cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xeer ciise
Xeerka ciisaha waxa sameeyey ama ay maankiisa iyo maskaxdiisa la soo maxay Siciid Haybe Madar oo ahaa halyey ku suntanaa dhaqan iyo af yaqaan xeel dheere ku ahaa dad yaqaan iyo qof maan furan. .Falsafada uu ku Dhisan yahay Xeerkaasi. hadaba Xeerka ciisaha oo lagu Tilmaamo ka ugu Raadraac dheer marka la eego Geeskan Afrika ayaa marka la tix raaco noqonaya mid koobsanaya Dhammaan Qaybaha Nolosha Dadka iyo duunyadaba. Waa mid kala Hagaya Ismaandhaafka Ciisaha isla markaana Qeexaya xidhiidhka ciisaha iyo Bulshooyinka kale.
Xeerkan oo ay ka soo Shaqeeyeen Odoyo Dhaqammeedyo Xeerbeegti ah Khibarad sarena u lahaa Xalinta iyo Xadaynta Mashkaladaha Bulshada oo uu hormuud u ahaa Siciid Haybe Madar ayaa u Huray Nafahoodii iyo Maalkoodiiba si ay uga Midho dhaliyaan Habaynta iyo Iskudubarridka Xeerkan. Waana ta Maanta Keentay in ay Baal Dahaba lagu Qoro Magacyadooda, Bulshaduna u og tahay Wax qabadkooda.
Qaab dhismeedka Xeerkan Ciisahe een Faahfaahintiisa hoos ku xusi Doono ayaa ah mid ku Dhisan rukuno Asaas u ah Xeerka.
Waxayna Yihiin sidatan : 1. Lix (6) Kabood. 2. Boqol iyo lixdan Dhagalay (160) 3. Saddex boqol iyo lix iyo Soddon (336) Sarood. 4. Afar boqol iyo Afar iyo Afartan ( 444) Indhal.
A) Lixda Kabood.
Lixda kabood oo ah qaybaha uu xeerku ka hadlay waxay kala yihiin.
• Dhiig • Dhaqan • Dhaqaqaal • Dheer • Dhul • Dhibleh
1) Dhiig Kabta koowaad ee dhiiga waxay u kala baxdaa Dhimasho (dhimasho waxa ay ka dhigantahay labo reer ciisaha oo islaayey) Dhagar (qof qof dilay) Jab iyo Jareexo (Waa wixii dhaawac ah ee la isgaadhsiiyo) Boqolkii Cune. 2) Dhaqan. Doorashada Ugaaska. Gandaha 44 nin Gudi oo ah 12 nin 3) Dhaqaqaal oo ah xeerka qaabilsan dhaqaalaha Dhaqaaluhu wuxuu u kala baxaa Mood iyo Nool. Ciisuhu xeer uma dhigin moodka. Noolku wuxuu ka koobanyahay (Sagaal halaad iyo Dameer iyo Ey) Sagaalka halaad waxay u kala baxaan (Saddex waa dhaban, Saddex wa Dhaxal, Saddexna waa Dhibaad)
4) Dheer Dheertu waxay ku saabsantahay xuquuqda iyo dhibta loo gaysto haweenka. Xuquuqda ay Hawenku wax ku helaan 1. Dhaban wax ku hesha 2. Dhaxal wax ku hesha.
5) Dhul
Dhul ku wuxuu u kala baxaa Bad iyo Beri. Hadaba Ciisuhu Bada xeer uma dhigin. Dhulku wxuu u kala baxaa (Beer; Daaq iyo Ceel) Ciisuhu Xeerkii Siti lagu dejiyey wax Beer ah kamuu hadlin inkasta oo dad Ciisaha ka mid ahi mudo 70 sano laga joogo ay xeerka Beeraha samayteen. Ciise wuxuu ka hadlay Daaqa iyo Ceelka.
6) Dhibleh
Kabta lixaad oo ah dhibleh oo macnaheedu yahay qofkii dhibaatada loo geystay ciisuhu waxay u kala saareen. Afar dhagaleey. Reerka ciise (Waxa la yidhi Kuna ha ahaadaane waa nin Waxa kale oo la yidhi Ciise waa wada ciise nina nin caaro ma dheera) Ahli (waxaa loo jeedaa Soomaalida kale) Hiirimaad (Wixii Islaam ah ee aan ahayn Soomaali) Dhibleh (waa qofka Gaalka ah) Lixdaa kabood ayaa aas aas u ah Xeerka ciisaha Waxaana lagu sii faah faahiyey dhagalayda ama Sarta iyo Indhasha la dhigay.
Shire - Itoobiya
magaalo ku taal bariga afrika itoobiya, waqooyiga itoobiya, magaalo ku taal waqooyiga waqooyiga, buuro dhaadheer.
Xeer ciise
Runta
Dalalka qaarkood dowladahu waxay isku dayaan inay xayiraan hawlaha Masiixiyiinta. Sharciyo badan baa Kitaabka ku jiro. Runta Kitaabka Quduuska ah waxay inaga xoreysaa khuraafaadka, jahawareerka iyo cabsida.
Bianca Castanho
Bianca Castanho Pereira (ku dhalatay Santa Maria, 25 Janaayo 1979), loona yaqaan Bianca Castanho, waa Jilaa barasiiliyan ah.
Gujarat
waa gobol Ku yaalla galbeedka hindiya ,kaas oo xad la leh gobolka sindi ee Pakistan
Gobolada Jabuuti
Gobolada Jabuuti waa deegaano ku kala duwan dhinaca Juquraafiga kuwaasi oo adeegsadaan maamulka dowladu. Waxaa jira lix maamul heer goboleed.
Taariikh
Markii ugu horeeysay sanadkii 1914 ayaa dhulka Jabuuti loo qeybiyay labo gobol oo kala ahaa "Gobolka Ciisaha" iyo "Gobolka Danaakiisha".
Markii dowlada Jabuuti qaadatey xornimada sanadkii 1977 ayaa si rasmi ah wadanka loogu kala qeybiyay 6 gobol.
Liiska Gegooyinka Diyaaradaha Somaliland
Kani waa Liiska garoomada diyaaradaha ee Somaliland, oo loo kala soocay meel ahaan.
Gegooyinka diyaaradaha Somaliland waxay si toos ah u hoostegaan Wasaaradda Gaadiidka Somaliland
Waddanka USA Kubedka
Waddanka USA Kubedka
Naxwaha carabiga oo kooban
Naxwaha carabiga oo kooban
Waddanka USA Kubedka
Sido Kale fiiri
CONCACAF
Naxwaha carabiga oo kooban
سعيد الأفغاني
Turjume: Cabdirisaaq Maxamed Cilmi “ina Warfaa”
Qof kasta ayaa xaq u leh inuu daabacdo tarjamada naxwahan oo ma dhowrsana. Haddii aad xiiseyneysid kitaabkan oo aad dooneysid inaad ogaato sidii lagu heli lahaa, iyo haddii aad ku aragtid khaladaad xagga tarjamada ah, Eebbe kaliya ayaa dhamaystirane ha kaa abaalmariyo. Waxaad fadlan kala soo xiriiri kartaa cinwaankiisa bariidka xaasuubka: ”elab@suomi24.fi”. Mahadnaq Waxa aan ugu horrayntii u mahadnaqayaa Eebbe, oo igu galadaystay nimcooyin tira badan oo aanan koobi karin. Ka dibna waxaan u mahadnaqayaa dhammaan dadkii igu caawiyey talo, fikrad, dhiiragalin iyo sida habka wax loogu qoro xaasuubka "kombiyuutarka" gaar ahaan macalin Jaamac. Waxaan idin leeyahay جزاكم الله خيرا.
Taariikh nololeedka qoraha oo kooban iyo tixraac qoraal Naxwaha carabiga waxaan ka turjumey naxwaha la yiraahdo "xeerarka afka carabiga oo kooban" الموجز في قواعد اللغة العربية ee uu qorey Siciid Maxamed Axmed oo loo yaqaan "Siciid Al-Afgaani". Mana wada turjumin naxwahaasi ee waan soo koobay. Siciid Al-Afgaani wuxuu ahaa naxwe-yaqaan. Wuxuu ku dhashay Dimishiq Suuriya, inkastoo uu ka soo jeedey Afganistaan, sanadka Hijriga markuu ahaa 1327dii, wuxuuna ku dhintay Makka Almukarrama Sacuudiga sanadkii 1417dii, Eebbe ha u naxariistee. Wuxuuna leeyahay kutubo dhowr ah oo uu ka mid yahay naxwahan.
Hordhaca qoraha. Labaatan sano ayaan ahaa madaxa manaahijta culuunta afka carabiga iyo dhaqangelintooda anigoo markaas ahaa ustaaz "bare" ka dhiga jaamacadda Dimishiq naxwaha "xeerarka afka" iyo sarfiga "rogrogmadka afka". Ka dibna waxaan bare ka ahaa jaamacadda Lubnaan iyo jaamacadda Beyruut anigoo dhigayey isla labadaas maaddo oon kor ku soo sheegey. Waxaana isla xiligaasi la socdey manaahijta jaamacadaha Masar iyo Ciraaq ee maadadaasi.
Naxwaha carabiga oo kooban waxaan ka qorey naxwaha afka carabiga ee uu qorey Xafni Naasif iyo naxwaha afka carabiga ee uu qorey Al-Galaayiini iyo daliilyo aan ku jirin labadaasi naxwo oo aan ku biiriyey.
Waxaan go'aansadey dabcaddan ugu dambeysey inaan mideeyo manaahijta jaamacadaha carabta si uu ugu ahaado aqoonyahanka tixraac dhan oo naxwaha carabiga ah (xeerarkeeda نحوها iyo rogrogmadkeeda صرفها). Waxaan Eebbe ka baryayaa howsha aan qabanayo inuu ka dhigo mid waxtar leh dhamaantanada ha naga dhigo adeegayaasha afkan sharafta leh una qalma iney mutaan adeegeeda Eebbaana nagu filan wax la talosaartana isagaa ugu wanaagsan.
Qoraha 6.11.1390 H. oo ku aaddan 2.1.1971
Hordhaca turjumaha
Waxaan ku bilaabayaa magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar.
Waxaa mahad iska leh Eebbe, nabadgalyadiisana korkooda ha ahaato addoomadiisa uu doortay.
Kani waa naxwaha carabiga,
ulajeedadaydu waxay tahay in aan ugu dhawaado Eebbe, aniga oo ugu turjumaayo naxwaha carabiga afka soomaaliga ardayda, maxaa yeelay waa iridda laga galo afka carabiga, taasoo ah afka nabigeena Maxamed naxariista Eebbe iyo nabadgalyadiisa korkooda ha ahaatee isaga iyo reerkiisa iyo intii raacdey dhamaantood, waana afka Qur'aanka kariimka.
Krabi
karabi
Naxwaha carabiga oo kooban
Waxaana ku tala jiraa markuu soo baxo tarjamadan naxwaha ah, ka dib inaan soo saaro tarjamada qaamuuska carabiga oo kooban, hadduu Eebbe yiraahdo.
Krabi
magaaloyinoka tayland asia, bari koonfur asia , tayland wadanaka.
Naxwaha carabiga oo kooban
Waxaan ugu dambayntii Eebbe ka baryayaa in uu aniga "turjubaanka", qoraaga naxwahan iyo intii i caawisayba uu miisaanka wanaagyadeena noogu daro maalin aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn. Sida la og yahay qofkii ugu horeeyey ee qora naxwaha carabiga wuxuu ahaa Abul Aswadi Addualiyyu, waxaana faray inuu qoro madaxweynihii afaraad ee muslimiinta Cali binu abii Daalib Eebbe ha ka raali noqdee.
Diinta Islaamku waxay qabtaa " فرض الكفاية " inuu barto naxwaha carabiga qofkii awoodo. Erayga naxwe af carabi ahaan dhowr macno ayey leedahay sida: dhinac iyo la mid. Erayga naxwe ereybixin naxwe ahaan waxaa loola jeedaa xeerka barashada afka.
Bergen op Zoom
Bergen op Zoom waa magaalada labaad ee ugu weyn Nederland waxaa ku nool qiyas ahaan 66,048 oo qof.
Naxwaha carabiga oo kooban
Helsinki talaado 18.9.1427 H. oo ku aaddan 10.10.2006 M.
بسم الله الرحمن الرحيم Falalka	الأفعال Ismabedelaha iyo isbedelaha الجامد والمتصرف
Falalka badankood waxay leeyihiin saddax qaab: tagtada الماضي, joogtada المضارع , iyo fartada الأمر sida: qoray كتب , aqriyay قرأ , ogaaday علم iwm. Falalkaasi mid ka mid ah wuxuu isubedelaa saddaxda qaab sida: qoray كتب, qora يكتُبُ , qor اكتُبْ. Falalka qaarkoodna waxay isubedelaan laba qaab: tagtada iyo joogtada oo kaliya sida falkan oo kale weli ahaa ما زال, weli yahay ما يزال oo ma laha falkan qaabka saddaxaad ee fartada. Qaarna waxay isubedelaan hal qaab, falkaasi ayaana la yiraahdaa ismabedelaha. Waana inuu ahaadaa qaabka tagtada oo kaliya sida: ma aha ليس oo isuma bedela labada qaab ee kale ee falka joogtada iyo fartada ama waa inuu ahaadaa qaabka fartada oo kaliya sida: ka soo qaad هب oo isuma bedela labada qaab ee kale ee falka joogtada iyo tagtada. Rogrogmadka التصرف
Tan koowaad: marka falka tagtada uu isubedelayo falka joogtada: B) Waa inuu qaataa mid ka mida xarafyada joogtada (alifka ama hamzada qofka hadlaya kaligiis: aniga الهمزة للمتكلم وحده, ama nuunka qofka la hadlaya qofka kale: annaga النون للمتكلم مع غيره , ama ya'da qofka maqan: isaga الياء للغائب , ama ta'da dadka lala hadlayo: idinka التاءُ للمخاطبين , ama ta'da qofta maqan: iyada الغائبة .) waa la godayaa falka afarta xaraf ka kooban kan kalana waa la kordhobayaa. T) Dabadeed waxaa la eegayaa falka inta xaraf uu ka kooban yahay: 1) Hadduu yahay fal saddax xaraf ka kooban الثلاثي, xarafka ugu horeeya waa la reebayaa يسكن , xarafka labaadna waxaa lagu shaqlayaa يحرك god ضمةً , ama kordhow فتحةً , ama hoosdhow كسرةً sida: qora يكتُب , fura يَفْتَحَ , garaaca يضرِب . 2) Hadduuna yahay fal afar, shan iyo lix xaraf ka kooban الرباعي, الخماسي والسداسي , uusan ka bilaabanayn ta'da dheeraadka ah التاءُ الزائدة , waa la hoosdhabayaa ka hor xarafka u dambeeya, mana qaadanayo alifka dhajinta أَلف الوصل ee falka shan iyo lix xaraf ka kooban iyo hamzada goynta dheeraadka ah همزة القطع الزائدة ee falka afar xaraf ka kooban sida: Wareejiya ُدَحْرج , socda يَنطَلِق , dembidhaaf weydiista يسْتَغْفِر. Haddii ay ku bilaabato ta'da dheeraadka ah, ismabedelayso: ka qaybqaatay, ka qaybqaata تشارَكَ يتشارك. Tan labaad: marka falka joogtada uu isu bedelayo falka fartada: 1) Waa la reebayaa falka joogtada ah: Ma uusan qorin لم يكْتبْ, ma uusan tuurin لم يَرْم , ma uusan wareejin لم يدَحرجْ . 2) Waa in laga tuuraa xarafka joogtada. 3) Waa inuu qaataa alifka dhajinta iyo hamzada goynta, labadaasoo uusan qaadan markuu falku yahay joogto sida: qor اكتبْ, wareeji دحْرجْ iyo socda انطلقوا . Labada fal ee layaabka فعلا التعجب
Falka aan qaadan asal ahaan xarfaha isbedela waa sida qoray (كتب). Kan qaata asal ahaan xarafka ugu horeeya xarfaha isbedela waa مثال sida: Balanqaaday وعد, xarafka iskabedela xarafka dhexdiisana waxaa la yiraahdaa أجوف hadduu woow ama ya' yahay sida: Yiri yiraahda قال يقول, gaday gada باع يبيع , hadduu iskabedelo xarafka saddaxaadna waa ناقص sida: Weerarey, tuurey (غزا ورمى), haddiise iskabedela xarafka hore iyo kan saddaxaad waa لفيف مفروق sida: Gutay (وفى), haddiise iskabedelo xarafka labaad iyo saddaxaad waa لفيف مقرون sida: Dhamaaday (طوى). Ka hamzaysan المهموز waa erayga xaraf ka mida uu yahay asalkiisa hamzo haba ahaadee kan xarfihiisu isbaddalin صحيح iyo kan isbaddalaba معتل sida: Qaatay أخذ, arkay رأى, aqriyey قرأ iyo doonay شاء. Ka labalaabmana المضعف waa sida: Adkeeyay "shadda" (شدّ). Falka aysan xarfihiisu isbedelin hadduusan wadan hamzo iyo labalaab waxaa la yiraahdaa سالم sida: Gargaaray (نصر). المثال الواوي : Ka xarafkiisa hore isbedela waxaa la hoosdhabayaa xarafkiisa labaad ee joogtada waxaa laga tuurayaa woowgiisa markuu yahay joogtada iyo fartada sida: Balanqaadey, balanqaada iyo balanqaad ((وعد, يعِد, عِدْ)). Falalka makordhaha iyo kordhaha المجرد والمزيد من الأفعال
Hamzada dhajisada iyo goynta همزة الوصل وهمزة القطع
Hamzada dhajisada waa sida: Wuu maqan yahay Muxsin (غاب المحسنُ) oo ba'da ayaa waxaa lagu dhajinayaa laamka reeban oo lama aqrinayo alifka ka horeeya, inkastoo uu qoran yahay. Hamzada goyntase waa sida: Tixgeli walaalkaa أَكرمْ أَخاك oo waxaa loo aqrinayaa siday u qoran tahay.
Adeegsiga qaamuusyada استعمال المعجمات
Kolkii aad barato falalka makordhaha iyo kordhaha, waxaa kuu fududaanayso inaad ka raadsato eraygaad doonayso qaamuuska carabiga iyo adigoo raacaysid labadan arrin ee soo socda: B) 1) Ka bixi eraygaad dooneysid waxa uu wato oo sumadaha joogto ama alifyada dhajinta ama magac uyaalo ama xarfaha meeleeye ama sumadaha dheddig ama koox ama labaadle.. iwm. dabadeed ka bixi xarfaha dheeraadka ah intuu ka noqonayo erayga xarfaha makordhaha ah kolkaas ayaad ka baareysaa qaamuuska macnaheeda. Tusaale eraygan المتدارك haddii aan ka bixino xarfaha dheeraadka ah waxaa noo soo baxaya درك oo ah erayga asalkiisa. 2) Waxaa lagu celinayaa xarafkii laga tuurey erayga ee uu lahaa asal ahaan marka laga raadinayo qaamuuska sida: Ina ابن oo waxaa laga tuurey woowgii: بنو oo markaanu raadineyno wuxuu noqonayaa (ب ن و). T) Waxaa looga raadiyaa erayada qaamuusyada carabiga labadan qaab midkood: Qaabka koowaad: Xarafka koowaad ee erayga waxaa la yiraahdaa باب xarafka u dambeeyana فصل sida: فصل الكاف باب الدال درك Qaamuuska ugu caansan ee sidan u qoran waa مختار الصحاح ee uu qorey الرازي oon ku talajiro inaan soosaaro tarjamadiisa oo af soomaali ah mardhow hadduu Eebbe yiraahdo. Qaabka labaad: Xarafka u dambeeya ee erayga waxaa la yiraahdaa باب xarafka koowaadna فصل sida:
فصل الدال باب الكاف درك Qaamuusyada carabiga ugu caansan ee sidan u qoran waa القاموس المحيط للفيروزآبادي iyo لسان العرب لابن منظور qaamuuskan dambana waa qaamuuska ugu weyn qaamuusyada carabiga oo dhan. Waana in ardayga uu heystaa ugu yaraan qaamuuskan yar مختار الصحاح si uu uga faaideysto barashada afka carabiga. Falka xoojiyaha iyo maxoojiyaha الفعل المؤكد وغيره
Waxaa hadalka loo xoojiyaa adigoo hadalka ku celiya, dhaarta, iyo inuu qaato qodobada xoojinta sida: Xoojinta magacyada waa (إن وأنّ, ولكن ولام الابتداء), xoojinta falalkana waa (قد واللام ونوني التوكيد). Casharkeenan wuxuu ku saabsan yahay xoojinta falka oo lagu xoojinayo nuunka culus ama kan fudud sida: Hadduusan samayn waxaan farayo runtii waan xiri oo wuxuuna noqon kuwa la hooseysiiyey {وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ ما آمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُوناً مِنَ الصّاغِرِينَ}.
Falka layaqaanaha iyo falka lamayaqaanaha	الفعل المعلوم والفعل المجهول
Marka weerta lagu sheego falaha falka sida: Wuxuu aqriyey Saliim casharkii, wuxuuna aqrinayaa saaxiibkiis berito (قرأَ سليم الدرس, ويقرؤه رفيقه غداً) waa falka layaqaanaha, haddiise aan la sheegin falaha sida: Waxaa la aqriyey casharkii, waxaa la aqrin doonaa casharkii (قُرِئ الدرسُ, وسيُقرأُ الدرسُ) waa falka lamayaqaanaha. Tusaalahanna waa qaababka kala duwan ee falalka layaqaanaha iyo lamayaqaanaha:
Hadduu ku koobnaado saamaynta falka falihiisa sida: wuu seexday ilmihii نام الطفل markaasi falku waa magudbe.
Haddiise uu uga gudbo saamaynta falaha lafalihiisa sida: Wuxuu soo gatay walaalkaa kitaabاشترى أَخوك كتاباً kolkaasi waxaa la yiraahdaa gudbe.
Dhamaha iyo madhamaha التام والناقص
Falalka madhamaha waxay ku jirtaa weerta magaca ah iyadoo ka dhigaysa mid waqti cayiman dhacay ama qaab cayiman u dhacay, waxayna u dhexeysaa falalka dhamaha iyo qodobada "xarfaha macnayaalka" ((أحرف المعاني)). Waana labo koox oo waaweyn kooxda "ahaa" ((كان)) iyo kooxda "sigtey" ((كاد)). Waana kuwan soo socda labadoodaba:
Ahaa iyo walaalaheed كان وأخواتها:
Ahaa كان, noqdey iyo "waabereystey" أَصبح , noqdey "barqadsadey" أَضحى , noqdey "socdey" ظل , noqdey "fiidsadey" أَمسى , noqdey "dhaxay" بات sida: Waxaan ku waabereystey anigoo caafimaad qaba أَصبحت بارئاً , mar marna goor go'an ma sheegto sida waaberiga الصباح , fiidka المساء oo waxaa lagala jeedaa "noqdey". "Inta" دام waxaa loo adeegsadaa qaab gooni ah sida: Aqri inta aad firfircoon tahay أَقرأ ما دمتُ نشيطاً, waxaana horteeda galeysa "waxa" ((ما)). Erayadan ((برح, انفك, زال, فتئ, رام, ونى)) oo dhan macnohoodu waa weli. Waa inse hortooda ahaataa diidmo xaraf ama magac ama fal ama diido iyo dhawaaqto sida: Weli walaalkaa wuu xanaaqsan yahay ما زال أَخوك غاضباً, weli waad xasuusataa balankaagii لا تفتأ ذاكراً عهدك, weli waxaan ahay dagaal yahan أَنا غير بارح مجاهداً. Noqdey ((صار)) sida: wuxuu noqdey biyihii baraf صار الماءُ جليداً. Ma aha ((ليس)) sida: Ma tegayo لست منصرفاً, ma imaanayaan ardada berito ليس الطلاب بقادمين غداً. Waxaa kaloo jira afar xaraf oo loo adeegsado diidmada waana ((إِنْ, ما, لا, لات)) sida: Ma aha walaalkaa socdaale إِنْ أَخوك مسافراً oo la mida (إِنْ أَخوك إِلا مسافرٌ - إن مسافرٌ أَخوك). Ma nihin gafayaal ما نحن مخطئين oo la mida (ما نحن إلا مخطئون - ما مخطئون نحن - ما إن نحن مخطئون). Qof ma jiro Khaalid ah لا أَحدٌ خالداً oo la mida لا خالدٌ أَحد. Wey shalaayeen mana jirto saacad la shalaayo ندموا ولات ساعةً مندم.
Kordhowga joogtada iyo meelaheeda   نصب المضارع ومواضعه
Gartada iyo lamagartada المعرفة والنكرة
Magac kasta oo loogu yeero wax gaar ah ayaa la yiraahdaa garto sida: Adiga أنت, Beyruut بيروت. Magaca aan loogu yeerin wax gaar ah waxaa la yiraahdaa lamagarto sida: Nin رجل iyo ina boqor أمير. Gartooyinka waa toddobo magac uyaalka, magaca gaarka ah, magaca muujiyaha, magaca xiriiriyaha, gartada qodobka (ال) iyo haddii loo geeyo garto iyo gartada dhawaaqtada ah.
Magac uyaalka waa sida: Aniga أَنا, adiga "labka" أَنت , adiga "dheddig" أَنتِ , labadiina أَنتما , idinka أَنتم , idinka "dheddig" أَنتن , isaga هو , iyada هي , labadooda هما , iyaga هم , iyaga "dheddig" هنَّ , annaga نحن. 2. Magaca gaarka ah العلم
Waa magac si gooni wax loogu yeero sida: Khaalid خالد, Abuubakar أَبو بكر , Dimishiq دمشق , Ummu xabiiba أَم حبيبة. 3. Magaca muujiyaha اسم الإشارة
Magacyaalka muujiyaha waa kuwan: Kuwa labka ah: Kani ذا, labadan ذَيْن iyo ذان , kuwaasi أُولاءٍ. Kuwa dheddiga ah: Tani ذِهْ, تِهْ , ذي , تي. labadan تان iyo تَيْن, kuwaasi أُولاءِ. Halka goobta: Halkan هنا, halkaasi ثَمَّ iyo ثَمَّةَ. Magacyadan waxay qaataan ha'da soojeedista ها)) التنبيه)), waxaan ka ahayn (ثمة) sida: Kani هذا , kuwaasi هؤلاء , halkani ها هنا. Muujiyahaasi waxaa gadaal ka raaca kaafka qofka lala hadlayo xarafkaasi oo qaata kaafka magac uyaalka keliga, labaadlaha, kooxda, labka iyo dheddiga sida: Buurtaasi ayaa halkaasi ah ذاك الجبل هناك, wargeysyadiinan waa kuweenii تيكم الصحيفة لنا , kuwiinan waa wixii aad codsateen ذا كُنّ ما طلبتُنّ iyo kuwiinan waa wixii aad codsateen ذاكم ما طلبتم. Waxaa kaloo ay qaadataa laamka muujiyahiisu ay tahay fogaanshaha sida: Halkaasi buurtaasi agteeda هنالك عند ذلك الجبل, wargeyskaasi waa keygii تلك الصحيفة لي. Waxaa loo dhexeysiiyaa magac uyaal soojeedinta ((ها)) iyo magaca muujiyaha sida: Waa aniga kan ها أَنذا, waa idinka kuwaasi ها أَنتم أُولاءِ sida badana waxaa loo dhexeysiiyaa kaafka sidii: Sidaas oo kale هكذا. 4. Magaca xiriiriyaha الاسم الموصول
Magacyada xiriiriyaalka waa laba qeybood: Qaybta xiriiriyaalka gaarka ah iyo qaybta wadaaga ah. B) Xiriiriyaalka gaarka ah: 			Kuwa labka ah: Kii الذي, labadii اللذان iyo اللذَيْن , kuwii الذِين , kooxda labka ah الأُلى . Kuwa dheddiga ah: Tii التي , labadii اللتان iyo اللتيْن , kuwii اللاتي , kooxda dheddiga اللائي . T) Xiriiriyaalka wadaaga ah waana shan: Qof من , wax ما , kii أيُّ , kii ذا , kii ذو 1) من, Waxaa loo adeegsadaa wixii garaad leh iyo waxaan lahaynba sida: Wanaaji qoftii ku nuujisey أَحسن لمن أَرضعتْك . Eebbana wuxuu ka abuuray xoolo kasta biyo qaar ka mida waa xamaarato qaarna waa laba lugoodle qaarna afar lugoodle {وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دابَّةٍ مِنْ ماءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ}. 2) ما , Waxaa loo adeegsadaa wixii garaad leh iyo waxaan lahaynba sida: Keen wixii aad heyso أَحضر ما عندك , u qeybi ardadaada laba koox صنّف ما عندك من الطلاب صنفين. 3) أَيُّ, Waxaa loo adeegsadaa garaadlaha: La kulan kii aad jeceshahay قابلْ أَيًّا أَحببته . 4) ذا , Wuxuu noqdaa magac xiriiriye hadduu ka hormaro weydiinta ((ما)) ama ((منْ)). 5) ذو, Waxay gaar u tahay lahjada qabiilka طيء sida: Waxaa yimid kii ku sharfay جاء ذو أكرمك . Gartada qodobka (المعرف بـ (ال
Magaca gartada wuxuu qaataa oo lagu yaqaan gartada ((ال)). Makordhaha iyo kordhaha المجرد والمزيد
B) Magaca ka maran xarafka dheeraadka ah asalkiisa ayaa la yiraahdaa magaca makordhaha, wuxuuna u kala baxaa saddax:
1) Makordhaha saddax xaraflaha ah sida: Nin رجُل . 2) Makordhaha afar xaraflaha ah sida: Jacfar جَعْفَر. 3) Makordhaha shan xaraflaha ah sida: Geed mirihiisu sidii cambaruudka سفَرْجَل . T) Magaca kordhaha waa kan lagu kordhiyo asalkiisa xaraf iyo wax ka badan: kordhintana waa laba jaad: 1) In la soo celiyo xaraf ka mida xarfihiisa asalka ah sida: Jilbaab جلْباب asalkeeda "جلب" . 2) In lagu kordhiyo mid ka mida xarfaha dheeraadka tobanka ah oo ay wada yihiin xarfahan: (سأَلتمونيها) sida: Kulan اجتماع asalkeeda "جمع". Alifka gaaban iyo ya'da dhimanaha iyo hamzada ladheereeyay	المقصور والمنقوص والممدود 1) Alif gaabka waa magac kasta oo isbedela oo ku dhamaado alif sida: Wiilka الفتى . Waana alifka iskaroga asalkiisa woowga ah ama ya'da, tusaale ahaan alifka الفتى asalkiisu wuxuu ahaa ya' oo wuxuu muuqdaa kolkuu yahay kooxda labada ah sida: Laba wiil فَتَيَان, alifkana العصا asalkiisu wuxuu ahaa woow sida: Labo ul عصوان. 2) Ya'da dhimanaha waa magac kasta oo isbedela oo ku dhamaado ya' sida: Garyaqaanka المحامي. 3) Erayga xarfihiisu ismabedelaha ah ee ladheereyn waa sida: Geel جمل . Eraygase xarfihiisu ismadalaha ah ee ladheereeyey waa magac kasta oo isbedela oo ku dhamaada hamzo alifka dheeraadka ah ka dib sida: Naag quruxsan حسناء.
Labka iyo dheddigga المذكر والمؤنث Toosanaha - dadbanaha - xaraf ahaanta - fasirnaanta الحقيقي - المجازي - اللفظي - المعنوي Toosanaha iyo dadbanaha:
Magaca labka ee dadka iyo xoolaha oo u kala baxa lab toosane sida wiil غلام iyo dawaco "lab" ثُعْلُبان. Iyo magaca dheddiga ee dadka iyo xoolaha oo u kala baxa dheddig toosane sida gabar بنت iyo أَتان dameerta.
Dheddigga xaraf ahaanta iyo dheddigga fasirnaanta المؤنث اللفظي والمؤنث المعنوي:
Dheddigga xaraf ahaanta waa magac kasta oo qaata mid ka mida sumadaha dheddiga waana ta' yarta, alifka gaaban iyo alifka dheer ((التاء المربوطة والألف المقصورة والألف الممدودة)), waxaase jirta mar ay muujineyso labnimo sida: Dalxa iyo Zakariye طلحة وزكرياء "magac nin". Dheddiga fasirnaanta waa magac kasta oo qaadan mid ka mida sumadaha dheddiga sida: Sucaad سعاد.
Sumadaha dheddiga saddaxda ah علامات التأنيث الثلاث:
Kooxaha iyo xeerarkeeda الجموع وأحكامها Keliga waa wax hal ah sida darbiga جدار, gabar فتاة , qaran أمة , labadana waa wax labo ah المثنى isku mida qoraalka iyo macnaha iyadoo lagu darayo alif, nuun ama ya' iyo nuun sida: Labo gabdhood فتاتان , kooxdana waa wixii labo ka badan isagoo iskabedelaya qaabkii keliga ama qaata xarfo dheeraad ah sida: Muuqaal: muuqaalo صُورة: صُور , guuleyste: guuleystayaal ناجح: ناجحون iyo gabar: gabdho فتاة: فتيات. Kooxaha waa saddax kooxda labka toosanaha جمع مذكر سالم, kooxda dheddiga toosanaha جمع مؤنث سالم iyo kooxda matoosanaha جمع تكسير.
1) Kooxda labka toosanaha جمع المذكر السالم Waa wixii ka badan laba oo lagu daro woow iyo nuun qaabka falaha sida: Kuwaasi waxay isku raaceen ganacsigooda (هؤلاء موفقون في تجارتهم) ama ya' iyo nuun qaabka lafalaha iyo lahaanshaha.
Waa wixii ka badan laba oo lagu daro alif iyo ta' sida: Way aqriyeen ardaydii "dheddig" dadaalayey (قرأت طالبات مجتهدات).
3) Kooxaha matoosanaha جموع التكسير
Yaraynta iyo xeerarkeeda التصغير وأحكامه
Magaca loo rogayo qaabka wax yar ((فُعَيْل)) ayaa la yiraahdaa magaca yar. Wuxuuna muujiyaa yaraanta qaradiisa sida: Kitaab-yar (كُتَيِّب).
Xiriirtada iyo xeerarkeeda النسبة وأحكامها
Haddii magac gadaashiis lagu daro sida Dimishiq (دمشق) ya'da labalaabanta ياء مشددة iyadoo la rabo inay wax la xiriirto markaasi wuxuu noqonayaa magac xiriirto sida: Kani waa tolmada reer Dimishiq (هذا نسجٌ دمشقيٌّ).
Magaca labashaqlanaha iyo laba mashaqlanaha الاسم المنون وغير المنون
Magacyada badankood waxay qaataan labashaqlanaha qaababka isbedeladooda oo dhami isagoo godan ama kordhoban ama hoosdhoban sida kaasi waa shimbir هذا طائرٌ, waxaan arkay shimbir رأَيت طائراً , waxaan fiiriyey shimbir نظرت إِلى طائر. Magacyadase aan qaadan labashaqlanaha waa sida: Magacyo gaar, astaamo iyo magacyo xarafkooda u dambeeya yahay alifka dheddigeed ama yahay qaabka kooxda badan. Magac faleedka iyo magac magac faleedka المصدر واسم المصدر
Magac faleedka iyo magac magac faleedka waa sida ogaaday علِم ogaansho علْماً.
Asalada المشتقات
Magacyada asalka ah waa toddobo: Magaca falaha, magaca lafalaha, astaanta u egtada, magaca barbardhigga, magaca goorta, magaca goobta iyo magaca qalabka.
1) Magaca falaha اسم الفاعل
Magaca falaha wuxuu sheegaa qofkii sameynayey falka sida: Ma wuxuu qorayaa walaalkaa casharkiisii أكاتب أَخوك درسه. 2) Magaca lafalaha اسم المفعول
Magaca lafalaha waa sida: Lagaraacay مضروب.
3) Astaanta u egtada magaca falaha الصفة المشبهة باسم الفاعل
Astaanta u eg magaca falaha waa sida: Dabeecad wanaagga كريم الخلق. 4) Magaca barbardhigaha 	اسم التفضيل
Waxaa lagu qaabeeyaa qaabka ka badan ((أَفعل)) sida: Labadiinaba garaad ayaad leedihiin hase ahaatee deriskaa ayaa kaa garaad badan oo kaa garanaaya كلاكما ذكي لكن جارك أَذكى منك وأَعلم. 5) Magaca goorta iyo 6) magaca goobta اسم الزمان واسم المكان
Magaca goorta iyo magaca goobta waa sida halkan waxaa ku duugan xoolo هنا مدْفن الثروة, shalay waxaa tartamayey labo orod yahan أَمس متسابَق العدّائين.
7) Magaca qalabka اسم الآلة
Waxaa loo adeegsadaa magaca qalabka qaabkan مِفْعال. Magaca qalabka waa sida: Fure مفتاح. Asalkuna wuxuu ahaa “فتح” oo ah furey. Falaha magacyada المرفوع من الأسماء
Waa la godayaa magaca hadduu noqdo fale ama utaagane fale ama yeele ama sheegto ama magaca ahaa iyo walaalaheed كان وأخواتها iyo wixii la socda ama sheegtada in iyo walaalaheed إن وأخواتها. Falaha الفاعل
Falaha waa qofkii sameynayey falka sida: Way aqrisey ardayadii (قرأت الطالبةُ). Utaaganaha falka نائب الفاعل
Utaaganaha falka waa sida: Walaalkaa wuu jeexan yahay dharkiisa أَخوك ممزَّقٌ ثوبُه. Macne ahaan waa lafale illeen asalku wuxuu ahaa waxaad jeexeysaa dharka walaalkaa أَنت ممزِّقٌ ثوبَ أَخيك. Yeelaha iyo sheegtada المبتدأ والخبر
Maxamed cawaale secondary
Maxamed cawaale secondary was dugsi sare oo Ku yaalla magaalada bosaso we xarunta gobolka bari. Maamule:Maxamed Siciid muumin (shabelle).
Naxwaha carabiga oo kooban
Weerta magaca ah waxay ka kooban tahay yeelaha iyo sheegtada sida: Khaalid waa socdaale (خالد مسافر). Sheegtada (runtii) iyo walaalaheed خبر (إن) وأخواتها Macnayaalka qodobyada معاني الأدوات Macnayaalka qodobada معاني الأدوات: ((إِنَّ وأَنَّ)) waxay xoojiyaan weerta sida: Runtii Zuheyr baa nasoo raacaya, waxaanba runtii kuu maleeyay socdaale (إن زهيراً يصحبنا, ظننت أَنك مسافر) Ayaa ka xoojisan sida: Zuheyr ayaa nasoo raacaya, waxaan kuu maleeyay socdaale (زهير يصحبنا, ظننتك مسافراً). ((كأَنَّ)) Sidii iyo xoojinta sida: Waxayba muujiyeen fardooleydii wacdarooyin ineyba runtii yihiin oo kale socdaalayaal (ثبت الفرسان على الجياد كأَنهم الأَطواد). ((ولكنَّ)) Hase ahaatee iyo xoojin sida: Waxaa yimid ardadii hase ahaatee waxaa maqan Saliim (حضر الطلاب لكنَّ سليماً غائب), xoojintase waa sida: Haddii aad iga ogolaan lahayd waan kuu abaalgudi lahaa, adiguse runtii igama aadan ogolaan (لو استجبتَ لي لكوفئت, لكنك لم تستجب). ((ليت)) Rabitaanka sida: Haddaad na raaci lahayd (ليتك تصحبنا). ((لعل)) Sidoo kale ((علَّ)) lagayaabo waa sida: Dadaal waxaa lagayaabaa inaad ku guuleysato kolkan (اجتهد لعلك تنجح هذه المرة). Marna waxay noqotaa "si" sida: Shaqee si aad u soosaarato nololmaalmeedkaada (اعمل لعلك تكسب قوتك). ((لا)) Diidada sida: Ma jooga nin qolka (لا رجلَ في القاعة). Lafalaha magacyada المنصوب من الأسماء
Maxamed cawaale secondary
xaafada:RAF iyo raaxo. magaca khaaska ah:Mass.
Naxwaha carabiga oo kooban
Lafalaha dhan waa sida: Waxaan ordaa aroor kasta orod أَعدو كل صباح عدْواً. Lafalaha المفعول به
Lafalaha waa sida ma cabin walaalkaa cabitaankiisii لم يشرب أَخوك شرابه, magac uyaalkana wuxuu noqdaa lafale sida waan ku sharfay أَكرمتك , adiga ayaanu ku caabudaynaa إِيّاكَ نَعْبُدُ.
Erey bixi
Erey-bixi (af-ingiriis: neologism) waa tijaabka ereyaal cusub in la sameeyo iyo howshada la mid ah.
Naxwaha carabiga oo kooban
Lafalaha dartiis المفعول لأجله
Cadaan Xagjir
Cadaan Xagjir (ingiriis: white nationalism, ama white supremacism) waa kooxyaal oo xagjir ah, oo taageero qolo galbeed oo cadaan ah.
Naxwaha carabiga oo kooban
Lafalaha dartiis waa sida waxaan u istaagay weyneyn dartaada ah قفت إجلالاً لك. Lafalaha lajira المفعول معه
Lafalaha lajira waa sida waxaa socdaalay walaalkay aabihiisna hortii سافر أخي وأبوه قبله. Lafalaha goorta iyo goobta المفعول فيه
Lafalaha goorta iyo goobta waa sida waxaan imid maalintii khamiista qaadiga hortiisa حضرت يومَ الخميس أَمامَ القاضي, maalinta khamiista waxay tilmaantey goorta falka (يومَ الخميس), qaadiga hortiisana waxay tilmaantey goobtiisa (أَمامَ القاضي). Falkaabyada waxay u kala baxaan rogmatada المتصرفة iyo marogmade غير متصرف. Falkaabyada rogrogmada الظروف المتصرفة sida: Maalinta khamiista way dhowdahay يومُ الخميس قريب. Falkaab marogmade ظرف غير متصرف sida: Waxaan imaan doonaa casirka ka dib سأحضر من بعد العصر. Falkaabyada goobta ee ismabaddalaha ظروف المكان المبنية: Sida: Aad meeshii aad ka timid اذهب من حيث أَتيت. هنا - Istaag halkan قف هنا. ثَمَّ - Fadhiiso halkaas اجلس ثَمَّ. أين - Halkee usocdaashey? أين سافرت؟. عل - Ma waxaad nagala hadleysaa kor? أتكلمنا من علُ؟. دون - Kitaabka wuxuu yaalaa kitaab-saarka hoostiisa الكتاب دونَ الرف. 2) Falkaabyada goorta ee ismabaddalaha ظروف الزمان المبنية :    إذا: Goortada timaadada sida: Hadduu yimaado walaalkaa ila socodsii  إذا جاءَ أخوك فأَخبرني.   إذْ: Goortada tagtada sida: Kolkaasi waxay ahayd markuu dhacay dhulgariirka  كان ذلك إذْ وقع الزلزال.  أيان: Wuxuu weydiinayaa goorta maalinta dagaalka  يسأَل أيانَ يوم المعركة.  قطُّ: Been ma aanan sheegin weligey  ما كذبت قطُّ . عوض: Ma usameyn doono wax dhaafsasho لن أَفعله عوضُ . بينا وبينما: Mar aan taagnaa ayuu yimid walaalkaa بينا أَنا واقف حضر أَخوك, wuxuu soo galey Khaalid mar aanu wadahadleyney دخل خالد بينما نحن نتحاور . أمسِ: Wuxuu yimid ina boqorkii shalayto حضر الأَمير أَمسِ . ريثَ: Istaag inta aan tukanayo  قف ريثَ أُصلي . لمَّا: Markuu aqriyey waan la dhacney لما قرأَ أُعجبنا به . مُذ, منذُ: Goortada tagtada sida: Fuley ma ahayn tan iyo intii aan garaadsadey ما جبنت منذُ عقلت . Falkaabyo wadaaga goorta iyo goobta  ظروف مشتركة للزمان والمكان: أَنَّى: Goormaad timid? أَنَّى حضرت؟:(متى) goobtaad fadhiisato waad ku nasan أَنَّى تجلسْ تسترح (أَين). عند: "Xagga" waa iga soo tegey خرج من عندي, wuxuu socdaaley gabaldhicii سافر عند الغروب. لدى: "Heysasho" waxaan heystaa toban "diinaar" lacag ah لديَّ عشرة دنانير, wuxuu yimid kolkii qorraxdu soobexeysey لدى طلوع الشمس حضر. لدُنْ: "Xagga" xagganaga ayaanu ka barney aqoon {وَعَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنّا عِلْماً}.
Qaabka falka الحال
Qaabka falka waa sida waxaan la kulmay hooyadaa oo faraxsan (قابلت والدتك مسرورةً) qaabkii falka waa faraxsan (مسرورة) qofkii faraxsanaa waa hooyadaa (والدتك) falihii qaabka waa (قابلَ). Waxaa jira jaad kale oo la yiraahdo qaabka xoojinta الحال المؤكد sida: Waxaanu kuugu soo dirney dadka rasuulnimo {وَأَرْسَلْناكَ لِلنّاسِ رَسُولاً}. Kalasaaridda التمييز
Kalasaaridda waa sida: Waxaan leeyahay soddon “kitaab” oo aan jeclahay (عندي ثلاثون كتاباً أَنا بها قريرٌ عيناً). Kalasaaraha wuxuu u kala baxaa kalasaaraha gaarka ah تمييز الذات iyo kalasaaraha xiriirtada تمييز النسبة. B) Kalasaaraha gaarka ah waa sida: Qolka waxaa jooga labaatan ardey hortooda uu yahay intaasoo kitaab ah (في القاعة عشرون طالباً أَمامهم كذا كتاباً). T) Kalasaaraha xiriirtada waa sida: Anigaa ugu xoolo badan أَنا أَكثر مالاً. Kalasaaraha tirada iyo udhigankeeda تمييز العدد وكناياته: B) Tirooyinka ka bilaabata (3- 9) waxaa lala dheddigeeyaa tirooyinka labka ah, waxaana lala labeeyaa tirooyinka dheddiga ah qaababkeeda oo dhan keliga ama lagu daro ama lasocoto sida: Armaajada waxaa yaala lix wargeysyo ah iyo toddobo qalimo iyo saddax iyo toban kitaab iyo shan iyo toban warqado ah iyo siddeed iyo lixdan buug iyo afar iyo konton kaarar ah (في الخزانة ست مجلات وسبعة أقلام, وثلاثة عشر كتاباً وخمس عشرة رسالةً, وثمانيةٌ وستون دفتراً وأربعٌ وخمسون بطاقةً). Tirada tobnaadse waxay leedahay laba qaab: way isku raacaan tiradiisa haddii lagu daro mid kale sidaad aragtey saddax iyo toban kitaab, shan iyo toban warqado ah (ثلاثة عشر كتاباً, خمس عشرة رسالة) wuuse ka soohorjeedaa markuu keli yahay sida: waxaa gudbey toban arday ah iyo toban arday "dheddig" ah (نجح عشرة طلاب وعشر طالبات) kowga الواحد iyo labada الاثنان waxay ku raacaan tirada qaababka oo dhan. Sidoo kale markaanu leenahay: Maanta waa toddobo iyo tobankii Rajab هذا اليومُ السابعَ عشرَ من رجب iyo habeen dambena waa sagaal iyo toban غداً الليلةُ التاسعةَ عشرةَ. Markii aad aqrineysid tirooyinka waxaad ka bilaabeysaa xagga midig oo waxaad leedahay Waxay ka baxeen sanadkii kun sagaal boqol iyo shan iyo afartankii 1945: كان الجلاءُ سنة خمس وأَربعين وتسعمئة وأَلف. T) Waxaa udhiganta tirada erayo saddax ah oo kala ah: كذا, كأَيِّنْ, كم. 1) كذا : "Intaasoo" waxa la adeegsadaa kolkii aad ka hadleysid tirada ha yaraatee ama ha badnaatee sida: Waxaan heystaa intaasoo kitaab ah عندي كذا كتاباً. Waxaan arkey tuulo hebel iyo tuulo hebel رأيت كذا وكذا قريةً. 2) كأَيِّنْ (كأَيٍّ) "Meeqa" waxaa loo adeegsadaa waxa badan sida: Meeqa kitaab ayaad aqrisey (كأًين من كتابٍ قرأت). 3) ((كم)) "Meeqa" waxaa loo adeegsadaa laba qaab: Weydiin iyo sheegto. Weydiinta الاستفهامية waxaa la adeegsadaa kolkii aad rabtid inaad ogaato tirada sida: Meeqa lacag ah ayaad heysataa? (كم ديناراً عندك؟). Sheegtadase الخبرية (كم) waxay sheegtaa waxa badan sida: Meeqa waano ayaa ku soodhaaftey oodan kuwaano qaadan! (بكم عبرةٍ تمرُّ فلا تتعظ!). Kabaxsanida المستثنى
Kabaxsanidda waa sida way faaideen ganacsatadii Khaalid mooyee (ربح التجار إلا خالداً). Qoddobada kabaxsanida أدوات الاستثناء waa siddeed: ((إلا, غير, سوى, خلا, عدا, حاشا, ليس, لا يكون)). إلا: "Mooyee" waa xarafka kabaxsanida sida badan sida: Ma uusan imaan walaalkaa mooyee (لم يحضر إلا أَخوك). Waxayna qaadataa macnaha "ahayn" ((غير)) sida: Haddii ay ahaan lahayd labadooda "cirka iyo dhulka" Eebbayaal aan ahayn Eebbe way xumaan lahayd labadoodaas {لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلاّ اللَّهُ لَفَسَدَتا}. Waxayna qaadataa macnaha "hase ahaatee" ((لكن)) sida: Kuguma aan soodejin Qur'aanka inaan kugu dhibno hase ahaatee waano qofkii cabsanaya {ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى, إِلاّ تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشَى}. غير وسوى: Ninkan ma xuma, wuxuu leeyahay astaamo aanan ahayn waxaan kuu sheegey (هذا رجلٌ غيرُ سيءٍ, له صفاتٌ سوى ما ذكرت), waxayse qaadataa macnaha "mooyee" ((إلا)) ee kabaxsanida sida: Waanu fahamney casharkii aan ka ahayn Naziir (فهمنا الدرس غير نذيرٍ). ما خلا, ما عدا, ما حاشا: Erayadan haddii ay lasocoto (ما) waa in lakordhobaa: Way aqrinayaan ardadu waxaan ka ahayn laba iyaga ka mida (يقرأُ الطلاب ما عدا اثنين منهم). ليس, لا يكون: Sida: Waxaa socdaaley reerkii aan ka ahayn Amiirka (سافر القوم ليس الأَميرَ) ama (لا يكون الأَميرَ). ((بَيْدَ)) Waa sidii kabaxsanida sida: Axmed waa nin deeqsi ah fulay inuu yahay mooyee (أَحمدُ جواد بيْدَ أَنه جبان) Dhawaaqtada	المنادى Dhawaaqtada waa sida Khaalidow يا خالد, Cabdullaahiyow أيا عبد الله , mar walbana waa lakordhobayaa ka dib qodobka dhawaaqtada. Haddiise magacu aanu isbedelin sida caadiga ah, wuxuuna ahaanayaa sidiisii hore sida: Siibawayh-yahow يا سيبويه, kanow يا هذا. 1) Xarfaha dhawaaqtada أحرف النداء waa siddeed: (أ) iyo (أيْ) waxayna noqdaan dhawaaqtada dhow sida: Khaalidow, walaalkeeyow (أَخالد, أَيْ أَخي) iyo ((يا, آ, آي, أَيا, هيا)) waxayna noqdaan dhawaaqtada fog iyo (وا) waxay noqotaa gaar ahaan baroordiiqa sida: Alla madaxeey (وارأْسي ). (يا): Waa tan ugu muhiimsan oo waa dhawaaqtada dhow, fog iyo gargaarsashadaba sida: Hantiilayaalow saboolka gaajada uga gargaara (يا للأَغنياء للفقراء من الجوع) iyo baroordiiqa sida: Alla madaxeey (يا رأْسي) iyo Alla Eebbow (يا أَللهُ).
Meelaha lahaanshaha magaca مواضع جر الاسم
Xarafka meeleeyaha الجر بالحرف Xarfaha meeleeyaasha waa toban iyo toddobo xaraf: .الباء, من, إلى, عن, على, في, الكاف, اللام, رُبّ, حتى, مُذْ, منذ, واو القسم, تاء القسم, خلا, عدا, حاشا
Waxaan ku soo sheegnay saddaxda ugu dambeeya casharkii kalasaaraha مبحث الاستثناء waana kuwan macnahooda xarfaha afar iyo tobanka dhiman: 1) الباء : Kudhejinta "toosan" sida: Waxaan qabtey gacantaada (أمسكت بيدك), ama dadban sida: Waxaan soo dhaafey gurigaagii (مررت بدارك), caawinta sida: Waxaan ku cuney qaaddo (أكلت بالملعقة), wacnaanta sida: Gardaradaada darteed ayaan kaaga goostey (بظلمك قوطعت), udhiganta sida: Uqaado kitaabka buugga ama lacag (خذ الكتاب بالدفتر أو بدينار), bedelka sida: Alla yaa iigu beddelo xoolihiisa caafimaad (ليت له بماله عافية), falkaabka sida: Waxaan soodhaafey Dimishiq habeen (مررت بدمشق بالليل), lasocotada sida: Bax adoo nabad ah (اذهب بسلام), dhaarta sida: Waxaan ku dhaartey Eebbe (أقسمت بالله).
2), 3) تاء القسم وواوه: Ta'da dhaarta iyo woowgeeda sida: Waxaan ku dhaartey Eebbe (تالله), woowgana sida: Waxaan ku dhaartey Eebbe (والله).
4) الكاف: Sidii sida: Wuxuu u ciyey sidii libaaxii (صرخ كأسد).
5) اللام: Ugaar ah sida: Eebbaa mahadda iska leh (الحمد لله), "u" sida: Waxaan u soo noqdey gurigeygii (عدت لداري), noqoshada sida: Waxay udhiseen iney burburiyaan (بنوا للخراب), falkaabka sida: Sooma "bisha" aragtideeda (صوموا لرؤيته), gargaarsasho sida: Hantiilayaalow (يا للأغنياء), layaabka sida: Heersare! (يا للروعة!).
6) عن: "Ka" sida: Waxaan ka socdaaley Beyruut (سرت عن بيروت), kadib sida: Xoogaa yar kadib wey shalayn doonaan {عَمّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نادِمِينَ}.
7) في: Falkaabka toosan sida: Waxaan joogey Ramadaankii Dimishiq (أقمت في رمضان في دمشق), dadban sida: Waxaa idinkugu sugnaadey qofkii qof dila in ladilo nolol {وَلَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ}. Darteed sida: Waxay u gashey cadaab naag mukulaal ay xirtey darteed ((دخلت النار امرأة في هرّة حبستها)).
8), 9) مذ ومنذ: Tan iyo sida: Lama aanan hadlin tan iyo saddax maalmood (لم أكلمه منذ ثلاثة أيام).
10) من: Bilaabashada "ka" sida: Waxaan ka baxay guriga (سرت من الدار), qaar sida: Bixiya wixii aad jeceshihiin (أنفقوا مما تحبون ), caddaynta sida: Wixii xoolo ah ood heysato keen (ما عندك من مال فأحضره), beddelka sida: Wax kaaga tarimeyso doodda runta (لا يغنيك الجدل من الصدق شيئاً), darteed sida: Dadaal xumadaada darteed ayaad ku jabtey (من تقصيرك خسرت).
11) إلى: "Tan iyo, ku" Dhamaadka sida: Waxaan soojeedey tan iyo waaberigii (سهرت إلى الفجر). Xagga عند sida: Aqriska ayaan ka jeclahay xaggeyga hadalka (القراءة أحب إلي من الحديث).
12) رُبّ: Lagayaabo sida: Waxaa lagayaabaa inuu dhibnoo yahay (رب مؤذٍ لنا).
13) على: Kor "toosan" sida: Kitaabka wuxuu kor saaran yahay kitaab-saarka (الكتاب على الرف) ama dadban sida: Abaal ayaad igu leedahay (لك عليّ فضل), darteed sida: Wuu isharfey wixii aan u sameeyay darteed (أكرمني على نفعي له), lasocotada مع : Waan ku jeclahay caajisnimadiisa (أحبه على كسله), inkastoo sida: Waan ku jabey heshiiskii inkastoo aanan ahayn rajolaawe (خسرت الصفقة على أني غير يائس).
14) حتى: Dhamaadka "tan iyo" sida: Waxaan soojeedey tan iyo waaberigii (سهرت حتى الصباح), darteed "si" waxay la macno tahay laamka مرادفة اللام sida: Dadaal si aad uguuleysato (اجتهد حتى تفوز).
Lahaanshaha waa labo magac oo isla socda sida iikeen kitaabka Saciid iyo qalin qoriga (أَحضرْ كتاب سعيد وقلم حبر).
Lahaanshaha waa laba jaad: Lahaanshaha meeleeyaha iyo lahaanshaha erayga:
Lahaanshaha meeleeyaha الإضافة المعنوية:
Lahaanshaha meeleeyaha waxay qaadataa mid ka mida saddaxda xarfaha meeleeyaha:
1) اللام Waxay tilmaantaa lahaansho ama ugaar ah sida: gurigeygii = guri keygii (داري = دارٌ لي).
Hadduu raaco erayga isbedelka erayga ka horeeyay ayaa la yiraahdaa raacdo تابع. Raacdooyinka waa shantan: Xoojinta التوكيد, tilmaamaha النعت , la socotada العطف , fasirtada البدل , la socotada caddaynta عطف البيان. 1- Xoojinta التوكيد
Xoojinta waa eraygii oo la soo celiyey mar kale sida: Waa la heshiiyey waa la heshiiyey لقد تم الصلح لقد تم الصلح.
2- Tilmaamaha النعت Tilmaamaha wuxuu sheegaa qofka yimid wuxuu yahay sida: Waxaa yimid Khaalid gabyaagii حضر خالدٌ الشاعرُ.
3- La socotada العطف
La socotada waxay wada socodsiisaa laba eray iyadoo ka dhigaysa isku shaqal ama reeb sida: Waxaa aqriyey ardadii "labka" haddana ardadii "dheddigga" ka dibna ilmihii قرأَ الطلابُ فالطالباتُ ثم الأَطفالُ.
Xarfaha la socotada waa sagaalkan soo socda:
1) الواو: "Iyo" waa sida: Waxaa socdaaley Axmed iyo Saliim (سافر أَحمد وسليم). 2) الفاء: "Ka dib" waa sida: Waxaa socdaaley Axmed ka dibna Saliim (سافر أَحمدُ فسليمُ). 3) ثم: Dabadeed waa sida: Waxaa socdaaley Axmed dabadeed Saliim (سافر أَحمد ثم سليم). 4) حتى: "sidoo kale" sida: Waxaan cuney malaaygii sidoo kale madaxiisii أَكلت السمكة حتى رأْسَها. 5) أو: "Ama" sida: Waxaa wanaagsan inaad isku mashquulsid aqriska ama ciyaaraha يحسن أن تشغل نفسك بالقراءة أو الرياضة . 6) ((أم)) "Mise" sida: Ma adigaa guuleyste mise walaalkaa? أَأَنت الناجح أَم أَخوك؟. 7) بل: "Ee waa" sida: Ma socdaalin deriskaa ee waa adeegahooda ما سافر جيرانك بل خادمُهم . 8) لكنْ: Hase ahaatee sida: Ma socdaalin ardadii hase ahaatee qof ka socdey iyaga (لم يسافر الطلابُ لكنْ وكيلُهم). 9) لا: Ma aha sida: Waxaa guuleystey Maxamuud ee ma aha Saliim (نجح محمودٌ لا سليمٌ).
4- Fasirtada البدل Fasirtada waa sida: Martigaaga maanta waa deriskaaga Khaalid ضيفُك اليوم جارُك خالد. 5- Lasocotada caddaynta عطف البيان
Lasocotada caddaynta waa sida: جاءَ خالدٌ التميميُّ معه أبو زيد عمرانُ. Xarfaha macnayaalkooda حروف المعاني Ka hadalka xarafka الكلام على الحرف
Isbedelka shaqalka erayga u dambeeya ee weeraha إعراب الجمل
Weerta eraybixinta naxwaha waxa weeye wixii ka kooban sheegtada مسند iyo yeelaha مسند إليه haddii ay tahay weer dhan sida: Wuu cuney ilmihii (أكل الطفلُ) ama aysan ahayn weer dhan sida: Haddaad dadaasho (إن تجتهد). Weerta falka iyo tan magaca ah الفعلية والاسمية: Weerta ku bilaabata fal sida: Waxaan aqriyey casharkeygii (قرأت درسي) waxaa la yiraahdaa weer fal. Weerta aan ku bilaabanna fal waxaa la yiraahdaa weer magac sida: Ma aha walaalkaa socdaale (ما أخوك مسافراً). الحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات
Waxaa mahad iska leh Eebbe kaa soo galadiisu ku dhammaadaan wanaagyaalku
Madoobe nuunow mohamed,
TAARIIKHDA MADAXWEYNIHII 2aad EE KOONFUR GALBEED EE SOOMAALIYA.
Name: MUDANE MADOOWE NUUNOW MOHAMED
Madoowe nuunow mohamed madaxweynihii 2aad ee koonfur galbeed. Waxaa uu ku dhashay Degmada Diinsoor. Sanadku markuu ahaa 1948kii. Waxbarashadiisa hoose dhexe Wuxu ku soo qaatay degamada Diinsoor sanadka marku aha 1960kii .1970 sanadka marku ahaa waxbarashadiisa sare wuxuu ku dhamaystay Degamada Hilwaa ee caasimada Moqadishu. Dabyaqadii 1970kii wuxuu tababar military ku qaatay xerada xalane ee magalada moqadishu. inta u dhaxaysay 1979 1980 wuxu shahada culuumta iyo siyaasada Ka qaatay machadka siyasada xalane magalada moqadishu. 1983 1984tii waxa kaloo qaatay shahada mamulka maareynta iyo xirfada siyaasada. 1960 1968 inta u dhaxaysay waxaa uu Ka mid ahaa xubin ururka dhalinyarada soomaaliyeed ee gobolka Bay. Laga soo bilaabo 1974 illa 1976kii waxa uu maamule Ka ahaa wasaarada arimaha gudaha ee gobalka Bay. 1976 kii Waxa loo badeley madaxa degmada Diinsoor ee gobalka bay. 1976 illa 1977 Waxa uu kamid ahaa madaxda arimaha gudaha ee marka loo soo gaabiyo SSC. 1980 kii illa 1981 wuxuu ahaa kaaliyaha 1aad  ee xisbigii hanti wadaaga kacaanka somaliyeed ee degamada sablaale ee Gobolka shabeelaha hoose. 1981dii 1984 kii Waxa uu ahaa xoghayaha 1aad xisbigii hanti wadaaga kacanka somaliyeed ee degmada buulaxaawe ee gobalka Gedo. 1985kii madoowe nuunow waxaa uu ahaa Duqa magaalda Diinsoor. 1987dii Illa 1989kii wuxuu ahaa xooghaya 1aad ee xisbigii hanti wadaaga kacanka somaliyeed gudoomiyihii cadalle ee gobalka shabeelaha dhexe. 1995tii waxaa uu kamid ahaa aas aasiyasii Ururkii RRA ee Raxanweyn resistance Army ama jabhadi xureynta gobolada koonfur galbeed ee soomaaliya. 2001 dii illa 2012 kii Waxa uu kamid ahaa xildhibaan Ka tirsan barlamanka soomalaiya. Madoowe waxaa uu ahaa 2004 illa 2007 dii waziirka petroleum Ka soomaaliya. 2007 dii Illa 2008 wuxuu uu ahaa waziirka wazaarada warfaafinta ee soomaaliya. 2008 illa 2009 wuxuu kamid ahaa waziir katirsan Dastuurka arimaha ee federalka soomaaliya. 1 sano kadib 2011 illa 2012 wuxuu ahaa godoomiyaha gudiga dastuurka ee soomaaliya. 2012 kii waxaa uu kamid ahaa gudiga farsamada ee maamulka koonfur galbeed somali ya ama maamulka 6 da gobol ee southwest ee somaliya. 2012kii Illa 2014 kii waxaa uu qabtay xilka ugu sareeyo southwest of somali. Waxaa uu madaxweyne Ka ahaa koonfur galbeed ee Somalia sanadka 2012 kii illa 2014kii. Taariikhda madaxweynahii 2aad ee koonfur galbeed madoowe nuunow mohamed.
Lamphun
Lamphun
🇹🇭 Thailand
magalloka tayland, bari koonfur asia, waddanka thailand.
Damal Hotelka
Damal Hotelka https://damalhotels.com/hargeisa/
hotelka ku yaala Somaliland damal oo ah huteel weyn oo ku yaala Somaliland, oo leh qiimihiisu sarreeyo sida hudheel qaali ah.
Dayaxa Cirjeex
Dayaxyada Cirjeex
Liiska
Tirada dayaxyada ee meerahan Cirjeex aad ayay u badan tahay, dhamaantoodna aqoon fiican looma laha, laakiin kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah:
Kaede Hashimoto
Kaede Hashimoto (wuxuu dhashay Janaayo 21, 1997) waa sanam Jabaan ah iyo moodel soo jiidasho. Waxay ka timid deegaanka Kanagawa.
Dayaxa Cirjeex
Europa- 'Dayaxyada Cirjeex
Meereha Cirjeex (Jupiter) waa kan leh tirada ugu badan daxayada ee Bahda Qoraxdu Midaysay, wuxuuna leeyahay 67 dayax.