cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Poker
Poker waa qoys ka mid ah ciyaaraha kaararka oo isku daraya khamaarka, istiraatiijiga, iyo xirfad. Dhammaan garsoorayaasha ciyaarta waxay ku lugleeyeen sharraxa qayb ka mid ah cayaarta, waxayna go'aamiyaan guuleystayaasha gacan kasta oo ay ku xiran tahay isku-dhafka kaararka ciyaartoyda, ugu yaraan qaar ka mid ah oo weli qarsoon ilaa dhamaadka gacanta. Ciyaartoyda Poker waxay ku kala duwan yihiin tirada kaararka la qabtay, tirada kaarka la wadaago ama "kaarka bulshada", tirada kaararka harsan, iyo hababka tartanka.
Inta badan ciyaaraha khamaarka casriga ah, wareegga koowaad ee tartanka waxa uu ku bilaabmayaa mid ama in ka badan oo ka mid ah ciyaartoyda sameeya nooc ka mid ah shuruudaha lagu qasbay (indhoolaha ama ante). Ciyaartii caadiga ahayd, ciyaaryahan kasta ayaa ku sharfay sida ay u kala horeeyaan, waxay aaminsanyihiin in ay gacantoodu ku haboon tahay marka la barbardhigo ciyaartoyda kale. Ficilku wuxuu markaa sii wataa saacad ahaan iyada oo ciyaaryahan kasta uu ubaahan yahay mid isku mid ah (ama "wac") ugu dambeyntii hore, ama laab, luminta khidmadda ilaa iyo fog oo dhan. Ciyaaryahan kale oo isku dheelitiran ayaa sidoo kale laga yaabaa inuu "kor u qaado" (koror) khadka. Xilliga tartanka ayaa ku dhamaanaya marka ciyaartoyda oo dhan loo yaqaan 'bet-ka ugu dambeeyay' ama la duubay. Haddii dhamaan hal ciyaaryahan oo isku dhejinaya wareega, qofka soo hadhay wuxuu soo qaadayaa dheriga isagoo aan looga baahnayn inuu muujiyo gacantooda. Haddii wax ka badan hal ciyaaryahan ayaa weli ku jira tartanka ka dib markii wareega ugu danbeeya ee tartanka, dhacdadu waxay dhacdaa meesha gacmaheeda la soo bandhigo, iyo ciyaaryahanka gacanta ku guuleysta wuxuu qaadanayaa dheriga.
Marka laga reebo shuruudaha ugu horreeya ee lagu qasbay, lacagta waxaa kaliya lagu dhejinayaa dheriga si ikhtiyaari ah oo ka mid ah ciyaaryahan aaminsan in qaan-sheegaha uu leeyahay qiime wanaagsan oo la filayo ama cida isku deyeysa inay ciyaarto ciyaartoy kale sababo istiraatiiji ah oo kala duwan. Sidaa darteed, iyadoo natiijada gacan gaar ah ay si aad ah ugu lug leedahay fursadaha, rajada mustaqbalka dheer ee ciyaartoyda waxaa go'aaminaya ficiladooda ay doorteen iyadoo loo eegayo astaamaha, cilmi-nafsiga, iyo aragtida ciyaarta.
Poker ayaa kor u kacday tan iyo bilowgii qarnigii 20aad waxayna ka soo baxday asal ahaan waxqabadyo madadaalo ah oo ay ku jiraan kooxo yaryar oo xiiso u leh hawlaha caanka ah, labadaba ka qaybgalayaasha iyo daawadayaasha, oo ay ka mid yihiin online, ciyaartoy badan oo xirfad leh iyo malaayiin dollar abaalmarinta tartanka.
Baalade
Deegaanka Baalade waa deegaan aad u balaaran oo qaybo deegaan oo kala duwan leh, meelaha ugu muhiimsan deegaanka baalade waxaa ka mida Toga weyn ee baalade oo lafdhabar u ah guud ahaan deegaanka, Ceelasha baalade oo tiro badan, aaga Gaaca oo ah aag dalxiiska ku wanaagsan oo leh ilo biyoodyo aan go'in, Warro biyo jiifeen ah, Biyo dheceeno, beero iyo kaymo waaweyn oo dalxiiska iyo tamashlahaba ku wanaagsan, Deegaanka baalade wuxuu leeyahay ugu yaraan ilaa 120 (toddobo boqol) oo beerood oo isugu jira Waxaa kaloo deegaanku leeyahay ilaa 200 oo Xijji oo Isugu jira Beeyo & Maydi Iyo Inta badan geed xabkeedyada kale ee kala duwan.
Deegaanku wuxuu leeyahay maraaxil (Fariisino) so jireen ah oo badeecadaha lagula kala wareegi jiray walina lagula kala wareego, waxaana ka mida maraaxishaas Deegaanku wuxuu leeyahay dhowr tuulo waxaana ka mida waxaa kaloo jira Meelo aad u fara badan oo la deegaamaystay Aanse heer tuulo gaarsiisnayn wali,
ilaha toga baalade waxay ka soo shubmaan buuraha kore ee soo foorora ee deegaanka habeeno.
Waxaana loogu magacdaray deegaanka iyo deegaanadiisa qaybo badan oo magaalada Bosaso gudeheeda ka mida sida Barxadda magaalada oo loogu magacdaray Gaaca oo ah Aag ka mida deegaanada deegaanka, Xaafada baalaade, saldhiga baalade, suuqa baalade, Iskoolka baalade, wadada baalade, meelahaan iyo meelo kale oo aad u fara badan.
Dhanka kale deegaanka waxaa ku yaal Ceelka shirkada Gumco oo ah shirkada keliya ee biyaha siisa magaalada bosaso dhowaanna waxaa la fili karaa in Isha weyn ee Gaaca oo ah qaybta dhexe ee deegaanka la gasoo qabto biyo nadiif ah oo macaan oo magaaladu cabto.
Friday Night Funkin'
Habeenka Jimcaha Funkin' waa ciyaar laxanka il furan oo bilaash ah oo ay sameeyeen koox ka kooban afar isticmaale bogga Newgrounds. Ciyaartu waxay leedahay qaab la mid ah Kacaanka Qoob ka ciyaarka qoob ka ciyaarka iyo PaRappa the Rapper, oo leh bilicsanaanta ciyaaraha caanka ah ee Flash laga bilaabo horaantii ilaa bartamihii 2000-meeyadii.
Jowle
DAGMADA JOWLE EE GOBOLKA MUDUG.
Gobolka Mudug
Joqoraafi ahaan Bartamaha dalka Soomaaliya.
Dagmadani waxa ay ka tirsantahay maamul goboleedka Galmudug.
TAARIIKHDA DAGMADA JOWLE
''Dagmadani waxa ay dagmonimo u tartantay sanadkii 1985tii xiligaas oo ay Dowladii Militariga ahayd go'aansatay in ay dagmooyin gobolada Galguduud iyo Mudug ka Tirsan loo aqoonsado dagmooyin.
Hadaba dagmooyinkaas waxa ay kala ahaayeen Xeraale,Balanbal, Galhareeri, iyo Jowle. Dowladii kacaanka ayaa u aragtay in dagmooyinka Xeraale iyo Jowle aanay Buuxin Shuruudihii la iska rabay, halka Galhareeri iyo Balanbal ay kasoo baxayn shuruudihii laga rabay.''
Ka dib waxaa dhacday Dowladii kacaanka ahayd waxa uuna dalku noqday mid fowda ah oo ay dagaalada iyo is ugaarsiga beeluhu ku bateen. Markii Dowladii "TNG" lagu soo dhisay magaalada carte ee dalka Jamhuuriyadda Jabuuti ayaa waxaa la isku dayay in dagmanimada  Jowle la aqoonsado xili la isku dayayay in gobolada dhexe degmooyin cusub loo sameey, waxaa dagmo loo aqoonsaday Guriceel.
Ka gadaal waxaa timid "TFG" oo uu madaxwayne ka ahaa Col. Cabdullahi Yuusuf Axmed Allaha u Naxariistee, waxaa la go'aansaday in dagmooyin gobolada Mudug iyo Galguduud ka tirsan la siiyo dagmonimo waxaana go'aankaas kusoo baxay 6 dagmo oo kala ahaa Ceelgaras, Guriceel, Xeraale, Baxdo oo ka tirsan gobolka Galguduud iyo Colguula iyo dagmada Jowle oo iyaguna ka tirsan gobolka Mudug. Waraaqadaas oo xafiiska madaxweynaha kasoo baxday 29kii bishii Juun sanadkii 2008dii ayaa lagu aqoonsaday dagmanimada Dagmada Jowle iyo deeganada kale ee aan kor kusoo xusay.
'XUDUUDAHA DAGMADA JOWLE'
Dagmadu waxa ay 50km u jirtaa magaalada Xarardheere waxa ayna ka xigtaa dhanka galbeed. Joqoraafi ahaan waxa ay dhacdaa dhanka Koonfurta gobolka Mudug ee bartamaha dalka Soomaaliya. Dagmada dhanka koonfur bari  waxaa ka xiga dagmada Ceeldheere, dhanka Waqooyi bari waxaa ka xiga Magaala Xeebeedka Hobyo, waqooyi galbeedna waxaa ka xiga dagmada Cadaado. Dhanka barina waxaa ka xiga magaalada xarardheere, dhanka galbeedna waxaa ka xiga dagamada ceelbuur ee gobolka galguduud. Sidoo kale dagmadu waxa ay dhanka koonfureed xad kala leedahay dagmada Galhareeri.
Dagmada Jowle waxa ay isku xirtaa gobolada Mudug iyo Galguduud. Hadii aad si fiican u fiiriso waxaad arkeysaa in dagmadu 70% ay u fiday dhanka Galguduud. Jowle waxaa hoos yimaada ku dhawaad 30 tuulo oo ku teedsan hareeraha dagmada.
'CIMILADA DAGMADA JOWLE'
Cimilo ahaan waxaa la sheegaa in aanu jirin xili ama jawi caan ah oo dagmadu kaga duwantahay dagmooyinka kale balse waa dhul hawd xigeen ah oo qani ku ah daaqa iyo xoolodhaqashada.
'XOOLAHA LAGA DHAQDO DAGMADA JOWLE'
Dadka deegaanka ayaa dhaqda dhamaan xoolaha ay caanka ku tahay Soomaalida sida Adhiga, Geela, lo'da, idaha, iyo fardaha oo meelaha qaar laga dhaqdo dagmada. Sida Bulshada Soomaalidu u badantahay waxa dagmada ku badan dhaqashada geela oo ah nimcooleyda loogu dhaqashada badanyahay gudaha dalka iyo deegaanada gobolka ay ka dagto Soomaalida. Lo' du sidaasi uma badna dhaqasho ahaan marka deegaanka la joogo balse wali dad ayay u tahay hanti ay naftooda iyo hormarka qoysaskooda ku maareeyaan. Adhigu isagu meel kasta oo dhulka Soomaalida  ka tirsan waa nimcooleyda 2aad oo ay Soomaalidi dhaqdaan, adhiga markaan leeyahay waxaa soo galaya idaha oo isaguna ka tirsan bahda adhiga.
'DHUL BEEREEDKA DAGMADA JOWLE'
Dagmada Jowle ayaa leh dhul beereed aad u wanaagsan oo inta badan ay kasoo go'aan dalagyada ay ugu caansanyihiin xadhuudhka iyo Digirta. Waxaa kaloo ay caan ku tahay damada qaraha oo ay qayb ka mid ah Khudaarta ay Soomaalidu aadka u isticmaasho. Cimiladda oo si xumaaneysaa iyo deegaankii dunida oo dhan oo sii guroobaya ayaa sabab u ah in wax soo saarka beeraha uu yaraado. Jowle waxaa inta badan kusoo hoyan jiray dadka deegaanka ku teedsan oo nuuc walba leh, iyaga oo cuno usoo doonan jiray maadaama uu deegaanku ahaa barwaaqo bartamihii qarnigii ina dhaafay ee 20aad.
Dagmada Jowle waxaa la isku dayay in magaca laga xoogo oo dad kale ay sameystaan magac dagmada oo kale. Tusaale waxaa jira tuulo ku magac ah dagmada Jowle oo ku taalada Gobolka Nugaal ee waqooyi bari Soomaaliya. Jowle waxaa gabi ahaanteed dagga Jufada Ibraahim Madar kicis "Saruur" oo ah Qabiil ka tirsan Habar-gidir Madar-Kicis,Hiraab, Hawiye.
Jowle waxa ay wali u fideeysaa si xoog ah deegaan ahaanna way ballaaraneysaa iyada oo dhul baaxad wayne ku fideeysa maadaama ay tahay dagmada  ugu caansan ee Xarardheere ka ag dhaw.
'DHANKA WAXBARASHADDA DAGMADA.' ''
Dagmada waxaa ku yaala Iskuul hoose dhexe iyo saraba waxaana la yiraahdaa dugsiga hoose dhexe iyo sarre ee Jowle waxaana dhigata ardayda deegaanka walloow uu iskuul bilaaw uun yahay una baahanyahay taakuleyn dhinaca dhismaha ah iyo tan dhinac tacliinta ah.
'DHANKA GANACSIGA DAGMADA JOWLE.'
Dagmada ganacsi ahaan waxa ay ku tiirsantahay xoolaha nool iyo Beeraha 85% halka 15% private External source(Pxs) dadka dagmada jowle waxa ay kunool yihiin hantida iyo dhaqaalaha ay ka helaan xoolahooda iyo Beerahooda.
Wacbuudhan Abgaal
Beesha Wacbuudhan Abgaal (Wacbuudhan, Wacbudhan) waa beel ka mid ah beel weynta Abgaal Cismaan ee Mudulood.
Meelahay dagto
Beesha waxayna degtaa Xamar oo Wacbudhan asal u leh waliba Reer Mataan oo loo yaqaano nimanka Xamar leh.
Beesha gobolada sida Shabellaha Dhexe oo u kala baxdo 8 degmoyin. Beesha Wacbudhan 8da degmoyin 6 bey ka leedahay oo kala ah Jowhar iyo Raage Ceele oo Yusuf Galmaax/Maxamed Muuse asal u ah, Warsheikh iyo  Cadaleoo beesha Celi Cumar leh, Balcad oo beesha Reer Mataan leh iyo Ruun Nirgood oo beesha Dauud leh. Beesha waxey kaloo dagta degaano Aadan Yabaal iyo Ceel Baraf ka soo hoos yimaado sida Nuur Dugle oo Kabaale Wacbudhan dagto iyo Maxaa Saciid oo Cabdulle Galmaax dagto.
Beesha Galgaduud waxaa ka dagto Sahal Koraaye oo degto degaano badan sida Cali Heele oo ka hoos yimaado degmada Ceeldheer.
Waxey kaloo dagaan Shabellaha Hoose sida magaloyinka Marka, Baraawe, Afgooye iyo magalooyin badan. Beesha waxey kaloo dagta Deganada Somalida ee Ethiopia oo loo yaqaano DDS oo degmoyinka kala ah Iimeey iyo Liben Zone. Beesha waxey kaloo degta Deganada Somalida ee Kenya oo kala ah Gobolka Wajir. Gobolka Wajir waxaa dago Reer Mataan laf ka mid ah oo la dhaho Maxamud, Samatar iyo Macow Mataan oo maanta la qaaran ah beesha Dagodia oo gobolka Wajir u badan. Waxey kala degaan Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose qeybo ka mid ah.
Sidey u kala baxdo
Beesha waxay u kala baxdaa sadex jufo oo waa weyn waxayna kala yihiin:
1-Danweyne Wacbudhan 2- Doole Wacbudhan 3- Kabaale Wacbudhan
Dadka ugu caansan
Wacbuudhan Abgaal waa beesha ugu badan tiro ahaan hadana qabata Gudoomiyaha Gobolka Banaadir.
Qumbe
Qumbe (coconut; جوز الهند) (magaca Saynis Cocos nucifera) waa geed ka tirsan qoyska dhirta baalmka. Sidoo kale qumbuhu waa dhirta kaliya ee loo yaqaano bahda Kokaha.
Hordhac
Geedka qumbuhu waa dhir si dabiiici ah iyo dhaqasho leh uga baxda meelo badan oo caalamka ah. Qumbuhu wuxuu caan ku yahay isticmaalka cunto ahaan iyo ka sameynta noocyo badan oo waxyaabaha la isku qurxiyo ah. Dad badan oo ku dhaqan deegaanada kuleylaha aduunku waxay si toos ah u quutaan midhaha geedka qumbaha, halka tiro kale oo badan u beertaan isticmaalada kale ee ka midka tahay saliida, caanaha iyo sharaabka midhaha qumbaha.
Sanca
🇾🇪 Yemen Sana'a (Arabic: صنعاء Ṣan'ā 'ayaa lagu qeexay [sˤɑnʕaːʔ], soomaali carabi: [sˤɑnʕɑ], ayaa sidoo kale ku magacawday Sanaa ama Sana, waa magaalo weyn oo ku yaalla Yemen iyo bartamaha gobolka Sana'a. Magaaladu maaha qayb ka mid ah Gobollada, laakiin waxay ka kooban tahay degmo maamuleed oo gooni ah "Amanat Al-Asemah". Sida ku cad Dastuurka Yemen, Sana'a waa caasimadda dalka, [1] inkasta oo kursiga caalamiga ah ee la aqoonsan yahay uu u soo guuray Aden ka dib markii uu dhacay kacdoonkii 21-kii September. Aadan ayaa lagu dhawaaqay inuu yahay caasimad ku meel gaar ah oo uu madaxweyne Abdrabbah Mansuur Hadi bishii Maarso 2015 ku dhawaaqay. [2] Sana'a waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu da 'weyn ee ku nool adduunka. Marka sare loo qaado 2,300 mitir (7,500 ft), sidoo kale waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu waaweyn caasimadda. Sana'a waxay leedahay qiyaastii 3,937,500 (2012), taasoo ka dhigaysa magaalada ugu weyn ee Yaman. The Old City of Sana'a, oo ah UNESCO World Heritage site, waxay leedahay dabeecad dhisme oo kala duwan, oo sida ugu badan lagu muujiyay dhismayaasheeda badan oo lagu qurxiyo qaababka joometeriga. Dagaalkii dhacay sanadkii la soo dhaafay, bambooyin ayaa ku dhacay goobo UNESCO ah [3] [4] Halkan waxaa ku yaal Masjidka Al Saleh, oo ah kan ugu weyn magaalada. Sanca (Sana'a; صنعاء) waa caasimada wadanka Yemen.
Sheekh Yuusuf Al Kawnayn
Sheekh Yuusuf Al Kawnayn wa sheekhii Alifay Higaada Qur'aanka ee ay Sooomalida Isticmaasho Waana sheekhii Alifay Alif wax maleh BA hoos kaale TA kor ku lamaale THA korka sedexle JIN hoskaale HA wax Maleh KHA korkaale DEEL wax male DHAAL kor kaale RA waxmaleh ZA korkaale SIIN wax maleh SHIN kor ku sedexle SAAD wax ma leh DAAD kor kaale DHA wax ma leh THAAL kor kaale  CEEN wax ma leh Qeeyn korkaale FA korkaale QAAF korku lamaale KAAF wax ma leh  LAAN wax ma leh NUUN korkaale WAAW wax ma leh HA wax ma leh LAAN ALIF wax ma leh YA hoos ku  lamaale.
In taas waxaa ku dhan xuruufihii afka carabiga ee lagu barto qurcaan kariimka ah. Sidaan waxaa af soomaaliyeeyey allah ha u naxriistee sheekh Yuusuf Al Kawnayn asagoo markaas isticmaalayey afka soomaaliga. Taas oo ay u fududeeysey ardeydii xiligaa uu wax barayey mudo kooban in ay kuqoraan ay na ku akhriyaan Qurcaan kariimka.
SH Yuusuf Kawnayn waxa uu la dhashay xasan al kawynayn oo ay ku abtirsadan awlaadii rasuulka scw ee ay iska dhaleen faadumo rasuul iyo sayidinaa Cali RC, gaar ahaan Faracii Xasan iyo xuseem oo loo yaqaan (Asharaaf) ama aalu cabo, fiqi Cumar oo la socdayna waxa uu  ku abtirsadaa Abuu bakar sidiiq RC, kawneyn oo ka yimid dhulka Xijaz iyo shaam ka dibne ku guursaday somaaliya, isku soo wada duub SH YUUSUF KAWNAYN Allah ha u naxriistee hindisaadisa alif wax maleh waxaa ka faaideystey dhamaan dadka ku hadla afka somaliga meel weliba oo ay joogan. Ma jiro gof ku hadla afka somaliga ee uu wax kusoo  baranin hingadi uu sameeyey SH YUUSUF KAWNAYN Allah ha u naxriistee. hadii lahelo waa dhif waayo dadyowga somaliyeed ma kala laheyn degaan iyo magaalo ay kala degi jireen sababtoo ah waxey ahaayeen dad reer guraa ah hadba u guura halka ay ooga heli karaan xoolahoodi biyo iyo baad. shiikha wuxuu ku aasanyahay seylac ee ah woqoyiga somalia. Sheikh Yuusuf al-kawnayn wuxuu beel ahaan kasoo jeedaa beesaha Asharaaf Sheekh Yuusuf Al Kawnayn wa sheekhii Alifay Higaada Qur'aanka ee ay Sooomalida Isticmaasho Waana sheekhii Alifay Alif wax maleh BA hoos kaale TA kor ku lamaale THA korka sedexle JIN hoskaale HA wax Maleh KHA korkaale DEEL wax male DHAAL kor kaale RA waxmaleh ZA korkaale SIIN wax maleh SHIN kor ku sedexle SAAD wax ma leh DAAD kor kaale DHA wax ma leh THAAL kor kaale CEEN wax ma leh Qeeyn korkaale FA korkaale QAAF korku lamaale KAAF wax ma leh LAAN wax ma leh NUUN korkaale WAAW wax ma leh HA wax ma leh LAAN ALIF wax ma leh YA hoos ku lamaale.
SH Yuusuf Kawnayn waxa uu la dhashay xasan al kawynayn oo ay ku abtirsadan awlaadii rasuulka scw ee ay iska dhaleen faadumo rasuul iyo sayidinaa Cali RC, gaar ahaan Faracii Xasan iyo xuseem oo loo yaqaan (Asharaaf) ama aalu cabo, fiqi Cumar oo la socdayna waxa uu ku abtirsadaa Abuu bakar sidiiq RC, kawneyn oo ka yimid dhulka Xijaz iyo shaam ka dibne ku guursaday somaaliya, isku soo wada duub SH YUUSUF KAWNAYN Allah ha u naxriistee hindisaadisa alif wax maleh waxaa ka faaideystey dhamaan dadka ku hadla afka somaliga meel weliba oo ay joogan. Ma jiro gof ku hadla afka somaliga ee uu wax kusoo baranin hingadi uu sameeyey SH YUUSUF KAWNAYN Allah ha u naxriistee. hadii lahelo waa dhif waayo dadyowga somaliyeed ma kala laheyn degaan iyo magaalo ay kala degi jireen sababtoo ah waxey ahaayeen dad reer guraa ah hadba u guura halka ay ooga heli karaan xoolahoodi biyo iyo baad. shiikha wuxuu ku aasanyahay seylac ee ah woqoyiga somalia. Sheikh Yuusuf al-kawnayn wuxuu beel ahaan kasoo
Mustafa Macalin
Mustafa Maxamed Macalin wuxuu ka mid ahaa duuliyaashii ugu horeeyay ee soomaaliya yeelato. Mustaf wuxuu dhashtay 15 Maarso 1943 ilaa waqtigi oo dhintay 27 Diseembar 2009.
Taariikh nololeed
Mustaf asigoo 17jir ah, oo noqday duuliyaasha diyaaradaha weerarka, wuxuuna ka qeebgalay ciidanka cirka ee militariga Soomaaliya. Mustaf wuxuu militariga ku jiray 1960kii ilaa 1978dii, kadibneh wuxuu isku bedelay duuliyaha diyaaradaha diyaaraha rakaabka 1979 ilaa 1991. Mustaf wuxuu ku dhashtay Muqdisho, aabihiis wuxuu ahaa dhakhtar, hooyadiis neh guri joogto. Mustaf marka oo caruur ahaa, wuxuu sawiri jiray diyaaradaha, wuxuu aad u jeclaa in oo noqdo duuliye.
Militariga
G/sare Duuliye sare Mustafa Maxamed Macalin oo ku dhashay Magaalada Muqdisho ee dalka soomaaliya taariikhdu markay ahayd 25/Marso/1943kii. Il Collegio
Wuxuuna ku barbaaray magaalooyinka Muqdisho (Xamar),Baydhabo, Afgooye iyo Beledweyne.1960kii ayuu dhameystay waxbarashiida Collegio Magistrale. Ka dibna wuxuu ka mid noqday Duuliyayaashii uugu horeeyey ee loo qaatay Ciidamada Cirka Soomaaliyeed. Isagoo sanadku markuu ahaa 1961kii, halkaasoo uu ka mid ahaa duuliyayaashii markaa loo diray dalka Masar. Ka dibna uu aaday waxbarashiida Akaadeemiyada Almatta iyo Furunze ee Midowga Soofiyeetiga.
Isagoo soo bartay diyaaradaha dagaalka (FIGHTER) MIG 15 iyo MIG 17. Isla markaana ku soo laabtay dalkiisa Hooyo ee Soomaaliya isagoo ah Tababare MIG 15 iyo MIG 17. Sanadku markuu ahaa 1969 wuxuu waxbarasho u aaday dalka Talyaaniga halkaasoo uu ku soo bartay diyaarada DC 3 (Dakota).
Tababarkaana wuxuu ku soo dhameystay (SCUOLA AVANZATO BASE ELICA) oo ku taala magaalada Latina ee dalka Talyaaniga. Sanadku markuu ahaa 1972kii waxaa loo diray dalka Midowga Soofiyeetiga halkaasoo uu ku soo bartay diyaarada BOMBER IL 28. 1973kii waxaa loo magacaabay taliyaha Raxanta Bomberka. Ka dibna halkaasoo loogu magacaabay taliyaha ciidanka Cirka ee gobolka Woqooyi Galbeed.
1974kii waxaa loo magacaabay Taliyaha tababarka ee Ciidamada Cirka (Hogaanka Guud).
Sanadka markuu ahaa 1975kii waxaa loo diray waxbarasho dalka Midowga soofiyeetiga halkaasoo uu wax ku baranaayey Akaadeemiyada Culuunta dagaalgelinta ee Cosmonaut ee magaalada KIEV- Ukraine ee Midowga soofiyeetiga; halkaasoo uu ku soo bartay( Master of Military of Arts ) ee habka Dagaalgelinta iyo Hogaaminta Ciidamada (Cirka, Dhulka iyo Badda); halkaasoo uu ku soo dhameystay waxbarashadiisa1977kii. Isla sanadkaa markuu yimid wuxuu ka qeyb qaatay (Qeyb libaax) ah Hoogaamintii Raxanta Bombarka - dagaalkii Xureyta gobolada Soomaali Galbeed.
Sanadku markuu ahaa 1977 ilaa 1978 wuxuu jagooyin ka soo qabtay goobo kala duwan ee Ciidamada Cirka Soomaaliyeed (Commander) Balidoogle, Gobolka waqooyi galbeed( Berbera, Hargeysa).
Sanadka markuu ahaa 1979 waxaa loo wareejiyey Sharikada diyaaradaha Somali Airlines codsi ka yimid Madaxtooyada Dalka. Halkaasoo uu ku bilaabay Duulimaadka Diyaaradaha FOKKER F27, isagoo markaa lagu qaatay Duuliye Sare- (Captain Pilot). Ka dib sanadka markuu ahaa 1982kii wuxuu waxbarasho u aaday dalka Maraykanka, Gobolka Texas, isagoo wax ka bartay American Air Academy; halkaasoo ku bartey diyaaraha rakaabka BOEING 707. Kana qaatay(FAA) shahaadooyinka sare ee dhinaca Duulimaadka (ATPL) Airline Transport Pilot License.
Sanadku markuu ahaa 1988kii wuxuu waxbarasho u tagay dalka Faransiiska Magaalada Tulouse, halkaasuu uu ku soo qaatay Tababarka Duulista Diyaaradaha AIRBUS A300-310. Wuxuuna ku duulay nooca diyaaradaa laga bilaabo 1988 ilaa iyo 1991. Sanadkii 1985 ilaa 1990kii wuxuu wax ka bartay Jaamicada Ummada Soomaaliyeed (J.U.S.) Kulliyada Qaanuunka.
Diyaaradihii uu ku duulay Gaashaanle /sare – Duuliye/ sare MUSTAFA MAXAMED MACALIN MURSAL.
Towraad
Towraad Towrah Kitaabka Towraad (carabi: ﺗﻮﺭﺍﺓ, macanaha "Sharci" "Qawaaniin", ﮐﺘﺎﺏ ﻣﻮﺳﻰ, "kitaabki Muuse", (משה בן מימו), "kitabul Musa"; Af-Hebrow: תּוֹרָה, micnaheedu tahay: "tilmaamid", "waxbarid" Af Giriig: Τορά, Πεντάτευχος; ingiriis iyo Af-Taliyaani: Torah, Tora, Tawrāt; ) waa kitaabka diinta Towraad ee Ilaahay (koreeyee) ku soo dejiyay Nebi Muuse. Intaasi waxaa dheer, kitaabka Towraad waa diinta iyo dhaqanka dadka Yuhuuda ah ee reer bani Israa'iil. Dadka raacsan diinta Towraad ee Yuhuuda ah waxay ku macneeyaan dhowr micno oo kala duwan. Waxaana ka mid ah:
Si kastaba ha ahaatee, waxaa khubarada diinta Islaamku u aqoonsan tahay in kitaabka Towraad eey tahay waxyigii Alle (s.w) ku soo dejiyay Nebi Muuse; kuwaasi oo uu qoray Nebi Muuse naftiisa iyo isku duba rideen intii raacsanayd asaga ka dib markii uu geeriyooday.
Kitaabka Quraanka kariimka ah ee saldhiga u ah diinta Islaamka, waxaa suurado badan iyo aayado badan lagu xusay kitaabka Nabi Muuse.
= Nebi Muuse = Muuse Muusa Nebi Muuse Muuse binu Cimraan (ingiriis: Moses, Musa; carabi: ﻣﻮﺳﻰ, Mūsā, loogu dhawaaqo: "Muusa", sidoo kale: ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﻮﺳﻰ, loo qoro: Mūsā Cīmran, "Muusa Cimran", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyska reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: Mōšéh ISO 259-3 Moše; loogu dhawaaqo: "Moose" ama "Moseh"; Hebrew: מֹשֶׁה, loogu dhawaaqo "Mosheh"; Hebrewga Cusub: Moshe, loogu dhawaaqo "Mooshe"; Af-Faarsi: ܐܫܘܡ, Moushe, loogu dhawaaqo: "Muushe") waa nebi iyo rasuul Ilaahay (s.w.t) u soo diray qoomiyadii Yuhuud reer bani Israaiil, iyo Fircoon iyo qaraabadiisa iyo intii uu ku hoos noolayd ee uu maamulaayay. Sida ay isku waafaqeen kitaabka Quraanka kariimka ah ee Ilaahay ku soo dejiyay Nebi Muxamed, Kitaabka Injiil ee Masiixiyada, iyo diinta Bahay Nebi Muuse wuxuu ahaa hogaamiye diimeed, xaakim, maamule shacabka, nebi iyo rasuul Alle (subxaanahu wa tacaalaa) siiyay Kitaabka Towraad iyo Suxufta Muuse; kaasi oo loo diray in uu u digo boqorkii Fircoon ee maamulaayay deegaanada Masar iyo nawaaxigeeda, iyo shacabkii reer banii Israaiil kuu noolaa meeshaasi. Sida ay qiyaaseen culimada taariikhda, Nebi Muuse wuxuu dhashay intii u dhaxaysay 1391 ilaa 1271 C.H (Ciise Hortiis) ama wuxuu dhashay sanadkii 1595 C.H.
Dhinaca kale, dadka Hebrewga ahi waxay Nebi Muuse ugu yeedhaan (מֹשֶׁה רַבֵּנו)ּ "Muuse macalinkayagii" iyo "Muuse kii wax na baray". Waxa uuna yahay nebiga ugu muhiimsan ee aasaaska iyo saldhiga u ah diinta Yehuudaka. Sidoo kale, Nebi Muuse waa tiir muhiim u ah diimaha Islaamka iyo Masiixiga. Nebi Muuse wuxuu ku dhashay deegaanka Gooshen ee dalka Masar, wuxuuna ku dhintey buurta Neebo ee deegaanada Macoow. Intaasi waxaa dheer, Muuse waxaa dhalay oo aabe u ah Cimraan, waxaana hooyo u ah Jojebed (Jochebed), wuxuuna ka tirsan yahay Qoyska Cimraan asagoo walaal la ah Nebi Haaruun iyo gabadha Miryama.
Reer Cimraan
Cimraan Camraan Reer Cimraan (ingiriis: Amram, ʻAmrām, "Amran"; carabi: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, "Imran", loogu dhawaaqo: "Cimraan", sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, "Aalu Cimraan", "Qoyskii reer Cimraan"; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: "Camram"; Hebrew: עַמְרָם, loogu dhawaaqo "Amarami", Hebrewga cusub: Amram) (macnaha ereyga Cimraan waa saaxiibkii kan ugu sareeya iyo qofkii aadka u sareeyay) waa aabaha Nebi Muuse, Nebi Haaruun iyo walaashood Miryama iyo seeyga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed). Cimraan waxaa meelo badan Ilaahay (s.w) kaga xusay kitaabka Quraanka kariimka ah ee lagu soo dejiyay Nebi Muxamed. Intaasi waxaa dheer, waxaa jirta suurad ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray "reer Cimraan" waa Suuratul Al Cimraan (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ). Dhinaca kale, diinta Masiixiyada ee kitaabka Injiil ee Alle u soo waxyooday Nebi Ciise iyo qoraalo kale oo Giriig iyo Laatiin ah waxay sheegeen in Cimraan aabihiis ahaa ninka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint) kaasi oo ahaa nin sharaf iyo qadarin balaadhan ku dhex lahaa qoomkiisa iyo dadkii uu la noolaa wakhtigaasi.
Qoyska Muuse
Isku soo duuboo Qoyska Cimraan waxaa ka mid ahaa Nebi Muuse, Nebi Haaruun iyo walaashood Miryama iyo xaas ama oori Jojebed (Jochebed). Intaasi waxaa dheer, qoyskan waxaa ku abtirsada Maryama bintu Cimraan iyo dabcan wiilkeed Nebi Ciise, iyo Nebi Sakariye oo ahaa Maryama adeerkeed ama abtigeed.
= Nabiyada iyo Rasuusha =
Nebiya Ilaahay (s.w,t) ku sheegay kitaabka Quraanka kariimka ah ee lagu soo dejiayay Nebi Muxamed waa 25 Nabi kuwaasi oo kala ah:
= Jadwalka Nabiyada iyo Rusuusha Kutubta lagu soo dejiyay =
Sida ku cad kitaabka Quraanka kariimka ah ee Alle u soo waxyooday Nebi Muxamed waxaa jira tiro badan oo nabiyo iyo rasuul ah oo Ilaahay (koreeye) ku soo dejiyay kutub. Kuwaasi waxaa ugu horeeyay Nabi Ibraahim oo Alle u soo diray qoraalada Suxufi Ibraahim, waxaana ugu dambeeyay kitaabka Al-Furqaan ee Alle u soo waxyooday Nebi Muxamed. Intaasi marka laga yimaado waxaa jira tiro kale oo nebiyo iyo rasuul ah oo Rabbi u soo diray kutub, laakiin inagu aqoon uma lihin kuwaasi, waxaana tusaale inoo ah: Nebi Ismaaciil, Nebi Yacquub iyo Nebi Yoonis oo dhamaantood leh kutub aynaan cilmi u lahayn.
Isku soo wada duuboo, kutubta ku xusan kitaabka Quraanka kariimka ah waa afar kitaab iyo labo suxufi kuwaasi oo kala ah:
= Kutubta Ku Xusan Quraanka =
Isku soo wada duuboo kutubta Alle (s.w) ku soo dejiyay Anbiyada iyo Rusuusha waa 4|afar kitaab iyo dhowr suxufi. Sida ku cad kitaabka Quraanka kariimka ee aasaaska u ah diinta Islaamka, Ilaahay sareeye wuxuu soo dejiyay 4|afar Kitaab oo la kala siiyay afar Rasuul. Kutubtaasi waxay kala yihiin: Intaasi waxaa soo raaca dhowr suxufi oo lagu soo kala dejiyay anbiyo iyo Rusul, waxaana ka mid ah: = Qoraalo La Mid Ah =
Geed
Geed (ingiriis: Tree) waa qori ama alwaax (loox) dheer oo ka dul baxa carada oogada sare ee dhulka. Geedku waa noole ka mid ah dhirta kaasoo sanado badan jiri kara. Geedaha qaar waxay kor u baxaan in ka badan 100 mitir oo dherer ah, waxayna gaadhaan dhowr kun oo sano. Geedaha ugu dhaadheer dunida waxay leeyihiiin dherer dhan 130 mitir.
Geedku wuxuu ka kooban yahay jirid, laamo, caleemo, xidido iyo ubax kuwaas oo ah qaabdhismeedka jidhka dhirta.
Geedka sidiisaba wuxuu ka soo bilaawdaa miro, kadib wuxuu yeeshaa xidido oo dhulka hoostiisa biyo ka sii raadiyo, dhinaca kale waxaa ka baxo jirid oo banaanka u soo baxdo si ee qoraxda u hesho. Ka dib wuxuu yeeshtaa caleemo.
= Jidhka Geedka = Jidhka geeduha, guud ahaan, waxaa loo kala saaraa labo qaybood, kuwaas oo kala ah qaybta dhulka ka sareeysa iyo qaybta dhulka ka saraysa.
Dhulka hoostiisa qaybta ku jirta waxaa loo yaqaanaa xidido kuwaas oo soo nuuga biyaha iyo macdanta geedku u baahan yahay. Sidoo kale, xididadu waxay baroosin u yihiin geedka oo ayaga ayaa dhulka ku xajiya.
Dhinaca kale, dhulka korkiisa qaybta ku taalaa waxaa ugu muhiimsan jiridda oo lafdhabar u ah istaagida iyo jooga geedka. Jirida waxaa ku yaala laamo badan oo faraaqyo leh kuwaas oo iyaguna xajinaya caleemo badan, ubaxyo iyo midho.
Xubin walba oo jidhka geedka ahi shaqo gaar ah ayay haysaa. Jiridu waxay kor iyo hoos u safrisaa biyaha iyo macdanta xididuhu keenaan; laamaha iyo caleenta cuntada ay sameeyaan ayay gaadhsiiyaan xubnaha kale ee geedka. Sidoo kale, difaac iyo baroowsin ayay u tahay geedka taas oo ku xajinaysa dhulka korkiisa.
Caleenta iyo laamaha geedka oo midabkoodu yahay cagaar, ayaa cuntada u sameeya geedka. Xubnahan oo ka joog sareeya dhulka ayaa waxay qabtaan awooda falaadhaha ileyska ka dib u bedelaan awood kimiko ayagoo isticmaalaya hab loo yaqaan Habka Samayska Cuntada photosynthesis, cuntadaas oo loo kala diro qeybaha geedka.
= Qaybaha Geedka =
Geedku wuxuu ka samaysan yahay qaybo badan oo qabta howlo kala duwan. Guud ahaan, geedaha waxa loo qaybiyaa labo qeybood oo kala ah qaybta dhulka ka sareysa{xiddo} iyo qaybta dhulka ka hooseysa{xidid}.
Xidido
Xididka dhirtu waa faro dhaadheer oo ka baxa jirida geedaha hoosteeda, kuwaas oo ku haya geedka dhulka dushiisa. Xididada intooda u badan waxay ku jiraan dhulka hoostiisa, waxaanay soo ururiyaan biyaha, macdanta iyo nafaqada ku dhex jirta carada dhexdeeda.
Xididadu waxay keeydiyaan cuntada, nafaqada iyo waxyaabaha kale ee geedku u baahan yahay, isla markaana waa difaaca tafiiranka dhirta. Xididka ugu horeeya ee geedku sameeysto markuu dhasho, waxaa loo yaqaanaa Xidid dhexaad kaas oo si toosan u gala dhulka, isla markaana saldhig u ah dhamaan qeybaha xididada.
Guud ahaan, xididadu waxay leeyihiin timo yar-yar oo ka dul baxa kuwaas oo afka hore ka furan soona nuuga biyaha, macdanta iyo nafaqada. Sidoo kale, xididadu waxay u baahan yihiin Ogsajiin ay neefsadaa.
Jirid
Jiridu waa tiirka geedka ku haya dhulka isla markaana caleemaha kor qaada si eey ileyska qoraxda u helaan. Sidoo kale, Jiridu waxay u qaabilsan tahay ineey kala safriso biyaha iyo nafaqada xididadu ka soo nuugaan carada; isla markaana gaadhsiiso cuntada qaybaha kala duwan ee geedka.
Jirida waxaa ku dhex jira tuubooyin kala gudbiya cuntada, biyaha iyo macdanta geedku u baahan yahay. Tuubooyinkan waxaa ku dahaadhan qolof adag oo ka samaysan unugyo dhintey, kuwaas oo ka difaaca xanuunada, kulka, qabowga, xasharaadka iyo waxyeelada kale.
Geedaha qaar malaha jirid adag oo kor u taagan, laakiin waxay leeyihiin maqaar ku dahaaran jidhka tuubooyinka biyaha, cuntada iyo macdanta u kala gudbiya qeybaha geedahaas. Maqaarka sare ee adag, waxaa ku xiga xadhko yaryar oo loo yaqaano Maydhax (phloem), kuwaas oo ayaguna ka cuntada, biyaha iyo nafaqada kale gaadhsiiya unugyada jirida.
Caleemo
Caleemuhu waa xubin midab cagaaran leh oo ku taala laamaha geedaha. Caleentu waa xubin yar oo balaadhan, khafiif ah, kuna taala qeeybaha sare ee laamaha geedka, taas oo shaqadeedu tahay ineey sameeyso cuntada dhirtu u baahan tahay si eey u korto iyo noolaato. Inta u badan dhirta, Habka Samayska Cuntada ee geedku wuxuu ka dhex dhacaa caleemaha iyo laamaha geedka, halkaas oo biyaha, awooda ileyska iyo kaarboon-labo-ogsaydh]ku ku [[falgalaan. Isku dhiska halkaas ka dhaca waxaa ka soo baxa Ogsajiin caleemuhu cirka ku sii daayaan. Taasi oo ah faa'iidada koowaad ee dhirtu u leedahay deegaanka dhulka.
Laamo
Laamuhu waxay ka baxaan dhinacyada jirida ayagoo u jeeda dhinac ka duwan jihada jirida. Sidoo kale, dhererka iyo miisaanka laamuhu way kala duwan yihiin. Qaar ayaa aad u yar oo leh dhowr caleemood, halka kuwo kale aad u dhaadheer yihiin isla markaana sii bixiyaan laamo kale oo ayaga ku xidhan.
Inkastoo caleentu u badan tahay, laamaha naftoodu way ka qayb qaataan Habka Samayska Cuntada ee dhirta.
Midho
Midho sidoo kale loo yaqaano Miro waa maxsuulka taranka geedka. Midhuhu waxay ka samaysmaan marka bacariminta ubaxu dhaco, waxaana badhtanka ku jira lafta tafiiranka dhirta.
Midhuhu waa cunto la cuni karo. Miraha badankooda waxay dhexda kuleeyihiin hilib macaan oo lacuni karo.
Midhuhu weey kala duwan yihiin, qaarkood waa sun aanu xayawaanku cuni karin, qaar kale aad ayay u macaan yihiin oo bini aadanka iyo noolaha kale ayaa quuta.
= Habka Samayska Cuntada = Dhirtu waa noolaha kali ah ee cuntadiisa diyaarsada ayagoo isticmaalaya nidaam loo yaqaano Habka Samayska Cuntada (photosynthesis). Geedku wuxuu u baahan yahay ileys - inta badan ileyska dabiiciga ah ee qoraxda, biyo ay xididadu ka soo nuugaan dhulka iyo hawo - gaar ahaan kaarboon-labo-ogsaydh (C2O) si uu u samaysto cunto asagoo isticmaalaya Habka Samayska Cuntada.
Inta u badan dhirta, habka samayska cuntada ee geedku wuxuu ka dhex dhacaa caleemaha iyo laamaha geedka, halkaas oo biyaha, awooda ileyska iyo kaarboon-labo-ogsaydhku ku falgalaan. Isku dhiska halkaas ka dhaca waxaa ka soo baxa Ogsajiin caleemuhu cirka ku sii daayaan. Taasi oo ah faa'iidada koowaad ee dhirtu u leedahay deegaanka dhulka. Qaacidada Habka Samayska Cuntada ee dhirtu waa sidan:
2n CO2 + 2n DH2 + Ileyska Qoraxda → 2(CH2O)n + 2n DO
Habkan cunto samayska dhirtu wuxuu dhacaa wakhtiga maalintii sababtoo ah iftiinka falaadhaha qoraxda waa lagama maarmaan. Sidoo kale, habkani waxaa lagu sameeyn karaa nidaam loo yaqaano greenhouse oo iftiin fiican siin kara geedka. Habka samayska cuntada dhirta waa deeqaha koowaad ee Ogsajiinta ku dara hawoda. Markasta oo geedku cunto sameeysto ogsajiin ayuu sii daayaa, taasi oo dadka iyo xayawaanka kale neefsadaan.
= Habka Bacariminta Geedka = Inkastoo qaabka iyo dhismaha dhirtu kala duwan tahay, gebi ahaan geeduhu waxay u tarmaan qaab isku mid ah. In badan oo dhirta ka mid ah dabeeysha ayaa ka qeyb qaadata habka bacariminta, halka qaar kale soo jiitaan xasharaadka yaryar ka dibna lugaha ku qaadaan geed ilaa geed kale.
Geedo badan waxay leeyihiin ubax lab iyo dhedig ah oo ku kala yaala laamaha kala duwan ee geed isku mid ah, isla markaana ayaga ayaa isbacarimiya. Halka geedaha qaar leeyihiin ubax lab ah ama mid dhedig ah isla markaana isdhaafsadaan.
Ubaxa lab wuxuu ku yaalaa laamaha sare ee geedaha, halka kan dhedig ku sameeysan yahay laamo hooseeya. Taasi waxay suurto gelisaa in firida-tafiirtu (pollen) si fudud u gaadho ubaxa dhedig ayagoo hawada dhex maraya.
Sida caadiga ah, ubaxa dhirtu waxay sameeyaan tiro badan oo firida-tafiirta ah (pollen), sababtoo ah lama hubo midka ku hagaagaya ubaxa dhedig. Dhirta dabayshu bacarimiso ma lahan ubax qurux badan iyo macmacaanka soo jiita xasharaadka.
Si ka duwan taas, ayaa dhirta cayayaanku u kala qaado firida-tafiirta (pollen) waxay leeyihiin ubax waawayn oo midab qurux badan leh, isla markaasna badhtanka ayay ku leeyihiin dareere macaan; kuwaas oo soo jiita xasharaadka.
Firida-tafiirtu waa mid qoyaan leh oo ku dhegta lugaha xasharaadka iyo meel kasta ooy gaadhaan.
Sidoo kale, qaar kale waxay leeyihiin baadad u suurto gelisa ineey hawada dhex sabeeyaan, taas oo qaarkood safraan masaafo dhan ilaa 800km.
= Noocyada Dhirta =
Keymo
Keymuhu waa dhul baaxad balaadhan leh oo geedo badan iyo cows badan leh, kuwaas oo dabiici ama dad-beer ah. Tiro badan oo dhir nooceeda, dhererkeeda iyo qaradeedu kala duwan tahay ayaa noqonaysa Keyn.
Oogada sare ee dhulka waxaa ku yaala keymo aad u badan kuwaas oo ku fadhiya 9.4% dhulka dunida. Si kale hadaan u dhigno keymuhu waxay qariyaan 30% dhulka qalalan ee dunida.
Intaas uun kuma koobna ee waxaa jira keymo biyaha ku dhex yaala. Waxaa ka mid ah keynta kelp. Keymaha dunida ugu weyn waxaa ka mid ah Keynta Tayga ee ku fidsan labo qaaradood, taas oo ka soo bilaabanta Kanada kuna fidsan dhamaan wadanka Ruushka, iyo Rainforest oo ku taala wadanka Brasil ee Koonfur Ameerika.
= Isticmaalka Dhirta =
Sida cilmiga jiyoolojigu sheegay, Dhirta dabiiciga ah waxay oogada dhulka ku beeran tahay in ka badan 370 milyan oo sano.
Barashada cilmiga tirada, koritaanka, caafimaadka, isticmaalka iyo baaxada keymaha dhirta caalamka waxaa loo yaqaanaa Silvicultur. Dhirta dadku beeraan si looga sameeyo cunto, dhar, agabka dhismaha, qurux ahaan iyo waxyaabo kale waxaa loo yaqaanaa Beer (plantation). Beeraha lagu beero khudaarta iyo midhaha waxaa lagu magacaabaa Beer-midho (orchard).
Dhul baaxad balaadhan leh oo geedo badan iyo cows badan leh, kuwaas oo dabiici ama dad-beer ah, waxaa loo yaqanaanaa Keyn (forest). Sidoo kale, deegaanada fidsan ee buuruhu ku yar yihiin isla markaana leh cows badan iyo geedo talanteel ah waxaa lagu magacaabaa Dhuldaaqsiin (savanna).
Guud ahaan, dhir badan ayaa ku taala oogada dhulka. Meelaha qaar aad ayay ugu badan tahay oo keymo waawayn ayaa ku yaala - keymaha ugu weyn dunida waxaa ka mid ah Rainforest oo ku taala wadanka Brasil ee Koonfur Ameerika iyo Tayga (Taiga) oo ku fidsan labo qaaradood oo kala ah Waqooyiga Ameerika iyo Ruushka. Dhamaan noocyada geedku faa'iido badan ayuu u leeyahay noolaha iyo deegaanka dhulka.
Nolosha dadku si toosan ayay ugu xidhan tahay dhirta, mar ahaan waa isha koowaad ee quudka (cunto), daawooyinka, agabka guryaha, dharka iyo sheeyo badan oo aadamuhu isticmaalo. Marka labaad, ayadoo isticmaalaysa Habka Samayska Cuntada dhirtu si joogto ah ayay hawada ugu dartaa neefta Ogsajiinta, midaas oo noole badan neefsado.
Waxa intaas dheer in dhirtu difaac u tahay carada ayadoo ka ilaalisa nabaad-guurka.
Cuntada
Geeduhu waa isha ugu horeeysa ee soo saarta noocyo badan oo cuntada dadku quutaan maalin kasta. Khudaarta sida basasha, tamaandhada, besbaaska, toonta, saladhka, barandhada iyo kuwo kale oo badan; iyo midhaha sida muuska, liinta, tufaaxa, cambaha, saytuunka, timirta iyo in badan oo kale waxay ka mid yihiin dhirta loo beero ganacsi ahaan ee caalamka oo dhan laga cuno.
Intaas waxaa dheer, dhirta waxaa laga sameeyaa sheeyo badan oo cuntada lagu darsado, waxa ka mid ah sonkorta, daqiiqda ama burka, saliida, shaaha, koofiga iyo in badan oo kale. Intaas waxaa dheer, noocyo badan oo geedaha ka mid ah waxay udug iyo caraf u sameeyaan cuntada, tusaale ahaan, heylka, qorfaha iyo carfiyayaasha kale.
Agab
Dhirta qaar ka mid ah, sida geedka dunta (cotton tree) waxuu soo saara midhaha dunta, taas oo la warshadeeyo ka dib laga sameeyo noocyo badan oo dhar ah.
Qoryaha iyo alwaaxyada laga soo guro dhirta waxaa laga sameeyaa agab badan, kuwaas oo dadku isticmaalaan si nolosha u fududaato. Agabka laga sameeyo dhirta waxaa ka mid ah: miisaska, kuraasida, kabadhada, sariiraha, weelka wax lagu cuno iyo waxyaabo kale oo badan.
Faa'iidooyin Kale
= Abuuridda =
Suudaan
Jamhuuriyada Suudaan ee Carabta  waxa la bedely magaicii hore ee suudaan kadib markii Koonfur Suudaan ay ka goday waqoogiyiga Suudaan, wadankani waxa uu ku yaalaa Woqooyiga Afrika. Waxaa soo gumeestay gumeestihii ingriiska. Wadanka Suudaan mar waxa uu ahaa wadanka ugu ween afrika, waxoona xuduud la leyahay wadamada Masar, Libiya, Tchad, Itoobiya, Eratareya. Wadanka Suudaan waxoo kala go'ay taariikhda marka ee ahayd 9 Luuliyo 2011. Suudaan waxee markeeda hore xornimo ka heshay gumeestihii ingriiska sanadka marka oo ahaa 1956dii, isla markaas neh wadanka waxoo ku biiray QM,waxaana xukumada qaaday xukumad militari ah oo markaa rabtay in ee wadanka ku xukunto diinta islaamka. Sanadka marka oo ahaa 1972dii ilaa 1982 Suudaan waxaa ka socday dagaalka aduunka ugu foosha xun oona ugu dheer qaarada Afrika. Dagaalkaas waxoo u dhaxeeyay waqooyiga Suudaan, oo ah meesha ee caasimada ku taalo, oona ah meesha ugu badan muslimiinta iyo Koonfurta suudaan oo ah meesha karishtaanka ugu badan oona leh saliid. Wabada qeebood waxee hishiis rasmi ah kala gaareen, taariikhda markii ay aheyd 9ka Janaayo 2005.
Taariikh
Suudaan waxee ka midtahay wadamada ugu horeeyay oo islaamka soo maray, gaar ahaan dhinaca saxaarada ee waqooyiga Suudaan. wadanka waxaa soo galay Ajanabi carab ah, isla markaas neh ee ka midnoqdeen dadkii horay u degenaa jiray Suudaan, waxeena diinta ku sii faafiyeen ilaa koonfurta Suudaan.
Waddnmaha deggaan Sudan
[ ].
Waqtigii Gumeesiga
Sanadka marka oo ahaa 1820 ilaa 1822dii, dhul ka mid ah Suudaan waxaa qabsaday wadanka Masar, isla markaas neh waxaa la sameeyay magaalada Khartuum. Sanadka marka oo ahaa 1881dii, waxaa dhashtay Maleeshiyada Mahdi, kuwaas oo ka soo horeejaday ama eediidanaayeen gumeestiyaashii masar iyo ingriiska. Maleeshiyadaas waxee sameesatay wadan u gooni ah, isla markaas neh waxee caasimad kadhigteen magaalada Omdurman. Wadankaas waxoo jiray ilaa 1898dii, isla markaas neh waxaa qabsaday gumeestihii ingriiska oo ku guulestay dagaaladii ee kula jireen.
Shacabka
Suudaan waa wadan oo ajnabi aad u badan ku nool. waxaa lagu hadlaa luqado gaareeso ilaa 110 luqadood, dadka waxaa loo kala qeebiyay waqooyi oo ah meesha ee carabta iyo Nubianka degentahay iyo dhaxbartanka ilaa koonfurta neh waa dad wada ajnabi ah oo aad u kala duwan.
Chicago
Chicago, Shikaago, Jikaago (loogu dhawaaqo ama ) waa caasimada sadexaad ee ugu dadka badan wadanka Maraykanka. Magaalda Jikaago waa deegaanka ugu dadka badan gobolka Illinois iyo deegaanka "Midwest", taas oo leh shacab dhan 2.7 milyan.
Dhinaca kale, marka la isku daro magaalada Chicago iyo nawaaxigeeda, taasi oo loo yaqaano "Chicagoland", waa deegaanka sadexaad ee ugu wayn wadanka Maraykanka, waxaana degan dad ka badan 10 milyan. Shikaago waxaa la aasaasay sanadkii 1837kii, laakiin waxay aad u kortay horaantii qarnigii 19aad. Horumarka iyo koritaanka magaalada waxaa aad uga qeyb qaatey harta Great Lake iyo webiga Mississipi. Shikaago waa fadhiga dowlada "Cook County" ee ugu weyn gobolka Illinois..
Maanta magaalada Shikaago waa xarun weyn oo ganacsi, dhaqaale, warshado, shirkado, teknoolojiyad, isgaadhsiin, iyo gaadiid; waxayna leedahay Gegada diyaaradaha O'Hare ee caalamiga ah (" O'Hare International Airport") kaasi oo ah gegada diyaarada ugu weyn ee caalamka oo dhan. Sidoo kale, caasimada Shikaago waxaa ku yaala wadooyinka (highways) iyo wado-tareenka (railroads) ugu waaweyn wadanka Maraykanka. Sanadkiii 2014ka waxaa loo aqoonsaday magaaladan ineey tahay caasimada 14aad ee ugu weyn caalamka, tan 7aad ee ugu dhaqaalaha badan, iyo tan sadexaad ee ugu lacagta badan wadanka Maraykanka ayada oo heeysata ama maamusha lacag dhan 571 bilyan dollar.
Intaas waxaa dheer in magaalada Shikaago tahay mid ka mida goobaha soo jiidasha badan ee wadanka Maraykanka; sanadkii 2014ka oo kali ah waxaa soo siyaartey magaaladan dad ka badan 50.2 milyan oo dad iskugu jira ajanabi iyo kuwa wadanka u dhashay. Sabata keentay dalxiisayaasha badan waxaa ka mid ah dhaqanka iyo bulsho weynta magaalada oo ah mid aad iskugu dhafan oo leh noocyo badan oo matala dhaqanada dunida daafaheeda. Waxyaabaha ugu xiisaha badan waxaa ka mid ah: shaneemooyinka waaweyn, heesaha Jazzka, Soulka iyo bluega. Waxaa sidoo kale magaadu caan ku tahay dadka Madoow (African American) ee ku dhaqan magaalada; kuwaasi oo ah tirada ugu badan shacabka Shikaago iyo nawaaxigeeda.
Caasimada Shikaago waxay leedahay naaneyso badan ooy ka mid tahay "Caasimada Dabeysha" (sababtoo ah waxay leedahay dabeyl aad u badan oo gu' iyo jiilaal soo taagan), "Caasimada Labaad" iyo naaneyso kale oo la xidhidha dhaqanka iyo taariikhda deegaanka.
=Taariikhda=
Magaca magaaladan Chicago waxaa laga keenay erayga "Shikaakwa" ee luuqada dadka u dhashay qaarada ee loo yaqaano Hindida Cas (Red Indians) kaasi oo macnaheedu yahay basasha duurjooga ama toonta duurjooga ah. Waxa ereyga markii ugu horeeysay isticmaalay gumeystihii cadaanka ahaa ee deegaankaasi tegay ayaga oo u qaatey magac deegaanka looga yaqaano dhulkaasi.
Tiro
Tiro (ingiriis: number; carabi: عدد) waa xuddunta xisaabta aan maalin kasta isticmaalno, taas oo ka bilaabanta eber (0) kuna dhamaata meel aan la aqoon.
Sida eey isku raaceen khubarada xisaabta ee dunida, tirada la isticmaalo waxaa ugu badan Tiriliyan oo ka sameeysan sadex iyo toban god (hal tiriliyan = 1'000'000'000'000) Laakiin intaas kuma eeka tiradu oo waa la sii wadi karaa ayadoo la isticmaalayo qaabka loo yaqaan (x10) oo u dhiganta ku dar toban eber.
= Asal Maguurtada Tirada =
Tirada dhamaanteed waxa aasaas u ah toban lambar oo kala ah: Eber (0), kow (1), labo (2), sadex (3), Afar (4), Shan (5), Lix (6), Todoba (7), Sideed (8) iyo Sagaal (9).
= Aasaaska Tirada =
Sidaas ayay u sii soconaysaa tiradu oo dhamaad ama meel eey ku eeg tahay ma lahan. Tusaale ahaan, hal Bilyan oo lambar ahaan u qoranta 1'000'000'000 waa Sadex-iyo-toban-godleey.
= Qeeybaha Tirada =
Tiradu aad ayay u faro badan tahay, laakiin waxa aas-aas u ah oo mar walba ku sameeysan tahay toban lambar. Kuwaas oo kala ah:
Markaa tirooyinkan markasta oo la isku daro ama la mataaneeyo waxay sameeyaan tiro cusub.
Tusaale ahaan marka tirooyinka kow iyo labo la mideeyo waxay noqdaan tiro cusub - labo-godleey - oo ah toban-iyo-labo (12).
Sidaas ayay tiradu u sii soconeeysaa.
Docay
Ayaa Neptune iyo kooxda kale ee gaaska malaha sameeyay hab ka duwan nidaamka iyo barxadda hoose qoraxda iyo waxaa jira aragtiyaha kala duwan oo ku saabsan asalka. Sida oo dhan meerayaasha kale ee la sameeyey harta Neptune ka soo daruur gaaska iyo boodhka meel bannaan in umushay qorraxda ka. Ka dibna waxaa jira laba aragtiyood ugu muhiimsan ee ku saabsan sida kooxda gaas sameeyay. Mid ka mid ah waa in uu qayb ka mid ah baraf iyo siigada ka bartay iyo biireen si ay meerayaasha dibadda ah diirkja adag, taas oo markaas soo jiidatay gaasas iyada oo cuf. Kan labaadna waa in cad ee quruurux meel bannaan oo ku hareeraysnaa qorraxda dhalinyarada iftiimisay hoos galay kubadaha yar oo boodhka gaaska iyo kaas oo kadibna waa la wada jabi galay meerayaasha. In ka badan malaayiin sano ee Qurub adag ka bartay kasta oo kale oo markaa aad loo dhiso ilaa uu accumulations badan oo dhagax iyo bir ah, lagu magacaabo planetesimals. Waxay si tartiib ah u noqday weyn oo ku filan in ay cuf gaar ah soo jiidan lahaa arrinta more. Mararka qaarkood waxay ka bartay iyo wada biireen. Sababta uu Neptune ka yar tahay kooxda gaas oo barxadda hoose waxaa laga yaabaa in ay jirto wax ka yar ee ka jira qaybaha sare ee nidaamka cusub ee - sameeyay qoraxda. [ 12 ] Orbit [Wax ka bedel | edit isha ]
Neptune waa sida Jupiter, Saatun iyo Triton waxay Rafaa gaaska. Waxaa in yar ka yar yahay Triton laakiin culeyskiisu more, taasoo ugu isafgaradka meerayaasha gaaska ka dhigayaa. Waxaa la rumeysan yahay in Neptune leeyahay core ka kooban Silicon, birta iyo qaar kale oo culus. Qiyaastii xuduntii uu jiro intay galkeeda ka mid ah methane dareere ah, ammonia iyo biyaha. Qiyaasaha ayaa muujinaya in xudunta u leeyahay heerkul ah oo ku saabsan 7000 Celsius, waa gubniinka dusha qorraxda ee. Dhismaha Inner [Wax ka bedel | edit isha ]
Neptune qaab-dhismeedka gudaha Neptune u muuqataa in ay ku dhowaad gebi ahaanba ka kooban yihiin lakabka ah maqaar saar ka kooban hydrogen, helium iyo ammonia ;. Qoto dheer hoos ku daruuraha, oo ku saabsan 8000 KM u dusha meere ee la arki karo , waa go'iisii ​​, oo ka kooban baraf , ammonia iyo methane [ 14 ] Stock Tani waxaa joogto at ah oo ku saabsan siddeetan kelvin, cadaadiska here wuxuu ku saabsan yahay mid jawi. Waxa kale oo ay u eg yihiin Jaakada ee waa xarunta field magnetic Farraare. Inta lagu jiro galkeeda waa lakab khafiif ah oo ah hydrogen iyo helium, heerkulka ee gobolka tani waa qiyaastii 250 kelvin , iyo cadaadiska atmosfeerta waa sare at 200 000 atmospheres. [ 14 ] Core Meeraha ayaa waxay leedahay ballaciisu yahay ee ku saabsan 7,500 kiilomitir in ay hodan ku tahay birta iyo macdanta kale. Heerkulka core ku saabsan yahay sidii la mid ah sida ay Sun ee photosphere, in waxay ku saabsan tahay 6500-7000 Kelvin. Waxaa jira aragtiyaha in kulaylka ka imaan karaa Nabaad guurka nukliyarka xuduntii, Kuwo kalena waxay rumaysan yihiin macdanaha kala duwan in la falgala kasta oo kale , waxay la mid yihiin waxa ka dhacaya Saatun ah. Cadaadiska in asaasiga ah waa qiyaastii 6 million atmospheres. [ 14 ] Khaatumo [Wax ka bedel | edit isha ] Jawiga Neptunian waa in buluug midabka, laakiin haddii kale waxaa yar in la kala saaro ka soo jawi Triton ah. At dhulbaraha, waxaa suurtagal ah in ay daawadaan guutooyinkiisii ​​oo barbaro ah iyaga gudbaya iyo guutooyinkiisii ​​oo. Neptune waa ka badan firfircoon ka badan Triton. Waxyaabaha kale, helay Voyager 2 inta ay safarka ee la soo dhaafay kaalinta madow ee , kaas oo lahaa ballaciisu yahay ee ka weyn 10 000 kiilomitir. Later, indha-indhaynta leh waxlaxaha Space muraayada shaaca ka qaaday in this kaalinta gabiahaan , sidaas this ifafaale ku tirinnaa in Farraare jawi waa mid aad u firfircoon oo u furan in la beddelo. [ 15 ] Qaab dhismeedka [Wax ka bedel | edit isha ]