cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baariis
BaariisParis}}) ama loo yaqaano magaalada iftiinka, . Waa magaalo madaxda dalka Faransiiska. Baariis waxay ukala qeybsantahay 20 xaafadood, shacabka neh waxee gaarayaan, ilaa 13.5 milyan oo qof. xaafadkastaana waxa ay u qaybsantaa afar qaybood waxa magalada maamula maayarka dawlada hoose waxa ay kutaalaa Baariis wabiga siin waxa ay leedahay laba gagi diyaradeed oo kal ah (Paris-Charles de Gaulle Airport, iyo Beauvais-Tillé Airport) baariis wax ladeho ma jirto waxaa weeyaan paris wexeena ku taala frans. waa magalada dunida ugu dalxiska badan sanadihi,2000 waxa PARISH dalxis u yimi in ka badan 30 milyan o dalxisyal ah wa magalada jacaylka waxay can ku tahay raxada iyo cadarada waxa ku yala musiyamka calamka ugu wayn Louvre o u yalo,sawir gacmedka qaliga ah e Mona Lisa
Abaalmarinta Muusikada Seoul
Abaalmarinta Muusikada Seoul (Kuuriyaan: 서울가요대상; Seoul Gayo Daesang; SMA) waa bandhig abaalmarinno muusig oo weyn oo Kuuriyada Koonfureed ah oo uu soo bandhigay wargeyska Sports Seoul, waxaa la qabtaa sannad walba tan iyo 1990. Guuleystayaasha abaalmarinta waxaa lagu xushaa iyadoo lagu saleynayo shuruudo isku jira, oo ay ku jiraan iibinta muusigga, codadka caanka ah, iyo fikradaha garsoorayaasha khabiirka ah.
Waqooyiga Kuuriya
Woqooyi Korea (북조선, 北朝鮮) ama  Jamhuuriyadda Dimoqraadiga Shacabka ee Kuuriya (조선민주주의인민공화국, 朝鮮民主主義人民共和國) waa wadan yar oo ku yaalo bariga qaarada Aasiya. Waqooyi shacabka waxa ay ka go'day Koonfur Kuuriya oo markeedi hore la isku dhihi jiray Kuuriya, sanadka markii uu ahaa 1950kii. ayaga oo dagaal xun dhaxmaray oo ilaa hadda ee colaad dhex taagantahay. woqooyi iyo koonfurtaba waxaa soo gumeystay wadanka Jabaan. Kuuriyada Woqooyi ayaa si weyn loogu eedeeyaa inay malaha tahay tii ugu xumayd ee xagga xuquuqda aadanaha adduunka. Rasmi ahaan, Kuuriyada Waqooyi waa dawlad aan diin lahayn.
Beer (xubin)
Beerka waa xobin muhiim ah ku dhinac taal caloosha qaybteeta midig sare, ama saableeyda feeraha dhanka midig ee hoose midabkiisu waa maariin gaduud ama casaan xigeen ah, miisaankiisuma waa 1.5 kg waxa uu ukala qaybsamaa 4 qaybood.
Xawaalad
Xawaalad (money transmitter, ama money transfer service; حِوالة) (sidoo kale loo yaqaano "Xawilaad") waa meherad ka shaqaysa diritaanka iyo bixinta lacagta; taasi oo u adeegta bulshoweynaha caalamka. Xawilaada lacagta waa ganacsi weyn oo ka jira dhamaan wadanada caalamka. Wadanka Soomaaliya waxaa caanka aha xawilaadaha u adeega bulshada kuwaasi oo ukala safriya lacagta meel ilaa meel kale.
Dunida casriga ah maanta iyo shalay waa been, xawaaladuhu waxay isticmaalaan barta internetka si adeegooda u fududeeyaan.
Hordhac
Sida caadiga ah, nidaamka xawaaladuhu wuxuu caan ka yahay Geeska Afrika, Bariga Dhexe, Waqooyiga Afrika, iyo meelo ka mid ah Hindiya.
Adeega xawaaladaha waxaa ka mid ah dirista iyo bixinta lacagta, keydinta lacagaha, maalgelinta, amaahinta iyo noocyo kale oo adeeg la xidhiidha lacagta ah.
Af Soomaali
Af-Soomaali waa luqad Afro-Aasiyatik ah oo ay leedahay laanta Kushiitik. Waxay afka hooyo u tahay Soomaalida ku nool dhulka Soomaaliweyn iyo qurbo joogta Soomaaliyeed. Afk Soomaaliga waa afka rasmiga ee Soomaaliya, luqadda qaranka Jabuuti , iyo luqad ka shaqeeysa gobolka Soomaalida Itoobiya iyo sidoo kale Waqooyi Bari Kenya. Afka Soomaaliga wuxuu si rasmi ah ugu qoran yahay xarfaha Laatiinka.
Kala sooca
Afka Soomaaliga waxaa lagu kala soocay gudaha kushitiga ee laanta Afro aasiyatiga; gaar ahaan, Dhulka bariga hoose ee kushitik oo ay weheliso canfarta iyo Saho. Af-Soomaaligu waa luuqadda Kushiitiga ee si fiican loo diiwaangeliyay, oo leh daraasado aqooneed oo afka ah oo ku qootoma dabayaaqadii qarnigii 19aad.
Juquraafiga
Afka Soomaaliga waxaa ku hadla Soomaalida ku nool dalka Soomaaliya, Jabuuti , Itoobiya , Yemen , Kenya , iyo qurba joogta Soomaalida. Waxaa sidoo kale ku hadlo dad tiro yar oo ka soo jeeda qowmiyadaha tirada yar ee ku sugan agagaarkaas.
Afka Soomaaliga ayaa ah kan labaad ee ugu wayn kushitiga marka laga reebo afka Oromada.
Mubaarak
AW JAMAAL sidoo kalena loo yaqaano (BAJAMAAL) waa beel ka mida beelaha oo ku dhaqan gobolka shabeelaha hoose gaar ahaan deegaanka Bariire ee hoos taga Awdheegle waana beel nabadeed oo Beeraleey iyo Xoolo dhaqataba leh.
Beesha Bajamal asal ahaan waxeey kasoo jeedaa Carab gaar ahaan faraca binuu Umayah Binu Cabdi Shamsi Al-Qurayshii waxayna kasoo galaan aftirsiga Mucaawiya Binu Abii Sufyaan Awoowaheena Maxamed Binu Al Sadiiq oo lagu naanaysi jiray AW JAMAL ayaa waxuu kasoo hijrooday qarnigii 5 aad ee Hijriyada oo hadda laga joogo in ka badan 10 qarni ama wax ka badan 1000 sano dalka Yeman gaar ahaan gobolka Xadarmuut waxuuna kusoo degtay Magaalada Xamar gaar ahaan Xamarjajab. wax badan kuma uusan nagaanin wuxuuna usii safray kadib degmada afgooye oo markaasi ka talinaysi boqortooyadii Geladi qeybna ka noqday mudo badan aan badnayn markuu joogay ayuu wuxuu u safray meel la yiraahdo kuraale oo hada loo yaqaano raaxoole una dhaw degmada bariire meesha ayuu dagay kuna faracmay kadib markii faraciisa uu batay waxeey dageen deegaano kale sida bariire shaam nuun mubaarak afgooye iyo guud ahaan dalka iyo koonfurta soomaaliya.
Beesha bajamaal waa beel wayn oo xadaarad leh oo caan ku ah dhulka Soomaaliyeed cirifyadiisa oo dhan qaasatan Gobolka shabeelaha hoose, Gobolka Baay iyo Bakool, Gobolka Shabeelaha Dhexe, Jubada Hoose, Jubada Dhexe, Gedo.
Af Soomaali
Juquraafiga
Ka dib bilowgii Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya horaantii 1990meeyadii, qurbo-joogta ku hadasha Af-soomaaliga ayaa korortay, iyadoo bulshooyinka cusub ee ururada Soomaalida ay ka samaysmeen qaybo ka mid ah Bariga Dhexe, Waqooyiga Ameerika iyo Yurub.
Mubaarak
Beesha BAJAMAAL waa beel qunyar socod dagaal iyo daandaansina lagu aqoon oo inta badan beeraleey ah nabada iyo xasiloonida aad ugu dadaasha. Waa dad Ahlu diin ah Allena ku maneestay dhulalkooda qeyraad fara badan.
Af Soomaali
Luqada rasmiga ah
Dastuur ahaan, Af-Soomaaliga iyo Carabiga waa labada af ee rasmiga ka ah Soomaaliya. Af soomaaliga waxay ahayd luuqad rasmi oo qaran tan iyo bishii Janaayo 1973, markii Golaha Kacaanka (SRC) uu ku dhawaaqay inay tahay luqadda koowaad ee maamulka iyo waxbarashada Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Soomaaliya. Afka Soomaaliga ayaa markaas ka dib loo aas aasay inuu yahay luuqadda ugu weyn ee waxbarashada tacliinta ee foomamka 1 illaa 4, ka dib shaqadii diyaarinta ee ay magacaabeen Guddiga Afka Soomaaliga ee ay dawladdu u magacowday.
Mubaarak
BAJAMAAL waxeey dagaan oo deris iyo dhul wadaagba yihiin walaalahooda Awdigil sida Geladi, Gare, Jiido waxeyna ka tirsan tahay 7da Awdigil. Beesha Abaajabal waa beel Soomaaliyeed.
beesha Bajamaal deegaanka bariire ayeey aad u dagtaa waana dad dhaqan wanaagsan oo walaaltinimo xishmad muslinimo soomaalinimo deris wanaag iyo soo dhaweynba ula dhaqma guud ahaan umada muslimiinta ah dhamaantooda.
BAJAMAL: 1.XASAN XAAJI
2.CUSMAAN
Hibo
Hibo, Hiba (ingiriis: Hiba) waa magac asal ahaan af-Soomaali ah oo macnihiisu tahay “haybad” iyo “sharaf iyo qadarin”. Sidoo kale, waxa Magaca Hibo noqon karaa gudoonsiin ama "u hibeyn". Hibo waxaa loo bixiyaa dhediga dadka.
Af Soomaali
Luqada rasmiga ah
Markii dambe waxaa la ballaariyey in lagu daro dhammaan foomamka 12da ah 1979. Sanadkii 1972, golahii kacaanka waxay qaadatay xuruuf laatiini ah oo noqonaayo mid rasmi oo qaran oo badalaayo dhowr xuruuf oo markaa la adeegsan jiray. Sidoo kale, wargeyska maalinlaha ah ee ku hadla afka Talyaaniga ee Xiddigta Oktoobar ("Stella d'Ottobre") ayaa dhalasho ahaan loo bixiyay, oo loogu magac daray Xiddigta Oktoobar , waxayna bilaabeen daabacashada af Soomaaliga.
Hibo
= Dadka Caanka ah = Dadka caanka ah magacan Hibo loogu yeedho waxaa ka mid ah:
= Jadwalka Magacyada =
Magacyada dadka Soomaalida ah iyo kuwa dadka Islaamka ahi aad ayay u badan yihiin, boqolka magac ee ugu muhiimsan isla markaana loogu isticmaalka badan yahay waxaa ka mid ah:
= Qoraalo La Mid Ah =
= Xigasho =
Laasadhagaxguduud
Laasadhagaxguduud Waa tuulo ku taala gakbeedka magalada Ceerigaabo ee gobolka Sanaag. waa degmo xeeb ah waxa ku yaala deked dabici ah waxa degan beesha muuse abokor Ee habar jeclo.
Af Soomaali
Luqada rasmiga ah
Afka Soomaaliga waxaa loo aqoonsan yahay inuu yahay luqadda rasmiga ah ee shaqada ee Deegaanka Soomaalida ee Itoobiya. In kasta oo aysan luqada ka ahayn af rasmi ah dalka Jabuuti, haddana waxay halkaas ka dhigtaa luqad qaran oo weyn. Afka Soomaaliga waxaa looga isticmaalaa telefishanka iyo idaacadaha raadiyaha, Raadiyaha ee dawladdu maamusho Raadiyo Jabuuti ayaa barnaamijyada iyo idaacadaha ku sii gudbinaayay luuqadda tan iyo 1943 iyo wixii ka dambeeyay.
Hay'adda Warbaahinta Kenya ayaa iyadana ku hadasha Afka Soomaaliga gaar ahaan barnaamijyadooda Iftin FM. Afsoomali waxaa looga hadlaa Waqooyi Bari Kenya.
Afka Soomaaliga waxaa nidaaminaya Akademiyada Afka Soomaaliga ee Gobolka, oo ah hay'ad dawladeed oo laga asaasay magaalada Jabuuti bishii Juun 2013 , waxa ay wadaagaan dawladaha Jabuuti, Soomaaliya iyo Itoobiya. Waxaa si rasmi ah loogu xilsaaray ilaalinta afka soomaaliga.
Laga soo bilaabo 2013, Afka Soomaaligu sidoo kale waa mid ka mid ah luqadaha muuqda ee laga heli karo Google Translate.
Lahjadaha af Soomaaliga
Afka soomaaliga wuxuu u kala baxaa labo qeybood oo waaweyn: Af maxaatiri iyo Af maay. Afka woqooyiga soomaaliga ama af maxaa tiri waa af Halbeega Soomaaliyeed ee cilmiga iyo culuunta lagu barto ahna kan qoran. waxay aas aaska u noqotaa heerka Soomaaliga. Waxaa ku hadla in ka badan 85% bulshada soomalida oo dhan, gaar ahaan deegaanada Jabuuti, Waqooyiga Soomaaliya, Deegaanka Soomaalida ee Itoobiya , Waqooyi Bari Kenya iyo meelo badan oo Soomaaliya ka mid ah. Lahjada Maay waxaa looga hadlaa inta badan koonfurta soomaaliya qoraalkiisuna weli si rasmi ah layskuguma raacin.
Olalihii Horumarinta Reer Miyiga iyo Qoristii Far Soomaaliga.
Olalihii Horumarinta Reer Miyiga ayaa lagu balaariyay tirada bulshada ee taqaan qorista iyo akhrinta Af Soomaaliga.
Barnaamijyo kumanaan saacadood oo ka baxay idaahadaha Radio Hargaisa iyo Radio Mogadishu iyo barayaal 20,000 (labaatan kun) oo ay ku jiraan ardaydii dugsiyada sare ayaa u howl galay in aqoonta aas aaska ee bulshada laga qaado 2% lana gaarsiiyay 55% mar ay UNESCO baaris ku samaysay isbadalka uu ummada gaarsiiyay Ole Olihii Horumarinta Reer Miyiga.
Af soomaaligu waa af ka kooban erayo,tiraab iyo hawraar soomali ah oo ay kol kolka qaarkood ku darsamaan erayo carabi ama ingriisi ahi. Af Soomaligu waa luqadda ugu fudud qoraal ahaan iyo codeynba hase ahaatee ku hadliddeedu way adagtahay, kolka la barbardhigo afafka udunka qaar ka mida.
Far Soomaali
Qoriddii Af-soomaaliga waxa ka qayb qaatay Aqoonyahanno Soomaaliyeed oo aad u fara badan. Xarfaha higgaadda Af-soomaaligu waa Shaqal 5 xaraf ka kooban iyo Shibbane 21 xaraf ah.
Shibbane oo kala ah:
Shaqal oo kala ah - Shaqal gaab:
Afka Soomaaliga marka laga fiiriyo falalka waxay ku dhamaadaan, ayadoo loo eegayo amar ahaan waxa uu ku dhamaado ayaa waxaa suura gal ah in aay ku dhamaadaan kuwo kale sida fal amar ah oo ku dhamaado "o" da waxaa lagu bedelayaa "A" waxaana la raacshaa "SHO". Tusaale: baxsasho(baxso), dhimo(dhimasho), seexo(seexasho), fadhiiso(fadhiisasho).
Sida la mooda waxaa kale oo jira falal ku dhamaada "N", kaa oo amar haan marka aan ka soo qaadno uu ku idlaado "Y" ama "I". Tusaale: xooji(xoojin), sii(siin), beer darey(beer dareyn). Waxaa laga reebaa kuwoo amar ahaan ku dhammaada "OOW", laakiin isu bedesho "AANSHO". Sida: jecloow(jeclaansho), ogoloow(ogolaansho).
Hadii la fiirayo, meelaha ugu fudud waa tirooyinka:
Laakiin (my pen) sideen u isticmaali karaa ma(kan qalin)baa? Jawaabtu waa may ee waa lays daba mariyaa (qalin + kan)
Jasiirada Rodos
waa jasiirad gariiga raacsan ee dhacda bada dhexe waxary u dhawdahay xeebaha koofureed ee turkiya, jasiirada waxay caan ku tahay taalada rodos oo ka mid ahaa todobada yaab ee dunida, 2019 tirada dadka ee jasiirada waxaa lagu sheegay 130,000 kuwaas oo 55,000 oo kamid ah ay ku noolyihiin magaalo madaxda rodos,
Af Soomaali
Meelaha lagaga hadlo
iyo sidoo kale waddamada caalamka oo dhan, afka soomaaliga waxaa kale oo ku hadlo dad badan oo asal ahaan soomaali eheen, qaarkood weeba ku heesaan. ''' somali - english - turkish aniga - I - ben adiga - you - sen isaga - he - o iyada - she - o anaga - we - biz adinka - you - siz iyaga - they - onlar. qaybaha falalka(ficilada) soomaaaliga: kuwo ku dhamaado ..-id,..-asho,..-aansho,..-n sida afka soomaaliga hadaan tusaalooyin ka bixino: fal dhacay (aniga
Madhubala
Mumtaz Jehan Begum Dehlavi (waxay dhalatay 14-kii Febraayo 1933 - waxay dhimatay 23-kii Febaraayo 1969), oo sifiican loogu yaqaanay magaceeda Madhubala, waxay ahayd jilaa Filim Hindi ah. Waxay ahayd mid firfircoon intii u dhaxeysay 1942 iyo 1964. Waxay caan ku aheyd quruxdeeda, shaqsiyadeeda, iyo sawirada xasaasiga ah ee dumarka masiibada ah, waxaa sidoo kale loo yaqaanay The Beauty With Tragedy (Quruxda Musiibada) iyo The Venus Queen of Indian Cinema (Boqoradda Venus ee Shineemo Hindi), Isbarbardhiggeeda jilaaga Hollywood Marilyn Monroe ayaa ku kasbatay magaca Marilyn Monroe Bollywood.
Diseembar 2013
Shariif Nuurow Aamin Barkhadle waa Culumaa'udiinka ugu Caansan Soomaaliya, wuxuu ku dhashey Biyooley 1899 kii. wuxuu Quraanka Kariimka Xifdiyey asigoo 10 Sano jir ah, Ka dib wuxuu u Xiriystey Barashada Diinta Islaamka. Markii uu kasoo Aflaxey Barshada Diinta ISlamka, waxaa uu bilaabey in uu Faafiyo Diinta Islamka iyo la dagaalanka Munkarka. Khalwo wakhti dheer qaadatey kadib, Wuxuu aas'aasey Jameecada Rowlo oo Xarun u noqotey fidinta Diinta Islaamka.
Madhubala
Filim
Madhubala wuxuu ka soo baxay 74 filim. 22 sano oo ay shaqaysay. Waxay ka soo baxay filimo badan oo guul muhiim ah iyo ganacsi sida Mahal, Mr. & Mrs '55, Chalti Ka Naam Gaadi, Mughal-E-Azam iyo Barsaat Ki Raat.
AFC Ajax
Amsterdamsche Football Club "Ajax", ama Ajax waa koox-banooni oo kuyaalo magaaladda Amistardam ee dalka Holland.
Nuurad
Nuurad (Ingiriis: Lime) waa isku dhis macdan ka samaysan malakuyuulada curiyeha Kaalshiyaam, Kaarboon, Haydarojiin iyo Ogsajiin isla-falgaley. Inta ugu badan waa isku dhisyo KaalshiyaamOgsaaydhis iyo KaalshiyaamHaydarOgsaadhis (CaO).
Nuuradu waa hadhaaga Dhuxul Dhagaxa.
Inta ugu badan Nuurada waxaa loo isticmaalaa dhismaha iyo midabeeynta aqalada. Sidoo kale Nuurada waxaa laga sameeyaa Tamaashiirta.
Badanaaba Nuurada waxaa laga helaa oogada dhulka ayadoo ku dhex milan walxo kale. Si loo helo Nuurad saafi ah waxaa loo baahan yahay heerkul sareeya oo gaadha ilaa 1000 °C.
Shaxda falgalka isku dhiskaasi wuxuu u dhacaa sida tan:
CaCO3 + kul → CaO + CO2.
KaalshiyaamKaarboonayt + kul → KaalshiyaamOgsaadh + KaarboonOgsaaydh.
=Akhrin dheeraad ah=
= Isticmaalka Nuurada =
Gunagado
Gunagado waa magaalo dhacda Banka Bari ee gobolka jarar deegaanka somaalida dalka Ethiopia Gunagado waxay kamid tahay dagmooyinka ugu wawayn ee gobolka jarar
Nuurad
= Noocyada Nuurada =
Gunagado
Gunagado waxay ka kooban tahay dhul daaqsimeed beero iyo dhul xooluhu daaqaan oo qaali dhagax Caan ku ah
Nuurad
= Samaynta Nuurada =
Gunagado
Shacabka gunagado tirsigii ugu dambeeyey waxaa lagu sheeegay 150,000
Dhul
Dhulka (earth, أرض) waa meereha sadexaad ee qoraxda u dhow ee Bahda Midaysay Qoraxdu. Waa meeraha ugu muga iyo miisaanka weeyn iyo midka shanaad ee ugu xajmiga weeyn sideedda meere eeBahda Qoraxdu Midaysay. Dhulka waxa lagu naaneeysaa Meeraha Midabka Buluugan sababtoo ah marka hawoda sare laga soo fiirinayo waxa muuqda midabka buluuga.
Dhulku waa meereha kaliya ee nolol ka jirto dhamaan meereyaasha aan naqaano. Waxa lagu qiyaasaa meeraha dhulka in da'diisu ku dhowdahay 4.5 bilyan oo sanno. Dhulka isku-wareegiisa (Circumference) waa 40,007.86 km marka laga xisaabayo dhul badheha, sidoo kale baaxada guud ee oogada dhulku waa 510,072,000 km2 - taas oo ka kooban 148,940,000 km2 dhul ama caro iyo dhagax ah una dhiganta 29.2 %; iyo 361,132,000 km2 biyo iyo bad ah, taas oo u dhiganta 70.8 %.
Gunagado
Dagmada gunagado waxay ka kooban tahay 19 qabalay (tuulo) 4 waa magaalada gudaheeda 15kalena waxay kuyaalaan korka
Dhul
Muga dhulku waa 1.08321 ×10 12 km3 halka cufka meeraha dhulku yahay 5.97219 ×10 24 kg. Sidoo kale, miisaanka cuf ee dhulku waa 5.515 g/cm3, halka cufisjiidadka dhul badhehu yahay 9.780327 m/s2 taas oo u dhiganta 0.99732 g. Cadaadiska dunidan waa 101.325 kPa (MSL).
Heerkulka oogada sare ee dhulku waa meel dhexaad taas oo ah mida taageertay in nolol ka jirto meerehan. Kulka iyo qaboowga dhulku wuu kala duwan yahay ayadoo Cidhifyada (polars) oogu heerkul hooseeyo taas ka dhigtey qaboow badan, laakiin meelaha ku beegan dhul badheha ayaa ugu heerkul sareeya dunida. Guud ahaan, heerkulka dunidu marka ugu hooseeyo wuxuu gaadhaa 184 K ama −89.2 °C, dhex-dhexaad markuu yahay heerkulku waa 15 °C ama 288 K, marka uu ugu sareeyo kuleeylku wuxuu gaadhaa 56.7 °C ama 330 K.
Gunagado
1 farmadow 2 magaalocad 3 Bali sareedo 4 cadaadlayowga 5 qararo 6 miirta 7 Bali dhuure 8 lafoole 9 bulxan 10 madheedh 11 kortag Dheere 12 duud dhurwaaga 13 goblay 14 qaloocan 15 duudcade Xaga waxbarashada dagmada gunagado waxay kamid tahay dagmooyinka ugu wanaagsan gudaha magaalada waxaa kuyaala 4 school  2 Hoose/dhexe mid Hoose iyo mid dhexe Iyo 15 school oo kuyaala dhamaan tuulooyinka aan kor kusoo sheegay
Dhul
Cirka ama Samoda sare ee dunidan aan ku nool nahay waxay ka sameeysan tahay 78.08% curiyeha nitrojiin (N) taas oo ah hawo, 20.95% ogsajiin (O), 0.93% argon, 0.039% Kaarboon-labo-ogsaadh (C2O) iyo qiyaastii 1% uumi biyo ah (in kastoo mararka qaar kala duwan tahay cimilodu).
Gunagado
Xaga caafimaadka wali Mayna gaadhin heerkii ay ubaahnayd waxaa kuyaalaa 3 health centre
Xaga biyaha way wanaagsan tahay waxay ka cabta tuubada dheer ee kamtimada Birqod
Dhul
Taariikhda dhulka
Taariikhda dhulku aad ayay u dheer tahay oo waxaa la sheegaa in dhulku sameeysmay 4.5 bilyan oo sano ka hor. Isla mar ahaantaana sii jiri doono 8 ilaa 10 bilysan sanno oo soo socota.
Gunagado
Waxaa dagga qabiilka ree Haaruun gaar ahaan jilibka bah-cusboyahan
Dhul
Samayska dhulka
Sida eey isku raaceen khubarada cilmiga sayniska iyo Cilmi Fallagu, meereha dhulka waxa uu sameeysmay 4.5 bilyan oo sano ka hor, taas oo halkii bilyan ee ugu horeeyay dhexdiisa nolol ka bilaabantey. Isla wakhtiyadaas ayay sameeysantey Oogo Cir ama (atmosphere) kaas oo difaac u ah nolosha dunida kana difaacda ileyska halista ah ee qoraxdu soo deeyso (solar radiation). In ka badan 71% oo dunida ah waa biyoha dhanaan ee badaha iyo harooyinka biyoha macaan ee laga helo oogada dhulka. Inta soo hadhay oo ah 29% waa qaaradaha iyo dhulka caadiga ah. Cidhifyada aduunka, Cidhifka Koonfureed iyo Cidhifka Waqooyi dhamaantoodba waa baraf waana meelaha ugu qabowga badan ee heerkulkoodu aad u hooseeyo. Cufisjiidadka dunida waxay xidhiidh is-dhexgal oo isku xidhan la leedahay meereyaasha kale, gaar ahaan dayaxa iyo qoraxda taas oo suurto-gelisay in miisanka dhulku dheeli tirnaado.
Si la mid ah meereyaasha kale, dhulku wuxuu sameeyaa labo wareeg, mid uu ku wareegayo xariijintiisa midaas oo sameeysa habeenka iyo maalinta una dhiganta wakhti dhan 24 saacadood, iyo wareega dheer ee sameeya sanadka ee 365.4 maalin ee dhulku ku wareego qoraxda ahna tan keenta Afarta Xili (four seasons) iyo kala duwanaanta cimilooyinka dunida. Si ka duwan meereyaasha kale, dhulku wuxuu leeyahay hal dayax oo dabiici ah kaas oo ku wareega dunida wakhti u dhiganta hal bil ama 30 maalmood. Waxa la sheegaa in dayaxu ka go'ay dhulka isla markaana bilaabay inuu ku wareego meerahan wakhti hada laga joogo 4.43 bilyan sano.
Gunagado
Qoraalkan wali dib uhayn iyo dhamaystir ayaa ku Socda
Dhul
Bilowgii nolosha
Nolosha meeraha dhulka guud ahaan loo yaqaano "biosphere", ayaa waxa la aaminsan yahay ineey bilaabantay (qiyaastii) 3.5 bilyan sanno ka hor. Dhulku wuxuu hooy u yahay malaayiin nooc oo noole ah, kaas ooy ka mid yihiin Aadamuhu. Ilaha Macdanta iyo habka is-daba-wareega biyoha ayaa ah mid u gaar ah meerahan isla markaana suurto gal ka dhigey ineey taageerada noolaha degan dhulka.
Mustaqbalka dhulka
Jiritaanka dunidu waxay ku xidhan tahay nolosha Qoraxda. Haddii isbedel ku yimaado qoraxda nolosha dhulka iyo waxkasta weey doorsoomayaan. Sida la qiyaasayo, Hal bilyan sano ka dib, midabka qoraxdu waa isbedeli iftiinkuna waa sii kordhi sababto ah Hiliyaamta bu'da qoraxda ayaa sii kordheeysa taas oo keeni doonta in 10% kordho iftiinka, heerkulka iyo falaadhaha khatarta ah ee ka soo baxa qoraxda; halka 3.5 bilyan sano ka dib ay badan doonto 40%. Aqoonyahanada Cimiladu waxay sheegeen isbedelkaas qoraxda ku yimid wakhtigaas sare u qaadi ilayska halista ah ee "radiation" taas oo lumin doonto biyaha badaha dhulka. Wakhti yar gudaheed, waxaa kor u kici heerkulka oogada sare ee dhulka, sidoo kale isku-wareega Kaarboon Ogsaydh CO2 oo muhiim u ah nolosha dhirta ayaa jaha wareeri iskuna bedeli Kaarbon afar (C4) oo sun ah.
Qaab-dhismeedka dhulka
Dhulku waa meere dhagaxleey (terrestrial) ah asagoo ugu xajmi iyo miisaan wayn afarta meere ee la isku yidhaahdo Meere Dhagaxley, taas oo macnaheedu tahay dhulku wuxuu ka sameeysan yahay jidh dhagaxan ah si ka duwan meeraha Cirjeex oo hawo iyo neefo ka kooban. Dhulku wuxuu u sameeyan yahay qaab wareegsan oo u dhow qaabka ukunta, midaas oo ka dhigeeysa cidhifyada kuwo yara fidsan marka la bar-bar dhigo dhul badheha. Taasi waxaa keenay wareega dhulku ku sameeyo xariijintiisa asagoo iska soo rogaaya Cidhifka Koonfur ilaa dhanka Cidhifka Waqooyi. Gacanka Dhul badheha dunidu 43 kilomitir ayuu ka dheer yahay cidhifyada. Tani waa sababta loo leeyahay dhulku wuxuu u sameeysan yahay si u dhow qaabka ukunta.
Isku-celiska gacanka goobada dhulku waa qiyaastii 12, 742 kilomitir. Barta ugu dheer oogada sare ee dhulku waa Buurta Everst oo biyoha badda ka sareeya 8,842 kilomitir, halka meesha ugu hooseeysa tahay Dhufeeyska Mariyana oo ah god ka hooseeya 10,911 mitir oogada sare ee biyaha badda. Qaab-dhismeedka dhulka ayaa loo kala saaraa sadex laamood, kuwaas oo kala ah Qolof Dhul ama (Earth's Crust), Qeeybta Dhexe e Dhulka ama (Mantle), iyo Ubuc Dhul (Core).
Qolofka dhulka
Qolof Dhul ama (crust) waa lakabka ugu sareeya jidhka dhulka, midaas oo ka kooban dhagaxaan, caro iyo macdano kale. Xadiga curiyeyaasha iyo macdantu weey ku kala badan yihiin oogada dhulka; isku dhisyada ugu badan waa:
Lakabka dhexe dhulka
Qeybta dhexe ee dhulka loona yaqaano The mantle waa lakab dhagaxley ah oo saameyn ku leh miisaanka meeraha. Si la mid ah meerayaasha kale, dhulku wuxuu leeyahay jidh ka dhisan qeybo kala duwan. Lakabka sare, oogada dhulka, waxaa ku xiga lakabkan The mantle oo ka samaysan maqaar dhagaxaan Silika ah oo leh qiyaastii qaro (thick) 2,900 km (1,800 mile) ah taas oo u dhiganta 84% cufka dhulka. Lakabkani waa caro adke ku dahaaran bu'da dhexe ee Ubucda dhulka oo ah dareere kulul oo qani ku ah birta Aayronta iyo birta Nikelka ah, taas oo ah qiyaastii 15% cufka dhulka.
Ubuc dhul
Ubucda dhulka, loo yaqaano (Earth's Core) waa bu'da ama lakabka dhexe ee meeraha dunida. Qaybtani waa dareere aad u kulul oo leh qiyaastii qaro (thick) dhan 2,266 km (1,408 mi) taas oo kooban birta Aayron iyo Nikel. Ubucda dhulku waxay ka hooseysaa lakabka labaad ee mantleka. Bu'da dhulku waxay oogada sare ka hooseeysaa dherer dhan 2,890 km (1,800 mi) oo ah meesha Ubucda dhulku ka bilaabanto, ilaa 5,150 km (3,200 mi) oo ah badhtanka dhulka. Heerkulka ubucda dhulku waxa uu ka bilaabmaa 4400 °C (8000 °F) maqaarka ubucda ilaa 5,430 °C oo ah bu'da dhexe iyo meesha ugu kuleylka badan dhulka. Dhinaca kale, cadaadiska (pressure) Ubucda dhulku waa inta u dhexeeysa 330 ilaa 360 gigapascals (3,300,000 to 3,600,000 atm).
Ubucda dhulku waxay ka samaysan tahay isku dhisyo badan oo u badan Nikel iyo Aayron. Sidoo kale, Dahab iyo Balatiiniyaam badan ayaa iyagana laga helaa badhtamaha dhulka. Guud ahaan, bu'da dhulka la'aanteed nolosha dunidu waxay noqon lahayd nooc kale, sababtoo ah lakabkani waa sal-dhiga magnetka (magnetic field) dhulka.
Wareega dhulka
Dhulku wuxuu ku wareegaa qoraxda asagoo u jira masaafo dhan 150 milyan kilomitir wakhti dhan 365.2564 maalmaha qoraxda, hal sano. Wareegan waxaa keena mid kale oo dhulku ku wareego xariijintiisa, asagoo ka soo wareegaya bari ilaa dhanka galbeed. Midan oo qaadata wakhti dhan 24 saac ayaa dhalisa habeenka iyo maalinta. Inta uu ku gudo jiro wareega qoraxda, dhulku wuxuu ku socdaa xawaare ah 29.8 km/ilbiriqsi oo u dhiganta 107,000 km saacadiiba. Dayaxa oo ah mid ku wareega dhulka wakhti 27.32 maalmood ah ayaa u jira dunida masaafo dhan 384,000 km. Marka la isku daro wareega dhulka iyo dayaxa ku sameeyaan qoraxda, bisha dayaxa ilaa bisheeda kale waa wakhti ah 29.53 maalmood, waa waxa aan u naqaano hal bil. Guud ahaan, wareega dhulka xariijintiisa, kan uu ku wareego qoraxda iyo wareega dayaxu ku sameeyo dhulka dhamaantood waa kuwo lid ku ah wareega saacada (counterclockwise). Wareegyada dhulka iyo dayaxu waxay mararka qaar keenaan qorax madoowaad iyo dayax madoowaad.
Dayaxa dhulka
Dayaxu waa duni yar oo ka samaysan dhagaxaan, kuna wareegta dhulka, taas oo leh dherer dhan rubuc gacanka dhulka. Dayaxa dhulku waa kan ugu weeyn dhamaan dayaxyada meereyaasha Bahda Qoraxdu Midaysay kaas oo la odhan karo wuxuu ka wayn yahay meereyaasha yaryar qaarkood. Cufis-jiidadka u dhexeeya dhulka iyo dayaxa ayaa keena mowjadaha badaha, taas mi la mid ah ayaa keentay isku-xidhnaanshaha labadooda. Dayaxa oo ku socda xawaare dhan 1.022 kilomitir ilbiriqsigiiba, ayaa waxay ku qaadataa 27 maalmood, 7 saacadood iyo 43 daqiiqo in uu hal mar ku wareego dhulka.365.24 solar days).
Dhinaca kale, isku wareega dayaxu (circumference) waa 10, 921 km; cufkiisuna waa 2.1958 × 1010 km3 halka mugiisu yahay 7.3477 × 1022 kg. Maadaama dayaxa cirkiisu aad u khafiif yahay falaadhaha qoraxduna toos u soo taabtaan oogada dayaxa ayaa heerkulkiisu aad u sareeyaa ugu yaraan waa 100 Kalfin ugu badnaana wuxuu gaadhaa 390 K. Jidhka dayaxu wuxuu ka samaysan yahay iskudhisyo kala duwan kuwaas oo u badan curiyeyaasha kala ah: Argon, Hiliyaam, Sodhiyaam, Botashiyaam, Haydarojiin iyo Raadhoon. Markii ugu horeeysay taariikhda bani-aadamka, sanadkii 1959kii ayaa Dayax Gacmeed Ruushku leeyahay tagay dayaxa. Ka dib, 1968dii ayaa qofkii ugu horeeyay cagaha saaray dayaxa kaas oo ka socday Dawladda Maraykanka. Sanadkii 2004 wixii ka dambeeyay ayaa wadanada Jabaan, Hindiya, Shiinaha iyo Yurub saldhigyo ka sameeysteen dayaxa.
Inkasto dayaxu lahayn cir sare oo ka difaaca kulka qoraxda, cilmi baadhis la sameeyay waxay muujisay in dayaxu leeyahay biyo laga heli karo cidhifyada dayaxa iyo oogada sare dhexdeeda.
Qaaradaha dunida
Lakabka sare ee qolofka dhulka, loo yaqaano the lithosphere, waxaa loo qeeybiyaa waaxyo lagu magacaabo tectonic plates kuwaas oo maamula qaabka iyo naqshada qaaraduhu u samaysan yihiin. Dhulgariirka, foolkaanaha (volcano), dhismaha buuraha, iyo kala soocida badaha dhamaantood waxaa keena tectonic plateka. Qaab-dhismeeydka saxannada sameeya qaaraha dhulku waa todoba, kuwaas oo kala ah: Saxanka Baasifiga, Saxanka Waqooyi Amerika, Saxanka YuroAasiya, Saxanka Afrika, Saxanka Antaraktika, Saxanka Indo-Ustaraliya, iyo Saxanka Koonfur Amerika. Intaas waxa soo raaca Saxanka Carabta, Saxanka-Kaariibiyanka, Saxanka Iskotiya ee koonfurta Badweynta Atlaantika. Qaab-dhismeedka tectonik plateska ayaa keenay qaab-dhismeedka qaaradaha. Sidas darteed, guud ahaan Dhulku wuxuu ka kooban yahay todoba qaaradood oo magac ahaan kala ah: Qaarada Afrika, Qaarada Aasiya, Waqooyiga Amerika, Koonfurta Amerika, Qaarada Yurub, Qaarada Ustaraliya oo loo yaqaano Ooshiyaaniya isla markaana soo raacaan gasiiradaha yaryar ee u dhow, iyo Qaarada Antaraktika ee barafka ah.
Qoraxda dhulka
Qoraxdu (sun) waa xidigta iftiimisa, kulaylka gaadhiisa isla markaana cufisjiidad ku heeysa dhamaan meerayaasha Bahda Qoraxdu Midaysay. Miisaanka iyo cufka qoraxdu wuxuu la mid yahay 332,900 kan meeraha dhulka. Sidoo kale, bu'da dhexe ee qoraxda waxaa ka yimaada heerkulka, falaadhaha radiationka, elektaromagnetik radiation, iyo 400 ilaa 700 nm oo falaadhaha ileyska muuqda ah. Cadaymo la arkey waxay xaqiijiyeen in barta qoraxdu ku taalo suurto gelisay in dhulka ka jirto nololi. Jiritaanka meerayashu waxay ku xidhan tahay nolosha qoraxda. Haddii isbedel ku yimaado qoraxda nolosha dhulka iyo waxkasta weey doorsoomayaan. Sida la qiyaasayo, Hal bilyan sano ka dib, midabka qoraxdu waa isbedeli iftiinkuna waa sii kordhi sababto ah Hiliyaamta bu'da qoraxda ayaa sii kordheeysa taas oo keeni doonta in 10% kordho iftiinka, heerkulka iyo falaadhaha khatarta ah ee ka soo baxa qoraxda; halka 3.5 bilyan sano ka dib ay badan doonto 40%.
Aqoonyahanada Cimiladu waxay sheegeen isbedelkaas qoraxda ku yimid wakhtigaas sare u qaadi ilayska halista ah ee "radiation" taas oo lumin doonto biyaha badaha dhulka. Wakhti yar gudaheed, waxaa kor u kici heerkulka oogada sare ee dhulka, sidoo kale isku-wareega Kaarboon Ogsaydh CO2 oo muhiim u ah nolosha dhirta ayaa jaha wareeri iskuna bedeli Kaarbon afar (C4) oo sun ah. Dhirtu haday ka dhamaato dunida waxaa dhici in la waayo hawada Ogsajiin midaas oo sababaysa dhimashada noolaha oo dhan. Hal bilyan sano oo kale kadib, heerkulka maqaarka sare ee dhulka wuxuu gaadhi, ugu yaraan, 70 degree Salsiyas midan oo jaho-wareer ku keenaysa miisaanka iyo cufis-jiidadka dunida. Midabka qoraxdu wuxu noqon casaan 5 bilyan sano ka dib, isla markaan gacanka qoraxdu wuxuu gaadhi meel ka badan 250 jeer meesha uu hada joogo. Wakhtigan lama hubo, sida dhulku noqon, laakiin waxa la og yahay in wareega dhulku isbedeli sababto ah aad ayuu uga fogaani qoraxda. Mudo yar ka dib, bu'da qoraxdu waxay isku bedeli cadaan bilaa kul iyo ileys ah, halkaas ayaana ugu dambeeysa isku xidhnaanta Bahda Qoraxdu Midaysay.
Cimilada dhulka
Cirka dhulku ma lahan wax xad ah, si tartiib ah ayuu u noqonayaa khafiif sababo la xidhiidha wasakhowga hawada darteed. 3/4 muga cirka dunidu wuxuu u jiraa oogada dhulka 11 km oo kali ah, kuleylka ka imanaya qoraxda markuu soo gaadho meeshan wuxuu keenaa in hawadu kala baxdo ka dib ku qaboowda lakabka saree cirka. Taas ayaa keenta isbedelka cimilada, sida roobka, dabaylaha IWM. Badaha waaweyn ayaguna qayb ayay ka yihiin isbedelka cimilada, sababto ah uumiga biyuhu wuxu ka yimaada badaha, kuwaas oo ku qabooba cirka dibna ugu soo noqda dhulka ayagoo roob ah.
Biyaha roobka ayaa sameeya wabiyada iyo haraha leh biyaha macaan. Isku-wareega biyaha ee noocan (water cycle) ayaa si fiican u taageera nolosha iyo dhulkaba. Cimilada dhulka waxaa loo kala saari karaa waaxyo badan ayadoo la tixraacayo heerkulka iyo roobka. Nooca ugu caansan kala saarka cimilada, Köppen climate classification oo uu sameeyay Wladimir Köppen, ayaa loo kala saaraa shan qaybood oo kala ah: saxare qalayl ah, torobika (tropics), dhulka sareeya, qaboow-dhexe iyo qaboowga cidhifyada, kuwaas oo weli la sii qeeybiyo. Habka sameeynta cuntada ee dhirta (Photosynthesis) ayaa asna kaalin libaax ka qaata dheelitirka hawooyinka cirka, sababto ah dhirtu waxay isticmaashaa kaarboon-labo-ogsaydhka kuna sii daysaa cirka ogsajiin saafi ah. Haydarojiin oo ayadu ku badan cirka ayaa la falgasha Ogsajiinta dhirtu soo daysto taas oo ayadna dhalisa isku dhisyo biyo ah oo keena roob.
Nolosha dunida
Nolosha meeraha dhulka guud ahaan loo yaqaano "biosphere", ayaa waxa la aaminsan yahay ineey bilaabantay (qiyaastii) 3.5 bilyan sanno ka hor. Meelaha lagu noolyahay waxaa loo kala saaraa nidaamka ay u taageerayaan nolosha xayawaanka ama dhirta. Oogada dhulka waxa kala sooca kala duwanaanshaha loolalka iyo dhigaha (latitude and longitude) iyo jooga dhulka ka sareeyo biyaha badda. Meelaha qaar, sida cidhifyada aduunka, saxaraha aadka u kulul iyo buuraha dhaadheer nolosha xayawaanka iyo dhirtu aad ayay ugu yartahay. Sidaas ay tahay, waxaa jira malaayiin nooc oo noole ah, dhir iyo xayawaan, oo ku baahsan oogada dhulka iyo biyaha badaha.
Kheyraadka dabiiciga iyo isticmaalka dhulka
Oogada dhulka waxaa laga helaa khayraad dabiici ah oo faa'iido badan u leh bani-aadamka. Qaar ka mid ah khayraadkaas waa mid aan la cusboonaysiin karin, sida macdanta iyo Shidaalka, kuwaas oon wakhti dheer qaata samaysankooda. Sidoo kale, xadi badan oo shidaal qeyriin ah ayaa laga helaa dhulka kuwaas oo marka la warshadeeynayo loo kala saaro Dhuxul Dhagax, Betrool, Gaaska dabiiciga, methane iyo kuwo kale oo badan. Khayraadkan waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo awood iyo shidaal ay ku shaqeeyaan alaabta Aadamuhu sameystay. Sidoo kale, inta u badan [Curiye|curiyeyaasha]] waxaa laga qodaa oogada dhulka.
Waxaa intaas dheer in dhulku yahay isha khayraadka taageerta nolosha, sida cuntada, daawooyinka, alwaaxa wax lagu dhiso, Ogsajiinta IWM. Nolosha dhulka dushiisa (The land-based ecosystem) waxay ku tiirsan tahay carada sare iyo biyaha, halka nolosha badaha dhexdooda (oceanic ecosystem) ku xidhan tahay milanka nafaqada ka timaada oogada dhulka. Sanadkii 1980, 5,053 Mha (Milyan Hegtar) oo oogada dhulka ahi waxay ahayd Keymo, halka 6,788 Mha ay ahayd dhul-daaqsiimeed, iyo 1,501 Mha oo ahayd dhul-qodaal midho laga beero. Guud ahaan dhulku waa hooyga xayawaanka dhul jooga ah - Aadamuhu ka midka yihiin halkaas oo guryo iyo meelo lagu noolaado laga dhisay.
Khatarta dabiiciga
Meelo badan oo oogada dhulka ah ayaa khatar badan isla markaana noloshu aad u adag tahay amaba aan la degenayn. Sida deegaanada cimiladu aadka u sareeyso ama hooseeyso, tusaale ahaan saxaraha iyo cidhifyada dunida. Sidoo kale, khatarta waxaa ka mid ah duufaanada, daadadka, dabaylaha waawayn, dhulgariirka, foolkaanaha, abaaraha, sunaamida IWM kuwaas oo ku xidhan cimilada. Dhinaca kale, waxaa jira khatar badan oo Aadame-samee ah. Waxa ka mid ah wasakhowga hawada, wasakhowga biyaha, roobka asiidha leh, walxaha sunta ah, xaalufinta keymaha (deforestation), tafiir-go'a xayawaanka duurjoogta ah, nabaadguurka carada iyo kuwo kale oo badan. Sida Jumciyada Quruumaha ka Dhaxaysa (UN) sheegtay, warshadaha aadamuhu samaystay halis ayay ku hayan dhulka kuwaas oo hawada ku sii daaya Kaarbon-labo-ogsaydh keentay in dunidu kululaato (global warming). Taas oo sabab u ah isbedelka cimilada iyo dhalaalka barafka cidhifyada.
Bani' aadamka
Bani' aadamka oo ah hogaanka dhamaan nolosha ka jirta dhulka ayaa 2011dii lagu qiyaasaa todoba bilyan oo qof kuwaas oo degan qaaradaha dunida. Sidoo kale, sanadka 2050ka ayaa lagu wadaa in tirada dadku gaadhi doonto 9.2 bilyan. Deegaanada bani-aadamku weey kala duwan yihiin, qaarada Aasiya ayaana ugu shacab badan. Dhinaca kale, sanadka 2020ka waxaa lagu wadaa 60% shacabka dunidu ku noolaan doonaan magaalooyinka. Waxa lagu qiyaasaa in 1/8 oogada dhulku ku haboon tahay in bani'aadamku ku noolaadaan taas oo kalabadh ah saxare iyo buuro dhaadheer. Taariikh ahaan, aadamuhu waligood waxay u noolaayeen qoysas, guutooyin, qabiilo, shacabyo, iyo wadano. Ma jirto maamul guud oo ka dhexeeya aadamaha, laakiin sanadkii 1945tii ayaa la dhisay urur u dhexeeya dhamaan Dawladdaha dunida, waa Jumciyada Quruumaha Midoobay (UN). Dhacdooyinka taariikhiga ah ee bani-aadamku sameeyay waxaa ka mid ah in dayaxa la tagay, meerayaal kale la soo sahamiyey, dayax gacmeedyo la diray. Qofkii ugu horeeyay ee dunida ka baxa waa Yuri Gagarin (April 12, 1961). Sanadkii 2010ka gebi ahaan dadka hawada sare tagay waa 487 qof, 12 ka mid ah dayaxa ayay dul socdeen. Masaafada ugu dheer ee aadamuhu ka gaadheen hawada sare waa 400,171 km, taas oo ahayd socdaalkii Apollo 13 sanadkii 1970kii. Sahaminta Meereyaasha
Qoraalol la mid ah
Portal:Dhul
Aladdin Meier
Aladdin Meier dhashay 25 Nofeembar 1995 magaalada Zürich.
Shaam
Shaam (الشام; Levant) ama suuriyadii hore waa magac taariikhi ah oo loo yaqaanay wadama bariga iyo woqooyiga dhulka jasiirada carabta wuxuu dherersanyahay xeebta bari ee jasiirada carabta ilaa bada cad gudaha waxaa ku jira labad wabi ee dajla iyo furaat, waxay kulansataa maanta wadamada loo kala yaqaan : suuriya, lubnaan, urdun, Falastiin,  iyo dhulal yar oo kala raacsan sucuudiga iyo qaybo yaroo ka kala  mida turkiga, siinay, gobolka ciraq ku yaal ee muusil, dadka qayb baa qabta inay jasiirada qubrus na, jasiirada u ekaha siinaay iyo ciraaq oo dhan ay ka wada mid yihiin.
Xadka shaam
Xadka dhulka shaam wuxuu ka bariga bada mideteriyanka ilaa xuduudka dhulka Mesobotamiya , Mandiqadaan ayaa kulmineeso maantadaan la joogo Suuriya,  Lubnaan, Urdun iyo Falastiinta taariikhiga ahayd, waxaa sii dheer meelo xuduudeed sida Tabuuk oo Sucuudiga dhacdo iyo gobalada suuriya ee lagu daray Turkiya waqtigii gumeestiha Faransiiska.
Daloolinka Salidka Dulka Hoose
Daloolinka Salidka Dulka Hoose
Xuseen Yuunus
hagag marka hore inta ka faloon wacbuudhan waxuu ka koobmaa sida dhehdeen galmax, maxamed muse iyo mataan. tasi ma mahmin wacbuudhan waa sida tan ah da'uud, danweyne(shanta yuunis-galmax yunis,xusen yunis aadan yunis gafow yunis maxamed yunis), kawale, maxamed muse in kamidyahay galmax aa filaa.
Daloolinka Salidka Dulka Hoose
En oil well
Shaam
Warka
https://www.nytimes.com/2021/02/23/world/middleeast/syria-assad-economy-food.html https://www.wsj.com/articles/ai-emerges-as-crucial-tool-for-groups-seeking-justice-for-syria-war-crimes-11613228401
Hogaamiye Kooxeed
hogaamiye kooxeed sidaan wada og soonahay hogaamiye kooxeedku waa qof xukuma koox meel dagan,dalkeena soomaaliya waxaa soomaray hogamiye kooxeed farabadan wakaaas mudo farabadn soomaamulayay in kabadan shan iyo labatan sano kabadan iyadoo ay shacabka i geysteen dhac boob kufsi bili aadinimada kabaxsan,ayaa waliba waxay shaqsiyaadkaas dabiilayaasha ah ka mid noqdeen dowladii ugu danbeeyay ee kumeel gaarka ah iyo tan hada jirto ee caalamka aqooonsanyahay waxaa nadiib dara ah nin cilmi aan lahayn dadka uu yiraahdo hogaan baan unoqanayaa
Waxaan dadka soonaliyed usheegaya inay ka gudbaan waxa layirahdo kaligi talis waayo waxaa jira dadraba iney xukumaan dadka iyo dhulka soomaliyed
Saliid
Saliid (Oil ,زيت) waa isku dhisyo dareere ah oo laga helo dhirta, xayawaanka iyo dhulka hoostiisa.
Waxaa jira noocyo badan oo Saliid ah. Tusaale ahaan, Saliida laga sameeyo dhirta oo loo isticmaalo cuntada IWM. Saliida xoolaha ooy ka mid yihiin Subaga iyo Badhida. Iyo Saliida dabiiciga ah ee laga helo dhulka hoostiisa taas oo laga sameeyo shidaal IWM.
saliida aashitada
waa mida laga helo miraha aashitada leh sida liinta burtuqaalka iyo liin dhanaanta waxaa laga sameeya cadarka.
Jaguslaafia
Yugoslavia waxay dib ugu noqotaa qabaa'ilka Slavic kuwaas oo degay Balkaan taniyo qarnigii 6aad iyo qarnigii 7aad. Waxay noqdeen ururkii ugu horreeyay ee 1171. Ottomans waxay ka adkaadeen Serbiyadii 1499 ee Battle of Amusefield oo 1483-kii waxay ku guulaysteen in ay u midoobaan Balkanka iyaga oo koontaroolaya, Balkaanku wuxuu qayb ka ahaa Boqortooyada Ottoman afarta qarniyadood ee soo socda.
Serbs ayaa xorowday 1877/1878 ka dib guuldaradii Ottomans ee dagaalkii Russo-Ottoman. Boqortooyada Serbs waxaa lagu dhawaaqay 1882-dii, halka gobollada Croatia, Slovakia iyo Bosnia iyo Herzegovina ay si tartiib tartiib ah u galeen Boqortooyada Australiya.
Boqortooyada Australiyaanka ah ee Australiyaanka ah waxay ka soo horjeedday fariinta qaranka ee Slavic ee loogu yeedhay midnimada dadka Slavic ee Balkans.
93 (tiro)
93 waa lambar tiro ka mid ah xisaabta taasi oo u qoranta sagaashan iyo sadex.
= Liiska Tirada =
= Qoraalo La Mid Ah =
= Xigasho =
Selena
Tabeelka xabaasha ku dul yaal waxay ka kooban tahay xigasho ka timid Kitaabka Quduuska ah oo Ingiriisi ah: "„He will actually swallow up death forever, and the Sovereign Lord Jehovah will certainly wipe the tears from all faces” Isaiah 25:8" iyo Isbaanish: "„Él realmente se tragará a la muerte para siempre, y el Señor Soberano Jehová ciertamente limpiará las lágrimas de todo rostro” Isaías 25:8"; (turjumaada: "„ Oo dhimashadana weligeed buu liqay, Sayidka Yehowah ahuna weji kastaba ilmada wuu ka tirtiri doonaa.” Ishacyaah 25:8").
Selena waxay rumaysnayd sarakicidda Jannada dhexdeeda ilaa Dhulka.
Shirka Ganacsiga iyo Horumarka Qaramada Midoobay
Shirka Ganacsiga iyo Horumarka Qaramada Midoobay ( United Nations Conference on Trade and Development, loo soo gaabiyo: (UNCTAD); مؤتمر الأمم المتحدة للتجارة والتنمية) waa hay'ad ka tirsan Ururka Qaramada Midoobay taasi oo la aasaasay sanadkii 1964. Ururka UNCTAD waa xubin aad muhiim u ah oo ka tirsan Golaha Sare ee Qaramada Midoobay taasi oo shaqadeeda ugu muhiimsan tahay ganacsiga, maalgashiga iyo waxyaabaha la xidhiidha horumarka.
Hadafka koowaad ee ururku waa: "in kor loo qaado ganacsiga, maalgashiga ajaanib, iyo fursadaha horumarin ee wadanada soo koraya. Sidoo kale ururku wuxuu u hiilan yahay oo diyaar u yahay inuu caawiyo dadaalada isla markaana tilmaan iyo talobixin siiyo dhaqdhaqaaqyada lagu horumarinayo dhaqaalaha."
Intaas waxaa dheer in ururka UNCTAD ka qeyb qaato xidhiidhka iyo horumarinta ganacsiga, gargaarka baniaadamtinimo, socdaalka, dhaqaalaha, iyo teknoolojiyada. Sida caadiga ah xubnaha ururku waxay kulmaan halmar afartii sano, xafiiska xoghaynta wuxuu si rasmi ah ugu yaala magaalada Jeniifa.
=Xarunta Ganacsiga Aduunka=
Xarunta Ganacsiga Aduunka (International Trade Center; مركز التجارة الدولي) (loo soo gaabiyo ITC) waa wakaalad hoostagta Ururka Ganacsiga Aduunka (WTO) iyo Shirka Ganacsiga iyo Horumarka Qaramada Midoobay (UNCTAD) taasi oo ka talabixisa arimaha khuseeya ganacsiga caalamka. Halka Ururka Ganacsiga Aduunku inta ugu badan ku mashquulsan yahay sameeynta sharciyada ganacsiga caalami, iyo UNCTAD ka shaqeeyso cilmibaadhis iyo gargaarid, Xarunta Ganacsiga Aduunku waxay si hoose oo ayada u khaas ah uga shaqeeysaa caawinta horumarka dhaqaalaha iyo hirgalinta ganacsiga wax dhoofinta iyo soo dhoofsashada wadanada. Inkastoo ururkani dhinac ahaan ka tirsan yahay Qaramada Midoobay hadana shaqada uu Ururka Xarunta Ganacsiga Aduunku qabto ma ahan mid hayadaha kale farogalin iyo ka qeyb qaadasho ku leeyihiin.
Guud ahaan, Xarunta Ganacsiga Aduunku waxay xarunta sare ku leedahay magaalada Jeniifa, wadanka Iswisarland iyo hal xafiis Caasimada Meksiko.
=Qoraalo La Xidhiidha=
=Tixraac=
Knocking
Knocking (Garaacid) - dokumentari Maraykan ah oo laga soo bilaabo 2006 oo ay hagayaan Joel P. Engardio iyo Tom Shepard, kaas oo diiradda saaraya xorriyadaha madaniga ah ee ay sameeyeen Markhaatiyaasha Yehowah.
Mas
Mas (serpens ثعبان serpente serpent ama snake Amxaari: እባብ) waa xayawaan dhuuban, dheer oo duurjoog ah.
Masku waa bahal sun leh, oo ku nool carada, godadka iyo geedaha dushooda.
Masku malahan wax lugo ah, wuxuuna ku socdaa boga ama xabadka, asagoo kolba dhinac u wareejinaya.
Masasku weey kala duwan yihiin. Waxa jira masas aad u waawayn, sida maska Anakondha ee laga helo keymaha Rainforest ee qaarada Koonfur Ameerika, kaas oo qof ama xayawaan wayn liqi kara. Sidoo kale, waxaa jira masas yaryar oo carada dhexdeeda ku nool.
Intaas waxaa dheer haduu ku qaniino masku waxaa laga yaabaa in suntiisa aad u dhimato 3 daqiiqo gudaheed.
Maska sunta waxuu ka soo saydhiyaa labada mici ee ilkihiisa.
Dunidan aan ku noolnahay waxa jira deegaano maska laga cuno, sida wadano badan oo ku yaala bariga fog ee qaarada Aasiya.
Birka salidka Dulka Hoose
Birka salidka Dulka Hoose
Daloolinka Salidka Dulka Hoose salidka iyo birka salidka dulk hoose, ka mid in badan birka iyo mid kale birka helliska salidka dulka hoose
Nancy
Nancy waa magaalo ku taala dalka Faransiiska.waxa aykatirsantahay Gobolka Lorraine dadka kunool waxa ay gaadhayaan ilaa 410 kun oo qof Taariikhda magaaladu waa mid aad u fog waxa ay kusimantahy 800 sano kahor Dhalashaddii Nabi Ciise C.S
Abaalmarinta Muusikada Genie
Abaalmarinta Muusikada Genie waa bandhig abaalmarinno muusig oo waaweyn oo sannad walba lagu qabto Koonfur Kuuriya waxaana soo qabanqaabiyay Genie Music oo ay weheliyaan shabakadooda lamaanaha.
Roomaansi
Roomaansi ama roomaantik (الرومانسية: Romance ama romantic) waa erey ka soo burqaday labo wadan oo kala ahaa faransiiska iyo talyaaniga xiligii boqortooyadii roomaanka, taasoo xukumaysay labadaas wadan, waagaas yay soo baxday fikrada roomaasiga, ereyga ayaa ka soo jeeda isku darka labo magac magaalo midna talyaani tahay midna faransiis, (rooma) oo talyaani ah iyo (naansi) oo faransiis ah, saas ayaa lagu kulmiyay labadii eray waxaana ka soo baxay erayga Roomaansi
waxaa la xiriira roomaansi
Maxamed
= Luuqadaha Kale = Magaca Maxamed waxaa lagu isticmaalaa dunida oo dhan waloow qoraalka iyo ku dhawaaqistu kala duwan tahay. Dadka Talyaaniga waxaa magacan loo qoraa Mahometus taasi oo ka timid ereyga Maometto oo la mid ah Muxamed; halka wadanka Giriiga looga yaqaano Μωάμεθ taasi oo loogu dhawaaqo "Moameth". Dhinaca kale, dadka Kaatalaanka iyo wadanka Isbayn waxaa la dhahaa Mahoma, laakiin dadka Burtuqiiska ahi waxay magaca u qoraan Maomé. Sidoo kale, dadka Gaalishiyaanku waxay yidhaahdaan Mamede oo la mid ah Muxumed. Intaasi waxaa dheer dalka Boland magaca Maxamed waa Mahomet; halka wadanka Ruushka uu ka yahay Мухаммад taasi oo loogu dhawaaqo Mukhammad. Sidoo kale qeybo ka mid ah Ruushka bari waxay u qoraan magacani Магомед oo dhawaaqeedu noqonayo "Magomed". Isku soo wada duuboo dadka Soomaalida ahi waxay u yaqaanaan Maxamed. Wadanka Sinigaal iyo dalal kale oo galbeedka Afrika ahi waxay ugu yeedhaan siyaabo kala duwan ooy ugu badan tahay Mamadou. Dadka reer Kazakh, magaca Muxamed waxay dhahaan Мұхаммед oo loogu dhawaaqo "Mukhammed".
Ugu dambeyn dhulka Shiinaha waxaa magaca Muxamed loo qoraa sidani 穆罕默德 (Mùhǎnmòdé).
= Dadka Caanka ah ee Magacan =
= Jadwalka Magacyada =
Magacyada dadka Soomaalida ah iyo kuwa dadka Islaamka ahi aad ayay u badan yihiin, boqolka magac ee ugu muhiimsan isla markaana loogu isticmaalka badan yahay waxaa ka mid ah:
= Qoraalo La Mid Ah = • 3
= Xigasho =
Dhuxul Dhagax
Dhuxul Dhagax
Dhuxul Dhagax (Ingiriis: Coal) waa isku dhis macdan ka samaysan malakuyuulada curiyeha Kaarboon, Haydarojiin, Salfar, Nitrojiin iyo Ogsajiin isla-falgaley cadaadis iyo heerkul sareeya dhexdeeda.
Qeexid: Dhuxul Dhagaxdu waa macdan kasoo jeeda maatar-dhireed-degaaneed bur-bur kaymo (kaynta) hore oo biyo fadhiisan jireen, sida badanaa laga helo afafka wabiyada.
Dhuxul dhagaxdu waa il soosaar shidaal ah, taas oo loo isticmaalo waxyaabo badan. Tan iyo wakhti hore ayaa Dhuxul dhagaxda la qodi jiray ayadoo marka la gubo soo saarta kul fiican.
= Taariikhda Dhuxul Dha gaxa =
= Isticmaalka Dhuxul waa mu hiim in aan barano Dhagaxanta madoow wexeey faa ido Eey lee yihiin =
= Noocyada Dhuxul Dhagaxa = Dhuxul dhagaxda somaland
Dhufayl binu camar al dowsi
Islaamidiisa
Dhufayl wuxuu ahaa gabyaa dareen sare leh, isla markaasna aad u yaqaana Suugaanta iyo Maansada Carabiga. Maalin maalmaha ka mid ah ayaa Dhufayl wuxuu ka carraabay magaaladii ay deganaayeen tolkiisa ee Tihaama, isagoo u sii jeeda magaalada Makka, markaas iyada ahna waxaa magaallada Makka socday loolan dagaal oo dhexmarayay Nebiga (scw) iyo gaallada Qureysh.
Qureysh waxay isku deyday sidii ay ku kasban lahayd Dhufayl. Bal aan Dhufayl u deyno sheekada si uu noogu sii wado sheekada, bal saan u ogaanno wixii uu kala kulmay Madaxdii Qureysh, Dhufayl wuxuu yiri "Waxaan soo galay magaallada Makka, wax yar kaddib maba aan joogin ilaa ay ii yimaadeen madaxdii Qureysh iyagoo doonaya in ay ila kulmaan, si aad u wanaagsan ayay ii soo dhoweeyeen, iyagoo i dejiyay guriga guryaha ugu qiimaha badan. Intaa kaddib waxay igu yiraahdeen Dhufayloow waxaad timi magaalladeenna, waxaa jira nin sheeganaya inuu yahay Nebi, ninkaasi wuxuu fasahaadiyay ama kharribay umuurteena, wuxuu kala daadshay midnimadeena, wuxuu burburiyay midowgeenii, sidaa darteed waxaan ka cabsanaynaa in ay kugu dhacdo adiga iyo tolka aad madaxda u tahay Musiibada nagu dhacday annaga sidaa darteed waxaan kugula talin lahayn in aadan ruuxaa la hadlin oo aadan waxba ka dhageysanin, waayoo ninkaa waxa uu akhrinayaa hadal sixir oo kale ah.