cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aafda tahriibka
Dhaqaale korodhsi: waxa laga yaabaa in la arko, qoysas dhaqaale ahaan fiican, dhibaato kale oo muuqataana aanay haysan, hadana ubadkoodii u diraya yurub iyagoo jid dheer oo dhib badan u badheedhaya kuna bixinaya kumanaan doolar. Tahriibka noocan ahi maaha mid baahi dhaqaale keentay ee waa mid ku salaysan ka kordhi iyo arimo kale oo la mid ah.
Magac Raadin: waxa iyana dhici karta in loo tahriibo in laga helo magac iyo maamuus, waayo bulshadu waxa ay tixgelin dheeraad ah siisaa qof kasta oo ka soo laabta ama ku nool wadamada reer galbeedka, iyadoon qofnimadiisa iyo dadnimadiisa midna fiiro gaar ah siinin.
Sharci Raadin: dadka qaarkooda waxa ay u tahriibaan inay wadama galbeedka passport ka qaataan, waxa qiima dhac wayni ku yimi shakhsiyadda qofka soomaaliga ah ee sita baasboorka dalkiisa, kaasoo aanay u suurogal ahayn inuu meelo badan oo aduunka ah ku booqdo. Arintani waxa ay caqabad ku tahay ganacsigii, waxbarashadii, caafimaadkii iyo wax kasta oo u baahan in socdaal iyo safar debedeed loo galo, sidaa awgeed ayey dadka in badan oo ka mid ahi ku andacoodaan inay u baahan yihiin sharci ay ku socsocdaan, ka dibna dariiqaa halista ah u maraan.
Caafimaad Raadin: waxa iyana dhacda in qof la tahriibiyo amaba uu tahriibo si uu awood ugu yeesho inuu helo daryeel caafimaad oo tayo leh.
Midaynta ehelladda: waxa tahriibka sabab u noqon kara dad ehel ah oo is raadsanaya sida wiil doonaya inuu waalidkii oo yurub uga horeeya u tago amaba lamaane is raadsanaya waxa lagu magacaabo (family union).
Sababahaasi waa arimaha ugu waaweyn ee keena tahriibka, waxa jiri kara oo iyana la tilmaamaa in ay sababaha ka mid tahay da’yarta oo aan helin doorkii ay siyaasada dalka ku lahaayeen, isku dayasho iyo duufsi aan ujeedo lahayn iwm.
Qoraa:mustafe siciid dhamac
maankaab@outlook.com
In c/raxmaan cabdulaahi
ing,cabdiraxmaan cabdulaahi waa ing.soomaaliyaya kuna nool magaalada baxdo ee gobolka galagaduud ingneerku wuxuu aad u yaqaan arimaha dhaqaalaha iyo diinta
Nina Kraljić
Nina Kraljić (Lipovljani, 1992), waa fanaanad Kroatian ah
Tuvalu
Tuvalu waa wadan oo jasiirado ka sameesan, waxoona ku yaalaa, Badweynta Baasifik.
Dagmada gidhays
dagmada gidhays waa dagmo kamid ah dagmooyinka gobolka galgaduud dagmada gidhays waxay waqooyi bai kaga beegantahay dagmada cadaado gidhays waa magaalo qadiimi ah oo dhisnay ku dhawaad 150 sano in kabadan dagmada gidhays waxaa ku nool dad shacab ah oo aad u il bax ah kana mid ah dad ka soomaalida ugu nabada jecel maxaa yeelay dagmad gidhays waligeed wax dagaal ahi kama dhicin magaalada gidhays waxaa daga beesha reer xaaji saleemaan ee habargidir oo kalaiya magaalada gidhays waxaa mara wadada isku xirta magaalooyinka cadaado iyo baxdo ee gobolka galagduud wadadaas oo ah wadada jay ah oo aad loohagaajiyay magaalada gidhays dadka ku nool waa dad aad u wax barasho jecel magaalada waxay leedahay schoolaad badan sida macahka iftiin iyo macaahid kale Waa caasimada galgaduud
Ceel Cali
Ceel-Cali, Somalia waa dagmo ku taalo gobolka Hiiraan,
Waxana lagu qiyasaa dagmada ugu dhaqalaha badan dagmoyinka gobolka hiiraan Waxaa mara wadoyinka ugu muhimsan dalka Waxaana mara wadada xariirisa casimada dalka magalada muqdisho ilaa kilinka shanaad ee somalida ethopia Sido kle waa dagmo xariirisa gobolka hiiraan iyo bakool Waxayna ku taalaa xaduuda gobolka hiiraan Dagmada ceel-cali ayaa lagu qiyaasaa inay tahay dagmada ugu ceelasha badan guud ahaan dalkeena soomalia Ceel-cali ayaa sida magaceda ku xusan ayaa ah laba magac oo lisku daray taa oo ah ceel+cali Cali oo ahaaa ninkii ugu horeyay ee daga dagmada ceel-cali sida ku xusan buuga taarikhda dagmada ceel-cali
Dagmada ceel-cali ayaa waxay ujirtaa magalada balad weyne 75km dhinaca konfurgalbeed Dagmada buulaburde ayay ujirtaa 80km dhinaca bari Magalada muqdisho ayay ujirtaa 260km Dagmada tiyeglow ayay ujirtaa 80km
Dagmada ayaa ah dagmo istaratiji ah kuna taala geska gobolka hiiraan
Dagmada ceel-cali waxaa hoos taga ilaa 30 tulo oo katirsan gobolka hiiraan Ceel-cali waxaa kunool shacbi tiro badan Dhaqaalaha dagmada ayaa waxa uu ku tiirsan yahay ganacasig & Soo sarista dalaga & xolahaba Ceel-cali ayaa waxaa dagmo nimo usaxiixay allaha unaxaristee jeneral mohamed siyaad barre 15/8/1989kii Dagmada ceel-cali ayaa waxay kamid tahay dagmoyinkii uu sameyay bur_burkii dowlada
Dagmada waxa aay ledahay dhamaan ayagab yadii dagmada xarumaha dagmada sida: Saldhig bolic, 3isbitaal , Laba school oo kala ah El-ali primery and scendry schol & samsam primery and secondry school, Sido kle ilaa afar garoon oo kamid ah kuwa lagu ciyaaro kubada cagta, airpIrt oo magacisu yahay dheylale airport waxuuna kamid yahay garoomadii dowladii kacanka sameysay waana garoon weyn oo aay kusoo dagi karaan diyarado badan
Dagmada ayaa waxaa horay usoo xakumi jiray xiligii gumeystaha ilaa bur_burkii dowlada kadib Gudomiye nabadoon qaliif cabdikariin idiris ordaaye
Dagmada ceel-cali ayaa waxa aay tahay dagmo facweyn oo soo saartay aqoon yahano siyasiyin dalka xilal badan kasoo qabtay sida
1= xasan jubur ahaana waziirkii waxbrshada cabdi qasim 2= xildhibaan cumar dheere soomarayna waziir ku xegenkii gashandhiga dowladii cabdullahi yuusuf horayna usoo qabtayna xilal kala duwan 3= gudomiye ku xegenkii hore ee gobolka Hiiraan xildhiban mohamed ibraahin cali (sanbuur ) Ahna hada waziirka xanaanada xolaha dhirta iyo daaqa mamulka Hirshabelle
3=gudomiye ku xegenkii hore gobolka hiiraan dowladii shekh shariif mudane cadaawe muuse 4=xildhibaan aqoonyahan Ahmed Haaruun oo isagana jeegoyin fara badan kasoo qabtay Dowladii miletariga jalle mohamed siyaad barre 5=xidhibanada hada taladahaysa ee dowlada fadaralka soomalia maryan ahmed haaruun 6= gudomiyahii ku xegenkii hore ee gobolka Hiiraan mudane mohamed ibraahim 7=gudomiyaha ku xegenkii Gobolka ahaana gudomiyaha amniga iyo siyasada iyo maliyada gobolka maslax mohamed osman
Qora walalkin MB Gureey
EL_Ali Hiiraan Hirshaballe Soomalia
Muhiimadda Ceel Cali
Ceelcali waxaa mara shanwada oo Muhiim ah 1_wadada isku xaririsa soomalida galbed iyo muqdisho 2_Wadada hiiraan iyo bakool
3_wadada xariirisa muqdisho iyo Baladweyne
Tiro atam
Tirada Atamka ama lambarka atamka (Z) (Ingriis: Atomic number) Waa ereybixin loo adeegsado Kimistari iyo Fiisikis ee ka socda tirada Borotoonnada ee ku jirta bu'da Atamka. Atamka waxaa ku jira danab dheellitiran, waxa ay noqonaysaa tirada Elektaroonno isle'eg ee tirada atam.
Ceel Cali
Muhiimadda Ceel Cali
4_wadada xariirisa Dagmada bulaburde iyo Ceelcali
Tiro atam
Tirada Atamka waxaa xaddida nooca Curiyaha Kiimikada e Jadwalka Curiyayaasha.
Ceel Cali
Muhiimadda Ceel Cali
Ceel cali waa magaalo ku caan ah nabada wanaaga is dhexgalka bulshada iyo waliba horumarka Sida Magaca magaalada ka muuqataba Ceel Cali waa degmo ceelal fara badan leh. Iyadoo waliba halkaasi ay ku dhasheen Siyaasiyiin xubna sarsare kaso qabtay dalka iyo waliba kuwa hadda ka arimiya dalka, dadka ree Ceelcali waxey yiraahdaan :-( Allow yaa i geeya ceelcali cidana iigu sheega Caagxoog ;-) Taas oo muujineysa Hilowga iyo rabitaanka dadka haya iyo waliba iyago u hiloobay dalkoodi dadkoodi iyo barwaaqi lagu noolaa, Caagxoog iyada lafteedu waa tuula hoos timaada degmada ceelcali waxeyna u jirtaa ilaa iyo 15 KM.
Tiro atam
Waxaa la jira Tirada Atamka Z Tirada Borotoonada aan doonayno waa Kimistariga iyo Fiisikiska sidoo kale Cufka atamka "A" waa kooxda Borotoonnada iyo Niyutaroonno ee bu'da atamka, lagu magacaabo A Tiro cuf.
Ceel Cali
Dhaqaalaha iyo Waxbarashada
Dagmada ceel cali waxaa ku yaalla dhamaan xarumaha shirkadaha isgaarsiinta Soomaaliya sida : 1- HORMUUD 2- NATIONLINK 3- TELECOM SOMALIA
Iyo waliba dhamaan Xawaaladaha somalia sida: 1- DAHABSHIIL 2- QARAN 3- IFTIN 4- KAAH 5- AMAL 6- AMAANA 7- HODON iyo waliba qaar kalo badan
Dhanka kale Degmada waxaa ku yaalla goobo waxbarasho iyo kuwa caafimaad oo fara badan dhanka wax barashada waxaa ugu horeeyo ( CEELCALI PRIMARY AND SECONDARY SCHOOL ) Dugsiga hoose dhexe iyo sare ee Ceel Cali oo aay haatan wax ka bartaan arday fara badan kuwa kalana aay ka qalin jibiyeen Iskuulka Ceel Cali wuxuu ka mid yahay iskuuladii dowladii siyaad barre ay aasaastay. Degmada Ceel Cali waxa kale oo ku yaal laba goobood oo wax lagu baro caruurta agoonta ah iyo kuwa tabarta yar si lacag la'aan ah iyadoo aay xarumahaasi fureen jaaliyadaha reer ceelcali ee ku dhaqan dunida daafaheeda. degmada ceel cali waxay ka koobantahay 8xaafadod oo kala ah ? 1= xafada deenaabuur 2=xafada kashmiir 3=Xafada buula qansax 4=xafada buula qayle 5=xafada banjaab 6=xafada warcad 7=al_Hilaal 8= xafada somteel
Saalax cabdilaahi aadan
waa maamulaha kastamka abaarso ee ku yaal galbeedka magaaladda hargaysa ee lagu cashuuro qaadka waxa jagadaas loo magacaabay taariikhdu markay ahayd 10/5/2013 Isagoo Wasiirka Wasaaradda Maaliyadu wareegto Ku Soo Saaray Magacaabistiisa. Saalax oo dadaal aad u badan muujiyey ayaa wuxuu dakhliga kastamka kor u qaaday 100% Isagoo Meesha Ka Saaray Wixii Jiray Ee ahaa Lunsiga Hantida Dawlada Somaliland. Waxaanuu Ku Dadaalay Sidii Dakhligu Ugu Dhici Lahaa Khasnada Dawladda Somaliland. Isagoo Noqday Mid Tusaale U Noqda Dhalinyaro Badan oo Ka Shaqaynaysay Wasaaradda Maaliyadda Isla Markaana Loo Magacaaba Boosas Sarsare Oo Dawladda ah...
Sadaam Xuseen
Abuu Cuday Sadaam Xuseen Cabd al-Majid al-Tikriti (صدام حسين عبد المجيد التكريتي; Ṣaddām Ḥusayn ʿAbd al-Maǧīd al-Tikrītī; dhashay 28 Abril 1937 – dhintey 30 December 2006) waaxuu ahaa madaxweynihii Ciraaq, laga bilaado taariikhdu markey ahayd 16 Luuliyo 1979 ilaa 9 Abriil 2003. Sadaam Xuseen wuxuu noolaa, laga bilaabo 28 Abriil 1937 ilaa 30 Diseembar 2006, wuxuu jiray 69 sano. Abriil 28 1937 ayuu ku dhashay Al-Cawja, Ciraaq oo u dhow magaalada Tikrit oo u jirta 200km waqooyiga Baqdaad. Sanadkii 1956 ayuu ku biiray xisbiga Ba’ath. 1958 lix bilood ayuu xirnaa ka dib markii lagu eedeyay inuu waday dhaqdhaqaaq Dawladda looga soo horjeeday. 1958-waxaa uu ka qeyb qaatay afgambigii leysku dayey in xukunka looga tuuro Abdulkarim Qasim, wuxuuna ka dhaawacmay lugta kadibna waxaa uu ufakaday Syria ka dibna Masarayuu sii galay. Febraayo 25, 1960 ayaa dil lagu xukumay asaga oo dalka dibada kaga maqan. 1962 waxaa uu Masar ku dhameystay dugsiga sare.
Si kastaba ha ahaatee, sanadkii 1979 Sadam waxaa uu noqday madaxweynaha dalka Ciraaq.Ka dib markii uu xukunka kala wareegay madaxweyne Bakr taa oo ka dhalatay damacii Bakr ee ahaa in uu Syria la midoobo Sadamna taa waa uu ka soo horjeeday. Wuuxuna ku xukumay xabsi guri. Sebteembar 1980 Sadam waxaa uu ka baxay heshiiskii uu 75-kii la galay Iraan ee ku saabsanaa xuduudaha. Ciraaq ayada o kaalmo ka heleysa Ciidamada bada ee mareykanka ayey dib u qabsatay dhulkii Iraan kaga qabsatay intii dagaalka lagu guda jiray ee u dhaxeysay 1984-86. waxaa dhamaaday dagaalkii Iraan iyo Ciraaq. 1990-Ciraaq waxa ay qabsatay Kuwait. 1991-ayaa in ka badan 30-dawladood Ciraaq ka saareen dhulkii Kuwait.
God Xisaabeed
= Goddadka Xisaabta =
Suuqa madiina
Suuqa Madiina (Suuq wayne) waa suuq ku yaalo degmada Madiina ee gobolka Banaadir. waxee ka midtahay labada suuq ee degmada leedahay oo kala ah suuqa boocle iyo suuqa madiina.
God Xisaabeed
God-xisaabeed waa hab ama qaab ka mid ah cilmiga xisaabta lagu kala saaro godadka tirooyinka.
Tusaale ahaan tiroda todoba waxay ka mid tahay tobanka lambar ee la isku yidhaahdo Hal-godleey. Halka tirada konton-iyo-shan ka tirsan yahay Labo-godleeyda oo ugu dambeeyso sagaashan-iyo-sagaal.
Qeeybaha Goddadka Tirada
Goddadka tiroda lama soo koobi karo, laakiin waxaa u muhiimsan oo ugu horeeya kuwan hoos ku xusan:
Lifarbuul NK
Lifarbuul NK, Liverpool Football Club ama Liverpool waa koox-banooni oo kuyaalo magaalada Liverpool ee dalka Ingiriiska. mid ka mid ah kooxaha ugu guulaha badan kubbada cagta Yurub ee fadhigeedu yahay waqooyiga England, Liverpool FC
Miro
Miro sidoo kale loo yaqaano Midho (ثمرة frutto fruit) waa maxsuulka taranka geedka. Midhuhu waxay ka samaysmaan marka bacariminta ubaxu dhaco, waxaana badhtanka ku jira lafta tafiiranka dhirta.
Midhuhu weey kala duwan yihiin, qaarkood waa sun aanu xayawaanku cuni karin, qaar kale aad ayay u macaan yihiin oo bini aadanka iyo noolaha kale ayaa quuta. Luuqad ahaan midhaha waxaa loo yaqaan kuwa hilibka haragga ama maqaarka hoostiisa ku leh, kana sii hooseeyaan miro (dib loo abuuri karo) sida: tufaaxa, cambaha, liinta, canabka seeytuunka iyo kuwa la midka ah. Dhinaca kale, waxaa jira midho (dalag)kale oo aan loo aqoon midho sida: digirta, galeeyda, masagada, bariiska iyo kuwa la midka ah. Midhuhu, sida badan waxaa eey ka sameeysmaan wax ka badan hal ubax oo isu tagay (bacrimay). Ka dib bacrimintaas, midhuhu waxaa uu ka abuurbaa hal ubax si midhuhu uga helo nafaqo joogto ah geedka uu ka abuurmayo. Midhahaas marka uu bilaabmo koritaankiisa, waxaa uu yeeshaa harag ama maqaar si hilibkii gudaha uGu abuurmo ugana xafidmo ciida iyo cayayaanka. Ka dib waxaa uu maraa koritaan badan sida: cagaar aan la cuni Karin iyo inuu weeynaado oo ka dibna bislaado.
Miraha beerta Ceeden.
Ilaahay baa miro abuuray. Aadan iyo Xaawa waxay ku noolaayeen beertii Ceeden. Taasi meel qurux badan bay ahayd oo waxaa ku yaallay webi iyo geedo miro leh iyo xayawaan kala duwan baa ku noolaa. Ilaahay Aadan wuu ka mamnuucay inuu cuno geedka aqoonta wanaagga iyo xumaanta. Ilaahay wuxuu ku yiri geedaha mid ka mid ah waxba ha ka cunina.
Liberalinimo
Liberalinimo kalmada labraal waxa ay kasoo goday kalmeda lebra ( Liberal ) waa kalmad laatin ah oo macneheedu yahay (xor) waxa ay ka dhigantahay xoriyad dhamaystiran siyaasad ahaan labraaliyadu hada waa urur ama dhaqdhaqaaq siyaasadeed oo mujtamaca ku dhaxjira. ujeedadoodu waa in laga xoreeyo mujtamaca kormeer xukuumadeed siday ahaato iyo in ay leekaataba.
taariikhda Liberalinimada
waxa ay hore u martay lebraaliyadu afrtii qarni ee ugu danbeeyay waxa ay soo caan baxday kadib markii ay yurub ka dheceen dagaalo ku salaysan diinta. si loo joojiyo dagaaldaas ayaa waxa la abuuray lebraaliyada oo ah in xukunku uu ka soo boxo shcabka ama qofka muwadaadinka ka ah mabdana waxa keenay faylasuuf yada kala ha Jaan Jaak Roosoo (Jean-Jacques Rousseau) iyo tomas hobis (Thomas Hobbes).
Murdiso (far)
Farta Murdiso (index finger; السبابة) sidoo kale loo yaqaano "Fardheer" iyo "Murugsato", waa farta labaad ee ka mid ah shanta farood ee dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sidoo kale waa farta u dhexaysa suulka iyo fardhexada.
Adeegsiga
Farta murdisada ayaa loo adeegsada walax markii la tilmaamayo, sidoo Kale waxaa loo adeegsidaa hanjabaada ama goodiga, waxaa kaloo loo adeegsadaa sheegida hal walax.. ma tirada kow.
Salaada
Fartaan ayaa la taaga markii la tukanayo gaar ahaan ataxyaadka markii la ashahaadanayo
Magaca
magaca ayaa loogu bixiyay maadaama farta lagu tirto cuntada weelka ku dhegan ay tahay, woqooyiga ayaa looga yaqaanaa murdiso oo ka soo jeeda ereyga murdis oo ah tirasho, koonfurtana waxaa looga yaqaan murugsato waa eray ka yimid murugsi oo la macno ah murdis (tirasho)
Faraha Dadka
Far (finger; أصبع) (wadar ahaan faro), waa xubno ka tirsan gacanta dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sida caadiga ah dadku waxay leeyihiin 20 farood, kuwaasi oo ku kala yaala labada gacmood iyo labada lugood. Gacan kasta iyo lug kasta waxay leeyihiin shan farood oo iskugu jira: Suul, fardheero (murdiso), fardhexo, faraantigalis (farta faadumo), iyo faryaro.
Suul
Suul (thumb; إبهام) waa xubin ka mid ah faraha shanta ah ee ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Suulku waa farta koowaad ee shanta farood. Sidoo kale, suulku waa farta ugu awooda badan ee ugu dhumucda iyo qarada weyn dhamaan faraha.
Fardheero
Farta Murdiso (index finger; السبابة) sidoo kale loo yaqaano "Fardheer" iyo "Murugsato", waa farta labaad ee ka mid ah shanta farood ee dadka iyo in badan oo xayawaanka ka mid ah. Sidoo kale waa farta u dhexaysa suulka iyo fardhexada.
Fardhexo
Fardhexo (الوسطى; middle finger) waa farta sadexaad ee gacanta dadka. Fartani waxay u dhexaysaa murdisada (murugsato) iyo farta faadumo (faraanti galis), sida badan waa farta ugu dheer faraha.
Fartaan iyo suulka markii la isku cadaadiyo ka dibna la sii daayo waxaa ka dhasha dhawaq dheer, oo loo adeegsado soo jeedin ama baraarujinta cid loo dan leeyahay taasi oo loo yaqaano Suuldhabaale (en: snapping).
Faraantigelis
Farta faraanti galis (بنصر; ring finger) (sidoo kale loo yaqaano farta faadumo) waa farta afaraad u dhexaysa far dheexadka iyo faryareeyda. Waa farta ugu quruxda badan faraha aadanaha saas ayaana keentay in la galiyo faraantiga ama fargashiga.
Faryaro
Faryaro (خنصر; Little finger) sidoo kale loo yaqaano Faryareey, waa farta shanaad ee faraha ku yaala gacmaha iyo lugaha dadka; waxayna ku xigtaa farta faraanti galis. Intaas waxaa dheer, in fartani tahay tan ugu yar faraha ugu wax qabadka yar.
Matabaan
Matabaan ama Matabaan Garoore waa Dagmo ku taala dhank waqooyi ee gobolka Hiiraan, una jirta 75 kiilo mitir magalada Baldweyne ee Caasimada gobolka Hiiraan,
Warbixinta degmada mataban ￼ Wadanka: Somalia  Mamulka: hirshabele  Gobolka:    Hiiran  Gudomiyahadagmada: Bashiir sheekeye  Tirada dadka magalada: 24,600  Taariikhda tira koobkan: 2020  Ganacsiga: xoolaha
Degmada Matabaan waxay ka mid tahay degmooyinka gobolka hiiraan ee dowlad goboledka hirshabeele, Waxay dhanka bari oga begantahay magaalo madaxda gobolka hiiraan ee baladweyne, waxay kalo oo ay soohdin la leedahay dhanka waqooyi dowlad deganka Somali ethopia, dhanka koofur waxaa ka xiga dagmada maxaas oo katirsan gobolka Hiiraan iyo dhanka Bari waxa ay xad la ledahay Degmada guriceel ee Gobolka Galgaduud.
Degmada matabaan waxaa lagu qiyaasaa in ay degenyihiin 24,600 (labatan iyo afar kun iyo Lix Boqol),
Cabdi Shirdoon
Cabdi Faarax Shirdoon (Abdi Farah Shirdon, عبدي فارح شردون) (dhashay 1958) waa Soomaali ganacsade ah, dhaqaale yahan iyo siyaasi ah. Waana Ra'iisul wasaaraha Soomaaliya.
Matabaan
Sidoo kale tuuloyinka ku xiran ee hoosyimaada dagmada matabaan waa 98 (sagaashan iyo sideed tuulo).
Maahmaah
Maahmaahdu waa hadal murtiyeed.
Matabaan
Magaladu waxa ay ka koobantahay 4 (afar xafadood) oo waa weyn oo kala ah; waabari, iftin, wadajir Iyo onkod, Waxaa ku yaala 4 kaam (IDPs) oo ay daganyihiin dadka barakacayaasha.
Maahmaah
Micno
Maahmaahdu waa hadal murtiyeed inta badan ka hadasha waayo aragnimo ama dhacdo qof soo martay Kadibna uu ka reebo erayo xikmadaysan oo cabiraya dhacdadiisa saamayna ku leh nolol maalmeedka bulsho waynta uu af ahaan iyo dhaqan ahaanba ka tirsan yahay. Soomaalidu waxay ku jirtaa dadka aad loogu tilmaamo inay leeyihiin luqad hodan ah oo u suurto galisay inay reebi karaan oraahyo nuxur leh oo xambaarsan macna xeel dheer, jirina karta inta ay jiraan dad isticmaala luqadaa.
Matabaan
Baaxadda Magaalada: Dagmada matabaan Baaxadeedu waxa ay ku fadhisaa 5𝑘𝑚2, Dismaha magaalada ayaa u qaybsan jihooyinka waqoyin,kofur,bari iyo galbeed.
Maahmaah
Caanbaxay
Maahmaahooyinka caan baxay waxaa ka mid ah maahmaah koobtay dhamaan Banii'aadamka da'diisa taasoo leh sidan:
Dhaymoole
Dhaymoole waa goob qadiim ah oo ku taal gobolka Saaxil ee Somaliland. Darbiyada godka waxaa ka buuxa geel cad oo la soo buuxsamay, lana qeexay, afar-geesood iyo calaamado aan la aqoon. Inta badan afar-geesoodyadu waa qorshayn iyo sawir toosan oo midig u jeeda. Dhaymoole, Somaliland.
Matabaan
Cimilada
Cimilada magaladu wa mid qaboow xiliga subixi iyo habeenki. Waqtiyada duhirki, gar ahan xilayada abarata ah magaladu wa kulushahay, oo heer kulku waxa uu gaara ilaa 30 °C (91 °F), lakiin habenki cimiladu wa qabowda.
Maahmaah
Dhamaan
Halkan waxaa kuso koobeenaa badanaa maahmaahyada la isticmaalo
Dhaymoole
Dhaymoole wayxay uu dhowdahy magaalada Berbera
Maahmaah
A
Ama marqaan ama marxuum ama mariino meel ka aal(isbitaalka mariino sariir ka jiif)
Matabaan
Cimilada
Magaladu roob fiican ayeey heli jirtay xiliyada Guga iyo Deyrta, lakin burbur raga dhuxusha ka ganacsada eey ugeeysteen hareeraha magalada, aya sababay in magaladu eey hesho sanadahan danbe roobab aan sida u badneen, taaso kentay in magaldu abaaro wajahdu sandba sandka ka danbeya.
Biyaha
Magaldu wxey ledahay 3 ceel oo biyaha laga cabo, lakin hada waxa shaqeya oo kaliya halmid, ee loogu yeero Gawgawleye. Ceelkani si wanaagsan ayuu u shaqeeyaa wuxuna isha kaliya ee biyaha u yahay, dadka magalada ku nool, reer miyiga xoolahoda keensada iyo waliba tuulooyinka kudhaw magalada oo aan ceelal laheen. Ceelku wa mid saaid ah u biya macaan, waxana qoday Dawladda Jarmalka.
Dhul ahaan
Dagaalki 77 ee udhaxeyaya Soomaaliya iyo Itoobiya, waxa lasheega in duuliyashii itoobiyanka ahaa, ee duulin jiray Duyuradihii dagalaka ee itoobiya, eey ugu hor arki jireen magalada Matabaan, madama magaladu kutaalo dhul ka sareeya magaloyinka kale ee la dariska ah.
Qabiil ahaan magaalada waxa daga Beesha Agoon Cabdalle Ee ka mid ah Beelaha Xawadle
Xaafadaha magaalada
Dagmadu waxeey ka koobantahay xaafad ahaan
Taariikh
Sida maglooyinka kale ee dalka, magalada waxa ka dhacay dagaalo badan oo qaba'il iyo waliba mid u dhaxeyay xogaga kale 1977, dagaalki Itoobiy iyo Soomaaliya, Diayaradaha dagalka ee Itoobiya waxey si saa'id u duqeeyeen magaalda, kuwaas oo burbur u geystay magalada.
Magalada waxa kale oo ka dhacay dagaal u dhaxeyay Jamhadaihii kasoo horjeday dowladi Siyaad Bar re iyo ciidamadi dowlada, kasoo oo isagana geyst burbur badan.
Dowladii Siyaad Bar e kadib, waxa kale oo magalada ka dhacay dagaal. Sido kale, magalada waxa ka dhacay Dagal saa'id uweyna oo u dhaxeyay cidamadi Itoobiya ee dalka qabsaday iyo Maxkamadihi Islamiga ahaa. Dagalkani waxa uu ka dhacay inta u dhaxeyda Xafada Cabdi salan iyo Shiina qarxiska. Qaasarah so garay dhanka Itoobiyanka lam yaqano, lakiin dadka dagmada dagan, qaarkii waxa eey shegaan in ciidamo aad ufara badan oo Itoobiyan ah lagu dilay dagalka. Dhanka Maxkamadaha qasaruhu wuu koobnaa, lakin waxa ku dhintay dagalkas, rag aad looga yaqanay bulshada Somaliyeed dhexdeeda, sida Macalin Farxan oo ahaa taliye weyn oo Cidamadi Maxkamadaha katirsana iyo Aasbaro oo aha nin Hantila ah, oo heystay baasaborka Canada, qeyb weyna kalaha Shirkada isgarsiinta ee hormuud.
waxaa Soo uruuriyay Eng.Ahmed Mohamed farah
Wadada Svetlanskaya Vladivostok Russia
🇷🇺 Russia
Fulinta (Dawlad)
Awooda Fulinta (executive; سلطة تنفيذية) waxaa loo adeegsadaa qayb kamid ah dawladda ee ka masuulka ah siyaasadda si ku dhisan habka Baarlamaanka udhajiyey, waxayna ku dhisantahay qaabab kala duwan (Ra'iisul wasaare, Hogaamiye, ama Madaxweyne jamhuuriyadda) waxaana hoos yimaada madaxweynaha Wasiirada, Maamulka Siyaasadda ee joogtada ah iyo kuwa meertada ah sida Sida Booliska iyo militariga.
Golaha fulinta waa awood uu leeyahay wadan walba waxa ay golahu qabtaan adeegyada ay ubaahanyihiin bulsahadoda. Tusaale ahaan waxa ay ka doodayaan dhibaatada dhacda sida qaraxyada, dagaalada, iyo abaaraha waxa ay soo saarayaan war murtiyeeed ku saabsan waxa ay dawlada ama xukuumada ka go'aansatay dhibta dhacday. Marka aan ku hadleyno soomaaliya waxa ay leedahay golo fulineed oo ay dadka soomaalidu uyaqaanaan golaha xukuumada.
Hordhac
Nooc kasta oo maamul ah ama xukuumada waxa ay leedahay ra'iisul wasaare kaas oo ah kan ugu sareeya golaha fulinta. hadaba sidee bay ku yimaadaan golaha fulinta yaase soo doorta. marka gole wsaiiro lasamaynayo soomaaliya ahaan waxaa marka hore lamagacaaba ra'iisul wasaare ka dibna ra'iiska isagaa ayaa soo magacaaba golaha fulinta goalaha fulintu waa gole ka koobnaado habda sida uu kusoo magacaabo ra'iisul wasaaraha magcaabistana waxa uu wada tashiyo badan kala sameeyaa xubnaha ugu sarsareeya dawlada sida madaxweynaha, gudoomiyaha baarlamaanka iyo xildhibaanada qaar waxaana ugu dambeyn lagu dhawaaqaa golaha lasameeyey shaqooyin badan ayey qabtaan golaha waxaa ka mid ah shaqooyinkooda:
Liverpool
Liverpool Liverpool waa magaalad oo kuyaalo dalka Ingiriiska. Magaalada weyn ee uk Europe, magaalada ku taal badweynta atlantic ocean u dhow Ireland, liverpool ee gobolka waqooyi ee uk, magaalo weyn oo uk
Cirbadii dhimashada
Cirbadii dhimashada waa nooc ka mid ah bahda Dabaqaroofka kaas oo ah kan ugu sunta badan aduunka. haddii oo ku qaniino, ama cirbada kugu mudo, xanuunka dartiis aa ku dhimaneesaa. Jiis neh woo kaa dhigaa, nervaha dhan oo istaajinaa. Koma neh woo kuu diraa. daqiiqado gudahood ayaa ku dhiman kartaa. Bahalkaan waxaa ku arki kartaa woqooyiga afrika meelaha sahaarada ah, iyo bariga Dhexe. wadamada oo uugu badan yahay, waxaa ka mid ah. wadamada Soomaaliya, Aljeeriya, Tchad, Masar, Itoobiya, Libya, Mali, Niger, Suudaan, Tuniisiya, Ciraaq, Israaiil,Falastiin Urdun, Kuwayt, Lubnaan, Cumaan, Iiraan, Bakistaan, Qatar, Sacuudi Carabiya, Suuriya, Turki, Imaaraatka Carabta, iyo Yemen. (magaca Cirbada dhimashada, waa magac aa ku qiyaasay) haddii aa bahalkaan dabaqaroofka ah, magac dheeraad uu leeyahay, waa bedeli kartaa.Yaasiin lagama gaare aa u maleenaa, dabaqaroofyada sunta ah waxee ku badanyihiin oo aan ku arkay degmada Dayniile.
Maxay Diinta ka qabtaa Anaashiidka?
Al-Callaama Sheekh Maxamed Naasirud-Diin al-Albaani –Eebbe ha u naxariistee- ayaa waxaa la waydiiyay: Maxay Diinta ka qabtaa Anaashiidka? iyagoo dadka qaarkiis weliba ku magacaaba: ”Anaashiid Islaami ah”. Sheekh Albaanina wuxuu ku jawaabay: Haddii Anaashiiddan ay ku jiraan erayo leh macno Islaami ah, luuqaynteedana aysan la socon wax la xiriira aaladda Miyuusikada sida durbaan i.w.m., hadduu arinku sidaas yahay wax dhibaato kuma jirto. Hase ahaatee waxaa lagama maarmaan oo shardi muhiim ah: In Anaashiidka ka maran yahay erayadiisa wax ka hor imaanaya Shareecada sida ku xadgudubka Diinta, in la baryo Eebbe waxaan ahayn i.w.m.. Sidoo kale waxaa shardi kale ah inaan laga dhigan caado, maxaa yeelay qofka dhegeysanaya waxay ka jeedinaysaa inuu akhristo Qur’aanka kariimka ama dhegeysto oo uu ku waano qaato sida Rasuulka Eebbe amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee uu ku booriyay Axaaddiis fara badan oo sugan, oo uu ka mid yahay Xaddiiskan:
"اقرأوا القرآن وتغنّوا به, قبل أن يأتي أقوام يتعجّلونه, ولا يتأجّلونه, فتغنّوا به." Sidoo kalena waxay ka jeedinaysaa qofka inuu barto Diintiisa iyo inuu dadka baraba. Ma in la isticmaalo ”durbaan” uu la socdo Anaashiid waxay u banaan tahay dumarka oo kaliya xiliga lagu jiro ”Ciidda iyo Nikaaxa”. Qofkii dabagala nolosha Saxaabada -Eebbe ha ka raali ahaadee dhamaantood- wuxuu ogaanayaa inaysan ku jirin noloshooda Anaashiiddan oo kale, maxaa yeelay waxay ahaayeen dad ka run sheegaya Iimaankooda ee ma aysan ahayn dad madadaalo ku dhex jira. Waxaan ka turjumay maqaalkan kitaabka la yiraahdo ”Qaamuuska Bidacda” ee uu iska leeyahay al-Callaama Sheekh Maxamed Naasirud-Diin al-Albaani.
Turjume CabdiRisaaq Maxamed Cilmi ”ina Warfaa”
[ina_warfaa@hotmail.com]
Woqooyi Bari, Kiinya
gobolka waqooyi bari (( North Eastern Province))waa gobol kamida wadanka Kiinya, dhamaan dadka kunoolina waa somali.laakiin kama tirsana wadanka Soomaaliya. Waa gobol kamida wadanka kiinya. gobolkan waxa uu wadanka kenya lagu daray, xiligii gumaysiga waxa jirtay in dhamaan dadka kunool gobolkaas laga qaaday cod bixin, cod bixintaas oo dhamaan ay ku raacaeen ama ay ku dooneen dhamaantood, in ay ku biiraan wadanka Soomaaliya, maadama ay yihiin somali lakin taasi madhicin, kadib markii xoog lagu qasbay wadnkaas, waxa dhacday in gumaystihii ingiriisku uu si qasaba u raaciyao dawlada kenya. Dadka kunool gobolka dhamaantood waa somali badankooduna waxay ka soo jeedan waqooyiga somaliya iyo somali galbeed tiradooduna waxa ay dhantahay.1.762370 tirada ama masaxada uu ku fadhiyo gobolka waqooyi bari waa 126.186, gobolku waxa uu ka koobanyahay deegaamo magaalooyinka ugu waawaynina waa ama waxay kala yihin
gaarisa
gaarisa waa caasimda gobolka waqooyi bari ee wadanka kiinya, waana magaalda ugu wayn gobolkaas waxa ay leedahay ama katirsan degmooyin iyo xaafado badan oo ay kamidyihiin borofes buulo sheekh buulo bundhe
The Simpsons
The Simpsons waa musalsal ila qosol kartuun ah oo maraykan ah, waxaa sameeyay shirkada Fox ee maraykanka laga leeyahay.
The Wiggles
The Wiggles waxaa ganacsi markii ugu ilaa HiT Entertainment, Mackinnon & Saunders iyo Australian Broadcasting Corporation, Greg Page, Murray Cook, Jeff Fatt, Anthony Field, Dorothy The Dinosaur, Wags The Dog, Henry The Octopus, Captain Feathersword, Big Red Car jiray yihiin xoolo eraga mid kamid hadlaan,
Tomas Edison
Thomas Alva Edison 1847-1931 waxa uu ahaa ikhtiraacaa mareykanka udhashay oo salkiisi kasoo jeedo wadan Holland, waxa uu kudhashay tuulo lagu magaaco milan oo ka tirsan gobolka Ohio yaraantiisii waxba kamuu baranican u xanaanysay hooyadii kadib tomas waxa uu muujiyay fariidnimo iyo maskax badni halkaas oo uu caalamka kusoo kordhiyay waxyaabo badan oo maanta la aantood aan la joogi karin waxyaabaha uu toams edison alifay waxa kamida lambada.mekrifoonka, madbacada maanta wax lagu daabaco waana qofkii ugu horeeyay ee sameeya sawirada maanta looyaqoono kartoonka ee tvga kasoo baxa waxa uu edison alifay in kaban kun shay. waxa uu guursaday laba jeer naagtiisii hore waxa ay dhimatay iyada oo yar.waxaanuu dhalay lix caruur ah waxa uu dhinatay sanadii 1931dii.
Xaranka
Dagmada Xaramka waa dagmo ku taala Jubada dhaxe. Waxayna caan ku tahay, beeraha iyo xoolaha nool. Dagmada waxaa daga beelweynta loobage Ee Martiile hiraab sheekhaal
Tomas Edison
Noloshiisii
Tomas edison waxa uu kudhasahy tuulada milan ee gobolka Ohio ee wadanka mareykanka 11-04-1847 waxa uu kabilaabay shaqada iibinta joornaalada oo uu ku iibinjiray barta ay tareenadu ka baxaan. waxa uu arkay oo soojiitay daabacaada iyo sida waxloodaabaco wuu u samray waanuu bartay sanadii 1862 ayaa waxa uu bilaabay in uu soosaaro jariidad uu ugu magacdaray (Grand Trunk Herald) wax kasta oo uu sameeyana waxaa mudnaanta koobaad lahayd hooyadii marwo maari taas oo ahayd macalin bara dadka suugaanta iyo gabayada iyo sida wax loo akhriyo.hooyadan aadka u fiicane ayadaa wiilkeeda waxbartay kadib markii macalimiintii dugsigu soo eryeen iyagoo kusheeg dabaal aan waxba baranayn hooyadii waxay u jecleyd si aada. Waxa kale oo uu kasoo sheqeeyay goob laga diro tilifoonada oo kutaala boosteejada tareenada taas oo u sahashay in uu sameeyo aaladii uguhoraysay ee tiligaraaf ah guulo ayuu ka gaadhay shaqadiisa kadib waxa uu u guuray magaalda Boston ee gobolka Massachusetts waxaanuu sanadii 1876 halkaas ka aasaasay xarun cilmi baadhis waxaanuu ku ikhtiraacay aalada looyaqaano Phonograph kaas oo sameeya duubiska codka kadib labo sano waxa uu ikhtiraacay ikhtiraaciisii ugu waynaaa ee ilaa hada lagu xasuusto kaas oo ahaa laambada Lamp (electrical component) dhab ahaantii waxa uu bedelay edeson waxyaabo badan caalamku ediso kahor lambad muulahayn
Caano budo
Caano budo (Powdered milk; حليب مجفف) sidoo kale loo yaqaano Caano Boodhe waa caano la warshadeeyay taasi oo ka saaraysa biyaha isla markaana ka dhigaysa caano budo ah. Sida caadiga ah caanaha la qalajiyey ama budada laga dhigay waa kuwo leh cimri dheer oo la isticmaali karo wakhti dheer.
Chase Elliott
William Clyde Elliott II ama Chase Elliott (wuxuu ku dhashay Dawsonville, Georgia, Nofeembar 28, 1995) waa ciyaartooy Mareykan ah oo orod ku ah. Wuxuu hadda la tartamayaa Koobka NASCAR ee Taxanaha oo ay la socdaan kooxda Hendrick Motorsports lambarka 9 Chevrolet Camaro ZL1 1LE baabuur ay kafaala qaaday NAPA Auto Parts
Elliott waa wiilka kaliya ee orodyahankii hore ee NASCAR Bill Elliott.
Elliott wuxuu ahaa horyaalkii taxanaha ahaa ee 2014 NASCAR Nationwide Series.
Kulankiisii ​​ugu horreeyay ee Elliott ee Koobka Koobka ayaa ka bilawday tartanka 2015 STP 500. Guushiisii ​​ugu horreysay ee Koobka ayaa waxaa ku guuleystay Go Bowling at The Glen 2018.
Falastiin
Falastiin, (Carabi: فلسطين, Af-Hebrow ama yahuudiga: ארץ ישראל ) waa wadan ku yaalo bariga dhexe ee Qaarada Aasiya. Falastiin, waxa ay Xuduud la leedahay wadamada Masar, Urdun, suuriya, Lubnaan iyo Israaiil. Markii hore dhulka waxaa degenaan jiray carab falastiin ah iyo yahuud aad u yareed, waxaana lagu qiyaasaa in ee falastiinta ee gaarayaan in ka badan 8 miliyan oo qof, (dad tiriskii 1997), qaxootiga falastiinta waxee kala degenyihiin wadamada Urdun 3miliyan, Lubnaan 400,000 iyo wadamada kale ee carabta in kabadan 800,000 oo falastiin ah, Qaar neh waxee kala degenyihiin wadamada aduunka, Yurub, Ameerika, iyo Aasiya, Falastiinta badankooda ama 3diiba 1 waxuu ku jiraa Kaamamka qaxootiga.dadka reer falastiin hadii ay hal meel wada degaan yuhuuda waxay ku keeni kartaa war war aad u badan.
Kaalinta Diimeed
Falastiin ahmiyad wayn ayay u leedahay sadexda diimood ee samawiga ah amaba diimaha samada kasoo dagay .Yuhuudiga Kiristanka iyo Islaamka.taariikha Falastiin soomaray,waxaa kamid ahaa qaar dagaalada iyo muranada kataagnaa ay ahaayeen murano iyo dagaalo diimeed.Sida Weeraradii Siliibiyiinta sidoo kale marmarka qaarkood dagaalka ka dhexeeya carabta iyo israaiil waxa uu noqdaa dagaal diimeed.
Islaamka
Islaamka kaalin wayn ayay falastiin kuleedahay,waa dhulkii barakaysnaa ee ilaahay Qur'aankiisa ku sheegay,ilaahay suurada Isra waxa uu kusheegay "in Misaajidka Al-Aqsa iyo hareerihiisuba ay barakaysanyihiin". Ilaahay markalale kitaabkiisa kariimka ayuu ku sheegay "Dhulka Falastiin marka uu yidhi kor ahaaye"
Af-Tunni
Af-Tunni waa lahjad ka mid ah lahjadaha Af Soomaaliga. Lahjadan waxa lagaga hadlaa degmooyin ka mid ah gobolada Shabeellaha Hoose iyo Jubbada Dhexe.
Doorashada Somaliland 2022
Doorashada Somaliland 2022
Doorashada somaliland 2022 dabayaaqada 2022 doorashada xisbiyada waaweyn sida wadani iyo kulumye ee somaliland ee bariga afrika
Maxaa cusub
Fadlan wixii dheeraad ah ku samee bogga aan horey u soo sheegnay. Mahadsanidiin.
Abu Dabi
Abu Dhabi (US, UK ; أبو ظبي Abū Ẓabī Ku dhawaaqitaanka ) waa magaalo-madaxda iyo caasimada labaad ee ugu dadka badan Imaaraatka Carabta. Caasimada Abu Dhabi waxay dhacdaa dhinaca gasiirado badan oo ka tirsan Gacanka Beershiya. Intaas waxaa Abu Dhabi waxaa ka buuxa caddaynta qadiimiga ah ee tilmaamaya midabtakoorka, sida Umm a-Nar-Dhaqameed, oo ku yaal meel ka baxsan Bilihii saddexaad ee BCE. Degsiimooyinka ayaa sidoo kale laga helay meel ka baxsan magaalada casriga ah ee Abu Dhabi laakiin waxay u dhowdahay magaalada casriga ah ee Al Ain. Waxaa jira caddayn ku saabsan dhaqamada oo ku wareegsan buurta Hafeet (Jebel Hafeet). Goobtani waa mid istiraatiiji ah sababtoo ah waa buundada labaad ee Imaaradka Carabta ee Imaaradka Carabta, sidaas awgeed waxay lahaan doontaa muuqaal weyn. Waxa kale oo ka mid ah qoyaan badan oo ka yimaada ilaha iyo harooyinka, taas oo macnaheedu yahay inay jiri lahaayeen kumanaan qoyan oo sanado ka hor ah.
Asalka magaca "Abu Dhabi" lama hubo. Macnaha "Aabaha Geelle", marka loo tarjumo Af Carabiga, waxa laga yaabaa in loo gudbiyo dhawr jeer oo ka mid ah xayawaanka. Sida laga soo xigtay Bilal al-Budoor, kaaliyaha xoghayaha arrimaha dhaqamada ee Wasaaradda Dhaqanka, Dhalinyarada iyo Horumarinta Bulshada, "Aaggu waxa uu lahaa dhibaatooyin badan, waana la naaneystey ka dib". Sheeko qadiim ah oo ka hadlaysa nin u dhashay gabadhii [gabadhu] (deer - singular)] waxaana loo yaqaan 'aabaha' xayawaanka. Magaca rasmiga ah ee Abu Dhabi wuxuu ahaa Milh "cusbada", oo laga yaabo inuu ka hadlayo biyaha cusbada ee Gacanka Ciraaq, ama qoryaha cusbada ee ku wareegsan magaalada. Qaar ka mid ah xaafadaha ayaa lagu magacaabaa magaalada Umm Dhabi (hooyada deerada), halka diiwaanada Ingiriisku ay tixraacayaan meesha Abu Dhabi. Sida laga soo xigtay xisaabaadka taariikheed ee taariikhiga ah, magaca Abu Dhabi waxaa markii hore loo adeegsaday wax ka badan 300 sano ka hor. Ereyga ugu horreeya ee Abu Dhabi waxaa lagu magacaabaa "Bu" dadka deggan degaanka galbeedka magaalada. Qaybta bari ee magaalda, waa luuqadda abu.
Maya Jama
Nolosha hore
Jama wuxuu ku dhashay kuna barbaaray Bristol, halkaas oo ay ku dhigatay Dugsiga Cotham. Waxay asal ahaan ka soo jeedaa Soomaaliya dhinaca aabbaheed, Iswiidhan waa hooyadeed. Hooyadeed, Sadie, waxay ahayd 19 jir markii ay umushay Jaamac, waxayna ugu magac dartay qoraa iyo gabayaa Maraykan ah Maya Angelou. Waxay kaloo leedahay walaal Cumar.
Nolosha shaqsiyeed
Sannadkii 2018, faallo uu Jama sameeyey markii ay ahayd 17 jir ayaa soo baxay, taas oo si faahfaahsan uga qoslisay tweet-kii ay ku jeesjeesay dumarka madow ee madow. Ka dib markii lagu eedeeyay midab -kala -sooc, waxay raaligelin ka bixisay, iyadoo sheegtay inay ahayd "ilmo jaahiliin ah, oo doqon ah" markii la soo dhigay baraha bulshada 2012.
Ood weyn
Somaalia waa dal ku yaal bariga afrika, gaar ahaan geeska afrika. Dadka u nool maahan tiro la garanayo, ilaa iyo 1980s. Taas waxaa keentay dagaalkii sokeeye 1991 ka dhacay somalia. Tijaabo
Jineefa
Jineefa (ama Jeneefa, af-Faransiiska Genève, af-Jarmalka Genf) waa magaalo ku taalla waddanka Iswisarland. Waa magaalada labaad ee ugu weyn waddankaas, waxaana lagu qiyaasaa dadka ku nool 206.109. Koonfurta galbeed ee waddankaas ayay ku taallaa, waana magaalada ugu wayn ee qaybta af-Faransiiska lagaga hadlo. Jeneefa waxa ay saldhig u tahay hay'ado badan oo caalami ah oo ka tirsan Qaramada Midoobay, sida Ururka Caafimaadka Aduunka (OMS/WHO), Hay'adda Laanqayrta Cas (International Red Cross) iyo Hay'adda Ilaalinta Xuquuqda Bini'aadanka (Human Rights Watch).
Tomas hobis
Tomas Hobis (Thomas Hobbes) : 5 abriil 1588 Westport (Ingiriiska) – 4 diseembar 1679 Hardwick Hall (Derbyshire, Ingiriiska). waxa uu ahaa nin ku takhasusay cilmiga matmaatikiska iyo wali waxakale oo uu ahaa faylasoof waxa uu u dhashay wadanka ingiriiska waxa lagu tiriyaa in uu ahaa midkamida kuwii ugu waayanaa dhanka falsafada qarnigii totobiyo tobnaad
Maanta waxay sidoo kale u aqoonsadaan sida Faylasuuf siyaasadeed, taariikhda, joomateri, anshaxa, falsafada guud qaadataa sida badan uu ku danaynayay.
Faashimaddu waxay ka sarraysaa Dawladda dhammaan hay’adaha kale ee diiniga ah iyo kuwa madaniga ahba, faylasuuf Ingiriisi Thomas Hobbes oo ahaa kii 17aad, wuxuu ammaanay Dawladda.
Diinta runta ah kama qaybgalaan siyaasadda.
Gegada Diyaaradaha Iskushuban
Gegada Diyaarada Iskushuban (Iskushuban Airport; waa gego-diyaaradeed u adeega magaalada Iskushuban, wadanka Soomaaliya. Wadooyinka loogu talogalay diyaaradaha ma xaaqna mana lahan laami dhisan, laakiin garoonkani wuxuu leeyahay wadooyin aad u balaadhan kuwaasi oo lagu qiyaaso 550 ft.
Jaan Jaak Rosoo
Yaraantiisii
Sanadii 1728 ayaa Rooso waxa uu ka baxsaday isna Jineefa waxa uu galy nolol aad ux waxaanuu ku fashilmay waxyaabo aad u farabadan sida muusiga waxaanuu inbadan tijaabinayay muusigaa iyo qoraalka kadib waxax yar markii uu jineefa ka carary oo ay dadiisu tahy 15 sano waxa uu rooso la kulamay marwo luwaysa di warans waxaanay marwadaasi ahyd Carmal waxa ay gacanta ku haysay Kaniisada rooso kadib markii uu marwadaa la kulamay waxa ay ku dhalisay in uu kaniisa ka midnoqdo rooso waxa uu sifiican ugusoo baxay muusiga waxaanuu noqday nin aad ucaana.
Gegada Diyaaradaha Iskushuban
Garoono Kale Soomaaliya
Gobolka Geeska Afrika waxaa ku yaala tiro badan oo gegooyin diyaaradeed ah; kuwaasi waxaa ka mid ah Garoonada waawayn ee Soomaaliya, Somaliland iyo Puntland.
Jaan Jaak Rosoo
Noloshiisii waynaanta
Kadib markii uu roso kamidnoqday kaniisada Kaatooliga waxaa laga qaaday muwaadinimadii uu kulahaa magaalda Jineefa si uu ulasoo noqdo markale muwaadinimadiisii ayuu markale waxa uu kunoqday in uu kamid noqdo kaniisada Borotastanka waxa uu rooso ahaa halka laga raad raaci karo labraaliyadu in ay katimi waayo waxa uu ahaa faylasuuf iyo qoraa si aada ugasoo horjeeday nidaamkii yurubkajray ee kaniisadaha iyo boqortooyooyinka.
Farshaxan Soomaali
Farshaxanka Soomaalida (Somali Art; فن صومال) waa farshaxanka dhaqan ee dadka Soomaalida ah; taasi ooy ka mid tahay sawirgacmeedka, shaxda, suugaanta, fanka, farshaxanta, habaynta iyo soo bandhiga heesaha Soomaalida, ruwaayadaha, majaajilooyinka u dhaqanka ah dadka Soomaalida ah meelkasta ooy joogaan, gaar ahaan inta ku dhaqan Bariga Afrika. Guud ahaan, dhaqanka Soomaalidu waa haybada iyo sharafta u gaarka ah bulsho weynta Soomaalida meel kastooy caalamka kaga dhaqan yihiin. Sidoo kale, dadka ku hadla Af Soomaaliga waxay leeyihiin fan iyo suugaan aad u heersareeya, qani ku ah aqoon iyo xirfad qoto dheer. In kastoo fanka maanta jira yahay mid aad u da' yar wuxuu leeyahay waaxyo iyo noocyo aad u badan. Kuwaasi waxaa ka mid ah heesaha qaaciga, qaraamiga, heesaha jaaska, ruwaayadaha, majaajiloyinka, filimaanta, bandhigyada fanka, qoob-ka-ciyaarka iyo guud ahaan madadaalada ku baxda luuqada Soomaaliga.
Dhaqanka Soomaalidu waa mid soo jireen ahaa kaasi oo jiilal badan iska dhaxleen. Sida taariikhyahanadu sheegeen wuxuu asal ahaan ka sameeysmay nolosha maalinle iyo xidhiidhka bulshada Soomaalidu la sameeysay bulshooyinka jaarka ah (deriska) iyo cilaaqaadka ganacsi iyo waxbarasho ee deegaanada fogfog. Sidoo kale dhaqanka Soomaalidu wuxuu in badan ku salaysan yahay diinta Islaamka oo dadka Soomaalida intooda u badan aaminsan yihiin.
=Sharaxaad=
Hordhac
Dhulka Soomaalya waxaa uu ahaa mid dadku degan yihiin inka badan 10,000 sano Ciise Hortii, wakhtigaasi oo dadku intooda u badan ahaayeen duurgaleen dhaqda beeraha iyo xoolaha. Sidaasi ay tahay waxaa jirtay xadaar tartiib isku soo taraysay; oo waxaa la sheegay in dadkaasi ay lahaayeen xidhiidhyo ganacsi xoolaha iyo dhirta ah; iyo weliba cilaaqaad xog dheer oo ku salaysan maamul iyo horumar.
Si kastaba ha ahaatee, xadaaradihii ugu horeeyay waxaa ka mid ah farshaxanka, beeraha, xoolo-dhaqashada iyo maamulo yaryar oo ku salaysan beelo ama deegaan. Deegaanka Laas Geel oo ah meel u dhow magaalada Hargeysa, waqooyigalbeed Soomaaliya waxaa uu ka mid yahay taariikhda qadiimiga ah, waxaana lagu qiyaasay in uu farshaxankaasi jiro ilaa 5,000 sano.
Dhaqanka
Dhaqanka Soomaalidu waa mid soo jireen ahaa mudo aad u dheer, kaasi oo saameyn badan ku leedahay dadka baxaarida ah ee iskaga gooshi jirtey deegaano badan. Tusaale ahaan, Cunto Soomaalidu waxay salka ku heeysaa meelo badan oo caalamka ah; waxaana ku jira noocyo badan oo laga keenay wadanada jaarka ah sida Carabta, Bariga Dhexe iyo meelo kale oo Aasiya ah.
Habka Fanka
Sida caalamka qiray, dhaqanka Soomaalidu wuxuu qani ku yahay fanka iyo suugaanta. Samayska midhaha fanka ayaa ah mid aad u cajiib badan. Waxaanu fanku inta badan ka turjumaa nolosha iyo Waayaha Bulshada. Dhinaca kale heesaha Af Soomaaligu waa kuwo ka duwan caalamka dhan. Aslakooda waxay heesuhu u dhacaan hab jiidjiid isku xidhan ah. Dadka ajaanibka ah marka ugu horeeysa maqla heeso Soomaaliga waxay ku khaldaan kuwa Itoobiya, Suudaan ama Carabta, laakiin Waxaa markaaba lagu garan karaa laxanka iyo habka ay u dhacayso heesta. Heesaha Waxaa sameeya dhowr nooc oo dad ah, kuwaasi waxaa ka mid ah abwaanka, laxanmiistaha, fanaanka.
Inta ugu badan heesaha waxaa loo garaacaa qalab kala duwan, sida kabanka, durbaanka, turunbada. Laakiin wakhtiyadan dambe waxaa inta badan caan ah biyaanoda.
Si kastaba ha ahaate, deegaanada Koonfurta Soomaaliya iyo meelaha u dhow xeebaha waxaa caan ka ah noocyo kale oo heeso Soomaali ah. Kuwaasi Waxaa ka mida:
Guud ahaan heesaha aan maanta naqaano ee Af Soomaaliga lagu qaado waxay soo bilaabmeen 1930meeyihii. Taas macnaheedu ma ahan in dadka Soomaalida heesta aqoonin wixii ka horeeyay 1930kii, laakiin Waxaa wakhtigan bilaabmey heesaha leh muusiga, kabanka, durmaanka, turunbada iyo wixii la mid ah.
=Noocyada= Fanka Soomaalida waxaa ku jira noocyo badan, kuwaasi waxaa ugu caansan: qaraamiga, qaaciga, jaaska, saarka, ruwaayada, majaajilada, filimaanta iyo wixii la halmaala. Waxa hubaal ah in qofkasta ku khalkhalayo farqiga qaaci iyo qaraami. Qaacigu waa nooc ka mid ah heesaha kuwaasi oo la qaado ayadoo (fanaanku) fadhiyo, loo garaaco sida badan kaban iyo sacab kali ah, laakiin qaarkood lagu daro durmaan ama narso iyo turunbo. Si taasi ka duwan, qaraamiga Waxaa la garaacaya noocyo badan oo qalabka muusig ah, fanaaniintu way taagan yihiin ciyaarayaan (isruxayaan) ama way fadhiyaan.
Qaaciga
Qaacigu waa nooc ka mid ah heesaha Soomaalida taasi oo leh dhandhan ka duwan noocyada kale ee Suugaanta. Qaacigu waa hees caadi ah oo loo tumayo kaban ama gitaar, durbaan iyo sacab kali ah. Mararka qaar waxaa muusiga qaaciga lagu daraa turunbo. Heesaha qaacigu waa kuwo degan, dhandhan fiican leh, oo inta ugu badan si sahlan loo sameeyo.
Heesaha Qaaciga Caanka
Heesaha hoos ku xusan waa kuwo dhowr jeer oo kala duwan la qaaday. Waxaa laga yaaba inaad aragtey heesta oo leh muusig ama la soo cusboonaysiiyay. Kuwa aan halkan ku soo bandhigay waa nooc qaaci ah.
=Shakhsiyaad Caanka=
=Qoraalo La Xidhiidha= =Muuqaalka= Fiirogaar: halkan laguma soo bandhigayo dhamaan fanaaniinta, sawiraantani waa qaar ka mid ah bulshada fanka Soomaalida
=Tixraac=
=Linkiyo Banaanka=
Xadiid
Xadiid
Xadiid ama Aayron (Ingiriis: Iron) calaamad Fe waa curiye kimiko ah oo tiroda atomkiisu tahay labaatan-iyo-lix. Curiyehan oo ah bir ayaa wuxuu yahay midka ugu caansan curiyeyaasha ee bani-aadamku isticmaali jireen tan iyo bilowgii ilbaximoda, waxaa ka horeeyay oo kali ah Naxaasta. Xadiidku waa birta kowaad ee Birta Ku Meelgaadhka ah (Transitional Metal), guruubka 8aad, heerka 4aad iyo d-block ee shaxda miiska Diwaanka Curiye.
Xadiidka waa curiyeha afaraad ee ugu badan qolof dhulka, waxaana laga heli karaa inta u badan dhagax kasta oo dhulka laga helo. Aayronta saafiga ah weey jilicsan tahay, xataa ka jilicsan tahay Alumiiniyaamta, laakin sida badan waxay isku dhis la sameeysaa walxo kale, inta badan Kaarboonta si loo helo birta aan daxlin ee jaandiga (steel).
Sida badan ayadoo lagu dhex darayo curiye kale ayaa isku dhiska Aayronta waxaa loo isticmaalaa waxyaabo badan oo dhismuhu ka mid yahay. Marka qadar yar oo Kaarboon ah lagu daro Aayroonta waxaa soo baxa birta aan daxlin ee Steelka taas oo 1000 jeer ka adag Aayroonta caadiga ah.
= Taariikhda Xadiidka =
= Atomka Aayronta =
= Fal-galka Curiyeha Kale =
= Isticmaalka Aayronta =
= Ciwaano La Mid Ah =
= Xigasho =
Golahi Sare Kacaanka Soomaaliya
'''Gollaha Sare ee Kacaanka (Supreme Revolutionary Council, المجلس الثوري الأعلى) wuxuu ahaa golle maamul dowladeed ka talin jirey wadanka Soomaaliya wakhtiyadii u dhaxaysay 1969 ilaa 1976.
Xubnaha
Hoos waxaa ku xusan liiska xubnihii Golahi Sare Kacaanka Soomaaliya February 1970:
Al-Qaacida
ururka ayaa hawlo badan qabsaday weeraro waaweyna la beegsaday yoolal shacab iyo mid ciidamba oo ku kala yaalla daafaha aduunka, haba ugu caansanato weerarkii 11 sebeteembar ee saraha dhaadheer ee maraykanka lagu qaaday , hogaankooda waxoo ahaa Usaama bin Laadin, waxaana ciidamada Mareykanka ee ku dileen dalka Bakistaan. Al-Qaacida waa urur qaraxyo badan ka fuliyay wadamo badan oo caalamka ah, sida Mareykanka, Turki,Kenya,Soomaaliya,Yemen,Tansaaniya iyo meelo badan]].Al-shabaab waxey la xiriirtaa Al-qaacida, Waa urur is qarxiyo oo aaminsan fikrada al.qaacida.
Taariikh
Alqaacida waa urur arkakaxiso ah oo wahaab ah.Waxeena aaminsanyihiin fikrada ee ka qabaan diintooda islaamka.Al-qaacida waxa la'aasasay sanadii 1988. waxa ay kubaaqdaa Jihaad caalamiya hada waxa ay aad u dagantahay Yaman waxa ay gaysatay weeraro aad u badan oo ay ugu wayntahay weerarkii 11- sibteenbar 2001 weerarkaasi waxa uu kadanbeeyay in dawlada maraykanku ay qaado dagaal ay kumagacawday ladagaalanka argagixisada. waxa laguyaqaanaa alqaacida in ay isticmaasho weerarada isbiimaynta ah iyo weerarada ama qaraxyada iskumarka kadhaca meelo kala duwan. alqaacida waxa ay markasta ku andacootaa in ay beegsanayso goobo ay joogaan xoogag ajanabi ah oo dhulka islaamka kusoo duulay.ururka alqaacida waxa ay rabaan in caalamka islaamka ay kasameeyaan dawlad islaamiya oo fakarkooda kusocota. amaba waxa looyaqaano (khilaafa al-isklaamiya)waxa ay uragtaa alqaacida in uu jiro iskaashi amaba gaashaan buur kiristan ah oo kusoo duushay ciida islaamka waxa kale oo alqaacida ay wax caadiya u argtaa oo ay xalaashatay cidii ku dhimata qaraxyada ay gaystaan xataa hadii goobtaa dad islaam ah oo aan waxba gaysani ay kujiraan.