cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garaadtooyada Daraawiish
Garaadtooyada Daraawiishtu wuxuu dareenkooda kiciyey dhallinyaro intii u dhexaysey sannadihii 1898kii iyo 1900kii. Markiiba waxay weerar xammasaadaysan ku bilaabeen ciidanka Itoobiya ee Soomaali Galbeed. Ciidamada Itoobiyaanka waa laga guulaystay sidaasna Daraawiish ayaa ku heshay  guushoodii ugu  horreysey. Hoggaamiyeyaasha Daraawiishtu  waxay  markaa ku dhawaaqeen in gumaysiga  Ingriisku yahay cadowgooda. Si loo soo afjaro Ingiriisku wuxuu adeegsaday istiraatiijiyad qaybsanaan iyo xukun ah wuxuu raadiyey qabaa'illada degaanka ee aan  Daraawiish ku qanacsanayn inay noqdaan shuraako isbahaysi oo ka soo horjeeda. Ingiriisku wuxuu siiyay qabaa'ilka hub iyo sahay, wuxuu ku kiciyey dagaal beeleed dhex mara. Ingiriiska ayaa sidoo kale bilaabay weerarro toos ah intii u dhaxeysay 1900 iyo 1904 si meesha looga saaro ururkaas. Goobahaas waxaa ugu caansanaa Jidbaale, Daraawiish ayaa lagu jabiyey Sayidkuna wuxuu ka tiriyey gabaygiisa caanka ah ee uu ulu barooranayo rag badan oo reer Caligeri ahaa kuwaasoo iyaga iyo ubadkooda iyo hantooodaba la waayey.
Halgankii ‘Daraawiish’ wuxuu si ku meel gaar ah u abuuray qaab reer Darwiish, oo ah "nidaamka maamul-wanaagga" horraantii qarnigii 20aad kaasoo leh xuduudo qoqob ah iyo isbeddelka dadka; wuxuu ahaa mid ka mid ah garaadtooyada ugu dhiigga badnaa uguna dheeraa ee (koox is-abaabusha) oo ka dagaallamaha Saxaraha Hoose ee Afrika muddadii gumeysiga. Wuxuu ahaa dagaal u dhexeeya dhinacyo kala duwan - gaar ahaan, waxaa isaga soo horjeeday  Daraawiish oo dhinac ah, Ingiriiska iyo qabaa'ilka qaarkiis. tobannaan sano ayaa lagu laayey ku dhowaad ​​seddex meelood meel dadka dega Khaatumo, waxaa burburay dhaqaalihii (mood iyo nool).
Aqoonyahannada ayaa siyaabo kala duwan u turjuma soo bixitaankii iyo dumintii garaadtooyadaas reer Darwiish. Qaarkood waxay u tixgeliyaan halgan waddaniyadeed, kuwa kale waxay ku tixgeliyaan xiisad dhaqaale oo ku kacday qaab nololeedka reer-guuraaga "saadaalinta gumeysiga": (inuu hantidooda ka qaadanayo), fekerkaa ayaa kiciyey dadka marka danbe  Daraawiishta asaasaya halka taariikhyahannada casriga ahi ay sheegeen in diinta iyo wadaninimadu ay ugu weyneyd wixii ay  Daraawiishtu u dagaallantay.
Sida ay dad badani qabaan wuxuu ahaa halgankii ugu muhiimsanaa ee qarnigii 20aad kaasoo lagu tilmaami karo “soo noolaynta gobannimada”. Qaarkood waxay  Sayid Maxamed u tixgeliyaan inuu yahay aasaasaha waddaniyadda casriga ah ee Soomaalida, qaar kalena waxay u arkaan inuu ahaa wadaad mayal adag oo aan la garan karin ujeedkiisa
Dhaxalka muuqda ee ururkaasi waa, magaca Daraawiish oo loo bixiyey ciidankii xuduudaha ee dawladdii Kacaanka iyo ciidamada gudaha ee dawladgoboleedyada maanta jira. Taallooyin Hoggaamiyihii ururkaas oo magaalooyinka soomaalida qaarkood looga dhisay, garoomada dayuuradaha ee magaalooyinka Kismaayo iyo Buuhoodle oo lagu kala magaacabay Sayid Maxamed iyo Ismaaciil Mire iyo Buugga Taariikhdii Daraawiishta ee Sh. Jaamac Cumar Ciise.
Garaadtooyada Darwiish (Somali: Daraawiish Kingdom) waxay ahayd Garaadtooyo caan ah intii u dhaxaysay 1899 ilaa 1920, kaas oo uu hogaaminayay Saalixiya Suufi Muslim gabyaa iyo hogaamiyihii dagaalyahanka ahaa ee Mohammed Abdullah Hassan oo loo yaqaanay Sayid Maxamed, kaas oo ku baaqay iin ay waarto boqortooyada Nugaaleed ee gumaystayaashii Ingiriiska iyo Talyaaniga ka hor jeeday.
Ceelqooxle
Ceelqooxle waa Magaalo ka tirsan Gobolka galgaduud waxaana ay hoostagtaa Degmada Ceelbuur.
Magaalada Ceelqooxle waxaa ay caan ku tahay beeraha iyo Ceelbiyoodyada waxaa kale oo Hoos yimaada Tuulooyin badan oo Gaaraya 12 Tuulo.
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu waa magaca Maori ee buur ku taal Niyusiiland. Qaabka gaaban ee Taumata ayaa loo adeegsadaa hadal maalmeedka. Buurtu waa 305 mitir oo dherer ah.
Waxay leedahay shan iyo siddeetan xaraf oo magaceeda ku qoran. Waa mid ka mid ah magacyada meelaha ugu dheer adduunka. =Goobta=
Kiribati
Kiribati waa wadan oo jasiirado ah, waxeena ku yaalaan Badweynta Baasifik. Wadankaan waxoo ka koobanyahay 33 jasiirado ah oo aad ukala duruqsan, waxeena ku yaalaan dhulbaraha aduunka. Jasiiradahaan waxaa soo gumeestay ingriiska, waxeena xornimo siiyeen 1979ki.Luqadaha looga hadlo waa Af-Kiribati iyo Af-Ingiriis. Magaalo madaxda waa Sooth Tarawa.
Niisaabuur
Niisaabuur (نيسابور) waa magaalo ka tirsan Gobolka Khuraasaan woqooyi bari ee dalka Iiraan. waxay ahaan jirtay caasimada gobolkii khuraasaan loo aqoon jiray waagii hore, waxay ahayd meel horumar badan leh waagii dowladii Cabaasiya inta uusan burburin dhul gariir ka dhacay sanadku markuu ahaa 540 hijriga oo ku beega 1145 miilaadiga, ka dib waxaa sii kharibay dadkii mongolka loo yaqaanay ee ku soo duuley dhulkii islaamka ee cagta mariyay dhulka aadka u balaaran 618 hijriga
Cumar Jibriil
Cumar Jibriil waa beel ka tirsan beelaha Habarjeclo waxayna degtaa beeshani gobollada togdheer iyo saraar
Cabdimaalik coldoon
Cabdimaalik coldoon waa wariye soomaaliyeed oo u dhaqdhqaaqo arimaha baniiaadanimo, wuxuu ku dhashay burco.
Billboard
Billboard waa joornaal muusig iyo madadaalo Mareykan ah oo toddobaadle ah oo ay daabacdo Billboard-Hollywood Reporter Group qayb ka mid ah Warbaahinta & Macluumaadka MRC. Joornaalku wuxuu bixiyaa jaantusyada muusiga, wararka, muqaalka, ra'yiga, faallooyinka, dhacdooyinka, iyo qaabka la xidhiidha warshadaha muusiga. Jaantuskeeda muusiga waxaa ka mid ah Hot 100, Billboard 200, iyo Global 200, oo la socda albamada iyo heesaha ugu caansan ee noocyada kala duwan ee muusiga. Waxa kale oo ay martigelisaa dhacdooyin, waxay leedahay shirkad daabacaadda, waxayna ka shaqeysaa bandhigyo TV oo badan.
Asfahaan
Asfahaan (Af-Faarisi; اِصفَهان) waa magaalo taarikhi ah oo ku taala dalka Iiraan, waxey magaalo madax u tahay gobolka Asfahaan, Dad lagu qiyaaso 3 milyan oo qof ayaa ku nool, UNESCO ayaa u dooratay magaalo dhaxal ah, waxaana loogu yeeraa dadka iiraan agtooda (Af-Faarisi; أصفهان نصف جهان) oo ka dhigan "Asfahaan waa caalamka niskiis" dabcan ayadoo la eegaayo qadarka aad u badan ay koobeyso oo dhaxal ah iyo suuqyo waaweyn oo taariiki ah.
Gabuun/gaboon
Gabuun/ gaboon waa tuulo ku taalla Gobolka Hiiraan ee Soomaaliya. .waxay hoostaktaa demmada matabaan waxaydhacdaameel udhexaysa Degmadaan matabaan, Degmadaan qodqod, iyo Degmadaan guriceel. Tuulada gabuun waxay caan ku tahay beeraha galleyda,masagada,ama haruurka, qaraha,Digir. iyo kuwo kale aan halkan lagusoo koobi karin. waxaa gabuun hoos taga tuulooyinka toongabuun, nagaadiwayn.dogoblay. salaxdhadhaab,gaaroole.iyo kuwa kale Waxaa gabuun lagu tilmaamaa iney kamid tahay meelaha aysan si aad ah u saameyn dagaalada sokeeyye inkastoo horumar lagu samayn waqtigii dowladi dhexe bur burtay kadib. Gabuun waxay dhinaca bari kuleedahay buur wayn. Waa tuulo ciiddeedu cadahay aadna u qurxbadan. Waxayleedahay garoon milatery. waqtigii dagaalki 1977 ee Somalia vs ethopia waxaa aad u duqeeyay diyaaaradihii dagaalka ee ciidanka Et hopia.inkastoo aad looga difaaca waxyeelana loogu gaystay, halkaa waxaa kula dagaalay ciidan uu hogaaminayay salad moolif kuna jebiyay weerarkii kayimi xaga itobiya Tuulada wa tuulo dadka degan lagu yaqaan nabad iyo isjacayl.w weli shaqo ayaan kawadaa
Magaalo weyn
Magaalo weyn ama wadajir ilbaxnimo (Ingriisa:Metropolitan area) Erayga waxaa loogu yeeraa magaalooyin waaweyn marka la eego xaafadaheeda, magaalooyinka iyo tuulooyinka اla deriska ah. waa xarun weyn kana kooban tiri ballaaran ee dad ah iyo shaqaalaha ku xiran goobtaa, dhul ballaaranna ku fadhisa, sida caadada ah taas baa qaadan karta magaalo weyn.
Adduunka meel ay bulsho ku uruursantahay waxaa ugu weyn Tokyo ee Jabaanka waxa uu ku fidsanyahay dhismayaasheeda si aan kala go' lahayn awoodeeda 10,000 KM²، waxaana dagan 30 milyan qof, kana kooban magaalooyin badan ee yaryar saddex magaalo oo waaweyn.
Han Eun-ji
Han Eun-ji (Hangul: 한은지; Janaayo 13, 2000) oo loo yaqaan Mia (미아), waa heesaa Koonfur Kuuriya ah xubinna ka ah kooxda gabdhaha Everglow.
Magaalo weyn
Metroobolitaan eeriya waa eray loo soo gaabiyo mararka qaar Metroowga dhulka hoose mara, waxaa haboon in aan qalad loo fahmin waxaa loola jeedaa metroogga dhulka hoose mara iyo Dhabaha Tareenka ee magaalada.
Cunnada ketogenic
Cunto ketogenic ah waa cunto uu inta badan kaloriyada qofku cunaa ay ka yimaadaan baruurta (70-75%), halka qofku uu cuno qadar dhexdhexaad ah oo borotiin ah (20-25%) iyo kaliya qadar yar oo karbohaydrayt ah (5% ).
Adigoo si adag u raacaya cuntada ketogenic, qofku wuxuu ku qasbaa inuu jidhku u gubo baruurta si uu tamar u helo, beddelkii karbohaydraytyada.
Isticmaalka cuntada ketogenic hadda waa mid caadi u ah daaweynta sonkorowga, iyo sidoo kale dadka isku dayaya inay lumiyaan miisaankooda.
Nebal
नेपाळ Nepal Waa dal yar oo ay shiikhisay qaarad la-mooda Hindiya, Dalkan yar waxaa soo daashaday Boqortooyo badh
ax-tiran, oo ku salaysan kali-talisnimo iyo xukunka oo la kala dhaxlo. Bishii May 28 keedii, Sanakdii 2008 dii ayey Nepal ka takhalustay Baqortooyo guun
haxaysaa labada wadan ee Dunida ugu dadka badan Shiinaha iyo Hindiya. Hindiya ayaa kaga xeeran, jihooyinka ,Galbeed, Koonfur iyo Bari, halka ay Jihada Wa
qooyina xad kala wadaagto Shiinaha. Waxa ay Shiinaha la wadaagtaa xuduud dhan 1,389 KM, Halka ay Hindiya Kala wadaagto xuduud lagu qiyaasay 1,770 Km, Nepal Malaha wax badd ah.Dhulka: Nepa
l waxa ay ku taalaa buuralayda Himalaaya, dhulkeedu waa dhul buureed raf ah, Waxaa ku yaala figta caalamka ugu dheer ee Everest oo joogeedu gaadhayo ilaa
8848 Mitir. Baaxaadda dhulka ay ku fadhido Nepal waxaa lagu qiyaasaa ilaa 147181 Kiiloo Mitir oo Isku wareeg ah, Waana dalka 94 aad dhinaca baaxada dhul
ka. Boqolkiiba 97 dhulkeedu waa barri, halka dhulka biyuhu qotomaana uu u dhigmo baqolkiiba 3. Cimilada: Gobolada Waqooyi ee Nepal waxa ka jirta Cimilo q
abaw ah Xagaagii, Xilliga  Jiilaakuna aad ayuu u darran yahay. Lakin gobolada Koonfureed, Cimilada xagaagu waa Mid u dhaw cimilada dhul-badhaha, halka ay dhexdhexaad tahay Cimiladu xilliga Jiilaalka. Caasimada : Ka
thmandu. Luqada: Luqada rasmiga ah waa Nepali waxaa ku hadla boqolkiiba 44.6, Waxaa ku xiga afka Maithali oo ay ku hadlaan Boqolkiiba 11.7, waxaa ku sii
xiga afka Bhojpuri, waxaana isku fahma boqolkiiba 6, Waxaa kale dalka lagaga hadlaa afafka Tharu, Tanang, Newar, Magar, Bajjika, Urdu, Acadhi, Limbu, Gu
iba 9 ay yihiin Buddhist Muslmiinta dalkan ayaa u dhigma Boqolkiiba 4.4 (lakin waxaa dhici karta in ay ka badanyihiin), dad lagu qiyaasay boqolkiiba 3.1 ayaa aaminsan waxa loo
yaqaano Kirant, Boqolkiiba 1.4 waa Kiristaan. Dadka: Qiyaas la qaaday sadandkii tagay ayaa ku qiyaastay tirada dadka ku nool Nepal ilaa 30,986,975 oo ruu
x, Waana dalka 42aad. Xadiga tarmida shacabkan waxaa lagu qiyaasaa boqolkiiba 1.82, waxaanu ku jiraa kaalinta 66aad dhinaca badashada dadka. Celceliska c
imri-dherarka reer Nepal ayaa gaadha 67 sanadood, Haweenka reer nepal ayaa ka cimri dheer ragga, Dhaqaalaha: Nepal waxa ay ka mid tahay wadamada ugu sabo
olsan uguna hormarka yar Dunida, - Shacabka reer Nepal Boqolkiiba 25 waxa ay kunool yihiin dhaqaale ka hooseeya Xariiqa Sabooltinimada, dhaqaalaha dalka waxaa si weyn u kaaba lacagaha di
bada laga soo xawilo oo u dhigama Boqolkiiba 25 wax soosaarka dalka. Beeruhuna waa isha dhaqaale ee ugu weyn dalkan, dad lagu qiyaasay baqolkiiba 70 ayey
noloshoodu ku tiirsantahay beerashada. Wax-soo-saarka sanadlaha ah ee Nepal waxaa lagu qiyaasay 19.64 Bilyan oo Dollar, Qofka reer Nepal sanadkii waxa u
soo xarooda dakhli gaadhaya 2400 oo Dollar. Waana dalka 44aad marka la eego dhakhli shakhsiyeedka. Heerka Shaqo la'aantuna waxa uu cagacagaynaya boqolkii
ba 42, Waana dalka 195 aad dhinca shaqo la'aanta. Heerka Sicir bararka ayaa isna garaacaya boqolkiiba 8.4. - Khayraadka Dabeeciga Ah: Dalkani waxa uu qani ku yahay quartz, Biyaha Dabeeciga ah, Looxa, Tamarta laga dhaliyo Biyaha, Muuqaalo Bilic leh oo Debeeci a
h, Naxaasta iyo Xadiida. Waxbarashada: Dawlada Nepal tacab badan ma galiso tacliinta, Waxa ay ku bixisaa dhinaca wax-barashada dakhli u dhigma boqolkiiba
4.7 wax soo saarkeeda, waana dalka 87aad dhinca kobcinta Wax-barashada. Dadka da'doodu ka wayn tahay 15 sano ee awooda akhriska iyo qoraalka waxaa lagu
Qiyaas la qaaday sanadkii 2013 ayaa lagu tira-koobay dadka la nool Xanuunka dilaaga ah ee HIV/AIDS 3300 oo ruux, taas micnaheedu waxa weeye in Nepal ay
ya Buurnida xad-dhaafka ah ayaa iyaguna uga dhigma boqolkiiba 2.9 tirada guud ee bulshada.
Yoghurt
Yogurt (الزبادي, yoghurt) waa cunto fudud oo laga diyaariyo caano garoor, khamiir, bakteeriya iyo midho la isku dhex qasay; taasi oo laga cuno dhamaan deegaanada caalamka. Sidoo kale yogurtku wuxuu leeyahay dhowr nooc taasi oo ku xidhan duxda ku jirta; sida yogurt dux badan leh iyo mid dux yar leh.
=Diyaarinta Yogurti= Yoghurtiga waxaa laga diyaariyaa noocyo kala duwan oo caano ah kuwaasi oo lagu qasay fixiso, khamiir, biyo diiran, yeast iyo milix taasi oo si fiican loo garaaco (tumo) si ay iskudhexgalaan iskudarkaasi, ka dib meel la dhigo mudo saacado ah si ay u khamiirto. Sida ugu badan daqiiqda laga diyaariyo laxooxda waxaa laga sameeyaa garowga.
Yoghurt waxaa lagu diyaariyaa wakhti u dhexeeysa 24 saac iyo wixii ka badan.
=Isticmaalka= Sida caadiga ah, laxooxdu waxay ka mid tahay qureec iyo cashada meelo badan oo dadka Soomaalidu ku dhaqan yihiin. Waxaa laga yaabaa in dadka qaar xataa ku qadeeyaan laxooxda. Sidoo kale, loxooxda waxaa lagu darsadaa subag, malab ama suugo iyo koob shaah ama bun ah. Laxooxda la cuno wakhtiga qadada waxaa lagu darsadaa suugo ama maraq.
=Qoraalo La Xidhiidha=
=Linkiyo Banaanka=
=Tixraac=
Bahamas
Bahamas waa wadan jasiirad ah oo ka kooban 700 oo jasiiradood, waxoona ku yaalaa Badweynta Atlaantik, waxee u dhaxeeyaan koonfurta bari ee gobolka Florida iyo woqooyiga Kuuba. wadanka waxaa degan dad gaaraayo 330000 oo qof (dad tiriskii 2007). wadanka waxaa soo gumeesan jiray Ingriiska, waxoona xornimadiisa siiyay 10 Luuliyo 1973. shacabka ku nool jasiiradahaan, waxee asalkooda ka soo jeedan afrikaan oo ah kuwa ugu badan,waxaa ku xiga yurubiyaan iyo aasiyaan.Dalka Bahamas (Commonwealth of The Bahamas), dalka Bahamas wax uu kamid yahay wamada jasiiradaha Caribbean-ka, dalka Bahamas wax uu ka kakooban yahay jasiirado tiro badan oo dhinaca waqooyi kaga yaal dalka Cuba, xaga koonfur barina kaga beegan dalka Maraykanka (United States of America). Caasimada dalka Bahamas waxa layidhaa Nassau, waana magaalo ay ku dhaqan yihiin dad gaadhaya (241,207), oo ruux, sida lagu sheegay tirakoobkii la qaaday sanadkii 2010-kii. Bedka: Bedka ay ku fadhiyaan jasiiradaha uu ka koobanyahay dalka Bahamas waxa lagu qiyaasaa 5,382.26, oo (mayl laba jibaaran) una dhiganta 13,940.00, oo (kiiloo mitir laba jibaaran). Dalka Bahamas waxa u ku dhowyahay baaxada gobolka (Connecticut) ee dalka Maraykanka.
Dadka
Dadka ku dhaqan jasiiradaha Bamahas waxa tiradooda lagu qiyaasaa 310,428 oo ruux, waana tirakoobkii laqaaday sanadkii 2010-
Dalka
Bahamas waxa ka jira arimo saamayn wayn ku yeeshay korodhka dadka waxna kamid ah cudurka AIDS-ka, dhimasha caruuta xiliga da’doodu ka yartahay 5-ta sano oo aad u badan (higher infant mortality and death rates) iyo guud ahaan korodhka dadka reer Bahamas, oo aad u hooseeya. Dadka reer Bahamas ee sanadka 2050-ka wax la filyaa in ay gaadhi doonaan (318,301), oo ruux.
Diinta
Dadka aqoonta leh ee dalka jasiiradaha Bahamas waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 98.2%. Diimaha ay kala haystaan dadka reer Bahamas waxa kamid ah diinta Baptist oo ay dadka haystaan dad lagu qiyaasob boqolkiiba 32%, diinta Anglican waxa haysta boqolkiiba 20%, Roman Catholic boqolkiiba 19%, Methodist boqolkiiba 6%, Church of God boqolkiiba 6%, Protestant boqolkiiba 12%, dadka bilaa diinta ah ee reer Bahamasa waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 3%, dadka haysta diimaha kale ee aan ahayn inta sare ku xusan waxa ay tiradoodu gaadhaa boqolkiiba 2%. Cimriga: Ragga u dhashay dalka jasiiradaha Bahamas da’doodu waxa ay gaadhaa celcelis ahaan 67-sano, halka dumarkana da’doodu ka gaadho 73-sano. Dawlada: Qaabka ay ku shaqayso Dawladda Bahamas waa nidaamka baarlamaniga ah (Government Type constitutional parliamentary democracy).
Lacagta
Lacagta laga isticmaalo dalka waxa layidhaa Bahamian dollar (B$). Warshadaha: Warshadaha jasiiradaha Bahamas waxa lagu farsameeyaa; sibidhka, saliida, cusbada, dawooyinka (pharmaceuticals), beebabka (spiral-welded steel pipe), Irum iyo aragonite.
Dalxiiska
dalka jasiiradaha Bahams waxa ka jira goobo dalxiis oo soo jiita dalxiisayaal u yimaada daawashada quruxda jasiirada dalka Bahamas.
Beeraha
Beeraha jasiiradaha Bahamas waxa ka baxa dalagyo ay kamid yihiin khudaarta dhanaan ee loo yaqaan (citrus) iyo khudaarta caadiga ah.
dalka Bahamas waxa laga dhaqdaa xoolo ay kamid yihiin Digaadu, dhulka la isticmaalo ee dalka Jasiiradaha Bahamas waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 1%.
Khayraadka: Khayraadka dabiiciga ah ee dalka waxa kamid ah Cusbada (salt), aragonite, geedka timber-ka, iyo dhul badan oo wali dihin.
Badhaadhe
Dagmada badhaadhe waa dagamo balaaran oo hoos imaadaan dhowr deegaan badhaadhe waxay ku taalaa koonfurta fog ee somalia gobolka jubada hoose waana dhul hood ah oo dhir badan waa dhulka waagii hore uu kubadnaa xawayaanka maroodiga dhaqaala heeda waxuu ku xiran yahay beeraha, xoolaha nool iyo kallunka waxayna dhanka badda ee xaduuda la leedahay wadanka kenya reer badhaadhe waa dad nabadeed waxaana daga beesha ugu badan daagankaas waa  BEESHA  ogaaden
Soomaaliya
Deeganada Jubaland iyo beelaha
kismasyo = Gaal-jecel Ogaadeen, cawramale, gaaljecel ,Majerteen
Afmadow= Absame/Ogadeen
Badhaadhe =Ogaden(maqaabul)
Cabdala biroole= Gaal-jecel
Kulbiyo=Ogaden(Maqaabul) (Tolomoge)
Jammaame= Gaal-jecel iyo Sheekhaal Ogaden
Beerxaana= [Gaal-jecel]
Raskaambooni= Ogaden maqaabul (gaaljecel) baajuun biyo maal
Liboyo-Somaali/Dhoobley =Absame/Ogaadeen, BuuloXaaji =[[cormale ] iyo Ogaaden Gaaljecel
Xaafadaha kismaayo
2 guulwade_waxaa dagan mareexaan iyo harti
3 shaqaalaha_waxaa dagan gaaljecel
4 faanoole_ waxaa dagan dogoodiye
2008
2007 - 2008 - 2009
Liiska Safiirada dadka ku Sudan
Abdalla Hamdok
Reer beede
Reer beede waxay ahaayeen bulshada iyo maatida Daraawiishta wakhtiga horjeedka gumeysiga.
Badminton
Badminton waa ciyaar ragquet ah oo loogu talagalay ciyaartoyda dhinacyada iska soo horjeeda ee shabagga sare ee ku garaacaya sattelkoog korka shabagga oo leh ragquet siligga ah. Haddii ciyaaryahan uu ku dhufto sattelkoog si uu kan ka soo horjeeda uusan u soo celin karin ka hor inta uusan dhulka ku dhicin, ciyaaryahanku wuxuu ku guuleystaa isu soo baxa oo wuxuu dhaliyaa dhibic. Ciyaarta waxa lagu guulaystaa marka uu ciyaartoygu keeno 21 dhibcood, ciyaartuna waxay ka kooban tahay saddex ciyaarood. Badminton waxay ahayd isboorti Olombikada ilaa 1992. Hay'adda maamusha adduunka waa Badminton World Federation (BWF) oo la aasaasay 1935 waxayna xarunteedu ku taal Kuwala Lumbuur oo ay ku dhow yihiin 200 oo ururo.
Sattelkoog waa shay yar oo koone ah oo miisaankiisu dhan yahay dhinacna baal ka duuban yahay ama ka duuban yahay. Nakhshaddooda furan awgeed, shuttlecocks ayaa si ka dhaqso badan kubbadaha uga gaabiya, sidaa awgeedna ma safraan illaa fog. Sababtaas awgeed, badminton waxaa lagu ciyaari karaa meel ka yar tennis-ka sidaas darteed waxay ahayd doorasho caan ah oo loogu talagalay ciyaaraha gudaha ee dugsiyada leh tas-hiilaadka gudaha ee xaddidan.
Fedez
Federico Leonardo Lucia (15 Oktoobar 1989) ama Fedez, waa fannaan u dhashay dalka Talyaaniga misana caan ku ah heesaha raabka, ahna mid kamid ah dadka adduunka ugu Talyaaniga.
Bada Qaswiin
Qaswiin (بَحَر قَزْوِينْ; Af-Turkmen: Hazar deňzi; Каспийское море; Af-Faarisi: دریای خزر; Af-Kasakh: Каспий теңізі; Af-Aserbiijaan: Xəzər dənizi) waa bad xiran oo ku taala galbeedka Aasiya, baaxadeedu leegtahay 371,000 km2 waana bada ugu baaxada wayn badaha xiran, dhirirkeedu ugu badan waa 1,030 km (640 mayl) ballarkuna waa 435 km (270 mayl) waxay ugu qoto dheertahay 1,025 m (3,360 fiit), waxaa bada qaswiin kulaala shan wadan oo kala ah Turkmenistan, Ruushka,  Kasakhstan, Aserbiijaan iyo Iiraan..
Taariikh
Badda qaswiin ayaa magacyo badan loo yaqaanay waayihii la soo maray qaar baa u yaqaanay bada kharas waana magac ka soo jeeda boqortooyo kharas ee Yahoo lahayd,
Juqraafi
Waa bad xiran oo ku taala galbeedka aasiya baaxadeedu leegtahay 371,000 km2 waana bada ugu baaxada wayn badaha xiran, dhirirkeedu ugu badan waa 1,030 km ballarkuna waa 435 km waxay ugu qoto dheertahay 1,025 m (3,360 fiit), waxaa bada qaswiin kulaala shan wadan  oo kala ah Ruushka oo woqooyiga iyo woqooyi galbeek ka xiga, Aserbiijaan oo oo galbeedka, Iiraan koonfurta, Turkmenistan iyo Kasakhstan oo bari ka xiga, magaalooyinka kulaala waxaa ka mida Istarakhan oo Ruushka ah, Baku caasimada Aserbijaan, Bandar-e Anzali oo Iiraan ah, Aktau oo Kasakhstan ah, iyo Türkmenbaşy oo Turkmenistan ah.
Bada qaswiin ayaa la dhiban sii yaraanta ay ku keenayso uumi bax a ku socda ee joogtada ah iyo wabiyada ku shuba biyaha oo sii yaraanaya waxaan ugu muhimsan Wabiga Folga, badda qaswiin in ka yar nus qarni ayaa waxaa ka nuqsaamay dhul baaxadiisuu dhexeyso 371.000 ilaa  424.300 kiilo mitir isku wareeg, muga bada ayaa le'eg ku dhawaad 76 kun oo kiilo mitir is ku dhufasho.
Wabiyada ku shuba
Waxaa ugu muhiimsan uguna wayn Wabiga Folga ilihiisa ayaa ka soo burqada gudaha dhulka Ruushka, waana kan ugu weyn ee waraabiya biyaha bada qaswiin, waxaa kaloo ku shuba wabiyada kala aha wabiga Terek ee isna ruushka ka yimaada, iyo wabiga Atrek iyo wabiga Ural oo ka yimaada Kasakhstan, iyo wabiga Kura oo ka yimaada Aserbijaan, iyo waibiga Sefīd-Rūd (wabiga cad) oo isna ka yimaada Iiraan waana wabiga labaad e ugu wayn Folga ka dib sabab ah in ay aad u balaarantahay baaxada ay kaga shubaan labadaas wabi, meelaha ay kaga shubaan wabiyadaas oo dhan ayaa waxa laga helaa kaluunka kafiyaarka ee aadka loo jecelyahay.
La gaartahay
10 mitir ayay ka tahay dhinaca woqooyi, ilaa ay ka noqoto 180 mitir qaybaha dhexe, waxay gaarta qoto le'eg ilaa 960 mitir dhinaca koofureed meel u dhow xeebaha iiraan ugun badan 1023 mitir, bada qaswiin ayaa hoy u ah ku dhawaad 78 nooc oo kaluun ka ah,
Waxay la gaartahay nooc yar oo malaay ga ah oon laga helin badaha iyo wabiyada caalamka sida kaluunka kafiyaar o ukumaha laga soo saaro dhadigiisa ay ku jirto maadada kafiyaarka oo ah maadooyinka ugu qaalisan uguna qanisan maadooyinka aduunka laga cuno.
Naftada iyo gaaska
Beera Tagiz ayaa ah meesha labaad ee caalamka ugu weyn ee shidaal laga qodo sucuudiga ka dib, kaasoo ku yaal dhinaca woqooyi,
Jasiiradaha
Jasiirado badan bay leedahay bada qaswiin, oo isugu jira kuwo la degenyahay iyo kuwo aan la degenayn, waxaa jira gaas badan uu ku jiro, jasiirada ugu wayn baa la yiraahdaa nargin ku aadan xeebaha aserbijaan waxayna leedahay noocyo badan oo shimbiro ah, hal jasiirada ayaa jirta ku aadan dhinaca Iiraan.
Barunay
Barunay ama Brunei ( Af-Jawi بروني دارالسلام ,af malay Negara Brunei Darussalam), waa wadan ku yaalo jasiirada Borneo ee dhinaca woqooyi bari ee qaarada Aasiya, waxaa ku wareegan wadamada Sarawaaq iyo Malaysiya. wadanka waa wadan aad u taajirsan, waxoo leeyahy saliid aad u badan iyo shidaal. wadanka waxoo ka mid yahay wadamada ugu taajirsan qaarada aasiya. Dawladda Barunay canshuur kama qaado shacabkeeda, lacagta soo gasho Dawladda waxee ka imaataa canshuurta Saliida. wadanka waxoo leeyahay dhakhaatiir lacag la'aan ah, cuntada iyo guryaha neh lacagtooda aad ayoo u jabanyahay, Dawladda neh wee kabtaa ama ku caawisaa. wadanka waxaa ka taliyo Suldaan ama boqortooyo diimeed. Ninka Suldaan ka ah wadanka Brunei waa Xassanal Bolqiya, suldaanka waxoo doortaa wasiir lataliye ah oo ku caawiyo shaqada oo qabanaayo. Suldaanka waa ninka ugu taajirsan aduunka, laakiin badanaa dadka qaarkood weeka xanaaqaan taajirnimadaas saaidka ah, ayaga oo rabo in ee ayaga neh helaan nolol fiican. Dhaqaalaha xoogan oo wadanka ka jirto, waxee soo jiidatay ajaanib gaar ahaan qaxootiga shiinaha.
Jawiga
||'06 Xaqiiqooyin Xiiso Leh Oo Ku Saabsan Brunei'||
[01.] Waxay hoy u tahay degsiimada ugu weyn adduunka. Kampong Ayer wuxuu ka kooban yahay 42 tuulo, oo ay ku xiran yihiin 38-km (23-mile) boodh socod ah. [02.]Brunei waxay leedahay mid ka mid ah qiimaha lahaanshaha baabuur ee ugu sarreeya adduunka Marka loo eego cilmi baaris ay sameeyeen Xiriirka Gawaarida ASEAN, waxaa jira 721 baabuur 1,000kii qof ee Brunei. [03.] Waxay leedahay boqortooyo dhammaystiran.
[04.] Waxa ay leedahay daarta ugu weyn adduunka Suldaanka Brunei sidoo kale waa mid ka mid ah shakhsiyaadka ugu taajirsan adduunka waxaana lagu qiyaasaa 20 bilyan US dollar.[05.] Inkastoo ay le'eg tahay, waxay hoy u tahay duurjoogta la yaabka leh Waxay noqon kartaa mid yar, laakiin Brunei waxay hoy u tahay kala duwanaanshiyaha noole ee quruxda badan. 70% dalka waxaa ku badan kaymo roobeed, inta badana waa la ilaaliyaa.
Who Wants to Be a Millionaire? (Bandhiga ciyaarta Mareykanka)
'''Who Wants to be a Millionaire? / Yaa Raba Inuu Noqdo Milyaneer?''' (oo mararka qaarkood loo yaqaan Milyaneer / Millionaire) waa bandhig kedis Maraykan ah oo ku salaysan bandhigga Ingiriiska ee isla magaca. Mid ayaa ku guulaysan kara ilaa hal milyan oo doolarka Maraykanka ah ($1,000,000) bandhiga si uu uga jawaabo afar iyo toban (ama shan iyo toban nooc oo waaweyn) su'aalo aan kala go' lahayn oo isku xigta.
Barunay
Jawiga
[06.] Waxa ay leedahay kayd shidaal iyo gaas badan Brunei waxay ku raaxaysanaysaa mid ka mid ah heerarka nolosha ee ugu sarreeya adduunka iyada oo ay ugu wacan tahay qulqulka joogtada ah ee saliidda iyo gaasta.
Who Wants to Be a Millionaire? (Bandhiga ciyaarta Mareykanka)
=Tixraacyada=
Leo Tolstoy
Leo Tolstoy (Sebtembar 9, 1828 - Noofambar 20, 1910) wuxuu ahaa qoraa Ruush ah. Waxaa lagu tiriyaa inuu ka mid yahay qorayaasha ugu waaweyn taariikhda. Buugaagtiisa ugu caansan waa "Dagaalka iyo Nabadda" iyo "Anna Karenina", oo ah labada buug ee ugu waaweyn ee abid la qoro. Waxa kale oo uu qoray novellas, sheekooyin, qirasho, iyo qoraallo saamayn ku yeeshay Mahatma Gandhi iyo Faladimir Lenin.
American Broadcasting Company
American Broadcasting Company (ABC) waa shabakad telefishan oo ku taal Mareykanka.
Leo Tolstoy
Sanadihii dambe, waxa uu noqday falaag kirishtaan ah ka dib markii uu burburay. Muddadaas waxa uu qoray qoraallo falsafadeed oo saamayn ku leh hoggaamiyeyaashii siyaasadda qarnigii 20-aad.
29 Diseembar
waxaa is casilay maxadwaynaha Somali Cabdullaahi Yuusuf Axmed
Faryar
Faryaro (خنصر; Little finger) sidoo kale loo yaqaano Faryareey, waa farta shanaad ee faraha ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka; waxayna ku xigtaa farta faraanti galis. Intaas waxaa dheer, in fartani tahay tan ugu yar faraha ugu wax qabadka yar.
Millimeter
Millimeter Waxaana loo soo gaabiyaa (mm) Waxa ay ka koobantahay weedha (Milli) Oo ah micnaheeda Kunkiiba hal (Meter) waa halbeega ay aduunka oo dhan isticmaalaan ee lagu cabiro dhererka ama dhirirka, Sidaas daraadeen Millimeter Waxa uu la egyahay Kunkiiba hal oo loo qoro sidaan 1/10^3 waxaan loo adeegsadaan dhererka yer.
Tomahok (gantaal)
tomahok waa gantaal kamida kuwa ridada dheer waxa uu beegsankaraa hadafyo aad u fogfog waxa laga dul riridaa ama uu kadulkacaa maraakibta iyo doonyah dagaalka waxaa la isticmaalay dhamaan dagaladii uu maraykanka ka qayb galy 🇺🇸 United States
Musuqmaasaq
Musuqmaasuq (corruption; فساد سياسى) waa nidaamka oo maamul xun iyo been leh kooxda dowladda ama xukumaad ama rasmiga awood leh. Guud ahaan, musuqmaasaqu waa cadaalad daro iyo daacadnimo la'aan uu qof maamul haya ku doorsado lacag, kharash ama balanqaad iyo dane kale oo shakhsi ahaan ah.
Dhuumoodle
dhuumoodle waa dagmo kamid ah dagmooyinka gobolka galgaduud waxeeyna hoosti maadaa maamulka galmudug waxeey 75 km dhanka bari kaxigtaa magaalada cadaado ee caasimada maamulka galmudug waxee galbeed kaxigtaa dagmada #baxdo ee gobolka galgaduud Khiyasti 10 km waxeey baaxa deedu la eg tahay Magaalada illaa 6.5 km isku wareeg  magaalada dhaqaaleheedu waxeey kutiir san yihiin ganac siga waxeeyna ganacsi la leeda hay magaalooyin dhowra sida muqodisho boosaaso barbara hobyo galkacyo baladweyn cadaado, iyo kuwa Kale waa  magaalo dadkeedu eey dhanyihiin  1.200 kun iyo labo boqol oo qof  magaalada cimiladeedu waa dhex dhexaad  marka loofiiri yo marar badan magaaladu waa magaalo wax soo saar leh dhanka beeraha waxaana kabaxa badar somali kala duwan sida ganleeda digir sisin masago qare liin iyo nuucyo kale
Faryar
Faraha Dadka
Far (finger; أصبع) (wadar ahaan faro), waa xubno ka tirsan gacanta dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sida caadiga ah dadku waxay leeyihiin 20 farood, kuwaasi oo ku kala yaala labada gacmood iyo labada lugood. Gacan kasta iyo lug kasta waxay leeyihiin shan farood oo iskugu jira: Suul, fardheero (murdiso), fardhexo, faraantigalis (farta faadumo), iyo faryaro.
Dhuumoodle
waxeey magaaladu ka kooban tahay illaa 6 xaafadood waxeey kala yihiin
Faryar
Suul
Suul (thumb; إبهام) waa xubin ka mid ah faraha shanta ah ee ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Suulku waa farta koowaad ee shanta farood. Sidoo kale, suulku waa farta ugu awooda badan ee ugu dhumucda iyo qarada weyn dhamaan faraha.
Dhuumoodle
Dagmada dhuumoodle waxaa hoos yimaada tuulooyin dhowr  ah  oogaaraya 16 tuulo waxey kala yihiin sidaan
Faryar
Fardheero
Farta Murdiso (index finger; السبابة) sidoo kale loo yaqaano "Fardheer" iyo "Murugsato", waa farta labaad ee ka mid ah shanta farood ee dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sidoo kale waa farta u dhexaysa suulka iyo fardhexada.
Fardhexo
Fardhexo (الوسطى; middle finger) waa farta sadexaad ee gacanta dadka. Fartani waxay u dhexaysaa murdisada (murugsato) iyo farta faadumo (faraanti galis), sida badan waa farta ugu dheer faraha.
Dhuumoodle
Magaalada waxeey leedahay saldhig ciidan o bolis iyo goobo waxbarasho oo aad ubadan sida schoollada oo uuw kamid yahay dhuumoodle primeri seceri school iyo jaamacado oo eey kamid tahay Jaamacada Galmudug  sidoo kale goobo Caafimaad oo muhiim ah Sida isbitaalka Guud ee dhuumoodle
Iyo sidoo kale dugsiyo Quraan Karim ah oo Fara badan. Gaara yana illaa 30 dugsi Qur,àan
Howraarsame Amaanreer
Howraarsame Amaanreer (Cali Amaanreer, Af Ingriis; Howrarsame Amanrer, Af carabi; هورارسمى امان رير) waa beel kamid ah beelaha Mareexaan
Faryar
Fardhexo
Fartaan iyo suulka markii la isku cadaadiyo ka dibna la sii daayo waxaa ka dhasha dhawaq dheer, oo loo adeegsado soo jeedin ama baraarujinta cid loo dan leeyahay taasi oo loo yaqaano Suuldhabaale (en: snapping).
Howraarsame Amaanreer
Deegaanka
Beesha Howraarsame waxay degtaa dhul aad uwayn, waxayna kamid tahay beelaha ugu dhulka wayn Somalida. Waxay degtaa in ka badan 4 Gobol oo ka mid ah Jubaland iyo Galmudug, sidoo Waxay ka degaan magaalooyinka Baladxaawo, Luuq Ganane. Baardheere. Ceelwaaq. iyo Doolow.
Faryar
Faraantigelis
Farta faraanti galis (بنصر; ring finger) (sidoo kale loo yaqaano farta faadumo) waa farta afaraad u dhexaysa far dheexadka iyo faryareeyda. Waa farta ugu quruxda badan faraha aadanaha saas ayaana keentay in la galiyo faraantiga ama fargashiga.
Faryaro
Faryaro (خنصر; Little finger) sidoo kale loo yaqaano Faryareey, waa farta shanaad ee faraha ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka; waxayna ku xigtaa farta faraanti galis. Intaas waxaa dheer, in fartani tahay tan ugu yar faraha ugu wax qabadka yar.
Howraarsame Amaanreer
Taariikhda oo kooban
Howraarsame magaciisa wuxuu ahaa ==Cali Amaanreer== Waxaa la hooyo ahaa Maxamed oo loo yaqaan Wagardhac Amaanreer iyo Talxe Amaanreer, waxaana saddexda nin la isku dhahaa Bah Cilaamo.
Faryar
Adeegsiga
dadka qaar siiba dumarka ayaa u adeegsada balanta ama is dhaarsiga waana marka qofba qofka kale faryarodiisa inta la is galiyo ka dibna la isku jiido ilaa ay kala fakadaan, ingiriis ahaan waxaa loo yaqaan dhaartaas A pinky swear
Howraarsame Amaanreer
Taariikhda oo kooban
Magaca Howraasame oo ah naynaas aad u qurxoon, tilmaanna ka bixinaysa shakhsiyaddii Cali Amaanreer, waxaa loogu bixiyey hadal samidiisii iyo deeqsinimadiisii. Waxaa la sheegaa Hawraarsame inuu ahaa curud kuxigeenkii Cillaamo Carbeed iyo Amaanreer Isaaq. Waxaa ka waynaa Wagardhac, waxaana ka yaraa Talxe. Sidoo kale ka yaraa Raadamiir oo hooyo gaar ahaa uguna yaraa afarta ilma Amaanreer Isaaq.
Taariikhdu waxay xustaa Howraarsame inuu ahaa wiilka uu ugu jeclaa Amaanreer Isaaq wiilashiisa afarta ah. Markasta oo uu u yeeraba wuxuu ahaa mid u dhega nugul aabahiis, marwalbana ka ag dhaw. Middaas ayaa keentay inuu awlaaddiisa kale ka jeclaada, looguna bixiya hadal wanaaggiisa iyo gacan furnaantiisa magaca Howraarsame. Hawraar macnaheedu waa hadal, same-na waa wanaagsane. Hadal-wanaagsane. Waa magac aad u qurxoon oo tilmaamaya gobnimada afsamida Cali Amaanreer. Ilaa maanta duriyadiisii ayaa magacaas loo yaqaan.
Taariikhda Mareexaan waxay ahayd taariikhda ugu mugga wayn geeska Afrika. Maxamed ayaa la dhihi jiray magaca Mareexaan. Mareexaan waxaa u bixiyey carabta, waxaana loogu magac daray dhulka udugga ama Reyxaanta oo waqooyi Bari Somalia, maantana loo yaqaan Puntland. Magaca bunt faraacinada ayaa u taqiin oo waa dhulkii Udugga, halka Carabta ay dhihi jirtay Mar'uriixaan, oo ah marinkii reyxaanta. Waxaa dhulkaas ku noolaa Daarood, Daaroodna waxaa u badnaa Mareexaan oo uguna magac dheeraa, sidaas buu reer Maxamed Sade uu magacii Mar-u-reexaan iyagii uun ugu haray.
Daaroodku ma qabin boqortooyo ka horreysay tan Mareexaan, waxayna ahayd kaltan, lagu bilaabay awlaaddii Maxamad Warwaajecel oo Maxamed Daa'uud uu ku abtirsan jiray.
Qaabkii uu hawlgalka u dhacay ayaa lagu waramay inuu ahaa labo nooc oo kale duwan middood, kuwaasoo labaduba ahaa mu'aamarad lasoo maleegay. Midda kowaad waxa lagu sheegaa inay ahayd in dilka boqorka ay niman ardaalo ah oo beesha Majeerteen ka dhashay geysteen kadibna lagu masabitay ninkii reer Hawraarsame ee talada looga yaabayey inuu qabto Maxamed Daa'uud kadib, kaasoo sxb iyo garab kowaadba u ahaa boqor Maxamed Daa'uud.
Tan labaad ee lasoo weriyay ayaa ah, in boqorka oo niman Majeerteen Saleebaan ah la sheekeynayay uu gam'ay geedkii uu kula sheekeysanayey hoostiisa. Nimankii baa inta baxay utegey Garsuge una sheegay nin uu raadinayey oo dakana ka dhaxaysay inay soo arkeen, waxayna u tilmaameen inuu geed hebel hoos jiifa.
Ninkii siduu u roorayay meeshii markuu tegey ninkan (boqorka) oo daboolan ayuu dilay. Beeshii Hawraarsame kibir iyo inkir waxay ahaydba waa diidday inay bixisa magtii Maxamed Daa'uud, dabadeedna, halkii baa xukun ay beesha Majeerteen ridday lagu qaaday oo walaaladiis lagu diray, saldanadiina labadaba waa laga dhex siibsaday, tan iyo maantana dib uma soo ceshan. Xukunku wuxuu ahaa Hawraarsame xoolahiisa hala dhaca dayr walbo, yaana loo guurin yaana laga guursan. Inkastoo goaankaas lagu kala tagsanaa, haddana ugu dambeyn waa la isla qaatay marka laga reebo beela kamid Mareexaan oo si dadban u diiday xukunkaas, waxaana beelahaas ay kala ahaayeen qaar kamid ah jifooyin Raadamiir ah oo ah Soonfure iyo Fiqiyacquub, iyo sidoo kale beela kale oo Mareexaan ah, kuwaasoo kala ah reer Xasan Gaashireedle, Talxe iyo Uurmidig. Sidoo kale beesha Facaye oo Ina Sade ah baanan guud ahaan aqbalin goaankaas.
Inkastoo Wagardhacu ahaa wiil naas la nuugay Hawraarsame oo la hooyo iyo la aabbe ahaa, haddana go'aankaas beesha Majeerteen ay keentay wuu aqbalay isaga iyo Celi Warwaajecel ayeyna ahaayeen labadii beel ee aad ugu qanacsanayd.
Waqtigaas oo cududdii Mareexaan ay daciiftay, baa reer Gashiishoor oo ina Hodanbari ah ka hayaamay deegaankii Sade, wuxuuna u qaxay dhankaas iyo waqooyiga Sudan ilaa Eritrea, oo umadahaas ayuu ku dhex milmay. Dadka dhulkaas kunool ayaad ku arkaysaa ummada ku leh usuul Daarood baan nahay oo kasoo qaxay Waqooyi Bari Somalia.
Sidaas si lamid ah Facaye oo Mareexaan la siman hanti geel ahna uu Ilaahay ku mannaystay baa hayaamay, oo ka dhex baxay Mareexaan.
Durriyadii Cali Amaanreer markay u adkeysan wayday dhaca joogtada ee Wagardhac, Celi iyo Maxamed Warwaajecel iyo Daarood kale ay ku hayeen wuxuu miciin biday inuu kasoo hayaama dhulkii Ilaahay uu ku beeray, wuxuuna soo degay deegaan uu Booran iyo Gasaargude ka xoreystay. Hayaankaas waxaa kusoo sagootiyey sida taariikhdu ay qortay duqii qoyska Cali Dheere oo markaas tarmayey oo aad uga xumaa in Hawraarsame deegaanka ka guuro, maaddaama uu ahaa nin cudud iyo caqliba u ahaa walaaladiis kale. Ogowna Cali waxaa dhalay Maxamad Daa'uud kaas uu dilay ninka Hawraarsame.
Markii duqii Cali Dheere uu ka joojin waayey odayaaashii Hawraarsame inuu ka dhaadhiciyo inay walaaladood ka fogaanin, wuu soo raacay lana soo gaaray gobolka Hiiraan, halkaasoo hayaankii uu uga haray.
Muddo yar kadib waxaa hayaankaas ka daba yimid beelaha reer Xasan Gaashireedle, Uurmidig, Fiqi Yacquub iyo Talxe, waxaana la wada saldhigtay goobtii uu Howraarsame ka xoreeyey Booranta iyo Gasaargudaha, inkastoo Gasaarguduhu loo daayey xaruntii saldanadiisii ee Luuq kadib markii ay la heshiiyeen beelaha Xasan Gaashireedle iyo Hawraarsame oo kula heshiiyey gobolka intiisa kale in Hawraarsame iyo Xasan ay leeyahiin Luuqna Gasaarguda, lagana wada difaaca Booranta.
Taariikhdu waxay xustaa maaddaama Gasaarguduhu uu lahaa saldanad aad u wayn oo xarunna u ahayd degmada Luuq in Hawraarsame ay isfahan kuwada degeen gobolka oo markii hore dagaallo ba'an uu ku dhex mari jiray Booranta iyo Gasaarguduha.
Waxaa la sheegay markii hayaankii beelaha kale ee Mareexaan uu yimid in Gasaarguduhu u baqay saldanadiisii oo markaas ku aruursanayd magaalada Luuq Ganana oo keliya, wuxuuna kula taliyey Howraarsame inaan lasoo dhawayn raggan bariga ka yimid.
Hawraarsamaha oo Ilaahay uu u hibeeyey dhiig iyo damqasho walaaleed wuxuu weerar ku qaaday saldanadii Gasaarguduha, kana eryay degmadii Luuq. Wuxuu Hawraarsame aad usoo dhaweeyey beelihii walaaladii ee hayaanka ku yimid.
ama kudhaw lagu qayaasay markii laga jooga hayaankaas, baa waxaa yimid hayaankii beesha Cali Dheere, Hawraarsamuhuna isagoo ka duulaya wanaaggii odaygii beesha Cali Dheere, kana abaalgudaya wuxuu kusoo dhaweeyey deegaankii, welibana isku deegaan bay noqdeen isagoo Amaanreernimo udugsanayay.
Hawraarsamahu waa beel aad u ballaadhan, degtana gobolada Gedo, labada Juba iyo Galgaduud.
Haddii ay tahay difaaca beesha Mareexaan, haddii ay tahay samafal iyo haddii ay tahay qaddiyad Mareexaan oo loo dhinta, intaba Hawraarsame wuxuu ahaa hormuudka Sade Daarood.
Tani waa taariikh yar oo ku saabsan Hawraarsame iyo hayaankiisii Gedo iyo weliba sida uu ku baxay magaciisa.
Jifooyinka
Garsuge wuxuu dhalay Maxamad. Maxamed ayaa tarmay oo dhalay Yusuf iyo Saleebaan
Yusuf wuxuu u kala baxay Gaabane iyo Iidoow. Iidoow baa tarmay
Reer Yusuf wuxuu dhalay
Iidow iyo
Gaabane
Iidow waa tarmay, wuxuu dhalay
Xildiid wuxuu u kala baxay
Rer kulow iyo rer dhiblawe
Liiska Safiirada dadka ku peru
Liska safiirada dadka ku Peru Martin Vizcarra
Howraarsame Amaanreer
Jifooyinka
•reer Hagar Kulow •reer Siyaad Kulow •reer Cool Kulow
¶Reer Dhiblawe Iidow
Wxuu u kala baxay laba
Adan Saleebaan wuxuu dhalay Farah oo u kala baxay
Xildiid Faarax wuxuu dhalay
-Uurmax Xildiid. Uurmaax wuxuu u kala baxaa lix jifo oo kala ah
URMAH HILDID ¶reer Wa'ays Urmah ¶reer Ali Urmah ¶reer Muse Urmah ¶reer Qayliye Urmah ¶reer Farah Urmah ¶reer Mohamed Urmah
Weydow Farah wuxuu dhalay Naxar, wuxuuna Naxar noqday 7 lafood oo la isku dhaha toddobada ilma Naxar, kuwaasoo kale ah
√Reer Madoobe Nahar waa afar laf oo aad u tarmay, jifooyin hoose leh.
¶reer Magan Madoobe ¶reer Samatar Madoobe •reer Abdi Samatar •reer Dhuxul Samatar ¶reer Farah Madoobe •reer Haraash Farah -reer Wehlie Haraash -reer Jaamac Haraash -reer Mohamud Haraash ¶reer Sharmaarke Madoobe •reer Omar Sharmaarke
¶reer Hassan Sharmaarke •reer Bulow Hassan •reer Iimaan Hassan •reer Dawid Haasan •reer Adan Hassan •reer Ali Hassan •reer Isak Hassan ¶reer Mohamud Sharmaarke •reer Abdiyarow Mohamud •reer Yusuf Mohamud •reer Ali Mohamud •reer Omar Mohamud
√Reer Jaamac Nahar waa afar laf oo jifooyin hoose leh
Xariiqanta Cagaaran
Xariiqanta Cagaaran waa calaamad Xabad joojin ah oo Israaiil iyo wadamada Masar,Suuriya,Lubnaan iyo Urdun ee ku hishiiyeen sanadka marka oo ahaa 1949kii, waa markii oo dhamaaday dagaaladii yahuuda iyo carabta. Xariiqantaan cagaaran micnaheeda ma eheen in ee yahuuda iyo carabta ee kala qeebiso, waxee israaiil uugu tala gashay in ee qabsato dhulka ee markaas gacanta ku heesay isla markaas neh ee dhul badan ka sii qabsato carabta Dagaalkiilixdabari oo dhacay 1967ii, waxaana ka mid ahaa Daanta galbeed, Marinka Gaza, Buuraleyda Golan iyo Siinaa carada Masar.
Geeska Afrika Beeraha Miro
Geeska Afrika Beeraha Miro
Howraarsame Amaanreer
Jifooyinka
¶reer Geeddi Jaamac •reer Guure Geeddi •reer Jeellow Geeddi -reer Caalin Jeellow •reer Khalid Geeddi. •reer Kooshin Geeddi ¶reer Diini Jaamac ¶reer Afrah Jaamac ¶reer Qanyare Jaamac
Centimetre
Waa halbeeg cabir Centimeter ka ee aduunka oo dhami isticmaalaan waxaana loo soo gaabiyaa (cm) waana cabirka ka wayn Millimeter Ka
Howraarsame Amaanreer
Jifooyinka
√Reer Bisin Nahar waa labo laf oo jifooyin hoose leh
¶reer Ahmed Bisin •reer Osman Ahmed -reer Hassan Ahmed ¶reer Wacays Bisin •reer Ahmed Wacays •Hassil Wacays
Sida loo saxo
Maqaalkani waxa uu bixiyaa tababbarka tafatirka. =Tafatirka qoraalka=
Howraarsame Amaanreer
Jifooyinka
√Reer Hildiid Nahar
√Reer Kebiya Nahar
Sida loo saxo
=Ku darida tixraac= Isticmaal koodka: Natiijo: =Abuur liiska tixraaca= Isticmaal koodka: ama Natiijo:
Howraarsame Amaanreer
Jifooyinka
¶reer Warsame Kebiye ¶reer Kamas Kebiye ¶reer Liiban Kebiye
Sida loo saxo
=Geli sawirka= =Ku dar qaybo=
Howraarsame Amaanreer
Jifooyinka
√Reer Guleed Nahar
√Reer Elmi Nahar
_______________
Mohamud Saleebaan wuxuu u kala baxaa;
¶Reer Farah Mohamud
•reer Hagar Farah -reer Olow Hagar -reer Bulale Hagar °reer Dhabar Bulale °reer Da'ar Bulale °reer Dhafe Bulale -reer Kulmiye Hagar °reer Ali Kulmiye -reer Abdi Ali -reer Hassan Ali -reer Aamir Hagar °reer Sheekh Isaq Aamir -reer Dirie Sheekh -reer Dhaqane Sheekh •reer Adawe Farah •reer Halaaleye Farah -reer Kheyre Halaaleye -reer Omane Halaaleye -reer Abdi Halaaleye -reer Ali Halaaleye -reer Akood Halaaleye -reer Jinyare Halaaleye
-Reer Egal Farah
-Reer Adaawe Farah
¶Reer Abdalla Mohamud
Qurbajoogta Soomaaliyeed
Qurbajoogta Soomaaliyeed waxaa loola jeedaa Soomaalida joogta daafaha aduunka una leh dhaqan oo aan la dagin koox isirkooda ahayn. dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya wuxuu aad u kordhiyay tirada Qurbajoog, sidaas oo kale waxay sababtay in ay baxaan Soomaaliweyn dhankaas iyo Bariga dhexe, Yurub iyo Woqooyiga Ameerika. Laakiin Soomaali badan ayaa qurbojoog ahaa xitaa ka hor dagaalka Sokeeye, iyaga oo shaqo iyo waxbarashaba u aaday dalalka Carabta, si gaar ah Sacuudiga, Talyaaniga iyo Ingiriiska Deegaanka Cardiff ee Ingiriiska waxaa uu muddo dheer hoy u ahaa Soomaali qurbojoog ah oo halkaa yimid wax badan ka hor xornimada Soomaaliya ee 1960dii.
Ceeldheera
Ceeldheera waa degmo ku taalo gobolka Shabeellaha Dhexe.Degmadani waxay kamidtahay degmooyinka ugu caansan gobolka.Waxayna dhacdaa galbeedka magaalada jowhar oo u jirto qiyaas ahaa 80km .Waxay caan ku tahay suuqweyne oo lagu iibiyo xoolaha iyo dalagbeereed.
Qurbajoogta Soomaaliyeed
Kala baahsamaatnta caalami ah
Soomaalidu waxay ku kala baahsantahay dibadda si aan la hubin, taasoo u sabab ah iskumilanka u dhexeeya tirada qawmiyadda Soomaaliyeed iyo tirada muwaadiniinta Soomaaliya. Inta ugu badan ee Soomaalida haajirtay ee qurbajoogta u haajiray si qaxootinimo ah iyo magangalyo-doon, ilaa waqtigaas in badan oo ka mid ah waxa ay heleen degganaasho rasmi ah ama dhalashada. Guud ahaan, dadka asalkoodu yahay qawmiyadda soomaalida ioo adduunka soo-galootiga ka ah tiro ahaan waxaa lagu qiyaasaa 1,010,000 qof, ku dhawaad 300,000 deggan Bariga iyo Koonfur Afrika, 250,000 Woqooyiga Ameerika, 250,000 Yurub, 200,000 Bariga Dhexe, iyo 10,000 in Ooshiyaaniya.
Isbarbardhigga, tirada qaxootiga ka yimid Soomaaliya una diiwaan gashan UNHCR waa ku dhawaad 975,951 qof. Dadkaas inta ugu badan waxaa laga diiwaan galiyay Kiinya (413,170), Yemen (253,876), and Ethiopia (250,988). Sida ay la tahay USAID, inta badan meelahaas barakacayaasha waa meelaha u dhaw dhulka ay degaan Jareer Soomaali iyo kuwa laga tirada badanyahay. Sidaas daraadeed, qaybtaan waa laga saaraa qurbajoogta Soomaalida.
Ingiriiska
Waa halka ay ku nool yihiin tirada ugu badan qurbojoogta Soomaaliyeed ee Yurub
Finland
Waxa ay Soomaalidu bilowday imaanshaha dalkan wixii ka dambeeyay 1991 laakiin Soomaali badan waxa ay u arkaan inay tahay meel lagu meel gaaro iyada oo qorshahoogu yahay inay uga gudbaan dalalka kale ee Yurub.
Holland
Holland waa ku nool Soomaali aad u badan oo qaxootinimo ku tagay halkaas wixii ka dambeeyay 1991. Gabadha aad u dhaliisha Islaamka, Ayaan Xirsi ayaa ka mid ah Soomaalida qaxooti ahaanta ku tagay Holland.
United States
Qurbojoogta Soomaalida ee Mareykankan ka ugu badan waxa ay ku nool yihiin Minnesota, iyada oo Ilham Cumar ay hadda u tartamayso kursiga xildhibaannimo ee deegaankaas.
Kanada
Kanada waa ku nool Soomaali aad u badan. Axmed Xuseen oo Soomaali ah ayaa hadda ah wasiirka Socdaalka, jinsiyadaha iyo arrimaha qaxotiga ee Kanada, Canada.
Bariga Dhexe
Soomaalidu waxa ay Barriga Dhexe ku noolaayeen kahor dagaalka sokeeye. Waxa ay dalalka carabta u aadi jireen shaqo iyo aqoon-doon.
Afrika
soomaali badan ayaa ku nool dalalka kale ee africa sida Kenya, Ethiopia, South Africa, Angola, iwm
== Shirarka Af-soomaaliga (Yurub): Kulamada qaar ayaa sidoo kale lagu qabtay: Soomaali
CBS
Columbia Broadcasting System (CBS) waa shabakad telefishan oo ku taal Mareykanka.
Suhayb Alruumi
Abuu Yaxya Suhayb bin Sanaan Al-Ruumi waa saxaabi islaamnimadiisa horeesay, wuxuu ku juray kuwa liita ee Makka lagu cadaabi jiray.
Taariikhdiisa
Suheyb bin Sanaan bin Maalik bin Cabdi Camar waxa uu ku dhashay Jasiirada Furaat ee u dhaw Niinawaa, asalkiisana waa carab wuxuu kasoo jeeda Namir bin Qaasid oo ka mid ah qabiilada Rabiica bin Nazaar ,
Aabihii wuxuu ahaa amiir boqor Kisraa markii amiir ka ahaa muusil, Suheeb wuxuu ku noolaa cizi iyo barwaaqo joogto ah ilaa iyo yaraantiisa