cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salaajiqada waaween
Dawladii Salaajiqada aama Salaajiqada waaween waa mid ka mid ah dawladaha waaween ee taariikhda islaamka, waxaa aasaasay suldaan Dogrol bek iyo walaalkiis Jagri bek 1037dii, Salaajiqada waxay gacanta ku hayeen dhul ballaaran oo ka soo bilaabma Buuraha Hinduu Kush ilaa Galbeedka Anaadooliya iyo Bartamaha Aasiya ilaa Gacanka Faaris, Dogrol bek waxa uu galay Sanadkii 1055 Baqdaad Caasimadii Cabaasiyiinta, waxa uuna ka helay khaliifka Cabaasiga jagada "Suldaan", Salaajiqada ayaana sidaas ku noqdeen ilaaliyaasha Khilaafada ayagoo bedelay Buweehiyiinta oo ka horeeyeen,Xukunkii salaajiqada aad buu u balaartay waxey ka qabsadeen Faadumiyiinta Shaam sidoo kale Dawlada Ruum ayee ku jabiyeen Dagaalkii Mulaadkarad 1071, dhulka Anaadool ayee gudaha u galeen ilaa Niiqiya, waqtigii Malik shaah ayee gaareen Salaajiqada heerkii ugu sareeyay ee awooda, waziirkiisa Nadaamul mulki ayaa lagu xasuustaa sida uu aqoonta u taageeri jiray iyo dugsiyadii badnaa uu dhisay ee loogu magacdaray, Malik shaah markuu dhintay 1092 waxaa bilaawday dagaalo lgu hoobtay oo dhex mara wiilashiis Burkiyaaruuq iyo Maxamuud.
Bon
Bon waa magaalo 4 ugu weyn Gobolka Awdal, waxay qani ku tahay waxyaabo badan sida Beeraha Iyo Xoolaha Nool, waxaa ku yaal 3 school oo hoose dhexe, iyo School sare. Magaaladu waxaa dagan, Waxay Caan ku tahay Magaaladaasi Hilibka La yidhaah Solayga, oo ah run ahaantii Hilib aad u macaan waxaan odhan karnaa wa magaalada ugu Hilib Karis macaan Awdal waxa daga magaalada beelaha Cali dable reer kaliil reer maxamuud oo dhammaantood ah beesha bahaber celi
Salaajiqada waaween
Xukunka saaljiqada waxaa uu la samantamay bilaabashada weerarada saliibiyiinta, sanadkii 1097 ayuu soo gaaray Shaam weerarkii koowaad ee Saliibiyiinta waxeyna qabseed magaalooyin badan oo ka mid tahay Qudus ka dib xasuuq arxan daro oo ka geesteen, Saliibiyiinta ayaana ka dhiseen Shaam afar imaaradood.
Taariikhda
Asalka Salaajiqada wuxuu u noqonaa qabiilka kiniq oo kamid ah qabiilada Turkida oo degi jiray xuduudka Bada araal, qabiilka waxaa hogaamin jiray Saljuuq bin duqaaq, wuxuuna talye ciidan ka ahaa Dawladii oguz yagba , waxaa dhacday in boqorkii dawlada uu ka baqo awooda Saljuuq wuxuuna isku dayay inuu shirqoolo, Saljuuq ayaa ogaaday waxa lala maleegayo asaga iyo qabiilkiisa waxeyna u qaxeen magaalada Jandi, halkaas ayee qabiilka ku islaameen sanadihii 985-986 intaas ka dib wuxuu Saljuuq daacad u noqday Dawladii Saamaaniyiinta wuxuuna jihaad ku qaaday dawladii gaalada ahayd ee uu ka goostay. Dhimashada Saljuuq 1009 ka dib qabiilka wuxuu qaatay magaca "Salaajiqada"
Loolanka salaajiqada iyo gazanawiyiinta
Dogrol bek iyo Jagri bek oo labadood ah ina Mikhail bin Suljuuq ayaa bilaabeen inay dib isugu celiyaan qabiilka, waxey ka faaideesteen geerida Maxamuud subaktakiin weeraro aa kala joogsi lahayn ayee ku qaadeen khuraasaan, Suldaan Mascuud ayaa awoodi waayay inuu iska difaaco, aakhirkii waxay labada walaal ka buriyeen Gazanawiyiinta waqooyiga khuraasaan magaalada Marwa ayeena galeen, aydoo sidaas ay jirto hadana waxey u bandhigeen Suldaan Mascuud hishiis iyo inay galaan daacadiisa, asna wuu ka yeelay inkastoo uu cabsi ka qabay, wuxuuna sii kordhiyay ciidankiisa, digtoonaasha ayuuna galay.
Dagaalkii dandaqaan
Dagaalada ayaa soo laabteen, Salaajiqada waxey galeen Niisaabuur, waxayna ku dhwaaqeen Dogrol bek inuu yahay Suldaan, khaliifka cabaasiyiinta ayeena u direen fariin ay kaga dalabanayaan aqoonsi, Taariikhda markaas waxey ahayd 429H.
Araintaan ayaa aad uga xanaajisay Suldaan Mascuud, wuxuu ula soo dhaqaaqay cidaankiisa khuraasaan, meel la yiraahdo Dandaqaan ayee ku dagaalameen 431H, dagaalkaas oo ka mid ahaa dagaalada waawey ee lagu kala baxo Taariikhda islaamka ayaa waxaa lagu jabiyay Gazanawiyiinta, sanad ka dibna waxaa dhintay suldaankooda Mascuud, Gazanawiyiinta aad ayee u tabar yareeyeen waxeyna u carareen Maawaar al-nahri, Dhanka kale Salaajiqada waxey toos u qabsadeen khuraasaan mar kale waxeyna cusbooneysiiyeen beecada dogrol bek, sidoo kale waxey qabteen madaxdooda shir waxeyna ku balameen midnimo, khaliifka Cabaasiyiinta ayaa siiyay aqoonsi 432H.
Dhul balaarsiga iyo awooda
Dogrol bek wuxuu bilaabay fidinta awooda dawlada sanadkii 433H wuxuu qabsaday jurjaan iyo waxa ka harsan Dabaristaan, waxaana looga khudbadeeyay dhamaan dhinacyadeeda, Ka dib wuxuu u socday 434H khawaarzim go'doon ayuu galiyay wuuna qabsaday, wuu sii socday wuxuu qabsaday makaraan iyo qeybo ka mid ah karamaan iyo rayyi, isla sanadkaas wuxuu qabsaday Hamadaan, Buweehiyiinta ayaa soo laabteen 436H waxey soo ceshadeen Hamadaan, Dogrol bek ayaa diray 437H Ibraahiim Yanaal oo ahaa walaalkiis, waxa uuna soo celiyay Hamadaan sidoo kale bilaada jabal ayuu weeraray dhufeysyo iyo magaalooyin badan ayuuna ka furtay, sanadkii ku xigay Dogrol bek wuxuu weeraray oo go'doomiyay Asfahaan oo ahay caasimada Banuu Kaakaweyhi laakin kuma guuleysan inuu qabsado, waxa uuna ku qasbay amiirkeed inuu bixiyo lacago badan iyo in looga khudbeeyo Asfahaan iyo hareeraheed, sanadkii 440H ibiraahim Yanaal iyo Qutulmush ayaa ku jabiyeen boqortooyada ruum iyo joorjiyiinta dagaalkii kabtoroon waxeyna ka qabsadeen dad aad u badan oo ku jiro Amiirka Joorjiya libaaret afaraad iyo ganiimo aa tirsi la hayn. Guushaan ay gaareen ayaa ka farxisay Muslimiinta waxeyna salaajiqada ka dhigtay awooda matasha Caalamka islaamiga
Sanadkii 446H waxa uu furtay Adrabiijaan,
Qabasashada Baqdaad
Buweehiyiinta waxey maraayeen maalmahoodii ugu dambeeyay xaaaladooda ayaa ka sii dareesay, isqabqabsi gudahood ahna wuu jiray taasi oo faaido u ahayd Salaajiqada, khaliifka cabaasiyiinta Al-Qaaim bi amri laah ayaa ka gurmad dalbay Salaajiqada kadib markuu Basaasiiri oo ahaa talyaasha Bagdaad kan ugu awooda badan la wareegay awooda dawlada asigoona qalqiil galiyay jiritaanka Cabaasiyiinta, Dogrol bek wuxuu ciidankiisa ula soo dhaqaaqay Baqdaad asigoona gudaha u galay 447H, boqorka Buweehiyiinta Malik Raxiim iyo Basaasiiri ayaa baxsadeen, mar dambe waxaa la soo qabtay Malik Raxiim Qalcada rayyi ayaana lagu xabisay. Khaliifka Cabaasiyiinta ayaa Dogrol bek u aqoonsaday Suldaan, waxaana looga khudbadeeyay Bagdaad.
Kacdoonka Basaasiiri iyo Ibraahiim yanaal
Basaasiiri wuxuu saldhigtay Raxba wuxuuna xiriir la yaeeshay Faadumiyiinta Masar asigoona ka helay taageero dhaqaalo iyo saanad milatari, Ciidan badan oo Carabta baadiyaha ah ayuu aruuriyay, waxa uuna jabiyay 448H Ciidan weyn oo Salaajiqada ah oo Qutulmush hogaaminaayay, Magaalada Mowsil ayuu qabsaday, Dogrol bek ayaa u soo dhaqaaqay wuxuu soo ceshaday Mowsil, Ibraahiim yanaal ayuuna ku dhaafay Mowsil asigana Bagdaad ayuu ku laabtay 449H.
Waxaa dhacday Ibraahiim Yanaal inuu damac ka galay Madaxtinimada, wuxuu faarujiyay Mowsil, dhulka bilaad jabal ayuu aaday, halkaas ayuu ka muujiyay caasintiisa 450H, suldaanka ayaa u baxay la dagaalankiisa, waxa uu ku maqnaa Sanad ilaa uu ka soo afjaray kana dilay Ibraahiim Yanaal 451H.
Intii uu maqnaa Dogrol bek Basaasiiri iyo Qureysh bin Badraan waxey galeen Bagdaad 13 sidataal 450H waxaana looga khudbadeeyay Mustansir Bilaah Khaliifka faadumiyiinta, Qureysh bin Badraan ayaa amaan galiyay khaliifka Cabaasiyiinta Al-Qaaim Bi amri laah, Basaasiiri ayaa ka yeelay wuxuuse shardiyay inuu saxiixo khilaafada wax xaq ah inuu ku lahayn, markuu saxiixay waxaa laga raray khaliifka Baqdaad magaalada Caana ee wabiga Furaata ayaana xabsi guri lagu galiyay, Basaasiiri wuxuu si arxan daro ah u dilay wasiirka khaliifka Cabaasiyiinta Ibnu Muslima kaas oo horay cadaawad kala dhaxeysay. Markuu Dogrol bek ka soo dhamaaday Ibraahiim yanaal wuxuu soo aaday Baqdaad, Basaasiiri ayaa ka cararay Baqdaad wuxuuna tagay Kuufa, Dogrol bek wuxuu faray Amiirka Mowsil Qureysh bin badraan khaliifka inuu ku soo celiyo Bagdaad, wuu ka yeelay, wuxuuna khaliifka ku soo laabtay Baqdaad, kadib sanad uu ka maqnaa, Dogrol bek wuxuu ka daba diray Basaasiiri Ciidanka salaajiqada waxeyna kula dagaalameen duleedka Kuufa weyna jabiyeen, Markii dambe Basaasiiri oo faras kusii cararaya ayaa la dilay, waxaana madaxiisa lagu dhax wareejiyay gudaha Baqdaad
Dagaalkii mulaadkarad
Suldaanka Salaajiqada Dogrol bek wuxuu dhintay 455H asigoo ka tagin wax ilmo ah, waxaana hogaaminta qabtay wiilka waalaalkiis Alab Arsalaan bin Jagri bek, Alab Arsalaan isla markii oo xilka qabtay wuxuu xilka ka qaaday wasiirka Dogrol bek Camiidul Malik asigoo booskiis ku badalay Nadaam Al-malik kaas oo logu tiriyo wasiirada ugu caansan Taariikhda islaamka.
Bilaawgii hore wuxuu wajahay Alab Arsalaan kacdoono qaraabadiis oo xilka kula loolamaayeen wuxuu ku mashquulay la dagaalankooda, waxaa ugu darnaa Qutulmush bin Israa'iil asna dagaal ka dhacay agagaarka Rayyi 456H ayuu uga adkaaday, Qutulmush ayaana ku dhintay dagaalka, dhamaan kuwii mucaaradaayay wuu soo wada af jaray.
ka dib markuu ka dhamaaday qalaalasaha gudaha wuxuu u baxay Armiiniya, Dawlada Ruum ayuu dagaalo ku qaaday, Magaalada Aani ayuu gaaray ciidankiisa waxey magaalada ka hareereeyeen afarta dhinac, balse waxaa ku cuslaatay furashadeyda maadaama ay lahayd dhufeysyo adag, markii dambe wuxuu dhisay dhismo weyn ciidan ayuuna galiyay waxey magaalada kor kala dhaceyn manjaniiqyo ilaa ay ka awoodeen duminta dhufeyskeed, Magaalada ayaa gacanta u soo gashay Salaajiqada , wuxuu ka soo laabtay duulaakiis ka dib markuu furtay badanaa dhulka Joorjiya iyo Armiiniya.
Alab arsalaan wuxuu aaday Shaam xagaa iyoFaadumiyiinta, Mirdaasiyiinta oo Xalab ka talin jireen ayuu dagaal la galay, Xalab ayuu ku go'doomiyay ilaa markii dambe ay aqbaleen inay raaceen daacada khaliifka Cabaasiyiinta. , Ciidanka Salaajiqada waxey sii wadeen dagaalada magaalooyinka Qudus Ramla Dabariya ayee la wareegeen gacan ku hayntood intii u dhaxeesay sanadihii 463H ito 465H.
Imbiraadoorka Ruum Romaanoos Afaraad ayaa ahaa inuu weeraray dhulka Shaam 462H, aaga Manbij ayuu qabsaday dad badan ayuuna ku laayay, ka dib wuu ka laabtay cunto yari soo wajahday awgeed.
Mar kale wuxuu soo Laabtay 463H asigoo wata ciidan badan kana kooban Ruum, Firnaj, Ruush, Joorjiyaan iyo umada kale, tiradooda waxaa lagu sheegay 200,000, dhanka kale Alab Arsalaan ciidankiisa ma dhaafsaneyn 20,000, wuxuu ogaaday xaalada adag ee hortaagan, wuxuu weerar ku bilaabay ciidankii hordhaca ahaa ee Ruum, markuu ka adkaadayna ayuu wadahadal nabad raadin la furay imbiraadoorka Ruum, balse imbiraadoorka ayaa ka biyo diiday dalabka Suldaanka wuxuuna dhahay wax wadahadal inaa fureen ilaa Rayyi Caasimada Salaajiqada ka gaaro.
Suldaanka markuu arkay dagaalka meel looga baxsada inay jirin wuxuu u khudbeeyay ciidankiisa asigoo galiya qalbiyadood xamaasad jihaadka ayuuna ku booriyay, wuxuu hadalkiis ku soo dhameeyay "Ani waa galaa dagaalka inaa guuleysto ama inaa shahiido wax kale may, Qofkii raba inuu i raaco ha ila jiro, kii iska haraayana wuu fasaxan yahay". Labada ciidan ayaa fooda is daray dagaal adag oo socday ilaa oraxda ka dhacday, Salaajiqada ayaana xaqiijiyeen guul weyn imbiraadoorka Ruum Romaanoos laftrikiisa ayee maxbuux ahaan u soo qabsadeen, ciidankiisa badanaa waa la baaba'shay. Suldaanka ayaa sii daayay imbiraadoorka Ruum kadib markuu saxiixay hishiis mudadiisa 50 sano tahay iyo madax furasho dhan hal milyan iyo bar oo Diinaar, balse markey soo gaartay jabkaan Ruum waxey doorteen imbiraadoor cusub weyna diideen inay aqblaan hishiiska uu saxiixay Romaanoos.
Guushaan waxaa ku farxay caalamka islaamiga oo dhan waxaana laga sameeyay dabaal daegyo badan.
Isbadal weyn ayee yeelatay guushaan waxey u furtay Turkida irdaha Anadool, suldaanka ayaa fasax u siiyay Turkida inay ku fidaan dhulka Anaadool, si tartiib tartiib ah ayee uga qabsadeen Ruum magaalooyin badan sida Quunya kootaahiya, waxaana aasaasmay farac ka mid ah Salaajiqada oo loo yaqaanay "Salaajiqada Ruum".
Suldaan Malik shaah
Sanadkii 465H Suldaan Alab arsalaan ayaa lagu dilay dhulka maa waraa nahri, wuxuuna ahaa xilka gadaashiis u dardaarmay wiilkiis Malik shaah, wasiirkiis Nadaam Al-malik ayuu uga dhigay masuul.
Malik shaah waxaa ku soo baxay adeerkiis Qaawuut bek amiirka karamaan, Malik shaah ayaa jabiyay wuxuuna amray dilkiisa. Boqortooyada ayaa aad u balaaratay wuxuu hantay wax ayna hanan boqorada islaamka marka laga reebo Khulafadii hore, wuxuu ka taliyay laga bilaabo kaashgara ilaa Beytul maqdis dhirir ahaan iyo xuduudka Qusdandiiniya ilaa dhulka khazar iyo bada Hindiya balac ahaan.
Soo bixida xashaashiinta
dhamaadka xukunka Malik shaah waxaa soo baxay urur la magac baxay "Xashaashiin" kaas oo aaminsanaa fikirka Shiica ismaaciiliyada, sanadkii 483H hogaamiyiha ururka Xasan Al-Sabaax ayaa awooday qabsashada qalcada Al-muut oo gabaad u noqotay ururka, sidoo kale qalcado badan ayee sii qabasadeen oo ay ku jirto mandiqada Qohistaan iyo dhul buuraleyda ka ag dhaw.
Suldaan Malik Shaah iyo wasiirkiis Nadaam Al-malik ayaa walwal ka muujiyeen ururkaan cusub waxeyna weerar ku qaadeyn xaruntooda Qalcada Al-muut 1092, balse ururka wuxuu awooday inuu ku guuleysto dilka wasiir Nadaamul maki oo  cadaawad xun u haayay ururka, dhimashada suldaanka ayaa ayadana sii xigsatay bil ka dib sidaas ayuuna ku joogsaday weerarkii ku socday ururka,  khilaafka ka dhax dhashay ilmaha suldaan Maalik shaah waxey ururka fursad u siisay inuu sii balaariyo awoodiisa.
Loolanka ilmaha Malik shaah
Dhimashada Malik shaah waxaa xigay dagaal sokeeyo oo dawlada gashay, Turkaan khaatuun oo ahayd xaaska Malik shaah ayaa waxey u sharaxaday xilka wiilkeed Maxamuud oo markaas naas nuugaayay, waxeyna isku dayday inay xabsi dhigto Barkiyaaruuq wiilka weyn Malik shaah ee dhaxal sugaha ahaa, balse taageerayaasha Nadaamul Mulki ayaa sii daayeen garabna siiyeen, wuxuu aaday Barkiyaaruuq Rayyi talyaasha dawlada badankood ayaana raacay, Turkaan khaatuun ayaa u dirtay ciidan oo ku juraan talaayshii Malik Shaah, balse labada ciidan markey kulmeen waxey u goosteen talyaashi badanaa dhanka Barkiyaruq, ciidankii Maxamuud iyo khaatuun ayaana jabeen oo ku laabteen Asfahaan, Barkiyaruq ayaa ugu daba tagay oo ku go'doomiyay.
Wuxuu galay Barkiyaruq Baqdaad 487H khaliifka Cabaasiyiinta ayaa siiyay aqoonsi waxaana looga khudbadeeyay masaajida.
Tutush walaalka Malik shaah ee haystay Dimishiq ayaa ku dhawaaqay inuu yahay suldaanka dawalada, khaliifka Cabaasiyiinta ayuu aqoonsi ka dalbay balse lagama aqbalin wuxuu qabsaday Ximsa iyo Raxba, talyaasha Xalab iyo Ruhaa Aaq sunqur iyo Amiir Buuzaan ayaana u hogaansameen, ka dib wuxuu aaday Mowsil wuxuuna kala wareegay talyaheyda ibraahim bin Qureysh bin Badraan, wuxuu sii qabsaday Diyaar bakar, Hamadaan iyo Adrabiijaan, dhulka Faaris markuu galay ayaa waxaa ka goostay aaq sunqur iyo amiir buuzaan, Tutush wuxuu dib ugu soo laabtay Shaam, asigoona dilay Aaq Sunqur iyo amiir Buuzaan 487H
Mar kale wuxuu arkay Tutush wadada Mashriq inay u furan tahay, wuxuuna u kacay la dagaalanka inanka walaalkiis uu dhalay ee Barkiyaruq, markii uu gaaray Hamadaan waxaa ka cararay Barkiyaruq, Asfahaan ayuu tagay oo ciidan ka soo aruurshay, kadib ayuu ku weeraray Tutush meel u dhaw Rayyi, waxaa ka kala tagay Tutush ciidankiisa asna waxaa uu ku dhintay dagaalka.
Mar kale hadana waxaa bilaawday khilaafka u dhaxeeya qoyska Salaajiqada, Muxamad taabaar oo ahaa walaalka Barkiyaruq aa ku hooyo ahayn ayaa dalbaday Madaxtinimo, waxaana garab ku siiyay walaalkiis kale Axmad Sinjar oo maamulaayay Khuraasaan, Dagaalada ayaa daba dheeraay waxey socdeen shan sanadood 1492H ilaa 1497H, dhiig badan ayaa ku daatay waxaana ku burburay deegaanada, guusha ayaana marba dhinac raaceysay khaliifka cabaasiyiinta marba qofkii adkaado ayuuna u aqoonsan jiray "Suldaan" ugu dambeyn waxgaradka ayaa dhax dhigay labada dhinac hishiis, oo loogu kala qeybiyay dhulka dawlada, waxa uu dhintay Barkiyaruq 1498H wiilkiis Malik shaah ayaana badalkiis Suldaan loo doortay, Balse Muaxamad taabaar ayaa imaaday Baqdaad oo xilka kala wareegay canuga yar ee Barkiyaruq.
Muaxamad taabaar wuxuu xilka haayay 1105 ilaa 1118, sanadkii 1107 suldaanka Ruum Qilij Arsalaan ayaa kula loolamay suldaanimada, Dagaalkii khaabuur ee ka dhacay Mawsil ayaa looga adkaaday laguna dilay Qilij Arsalaan. Muxamad taabaar wuxuu xooga saaray arinta xashaashiinta Qalcad weyn oo ku lahaayeen Asfahaan ayuu ku go'doomiyay mudo bilo ah, Xashaashiyiinta waxey isku dayeen wado kasta oo ku joojin karaan go'doonka laakin ma ayna helin, ugu dambeyn qalcada waxey ku dhacday gacanta Salaajiqada hogaamiyihii ugu sareeyay xashaashiinta ibni Cadaash ayaana la qabtay waana la maqaar siibay asigoo nool.
Dagaalada sokeeyo ee dhamaadka lahayn waxey dadajisay burburka dawlada, ayadoo u qeybsantay imaarado yar yar oo kala ahaa Salaajiqada Shaam, Salaajiqada Ruum, Salaajiqada Ciraaq, Salaajiqada Kirmaan, iyo Salaajiqada khuraasaan, suldaankii ugu dambeeyay ee ugu awooda badnaa Salaajiqada wuxuu ahaa Axmad Sinjar oo talinaayay laga bilaabo 511H ilaa 552H waxa uuna awooday dib u soo celinta haybada dawlada iyo awoodeed iyo midnimadeyda ,
Farrax Ibraahim
Farrax Lynn Ibraahim (wuxuu dhashay Maajo 31, 1991) waa shaqsiyadda telefishanka dhabta ah ee Mareykanka, heesaa iyo jilaa filimada galmada. Asal ahaan Suuriya iyo Talyaani, waxay ku dhalatay Omaha, Nebraska, waxayna ku kortay Golaha Bluffs, Iowa iyo Austin, Texas.
Salaajiqada waaween
Weerarada Saliibiyiinta
Sanadkii 490H (1097) waxaa soo gaaray dhulka Anadool ciidankii Saliibiyiinta ee Yurub ka yimid, hadafkoodana wuxuu ahaa qabsashada dhulka barakeysan, waxayna taageero ka helaayeen Boqortooyada Ruum, waxey go'doomiyeen Niiqiya Caasimadii Salaajiqada Ruum, Suldaan Qilij Arsalaan ayaa ku maqnaa la dagaalanka Daanishmandiyiinta, balse si dhaqso ayuu ugu soo gurmaday caasimadiisa, ciidanka Saliibiyiinta ayuu kula dagaalamay banaanka magaalada laakin wuu awoodi waayay inuu joojiyo go'doonka, ugu dambeyn Niiqiya way is dhiibtay waxeyna u gacan gashay Saliibiyiinta, Qilij Arsalaan wuxuu la hishiiyay Daanishmandiyiinta wayna isbahaysteen, waxey kula dagaalameyn Saliibiyiinta Doorliim, dagaalka ayaa aad u darnaa waxaana soo gaaray Saliibiyiinta ciidamo cusub, taasi oo badashay hab socodka dagaalka ciidankii muslimiinta ayaa jabeen waxa uuna ka tagay Qilij Arsalaan hanti badan oo u gacan gashay Saliibiyiinta, dagaalkan ka dib Salaajiqada waxay baneenyeen magaalooyinka mandiqada, Saliibiyiinta ayaana si fudud ku soo dardaray waxeyna u celiyeen Ruum dhul aad u balaaran, waxey qabsadey Quunya (oo Qilij Arsalaan caasimadiisa cusub ka yeeshay), Qeysariya, Durduus iyo Adana, Armanka ayaa ka taageray qabsahada badanaa magaalooyinkaan
Wariye
Wariye ama Saxafi waa shaqsiga daneeya Shaqada Saxaafadda ama ha ahaado Qoraa, Shaqada Qofka Wariyaha ahna waa faafinta macluumaadka ama dhacdooyinka, iyo arrimaha Bulshada ka dhex dhaca, sidoo kale Shaqada Saxafigu waa diyaarinta Warbixinada hadey ahaan lahaayeen kuwa Idaacadaha, Wargeysyada,Talafishinada iyo Webseedyada.
Salaajiqada waaween
Weerarada Saliibiyiinta
Andaakiya ka dib waxey qabsadeen Qudus 492H oo xasuuq ba'an ka geesteen, horay waxey u qabsadeyn magaalada Ruhaa, sidaas ayeena Saliibiyiinta uga dhisteen Shaam sedex imaaradood.
Farrax Ibraahim
Ibraahim wuxuu caan ku yahay inuu jilo 16 and Pregnant sanadkii 2009, kaasoo diiwaangeliyay uurka iyo bilaha ugu horreeya ee hooyonimada dhowr gabdhood oo dhallinyaro ah. Dabayaaqadii sannadkaas waxaa lagu tuuray Teen Mom, waxayna ka muuqatay mid kasta oo ka mid ah afarta xilli ilaa dhammaadkii 2012. Ibraahim wuxuu bilaabay inuu ku jilo cajaladaha galmada iyo filimada galmada tan iyo 2014.
Wariye
Erayga Saxafi ama Wariye waxaa loo aqoon jiray kal hore, qofka isaga kaligii macluumaadka ka diyaarsada Kutubta ee aan la kaashanin Macalin.
Gnetopsida
Habka dhirtu waa Gnetopsida. Gnetopsida waxaa iska leh madaxa Tracheophyta, iyo boqortooyada dhirta. Amarka Gnetopsida wuxuu daboolayaa 117 nooc, marka loo eego Buugga Nolosha.
Kaladogaram ayaa lagu sheegay Buugga Nolosha:
Mustaxiil
Waxaa kalo magaalada mara jid cadaha weyn ee Jayga ah ee magaalooyinka deegaanka intooda badan dhex mara, sida aad wadada jayga u hayso waxaad gaadhi buundada quruxda badan ee sida fiican loo dhisay, isla markaasna waxaad hoos ugu fooraar sani Magaalaaa qadiimka ah ee Mustaxiil oo qiyaatee caasimada Ogaadeeniya (Godey) ujirta 180km kana xigta dhinaca Koonfur-Bari aadna uguma soo fogo xuduudka soomaaliya oo dadka ganacsatada ah dhaqdhaqaaqoodu inta badan ku xiran yahay.
Magaaalada Mustaxiil ayaa dadkeedu beeraley iyo xoolo dhaqato yihiin intooda badan, sida magaaloyinka kale ee webiga shabeelle maro waxay leedahay dhul beereed aad u wacan oo haddii si fiican loo maal geliyo dabooli lahaa baahi badan oo hadda kajirta deegaanka maagalada hoos yimaada.
Hase yeeshee ganacsiga kajira magaalada Mustaxiil ayaan ahaayn sida degmooyinka kale aad buuna uga hooseeyaa marka loo fiiriyo Qalaafe oo kaga horeeysa adeega bulshada iyo dhaqdhaqaaqa ganacsigaba. Laakiin degmadu waxay leedahay oo si buuxdana uga shaqeeya xafiisyadii dawladda ee heer degmo oo qayb kastaba leh, sidoo kalena waxay leedahay Schoollo, Xarun caafimaad, Saldhig Boolis, Isgaarsiin casri ah iyo quwad koronto oo shaqeysa lix saacadood.
Magaalada Mustaxiil ayaa waxaa kala qaybiya webiga waxayna leedahay buundo la isaga gudbo oo ay isaga kala gooshaan dadweynaha kunool labada dhinac ee magaalada. Inta badan xiliga roobabka badan ay da,aan waxaa magaalada kusoo fataha webiga oo inta badangodoon kadhiga dadweynaha kudhaqan magaalada.
Ciidanka Cirka Soomaaliya
Wasaarada Gaashaandhigga
Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya waa wasaarada maamusha dhamaan hay'adaha iyo waaxyaha aminiga qaranka, isla markaana gacanta ku haysa ciidanka qaranka wadanka Soomaaliya.
Madaxwaynaha Soomaaliya ayaa ah Hogaamiyaha Sare ee Ciidanka Qalabkasida ee wadanka. Sidoo kale, Wasiirka Gaashaandhiga wuxuu masuul ka yahay isku dibu ridka iyo diyaarinta siyaasada ciidanka, isla markaana soo diyaarinta kheyraadka iyo maamulka dhaqaalaha ku baxa ciidanka.
Mustaxiil
Qore:ibraahim cabdi shabeel
Ciidanka Cirka Soomaaliya
Wasaarada Gaashaandhigga
Guud ahaan, ciidamada hubaysan ee Soomaaliya waxaa ka mid ah: ciidanka qaranka, Ciidanka Cirka Soomaaliya, iyo Ciidanka Badda Soomaaliya; kuwaasi oo masuul ka ah ilaalada iyo nabadsugida wadanka, shacabka, qaranka iyo dowlada..
Ciidanka Xooga Dalka
Ciidanka Xooga Soomaaliya sido dowliga ah loo yaqaano Ciidanka Jamhuuriyada Federaalka Soomaaliya, waa Ciidanka Qalabka Sida ee wadanka Soomaaliya. Ciidanka xooga dalka waxaa hogaamiya madaxweynaha wadanka, waxayna masuul ka yihiin amniga, amaanka, jiritaanka iyo xoriyada, sharafta iyo kaladembeynta wadanka.
Taariikh ahaan, ciidanka wadanka Soomaaliya wuuu ahaan jirey kan ugu xoogan qaarada Afrika. Ciidanka Soomaaliya waxaa markaas weeninkiisa lagu qiyaasaasi jiray in oo u dhaxeeyay 350,000 ilaa 400,000 oo ciidan oo diyaar ah. Ciidanka soomaaliya waxaa la sameeyay 1960kii, waa markii ee soomalaiya xornimadeeda ka heshay gumeesti yaashii Ingriiska iyo Talyaaniga. Ciidamada soomaaliya waxee ka koobnaayeen Ciidanka Badda Soomaaliya, Ciidanka Cirka Soomaaliya iyo Ciidanka Booliska Soomaaliya. Shaqadooda ugu horeeysay ee qabtaan neh waxee eheed Xoreentii Soomaali Galbeed 1976ii, waa markii ee 4 dal ku goobteen. Ciidamada Soomaaliya qalab badan oo xoogan ee lahaayeen, waxaana si fiican u dhisay, wadamada Ruushka (Midowga Soviet), Talyaaniga iyo mareykanka oo hub ugu saaiidi jiray. Ciidamada soomalaiya ayaga ayaa ciidankooda sii tabo bari jiray dhinaca dhulka iyo cirka. 20sano kadib ciidamada soomaaliya awood ee ku difaacan dalka malahan,Kuwii hore ee xooga dalka soomalaiya wee duqoobeen, qaar neh dalka ee ka baxeen, qaar badan neh dagaalkii sokeeyay ee ku dhinteen. sidii loodhisay Dawladda KMG, somalia waxee yeelatay ciidan yar oo 20,000 gaareenin, sifiican neh u tabo barneen, qalab fiican iyo dhaqaalo ciidan neh ee heesanin. Ciidanka maanta ka jira dalka soomaaliya, waa kuwo dalkooda difaacaya ayaga oo waxba heesanin, qalab ama gawaarida militariga. Maadaama oo dalka ka jiro dagaalo, mala dhihi karo ciidankeena woo dhisanyahay, ayaga oo waxba heesanin qofna caawinin.
Imārāt Diyaaradka
طيران الإمارات
Al-Imārāt (Carabi: طيران الإمارات DMG: Ṭayarān Al-Imārāt) waa shirkad diyaaradeed oo fadhigeedu yahay Dubai, Imaaraadka Carabta. Duulimaadyadu waa shirkad hoos timaada Emirates Group, oo ah shirkad ay leedahay shirkadda Dubai Investment Corporation ee Dubai. [3] Waa diyaaradda ugu weyn ee Bariga Dhexe, [4] oo ka shaqeyneysa 3,600 duulimaad toddobaadkii ka yimaada madaarka Dubai ee Caalamiga ah, in ka badan 140 magaalo oo 81 dal ku leh lix qaaradood. Hawlaha gaadiidka waxaa fuliya Emirates SkyCargo.
Emirates waa shirkadda afaraad ee adduunka ugu weyn iyada oo ay soo jiidatay dakhligii rakaabka ee duulimaadkii la socday, [7] kii afaraad ee ugu badnaa rakaabka caalamiga ah ee la geeyay, [8] iyo tan labaad ee ugu weyn marka la eego tareenka xamuulka tareenka. Laga soo bilaabo Maarso 2016 ilaa Febraayo 2017 Emirates ayaa ahayd duulimaad aan duulimaad lahayn oo aan dheereyn oo ka timid Dubai ilaa Auckland.
Intii lagu jiray bartamihii 1980-yadii, Gulf Air waxay bilaabeen inay adeegyadooda dib u gooyaan Dubai. Sidaas awgeed, Emirates waxaa la dhisay bishii Maarso 1985 iyada oo taageero ka heshay qoyskiisa boqortooyada reer Dubai, iyada oo Pakistan International Airlines ay bixisay laba ka mid ah diyaaradaha diyaaradaha ee ugu horreeya ee ku saabsan dayuuradaha qoyan. Iyada oo $ 10 milyan oo lagu maal-galiyo raasumaalka waxaa loo baahan yahay in ay si madax-bannaan u shaqeyso dawladda. Pakistan International Airlines waxay diyaarisay xarumo tababar ah oo loogu talagalay shaqaalaha duullimaadka ee Emirates. Duulimaadyada ayaa waxaa hoggaaminayay Axmed bin Saeed al Maktoum, oo ah guddoomiyaha shirkadda dayuuradaha. Sanado ka dib markii la aasaasay, duulimaadka ayaa balaariyay labadaba filimkeeda iyo meelaheeda. Bishii Oktoobar 2008, Emirates waxay dhammaan hawlgalladii ka soo qaaday Garoonka Caalamiga ah ee Duulimaadyada Duulimaadyada ee Dubai 3
Xeebta Hurghada
🇪🇬 Egypt
Baabur Uumi Duubo
Baabur Uumi Duubo en- Steam roller Baabuur culus oo loogu talagalay samaynta waddooyinka iyo dhismayaasha, oo loo adeegsado dhisidda adduunka oo dhan,
Shirkad-
CEN-SAD
CEN-SAD https://au.int/en/recs/censad
wadanamaha CENSAD Macaduwan. Libya,mali ,
Dajimaale
Dajimaale waa deegaan ku yaalo Gobolka Mudug.
Cag
Cag
Musuqmaasuqa Somalia
Musuqmaasuqa Somalia
Cag
Cag (ingiriis: Foot) waa halbeeg lagu cabiro dhererka.
Musuqmaasuqa Somalia
🇸🇴 Somalia
Cag
Astaanta Cag waa ft.
Musuqmaasuqa Somalia
en: Corruption in Somalia
Cag
= Halbeega Maylka =
Musuqmaasuqa Somalia
Lacagaha dawladda iyo laaluushka oo loo adeegsado lacag dawladeed oo loo adeegsado dad iyo mashaariic, Soomaaliya waxay ka mid tahay dalalka ugu musuq-maasuqa badan ee ay ka jiraan wada hadal kooban oo u dhexeeya dadka iyo madaxda Soomaaliya. Kooxaha qabaa'ilku waa hogaamiyayaal iyo laaluush dadka laga qaado inta badan dhibaatada mashaariicda adeegyada aasaasiga ah ee Soomaaliya. Musuqmaasuqa ka jira somalia waxa laga yaabaa in uu sabab u noqdo macaluusha oo ay madaxdu wali ku harsan yihiin in ka badan kala badh dadka ku nool macaluul iyo baahi cunto. Musuqmaasuqa ayaa horseeday hoos u dhac weyn oo ku yimid maalgashiga beeraha ee koonfurta Soomaaliya waxaana Soomaaliya lagu tiriyaa wadan musuq-maasuq badan uu ka jiro oo madaxda aan lagula xisaabtamin macluusha in ka badan 5 milyan oo qof.
Kirara Asuka
Shaqo
Waxay sameysay muuqaalkeedii ugu horreeyay sidii idol AV bishii Disembar 2007 gudaha Kirara Asuka Her Miracle Breasts. Ee Maarso 25, 2009, waxay ku guulaysatay abaal-marin ka timid Sky PerfectTV!  Abaalmarinta Baahinta Dadka Waaweyn. Waxay ka tagtay h.m.p bishii Sebtembar isla sanadkaas waxayna u wareegtay Prestige bishii Oktoobar ee sanadka xiga. Waxay jishay filimka Iron Girl bishii Luulyo 2012. Waxay ka tagtay Prestige Abriil 2013 waxayna ku dhawaaqday u wareejinta S1 bloggeeda Juun isla sanadkaas.
Ee Janaayo 17, 2015, waxay jishay filimka "Iron Girl Ultimate Weapon. 1-dii Juunyo, waxaa loo doortay gabadh muuqaal ah cuntada caafimaadka "Maka Emperor" ee Cuntooyinka Dheeraadka ah ee Jabaan. Waxay ku biirtay Ebisu Muscats xubin ahaan 24-kii Sebtembar, iyo Diseembar 21, waxaa lagu dhawaaqay inay tahay hoggaamiyihii 4-aad ee Ebisu Muscats. Waxay ka qalin jabisay Ebisu Muscats Abriil 17, 2018. Bishii Juun 2019, buugeeda sawirka, Stylebook, waa la sii daayay. Oktoobar 2, waxay furtay xarunteeda quruxda "TOKYO ACE CLINIC".
2020
Dhuusamareeb
maga waa Dhuusamareeb waxay ku baxday magacaan ayaa ahaa in dhuusmareeb aheed
meel duusan oo qurac weyn ku hoos yaalo kaasi oo dadka ka reebta maryaha.
sidoo kale waxa kale oo lagu sheegaa in magca dhuusmareeb uu ku yimid ceel uu ku ooli jiray xaafadda bari ee waaberi kaasi
oo ahaa ceel biir ah oo dhanaana ayaa lagu yiri dhuusmareeb, mgacii hore oo ay leheed dhuusamreeb ayaa ah daar dheer ,
Dusmareeb ama Dhuusamareeb, waa Magaalo madaxda Gobolka Galguduud ee Bartamaha Soomaaliya oo ah mid ka mid ah gobolada Soomaaliya kuwooda ugu baaxadda weeyn,waxaa ay kamid tahay magaalooyinkii ku burburay dagaaladii sokeeye balse hada waa maagaala madaxda Galmudug state. maagaada sanadihii u danbeeyay laga soo bilaabo 2011-kii waxaa ka socday hormaro fara badan kadib markii laga saaray ururkii Alshabaab,Inkasta oo ay magaaladu kamid eheed meelaha ugu xasiloon danka, hadanemagaalada waxaa ragaadiyay kooxdii kasaartay Al-shabaab ee Ahlu suna waljamaaca iyaga oo ka hor istaagay hornaro badan oo laga filan karay sida jaamacado badan iyo hotelo. kadib 2018-kii markii ay gashay magaaladu gacanta galmudug, waxaa soo muuqday hormaro fara badan sida dhismaha xarumaha dowlda iyo isbitaalada.
Magaca
Magaceeda sida saxan ee uu awal aha waa Dusmo reeb, waqtiga socodkiisa ayaa wuxuu isu badalay dhuusa mareeb,
Juqraafi
Dhul ahaan, Galgaduud waxay xuduud beenaad la wadaagtaa Gobolada Hiiraan Dhanka koofur-galbeed Shabeellaha Dhexe dhanka koonfurbari ee saaran xeebta Badweynta Hindiya iyo Gobolka Mudug oo waqooyi ka saaran, Galbeedkana waxaa ka xiga xaduud beenaadka Soomaali Galbeed ku jirta gacanta Itoobiya. Dhusamareeb iyo AngeredVinkel waxaa weyn AngeredVinkel
Gobolkan oo leh deegaano cajaa'ib ah oo juqraafi ahaan, macdan iyo deegaan ahaanba Soomaalidu ku taqaan, Tusaale ahaan Dhagaxa gibsonka loo yaqaano ee Ceelbuur kaasoo laga isticmaalo Soomaaliya iyo carabaha lagana sameeyo dabqaadyada, bujikooyinka...IWM. Aridibaaxa loo iibgeeyo dal iyo dibad oo uu gobolkani la qeeybsado Hiiraan oo ku deegaan ah iyo digir gaduudda soomaalidu u taqaanno digirta ceelbuur iyo falfaliirta. Waxaa kuwaasna sii hoostaga tuulooyin iyo tabeello aad u faro badan, xagga juqraafiga dulka xeebtu waa deex kadiifad cagaaran oo kale ah xooluhuna cowska afka kama qaadaan duurjoogta iyo xooluhuna isma cunaan dadkuna ugaarta ma laayaan oo waxeey ka aaminsan yihiin in ay iyagu idaha leeyihiin ugaartuna tahay xoolo jinni! Cadadaao iyo caabudwaaq waxaa u dhaxeeya dhul lagu qiyaasi karo 60km oo isku wareeg ah, waxaana loo yaqaanaa ban geelle dhulkaas waayadii hore ugaar kaliya ayaa joogtay hadase waxaa daaqqa geella waxaa kuyaalla cows dadka iyo xoolaha kala qarinaaya oo aad u dheer, aagga caradda gaduudan ee balliyada badan waa dhulka aricadka lagu dhaqdo wuxuu leeyahay dhir iyo howd aad u baaxad weeyn waxaa ka baxa geedka soomaalidu kufaanto oo aan aduunyada meelkale kabixin eelayiraahdo Gudda, amase geedka Yicibta xagga hiiraan xigta waa waadiyo biyooleey ah iyo buuraley.
Magaaladan Dusmareeb waxay soo martay marxalado kala duwan iyadoo dagaalo badani oo dad aad u tirabadani ay ku hoobteen ka dhaceen Caasimadda Gobolka Galgaduud, waxaana Gacan ku haynta Degmadaasi isku bebedalay burburkii dalka kaddib dhowr awoodood oo ay ugu horreeyaan Horjoogayaal Qabaa'il iyadoo Degmada ay degto Jufo kamida beesha Cayr inkastoo beeshaasi isku dayday in ay gacan ku haynta magaaladaasi ay xaqiijiso haddana waxaa dhacay dagaalo badan oo kii ugu xumaa ay Alshabaab kula wareegeen, iyadoo markii dambana ay kala sii wareegeen Ahlusuna waljamaaca Duruqu Suufiya, waxaana intaa kaddib ay magaaladu hoy u noqotay Is bedbedal labada gelinba mid in ay gacanta ku haayaan Alshabaab VS Ahlusunawaljaamaca, taasoo ka dhigtay in magaalada galina laga guuro galina lagu soo laabto, maqrib walba waxay dadku isu diyaarin jireen Caraw, iyagoo dadka deegaanku ay aad u taageersanaayeen Kooxda Ahlusunawaljamaaca oo deegaanadaasi si aada looga taagaari jiray, hayeeshee Alshabaab waxay ku imaan jireen Degmada Xoog iyo qasab iyadoo ugu dambeyntii dadkii deegaanka ay iska kaashadeen sidii loo cirib tiri lahaa mar dambana aysan ugu soo laaban deegaanada, Taatikooyinkii ugu yaabka badnaa ee siyaasada dagaalka ayaa loo isticmaalay ceerada Alshabaab ee Deegaankaas waxaana dadka reer miyiga ah la siiyay mobilo kaarar free ah loogu shubay loona sheegay in ay soo wargaliyaan haddii ay arkaan Alshabaab oo soo dhuumaaleysanaya miyiga inta aysoo dhaafin ayaana laga hortagi jiray.
Degmada Dhuusamreeb waxay ku sigatay in ay jarto xadka ay la wadaagto ama aan iraahdo waddada loo maro Ceel buur taasoo ay aad uga baqan jirtay waana waddada kaliya ay isticmaali jireen Alshabaa markii ay gacan ku haynta degmadaasi la wareegayaan.
Ugu dambeyntii Kooxdii maamuli jirtay Dusmareeb ee Ahlusunawaljamaaca waxaa meesha ka saaray Guuto ciidan ah oo laga soo diray Muqdisho iyo Afgooye, waxaana hor boodyay Hoggaamiye kooxeed nin aan gaarin, aad u da'yaraa siyaasad ahaana aan sidaa usii lahayn miisaan culus "CIRFO" wuxuu ahaa taliye ciidan oo Afgooye ku noolaa intii burburka dalku uu jiray, maamulkii Indhacade ee shabeelaha hoose ayuu u qaabilsanaa Afgooye oo ah magaalo qadiimi ah, wuxuu usoo wareegay Dusmareeb si uu isaga riixo kooxaha xulufada ah ee dhowrka qabaa'il ka kooban ee magaalada Dusmareeb ka dhigtay xarunta ee Ahlusunawaljamaaca oo badankood kamida ahaa beelaha sida aadka ah u daga Gobolka Galgaduud.
Cirfo oo Taageero kahelaya dowladdii federaalka soomaaliya wuu ku guuleystay siyaasaddii ahayd in uu maamulka Ahlusunawaljamaaca kala wareego, waxaan haatan isagoo ah Guddoomiyaha Gobolka Galgaduud uu ku sugan yahay xarunta gobolka ee Dusmareeb.
Degmada Dusmaree waxaa haatan loo magacaabay in ay noqoto xarunta Maamul goboleedka Mudug iyo Galgaduud, waxayna caasimadda labadaasi gobol ku heshay Dekaneeto madaxweyne iyadoo aanay wax tartan ah galin haddii ay ahaan lahayd Dhismaha iyo Bilicda, Ammaanka iyo Taageerada bulshada labada gobolba midna ma aysan ku galin tartan sidaad ayeyna ku noqotay Caasimadda labada gobol ee mudug iyo galgaduud, dadka u dhashay Dusmareeb ee daga waxay u diyaar garoobayaan in ay ka faa'iideystaan fursadda uu Madaxweyne xasan sheikh ugu magacaabay caasimadda labada gobol iyagoo daneenaya in ay dhismayaal cusub ka dhisaan, waxayna marka ugu horreysa wadaan dhismaha xarunta madaxtooyada maamulka uu yeelan doono, iyagoo iska kaashanaya dhismaha xaruntaasi waxay rabaan in ay soo gabagabeeyaan goor dhaw uruurinta qaranshkii lagu dhisi lahaa Dhuusamreeb oo daah furna u noqon doonta in dadka kale ay iyaguna dhistaan magaalada oo dadku kasii jeesteen markii ay dagaalada koox kooxeysiga ah kusoo bateen.
dhuusamareeb waxay isu badashay magaalo amnigeedu dad badan la arka kaxeen waxaana dhoor mar laku soo qaaday weerar alshabaab kuwaasoo arkakax iyo layaab kunoqotay bulshada galmudug dhuusamareeb. waxaan latabay ururkii alsuna ee ka howlgali jiray magaalada dhuusmareeb iyo guriceel kuwaasoo loogu riyaaqay nabadda iyo xsiloonida ay keeneen iyo is dhexgalka bulsho walow maamulkaas aysan ka shaqeen horumarinta deegaankaas ,ayey hada dadku ubaahi qaban oo oronayaan shaakirow markale markale.
maamulka uu hada hugamiyo axmed cabdi kaariye qoor qoor yaa ah maamul la tiicaya galmudug asagoon waxba uqaban waxaan uu inta badan maalman bilaabay caburinta muwaadinkan iyo in uu xoriyad la'aan ku noolaadaan. wariye maxamed cabdiwali tooxow iyo weriye cabdulkaadir cabdulahi maxamed cc oo ah suxufiyiinta ugu caansan galmudug ayaa loo diiday soo gudbinta warbixinnada galmudug ay kusugantahay ,waxaana loogu hanjabey in ladili doono hadii ay soo gudbiyaan fashilka iyo guul darada uu wajahayo maamul xumada Axmed qoorqoor ,
siyaasad ahaan qoorqoor maahan mid ku yimid rabitaanka shacabka ee waxa uu ku yimid jeebka villa soomaaliya taasoo ka dhigan in in aysan taageersaneen shacabka  97%oo diidan qaabka uu waxa u wado cidii kasoo horjeesatana uu dil uu hanjabo.
dhuusmareeb dadka kunool ayaa ah dad jecel samaha iyo dowladnimada iyo nabadda.
Sahra Axmed
Sahra Axmed Jaamac (dhimatay 2018), kuna magac dheeraa Sahra Axmed, waxay ahayd fannaanad Soomaaliyeed oo caan ah.
Taariikh nololeedka
Sahra Ahmed Jaamac dagaaladii sokeeye ka dib dalka kamay bixin, nolosheedana waxa ay ku qaadatay dagaaladii Hargeysa, iyada oo la tacaalaysay sidii ay u korsan lahayd carruurteeda oo hadda badankoodu reer leeyihiin. Waxa ay sidoo kale kala shaqeysay Laanqeyrta Cas intii uu dagaalku socday caawinta barakacayaasha (IDPs) iyo kor u qaadista wacyiga baahida is-caawinta.
Geerida
April 4, 2018, geerida Jaamac ayaa lagu dhawaaqay, sababta dhimashada lama shaacin laakiin waxay u badan tahay sababo caafimaad. Jaamac waxa ay ku soo beegantay Hargeysa, waana hooyo haysata 9 carruur ah, 5 hablood iyo 4 wiil.
Machadka Cilmibaadhista iyo Tababarka Qaramada Midoobay
Machadka Cilmibaadhista iyo Tababarka Qaramada Midoobay (United Nations Institute for Training and Research, loo soo gaabiyo: UNITAR) ururkan waxaa la aasaasay sanadkii 1963 ka dib markii Sharciga Golaha Sare Qaramada Midoobay la ansixiyey, kaasi oo dhigayay in ururka QM iyo wakiiladiisa ineey helaan ilo warbixino iyo cilmibaadhis lagu kalsoon yahay oo ku saabsan xaqiiqada ".
Salaar
Salaar waa khudaar. Lafaha iyo caleemaha labadaba waa la cuni karaa.
Da'
Da' (ageing; شيخوخة) waa nidaamka jidhka noolaha u koro intii wakhti ah isla markaana u gaboowo. Nooluhu marka uu weynaado ee intii mudo ah joogo wuxuu noqdaa "Duq" taasi oo saynis ahaan u taagan isbedelka ku imanaya jidhka.
Marka laga hadlayo dadka, da'da waa isbedelka ku yimaada jidhka qofka intii wakhti ah, taasi oo ugu dambeynta keenaysa isbedel ku yimaada muuqaalka jidhka, fikirka, shaqada, awooda iyo dhaqanka bulsho ee qofkaasi.
Salaar
=Koraaya salaar= Salaar waxa lagu beeri karaa meelo badan oo aduunka ah, oo ay ku jiraan Yurub, Aasiya, iyo Waqooyiga Ameerika, cimilo dhexdhexaad ah. Waxay u rogi doontaa dhadhan qadhaadh cimilada kulul. =Noocyada salaar= Inta badan caleemaha salaarku waa cagaar, laakiin qaar waa casaan. =Tixraac=
Machadka Cilmibaadhista iyo Tababarka Qaramada Midoobay
=Qoraalo La Xidhiidha=
=Ku saabsan Qaramada Midoobay=
=Linkiyo Kale=
=Tixraac=
999 (tiro)
999 (ingiriis: nine hundred ninety nine) waa tiro xisaabta ka mid ah oo u qoranta sagaal boqol sagaashan iyo sagaal taas oo ah godka kumaad ee tiroda.
Tiroda 999 waa lambarka sagaal boqol sagaashan iyo sagaalaad ee lambarada, waxaana ka horeeya 998, waxaana ku xiga 1000. Sidoo kale waxay ka tirsan tahay godka tirada ee Afar-godleey. = Liiska Tirada =
= Qoraalo La Mid ah = = Xigasho =
Xeerarka tajwiidka Qur’aanka
Xeerarka tajwiidka Qur’aanka
أحكام تجويد القرآن الكريم [ اللغة الصومالية ]
Qore CabdiRisaaq Maxamed Cilmi “ina Warfaa”
عبد الرزاق محمد علمي ( ابن ورفا )
Fiiro gaar ah: Fadlan tixgeli aayadaha Qur'aanka ah ee qoraalkan la socda oo ha dhigin meel dayacan. Weli lama daabicin kitaabkan
Qof kasta ayaa xaq u leh inuu daabacdo kitaabkan oo ma dhowrsana
La soo xiriirka qoraha ee ku saabsan kitaabka
Haddii aad xiiseyneysid kitaabkan oo aad dooneyid inaad ogaato sidii lagu heli lahaa, iyo haddii aad ku aragtid khaladaad, Eebbe kaliya ayaa dhamaystirane ha kaa abaalmariyo. Waxaad fadlan kala soo xiriiri kartaa cinwaanka qoraha kitaabkan bariidka xaasuubkiisa "e-mailkiisa" oo ah: ina_warfaa@hotmail.com.
Mahadnaq
Waxaan ugu horeyntii u mahadnaqayaa Eebbe, oo igu galadaystay nimcooyin tira badan oo aanan koobi karin. Ka dibna waxaan u mahadnaqayaa dhammaan dadkii igu caawiyey talo, fikrad iyo dhiiragalin, gaar ahaan Xaaji Xasan Maxamed Aaden iyo Yaasiin A. Ciid. Waxaana idin leeyahay جزاكم الله خيرا.
Hordhaca qoraha
Waxaan ku bilaabayaa magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar.
Waxaa mahadda iska leh Eebbe, naxariis iyo nabadgalyadiisana korkooda ha ahaato addoomadiisa uu doortay.
Kani waa xeerarka qurxinta aqriska Qur’aanka,  أحكام تجويد القرآن ulajeedadaydu waxay tahay in aan ugu dhawaado Eebbe, aniga oo ugu qoraayo afka soomaaliga axkaamta tajwiidka Qur’aanka, dadka jecel iney bartaan, rabana iney u sii gudbiyaan caruurtooda.
Waxaana ku tala jiraa kitaabkan ka dib inaan soo saaro labadan kitaab oo kala ah sheekooyinkii ugu wanaagsanaa أحسن القصص, iyo taariikh nololeedkii nebi Maxamed n.n.k. oo kooban iyo Asxaabtiisa r. نبذة يسيرة في سيرة النبي و الصحابته hadduu Eebbe yiraahdo.
Waxaan ugu dambayntii Eebbe ka baryayaa in uu aniga “qoraaga” kitaabkan iyo intii i caawisayba uu miisaanka wanaagyadeena noogu daro maalin aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn.
Waxaa la yiri qofkii ugu horeeyey ee dejiya cilmiga tajwiidka wuxuu ahaa Abuu Cumar Xafsa binu Cumar Adduuriyyu, qofkii ugu horeeyay ee qorana wuxuu ahaa Abuu Cubeyd Alqaasim binu Salaam.
Qoraha Helsinki sabti 24.12.1427 H. oo ku aaddan 13.1.2007 M.
B) Qurxinta aqriska التجويد: Ujeedadiisa, diintu waxay ka qabto, hababka lagu baran karo iyo siduu u kala baxo.
Cilmiga tajwiidka waa aqoonta lagu garto sida loogu dhawaaqo erayada Qur’aanka. Xarfaha oo si quruxsan loo aqriyaa ayaa waxay ahayd qaabkii uu u aqrin jirey Rasuulkii Eebbe naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee.
Cilmiga tajwiidka wuxuu yahay in loogu dhawaaqo xaraf kasta siduu yahay, iyo in xarfaha si quruxsan loogu dhawaaqo iyadoon waxba lagu darayn lagana dhimeynin si xunna loogu dhawaaqeyn.
Diintu waxay ka qabto barashada tajwiidka waxaa laga rabaa iney bartaan qaar ka mida muslimiinta فرض كفاية.
Habka loo barto cilmiga tajwiidka waa labo jaad:
1) التحقيق: Waa in xarfaha loo aqriyo si sax ah, sida shaqalka dheer, hamzada sideeda loo aqriyo, shaqalada oo la dhameystiro, codka sanka ee fudud in sidiisa loogu aqriyo ” الغنة” xaraf kastaa goonidiisa loo aqriyo, xarfahana loo kala saaro iyadoo la hakinayo degdegna jirin, laguna istaago istaagyada la ogol yahay iyo iyadoo la muujiyo xarfaha ama la iskuqabto xarfaha. 2) الحدر: Waa in loo aqriyo si degdeg ku jirto loona aqrinayo xeerarkii tajwiidka waafaqsanaa sida in xarfaha la muujiyo, la iskuqabto, shaqalka gaaban, shaqalka dheer, xarfaha oo sidooda loo aqriyo iyo astaamahooda.
3) التدوير: Waa in loo aqriyo hab dhexdhexaad u ah labadan hab ee kala ah التحقيق iyo الحدر
4) الترتيل: Waa in loo aqriyo Qur’aanka ukaadin, aan degdeg ku jirin, deganaansho iyo in loo aqriyo xaraf kastaa sidiisa, astaamihiisa iyo shaqalada dhaadheer.
T) Xeerka miimka iyo nuunka labolaaban المشدّدتين
1) Marka la aqrinayo miimka labolaaban waa in la muujiyo codka sanka ” الغنة” muddo qiyaastii labo xaraf ah sida: أمّا, ثمَّ, عمّ , أمّن.
2) Marka la aqrinayo nuunka labolaaban waa in la muujiyo codka sanka muddo qiyaastii labo xaraf ah sida: إنّ, إنّا, {من الجِنَّة والنّاس}.
J) Xeerka nuunka reebban iyo laboshaqlanaha ” التنوين ”
1) الإظهار الحلقي: Muujinta hunguriga الإظهار: Waa in loo aqriyo xarafka reebban sidiisa iyadoon la istaageyn, la hakaneyn iyo aan la adkeyneynin. Xarafyadiisa: Hamzada, ha’da, ceynka, xa’da, geynka iyo kha’da, waana kuwan erayada soo socda kuwa ay ku bilaabanayaan ay yihiin:
( أخي هاك علماً حازهُ غير خاسر ).
Xarfahaan ayaana loo yaqaan xarfaha hunguriga حروف الحلق, maxaa yeelay xarfahaasi dhawaaqooda wuxuu ka imaanayaa xagga hunguriga, sidaas darteed ayaa loogu magac darey xeerka muujinta hunguriga: الإظهار الحلقي.
Sida loogu dhawaaqo: Waxaa la muujinayaa nuunka reebban ama laboshaqlanaha ka hor: (Hamzada, ha’da, ceynka, xa’da, geynka iyo kha’da).
Tusaale:
1- ن+ أ : {مِنْ آيَاتِنَا}, {مَنْ أَرَادَ}, {مَرَّةً أُخْرَى}, {مِلْحٌ أُجَاجٌ}.
2. ن + هـ: {عَنْهُمْ}, {مِنْهُمْ}, {إِنْ هُمْ}.
3. ن + ع: {إنْ عُدْنا}, {أنْعَمْتَ}, {يومٌ عَسيرٌ}, {إثْماً عَظيماً}.
1. ن + ح: {منْ حَوْلِهِمْ}, {شَيءٌ حَفيظٌ}, {أُسْوَةٌ حَسَنَة}.
2. ن + غ: {مِنْ غَيْرِ}, {عملٌ غَيْر صالِح}, {منْ عذابٍ غَليظ}.
3. ن + خ: {مَنْ خَلَقَ}, {كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ}.
2) الإدغام: Iskuqabashada waa ku qabashada nuunka reebban ama labashaqlanaha xaraf ka mida xarfaha iskuqabashada حروف الإدغام iyagoo noqonaya xaraf kaliya oo labalaaban, kaas ayaa la yiraahdaa xarafka iskuqabashada. Xarfaha iskuqabashada ee nuunka waa lix: Waxaana kulmineysa erayga (يرملون).
Waxay u qeybsantaa iskuqabashada labo qeybood:
Qeybta koowaad: Kuqabashada iyadoo loo aqrinayo codka sanka الإدغام بغنة: Waa marka ay kulmaan nuunka reebban ama labashaqlanaha xarfahan mid ka mida: ( ينمو).
Sida loogu dhawaaqo: Waxaa lagu qabanayaa nuunka mana la aqrinayo, ee waxaa la labolaabayaa xarafka xiga, waxaana la muujinayaa codka sanka oo loo aqrinayo xarafka labolaaban muddo qiyaastii labo xaraf ah.
1. ن + ي: {إِنْ يَرَوْا}, {فِئَةٌ يَنصُرُونَهُ} وتقرآن: " أيّروا " , " فِئَتينْصرونه ".
2. ن + و: {مِنْ وَالٍ}, {إِيمَانًا وَهُمْ} وتقرآن: " مِوَّال "," إيمانَوَّهم".
3. ن + م: {مِنْ مَاءٍ}, {صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا} وتقرآن: " مِمَّاء ", " صراطمّسْقيماً ".
4. ن + ن: {إِنْ نَحْنُ}, {مَلِكًا نُقَاتِلْ} وتقرآن: " إنَّحن", "مَلِكنُّقاتل".
Fiiro gaar ah: Hadduu noqdo eray xarafka iskuqabashada nuunka reebban ka dib, ma la iskuqabanayo, ee waa in la muujiyaa nuunka reebban, waana laga helayaa Qur’aanka taasi iyadoo afar eray ah:
Fiiro gaar ah: Labo meel oo ka mida Qur’aanka kariimka ayaa la muujiyaa nuunka reebban woowga hortiis mana la iskuqabto waxayna kala yihiin: {يس والقُرآنِ الحَكيم} waxaa loo aqrinayaa: "ياسين والقرآن الحكيم". {ن والقلم} waxaa loo aqrinayaa: "نونْ والقلم".
Qeybta labaad: Kuqabashada iyadoon loo aqrineynin codka sanka: Waa marka nuunka reebban ama labashaqlanaha uu noqdo ka hor xarafka laamka iyo ra’da.
1. ن+ ل: {أَنْ لَوْ} oo waxaad u aqrineysaa: " الّو " {أنْداداً لِّيُضِلُّوا} oo waxaad u aqrineysaa: " أندادَ لِّيضلوا ".