullore që flasin në dialektet e gjuhës shqipe, të shpërndara në Greqinë jugore, Italinë jugore, Siçili, Ukrainë dhe mërgatën shqiptare. Brenda Maqedonisë së Veriut, shqipja flitet në pjesët perëndimore dhe veriore të Republikës. Që nga janari 2019, ajo është bërë gjuhë bashkëzyrtare në Maqedoninë e Veriut.
Gjuha turke
Turqishtja (Türkçe) është më e populluara nga gjuhët turke, me mbi 70 milionë folës amtar. Folësit janë të vendosur kryesisht në Turqi, me grupe më të vogla në Gjermani, Bullgari, Maqedoninë e Veriut, Qipro (kryesisht në veriun e pushtuar të ishullit), Greqi (kryesisht në Trakinë Perëndimore) dhe pjesë të tjera të Evropës Lindore, Kaukazit dhe Azisë Qendrore. Komunitete të vogla turqishtfolëse mund të gjenden në disa vende në Maqedoninë e Veriut, si në Vrapçishtë, Shkup dhe Gostivar. Gjuha turke aktualisht është zyrtare në Komunën Qendër Zhupë dhe Plasnicë.
Gjuha rome
Gjuha rome është një nga disa gjuhë të lidhura me popullin romë, që i përket degës indo-ariane të familjes së gjuhëve indo-evropiane. Shumë varietete të gjuhës rome janë të ndryshme dhe ndonjëherë konsiderohen si gjuhë të tyre. Më të mëdhenjtë prej tyre janë Vlax Romani (rreth 900,000 folës), Romani Ballkanik (700,000), Romani Karpate (500,000) dhe Sinti Romani (300,000). Në Maqedoninë e Veriut flitet romishtja ballkanike. Shuto Orizari është vendbanimi më i madh romishtfolës në vend.
Gjuha serbe
Serbishtja (српски, srpski) është një regjistër i standardizuar i gjuhës serbo-kroate e folur nga serbët, kryesisht në Serbi, Bosnje dhe Hercegovinë, Mal të Zi, Kroaci dhe Maqedoninë e Veriut. Është zyrtare në Serbi dhe një nga gjuhët zyrtare të Bosnjë dhe Hercegovinës dhe është gjuha kryesore e serbëve. Gjuha serbe kryesisht flitet në komunat Çuçer Sandevo (~20% e popullsisë) dhe Staro Nagoriçane (19%).
Gjuha bosnjane
Gjuha bosnjane ( bosanski, босански) është një tjetër regjistër i standardizuar i serbo-kroatishtes, i folur nga boshnjakët. Si një formë e standardizuar e dialektit Shtokavian, është një nga tre gjuhët zyrtare të Bosnjës dhe Hercegovinës. Shumica e qytetarëve maqedonas që flasin gjuhën boshnjake jetojnë në Shkup dhe komunën e Velesit.
Gjuha e shenjave
Gjuha maqedonase e shenjave ( македонски гестовен јазик / makedonski gestoven jazik ) është një gjuhë shenjash e komunitetit të të shurdhërve në Maqedoninë e Veriut. Si të gjitha gjuhët e shenjave, edhe gjuha maqedonase e shenjave bazohet në gjeste dhe lëvizje të trupit, veçanërisht lëvizjet me duar. Numri i saktë i nënshkruesve në Maqedoninë e Veriut nuk dihet, por 6000 persona në vitin 2012 kërkuan lajme të nënshkruara në televizionin maqedonas. Mësimi dhe përdorimi i gjuhës, si dhe të drejtat e komunitetit të të shurdhërve në Maqedoninë e Veriut rregullohen me ligj kombëtar.
Gjuhë të huaja
Shumë qytetarë flasin së paku një gjuhë të huaj. Një pjesë e popullsisë në rënie të shpejtë, e përbërë pothuajse tërësisht nga njerëz të moshuar, ka njohuri të gjuhës serbo-kroate, frënge ose gjermane. Rusishtja është gjithashtu e njohur. Në mesin e popullatës më të re, anglishtja është shumë e zakonshme, së bashku me njohuritë e serbo-kroatishtes dhe pak gjermanisht.
Marshall County (Alabama)
Marshall County është një nga 67 Countet në shtetin federal Alabama në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Gjurmë në histori : Palok Traboini, mësues, poet e luftëtar
Gjurmë në histori : Palok Traboini, mësues, poet e luftëtar libër me autor Kolec Traboini. Botuar Athens, Boston, në vitin 1995. Faqe 96.
Kuturman
Kuturmani është një fshat në Komunën Qendër (Librazhd) në Rrethin e Librazhdit të Shqipërisë.
Mobile County
Mobile County është një nga 67 Countet në shtetin federal Alabama në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Kuturman
Gjeografia
Fshati i Kuturmanit është një fshat i Librazhdit me shume histori, që ndodhet në veriperëndim të Librazhdit. Fshati i Kuturmanit ka një histori të lashtë. Sipas të dhënave historike të dokumentuara, gjetjeve arkeologjike, ndërtimeve, toponimeve të shumta me karakter historik si dhe tregimeve gojore të treguara brez pas brezi vertetojnë se fshati Kurturman ka qenë i banuar që në shekujt VI –V para Krishtit.
Pushtimi fashist
Pushtimin fashist të 7 prillit 1939 si çdo shqiptar, Kuturmanasit e pritën me luftë, Jaho Alla mori pjesë në luftime përkrah Mujo Ulqinakut në Duures ku dhe u plagos. Banorët dhe familjet Kuturmanase përkrahen luftën nacional-çlirimtare duke marrë pjesë drejtpërdrejt në luftë, ndihmuar partizanet me strehim, bukë e veshmbathje etj. Partizanë nga Kuturmani kanë qenë: Beqir Dishani, Zeqir Bahiti, Osman Bahiti, Ali Bahiti, Shahin Bahiti, Xhabir Bahiti, Haziz Alla, Nazif Gjura, Shefqet Gjura, Jashar Alija, Mehmet Gjekola, Ismail Alla, Musa Çota dhe mjaft të tjerë. Në fshat ka pasur edhe familje që luftuan pushtuesit duke marrë pjesë në organizatat e “Ballit Kombëtar" dhe "Legalitetit”. Më 15 maj 1943 në fshat u zgjodh Keshilli Nacional-çlirimtar i përbërë nga Xhaferr Karaj (kryetar), Murat Bahiti, Kadri Alla, Hasan Lleshi. Gjatë luftës u dogjën shtëpitë e Murat Bahitit dhe Riza Gjekolës, si dhe u vranë padrejtesisht nga partizanët Sulë Kurti dhe Hajredin Alla si bashkepuntorë me organizatat nacionaliste.
Periudha nën regjimin komunist
Pas çlirimit dhe vendosjes se regjimit diktatorial komunist si në të gjithë vendin edhe në Kuturman u kryen një varg reformash socialiste ekonomike e politike. Në vitin 1946 u hap shkolla e parë shqipe në fshat me rreth 14 nxënës me mesues të parë Mithat Lekën, nga bangat e së cilës kanë dalë dhjetra kuadro të lartë e të mesëm. Në vitin 1968 hapet qendra shëndetesore. Me 16 maj 1958 bëhet kolektivizimi me forcë dhe ngritja e koperativës bujqësore. Gjatë kesaj kohe u hapën toka të reja duke shpyllëzuar sipërfaqe të mëdha pyjore, pati një mekanizim të thjeshtë, ujitje, u arritën rendimente relativisht të larta në prodhimet bujqësore e blektoriale, por dhe u bënë gabime kryesisht në shpyllëzimet pa kriter të pyjeve për toka buke etj. Në vitet në vijim gjendja e banorëve të fshatit u përkeqësua më shumë pasi banorëve i’u morën bagëtitë e imta dhe u zvogëlua oborri personal. Shteti merrte të gjitha prodhimet duke i detyruar banorët e fshatit të ushqeheshin vetëm me bukë misri. Gjatë kësaj periudhe u dënua me vdekje Isuf Gjura si dhe shumë të tjerë u burgosën e u internuan nga shteti si kundërshtarë politikë. Revolta e fshatit sa vinte e shtohej.
Mbas '90
Banoret e Kuturmanit përqafuan dhe mbështetën proceset demokratike të viteve ’90 për një sistem të ri shoqëror e demokratik dhe për një të ardhme më të mirë. Nga 1991 e mbrapa shumë familje u larguan për emigracion si ne Greqi, Itali, Angli, SHBA, Gjermani etj. apo në qytete si Librazhd, Durrës, Tiranë, Elbasan, Vlorë etj. për një jetesë sa më të mirë. Gjendja ekonomike kulturore e jetesës është përmirësuar gjatë këtyre viteve ku një rol të rëndësishëm e luan pikërisht emigracioni. Sot ky fshat është ndarë në dy fshatra Kuturmanin dhe Marinaj. Popullsia aktuale e të dy fshatrave e kalon shifrën 2000.
Kanye West
Kanye është shquar për pikëpamjet dhe jetën jashtë muzikës e kanë marrë të rëndësishme të zakonshme vëmendje. Ai ka qenë një shpeshta burim i polemikave për sjelljen e tij në dhënien e tregon, në media sociale, dhe në të tjera publike cilësimet, si dhe komentet e tij për të muzikës dhe modës industri, SHBA politikë, dhe racës. Si një stilist, ai ka bashkëpunuar me Nike, Louis Vuitton, dhe A. P. C. në të dy veshje dhe këpucë, dhe e kanë më të dukshëm rezultuar në YEEZY bashkëpunim me Adidas në fillim të 2013. Ai është themelues dhe kryetar i krijuese kompanisë përmbajtjes DONDA. Martese të personalitetit televiziv Kim Kardashian ka qenë edhe një burim të konsiderueshme vëmendjen e mediave.
Kanye është ndër më kritike vlerësua muzikantë të shekullit të 21-të dhe një nga më të mirë-shitjen e muzikës, artistët e të gjitha kohërave. Ai ka fituar një total prej 21 Grammy Awards, duke e bërë atë një nga më të dhënë artistët e të gjitha kohërave dhe më të Grammy-jepet artist i brezit të tij. Tre albumet e tij kanë qenë të përfshira dhe renditet në Rolling Stone's 2012 rinovuar e "500 Albumet më të Madh të të Gjitha kohërave" listë. Koha revistë e quajtur atë si një nga 100 njerëzit më me ndikim në botë në vitin 2005 dhe 2015.
Jeta e hershme
Kanye Omari West ishte e lindur në 8 qershor, 1977, në Atlanta, Gjeorgji. Pasi që prindërit e tij të divorcuar kur ai ishte tre vjeç, ai u zhvendos me nënën e tij në Chicago, Illinois. babai i Tij, Ray West, është një ish - Black Panther dhe ishte një nga të parët e zi photojournalists në Atlanta Journal-Kushtetutës. Ray West më vonë ishte një këshilltar i Krishterë, dhe në vitin 2006, hapi Ujë të Mirë Dyqan dhe Kafe në Lexington Park, Maryland me fillimin e kapitalit nga biri i tij. Nëna e Kanye, prof. Dr. Donda C. (Williams) Perëndim, ishte një profesor i gjuhës angleze në Clark Atlanta Universiteti, dhe shefi i Departamenti i anglishtes në Chicago në Universitetin Shtetëror të para në pension për të shërbyer si menaxheri i tij. Kanye u shtrua në një nga klasa e mesme sfond, të pranishëm Polaris Shkolla e Lartë në periferi Lisi Lëndinë, Illinois, pasi që jetojnë në Çikago. Në moshën 10-vjeçare, në Perëndim lëvizur me nënën e tij në Nanjing, Kinë, ku ajo ishte e mësimdhënies në Nanjing të Universitetit, si pjesë e një programi shkëmbimi. Sipas nënës së tij, Kanye ishte i vetmi i huaj në klasën e vet, por u vendos në të mirë dhe të shpejtë të kap të gjuhës, edhe pse ai ka harruar që pjesa më e madhe. Kur e pyetën tij e notave në shkollën e mesme, në Perëndim u përgjigj: "unë kam Një-së dhe B-së. Dhe unë nuk jam edhe frontin'.
1996-2002: punë e Hershme dhe Roc-A-Fella Records
Kanye West filloi të tij të hershme e prodhimit të karrierës në mesin e viteve 1990, krijimi i godet në radhë të parë për zhvillim lokal artistët, në fund të zhvilluar një stil që të përfshira përshpejtimin e zëshme mostra nga klasike shpirtit të dhënat. E tij të parë zyrtare prodhimin e kredive arriti në moshën nëntëmbëdhjetë, kur ai prodhuar tetë këngë më Poshtë në Tokë, 1996 albumin e tij debutues të një Chicago reperi i quajtur Grav. Për një kohë, Kanye ka vepruar si një fantazmë e prodhuesve për Deric "D-Pikë" Angelettie. Për shkak të tij në bashkëpunim me D-Pikë, West nuk ishte në gjendje për të nxjerrë një album solo, kështu që ai e krijoi dhe u bë një anëtar dhe prodhuesi i Go-Getters, një fund-viteve 1990 Chicago rap grup i përbërë prej tij, GLC, Timmy G, me të Vërtetë Doe, dhe Arrowstar. grupi i Tij u drejtua nga Gjoni "Monopol" Johnson, Nuk Crowley, dhe të Lumtur Lewis nën menaxhimin e studios Ngutje Periudhe. Pas vijojnë një sërë promovuese shoots foto dhe të bëjnë disa radio paraqitjet, Shko-Getters lëshuar tyre të parë dhe të vetëm në studio albumin Rekord Botëror Mbajtësit në vitin 1999. Albumi tipare të tjera të Çikagos, bazuar në rappers të tilla si Rhymefest, Mikkey Halsted, Miss Criss, dhe Shayla G. Ndërkohë, prodhimi ishte trajtuar nga Kanye  Arrowstar, Boogz, dhe Brian "Gjithë Ditën" Miller.
Kanye kishte shpenzuar shumë fund të viteve 1990 prodhuar të dhëna për një numër të njohura të artistëve dhe grupeve muzikore. të tretë Të këngës në Foxy Browns'e dytë studio album Chyna Kukull ishte prodhuar nga Kanye. E saj të dytë përpjekje më pas u bë shumë i parë hip-hop album nga një femër reperi për debutimin në krye të SHBA-ve Billboard 200 në tabelë e saj të javës së parë të lirimit. Kanye kishte prodhuar tre këngë në Harlem Botës'më parë dhe të vetëm në albumin e Lëvizjes së bashku me Jermaine Dupri dhe prodhimin duo Trackmasters. Këngët e tij të botuar rappers Nas, Drag-Në, dhe R&B këngëtari Carl Thomas. E nëntë të ndjekur nga Bota e Partisë, e fundit Goodie Mob album të tipar i rap grupit të katër anëtarët themelues para tyre break-up, ishte bashkë-prodhuar nga Kanye me menaxheri i tij Deric "D-Pikë" Angelettie. Në fund të mijëvjeçarit, Kanye përfunduan me prodhimin e gjashtë këngë për të Treguar 'Em Pse U Madd, një album që u lirua nga D-Dot nën pseudonimin e Madd Reperi; një karakter imagjinar ai krijoi për një skit më Famëkeq B. I. G. s'e dytë dhe të fundit studio albumin e Jetës Pas Vdekjes. Eminem. djathtas|parapamje|Kanye ka marrë brohoritje e prodhimit të punojnë për [[Jay-Z's Project; të dy janë fotografuar këtu në vitin 2011.]] Kanye  mori e tij të madh të thyer në vitin 2000, kur filloi të prodhojë për artistët në Roc-A-Fella Records. Në perëndim erdhi për të arritur njohjen dhe është kredituar shpesh me ringjalljen e Jay-Z e karrierës, me kontributet e tij në rap manjatit me ndikim të vitit 2001 album Projekti. Projekti është vazhdimisht e renditur ndër më të mëdha të hip-hop albume, dhe kritike financiare dhe suksesin e albumit të krijuara të konsiderueshme interesi në Perëndim si një prodhues. duke Shërbyer si një shtëpi e prodhuesve për Roc-A-Fella Records, në Perëndim të prodhuar të dhënat për artistët e tjerë nga etiketë, duke përfshirë Beanie Sigel, Freeway, dhe Cam'ron. Edhe ai e përgatiti këngët hit për Ludacris, Alicia Keys, dhe Janet Jackson.
Megjithë suksesin e tij si një prodhuesi, Kanye  është e vërtetë aspiratë ishte të jetë një reperi. Edhe pse ai kishte zhvilluar tij rep shumë kohë para se ai filloi prodhimin, ajo shpesh ishte një sfidë për Kanye që të jetë e pranuar si një reperi, dhe ai luftoi për të arritur një rekord të merren. të Shumta kompanitë rekord të injoruar atë, sepse ai nuk e portretizojnë 'gangsta imazh' i shquar në rrjedhë hip hop në atë kohë. Pas një sërë takimesh me Kryeqytet të Dhënat, Kanye ishte në fund të fundit e mohoi një artist marrëveshje.
Sipas Kryeqytet Rekord është Një&R, Joe Weinberger, ai u afrua nga Kanye dhe pothuajse të nënshkruar një marrëveshje me të, por një tjetër person në kompani të bindur Kryeqytetin e presidentit jo. të Dëshpëruar për të mbajtur në Perëndim nga defecting për një tjetër emërtim, pastaj-label kokën Damon Dash me keqardhje nënshkruar Perëndim të Roc-A-Fella Records. Jay-Z më vonë e pranoi se Roc-A-Fella fillimisht ishte të gatshëm për të mbështetur Kanyen si një reperi, duke pretenduar që shumë e panë si një prodhues i pari dhe më kryesorja, dhe se sfondit të tij në kontrast me atë të tij labelmates.
Kanye’s breakthrough i erdhi një vit më vonë, më 23 tetor 2002, kur, gjatë drejtimit të makinës në shtëpi nga një Kaliforni studio regjistrimi, pas punës vonë, ai ra në gjumë në timon duke shkaktuar një kokë në përplasje me një tjetër makinë. rrëzimin e la me një të shkatërruar nofulla, dhe që kishte për të wired mbyllur në reconstructive kirurgji. Përplasje theu të dy këmbëve të tjera shofer. aksidentit frymëzuar Kanye dy javë pasi u pranua në spital, ai shënoi një këngë në Rekord të Bimëve Studios tij me nofulla ende wired mbyllur. përbërja, "Nëpër Tela", shprehet Kanye përvojë pas aksidentit, dhe ka ndihmuar të hedhë themelet për albumin e tij debutues, si në bazë të Kanyes "të gjitha më të mirë artistë kanë shprehur atë që ata ishin duke shkuar nëpër të". Kanye shtuar se "albumi im ishte mjekësisë", si duke punuar në regjistrimin e hutuar atë nga dhimbja. "Nëpër Tela" ishte hera e parë në dispozicion në Perëndim është Marrë Edhe më Shpejt... mixtape, lëshuar në dhjetor të vitit 2002. Në të njëjtën kohë, në Perëndim të ditur se ai ishte duke punuar në një album të quajtur Kolegji Braktisjes së shkollës, të cilit temë të përgjithshme, ishte "bëni vendimet tuaja. Nuk e le të shoqërisë thoni ju, 'Kjo është çfarë keni për të bërë.'"
2003-06: Kolegji Braktisjes së shkollës dhe Vonesë të Regjistrimit të
majtas|parapamje|Kanye kryerjen në [[Portland, Oregon|Portland në dhjetor të vitit 2005, si një mbështetës veprojnë për U2 tyre Marramendje Turne.]] pjesa tjetër e albumit në Los Kanye ka regjistruar ne Los Anxhelos, ndërsa shërimi nga aksident me makinë. Pasi kishte përfunduar albumin, ajo u zbulua muaj para lirimit të tij sot. Megjithatë, Kanye vendosi për të përdorur mundësinë për të shqyrtuar album, dhe Kolegji e Braktisjes së shkollës ishte dukshëm remixed, remastered, dhe të rishikuar më parë u lirua. Si rezultat, disa këngë të destinuar fillimisht për albumin e tyre të ishin më pas e tërhoqi, në mesin e tyre "të Mbajtur Marrjes" me Ol' Dirty Bastard dhe "E Mirë, e Keqe dhe e Shëmtuar" me Pasoja. Perëndim meticulously rafinuar të prodhimit, duke shtuar varg marrëveshjeve, ungjillin kori, përmirësimi i daulle e programimit dhe të reja vargje. Kanye  perfectionism çuar Në Kolegjin e Braktisjes së shkollës të ketë për lirimin e saj e shtyrë tri herë nga e saj fillestare data në gusht të vitit 2003.
Fillimi i tij e dytë përpjekje që të bjerë, në Perëndim do të investuar dy milionë dollarë dhe për të marrë më shumë se një vit për zeje e tij të dytë album. Kanye ishte mjaft i frymëzuar nga Roseland NYC të Jetuar, një 1998 album të jetojnë nga anglishtja, trip hop grupit Portishead, i prodhuar me New York Filharmonia Orkestër. Herët në karrierën e tij, album të jetojnë kishte frymëzuar atë për të përfshirë varg marrëveshjet e tij në hip-hop prodhimit. Edhe pse Kanye nuk kishte qenë në gjendje të përballojë shumë live instrumentet rreth kohës së albumin e tij debutues, paratë e tij për suksesin komercial të mundësuar atij që të punësojë një varg orkestër për albumin e tij të dytë me Vonesë të Regjistrimit. Kanye ka bashkëpunuar me American film rezultatin kompozitor Jon Brion, që ka shërbyer si albumi është bashkë-producent ekzekutiv për disa këngë. edhe Pse Brion nuk kishte asnjë përvojë të mëparshme në krijimin e hip-hop records, ai dhe Kanye kan  gjetur se ata mund të produktivitet të punojnë së bashku pas tyre të parë pasdite në studio ku ata zbuluan se as mbyllur e tij muzikore, njohuritë dhe vizion për një specifike zhanër. Vonë Regjistrimit shitur mbi 2.3 milionë njësi në Shtetet e Bashkuara vetëm nga fundi i vitit 2005 dhe është konsideruar nga vëzhguesit e industrisë, si i vetmi i suksesshëm i madh album lirimin e sezonin vjeshtë, e cila kishte treguar vazhdimisht në rënie CD shitjes.
Ndërsa Kanye ka hasur në kundërshtimin një vit më parë kur ai sulmuan nga American Music Awards të vitit 2004, pas humbjes së Best New Artist, e tij të parë në shkallë të gjerë të polemika erdhi vetëm pak ditë pas Vonesë të Regjistrimit's për shtyp, gjatë një përfitim koncert për Uragani Katrina viktimave. Në shtator të vitit 2005, NBC transmetuar Një Koncert për Uragani Lehtësim, dhe në Kanye ishte një paraqiti folësin. Kur Kanye  po prezantoj në krah të aktorit Mike Myers, ai devijuar nga përgatitur skenarin. Myers foli tjetër dhe vazhdoi të lexojë shkrimin. Kur ishte radha e kanyes për  të folur përsëri, ai tha:"Xhorxh Bush, nuk kujdeset për zezakët." West koment arritur shumë i Shteteve të Bashkuara, duke çuar në reagime të përziera; Presidenti Bush më vonë do të telefononi atë një nga më "të neveritshme momente" e tij të presidencës. Kanye ka ngritur më tej kontradiktat në janar të vitit 2006, kur ai e parashtroi në kopertinën e Rolling Stone i veshur me një kurorë me gjemba.
2007-09: Diplomimit, 808s & Heartbreak, dhe VMAs polemika
Fresh off shpenzimet e vitit të kaluar turne botën me U2 tyre Marramendje Turne, Kanye u ndie e frymëzuar për të hartuar anthemic rap këngët që të mund të funksionojë në mënyrë më efikase në një pjesë të madhe të vendit. Për këtë qëllim, në Perëndim të inkorporuara synthesizer e tij në hip-hop prodhimit, të shfrytëzohen më e ngadalshme tempos, dhe eksperimentuar me muzikë elektronike dhe të ndikuar nga muzika e viteve 1980. përveç U2, Perëndimi e tërhoqi muzikore me frymëzim nga arena rock grupe të tilla si Rolling Stones dhe Led Zeppelin në aspektin e melodi dhe të gjithë këta njerëz të progresit. Për të bërë tij të ardhshëm përpjekje, e treta planifikuar tetralogy e arsimit-themed albume në studio, më shumë meditues dhe personale në lyricism, Kanye  ka dëgjuar popullore dhe vendit këngëtarja-songwriters Bob Dylan dhe Johnny Cash në shpresat e zhvillimit të metodave të shtonte tij lojë fjalësh dhe tregimit aftësinë. majtas|parapamje|270x270px|Në perëndim kryer në vitin 2008. Studio e trete e Kanyes album, Diplomimit, mblidhet i madh publicistik kur lirimin e saj data përballë Perëndimit në një shitje të konkurrencës kundër reperi 50 Cent's Kurtis. Pas tyre, shtator 2007 liron, e Diplomimit të outsold Kurtis me një diferencë të madhe, debuting në numër një në SHBA Billboard 200 tabelë dhe shitjen e 957,000 kopje në e saj të parë në javë. të Diplomimit të vazhduar vargun e kritike dhe komerciale sukseset nga Kanye dhe albumit të çojë e vetme, "më të Fortë", që mblidhet të tij të tretë numri një hit. "më të Fortë", i cili mostrat frëngjisht house Daft Punk, ka qenë i akredituar jo vetëm për të inkurajuar të tjerë të hip-hop artistëve për të përfshirë shtëpinë dhe electronica elemente në muzikë, por edhe për të luajtur një pjesë në ringjalljen e disko dhe elektro-infused muzika në fund të viteve 2000. Ben Detrick të XXL cituar rezultatet e shitjeve të konkurrencës në mes të 50 Cent është Curtis dhe Kanye Diplomimit si përgjegjëse për të ndryshuar drejtimin e hip-hop dhe duke hapur rrugën për re rappers të cilët nuk ndjekin hardcore-gangster myk, të shkrimit, "Nëse ka pasur ndonjëherë një çast momenti për të treguar hip-hop e ndryshon drejtimin, ajo mund të ketë ardhur, kur 50 Cent konkurruan me Kanye në vitin 2007 për të parë e të cilit album do të pretendojnë superiore shitje."
Kanye  jetën e mori një drejtim tjetër kur nëna e tij, Donda Perëndim, vdiq nga komplikimet nga kirurgji kozmetike që përfshin abdominoplasty dhe reduktimi i gjirit në nëntor të vitit 2007. Muaj më vonë, në Perëndim dhe të fejuarën e Alexis Phifer përfundoi angazhimit të tyre dhe e tyre long-term marrëdhënie të përhershme, i cili kishte filluar në vitin 2002. ngjarjeve, thellësisht Perëndimor, të cilët nisën të tij, 2008 Shkëlqim në Errësirë Turne menjëherë pas kësaj. Purportedly sepse emocionet e tij nuk mund të tjetërsohen përmes rep, Perëndimi vendosi për të kënduar duke përdorur zërin audio procesor Auto-Tune, të cilat do të bëhet një pjesë thelbësore e tij të ardhshëm përpjekje. Në perëndim më parë kishin eksperimentuar me teknologjinë për albumin e tij debutues Në Kolegjin e Braktisjes së shkollës për sfond vokal të "Jezusi Ecën" dhe "Kurrë Le të Më Poshtë." Regjistruar më së shumti në Honolulu, Hawaii në tri javë, Perëndim njoftoi albumin e tij të katërt, 808s & Heartbreak, në vitin 2008 MTV Video Music Awards, ku ka kryer udhëheqjen e saj të vetme, "Love Lockdown". Muzika publikun ishin të befasuar nga uncharacteristic prodhimit stili dhe prezenca e Auto-Tune, e cila typified para-lirimin përgjigje të regjistruar. djathtas|parapamje|Në perëndim duke punuar në studio në vitin 2008, i shoqëruar nga mentori Nuk I. D. (majtas). 808s & Hidhërimin, e cila përmban një përdorim të gjerë të njëjtin emër Roland TR-808 daulle makinë dhe përmban tema e dashurisë, vetmia, dhe dhimbje, u lirua nga Island Def Jam për të kapitalizuar mbi Falenderimeve fundjavë në nëntor të vitit 2008. Komente të ishin pozitive, edhe pse pak më të përziera se tij përpjekjet e mëparshme. Pavarësisht kësaj, të dhënat e teke demonstruar shquar tabelë shfaqje. Pas lirimit të tij, të çojë e vetme "Love Lockdown" debutoi në numrin tre në Billboard Hot 100 dhe u bë një "të Shtënë të Nxehtë Debutues", ndërsa ndjekin-up të vetme "Heartless" e kryer në mënyrë të ngjashme dhe u bë e tij të dytë të njëpasnjëshëm "Hot Shtënë Debutues" nga debuting në numrin katër në Billboard Hot 100., Ndërsa ajo u kritikua para lirimit, 808s & Heartbreak kishte një efekt të rëndësishëm në hip-hop muzikës, duke inkurajuar të tjera rappers për të marrë më shumë kreative rreziqet e tyre institucionale.
Në perëndim është e diskutueshme incident të vitit të ardhshëm në 2009 MTV Video Music Awards ishte ndoshta i tij më i madh polemika, dhe i çoi për të përhapur zemërim në të gjithë industrinë e muzikës. Gjatë ceremonisë, Perëndimi u rrëzua në skenë dhe e mori mikrofonin nga fituesi Taylor Swift, në mënyrë që të shpallin se, në vend të kësaj, Beyonce's video për "të Vetme Zonjat (vini një Unazë në të)", i nominuar për të njëjtin çmim, ishte "një nga videot më të mira të të gjitha kohërave". Ai me pas u tërhoq nga pjesa e mbetur e tregojnë për veprimet e tij. Perëndimi është Fama e Vret turne me Lady Gaga u anulua në përgjigje të polemikave.
Periudhën 2010-12: e Mia të Bukura të Errët Shtrembëruar Fantazi dhe bashkëpunime
Pas shumë publicitet incident, Perëndimi mori një pushim të shkurtër nga muzika dhe e hodhi veten e tij në mënyrë, vetëm për vrimë deri në Havai për disa muajve të ardhshëm të shkruar dhe për të regjistruar albumin e tij të ardhshëm. Importimin e tij të preferuar prodhuesit dhe artistët për të punuar në dhe të frymëzojë e tij të regjistrimit, në Perëndim të mbahen inxhinierët pas këshillave 24 orë në ditë dhe fjetën vetëm në increments. Noeu Callahan-Bever, një shkrimtar për të Ndërlikuara, ishte i pranishëm gjatë seancave dhe e përshkroi "komunale" atmosferë si kështu: "Me të drejtën e këngëve dhe të drejtën album, ai mund të kapërcejë çdo dhe të gjitha polemikave, dhe ne jemi këtu për të kontribuar, në sfidë, dhe frymëzojnë." Një shumëllojshmëri të artistë kanë kontribuar për projektin, duke përfshirë dhe miqtë e ngushtë Jay-Z, Kid Cudi dhe Pusha T, si dhe off-the-wall bashkëpunime, si me Justin Vernon e Bon Iver. majtas|parapamje|300x300px|Në perëndim kryerjen në SWU Muzika & Arts Festival në Brazil, 2011 My Beautiful  Dark Twisted Fantasy, Perëndimi i pestë në studio album, u lirua në nëntor të vitit 2010 për të përhapur brohorit nga kritikët, shumë prej të cilëve e konsiderojnë atë si më të mirën e tij të punës dhe i tha: "ajo forcoi tij replikë. Në kontrast të plotë tij të mëparshme përpjekje, e cila botuar një minimalist të shëndoshë, të Errët Fantazi miraton një maksimaliste të filozofisë dhe të merret me tema të famshëm dhe të tepërta. rekord përfshirë ndërkombëtare hit "të Gjitha Dritat", dhe Billboard hitet "Fuqia", "Përbindëshi", "Runaway", kjo e fundit e cila shoqërohet një 35-minutësh i filmit me të njëjtin emër me regji dhe starring në Perëndim. Gjatë kësaj kohe, në Perëndim të iniciuar muzikë pa pagesë program të MIRË të premten përmes tij të internetit, duke ofruar një shkarkim të lirë e më parë unreleased këngët çdo të premte, një pjesë e të cilave ishin përfshirë në këtë album. Ky promovim u zhvillua nga 20 gusht – dhjetor 17, 2010. Të errët Fantazi shkoi për të shkuar platinum në Shtetet e Bashkuara, por e saj mosveprim si një konkurrent për Albumin e Vitit në 54th Grammy Awards ishte parë si një "snub" nga disa media.
2011 pashë Perëndim të hyjë në një festival turne për të përkujtuar lirimin e Mia të Bukura të Errët Shtrembëruar Fantazi kryerjen dhe headlining festivale të shumta, duke përfshirë; SWU Muzikës Dhe Arteve, Austin Kufijve të Qytetit, Oya Festival, Rrjedhën e Festivalit, Live Music Festival, Big Dridhura, Thelbi Music Festival, Lollapalooza dhe Coachella e cila u përshkrua nga Hollywood Reporter si "një nga më të mëdha të hip-hop grupet e të gjitha kohërave", Perëndim lëshuar bashkëpunuese album të Shikojnë Fronin me Jay-Z në gusht të vitit 2011. Duke punësuar një strategjinë e shitjes që lëshuar albumin digjitale javë para saj fizike homologut, të Shikojnë Fronit u bë një nga disa emërtim të mëdha albumet në Internet në moshë për të shmangur një rrjedhje. "Niggas in Paris", u bë rekord të lartë vizatimin e vetme, arritjes në numër pesë në Billboard Hot 100. bashkë-headlining Watch Fronin Turneu nisi në tetor të vitit 2011 dhe përfundoi në qershor të vitit 2012. Në vitin 2012, në Perëndim lëshuar album përmbledhje Cruel Summernjë përmbledhje e këngë nga artistë nga e Perëndimit etiketë rekord të MIRË të Muzikës. Cruel Summer prodhuar katër teke, dy prej të cilave i kryer brenda krye të njëzet e Hot 100: "Mëshirë" dhe "Klikë". Perëndim drejtuar edhe një film me të njëjtin emër, që u dha premierë në vitin 2012 Festivalit të Filmit në Kanë në porosi piramida-formë shqyrtimit pavioni shfaqur shtatë ekranet.
2013-15: Yeezus dhe Adidas bashkëpunim
Seanca për Perëndimit gjashtë solo përpjekje të fillojë të marrë formën e vet në fillim të 2013 në e tij personale loft dhomën e ndenjjes së në Paris hotel. të Vendosur për të "minuar komerciale", ai edhe një herë ka sjellë së bashku të afërt, bashkëpunëtorët dhe u përpoq për të përfshirë Chicago stërvitje, dancehall, acid shtëpidhe industriale muzikë. frymëzuar Kryesisht nga arkitektura, Perëndim perfectionist tendencat e udhëhequr atë që të kontaktoni me producentin Rick Rubin pesëmbëdhjetë ditë trembur e tij për shkak të datës për këmbësorët poshtë rekord i shëndoshë në favor të më shumë qasje minimalist. Fillestare promovimin e gjashtë e tij të albumit të përfshira në mbarë botën video projektet e albumit të muzikës dhe të jetojnë në televizion shfaqje. Yeezus, Perëndimit gjashtë album, u lirua në qershor 18, 2013, për të ngrit në qiell komente nga kritikët. Kjo u bë e tij të gjashtë të njëpasnjëshme numër një debutues, por edhe shënuar tij më të ulët solo hapjen e javës së shitjes. Def Jam lëshuar "Black Skinhead" të radios në korrik të 2013 si albumit të çojë e vetme.