cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gasiirada Sacadin
Gasiirada Sacad-Din waa kan ugu weyn lixda jasiiradood ee Somaliland ee Saylac Archipelago, oo ka baxsan xeebta Somaliland.
Baasto
Baastada, meelaha qaar looga yaqaano Baasto gaagaab, waa cunto ka mid ah raashinka dadku isticmaalaan maalin kasta, gaar ahaan waxaa baastada la isticmaalaa cashada iyo qadada. Sidoo kale, waxaa jira noocyo badan oo baasto ah, taasi oo leh midabo kala duwan, dhadhan iyo nafaqo kala duwan. Farqiga baastada waxaa keeni kara midhaha iyo waxyaabaha laga sameeyay.
=Baasto Soomali=
Marka roma la joogo
Marka roma la joogo waa maahmaah oo loo jeedo dadka dhaqanka dalka ay joogaan inay la qabsadaan.
Soomaaliya
Dawladdii Hantiwaddaaga
Ciidanka Soomaaliya waxaa u suurta gashay usbuucii ugu horeeyay ee dagaalka in ay isku fidiyaan bartamaha iyo koofurta gobolka, dagaalka intii uu socday ciidamada Soomaaliya waxay gaareen guulo waaweyn kana adkaadeen ciidmada Itoobiya wixii ciidamada Itoobiya ka haray waxay isku uruursadeed deegaanka Sidaamo. Sibteembar sanadii 1977 Soomaaliya waxaa u suuragashay qabsashada 90% ee gobolka waxaa kaloo u suurtoowday qabsashada magaalooyin istiraatiiji muhiim ah, sida magaalada Jigjiga sidoo kale wuxuu go'doomiyay magaalada Diridhabe Kaasoo hakiyay isu socodkii tariinada ka imaanayay Jabuuti. Kadib go'doomintii magaalada Harar wuxuu Midowga Sofiyet usoo jeestay taageero malatari taasoo la xiriirrta arrinta ka soo cusboonaatay geeska afrika, waxaa la diyaariyay 18,000 ciidamo ka imaanaya Kuubaan 2,000 iyo Yementa Koofureed iyadoo lagu daray 1,500 khubaro ka imanaysa Midowga Sofiyet haystana diyaarado iyo taangiyo Sofiyet ah. Hor istaagaas awoodaas ballaaran ciidanka Soomaaliya waxaa lagu qasbay dib u gurasho iyo in uu codsi u dirsado Maraykanka. Iyadoo uu nidaamkii Jimmy Carter isu diyaariyay garab siinta Soomaaliya dagaalka intii uu socday Sofiyetku si degdeg ah bay u caawiyeen Itoobiya waxaana laga baqay in uu sii xumaado xiriirka. sidaa daraadeed Maraykanka faraha ayuu ka qaaday in uu Soomaaliya caawiyo waxaa dibudhac ku yimid isbahaysigii uu ku lahaa maraykanku Bariga Dhexe iyo Asia. Biloowgii 1978, waxaa ku biloowday xukuumaddii Soomaaliya saamaynta luminta hanasho dhab ah arrimaha gobolka. Waxay sidoo kale muujiyeen inta badan shacabka Soomaaliyeed mid galay xaalad quus sababo la xiriira hoos imaanshaha ciidankii kali taliska waqti dheer iyadoo aan la gaaraynin wax horumar ah la taaban karo, waxaana arrinkaas xoojiyay dhamaadkii dagaalkii qaboobaa, waxay sidoo kale Itoobiya taageero siisay Jabhadihii ku kacsanaa Soomaaliya.
Baasto
Si la mid ah shacabka caalamka, bulshada Soomaalidu waxay isticmaalaan noocyada kala duwan ee baastada. Inta ugu badan waxaa la cunaa baastada wakhtiga qadada iyo cashada, laakiin wakhtiyadu intaas kuma koobna. Jaadyada baastada ee deegaanada Soomaalida ku caanka ah waxaa ka mid ah baasto iskudhax karis iyo baasto iyo suugo.
Soomaaliya
Dawladdii Hantiwaddaaga
Sanadii 1990 waxaa la soo saaray sharci ka mamnuucaya gaar ahaan dadka degan Muqdisho in ay kulmaan saddex ama afar in kabadan. Waxaa dhammaan hareeyay hay'adaha dawladda shidaal yari sababtay joogsiga gaadiidka dadweynaha taasoo saamayn ku yeelatay danaha xukuumadda iyo qaybaha guud iyo kan gaarka ah. Waxaa ssidoo kale dhacday dhibaato la xiriirta Sicir Barar taasoo ay dhib ku qabeen gobolada kororka sicir bararka muuqda iyadoo ay shacabku awoodi waayeen helitaanka quutul daruuriga heer ay gaartay Baastadii talyaaniga ee caadiga ahayd xilligaas ilaa iyo Shan Doollar kiiladii. halka uu gaaray qaadka Jaadka kaasoo laga keeno Kiinya shan doollar Majintii. Waxaa qiime jab ku yimid shilinka Soomaaliga ilaa la gaaro heer shilimaadkii lagu daadiyo wadooyinka si ay kuwa haysta iskaga tuuraan halkii ay haysan lahaayeen taasoo u muuqatay in uusan lahayn wax faaiida ah ee la xusi karo. Waxaa sidoo kale soo if baxay Suuqa Madoow ee sarifka lacagaha qalaad taasoo ka dhalatay in aysan jirin socodsiinta lacagaha ee ku filan sarifka lacagaha qalaad taasoo ay bebersoto Shilinka Soomaaliga. Mugdigana wuxuu noqday mid ku baahay magaalada oo dhan marka la gaaro habeenkii taasina waxay ka timid dawladda oo iibisay dab dhaliyeyaashii korontada. Waxaa ajaanibta la dul dhigay waardiye adadag ilaa maa xilligii ay joogeen. Sidoo kale dawladda waxay soo saartay go'aano lagu hagaajinayo joojinta dal ka saarista, ama tahriibinta lacagaha ajnabiga ah. lama ogolayn adeegsiga lacagaha qalaad hab ka baxsan sharciga sida uu qabo marka laga reebo saddex hoteel oo ay maamusho dawladda. Waxaa sidoo kale mamnuuc aha sawir qaadis meelo badan iyadoo aysan muuqan wax cadayn kara in aan sawiro la qaadi karin ee ku saabsan safar iyo joogitaanka. Wixii ka dhacay Soomaaliya 1988 malaha waa ka sii foolxun. Markii Hargeysa la duqeeyay ayaa dadkii deganaa lagu khasbay inay qaxaan. Askarta ayaa markaas miinooyin ku aasay guryihii laga tagay. Markii uu dagaalku dhammaaday ayay qaxootigii dib u laabteen, balse waxaa lagu naafeeyay ama lagu dilay qaraxyo qarsoon.
Qaran
Qaran waxaa ladhahaa dad isku tagey oo hal wadan iyo hal calan kadhaxeeyo, waxee noqon kartaa dad wadani ah oo jecel dhulka ee degenyihiin. Qaran waxaa ladhahaa dowlad ama Wadan ama dal. Micanah qaran waxaa waaye dad hal meel wada degan oo taariikh u leh, waa dad xuduud loo sameeyay, waxee noqon karaan dad hal dhaqan leh iyo hal luqad iyo hal diin.
Soomaaliya
Xasuuqii Isaaq ama Xasuuqii Somaliland
Awooddii akhlaaqeed ee dowladdii Maxamad Siyaad (jaale siyaad) si tartiib tartiib ah ayay u lumisay, iyadoo Soomaali badan ay ku hungoobeen nolosha xukunka militariga. Bartamihii 1980-meeyadii, dhaqdhaqaaqyo iska caabin ah oo uu taageerayay maamulkii shuuciga ahaa ee Derg ee Itoobiya ayaa ka billowday waddanka oo dhan.jaale siyaad wuxuu kujawaabey isagoo amrey in talaabooyin ciqaab ah laga qaado kuwa uu u arko inay gudaha ka taageerayaan jabhadaha, gaar ahaan gobolada waqooyi. Qabqabashada waxaa ka mid ahaa in la duqeeyo magaalooyin, xarunta maamulka waqooyi-galbeed ee Hargeysa, oo ahayd xaruntii Dhaqdhaqaaqa Waddaniga Soomaaliyeed (SNM), oo ka mid ahayd aagagga la bartilmaameedsaday 1988. Duqeyntan waxaa hoggaaminayey Jeneraal Maxamed Saciid Xersi Morgan, wiilka uu sodogga u yahay Barre.
Sida laga soo xigtay Abou Jeng iyo aqoonyahanno kale, xukunkii taliskii jaale siyaad waxaa lagu calaamadeeyay cadaadis arxan darro ah oo lala beegsaday qabiilka Isaaq. Max’ed Xaaji Ingiriis iyo Chris Mullin waxay caddeeyeen in qabqabashadii maamulkii Maxamad siyaad ee ka dhanka ahaa Dhaqdhaqaaqii Qaranka Soomaaliyeed ee fadhigiisu ahaa Hargeysa lala beegsaday beelweynta Isaaq oo ay ka tirsan yihiin inta badan xubnihii SNM. Waxay ku tilmaamayaan isku haynta inay tahay xasuuqii Isaaq ama xasuuqii Hargeysa. Baaritaan ay sameysay Qaramada Midoobay ayaa lagu soo gabagabeeyay in dambiga xasuuqa uu ahaa "mid ay maleegtay, qorsheysay oo ay ka fulisay Dowlada Soomaaliya dadka Isaaqa". Tirada dadka rayidka ah ee ku waxyeeloobay waxaa lagu qiyaasaa inta udhaxeysa 50,000–100,000 sida laga soo xigtay ilo wareedyo kala duwan, halka wararka qaarna ay ku qiyaasayaan wadarta dhimashada dadka rayidka ah inay kor u dhaafeyso 200,000 oo rayid Isaaq ah. Dhimashooyinkaas, taliskii Barre wuxuu duqeeyey oo burburiyey magaalooyinka labaad iyo saddexaad ee ugu weyn Soomaaliya, Hargeysa iyo Burco siday u kala horreeyaan. Tani waxay u barakicisay dad lagu qiyaasey 400,000 oo dadka deegaanka ah oo u qaxay Hartasheikh ee dalka Itoobiya; shaqsiyaad kale oo gaaraya 400,000 ayaa iyaguna gudaha ku barakacay. Dagaalkii ka soo horjeedka ee taliskii Barre ee ka dhanka ahaa SNM wuxuu bartilmaameedsaday saldhigii rayidka ee kooxda mucaaradka, isaga oo isu beddelay xasuuq xasuuq ka dhan ah beesha Isaaq. Tani waxay horseeday fowdo iyo ololeyaal dagaal oo ay gaystaan ​​maleeshiyooyin kala jabay, ka dibna awooddii heer degmo la wareeray. Cadaadiskii maamulkii Barre kuma koobnayn Isaaqa oo keliya, maxaa yeelay wuxuu bartilmaameedsanayay qabaa’illada kale sida Hawiye. Taliskii Barre wuxuu burburay Janaayo 1991. Intaa kadib, markii xaalada siyaasadeed ee Somaliland xasiloonayd, dadkii barakacay waxay ku noqdeen guryahoodii, maleeshiyooyinkii waa laga daad gureeyay ama waxaa lagu daray ciidanka, tobanaan kun oo guri iyo meherado ahna dib ayaa looga soo dhisay burburka.
Baasto
=Jaadyada=
Qaran
Ilaahay baa wax kasta oo nool abuuray. Ninkii ugu horreeyay Aadan baa la dhahay. Binu'aadankoo dhan waxay ka farcameen Aadan iyo Xaawa. C/qaadir maxamed
106 (tiro)
106 waa lambar tiro ka mid ah xisaabta taasi oo u qoranta boqol iyo lix.
Soomaaliya
Ismaaciil Mire
Ismaaciil Mire, oo abaanduulkii guud ka ahaa dawladda boqortooyada Diiriye Guure, wuxuu ka qaybgalay dagaalaha oo dhan ee Daraawiishta ka qayb galay. Wuxuu u talin jirey colkii Shiikhyaale. Goobaha uu ka qayb galay waxaa ka mid ah, cagaarweyne, iyo dagaalkii Jigjiga, iyo dagaalki Beledweyne, iyo dagaalkii Berbera, iyo dagaalkii Dul Madobe, iyo dagaalkii Jidbaale, iyo dagaalkii Afbakayle iyo meelo kale. Wuxuu kale ka horjeestay dagaalaha ee shirqool ka jiri jirey, oo ka mid ah Canjeel, Gurdumi iyo qaar kale. 1920kii, Ismaaciil Mire waxaa lagu xidhay xabsi.
Ceel Gaal
Ceel Gaal Eil Gal) waa magaalo ku taala deegaanada waqooyi bari ee Gobolka Awdal ee wadanka Jamhuriyada Somaliland.
106 (tiro)
= Liiska Tirada =
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
Qarnigii 19ka ilaa tobanaadka 1920gii, Dalka Soomaalka waxaa hoogaaminjirey dawladda Daraawiishta, oo si kale loo yaqaano Darwiishia. Darwiishia dawladeeda waxaa loo yaqaan jirey qusuusi ama khusuusi, ee waxaa ka mid ahaa shakhsiyaddan:
• Ismail Mire
• Macalin Cagadhiig
106 (tiro)
= Qoraalo La Mid Ah =
Baasto
Baasto Qalalan
Baastada qalalan waa nooca lagu diyaariyo wershadaha sababtoo ah waxaa mashiino lagu sameeyaa wax badan oo loogu talogalay baayacmushtar iyo ganacsi. Sida badan laguma daro ukun, laakiin waxaa laga yaaba in noocyo ka mid ah lagu daro waxyar oo ukun ah.
106 (tiro)
= Xigasho =
Mudulood
Abgaal is one subclan of the Mudulood family, which also includes Wacdaan, Moobleen, and Ilaawaay.[ ].
Hakan Balta
Hakan Balta (, waa cayaaryahan u dhashay wadanka Turkiga, wuxuuna hadda u ciyaaraa kooxda Galatasaray ee ka dhisan magaalada Istanbul iyo xulka qaranka dalka Turkiga, Balta wuxuu hore ugu soo ciyaaray kooxaha Manisaspor iyo Hertha BSC ee ka kala dhisan dalalka Turkiga iyo Jarmalka.
Baasto
Baasto Qalalan
=Muuqaalka=
=Qoraalo La Xidhiidha=
Mudulood
Sido kalana waa qabiilka ugu badan Beesha hawiye Mudullood waxa lugu xushmeeyaa Sh/Dhexe Dhexe ee Soomaaliya. Mudulood Degaan ahaan waxey degaan laga soo bilaabo xeebta magaalada Cadale ee gobolka Sh/Dhexe Ilaa iyo Aadan Yabaal oo ka tirsan Sh/Dhexe ga illaa qoriga faaxeed oo ku yaal galmudug. taleex,dowladi darwiish, 1910 waxaa heestay talada sare, khaalig iyo khusuuigi ugu weeyna ee waqooyiga xaga diinta wuxuu ahaa nin mudulood Xaaji AxmedFIQI 1905 1910- 1915,gabygi kubaxay wuxuu ahaa, waxa sidatan iigalay waa sedigeey rumee sawaab kaga'mahelin sadaqdii AxmedFiqi Beelweynta MUDULOOD waa beesha Kowaad ee ugu tiro badan beelaha Hawiye,waxaa aad loogu qadariyaa Magaalada caasimada ee Muqadisho iyo Hareeraheeda oo ah Degaanka ay Taariikh ahaan Degaan. Madaxweynihii ugu horeeyay Aadan Cabdulle Cusmaan ee Jamhuuriyada Soomaliya Xusen Kulmiye Afrax Madaxweyne Ku xegeen Waxay Ka Soo jeedaan Beelweynta Mudulood.Sidoo kale waxaa ka dhashay beesha Mudulood Madaxweyneyaasha kala ah Ali Mahdi Mohammed iyo [Sharif Sheikh Ahmed] iyo [Xasan Sheekh Maxamuud] .Waxaa sidoo kale ka dhashay Beelweynte MUDULOOD labo raysulwasaar oo kala ah Ali Mohammed Ghedi iyo Nur Hassan Hussein.(waxaa kalo ka dhashay madaxweeyne xasan shikkh maxamuud 2012,kadib markii uu ka guuleeysay ex madaxweyne Shariif.cabdullah Nuur
Baasto
Baasto Qalalan
=Linkiyo Banaanka=
Hantiwadaag
Hantiwadaag waa aragti hadafkeedu yahay in bulshadu si sinnaan ah wax u wada yeelato.Qofna aan looga qeexan kan kale. Aabbaha aragtidaanna waa Karl Marx oo jarmal ahaa. Cidii ugu horreysey ee si fiican u dhexgasha ama ugu dhaqanta wuxuu ahaa Vladimir Lenin, oo ahaa ninkii asaasay dowladdii Midowga Soofyeetiga USSR
Baasto
Baasto Qalalan
=Tixraac=
Dadka gaagaaban
Dadka gaagaaban (af-ingiriis: midget ama dwarfism) waa qof ku dhashtay cudurka loo yaqaan achondroplasi oo dhirirkiisu ka yareenaayo 147 cm. Dad waxaa jiro oo gaagaaban oo cudurkaas aan ku dhalan sida dadka Pygmy oo dherirkoodu ka yaryahay 150cm oo ku kala nool dalal dhowr ah oo aduunka ku yaal, gaar ahaan afrika..
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
• Shire Canbool, oo Dhulbahante ahaa
Salidka Bahadhamal
Salidka Bahadhamal en: oil find in bahadhmal region of southern somaliland
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
• Cartan Boos oo Jamac Siyad ahaa
• Afqarshe, oo Adan-Naleeye ahaa
Ina af madoobe
ina af madoobe waa tuulo ka tirsan gobolka togdheer ee somaliland tuuladan waxa mara laamiga dheer ee dhamaan isku xidha intabadan wadanka jamhuuriyada somaliland tuuladani waxa ay leedahay taariikh dheer waxa lagu qiyaasaa in ay jirto taariikh ah hal qarni
Mudulood
Dagaalkii teyteeyle: Dagaalka teyteeyley waxuu kadhacay Shabeelada dhexe gaar ahaan Balcad waxaana gacan weyn kageestay dhamaan mudulood Waxaan dagaalka Si aad ah uga qeyb galay Ilaawaay cusmaan, Hilibi iyo c.raxmaan mudulood( wacweyteen ) oo dad badan ku waayay dagaalkaas wana dad sharaf iyo wanaag baan udhashay rèerkas. .:• Murusadaha waa Sedax Bello Hooseed iyo Sagaalka Mudulood.(3.9+). Sidaa ayeey kudhalatay Isla Degaanka Labada ee hada Uga Caansan Caasimdda Ummadda ee beesha Abgaalka iyo Murusade-ha.:•
Salidka Bahadhamal
Shidaal laga helay Somaliland oo laga helay shidaal cayriin oogada tuulo ka tirsan gobolka koonfureed ee Somaliland ee odewayne ee batroolka saliidda waxay muujinaysaa in saliiddu ay ka hooseyso dusha sare oo ay ka heshay saliid godka biyaha
Murgacasho
Murgacasho waa markii ee seedaha kala jiidmaaan ama si qaldan ee u kala baxaan. Seedaha waa waxa isku haayo lafaha iskor saaran.
Midhishe
Midhishe waa tuulo oo ku yaal Sanaag ama Maakhir oo waxaa ku nool Rikhaaye (Ugaadhyahan), iyo bahina Farah (Ugaadhyahan).
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
• Obsiiye Magan oo Cali-Geri ahaa
Erich Frost
Erich Frost (December 22, 1900 ee Leipzig; Oktoobar 30, 1987 ee Lubeck) - Muusikiiste Jarmal ah, u dhaqdhaqaaqe diineed, isuduwaha waxqabadyada Markhaatiyaasha Yehowah ee Jarmalka xilligii Nazi-ga, maxbuus xerada ciqaabta.
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
• Aw Jaamac Seed Magan oo Cali-Geri aaha
Wadada W Bakaaraha Moqadhisu , Somalia
🇸🇴 Somalia
Mudulood
Ilaawaay Cismaan waxa uu dagaa Gobolka Benaadir iyo Hirshabeelle.
Wadada W Bakaaraha Moqadhisu , Somalia
Wadada W Bakaaraha Moqadhisu, Somalia
Marinka Soomaaliya
Marinka Soomaaliya waa marinka Gardafuul.
Mudulood
Gobolka benaadir waxa uu ka dagaa ilaawaay dagmooyinka kala ah, 1. Boondheere 2. Shibis 3. Kaaraan 4. Yaaqshiid 5. Hurwaa
Shii shay hung
Tii Shay Hung
Mudulood
Maamul goboleedka hirshabeelle waxa uu ka dagaa shabeellada dhex gaar ahaan balcad.
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
• Oogle Magan oo Cali-Geri ahaa
Shii shay hung
Tii Shay Hung waxa uu ahaa boqor dalka Shiinaha qarnigii sadexaad. Mudane Hung, wuxu boqor ka ahaa boqortooyadii Kiin, waxa uuna dhashay markey taariikdhu ahayd 259 (Nabi ciise csm ka hor).
Isnidaamis
Isnidaamis waa cuncun maqaarku yeesho waxaana keena bahala yaryar oo ku nool maqaarka korkiisa (dushiisa), kuna dhala jirka aadamiga korkiisa (dushiisa). Bahalkaasi wuxuu ku nool yahay keliya aadanaha. Xayawaanka qaarkood waxaa geli kara bahalahaas, laakiin dulumkaas yaryari wax ma yeello aadanaha. Isnadaamisku wuxuu dhaliyaa is cuncunid siyaada ah dhibca guduudan (maqaarka cad wuxuu noqdaa guduud, kan madoobina wuxuu noqdaa beerbal) jirka meelihiisa laalaabka ah. Badanaa kuma dhacdo madaxa iyo qoorta. Cuncunku wuxuu u daran yahay habeenka marka hawadu kulushahay.
Shii shay hung
Boqorkan waxa uu mideeyay dhamaan gobaladii Shiinaha ee ay colaadu u dhaxaysay, waxa uu wax kabedelay musuq maasuqii iyo maamul xumadii wadankaas.
Sidoo kale, waxa uu taariikh wayn ku leeyahay shacabka iyo dawlada Shiinaha ee maanta.
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
• Muse Waranle oo Reer-Hagar ahaa
• Haji Sudi, Isaaq Aadan Madoobe
• Seeraar Shawe oo Jamac Siyaad ahaa
• Nur Xiddig oo Wacays Adan ahaa
• Xirsi  Jeedlade oo Qayaad ahaa
• Haji Mursal Aw Saacid oo Dhulbahante ahaa
• Duale Ileeye oo Jamac Siyaad ahaa
• Cismaan Boos  oo Cali-Geri ahaa
• Jama Lugay oo Cali-Geri ahaa
• Aw Cabbas oo Baharsame ahaa
• Abbas Aw Muse, oo Baharsame ahaa
• Hussein Ajuuraan, oo Dhulbahante ahaa (oo loo naanaystay Agararan)
• Ahmed Tage, oo baharsame ahaa
• Abshir Dhoore, majeerteen ahaa
• Nur Hashi warsangeli ahaa
Mudulood
Deegaanada uu ka dago balcad waxaa kamid ah 1. Daaangaaley 2. Carro madow {Carbiska} 3. Janfalle 4. Ceel cirfiid 5. Darmooleey.
Ludwig Cyranek
Ludwig Cyranek (1907 ee Herten - 1941 ee Dresden) - Adeegga Jarmalka ee Markhaatiyaasha Yehowah, isuduwaha hawlaha ee Jarmalka, dhibbanaha Naasinimada.
Billboard 200
Laga bilaabo 2020, Billboard waxa uu cusboonaysiiyay habka si uu u ururiyo jaantuska mar kale isaga oo ku daraya xogta muqaalka ee YouTube, oo ay la socoto aaladaha sida Apple Music, Spotify, Tidal, Vevo, iyo Facebook.
Mudulood
Abtirsiimada Beesha ilaawaay
1. Iidle 2. Macalin Maxamuud 3. Aamin 4. wehliye 5. Barkaan 6. Aboow xasan 7. Yuusuf 8. Maxamed 9. Cali 10. Arwaaq 11. Muuse 12. cumar 13. Ibraahim 14. Cisman 15. Daaran-doole 16. Mudulood 17. Hiraab 18. Daame 19. Gor-gaati 20. Hawiye
Beesha ilaawaay waxa ay ukala baxdaa Wehliye waxa uu dhalay. 1. Macalin Aamin wehliye 2. Xabeey wehliye 3. Makaraan wehliye
Aamin wehliye waxa uu ukala baxaa 1. Xuseen macalin aamin 2. Gacal macalin aamin 3. Iidle macalin aamin
Xuseen macalin waxaa ka joogo 1. Cabdulle xuseen macalin 2. Iidle macalin aamin waxa uu ukala baxaa 1. Maxamed Iidle 2. Xasan iidle 3. Cumar iidle 4. Kulmiye iidle 5. Cali iidle
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
• Ismail Khaire, warsangeli ahaa
71 (tiro)
71 waa lambar tiro ka mid ah xisaabta taasi oo u qoranta todobaatan iyo kow.
= Qoraalo La Mid Ah =
= Xigasho =
Soomaaliya
Darwiishia iyo Qusuusi
• Xooshdheere, ali geri ahaa
• Farah Dacay, baharsame ahaa
• Hirsi Akaal, marehan ahaa
Burburka Dawladdii Hantiwaddaaga
Waxaa dhacay sanadkii 1991 isbedel xididaystay nolosha siyaasadeed ee Soomaaliya. taasoo u suurta gashay ciidamo ka kooban beelaha dega waqooyiga iyo koofurta hubaysan oo taageera ka helaya Itoobiya in ay ridaan dawladdii Siad Barre Max'ed Siyaad Barre. Kulanno farabadan ee dhexmaray Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaaliyeed SNM iyo odayaasha beelaha ree woqooyiga, waxa ku dhawaaqeen qaybta woqooyi ee Soomaaliya (Dhulka Biritishka ee Soomaaliya horay loo oranjiray) in ay goosteen goosasho hal dhinac ah Soomaaliya inteeda kale iskuna magacaabay Jamhuuriyadda Somaliland (Ingiriis: Republic of Somaliland) May 1991. Ka sokoow go'itaanka ay Somaliland goosatay iyo deganaashaha ay haysato markii loo eego koofurta way waysay aqoonsi heer caalami ah xitaa haba ahaatee Itoobiya.
Jannaayo sanadkii 1991 Waxaa doortay "Cali Mahdi Max'ed" koox soomaali ah una doorteen in uu noqdo madaxweyne ku meel gaar ah ee dalka ilaa laga gaaro shir qarameed kulmiyay dhammaan qaybaha ku lugta leh ee bishii xigtay Jamhuuriyadda Jabuuti si dalka madaxweyne loo doorto. Laakiin doorashadii "Cali Mahdi Maxamed" waxaa si weyn uga horyimid biloowgii hore dhamaan Jen Maxamed Faarax Caydiid gudoomiyihii ururka USC iyo C/raxman Tuur hogaamiyihii SNM. مtaasoo dhalisay kala qaybsanaan xagga siyaasadda ah ee u dhaxaysay USC iyo SNM, isku dhacyadii u dhexeeyay USC waxay burbur xoogleh gaarsiisay magaalada Muqdisho iyo meelaha ku dhow dhow.
F-block
F-blockta ku jirta Diiwaanka Curiye waa curiyeha atomkiisa ama aayaniskiisu (ions) leeyihiin elektaroono hab wareeg f (f-orbital). Curiyayaashan waxaa sidoo kale loo yaqaanaa curiyayaasha dhexe ee transitionka.
Mudulood
Maxamed iidle waxa uu ukala baxaa 1.................. 2................ ..........
F-block
=Xigasho=
Mudulood
Xasan iidle waxa uu ukala baxaa 1. Maxamed Xasan iidle 2. Maxamuud xasan iidle
Cumar iidle waxa uu ukala baxaa 1. Cali Cumar Iidle 2. macoow cumar iidle 3. Maxamuud cumar iidle 4. Gacal Cumar Iidle
Kulmiye iidle waxa uu ukala baxaa 1. Maxamed Kulmiye Iidle
Cali iidle waxa uu ukala baxaa 1. Barrow Cali iidle 2. Cadow Cali iidle 3. Cabdi Cali iidle 4. Axmed Cali iidle
Taariikh
( .يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ Ilaawaay cismaan waxa uu ka mid yahay beelaha ugu taajirsan beelaha soomaaliyeed. Waxa uu Allah makaniyay dhul balaaran oo lagu qiyaasay 90km² oo ka bilaabanaayo Dagmada cabdalcasiis.
Ilaawaay maanta wax matalaad ah ay ku leeyihiin dowladda fadaralka malaha.
Xuquuqdooduna wax ay ku maqneyd walaalahood abgaal cismaan.
Ilaawaay waxaa kasoo baxay aqoonyahanno caalimiin ah, adduunkana laga yaqaan.
Ilaawaay waxa ay leedahay culimo waqaf ahaan u haayo abtiriska saxda ee HAWIYE.
HAWIYE halka uu kasoo jeedo iwm
Qaab Dhismeedka Beesha Mudulood (Mudulod Hirab & Hirab Madable)
______________________________________________________________________________________________________________________________________________ Ilaway cusman waxo u kala baxaa (1)Iidle macalin (2)kacal macalin 1 xasasan iidle 2 Cali iidle 3 Cumar iidel 4 Kulmiye iidle. Wax ka baro sida Mudulood u dhashay iyo deegaannada uu dago si aad u suureysato. Mudulood Hiraab waa beel ka mid ah Beelaha Soomaaliyeed waana Beesha ugu weyn beelaha HAWIYE Tiro ahaan iyo Deegaan ahaanba. Waana curudka beelaha Hiraab.
-- Darandole Mudulod Hirab, Eise "Udeijein" Mudulod Hirab, Waweytan Mudulod Hirab; Daro Mudulod Hirab, Eise "Udeijein" Mudulod Hirab, Mahamed Odiweyn Mudulod Hirab. -- waa 3* dhalkii, waana isku hooyo sidax das. Odiweyn mudulood waxaa kajooga cabdi shekh dhiblaawe, iyo walaalkiisa,Macalin dhiblawe ama in waceysle looyaqan. abgaal Cismaan waxa ayuu kalabaxaa sagaal abgaal
harti abgaal, wacbuudhan, warculus(waceysle) harti waxa ayuu kalabaxaa suul harti, ciise iyo warsangele. wacbuudhan waxa ayuu ukalabaxaa daa'uud, Kabaala, yoonis daanweyne, iyo harticase wacbuudhan. waceysle waxa ayuu ukalabaxaa huuruun waceysle, ,  ,jibraa'iil waceysle, saleemaan waceysle, iyo cumar waceysle,
Haaruun waceysle oo ah curudka beesha waceysle ayaa wuxuu u kalabaxaa sidaan soo socoto
1) xasan dheer  2) Aadan
Xasandheer waxa uu ukala baxaa Cigaal Xasandheer Maxamuud xasandheer Cismaan xasandheer Muuse Xasandheer (yabadhaal) Cismaan wuxuu u kala baxaa Nuur Cismaan Huud Cismaan Afax Cisman Nuur Cismaan waxa ayuu u kalabaxaa Cali Nuur, cumar Nuur, Maxamed cadde Nuur, Maalin Nuur,  xassan Nuur, iyo eebakar Nuur,
Cali Nuur waxa ayuu u kalabaxaa Warsame Maxamed Cali, Caddaan Maxamed Cali, cabdi Maxamed Cali, iyo culusow Maxamed Cali (reer Maxamed Cali Nuur) Cumar Nuur. Waxuu u kalabaxaa sidaan soo socoto.
Soomaaliya
Burburka Dawladdii Hantiwaddaaga
Dhanka kale wuxuu u arkay Maxamed Faarax Caydiid ciidanka nabad ilaalinda ee caalamka in uu qatar ku yahay asiga iyo ciidankiisa wuxuuna siiyay amar maleeshiyo hubaysan in la weeraro saldhigyada ciidamada Pakistan ee ka howlgala Muqdisho taasoo ay ka dhalatay dhimashada 80 qof jinsiyada kala duwan ah ee ka tirsan ciidamada nabad ilaalinta, wuuna socday dagaalka ay ka dhintaan 19 ciidan maraykan ah iyo laba kale oo Pakistan ah iyo mid kale ee Maaliisiya u dhashay oo dhammaantood ah ciidamada nabad ilaalinta sidoo kale waxaa jirtay 1,000 qof ee ka mid ah maleeshiyada Soomaalida hubaysnaa intii u dhaxaysay saddexdii iyo afratii ee bishoo Oktoobar 1993 kaasoo taariikhdu ugu magac dartay dagaalkii "Dagaalkii Muqdisho" taasoo ku qasabtay qaramada midoobay howlgal "Gaashaan mida" ciidan ka kooban Maraykanka Masar Pakistan saddexdii maarso sanadkii 1995, dabadeed Robert ogle ayaa ku dhawaaqay in aan dagaal toos ah lala gali doonin Maxamed Faarax Caydiid laakiin la baal siibi doono taasoo macnaheedu ahaa in laga horkeeno saaxiibadii ilaaa uu markii dambe lagu dilay dagaal ay iskaga horyimideen qaar ay xulufo ahaayeen 1996
Waxay diiradda saareen burcad badeeda soomaalida xeebaha Soomaaliya taasoo ka dhalatay burburka iyo maqnaashaha dawlad dhexe Kadib dagaalkii sokeeye, Dhibaatadaan waxay ka soo if baxday dekadaha ku yaal xeebaha Soomaaliya. Waxayna ka dhalatay ka dhiidhin ay ka dhiidhiyeen kalluumaysatada soomaaliyeed ee ka kalluumaysta xeebaha sida: Ayl, Kismaayo, Xarardheere, Mareeg iyagoo weerar ku qaaday maraakiibta ajnabiga ah ee ka kalluumaysata badda soomaaliya khayraadka kalluunka ee biyo goboleedka markii uu burburay taliskii dhexe ee Soomaaliya, Taasoo ay waayeen kalluumaysato badan waxa ay heli jireen. Sidoo kale, waxay tilmaameen qayb ka mid ah masuuliyiinta soomaalida howlaha burcad badeedka waxaa sii kiciyay Dhul Gariirkii Badweynata Hindiya taariikhdu marka ay ahayd 26 Diseembar ee sanadkii 2004, kaasoo sababay mowjadi Tsunami weyn burburisay in badan oo tuulooyinka ku yaal xeebaha iyo doomankoodii. Qaar ka mid ah waxay leeyihiin howlaha burcad badeednimada Soomaaliya waa "howlo dhaqaale ee la maalgashado" ee dalka, waana "mid kaabta" dhaqaalaha Puntland.
Waxaa la rumaysanyahay in la soo iibsaday qiyaastii 25,000 50,000, Adoon ee Baantuu ah, Musanbiig iyo Tansaaniya, intii u dhexaysay sanadihii 1800 ilaa 1890, dad soomaali ah suuqii Sansibaar. Bantuuga soomalida waa ka duwantahay, jir ahaan, dhaqan ahaan, way iska joogeen iyakoo kala daadsan dalka ilaa la soo gaaro qarnigii sagaal iyo tobanaad ilaa iyo hadda. waxaa la rumaysanyahay in tirada Baantuuga Soomaaliya uu gaarayso 900,000 qof ka hor dagaalkii sokeeye, waxaa laga yaabaa in ay isdhimeen, gaar ahaan maxaa yeelay 12,000 qaxooti ee ku sugan Maraykanka laga soo bilaabo 2003, sidoo kale tanzaaniya oo siisay dhalasho qaar ka mid ah waxay ku laabteen dhulkii awoowe yaashood.
Xubin
• IGAD
• IORA
• IMF
• ICSID
• Amaah - Paris club
• Comesa
• CEN-SAD
• Midowga Afrika
• Qaramada Midoobay
• Ururka Iskaashiga Islaamka
Siyaasadda
Siyaasada somaaliya wexay soo martay isbedbedel badan. Intii uu socday Dagaalkii sokeeye kaaso dhaliyay burbur farabadan dawladdii Hantiwadaag kadib 1990, Soomaalida waxaa loo sameeyay Dastuur, Federaal ah iyo Maamul Goboleed kuwaas oo ku yimid qaabab kala duwan, waxaa samaysamay Somaliland taasoo sheegatay in ay tahay dawlad madax banaan kana go'day Soomaaliya inteeda kale, shacabka Soomaaliyeed raalli kama noqon goosashada Gobolada Woqooyi ee Soomaaliya 1991. Waxaa sidoo kala samaysmay Puntland 1998 taasoo ay sameysteen beelaha dega Bari, Bugaal iyo woqooyiga Mudug, waxaa sidoo kale la sameeyay Galmudug 2010. Horraantii 2000 waxaa la soo dhisay dawlad ku meel gaar ah waxaana madaxweyne ka noqday. Dott Cabdiqaasim Salaad Xassan (TNG) waxaa ku xigtay dawladii Federaalka ku meelgaarka ahayd ee loo yaqiin (TFG) 2004 waxaana madaxweyne ka noqday Cabdullaahi Yuusuf Axmed taasoo dalka galisay burbur horle waxayna soo galisay dalka ciidamada Itoobiya, Midowga Maxkamadaha Islaamiga ayaa gobollada koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya isku fidiyay taasoo ka caraysiisay Itoobiya una aragtay fusad ay kula dagaalami karto ficilada ay sameeyeen. Markii meesha laga saaray Maxaakiimta ayaa waxaa soo baxay kooxo la magacbaxay Muqaawamo kana aas aasamay magaalada Muqdisho intii ay socotay muqaawamada waxaa barbar socday wadahadal UN-ka loo maray kaasoo uu garwadeen ka ahaa Axmed Walad Cabadlla keentayna in laga saaro Itoobiya dalka Soomaaliya bartamihii sanadkii 2009. Waxaa maxaakiimta ka farcamay kooxda Al-Shabaab taasoo dalka dhibaatadii ka jirtay sii murjisay, taasoo dagaal la gashay dawlad lagu soo dhisay dalka Jabuuti Madaxweyne ka ahaa Sheekh Shariif Axmed 2010-2011 dagaal ba'an ku dhexmaray magaalada muqdisho iyo nawaaxigeeda, Madaxweyne Shariif xoogaa rajo ah ayay soo celisay Dawladdiisii loogu magacdaray Midnimo Qaran dawladdaas oo muqdisho ka fogaysay qatartii Al-shabaab iyadoo gacan ka helaysa AMISOM wuxuu diyaariyay doorasho aad loogu riyaaqay, kaasoo xilka si nabad ah ugu wareejiyay madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud. Waxaana taa xigay dawladdii uu madaxweynaha ka ahaa Xasan Sheekh Maxamuud taasoo ku guulaysatay isu soo dhoweyn Soomaalida dhexdeeda ah iyo dastuurka oo loo hogaansamo.
Qaanuunka
Soomaaliya waxaa ka jira saddex nidaam qaanuun oo kala gadisan, waa: Qaanuunka madaniga, Shareecada Islaamka iyo xoogaa qawaaniin ah oo ay leeyihiin beelaha waana dhaqan soo jireen ah waxaana loo yaqaan Xeer.
Qaanuunka madaniga
Iyadoo uu ku dhacay burbur balaaran kaasoo hareeyay nidaamka cadaaladda Soomaaliya ka dib burburkii dawladdii Hantiwadaag laakiin waxaa la isku dayay dib u habaynta iyo dhisidda nidaamka garsoorka Soomaaliya iyo howlgalintiisa dhanka maamul goboleedyada Soomaaliya sida Somaliland iyo Puntland kuwaas oo leh xukun hooseed, laakiin dawladda dhexe waxay diyaarisay bu'da nidaamka garsoorka cusub.
Iyadoo ay jirto kala duwanaasho siyaasadeed dhamaan meelahaas hadana waxay ku midaysanyihiin dhamaantood hal qaanuun kaasoo ah mid soo jiray ilaa iyo dawladdii Hantiwadaag isagoo qiraya:
Shareecada
Shareecada Islaamka waxay ka gashay kaalin lama huraan ah nolosha mujtamaca Soomaaliyeed, waxayba ahayd shareecada tiirka aasaaska ah ee laga tusaale qaato qawaaniinta marka la qorayo dastuur ee ka mid ah dastuurodii hore kuwaas oo la sameeyay intii ay jirtay nolosha ku salaysan siyaasadda, sidaa daraadeed howl kasta waxay ku salaysnayd shareecada gaar ahaan howlaha madaniga ah sida guurka, furriinka, dhaxalka iyo waxyaabaha la xiriira qoyska; laakiin arrimahaas waxbaa iska bedelay dagaalkii sokeeye dabadii iyadoo ay soo baxeen maxkamado shareecada islaamka taasoo ku faaftay magaalooyin farabadan iyo deegaano ka mid ah Soomaaliya.
Waxay noqotay kaalinta maxaakimta islaamiga taasoo aan horay looga baran:
Samaysanka maxaakimta shareecada kuwaas oo muuqda wax fudud laakiin sida dhabta ah waxay ka samaysanyihiin nidaam maamul kana kooban gudoomiyaha maxkamadda ku xigeenka gudoomiyaha iyo afar qaalli. kuma koobna holaha ciidanka soo gudbinta warbixinno taasoo ah arrinta ugu muhiimsan ee ka kaabaysa xukunada ee ka soo baxa maxkamadaha waxayba u gudbaan xallinta khilaafaadka inta ayasan u gudbin saldhigyada maxaakimta waxaa dheeraad ah dabagalka dambiilayaasha iyo kuwa qaanuunka ku xadgudba kadib maxkamadaha ayaa loo dhiibayaa ee ku shaqada leh dambiyada fudud si ay u sii hayaan. Sidoo kale maxaakimta shareecda waxay sameeyeen dhisidda guddi dhaqaale madaxa bannaan soona uruuriya canshuurta lagu soo rogay ganacsiga iyo guud ahaan goobaha ganacsiga iyo meel kasta oo ganacsi ah.
Marso 2009 Xukuumaddii ku meelgaarka ahayd waxay ku dhawaaqday in Shareecada Islaamka tahay halka laga qaato sharciga iyo soo saarista xukunada iyo qawaaniinta dalka.
Xeerka
Qarniyo badan Soomaalidu waxay adeegsan jireen nidaam sharci ama qaanuun kaasoo ku tiirsan dhaqanka iyo xeerarka jufooyinka sharciyadaasa ama qaanuunkaasa waxay Soomaalidu u taqiinay magaca "Xeer"; waa waxa sida dastuurka oo kale ah ama wax u dhow cahdi kala gadisan qaanuun ahaan mana jirto wakaalad ama hay'ad ama jiho ka msul ah taasoo cadaynaysa waxa uu yahay qaynuunka la raacayo marka uu jiro xukun maxkamadeed, taasoo mar kasta loolala laabanayo maxkamadda xeer beegtida ama golaha jufada si loo xadido xukunka ku haboon iyo sidii loo fulin lahaa.
Habka maamul
Wuxuu ku salaysanyahay qodobka 49aad ee dastuurka Soomaaliya. Gobol gooni isu taagi karaa ma jiri karo, inta uu Gobol kale uu kuu biirayo, Dowladda Federaalka Somalia ayaa maamulaysa waxaana waajib ku ah gobalkaas inuu ku biiro gobol kale ama dawlad xubin ka ah Dawladda Federaalka mudo labo sano gudahood.
Mudulood
Qaab Dhismeedka Beesha Mudulood (Mudulod Hirab & Hirab Madable)
Cali Cumar, cadaan Cumar, iyo Xuseen Cumar. Cali Cumar, Fiidow Cali Cumar, qaboobe Cali Cumar, yabarow Cali Cumar, qaboobe cali Cumar. Jimcaale qaboobe, faarax qaboobe,reer Maxamed faarax, Maxamuud Maxamed faaraxa, cali Maxamed faarax, Nuur Maxamed faaraxa.
Muuse xasan dheer waxa ayuu u kalabaxaa eebakar Muuse iyo Jimcaale Muuse, Eebakar Muuse Maxamed eebakar Maxamuud eebakar Axmed eebakar Xasan eebakar.
Saleemaan waceysle ayaa waxuu u kalabaxaa sidaan soo socoto
Cabdi raxmaan saleemaan, iyo
Cumar saleemaaan.
Cumar saleemaaan
Cabdalle cumar,
Dhagaweyne Cumar, iyo
Soomaaliya
Magaalooyin
Intii uusan dhicin dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya, waxay u qaybsanayd maamul ahaan 18 Gobol, bulburkii kadib waxaa soo baxay maamulo beeleedyo; waxay Soomaaliya ahayd ka hor 1969 intii uusan dhicin inqilaabkii dawladdii rayadka ahayd 8 Gobol oo kaliya, Hantiwadaaga wuxuu ka dhigay 18 gobol kuwaas oo kala ah: 18 gobal 5 kamida waxa gacanta kuhaya Somaliland oo iskeed ugu dhawaaqday madaxbanaani hal dhinac ah.13 gobal Soomaaliya gacanta kuhayso ayaa kala ah;
Mudulood
Qaab Dhismeedka Beesha Mudulood (Mudulod Hirab & Hirab Madable)
Oogaala Cumar.
Soomaaliya
Magaalooyin
Waxaa samaysamay maamul beeleedyo ka dhashay dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya waxaana ka mid ah:
Mudulood
Qaab Dhismeedka Beesha Mudulood (Mudulod Hirab & Hirab Madable)
Cabdalle saleemaan,
Maxamed cabdalle iyo Maxamuud cabdalle.
Soomaaliya
Magaalooyin
Waqooyiga Soomaaliya oo ku dhawaaqan madax banaani hal dhinac ah: Somaliland taasoo ka dhigan shan gobol sida Awdal, Woqooyi Galbeed, Togdheer iyo Sool iyo Sanaag. Dhamaan caasimadaha 5taas gobal waxa si buuxda gacanta ugu haysa Somaliland.
Puntland oo ka aasasantay gobalada Bari, Mudug iyo Nugaal.
Mudulood
Qaab Dhismeedka Beesha Mudulood (Mudulod Hirab & Hirab Madable)
Maxamed cabdalle
Absuge qombor iyo macalin dhiblaawe
Soomaaliya
Habka maamul gobolleedyada
Habka Federaalka ee lagu muransanyahay Soomaaliya wuxuu dalka u qaybiyay sidaan soo socota:
Qodobka 49aad ee Dastuurka Soomaaliya wuxuu qorayaa 2 gobol iyo wixii ka badan baa samayn kara Maamul ka tirsan Dawladda Soomaaliya, waxay durbadiiba ka dhalatay caqabad ku aadan xuduudaha maamullada.
Juqraafiga iyo cimilada
Soomaaliya waxay dhacdaa bariga fog ee qaaradda afrika taasoo u muuqaal eg qaabka ay u samaysanyahay geeska wayiyisha kaasoo ku badan qaaradda afrika sidaa daraadeed waxaa loogu magacdaray geeska afrika. waxay soomaaliya ku fidsantahay inta u dhaxeysa loolka 10 waqooyi dhigta 49 bari. wuxuu gaarayaa bedka Soomaaliya 637,657 kiiloomitir iskuwareeg ah waxaa ka mid ah 10,320 kiiloomitir iskuwareeg ah waxay biyaha ka hayaan ilaa 1.6% ee bedeka guud ee dalka waxay waxyar uun ka yartahay gobolka Texas ee maraykanka. Sidoo kale waxay Soomaaliya leedahay xuduud barri ah oo dhererkeedu gaaraya 2,340 km ee kala berta dhammaan Jabuuti masaafo dhan 58 kiiloometer, Itoobiya masaafo dhan 1,600 kiiloomiter iyo Kiinya masaafo dhan 682 km, sidaa daraadeed Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer guud ahaan qaaradda Afrika, iyadoo gaareesya xeebta Soomaaliya dhererkeeda 3,025 kiiloomitir; dhul badeedka Soomaaliya wuxuu gaarayaa ilaa  200 Mayl Bad gudaha Badweynta Hindiya.
Mudulood
Qaab Dhismeedka Beesha Mudulood (Mudulod Hirab & Hirab Madable)
Maxamuud cabdalle
Cali Maxamuud cabdale (Cali gaaf).
Soomaaliya
Caafimaadka
Waxaa lagua tiriyaa dhibatada caafimaadka la xiriirta ee dhalmada Soomaaliya kuwa ugu muhimsan caqabadaha iyo dhibaatada ee horyaala ururada caafimaadka ka shaqeeya Soomaaliya sida UNICEF. waxaana caqabadahaas ugu waaweyn kororka saamiga dhimashada ee haweenka xilliga dhalmada sidoo kale koroka saamiga dhimashada caruurta dhawaan dhaladka ah sababo badan awgeed waxaana ka mid ah engaga neef mareenka iyo malaariyada.
Mudulood
Abtiriska ilaway Cisman
Darandoole: waxey u kala baxaan Cusmaan iyo Hillibi. Cusmaan waxaa ka baxa Wacdaan, Moobleen, Abgaal iyo Illaawey.!
Soomaaliya
Waxbarashada
Wasaaradda Waxbarashada iyo Barbaarinta waa hay'adda kaliya ee rasmiga Soomaaliya u qaabilsan habaynta socodsiinta waxbarashada dalka, waxay ka faaiidaysaa wasaaradda saami dhan 15% guud ahaan bixinata miisaaniyadda dawladda taasoo loogu talo galay tacliinta. Tacliintu Waxay noqotay mid muhiim u aha dawlad goboleedyada ama Soomaaliya ha ahaatee ama maamul goboleedyada leh madax banaanida gaarka ah, sanadkii 2006 waxay noqotay Puntland meesha labaad ee Soomaaliya marka laga yimaado Somaliland, taasoo ka dhigtay tacliinta aasaasiga ah mid lacag la'an ah halka ay macalimiinta ka qaatada gunadooda bisha maamulka si toos ah. Sanadii 2007 waxaa batay tirada dugsiyada hoose ee soomaaliya 600 dugsi intii uusan dhicin dagaalkii sokeeye ila iyo 1,172 dugsi iyadoo uu kordhay qadar saami dhan 28% wadarta guud ee tirada ardada heerka hoose.
Dhaqaalaha
Asigoo socda dagaalkii sokeeye Soomaaliya waxaa u suuro gashay dhisidda dhaqaale soo koraya sanadihii u dambeeyay kuna tiirsan xoolha nool shirakada xawilaada lacagta iyo shirkadaha isgaarsiinta; daraasad uu ku sameeyay Bankiga Aduunka sanadkii 2003 dhaqaalaha Soomaaliya waxay muujinaysaa koritaanka qaybaha gaarka ah qaab la arki karo gaar ahaan Ganacsiga iyo Xawilaadaha lacagta iyo adeega aasaasiga ah sidaa daraadeed waxay gaartay in ay ku hormarto qaybaha muhimka ah sida xoolaha beeraha iyo kalluumaysiga, sida ay muujisay daraasadda ay soo saartay qaramada midoobay sanadkii 2007 koritaanka qaybaha adeegyada aqoonyahanka Anthroboloji Spencer Heath McCallum ku saleeyay shuruucda beelaha soomaaliyeed "Xeer" asaas ahaan kaasoo suura galiyay beeyad ku wanaagsan dhaqaalaha si looga wada faaiideysto una wanaagsanaato danaha mashaariic dhaqaale. Qaybta Beeraha waxaa lagu tiriyaa qaybaha ugu muhiimsan ee xagga dhaqaalaha ee dalka iyadoo ah marka lagu daro xoolaha 40% wax soo saarka dadka ee soomaaliya kaasoo ah 65% guud ahaan waxyaabaha ka soo xarooda dhoofinta; marka dhinac la iska dhigo wax soo saarka beeraha iyo hilibka la qalay ama asigoo nool taasoo ay dhoofiso Soomaaliya waxay kale oo ay dhoofisaa kaluunka, dhuxusha, mooska, liinta, Galleyda, masago dhammaantood waa wax soo saarka gudaha. Arrinta ku saabsan dhoofinta xoolaha waxay soomaaliya dhoofisay 3 malyan oo xoolo nool ah sanadii 1999 waxaana laga dhoofiyay dekadaha Boosaaso iyo berbera waxaa la dhoofiyay 95% guud ahaan orgida 52% iyo Wanan kuwaas oo laga dhoofiyay Bari afrika guud ahaan. Waxay dhoofisaa Somaliland sanadkiiba ku dhawaad 180 malyan tan oo xoolo ah marka lagu daro ilaa 480 malyan oo tan wax soo saarka beeraha. Sidaa daraadeed Soomaaliya waxay ku jirtaa suuqgeeyaha ugu weyn luubaan iyo malmasha guud ahaan aduunka. Laakiin qaybta warshadaha waxaa ka jirta dhibaato la xiriirta dagaalkii sokeeye oo ku dhisan gasacaynta iyo diyaarinta wax soosaarka beeraha si looga dhigo wax la dhoofin karo, qaybta warshadaha ma dhaafsana 10% wax soo saarka guud ee gudha. Marka laga tago ku tiirsanaanta wax soo saarka beeraha waxaa biloowday qayba ka mid ah wax soo saarka warshadaha horumar ay sameeynayaan, tusaale ahaan waxaa jira shirkado taasoo hogaanka u haysa dagaal ah dhimista sicirka si ay u hesho duulimaadyo badan taasoo meesha ka saaraysa shirkadaha tabarta daran. Waxaa kaloo jira qaybo howlo tasoo korriin laga dareemaya taasoo ah mid ay ku tiirsanyihiin shacabka Soomaaliyeed ee dibadda jira sida shirkadaha taleefoonada mobilada iyo xarumaha idaacadaha gaarka loo leeyahay Maqayadaha internetka waxaa sidoo kale jira Koka koola ee caalami ah taasoo ku tusaysa taasoo ay ku kalsoon yihiin shirkadaha caalamiga ah marka la eego maalgashiga ee hadda Soomaaliya.
Mudulood
Abtiriska ilaway Cisman
Abgaal: waxey u kala baxaa: 1.Harti Abgaal( Warsangeli iyo Sool) 2. Wacbuudhan ( Daa’uud, Reer Mataan, Celi iyo Maxamed Muuse), 3. Warculus ( Waceysle).!
_________________________________________________________________________________________________________
Soomaaliya
Dhaqaalaha
Sidaas daraadeed waxaa lagu tiriyaa shikadaha xawilaadda qaybaha ugu badan ganacsiga ee hadda jira, kuwaas oo sameeya ku shubista in ku dhow 2 Bilyan doollar sanadkiiba dalka gudihiisa iyagoo soo mariya xawilaadaha dibadda ee soomaalida dibadda waxaana lagu tiriyaa shirkadaha aadka ugu dhaqdhaqaa badan qaybtaan shirkadahaan ma sameeyaan qaadista lacagta si xawilladaha khaashka ah waxaa ku xiran shirkaadaas shirkadda "Dahabshiil" oo xarunteedu tahay Hargaysa kuwaasoo ay ka shaqeeyaan in ka badan 1,000 soomaali waxay leedahay 40 laanmo dhamaan caalamka waxaa ka mid ah laanta Dubay iyo London.
Sida ay muujiyeen shirkado maraykan iyo shiine ah si isku mid ah inuu jiro dano muuqda ee ku saabsan macdanta ku jurta soomaaliya gaar ahaan soo saarista shidaalka waxaana taa cadeeyay shirkadda lagu magacaabo Range Resources ee maraykanka ah jiritaanka kayd badan oo shidaal ah dhulks  maamul goboleedka Puntland lagu qiyaasan shan ilaa toban bilyan oo fuusto ee saliidda ceeriinka ah.
Mudulood
Abtiriska ilaway Cisman
Beesha ilaawaay waxa ay ukala baxdaa
1. Macalin Aamin wehliye 2. Xabeey wehliye 3. Makaraan wehliye
Af-Isbaanish
Isbanishka (/ spænɪʃ / (ku dhawaad ​​codka dhegeysanaya); Ku saabsan codkan español (caawimo · info)) ama Castilian (/ ku saabsan codkan maqal), ku saabsan codka castellano (help · info)), waa luqad Galbeedka Luqad ah oo ka soo jeeda Gobolka Castile ee Spain waxaana maanta lagu hayaa boqolaal malyan oo ku hadla afkooda hooyo ee Latin America iyo Spain. Waxaa badanaa loo tixgeliyaa luqada labaad ee ugu weyn dunida oo dhan, ka dib Mandarin Chinese.
Soomaaliya
Isgaarsiinta iyo warbaahinta
Waxaa lagu tilmaamaa qaybta isgaarsiinta ee xariga dhulka ah dalka waa qaybaha ugu wanaagsan marka loo eego qaarada Afrika kuwaas oo ay bixiyaan shirkado badan soona gudbiya adeeg heer sare ah waxaa ka mid ah la hadalka dibadda adigoo bixinaya 10 doollar oo kaliya, waxaa taa dheer Isgaarsiin xarig la' tasoo ay korortay koror aad u weyn tirada haysata ee shirkadaha adeega bixinta taleefonada xarig la' kaasoo gaaray 627,000 adeegsade.
Mudulood
Abtiriska ilaway Cisman
Aamin wehliye waxa uu ukala baxaa 1. Xuseen macalin aamin 2. Gacal macalin aamin 3. Iidle macalin aamin
Af-Isbaanish
Isbaanishku waa qayb ka mid ah kooxaha luuqadaha Ibero-Romance, kaas oo ka soo baxay dhowr luuqadood oo Vulgar Latin ah ee Iberia ka dib burburkii Boqortooyada Reer Galbeedka ee qarnigii 5aad. Qoraallada ugu da'da wayn ee luuqadaha Isbaanishku waxay kasoo jeedaan waqooyiga galbeedka Axia qarnigii 9aad, iyo markii ugu horreysay ee loo isticmaalo qoraalka luuqadda wuxuu ka dhacay Toledo, ka dibna caasimadda Boqortooyada Castile, qarnigii 13aad. Laga bilaabo qarnigii 16aad, Spanish waxaa loo qaaday isbaarooyinka boqortooyooyinka Isbaanishka, uguna muhiimka ah Ameerika, iyo dhulalka Afrika, Oceania iyo Filibiin.
Soomaaliya
Ciidanka
Ciidanka somaliya waa kuwa igu awooda badan afrika waxa ayna la dagaalameen ciidankii itoobiya 1977 waxaan guuleestay ciidanka somaliya somaliya ciidankeeda wexee Ku bixisaa dakhli dhan 50 bilyan oo doolar waana ciida Ka daagalimi Kara cimila walba qaboow iyo kulee 🇸🇴 Somalia Somalis 🇸🇴♥️♥️♥️♥️.!!`
Salafiya
Waxaa soo saaray Muslim
Eraybixin ahaan: waxaa Salaf la yiraahdaa suuradda Attowba: 100.
Wuxuuna yiri Sheekh al-Fowzaan -Eebbe ha dhowree- : Salafiyyada waa ku socoshada jidka Salafka ee ahaa Saxaabada, Taabiciinta iyo qarniyaalkii wanaagsanaa xagga caqiidada, fahamka iyo dhaqanka, waana ku waajib qof kasta oo muslim ah inuu ku dhaqmo manhajkaasi.
Sharciga sheegashada mad-habka Salafka
Nebigu n.n.k. wuxuu yiri: ”waa inaad heysataan Sunnadayda iyo sunnada madaxdii hanuunsanayd ee iga dambeysay ku dhegnaada oo ku qabsada goos-dambeedyada waxaana idinka digayaa arimaha cusub...” waxaa soo saaray Abu Daauud iyo Tirmidi wuxuuna saxiix uga dhigay Sheekheena Albaani kitaabkiisa al-Irwaa (2455).
Salafiyada ma koox cusub baa
Sheekh Saliim al-Hilaali wuxuu yiri -Eebbe ha dhowree- : dadka qaarkii Salafiyada qalad ayey ka fahamsan yihiin oo waxay u malaynayaan iney tahay koox cusub oo ka tirsan muslimiinta oo ka go’day kooxda muslimiinta, balse sidaas ma aha ee Salafiyyada waxaa lagala jeedaa Islaamkii oo laga sifeeyay waxaan ku jirin diinta ee dhaqamada iyo caadaadka ah, kuna dhisan Kitaabka iyo Sunnada ee fahamkii Salafka lagu ammaanay Kitaabka iyo Sunnada. Waxaa kale oo uu Sheekhu yiri: markii kooxihii ay bateen oo ku kastana ay sheegatay inay ku dhaqanto Kitaabka iyo Sunnada ayey culimadii Islaamka ka sooceen Salafiyada oo waxay yiraahdeen waa ”Ahlu-xaddiis”. Laakinn halkaan waa inaan kala saarnaa magaca salafka oo micnihiisu yahay dadkii hore luqad ahaan. Isdilaax ahaana loo yaqaano muslimiintii qarnigii 1-aad, 2-aad iyo sadexaad. Kuwaas oo lagu raacointa badan maadaama ay ahaayeen saxaabadii rasuulka scw. arkay, kuwii saxaabada arkay oo wax ka qaatay (taabiciyiintii), iyo kuwiii kuwaas sii arkay (atbaacdii taabiciyiintya). Waxaana inta badan la isku waafaqsan yahay in guud ahaan ayaayeen dad wanaagsan oo lagu daydo. Inkastoo ay mudan tahay in halkaan iyadana la baraarujiyo in salafku laftigiisu aysan 100% wax walba aysan isku waafaqin oo hataa ay dhici jiraty laga bilaabo waqttigii saxaabada iyo ka diba in masaa'il caqiido ah la isku khilaafo. Salafiyo luqad ahaan waa kuwii u nasab sheegtay salafka. Marka magacaan danbe u siyaadin maayo kooxdan u dhowaansho ama ka fogaansho salafka midna ee waxay ku xiran tahay inta ay mabaadi'doodu u dhow dahay salafka. Doodaasna waa inay ahaato dood fuar oo cilmiyaysan
Ugu digidda ka leexashada jidka Salafka
Eebbe wuxuu nooga digay inaan ka leexano jidka Salafka oo wuxuu ugu hanjabay qofkii ka leexda jidkooda inuu galayo cadaabta Jahanamo oo Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: (qofkii ka soo horjeesta Rasuulka ka dib intuu u caddaaday hanuunku oo raaca jidka mu’miniinta midaan ahayn waxaan u dhaafaynaa jidkii uu doortay waxaana galinaynaa Jahannamo iyadaana u xun meel la ahaado) an-Nisaa: 115
Alexa Bliss
Alexis Joann-Louise Kaufman (dhashsy Agoosto 9, 1991) waa legdan Maraykan ah. Waxay hadda u saxeexday WWE, halkaas oo ay ku qabato sumadda Raw ee hoos timaada magaca giraanta Alexa Bliss. Ee 2013, Bliss waxay heshiis la saxeexatay WWE waxayna sameysay safkeedii ugu horreeyay ee SmackDown ee 2016, ka dib waxay noqotay laba jeer WWE SmackDown Horyaalnimada Haweenka iyo haweeneydii ugu horreysay ee qabta horyaalka laba jeer.
Salafiya
Salafiyada iyo cilmiga iyo culimada
Caalimka waxaa lagu gartaa oo u qira barayaashiisa inuu cilmi leeyahay, culimadii hore ee muslimiinta waxay ku dadaali jireen inay cilmigooda dhaxalsiiyaan ardaydooda.