cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Principata e Gjon Kastriotit
Gjon Kastrioti ndoqi një politikë aktive për zgjerimin e fuqizimin e shtetit të tij, me gjithë kushtet e vështira që ishin krijuar prej sulmeve e pushtimeve osmane. Ai forcoi lidhjet me Republikën e Venedikut dhe qysh në vitin 1407 arriti të siguronte prej saj qytetarinë veneciane, e cila, bashkë me fëmijët e tij, iu rinjoh edhe në vitin 1413. Në fillim të vitit 1410 Venediku pranoi kërkesën e Gjon Kastriotit që të kishte banesë në Ulqin dhe, në rast se do të dëbohej nga zotërimet e tij prej osmanëve, ai bashkë me familjen të banonte në atë qytet. Këto lidhje me Venedikun Gjoni i shfrytëzoi për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve që pati në vitin 1407 me peshkopin e Lezhës, i cili kishte gjetur mbështetjen e papës që peshkopatës së Arbrit t`i shkëpuste 12 kisha. Ndërhyrja e Venedikut pranë papës qe efikase për Gjonin. Në vitin 1411 Gjon Kastrioti, kundrejt një shpërblimi të përvitshëm prej një mijë dukatësh, i ofronte Venedikut ndihmë ushtarake me "dy mijë kalorës të tij dhe treqind kalorës turq", madje edhe më shumë në rast nevoje.
Si çështje parësore e aktivitetit politik të Gjon Kastriotit ishin marrëdhëniet e tij me fqinjët lindorë, pushtuesit osmanë, fuqia ushtarake e të cilëve ishte e papërballueshme prej tij. Siç del nga fraza e dokumentit të vitit 1411, të cituar pak më sipër, Gjon Kastrioti ishte afruar me komandantin osman të Shkupit, Bajazitin, aq sa mund të komandonte edhe 300 kalorës osmanë, e dhënë kjo që lejon të supozohet se ai mund të ketë qenë së paku në postin e subashit të Tetovës. Në kushte të tilla, për të mbajtur në këmbë shtetin e tij Gjon Kastrioti ishte i shtrënguar të pranonte vasalitetin ndaj sulltanit dhe t`i paguante, siç ka shkruar vetë në vitin 1426, "haraçin mbretit". Si garanci për pranimin e vasalitetit osman, të paktën qysh në vitin 1409, Gjon Kastrioti qe detyruar të dorëzonte peng një nga djemtë e tij, që, me sa kuptohet, ka qenë djali i madh, Stanisha.
Në betejën e Ankarasë, që u zhvillua gjatë vitit 1402 midis trupave mongole dhe ushtrive osmane, këta të fundit pësuan një disfatë të rëndë dhe jeta politike e Perandorisë Osmane u përfshi nga konflikte të brendshme për trashëgimin e fronit osman, konflikte që vazhduan afër një dhjetëvjeçar. Gjatë këtyre viteve u dobësua përkohësisht presioni osman, për t`u riaktivizuar pas ardhjes në fron të sulltan Mehmetit I (1413-1421). Ndërkohë zotërimet e Gjon Kastriotit arritën një zgjerim e fuqizim të madh. Këtë e favorizoi edhe qëndrimi i komandantit osman të Shkupit, Bajazitit, i cili nuk ndoqi një politikë pushtimesh, por atë të marrëveshjes me fisnikët shqiptarë. Pas vdekjes së tij në vitin 1414, ai u zëvendësua nga i biri, për veprimtarinë e të cilit është vështirë të thuhet diçka. Gjatë viteve në vijim rol të veçantë në drejtimin e veprimtarisë politike e ushtarake të Pashasanxhakut të Shkupit do të kishin Isak bej Evrenozi dhe i biri i tij, Isa Beu. Evrenozët ishin një familje shumë e pasur. Vetëm në Shkup ata kishin mbi njëqind dyqane. Gjatë disa dhjetëvjeçarëve si ushtarakë të lartë osmanë, Evrenozët u përpoqën të kontrollonin rrugët tregtare të vendit që të fuqizoheshin ekonomikisht gjithnjë e më shumë.
Në fillim të vitit 1415 kaloi në duart e osmanëve Kruja, e cila kishte një pozicion shumë strategjik dhe kontrollonte segmente të rrugëve tregtare që lidhnin Shkupin me bregdetin shqiptar si dhe viset perëndimore të vendit. Prandaj pushtimi i Krujës dëmtoi rëndë interesat e fisnikëve të Shqipërisë Qendrore dhe të Epërme, sepse tani zotërimet e tyre nga çasti në çast mund të pushtoheshin prej osmanëve. Rëndë u goditën edhe zotërimet e Gjonit, sepse osmanët mund të zotëronin rrugën tregtare që kalonte nëpër Mat e Dibër për të arritur në Shkup, e kontrolluar deri në atë kohë prej Kastriotëve. Sidoqoftë, Gjoni u tregua mjaft i kujdesshëm në marrëdhëniet e tij me osmanët. Për të mbrojtur interesat e shtetit të tij dhe për të mënjanuar përplasjen me ta, kur Kruja ra në duart e osmanëve, Gjoni dërgoi djalin e tij të vogël, Gjergjin, si iç-ogllan (pazh) pranë oborrit osman. Në këtë mënyrë ai evitoi për disa vjet konfrontimet me osmanët. Kurse Republika e Venedikut vendosi që t`i jepte një tribut vjetor prej 200 dukatësh subashit turk të Krujës, që ky të mos sulmonte Durrësin dhe të mos prekte kriporet e shumta të këtij qyteti.
Kur në vitin 1418 Balsha III i shpalli luftë Republikës së Shën Markut për të rimarrë Shkodrën dhe Drishtin, Gjoni mbajti anën e tij dhe qenë të paefektshme përpjekjet e Venedikut gjatë viteve 1419-1420 për ta larguar atë nga Balsha. Konflikti midis Balshës III dhe Venedikut në rajonin e Shkodrës pengoi lëvizjen e tregtarëve shqiptarë, raguzanë etj. dhe qarkullimin e mallrave në drejtim të Kosovës, ku nxirrej e përpunohej ari, argjendi e plumbi dhe ku çmimi i prodhimeve të shumta bujqësore ishte më i ulët në krahasim me çmimet që ato kishin në viset perëndimore. Këto rrethana i shfytëzoi Gjon Kastrioti për të intensifikuar qarkullimin e mallrave në drejtim të Kosovës nëpër rrugën tregtare Shufada-Prizren-Prishtinë dhe në atë të Shkupit të kontrolluara prej tij. Në shkurt të vitit 1420 ai nënshkroi një akt-tregtar me Republikën e Raguzës, nëpërmjet së cilës u garantonte tregtarëve të saj lëvizje të sigurt nëpër rrugët e sipërpërmendura. Në mars të vitit 1422 Gjon Kastrioti siguroi edhe miratimin e Venedikut për të lejuar tregtarët raguzanë, që në vend të Shkodrës të vinin në Lezhë për të rrahur rrugët e zotërimeve të tij.
Pas vdekjes së Balshës III, Gjon Kastrioti ndërmori masa të menjëhershme për të mbrojtur interesat e veta politike dhe ekonomike. Në rajonin e Shkodrës, ku kishte zbritur ushtria e Stefan Lazareviçit dhe mbante të rrethuar qytetin, Gjoni dërgoi trupat e veta. Në një letër, që i shkroi Venedikut në nëntor të vitit 1422, ai ka rrëfyer se nuk e kishte lejuar despotin serb të Rashës të merrte Lezhën dhe shprehte me këtë rast gatishmërinë e tij për të ndihmuar venecianët që të dëbonin ushtrinë serbe nga rajoni i Shkodrës.
Ndërkohë, krahas Gjonit, edhe djemtë e tij kishin filluar të aktivizoheshin në veprimtarinë politike dhe ushtarake të familjes së tyre. Burimet historike tregojnë se gjatë vitit 1422 një nga djemtë e tij komandonte trupat e Kastriotëve në rrethinat e Shkodrës. Kurse në vitin 1428 përmendet një djalë i Gjon Kastriotit "i bërë turk e mysliman", që kishte trupa ushtarake pranë zotërimeve të Venedikut po në rajonin e Shkodrës.
Interesat ekonomikë dhe politikë të shtetit të Kastriotëve e nxitën Gjon Kastriotin që t`u kushtonte vëmendje edhe rajoneve të tjera shqiptare, të cilat nuk ishin kufitare me zotërimet e tij. Jo lidhjet familjare që Kastriotët kishin me Balshajt, po pikërisht interesat ekonomikë e shtynin Gjon Kastriotin t`i përkrahte vazhdimisht ata, madje duke dërguar edhe ushtrinë e tij në ndihmë të tyre. Edhe pas vdekjes më 1421 të Balshës III, që ishte kushëri i tij, Gjoni vazhdoi lidhjet me fisnikët e tjerë shqiptarë të zotërimeve të Balshës III, si me Gjurashët (Cërnojeviçët), që i kishin zotërimet fillestare në rrethinat e grykës së Kotorrit dhe që më pas i shtrinë edhe në Gentë, me të cilët lidhi krushqi. Gjurashët u angazhuan në një luftë shumëvjeçare kundër përpjekjeve të Despotatit të Rashës për pushtimin e viseve bregdetare shqiptare, që shtriheshin në veri të lumit Buna. Ndërkohë edhe Gjon Kastrioti kundërshtoi synimet e despotëve serbë për marrjen e Lezhës dhe për zgjerimin e pushtimeve të tyre në Rrafshin e Dukagjinit dhe në Fushë-Dardani.
Pesha dhe roli i shtetit të Gjon Kastriotit në jetën e vendit erdhi gjithnjë duke u rritur. Fuqizimin më të madh ai e arriti në kohën kur në krye të tij doli djali i vogël i Gjonit, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu.
Kantoni Grimaud
Kantoni Grimaud (frëngjisht: Canton de Grimaud) është një kanton në departamentin Var, rajonin Provence-Alpes-Côte d'Azur në Francë. Kryeqëndra e kantonit është Grimaud. Ka sipërfaqe 267.56km2 dhe popullsi 33457 banorë.
Përbërja aktuale
Kantoni Grimaud aktualisht përbëhet nga 5 komuna.
Italia
Italia (zyrtarisht Republika Italiane, italisht Italia respektivisht Repubblica Italiana) është shtet në pjesën jugore të Evropës, në Gadishullin Apenin. Pjesë e këtij vendi janë dhe ishujt në Detin Mesdhe, si Sicilia dhe Sardenja. Në Alpet e larta në veri të saj gjendet kufiri me Francën, Zvicrën, Austrinë dhe në brigjet e Adriatikut kufizohet nga Sllovenia. Në brendësi të këtij shteti gjenden dy shtete të vogla: Vatikani dhe San Marino.
Etimologjia
Propozimet e etimologjisë së fjalës 'Italia' janë të shumta. Sipas një propozim më i njohur, fjala Italia, nga latinishtja Italia, ishte i huazuar nga greqishtja prej gjuhës Oscane Víteliú, që do të thotë "toka e gjedhëve të reja".
Fillimisht emri Italia u përdor vetëm për Italinë jugore. Grekët gradualisht filluan të përdorin këtë emër për një rajon më të madh, por ishte gjatë mbretërimit e Augustit (në latinisht Imperator Gaius Julius Caesar Augustus, që konsiderohet si perandori i parë i Perandorisë Romake) që emri Italia u përdor për gadishullin italian komplet deri te Alpet.
Gjeografia
Sipërfaqja e përgjithshme e Italisë është 301,230 km², shtrihet rreth koordinatave gjeografike 42° 50' V, 12° 50' L dhe 294,020 km² të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 7.210 km² ujë.
Vija bregdetare e Italisë është 7,600 km e gjatë ndërsa kufiri tokësor 1.932,2 km i gjatë.
Klima e Italisë është mesdhetare. Në pjesën veriore alpine dhe atë jugore qendrorë zotëron klima kontinentale.
Historia
Në vitin 479 e.s. Perandoria Romake e Perëndimit mori fund për shkak të dyndjeve të fiseve gjermanike dhe vikingëve. Kështu u krijuan disa shtete, ndër ta dhe Italia, por jo me sipërfaqen e some. Kryeqyteti Roma. Për një periudhë nuk Ka dokumentime. Italia mori sipërfaqen që ka sot. Rreth viteve 1910-1920 Italia u bë fashiste nga Benito Mussolini. U quajt Italia Fashiste dhe përkrahu forcat qendrore ne Luftën I Boterore dhe Gjermaninë naziste në Luftën II Botërore. Fashistët pushtuan një pjesë të Ballkanit.Forcat komuniste Shqiptare dhe Jugosllave luftonin. Me mbarimin e luftës iku nazizmi dhe fashizmi. Italia mbeti përsëri në sipërfaqen e sotme. Italia tani është një vend i mirë për të jetuar, por popullsia është plakur për shkak të emigracionit.
Njësitë administrative
right|300px|Njësitë administrative në Itali Italia ka 20 rajone (të quajtura "regioni", njëjës: "regione"). Pesë nga këto rajone kanë statusin e një shkalle të autonomisë që u mundëson disa të drejta veprimi në legjislacion dhe çështje tjera specifike. Të gjitha rajonet, Valle d'Aosta, ndahen më tej në dy e më tepër njësi më të vogla të quajtura "provinca".
Njësitë me status autonomie janë të shënuara me shenjën *.
Politika
Italia ka qenë një republikë unitare parlamentare që nga 2 qershori 1946, kur monarkia u shfuqizua nga një referendum kushtetues. Presidenti i Italisë, aktualisht Sergio Mattarella që nga viti 2015, është kreu i shtetit të Italisë. Presidenti zgjidhet për një mandat shtatëvjeçar nga Parlamenti i Italisë në një sesion të përbashkët. Italia ka një kushtetutë të shkruar demokratike, që rezulton nga puna e një Asambleje Kushtetuese formuar nga përfaqësuesit e të gjitha forcave antifashiste që kanë kontribuar në humbjen e naziste dhe forcave fashiste gjatë Luftës Civile.
Italia ka një qeveri parlamentare të bazuar në një sistem votimi proporcional. Parlamenti është krejtësisht dydhomësh: dy shtëpitë, Dhoma e Deputetëve dhe Senati i Republikës, të cilat takohen në Palazzo Madama, kanë të njëjtat kompetenca. Kryeministri, zyrtarisht kryetar i Këshillit të Ministrave, është kreu i qeverisë i Italisë. Kryeministri dhe kabineti emërohen nga Presidenti i Republikës, por duhet të kalojnë një votëbesim në Parlament për të hyrë në detyrë. Kryeministri i tanishëm është Paolo Gentiloni i Partisë Demokratike.
Një ndryshim tjetër me zyrat e ngjashme është se përgjegjësia e përgjithshme politike për inteligjencën i jepet Presidentit të Këshillit të Ministrave. Në sajë të kësaj, Kryeministri ka fuqi ekskluzive për: koordinimin e politikave të inteligjencës, përcaktimin e burimeve financiare dhe forcimin e sigurisë kibernetike kombëtare; zbatojnë dhe mbrojnë sekretet shtetërore; autorizojnë agjentët për të kryer operacione në Itali ose jashtë vendit, në kundërshtim me ligjin.
Dhoma e Deputetëve është shtëpia e ulët e Italisë. Veçori e Parlamentit italian është përfaqësimi i dhënë qytetarëve italianë që jetojnë përgjithmonë jashtë vendit: 12 deputetë dhe 6 senatorë të zgjedhur në katër zona të ndryshme jashtë shtetit. Përveç kësaj, Senati italian është caratterizzato edhe nga një numër i vogël i senatorëve për jetë, të emëruar nga Presidenti "për merita të shquara patriotike në fushën sociale, shkencore, artistike ose letrare". Ish presidentët e Republikës janë senatorë të jetës ex officio.
Tre partitë kryesore politike të Italisë janë Partia Demokratike, Forza Italia dhe Lëvizja pesë yje. Gjatë zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 2013, këto tri parti fituan 579 nga 630 vende në Dhomën e Deputetëve dhe 294 nga 315 në Senat. Shumica e vendeve të mbetura u fituan nga një bllok jetëshkurtër zgjedhor formuar për të mbështetur kryeministrin në ikje Mario Monti, partia deri majta, Ekologji, Liri ose nga palët që zgjedhjet konkursin vetëm në një pjesë të Italisë: Lidhjes Veriore, Partia Popullore e Tirolit Jugor, Vallée d'Aoste dhe Jugu i Madh. Më 15 nëntor 2013, 58 deputetë të shkëputur nga Forza Italia krijuan New Center-Right.
Ligji dhe drejtësia penale Artikujt kryesorë: Ligji i Italisë dhe Gjyqësori i Italisë
Gjykata Supreme e Kasacionit Sistemi gjyqësor italian është i bazuar në ligjin romak të modifikuar nga kodi i Napoleonit dhe statutet e mëvonshme. Gjykata Supreme e Kasacionit është gjykata më e lartë në Itali për rastet penale dhe civile. Gjykata Kushtetuese e Italisë rregullon konformitetin e ligjeve me kushtetutën dhe është një inovacion pas Luftës së Dytë Botërore. Që nga pamja e tyre në mes të shekullit të 19, krimi italiane organizuar dhe organizatat kriminale kanë infiltruar jetën sociale dhe ekonomike të shumë rajone në jug të Italisë, më famëkeq i Cili qenë mafias siçiliane, e cila më vonë do të zgjerohet në disa vende të huaja, duke përfshirë Shtetet e Bashkuara. Faturat mafioze mund të arrijnë në 9% të PBB-së së Italisë.
Raporti i vitit 2009 identifikoi 610 komuna që kanë një prani të fortë mafioze, ku jetojnë 13 milionë italianë dhe prodhohet 14.6% e GDP italiane. Ndrangheta e Kalabrisë, që sot ndoshta është sindikata më e fuqishme e krimeve të Italisë, llogarit vetëm për 3% të PBB-së së vendit. Megjithatë, në 0.013 për 1.000 njerëz, Italia ka vetëm normën e 47 më të lartë të vrasjes (në një grup prej 62 vendeve) dhe numrin e 43-të më të lartë të dhunimeve në 1,000 njerëz në botë (në një grup prej 65 vendeve), relativisht shifra të ulta mes vendeve të zhvilluara.
Ekonomia
thumb|right|200px|Fiat 500 thumb|right|200px|Piazza Affari në [[Milano]]
Për nga vëllimi ekonomik Italia bën pjesë në 7 shtetet më të industrializuara të botës dhe e katërta në Evropë. Pozita gjeografike e Italisë është e lidhur ngushtë me detin gjatë tërë historisë së saj, duke ushtruar ndikim të rëndësishëm dhe vendimtar në zhvillimin e saj.
Në truallin e Italisë lind Perandoria Romake, e cila tregoi tërë atë fuqi dhe ndikim në një pjesë të madhe të kontinentit tonë. Shkatërrimi i saj, më vonë edhe copëtimi në shumë shtete feudale, ekonomisë së Italisë nuk i ka dhënë fuqi unike.
Italia hyn në kategorinë e shteteve të Evropës në të cilët frytet e revolucionit industrial arrijnë vonë, përkatësisht kah mesi i shekullit XIX. Ndërsa në shumë shtete të Evropës fillon të zvogëlohet karakteristika agrare, në strukturën e ekonomisë italiane ajo zë pozitën prioritare. Edhe dy luftërat botërore kanë ndikuar në dobësimin e saj, sidomos ajo e fundit. Pasojat kanë qenë të rënda e janë manifestuar në numrin gjithnjë më të madh të papunëve. Industria, e shkatërruar gjithashtu pas Luftës së Dytë Botërore, nuk ka mund të ofronte shumë e në bujqësi ndihej mungesa e tokës së punueshme.
Etapa më e rëndësishme e ekonomisë së Italisë fillon prej vitit 1950. Investimet e kapitalit të huaj, e në radhë të parë i ShBA-ve, i kanë mundësuar që shpejt të rimëkëmbet ekonomia e shtetit. Rritja e investimeve në industri gjithnjë është shtuar e në fund të dekadës është dyfishuar prodhimtaria industriale. Viti 1959 për Italinë ishte më i rëndësishmi, kurse dekada e kaluar karakterizohet si fenomen i rrallë i ekspansionit ekonomik, që është shprehur jo vetëm në rritjen e prodhimtarisë industriale, por edhe në rritjen e eksportit dhe uljen e papunësisë.
Në vitin 1951 kanë qenë të inkuadruar 4,2 milionë e në vitin 1972 ky numër dyfishohet, duke arritur në 8,1 milionë punëtorë. Derisa vlera e prodhimtarisë industriale në vitin 1951 ka qenë 4,8 miliard dollarë, në vitin 1972 kjo vlerë pesëfishohet, duke arritur në 25,5 miliardë dollarë. Krahas këtyre ecurive, lindin gjigantët industrialë, siç janë: industria e gomave “Pireli", e automobilave "Fiat", e tekstilit "Armani", industria kimike “Monte Catini”, etj. Gjithashtu Italia ka shumë të zhvilluar turizmin. Mirëpo, kontrastet ndërmjet Veriut dhe Jugut, që janë shfaqur si pasojë e rrethanave të ndryshme historike, edhe pse ndihet tendenca e zvogëlimit, ende paraqesin problemin më serioz të shtetit. Në këtë aspekt çdo qeveri italiane e ardhur në fuqi ka si prioritet zbutjen e këtij niveli ndermjet veriut dhe jugut duke shpalosur politika ekonomike e frymë investuese për jugun. Sot Italia bën pjesë ne ato shtete qё ka një raport tё mirë përsa i përket eksporteve ku më kryesoret përmendim prodhimet industriale si ato tё makinave, prodhimet ushqimore, apo dhe ato të tekstileve. Në lëndë të para si minerale apo naftë është deficitare.
Qysh prej 1 janarit të vitit 2002 Italia është bërë pjesë e eurozonës, pra bën pjesë në ato shtete evropiane që përdor euron si monedhë. Kjo ka bërë që të lihet pas një histori e gjatë me monedhën e para 2002-shit, liretën që herë pas herë ishte bërë pre e spekulimeve të shumta duke krijuar dhe uljen e vlerës së saj.
Sistemi Rrugor
Totali i rrugëve të Italisë arrin deri në 654.676 km (1998).
Sistemi Hekurudhor
Totali i hekurudhave të Italisë arrin deri në 19.394 km ky total mund të rritet në ditët në vijim si pasojë e ndërtimeve të reja që mund të bëhen.
Demografia
thumb|right|200px|Rritja demografike e Italisë
Në vitin 2003 Italia ka pasur gjithsej 57.998.353 banorë dhe dendësi 196 banorë në km². Pas 6 vitesh arriti një popullsi prej 60.114.021 banorë dhe dendësi 199,5 banorë në km². Italia në aspektin gjuhësor dhe fetar është kryesisht homogjene, por në aspektin kulturor, ekonomik dhe politik e larmishme.
Në Evropë është e pesta për nga dendësia e popullsisë (196 b. Në km²). Në Itali nuk ka shumë pakica. Më e madhja është pakica gjermane në Tirolin Jugor, slloven rreth Triestës, Shqiptarë (arbëreshët) në Kalabri dhe Siçili etj.
Në Itali besimi më i madh është Katolicizmi me mbi 90 % të popullsisë, por ka edhe konfesione tjera të vogla të cilat janë kryesisht të ardhura nga emigrantët e jashtëm.
Kultura
Italia nuk ka ekzistuar si shtet deri më 1861, kur u bashkua. Për shkak të këtij bashkimi të vonuar, dhe autonomisë historike të regjioneve që tani e përbëjnë Gadishullin italian, shumë tradita dhe kultura që tani identifikohen si Italiane mund të identifikohen nga regjionet nga kanë ardhur. Me gjithë izolimin social dhe politik të këtyre regjioneve, kontributet e Italisë në trashëgiminë kulturore dhe historike të Evropës mbeten shumë të mëdha. Italia është vendi me më së shumti trashëgimi kulturore në UNESCO (41 deri më tani).
Arti
thumb|right|upright|Piktura e [[Dante Alighieri]] Piktura italiane karakterizohet me ngjyra të ngrohta dhe dritë, siç dëshmojnë punimet e Caravaggios dhe Titianit, dhe preokupim me figura fetare. Piktura italiane ka dominuar në Evropë për qindra vjet. Artistë të njohur gjatë kësaj kohe përfshijnë Michelangelo, Leonardo da Vinci, Donatello, Botticelli, Fra Angelico, Tintoretto, Caravaggio, Bernini, Titian dhe Raphael. Pastaj Italia provoi nënshtrim të vazhdueshëm nga fuqi të huaja që shkaktoi zhvendosje të vëmendjes tek çështjet politike, duke çuar deri te humbja e autoritetit artistik të saj në Evropë.
Letërsia
Me bazat e gjuhës italiane moderne të themeluara nga poeti Dante Alighieri, vepra më e madhe e të cilit, Divina Commedia, konsiderohet si një ndër veprat më të mëdha të krijuara në Evropë gjatë kohës së Mesjetës; shkrimtarët dhe poetët Giovanni Boccaccio, Giacomo Leopardi, Alessandro Manzoni, Torquato Tasso, Ludovico Ariosto, dhe Francesco Petrarca. Filozofë të rëndësishëm përfshihen Giordano Bruno, Marsilio Ficino, Niccolò Machiavelli, dhe Giambattista Vico. Figura letrare moderne janë: poeti nacionalist Giosuè Carducci më 1906, shkrimtari realist Grazia Deledda më 1926, autor i teatrit modern Luigi Pirandello më 1936, poetët Salvatore Quasimodo më 1959 dhe Eugenio Montale më 1975, autori teatral Dario Fo më 1997 etj.
Minoritete
Itali ka minoritete të ndryshme. Në veri janë gjermanët dhe francezët, në pjesën qendrore dhe atë jugore ka pakica me origjinë shqiptare (arbëreshët) dhe greke.
Lidhje të jashtme
Shoqatat kulturore shqiptare në Itali:
Cynodon
Lista e anëtarëve
është grup i familjes Poaceae.
Formimi i yjeve
Formimi i një yll të gjithësisë është dukuri në të cilën bëjnë pjesë re të dendura molekulare, gjatë të cilës vije deri tekë rrënimi i reve dhe krijimi i një lloj plazme të molekulave që merr formën e një bosi të zjarrtë. Si një degë e astronomisë formimi i yllit përfshin studimin e mesme ndëryjor dhe retë gjigante molekulare (GMC) si prekursorëve në procesin e formimit yll dhe studimin e objekteve të rinj yjor dhe formimit të planetit, si prodhimet e saj të menjëhershme. Teoria e formimit te yllit, si dhe të kontabilitetit për formimin e një ylli të vetëm, duhet edhe llogari për statistikat e yjeve binare dhe funksionin fillestar në masë.
Dekorata "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"
parapamje|Urdhri Gjergj Kastrioti Skënderbeu Urdhri "Gjergj Kastrioti Skënderbeu" është një dekoratë nderi e Republikës së Shqipërisë që u jepet qytetarëve shqiptarë dhe të huaj për ndihmesë të qenësishme ose akte të veçanta heroike në mbrojtjen, forcimin e përparimin e Republikës së Shqipërisë. Dekorata jepet me dekret nga Presidenti i Shqipërisë. Ky urdhër është i artë.
Marrësit
Deri më tani më ky titull e kanë marrë:
Tahir Dalipi
Tahir Dalipi, lindi në Ilincë të Preshevës në vitin 1958, është politikan shqiptar, profesor i gjuhës frenge, ishte anëtar i Këshillit Politik Ushtrisë për Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.
Gjuha ilire
Gjuha ilire ose ilirishtja i përket familjes së gjuhëve indo-evropiane dhe ka qenë e folur në pjesën perëndimore të Ballkanit Në kohën e lashtë quheshin si fise. Por sipas disa studimeve thuhet se gjuha e ilirëve është shumë e ngjashme me shqipen e sotme. Ardianët, Dalmatët, Panonët, Autariatët, Taulantët (shih fiset ilire), ilirët flisnin një gjuhë që dallonte nga popujt e tjerë që jetonin në gadishullin e Ballkanit. Mendohet se ilirët nuk e kanë lënë të shkruar gjuhën e tyre. Deri më sot nuk është gjetur asnjë dokument i shkruar në gjuhën ilire. Nga gjuha ilire janë trashëguar sot rreth 1000 emra njerëzish, perëndish, fisesh, vendesh, lumenjsh e malesh. Këto fjalë janë gjetur në mbishkrime të ndryshme, në shkrimet e autorëve të vjetër grek e latin, si dhe në monedhat e gjetura në teritoret ilire. Nga studimi i tyre është aritur në përfundimin se gjuha ilire bën pjesë në grupin e gjuhëve indo-evropiane. Me anë të gjuhës shqipe, studiuesit sot kanë mundur të shpjegojnë kuptimin e shumë fjalëve ilire si: bilë (bijë), sika (thika), aran (arë), baro (bari), etj.. Emra ilirë si: Bardhyl, Agron, Teuta, Genti, Pirro etj. janë emra të cilët përdoren edhe sot në trevat shqiptare.
Fjalët ilire
Vetëm pak fjalë të ilirishtes janë cituar nga burimet klasike nga ato romake apo greke, dhe nga këto vetëm katër janë identifikuar me etnonimin Illyrii ose Illurioí ; të tjerat duhet të identifikohen tërthorazi :
Some additional words have been extracted by linguists from toponyms, hydronyms, anthroponyms, etc. :
Kentum apo Satem
Në të gjitha këto raste të mbështetësit e karakterit kentum e konsiderojnë gjuhën ilire PIE k * ^> / * k / ose PIE* ^ g> / * g / pasuar nga një / l / apo / r / të jetë dëshmi e një karakteri kentum të gjuhës ilire. Megjithatë, ngjan se edhe në gjuhën shqipe dhe Balto-sllave të cilat janë gjuhë Satem, në këtë pozicionin fonetik e palatovelaret janë përgjithësisht depalatizuar (depalatizimi i PIE k * ^> * k dhe g * ^> * g para / r / dhe / l / veçanërisht në shqipe).
8 Nëntori (gazetë)
8 nëntori është gazetë, Organ i Partisë së Punës të Shqipërisë.
Adresa e Redaksisë: Rruga "Sotir Peci" Nr. 24
Telefon: 00355 (0)4 - 369948
Nr i Llogarisë: 7658/3634 në Bankën Kombëtare të Kursimeve Nr. 1, Tiranë
Kampionati Evropian i Vaterpolit
Kampionati Evropian i Vaterpolit është një kompeticion sportiv për ekipet kombëtare të vaterpolit, aktualisht të mbajtura kry dy vitesh dhe të organizuara nga Ligue Européenne de Natation (LEN), federata udhëheqëse evropiane e sporteve ujore, përfshirë këtu dhe vaterpolin. Aty ka kompeticione për meshkuj dhe femra.
Kampionati Evropian i Vaterpolit i parë është mbajtur më 1926 në Budapest, vetëm me kompeticionin për meshkuj. Kompeticioni i parë për femra është mbajtur për herë të parë më 1985 në Oslo.
Granit Zela
Jetɑ
Granit Zela ka lindur në Bushat (Bicaj) të Kukësit më 1979. Zela është poet, prozator, eseist, përkthyes dhe studiues, Shkollimi
Studime, ese, artikuj, intervista botuaar në shtypin e shkruar
Kur përktheja Folknerin, më dukej sikur isha duke rrugëtuar me Darl Bandrenin dhe familjen. Intervistë, ExLibris, 25 shtator 2020.
Granit Zela dhe Flurans Ilia: Shkrimtari jeton me atë që ndodh në atdheun e tij, Intervistë, ExLibris, 27 korrik 2020.
Libri duhet botuar një herë në pesë vjet, jo pesë herë në vit, Intervistë, gazeta "Fjala", 8 qershor 2020.
Misioni i parë i një organi kulture, ese, “Ilz” nr. 10, Tiranë 2018.
Kadare dhe Andriç mes historisë dhe mitit!, Gazeta Standard, fq.16-17, 27 korrik 2011.
Ura që ndan Kadarenë me Andriçin, Gazeta Standard, fq.16, 28 korrik 2011.
Nëntë varret e letërsisë, Gazeta Nacional, Nr.136, 26 shkurt-4 mars 2012.
“Shkrimtarët e territ” Gazeta Standard, fq.18-19, 21 nëntor 2011.
A është turp me qenë shkrimtar?, Gazeta Nacional, Nr. 124,fq.18, 27 nëntor-4 dhjetor 2011.
Si e shohim letërsinë sot, botuar në “Konkurs për Çmimin Mehrl Licht! Të eseistikës dhe kritikës letrare”, Botim shoqërues i revistës Mehrl Licht!/41, fq.10-21, Botues, Onufri 2011.
Kultura reziston “n’së dashunisë së botës sanë”, botuar tek “Metamorfoza e brerores”, botim shoqërues i revistës Mehr Licht! Nr. 39, Onufri 2010.
Faleminderit punëtorëve të kulturës, gazeta “Drita” 11 janar 2009.
Dy diktatorë të letërsisë, gazeta “Albania”, 9 mars 2009.
Çuditë e kujtimeve për Lasgushin, gazeta Albania, 30 mars 2008.
Letërsia si habi estetike, Granit Zela, Mehr Licht!/28, fq.1-9, Botues, Ideart, korrik 2008.
Drita e dashurisë për gjuhën shqipe, gazeta “Drita” 20.04.2008.
Lavdia e rreme e kujimeve për Lasgushin, gazeta “Drita”  20.04.2008.
Ferri i parajsës, parajsa e ferrit, gazeta Albania, 27 prill 2008.
Zbulimet e tmerrshme të antologjistëve, gazeta “Drita” 22.06.2008.
A nuk plaçkitet këhtu lexuesi i dënuar me vdekje?, gazeta “Drita”, 1.06.2008.
Azili mjeran i poezisë shqipe, gazeta “Drita”, 15.06, 2008.
Që të çliroj nga vetja shkrimtarin, intervistë, gazeta “Sot”, 6 qershor 2007.
Letërsia si habi estetike, gazeta “Tema” 1 gusht 2007.
Të shkruarit si synim jetësor, intervistë, gazeta “Tema”, 20 korrik 2006.
Shqipëria, atdheu që mohon(te) Gonxhe Bojaxhiun, gazeta “Albania” 22 gusht 2003.
Murtaja e Mënisë, gazeta “FjalA” 26-27 Shator 2004.
Pikaso i prozës së shekullit të XX, gazeta “Fjala” 20-27 Nëntor 2005.
Antinomitë e kryehershme të ekzistencës, gazeta FjalA 12-13 Shtator 2004.
Vetëflijimi pafund i artistit, gazeta”Fjala” 8-9 shkurt 2004.
Antinomitë e kryehershme të ekzistencës, gazeta ”Fjala”, 12 shtator 2004.
Aktpadi për krime ndaj librit, editorial ”Fjala” 14-21 Gusht 2005.
Zvetënimi i gjuhës shqipe, gazeta ”Fjala”  1-8 Maj 2005.
Letërsia si habi estetike, gazeta ”Tema” 1 gusht 2007.
Rrugëtim poetik nga Amerika e Veriut, gazeta ”Tema” 4 korrik 2007.
Ç’po ndodh me folësit e gjuhës shqipe? gazeta ”Tema” 4 korrik 2007-07-06.
Grishje kah e bukura, editorial, gazeta  ”Temp”, 2 Prill 2006.
Letërsia si Habi estetike,  editorial, gazeta “Fjala”, 16-23 Maj 2004.
S’mund të rrija pa shkruar” gazeta ”Ars” 25 Janar 2004.
Shqipëria nuk ka nevojë për zbulues armiqsh dhe predikues të urrejtjes, polemikë për Ismail Kadarenë, Gazeta Sot, 16 Gusht 2005.
Tragjika e Mos’historisë tek Fabula Rasa me autor Agron Tufën, Gazeta Standard, shtator 2005.
“Për një qeverisje të mirë vendore: sikur të isha kryetar bashkie”, përmbledhje esesh botuar nga Shoqata e Bashkive, fq 43-45. Tiranë 2007.
E Bukura, ideal i përjetshëm i njerëzimit, gazeta ”Temp” 16 Korrik 2006.
Libra të përkthyer nga gjuha angleze
John Updike "Lepuri kthehet", roman, fq 489, Albas 2021.
John Updike "Lepur, vrapo", roman, fq 355, Albas 2020.
William Faulkner "Duke dhënë shpirt", roman, fq 245, Onufri 2019.
Mary Shelley "Syri i keq", rrëfenjw me motive shqiptare, Onufri 2021.
Edward Snowden "Historia ime", fq. 383, Pema, 2021.
Morgan Housel, "Psikologjia e parasë", fq.277, Minerva 2021.
H. G. Wells, "Dyqani magjik", tregim, f.40. Onufri 2020.
E. A. Poe “Shembja e shtëpisë Asher”, tregim, fq. 56. Onufri 2020.
Charlotte Perkins Gilman, “Letra e verdhë e murit”, fq.48. Onufri 2020.
E. A. Poe “Pusi dhe lavjerrësi”, tregim, Onufri 2020.
Simon Senek, "Loja e pafundme", fq. 250, Minerva 2020.
Simon Senek, "Fillo me pse" fq. 219. Mnerva 2019.
Rachel Hollis, “Vajza, mjaft me shfajësime, fq. 260, Minerva 2019.
Rachel Hollis, "Vajza, lani fytyrën", fq. 216, Minerva 2018.
Michael Spira, “Libri i vogël i shëndetit” fq. 192, Minerva 2018.
Roxane Gay “Gra të vështira” Tregime, Minerva, 2017.
Oliver James, “Shëndeti emocional”, Pegi 2016.
Christopher Hamilton, “Si të përballesh me sprovat e jetës”, Pegi 2016.
Ese, shkrime kritike, intervista të autorëve anglo-sakonsonë
Abdulrazak Gurnah: Të shkruarit (Ligjërata e Nobelit, 7 dhjetor 2021), Exlibris 2021.
Përgjigjet e William Faulkner-it për romanin “Absalom, Absalom!”, ExLibris, 13 gusht 2021.
Raymond Carver mbi artin e tregimit, ExLibris, 1 dhjetor 2021.
Letrat e Herman Hesse-s me Romain Rolland-in për librin “Siddharta”, ExLibris, 16 korrik 2020.
Toni Morrison: William Faulkner dhe letërsia që shkruaj, ExLibris, 5 nentor 2021.
Halle Butler, “Letra e verdhë e murit” dhe shqetësimet e Charlotte Perkins Gilman-it, ExLibris, 17 prill 2021.
Tim Parks: Përkthyesi i padukshëm, Exlibris, 21 maj 2021.
Peter Constantine: Çfarë ka mbetur pa u thënë–Si Kadareja i shpëtoi censurës, por përvetësoi stilin që ajo i mësoi, ExLibris, 13 mars 2021.
Lauren Marino për hapësirat ku shkruan Virginia Woolf, Toni Morrison, Jane Austen, Maya Angelo, motrat Brontë dhe J.K. Rowling, ExLibris, 8 mars 2021.
Fabrice Conte-Williamson,Të përkthesh Kadarenë për skenën: Stinë e mërzitshme në Olymp, ExLibris, 2 mars 2021.
Dy ese nga Toni Morrison: Letërsia dhe jeta publike, ExLibris, 24 shkurt 2021.
Cynthia Ozick: Fantazma në tryezën e shkrimit, Exibris, 19 shkurt 2021.
“Letra e verdhë e murit” dhe shqetwsimet e Charles Perkins Gilma-it, prill 2021, ExLibris, (E pwrjavshme letrare, kulturore) Nr. 126.
Peter Constantine, Çfarë ka mbetur pa u thënë: Si Kadareja i shpëtoi censurës por përvetësoi stilin e saj, ExLibris, 121.
·Lauren Marino, Dhoma më vete: aty ku shkrimtaret më të mira krijuan art, ExLibris Nr. 120.
·Fabrice Conte-Williamson, Të përkthesh Kadarenë për skenën: Stinë e mërzitshme në Olymp. ExLibris, 119.
·Toni Morrison, Letërsia dhe jeta publike, Shkrimtarët dhe rreziku, ExLibris 118.
·Cynthia Ozick, Fantazma në tryezën e shkrimit, ExLibris 117.
·Elizabeth Boëen, Në kërkim të një subjekti për ta rrëfyer, ExLibris 116.
·Mario Vargas Llosa, Leximi i letërsisë së mirë, ExLibris 114.
· David Bellos, Përse duhet ta lexojmë Kadarenë, ExLibris 113.
· Haley Bracken, A ka patur një armiqësi letrare Ëilliam Faulkner – Ernest Hemingëay? ExLibris 112.
·  Zadie Smith, Diçka për t’u bërë ose pse shkruaj? ExLibris 111.
·  James Wood, Çfarë është me rëndësi vendimtare kur shkruajmë kritikë letrare? ExLibris 110.
·  W.H. Auden, Franz Kafka, Unë pa veten, ExLibris 109.
·  Claire Adam, Mbi rreshtat e parë të 100 vjet vetmi, Exlibris 108.
·  Margaret Atëood: Distopia e harruar që frymëzoi George Orwell-in dhe mua, ExLibris 107
·  Eudora Ëelty, Si më krijuan prindërit një fëmijëri me libra. ExLibris 106.
·  Louise Glück, Kultura e shërimit, origjinaliteti amerikan, ExLibris 105.
·  Herman Mellville, Fama letrare bëhet padroni yt,
·  Letra për Nathaniel Haëthorn-in kur Melville shkruante romanin Mobi Dik” ExLibris 104.
·   Alexander Larman: A është nepotizmi artistik një e keqe apo nevojë? ExLibris 103.
·   Suzanne Conklin Akbari: A mundet eseja të na befasojë sërish? ExLibris 102.
·   William Faulkner, Një fjalë për shkrimtarët e rinj.Exlibris 101.