cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boromiin
Iskudhisyada curiyahan oo loo yaqaano Boromaaydh waxaa laga sameeyaa sunta xasharaadka, iskudhisyada miithayn iyo sheeyo kale oo badan.
Gacan (Joomitiri)
Gacan ingiriis Radius oo loola jeedo Dhexroorka Barkiis, waxa ayna tahay Xariiqa bar dhexaadka Wareega Goobo ama Kubad
Gacan bedkiisa
Gacan ka goobo Bed A Waa
Hawlgabka Beerka
Howlgabka beerka (Liver failure) waa cudur halis ah oo loo dhinto, inkastoo soomaalidu aanan aqoon badani xanuunkaan u lahayn laakiin markii ay tilmaamayaan qofka u dhintay waxay yiraahdaan, cagaarshow ayaa ku dhacay, kadibne daawooyin ayaa la siiyay, kadib calooshaa barartay, kadib sankaa aam afkaa dhiig ka imaaday, kadine miyirkaa ka tagay, dhowr maalmood ka dibne wuu dhintay.
Foloriin
Foloriin
Hawlgabka Beerka
Tilmaan
Sidaas loo tilmaamay ayuu xanuunka lagu gartaa laakiin dhibka ugu weyn ee soomaalida haysta oo aan rabo in aan ku xuso qoraalkaan in laga digtoonaado ayaa ah hal qodob kaliya oo keeni karo in qofka sabab ugu noqoto in uu u dhinto.
Degoodi
Dagoodi (Dagodi; دغودي) waa beel ka mid ah Beelweynta Gardheere Samaale ee dadka Soomaalida, kuwaasi oo deegaan ku ah wadanka Soomaaliya, Kiinya iyo Itoobiya.
Joomitiri
Joomitiri (xisaab).
Miirtaqwa
Faah Faahin
miirtaqwo waa degmo Kamid ah degmooyinka gobolka shabellada dhexe waxaana hoos taga deeganada Laisku Yiraa Afarta Tuulo eee gobolka sh/dhexe waxa eey xad wadagaan degmada Mahadaay-weyne oo kamid ah degmooyinka ugu cansan gobolka sh/dhexe ugu fac weyn waxay magaalada caasimada ah ee muqdisho ujirtaa qiyaastii 150km degmada waxay kamid tahay Deegaanada fara kutiriska ah wadanka somaaliya ee aan waligeed hoos imaan wax maamul ah ama uusan ka arrimin laakin dadka deegaanka ayaa aalaaba uguuntan horumarinta dadkooda iyo deegaankooda waxaa kuyaal degmada isguulaad uu ugu caansanyahay dugsiga hoosa dhexe  ee miirtaqwa primary and intermidiate SCHOOL sidoo kale waxaa kuyaal isbitaallo iyo masaajid waa weeyn dadka degan degmada waxay caan kuyihiin dhaqashada xoolaha iyo beerashada dhulka degmada waxa ay ugu mashquul badantahay maalinta khamiista ah oo uu furanyahay suuqa wayna ee layiyiraa KAXDA Degmada miirtaqwa waxa ey suuq u tahay deegano badan oo usoo badeeco iib geysta sida deeganada 1* qurac faarax 2* gumareey 3* qar qar 4* kooreey 5* laba fido 6* fido yedeleey Iyo deegaano kale oo badan Dadka Caanka Ah Ee Kasoo Jeeda Miirtaqwa Waxaa Kamid Ah
Madaxweynihii 4aad ee somalia AUN mudane cali mahadi maxamed
Degoodi
Hordhac
Beesha Degoodiya waxay ka tirsan tahay beelweynta Saransoor Gardheere Samaale ee laga helo deegaano badan oo ka tirsan Geeska Afrika. Ilma Saransoor waa afar oo kala ah: Gaaljecel Saransoor, Dagoodiye Saransoor, Ciise Saransoor iyo Masarre Saransoor.
Samaale
Samaale, waa aabaha faraca koox beelo waaweyn oo ka tirsan Soomaalida. Beelahaasi waxaa ka mid ah Dirta, Hawiyeha, Gardheere, Meyle, Ajuuraanka kuwaasi oo dhamaantood laga helo deegaano badan oo ka tirsan Geeska Afrika. Intaas waxaa dheer, beelaha Samaale waxay si rasmi ah u degaan Soomaaliya, Itoobiya. Sidoo kale waxaa tiro fiican degan tahay gobolka NFD ee wadanka Kiinya.
Miirtaqwa
Faah Faahin
Ganacsatada Caanka Ah
Maxamuud Shiikh Axmed Shiikh Maxamuud oo ku Magac Dheer Shariif Dhegaweyne
Sidoo Kale Ganacsadaha Caanka Ah Mudane
C/llahi Maxame'd Gaabow(TAABUL)
Foloriin
Foloriin (ingiriis: Fluorine) astaanta (F) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu tahay sagaal (9). Curiyaha Foloriin waa neef ka tirsan neefaha halogenska ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye.
Murcanyo
Murcanyo waa magaalo xeebeed ku taal waqooyiga bari gobolka Bari ee Soomaaliya. Waxay ku taalaa maamul goboleedka Puntland.
Hawlgabka Beerka
Cagaarshowga
Beerka wuxuu kaloo soo saaraa waxyaabo jirka mihiim u ah sida proteins-ka iyo waxyaabaha ka qeyb qaato xinjiroobidda dhiiga iyo waxyaabo kale oo muhiim u ah.
Foloriin
Heerkulka caadiga ah, curiyaha foloriin waa neef huruud ah taas oo u dhisan malakuyuul labo-atom ah F2. Sidoo kale, foloriintu waa curiyaha ugu miisaanka fudud dhamaan curiyayaasha halogenska; isla markaana waa tan 24aad ee ugu badan Koonka iyo tan 13aad ee ugu badan sameyska qolofka dhulka.
Foloriinta waxaa la helay sanadkii 1529, maantana isku dhisyada ay ku jirto waxa lagu iibiyaa lacag ka badan US$15 bilyan sanadkii.
Hawlgabka Beerka
Cagaarshowga
Beerka markuu jirado, howshaas uu qaban jiray wuu gabaa, waxaana keeni karo xanuunada aan soo tilmaamay sida cagaarshowga oo dhaawac gaarsiiyo beerka ama cabidda khamriga ama xanuunno beerka sidiisa ugu dhaco.
Beerka markuu howl gabo calaamdada ugu horreeyo oo lagu garto waxaa ka mid ah in qofka indhaha midab jaallo yeeshaan, bog xanuun, caajis, cunno xumo iyo miisaanka oo qofka ka lumo.
Jaadadka Xanuunkaan
Howlgabka beerka waxaa loo qeybiyaa laba nuuc: 1) Mid degdeg ah: oo qofka markuu beerka ka xanuunsado maalmo ka diba howsha uu joojin karo 2) Mid raaga: oo qofka iska wadan karo oo uu la noolyahay dhowr bilood ama sanadood.
Xanuunkaas markuu qofka dareemo waxa uu u baahan yahay kaliya waaa in beerka laga dhasiyo wixii howl uu qaban jiray oo macnaheedu tahay wixii daawo ah in laga fogaado iyo cunanda culus sida wax dufanka leh, la cabo biyo badan iyo wax macaan sida malabka ama qaraha oo kale. Hadduu qofka aad u xanuunsan yahayne intaa loogama badiyo, waxaa dhici karto in biyaha lagu xiro oo faleebo ahaan loo siiyo uun.
Wax yar ka dib qofka wuu caafimaadaa oo indhaha way ka dagaan midabkii, kaadida midabkeedii ayaa ku soo laabto, qofkane caafimaad ayuu dareemaa.
Laakiin dhibka ugu weyn waxay timaadaa, markii qofka isagoo saa u xanuunsan farmashi la geeyo ama takhtar aan aqoon u lahayn xanuunkiisa lala xiriiriyo oo lagu bilaabo daawooyin kala duwan oo badan oo beerka dhaawac sii gaarsiinaya oo hadhowgii qofka dhici karto inuu u dhinto inta hala daaweeyo la is leeyahay.
Fadlan hadduu qofka cagaarshow ku dhaco, sababtane ay tahay cudur feyras keenay ama xanuun beerka ku dhacay fadlan daawo ha siinin, takhtar aqoon leh la xiriirsii.
Miirtaqwa
Faah Faahin
Ganacsatada Caan Ka Ah Dalka Kenya Iyo Somalia
Murcanyo
Taariikh
Murcanyo waa magaalo xeebeed ka tirsan degaanka Caluula, boosaaso waxay u jirta 79 mayl (127km), waa magaalo qadiimi ah. Sannadkii 1872 waxaa magaalada degenaa dad lagu qiyaasaayay 600-700 oo qof. Magaalada waxaa xilligaa xukumi jiray Suldaanada Majeerteen. Magaalada Waxay lahayd afar masaajid. Murcanyo waa tuulo si xawli u kortay, waxaana ku badan qabiilka Ideris Muuse.
Bree Runway
Brenda Wireko Mensah (dhashay 18 Nofeembar 1992), xirfad ahaan loo yaqaan Bree Runway, waa heesaa Ingiriis ah iyo rapper oo asal ahaan reer Gaana. Sanadkii 2021, waxay ku guuleysatay abaalmarinta Sharciga Caalamiga Cusub Ugu Fiican ee Abaalmarinta BET.
Miirtaqwa
Faah Faahin
Mudane C/raxmaan Shiiq Yuusuf Omar (C/raxman Xaante) Xildhibaan Cabdullahi Maxamed Nuur Ahaa Waziiru Dowlahi Hore Xukumadii PM C/weli Sheikh Iyo Cumar C/rashiid Ahna Milkiilaha Hotel City Plaza
Iyo gudoomiyaha qurba joogta reer Miirtaqwo muddane Abuukar Shiikhow kuulow Dhamaad
Murcanyo
Taariikh
Magaalada waxaa la asaasay qiyaastii 1780[[ -[[1790 waxaa tiirkii ugu horeeyay ka taagay Faatax Faahiye  oo ahaa nin u dhashay Beesha Yuusuf Suldaan, Cismaan Maxamuud.
Faatax Faahiye marna kama mid aheyn xiriirna lama laheyn Boqortooyadii Bahdir ee Baargaal degeneed.
Faatax Faahiye waxa uu mudo ku soo noolaa magaalada Harar, waxa uu ka bilaabay deegaanka Tayeega ceelkii u horeeyay oo qodaal ah waana ku guulaystay in uu helo biyo macaan badan oo ah asaaskii iyo saldhigii ugu horeeyay oo ay noqoto degaan.
Murcanyo tartiib tartiib ayay usoo waynaatay waxaa bilaamay safaro ka imanaya carabta doonleyda reer Yamaneed ah oo badeecado keensanaayaan Murcanyo.
Hawlgabka Beerka
Jaadadka Xanuunkaan
Waxaan ka codsanayaa dadka daawada gado ama farmashiyada ka howlgalo ama xarumaha caafimaadka ka shaqeeyo in aysan xanuunada beerka ku dhaco ay kala tashtaan takhaatiir ka aqoon roon cudurradaas.
Murcanyo
Taariikh
Murcanyo waxa ee yeelatay meelo fardaha caws loogu beero qayb kamid ah neh tababar lagu qaato,  xiliyadaas waxaa bilaamayay colaado sokeeye oo Soomaliya ka jiray
Weeraar
Weeraar waa tuulo ka mid ah gobolka Awdal 60km waxa ay u jirtaa magalada Borama  Waxa Deegaan ahaan Degan Reerka Jibriil yoonis Gaar ahaan Ree ahamed Weeraar waxa aya ku taala meel joogeedu Aad u sareeyo oo buuralay ah. Weeraar waa tuulo leh hal iskool maqaayado cunto oo yar yar iyo dugsi Qur'aan. Weeraar waxa 10km u jira buuraha caanka ah ee DHOOBO iyo hungary ama buurtii gaajaysnayd magaca hungry waxa u bixiyay rag Germayn u dhashay oo buurta dariiq ka samaynayay buurta dusheeda intii ay ku gudo jireen dhismahA dariiqa dariiqaas oo hada isku xira Jabuuti iyo borama oo ay hada isticmalaan babuurta waaywayn iyo kuwa yaryar ee rakaabka qaada iyo kuwa dalxiiska Weeraar waa meel Aad u qabow habeenkii halaka uu malinti kulaylkedu yahay mid la xamili karo. Weeraar waxa ku nool xayawaano kala duwan sida shabeel, waraabe, sagaaro, bakayle, biciid, diin.
Murcanyo
Taariikh
Markii lasoo gaaray dhamaadkii qarnigii 19 aad iyo bilawgii kii 20 aad waxay Murcanyo ahayd dhulkii ugu fiicnaa xaga dhaqaalaha  degenaanta iyo magac ahaanba  dhulkii majeerteenya la oran jiray.
Maamulka
Bishii Abriil 8, 2013, dawladda Puntland waxay ku dhawaaqday abuuritaanka iskaashi goboleed cusub oo lala yeelanayo magaalada Murcanyo iyo Raas Caseyr, iskaashi goboleedkaas oo loo magacaabay Gees Gardafuul, waxayna ka kooban tahay 4 degmo. Cabdiraxmaan muuse cumar ayaa dowlad goboleedka u magacaawday in uu noqdo duqa degmada murcanyo, wuxuuna abuuray golaha degmada. Waxaa jira 9 tuulo hoostaga degmada murcanyo oo kala ah:
Gars, Qajawe, Dhurbo, Galgala Geesaley, Xaabo, Tayeega, Hoodaa, Haqeyn.
Shaqada (xisaabta)
Xeerarka shaqada ah ee xisaabinta (en:Function) (oo koodka ahaan loo yaqaanay khariidaynta ama khariidad) waxay ka shuban yihin dhabarka laba qiimay, midkaasoo leh qiimaha ka dhexeeya (xallinta ahaan, maamulka shaqada, ama "inputka") iyo midka kale (qiimaha shaqada, ama "outputka") oo loo yaqaanay dhabarka u dhaxeeya inputka.
Hawlgabka Beerka
Jaadadka Xanuunkaan
Boqolkiiba 80% dadka aan arkay oo u geeriyooday howlgabka beerka waxay ahaayeen dad la qalday daaweyntoodii saxda ahayd oo la siiyay daawooyin dhibaato u geystay.
Wanlaweyn
Wanlaweyn (وانلاوین) waa magaalo ku taala koonfurbari gobolkaShabeellaha Hoose ee wadanka Soomaaliya. Magaalada Wanlaweyn waxay ku taala 50 miyl (80 kilomitir) waqooyigalbeed ee caasimada Muqdisho. Sidoo kale, magaaladani waxay xuddun u tahay Degmada Wanlaweyn.
Hawlgabka Beerka
Jaadadka Xanuunkaan
Beerka markuu howlgabo, waxaa lagu ogaadaa in caloosha (Obucda) ay biyo galaan, xinjiroobis la'aan xagga dhiigga ah oo meelaha jirka cirbada la suro in dhiiga uu istaagi kari waayo, aam jirka uu yeesho meelo in dhiig ay fadhiyaan oo kale, kadib qofka wuxuu galaa Coma, ama hurdo dheer oo uusan ka soo toosi karin una badan maalintii, waxaa kaloo lagu arkaa in gacmaha ay jareeyaan iyo afka.
Wanlaweyn
Bulshada
Magaalada Wanlaweyn iyo nawaaxigeeda waxaa ku dhaqan bulsho gaadhaysa ilaa 26,700 oo qof. Sida lagu xusay tirokoob la sameeyay sanadkii 2001da, guud ahaan Degmada Wanlaweyn waxaa ku dhaqan tiro dad ah oo ka badan 155,643 oo qof.
Faallo
Wanlaweyn waa degmo ka tirsan degmooyinka Shabeellaha Hoose waxaa hoos yimaada tuulooyin badan dhaqaalaha dadka degmada ee ku tiirsanyihiin waxaa ka mid ah beeraha, xoolaha. Sidoo kale, Wanlaweyn waa degmo istaraatiji ah waxay muqdisho ujirtaa 90 kilomitir. Degmadu waxay caan ku tahay in loo caano doonto xiliga fasaxyada ama xiliga uu iskulku xiran yahay. Degmada Wanlewayn waxa kaloo ay caan ku tahay Shir taasoo sanadle ah oo sandkiba mar la qabto iyadoo ay isugu yimaadaan qabaailadas shanta ah ee walaalaha ah ee dega degmada taaso lagu shirbaayo waxa markaasi dhaca sanadka gudihiisa.
Wanlewayn waxa hoos yimaada tuuloyin aad utiro badan waxayna caan ku tahay wax soo saarka beeraha wa degmo aad ubarwaaqo ah dadkeduna waa dad nabadeed isla markaasna ku mashquul ah wax soo saarka beerahooda. Sidoo kale dadka degaanka waa xoolo dhaqato oo waxa ay dhaqdaan geela, lo'da iyo ariga hadaba degmadu waxa ay ka tirsan tahay degmoyinki ugu horeyay e la magacabo ee hoos yimaada gobolka Shabeelaha Hoose, sidoo kale degmada Wanle Wayn ama DAAFEET waxaa ku yaala Garoonka Millateriga ee Ballidoogle oo saldhig u ah dowlada Maraykanka.
Meelaha Caanka
Magaalada Wanlaweyn waxaa 7 kilomitir u jira Gego diyaaradaha Baligubadle.
Aasiyada Dhexe
aasiyada dhexe waa dhul juquraafi ahaan dhaca badhtamaha aasiya waxa uu ka bilaabmaa badda caspianka ee galbeedka ka xigta illaa china oo bariga ka xiga laga bilaabo afganistan oo koonfurta ah ilaa russia oo waqooyiga kaga taala waxay ka koobantahay shan wadan oo kala ah kazakhstan uzabakstan turkumanestan krygestan iyo tajakestan waxaa loo yaqaanaa stans maadaama ay ku dhamaadan suffixka stans. islaamka ka hor waxa ka talinjiray intabadan wadamadan boqortooyadii persia ee iiraan islaamku markii uu furtay dhulkan waxay noqdeen meelaha ugu horumarsan dowladihii islaamka soo maray xagga ilbaxnimada iyo aqoonta diiniga iyo maadigaba waxa ka soo baxay culimo farabadan ilaa laga soo gaadhay wakhtigii tataarka oo ay qabsadeen dhulkan laga bilaabo badhtamihii qarnigii 19aad ilaa qarnigii 20aad waxay ka tirsanaayeen boqortooyadii ruushka markii danbana midowgii soofiyeetka
Wadar
Wadar waxa la dhahaa wixi soo baxa marka laba tiro la isku daro sida 2+2=4 markaa 4 waa wadarta 2+2
Af-Taliyaani
Af-Taliyaani (it: lingua italiana ama italiano), waa luqada wadanka Taliyaaniga waxa luqadani ay kasoojeedaa farcanka looyaqaano Luqada Hindo Yurub waana mid kamida luqadaha.looyaqaano Laatiin ka
Liiska waqtiyada doorashada
Waddanamaha
Af-Taliyaani
, waxaa kuhadla dad gaadhaya ilaa 60 milyan oo qof, Afka Taliyaanigu waxa uu kujiraa kaalinta 20aad ee luqadaha caalmka. Waana afka layskuraacay in uu yahay kan ugu dhawaaqa wanaagsan.
Sida looqoro
Afka taliyaaniga waxa laguqoraa farta Laatiinka
Huurshe
Huurshe waa dagmo ka tirsan degmooyinka gobolka galgaduud. Waxyna dhacdaa waqooyiga gobolkaas.
Huurshe waa magaalo dhextaal u ah degmooyinka Caabudwaaq, Cadaado, Xeraale iyo Dhuusamareeb ayakoo ka kala jira afarta jiho. Magaalda waxaa so gala wadooyin gacan fal ah oo kasoo galo afartaas jiho oo ay kakala jiraan afartaas degmo sidoo kale Huurshe waa magaalo qadiimi ah waxaana la,aasaasa qiyaashtii abaara 1930kii Beesha: beesha dagan magaaladaan waa beesha  surre gaar ahaan fiqi maxamed Tirada dadka population huurshe waxaa kunool 6727 qof
Kablalah
Kablalah waa beesha markaa la isku darsado reer SSC iyo reer DDS. Waxaana ka dhashay Hantale Koombe Kablalah oo u kala baxaa:
Aschalew Tamene
Aschalew Tamene Seyoum (Amxaari: አስቻለው ታመነ; waxa uu dhashay 22 Noofambar 1991) waa xirfadle kubbadda cagta Itoobiya ah oo u ciyaara daafaca dhexe ee kooxda Premier League ee Fasil Kenema iyo xulka qaranka Itoobiya.
Bocor
Bocor (magaca sayniska: Cucurbita) af-carabi: القرع) waa geed ka mid ah qudaarta waliba bahda geed jiifka ah, ee jaadadka badan leh, asalkiisa ayaa ameerika ka soo jeeda, waana qayb waynoo muhiim ah oo ka mida cuntada.
Jaadyada bocorka
Bocorka ayaa noocyo badan leh iyo noocyo kale oon dhulka soomaalida ka bixin.
Dharkeenleey
Dagmada Dharknley waxa ay lee dahay afar waaxood oo kala aha 1) Saciid hooraaye 2) Xanaano bulsho 3) Dhagax tuur 4) Dhame yaasiin cartan
Degmada Dharkeynley waxay ka mid tahay degmooyinka magaalada Muqdisho waxay xigtaa dhanka koonfur galbeed.
Dharkeynley iyo wadajir markii hore waxay isla ahaayen hal degmo mar dambe ayaa labo degmo laga kala dhigay. halka xuduudeeda u ah labada degmo ayaa lagu tilmaamaa in ay tahay wadada xaaji maxamed ee Suuq yare.
Degmada Dharkeynley waxaa waqtiyadii dagaalada ay ka socdeen xamar ee itoobiyaanka, ku soo qaxay dad fara badan oo degnaa Magaalada inteeda kale.
Degmada Waxay soo martay marxalado kala duwan waxaana lagu tilmaamaa meelaha istaraatiijiga ee ka yaala Xamar.
Waagii burburka waxaa maaamuli jiray hogaamiyo kooxeedyo kala duwan sida: Muuse Suudi, Xuseen Caydiid waxaana ka dhici jiray mar mar dagaalo aan sidaa u cusleyn.
Xili danbe waxaa xukunkeeda soo maray; Maxkamadaha Islaamiga, Jabhadda Islaamiga. Haddana waxay degmada hoos tagtaa maamulka Gobolka Banaadir ee Soomaaliya.
> Xaafadaha Dharkenley
Xaafada Ceel dheere, Showriyaha, Dabaqeen, Aabagedo, Kuweyt, Suuq boocle, Quraca waanjeesha, Suuq liif, Xoosh, Buula qaran, Macmacaanka, iyo kuwo kale.
> Masaajida ku yaala dharkeenley
Masaajido badan ayaa ku yaala degmada sida misaajidka dabaqeyn, uunlaayo, Masjidka Saldhiga Galbeed, Xaaji Maxamed, sh cabdixafiid, Rabi Sali al-nuur, Al- raxma Ceeldheere, Salaam, Macallin nuur,Khaliilu Raxman,
> Suuqyada Caanka ee ku yaala dharkeenley
Suuq boocle, Suuq yare iyo Suuq liif
> Meelaha caanka ee dharkeenley
• Saladhiga Galbeed
• Tabakaayo madoow
• Shaneemo Muqdisho
• Garaashka macallin nuur
• Garaashka xaajigaboow
• Tornada cisoow (biyo dageenka)
• Xoosh
> Goobaha Caalamiga ee ku yaala Dharkenley
• Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed (Gaheyr)
• Safaarada Mareekanka
• Warshada daawada • Warshada hargaha
> Laamiyada Waaweyn ee Mara Dharkenley
• Jidka Jaale siyaad
• Wadada Dharkeynley (dhanka xoosh)
Saldanadii Hobyo
Saldanadda Hobyo (Sultanate of Hobyo, سلطنة هوبيو), sidoo kale loo yaqaanay Saldanadii Obbiya, waxay ahayd boqortooyo Soomaali qarnigii 19aad ka jirtey deegaanada waqooyibari ilaa badhtamaha wadanka Soomaaliya, taasi oo markii dambe awoodeedu gaadhay ilaa bariga wadanka Itoobiya. Boqortooyadan waxaa aasaasey 1870kii nin la odhan jirey Yusuf Ali Kenadid, kaasi oo ilma-adeer ahaayeen boqorkii wakhtigaasi xukumayay Saldanadii Majeerteenka, Cusmaan Maxamuud.
Dharkeenleey
• Wadada Afgooye (Dhanka JUS ama Gaheyr) > Dugsiyada Dawlada ee ku yaala Degmada
• Dhame yaasiin Cartan
• Cali Xuseen
• Baarbe
> Dugsiyada gaarka ah ee ku yaala degmada
• Al-Anwaar
• Al-Fariid
• Al-Safa
• Al-Risala
• Abuubakar Sadiiq (Dabaqeyn)
• Iqra
• Khaddiijo
• Halgan iyo Dugsiyo kale oo fara badan
> Tartan Aqooneedka degmada dharkeynley
Degmada waxay ku guuleysatay tartan aqooneed kii ramadaanka ee 2013 oo ay ku tartamayeen in ka badan 28 degmo oo ka kala yimid gobalada dalka oo dhan. sidoo kalana tartankii ramadaan ee 2020 waxay gashay kaalinta labaad.
> Ciyaaraha iyo Kooxaha ka jira dharkeenleey degmada waxaa ka jira kooxo badan oo kubada cagta sida kooxaha:
Degmada Dharkenley waxay ku fiicanyihiin ciyaaraha isboortiska gaar ahaan kubada Cagta waxaana ay ahaayeen guuleystayaashii 2011 iyo guuleytayaashii sanadkii ugu danbeeyay ee 2020 ee ku guuleystay tartanka degmooyinka G/Banaadir ayagoona ka qaaday degmada Waaberi.
Mahamadou Issoufou
Mahamadou Issoufou (wuxuu dhashay Janaayo 1, 1951) waa siyaasi reer Niger ah oo isagu ahaa Madaxweynaha Niger ilaa 7dii Abril 2011. Issoufou wuxuu ahaa Raiisel Wasaaraha Niger intii u dhaxeysay 1993 ilaa 1994, Madaxweynaha Golaha Qaranka 1995 ilaa 1996, wuxuuna leeyahay Wuxuu ahaa musharrax doorasha kasta oo madaxweye ilaa iyo 1993. Wuxuu hogaaminayay Xisbiga Niger ee Dimuqraadiyada iyo Soshiyaaldiyada (PNDS-Tarayya), oo ah xisbi dimuqraadiyadeed bulsheed, laga soo aasaasay 1990 ilaa loo doortey inuu noqdo madaxweynaha 2011. Xilligii Madaxweynihii Mamadou Tandja ( 1999–2010), Issoufou wuxuu ahaa hogaamiyaha ugu weyn mucaaradka.
Muqaddas
Muqaddas waxaa af ingiriis lagu dhahaa „sacred”, „holy”.
Ilaahay waa quduus.
Ruuxa quduuska ah waa quwadda Ilaahay.
Kitaabka Quduuska ah
John Magufuli
John Pombe Magufuli (wuxuu dhashay 29-kii Oktoobar 1959) waa siyaasi reer Tanzaaniya ah waana Madaxweynihii shanaad ee Tansaaniya, xafiiska illaa iyo sanadkii 2015. Wuxuu ahaa gudoomiyaha Ururka Horumarinta Koofurta Afrika laga soo bilaabo 2019-2020.
Markii ugu horreysay oo loo doorto xubin baarlamaank ah 1995, wuxuu ka soo shaqeeyey golaha wasiirrada ee Tansaaniya isagoo ah wasiir ku-xigeenka hawlaha 1995-kii illaa 2000, Wasiirka Hawlaha 2000 ilaa 2006, Wasiirka Dhulka iyo Dejinta Aadanaha laga soo bilaabo 2006-dii illaa 2008-dii, Wasiirka Xannaanada Xoolaha iyo Kalluumeysiga 2008 ilaa 2010, iyo markii uu ahaa Wasiirka Shaqada markii labaad laga bilaabo 2010 ilaa 2015.
Isaga oo u tartamaya xisbiga talada haya ee Tansaaniya (CCM), wuxuu ku guuleystey doorashadii madaxweynenimada Oktoobar 2015 waxaana loo dhaariyay 5tii Nofeembar 2015. Madaxtinimada Magufuli waxaa lagu calaamadeeyay diiradda saareynta yareynta musuqmaasuqa dowladda iyo kharashaadka iyo sidoo kale maalgashiga warshadaha Tansaaniya.
Dhululubo
Dhululubo Waa joomateri ay masaaxad saleedyadiisu yihiin goobo, taa oo masaaxada isku xirta salalku tahay laydi golxo leh Bedka xaddidan
+ 2\pi rh \,
Habka loo cabiro
(r) waa dhexroorka salka
(h) waa jooga dhululubada
(A) Waa bedka salka
(P) Wareega Salka waxaana loo cabiri karaa sidaan
Mugga
Baabiylooniya
Baabiylooniya
Baabiylooniya (ingiriis: babylonia; carabi: بابل; luuqada Akadhiga: Bābil; Luuqada Giriiga: Βαβυλών; luuqada Sumerianka: KÁ.DINGIR.RAKI; ; Luuqada Yuhuuda: בָּבֶל ) waxay ahayd boqortooyo ay lahaayeen dadka Akadhiyaka taasi oo ka dhisantey caasimadii Baabiyloon ee la aasaasay sanadkii 1894tii C.H. (Ciise Hortii), wakhti yar ka dibna noqotay magaalo-madaxda boqortooyadii Baabiylooniya. Boqortooyada Baabiylooniya waxaa dhisay qabiilka Amorite la odhan jirey ee Akaadhiyaanka ka tirsanaa kuwaas oo deegaan ku ahaa dhulkii loo yaqaanay Mesobotaamiya, taasi oo hadhaagii buruburkeeda laga helo maanta deegaanka Hillal ee ka tirsan wadanka Ciraaq, taasi oo 85 kilomitir (53 mile) u jirta koonfurta caasimada Baqdaad.
Maanta hadhaaga burburka caasimada Baabiyloon waa jaajuur jajabay iyo raad ku hadhay deegaanada carada nafaqada leh ee u dhexaysay labada webi ee Tigris iyo Furaat (Euphrates) ee deegaanka Mesobotaamiya. Inta la ogyahay taariikhda Baabiylooniya waxay markii ugu horeeysay bilaabantey qarnigii 2aad C.H. (wakhti hada lagu qiyaaso 2,200 oo sano ka hor). Boqortooyadan oo markii ay yarayd isku bedeshay maamul-magaalo ee Baabiyloon ayaa waxay la kacday soo bixitaankii boqortooyadii dadka Amorite, taariikhdu markey ahayd 1894 C.H. isla markaana waxay suuqa kala baxday magaaladii wakhtigaas caasimada ahayd ee Akkadiyaanku maamuli jireen "Eridu".
Taariikhda Baabiylooniya
Sharaxaad iyo fahanka ku saabsan jiritaanka boqortooyadii Baabiylooniya waxaa laga helay boqortooyadii ka dambeeysay ee Akkadka, kuwaas oo talin jirey wakhti lagu qiyaaso qarnigii 23aad C.H. (Ciise Hortii). Midani waxay sheegaysaa in boqor la odhan jirey Saargoon uu dhisay magaalada Baabiyloon, in kastoo sharaxaad kale sheegayso in boqor Saargoon uu dib u habayn iyo balaadhin ku sameeyay maagada Baabiyloon oo horay u sii jirtey. Laakiin waxaa si fiican loo ogyahay isla markaana la isku raacay in boqor Saargoonkii labaad (Sargon II) ee boqortooyadii Assiyriyaanka uu shaqo badan ka qabtay magaalada, asagoo gaadhsiiyay heer aad u sareeysa, kana dhigay mid maamusha deegaanada u dhow ee Mesobotaamiya.
Si kastaba ha ahaatee, markay taariikhdu ku dhowayd qarnigii 19aad C.H, inta u badan deegaanada Mesobotaamiya waxaa qabsaday qabiil reer guuraa ahaa oo loo yaqaanay Amorite, kuwaas oo ka yimid waqooyiga deegaanada Lefanti (Levant) ee qabiil-weynaha Akkadiyanka maamuli jirey boqortooyadii Assiyriya la wareegeen maamulka magaalada Baabiyloon. Lefantigu waxay ahaayeen dad reer-guuraa ah, kuwaas oo dhaqda xoolaha isla markaana aqoon fiican u lahayn wax-beerashada taasi ooy ku dhaqmi jireen dadka ku dhaqnaa Baabiyloon. Taasi waxay keentay in dagaalo dhowr ahi dhex maraan dadkii Baabiyloon iyo kuwa ku soo duulay ee Lefantiga taasi oo ugu dambeyntii Lefantigu ku guulaysteen maamul buuxa oo Baabiyloon leedahay. Wakhti yar ka dib qabiiladani waxay ku guulaysteen ineey ku fidaan koonfurta Mesobotaamiya ayagoo qabsaday ismaamul-magaalo badan ooy ka mid ahaayeen "Isin", "Larsa" iyo deegaano u dhow.
Baabiyloontii Hore
Boqortooyadii ugu horeeysay ee laga dhiso magaalada Baabiyloon waxaa sameeyay qabiilka Amoriteka taas oo lagu magacaabi jirey "Sumu-abum" sanadkii 1894 C.H. Si ka duwan bulshooyinkii Sumeriyaanka iyo Akkadiyaanka oo ka baxsanaa deegaanada Mesobotaamiya, dadka Amoriteku waxay ahaayeen dad reer guuraa ah kuwaasi oo ka yimid deegaanada galbeedka.
Si kastaba ha ahaatee, taariikhyahanadu waxay isla garteen in Baabiyloon ay tahay magaaladii ugu wayneyd dunida wakhtiyadii u dhexaysay 1770 ilaa 1670 C.H, iyo mar labaad wakhtiyadii u dhaxaysay qiyaastii 612 iyo 320 C.H. Intaas waxaa dheer, magaalada Baabiyloon waa magaaladii ugu horeeysay ee yeelata tiro shacab ah oo ka badan 20,000 oo qof, taasi oo ku fadhiday dhul baaxadiisu tahay 890 ilaa 900 hectare (2,200 acre).
Qabsashadii Assiyriyaanka
Wakhtiyadii fiditaanka boqortooyadii Assiyriya (911–608 C.H) boqortooyada Baabiylooniya iyo nawaaxigeedu waxay ku hoos jireen maamulka dadka Assiyriyaanka ah. Wakhtigii maamulka Assiyriya uu gacanta ku hayay boqor Sennacherib, magaalada Baabiyloon wuxuu ku wareejiyay qabiilka "Jaldiin" (Chaldean) oo goortaas lahaa maamul suldaanimo oo hogaamiye u ahaa Merodach-Baladan. Qabiilka Jaldiin waxay si degdeg ah ula wareegeen goobaha ugu muhiimsanaa ee magaalada Baabiyloon ayagoo xasuuq ba'an u geeystay madaxdii magaalada.
Qabsashadii iyo Maamulkii Beershiyaanka
Sanadkii 539 C.H ka dib dagaalkii caanka ahaa ee Oobis (Battle of Opis), ismaamulkii boqortooyada Baabiylooniya waxay gacanta u gashey boqor Sayrus (Cryus the great) ee boqortooyadii Beershiya. Dagaalka uu soo qaaday boqor Sayrus ee boqortooyada Beershiya wuxuu ahaa mid kedis iyo lama filaan ku noqday dadka Amoriteka ee maamuli jirey Baabiyloon. Maadaama uu deyr (wall) adag ku wareegsanaa magaalada, aad ayay ugu adkaatay askartii Beershiya inay si fudud u qabsadaan Baabiyloon. Si kastaba ha ahaatee, maalmo badan iyo iskudayo badan ka dib ciidamadii Beershiya wey galeen magaalada. Inkastoo aanay cadayn sida ay ku qabsadeen, waxaa la sheegay in ay jebiyeen mid ka mid ah albaabada waawayn ee ka samaysnaa birta xadiidka; ama ay soo raaceen biyaha webiga Furaat.
Si kastaba ha ahaatee, goortii boqor Sayrus qabsadey magaalada Baabiyloon, wuxuu si dhakhso ah u kala soocay bulshooyinkii deganaa magaalada asagoo qolo kasta ku amrey ineey dib ugu noqdaan meeshii ay ka yimaadeen marka hore ama deegaanada ay u dhasheen. Dadkaas magaalada Baabiyloon laga masaafuriyey waxaa ka mid ahaa Yuhuuda oo ayagu u guurey magaalada Jerusalem (beytul Qudus).
Wakhtiyadii maamulka boqor Sayrus iyo boqorkii ku xigay ee Beershiya boqor Daariyaas (Darius the Great) magaalada Baabiyloon waxay noqotay 9|caasimada 9aad ee boqortooyada Beershiya. Intaas waxaa dheer, boqor Daariyaas wuxuu u magacaabay magaalada Baabiyloon in ey noqoto xarunta ugu muhiimsan ee waxbarshada iyo horumarinta sayniska iyo cilmiga iyo aqoonta. Qeybaha waxbarasho ee si fiican loogu horumariyay magaalada Baabiyloon waxaa ka mid ah xisaabta iyo Cilmi Falaga kuwaasi oo la gaadhsiiyay heer aad u sareeya. Intaas waxaa dheer, aqoonyahanada magaalada Baabiyloon waxay sameeyeen maabkii ugu saxsanaa ee caasimadu yeelato inteey jirtey. Sidoo kale waxay dhiseen biyo mareeno aad u casri ah kuwaas oo ka imanayay webiga Furaat ee caasimada Baabiyloon dhinacyada ka degan tahay.
Iskudeyo afgambi ooy dhowr jeer sameeyeen qabiilada Amoriteka iyo xulafadooda ayaa ku fashilmey ineey maamulka magaalada Baabiyloon kala wareegaan boqortooyadii Beershiya. Kuwaas waxaa ugu darnaa iskudey dhacay sanadkii 522 C.H, iyo sanadkii 521 C.H ayaa aad ugu dhowaaday ineey dagaalyahanada Amoriteka iyo xulafadoodu qabsadaan magaalada Baabiyloon. Laakiin sanadkii 482 C.H, iskudey afgambi ay mucaaradku sameeyeen wuxuu ahaa mid aad u liita oo xataa dad badani maqlin in mudo ah. Si kastaba ha ahaatee, maamulka boqortooyada Beershiya waxay gacanta ku haysay magaalada Baabiyloon iyo deegaanada ku hareersan wakhti dhan labo qarni ilaa ciidamadii Alegsaander (Alexander the Great) ay yimaadeen sanadkii 331 C.H
Wakhtiyadii Muslimiinta
Boqortooyadii Islaamka markey maamulayeen Umawiyiinta ayaa inta u badan deegaanada mesobotaamiya gacanta lagu dhigay, isla markaana mid ka dhigay dhamaan ismaamuladii iyo boqortooyooyinkii wakhtigaas ka jirey meelahaasi.
Xadaaradii Baabiyloon
Boqortooyada Baabiylooniya waxay ka mid tahay meelihii ugu horeeyay ee ilbaxnimoda bani aadamku ka bilaabantey, ayadoo safka hore kaga jirta ilbaxnimada deegaanada Mesobotaamiya oo ah xudunta ilbaxnimada aadamaha. Magaalada Baabiyloon waa midii ugu horeeysay ee yeelata bulsho degan oo aad u badan, waxay ahayd hooyga aqoonta, cilmiga iyo waxbarashada ee dadkii wakhtigaas noolaa.
Beeraha Laalaada ee Baabiyloon iyo gidaarka magaalada Baabiyloon (maanta ku beegan magaalada Al-Hillal ee dalka Ciraaq) waxay ka mid ahaayeen Todobada Layaab ee dunida. Beerahan waxaa dhisay boqor Nebujadnesarkii 2aad (Nebuchadnezzar II) ee boqortooyadii Baabiylooniya markii taariikhdu ahayd qiyaastii sanadkii 600 C.H, taasi oo sababtu ahayd in uu ku raali-geliyo xaaskiisa Amaytis. Beeraha laalaada waxay burubureen qarnigii 1aad C.D markii dhul gariir adag ku habsaday deegaanada magaalada Baabiyloon ee Mesobotaamiya.
Qoraalo La Mid Ah
= Xigasho =
Garasbaaleey
degaanka garasbaaley waa deegaan kuyaal duleedka magaalada muqdisho dhanka hoodan waxaa baxad ahan ow dhanyahay ilaa exs kantarol muqdisho ilaa kantarolka sinka dheer e shabeelaha hoose inta u dhaxeeyso baxad ahaan waa in taas waaye dhul ahan waxaa ow kala dhaca degmoyinka kala ah deyniile iyo dharkenley iyo shabelaha hoose intaas ayu u dhaxeyaa waxaa daago gaar ahan beel ahaan abgal cismaan beelaha kala ah caligaf iyo daauud iyado hadda in degmo   loo magacaabo la raabo sida an ka sugeyno madaxwenaha mudane xasan sheekh maxamuud degaanka garas-baaley taariikh ahan xillige dowladii dhexe e kacaanka waxey ehed laan ka tirsan degmada hoodan EY hoos tage jirtay dhul keda waa ef hoodan dukumenti ahan waa ef hodan cabbirka dhul ahan waa 15×20 garas-baaley waxaa dhax maaro wadada dheer ee muqdisho iyo afgooye isku xiirto degaanka garasbaaley waxaa ku yaalo warshaado kuwii hore iyo kuwii danbo intaba warshadi omada e cadced warshada isbunyada kakaal iyo tii jilayga iyo kuwo cusub sida warshada galeyda iyo laabo suuq ganacsi oo kala ah sida suuqa tabbelaha sheekh ibraahim iyo weydow iyo kuwa kale oo kala dug dug gaan iyo jamacada shabeele waxan leenahay dadka soomaaliyeed kusoo dhawaada deegaan garasbaaley welkome to garasbaaley waa deegaan qurux badan oo indhuhu soo jiitaan Garasbaaley
Wasaaradda Waxbarashada Soomaaliya
Wasaaradda Waxbarashada Soomaaliya (Ministry of Education of Somalia; وزارة التعليم) waa Wasaarada Masuulka ka ah Guud ahaan Waxbarashada Wadanka Soomaaliya.
Lena Belkina
Lena Belkina (Nofeembar 27, 1987 oo Tashkent) waa fanaanad dalka Yukrayn.
Hage Geingob
Hage Gottfried Geingob (wuxuu dhashey 3 Ogosto 1941) waa madaxweynaha seddexaad ee hadda ah madaxweynaha Namibia, xafiiska ilaa 21-kii Maarso 2015. Geingob wuxuu ahaa Raiiselwasaarihii ugu horreeyay ee Namibia laga soo bilaabo 21-kii Maarso 1990-kii ilaa 28-kii Ogosto 2002, wuxuuna mar kale noqday Raiisel wasaare mar labaad 4 Diisamber 2012 ilaa 21 Maarso 2015. Intii u dhaxeysay 2008 iyo 2012 Geingob wuxuu noqday wasiirka ganacsiga iyo warshadaha. Wuxuu sidoo kale yahay madaxweynaha hadda ee xisbiga talada haya SWAPO Party tan iyo markii loo doortay jagadaas bishii Nofeembar 2017.
Bishii Nofembar 2014, Geingob waxaa loo doortay madaxweynaha Namibia xadidid xad dhaaf ah. Bishii Nofeembar 2017, Geingob wuxuu noqday madaxwaynihii saddexaad ee SWAPO ka dib markii uu guul weyn ka gaadhay shirkii 6aad ee xisbiga. Bishii Ogosto 2018, Geingob wuxuu bilaabay hal sano oo ah gudoomiye kuxigeenka hormarinta bulshada Koonfurta Afrika.
Ramla cali
Ramla Cali waa gabar british somali feeryahan iyo Model ah oo degen magaalada London ee ingiriiska. Ramla Waxay ku guuleysatay horyaal kasta oo feerka waxayna guushii ugu danbesay ka soo hoyday  Isreebreebka Feerka Afrika ee ka socdo magaalada Dhakar ee dalka Senegaal. Ayada oo garaacday Beatrice Akoth oo kenyan ah taariikhda marka ee eheed 21 feebaraayo 2020. waxayna hadda u baahan tahay inay guulal taariikhi ah sameyso, islamarkaana ay noqoto gabadhii ugu horreysay ee Soomaaliyeed ee Feeryahanad ah ee ka qeyb gasha ciyaaraha Olambikada Adduunka ee lagu qaban doona magaalada Tokyo Jabaan.
Astatiin
Astatiin (ingiriis: Astatine) astaanta (At) waa curiye kimiko oo tirada atomkiisu (85) tahay sideetan-iyo-shan.
Curiyaha Astatiin waa bir la mood mararka qaar lagu daro neefaha halogenska ee guruubka 17aad ee Diwaanka Curiye.
Astatiinta waxa laga helaa oogada dhulka ayadoo radioactive isotopeskeedu yahay mid cimri gaaban. Jaada kali ah ee leh isotope dagan waa astatine210 taas oo cimrigeedu yahay 8.50 saacadood.
Isotopeka astatine211 ayaa dadku u isticmaalaan ganacsi ahaan.
Shiina
Shiinaha
Tansu Çiller
Tansu Çiller (wuxuu dhashay 24 May 1946) waa aqoonyahan, dhaqaaleyahan, iyo siyaasi Turki ah oo soo qabtay Raiiselwasaarihii 22aad ee Turkiga 1993 ilaa 1996.
Lorraine
Lorraine Waa mid kamida 26 gobol ee Dalka Faransiiska.caasimadna waxa u ah magaalda Metz
Madaxweyneyaashii Puntland
Tani waa liiska Madaxweynayaasha Puntland, Dawladda waa huwanaanshaha qayb ka mid ah Soomaaliya. Madaxweynaha Puntland waa madaxa fulinta ee Dawladda: hawlaha Madaxweynaha sida labada madax ka ah gobolka iyo madaxa dawladda. Ma jiro Ra'iisul Wasaaraha.
Sacad bin Abii Waqaas
Sacad Bin Abii Waqaas R.C (Af-Carabi: سعد بن أبي وقاص ) Wuxuu ka mid ahaa asxaabtii ugu horeesay ee islaamta. Waana mid ka mid ah 10-kii Jannada loogu bishaareeyey, wuxuu ka soo jeeday reer abtiga Nabi Muxamad Scw. Sacad waxa uu noqday qofkii ugu horeeyay ee dar Alla gamuun ku gantay, Nabiga scw ayaa ku lahaa «'Gan. aabhay iyo hooyadeey ayaa kugu furtee'» waxa uuna kala qeyb galay Nabiga scw dhamaan dagaalada ooy ka mid yihiin Dagaaladii Badar iyo Uxud iyo Furashadii Makka.
khaliifka labaad Cumar bin Khadaab ayaa u dhiibay hogaamnta ciidamada ku duulayay Boqortooyada Faaris, asiga oona ku jabiyay Dagaalkii Qaadisiya, waxa uuna furtay Madaa'in caasimadii uu furus oo ku yaalayn qasriyada Kisraa, Cumar markii uu dhimanaayay waxa uu la dardaarmay 6da shuurada oo Sacad ka mid ahaa,
Sacad waxa uu noqday gudoomiyaha Kuufa xiliyadii Cumar iyo Cusmaan, markii ay fitnada dhacday oo Cusmaan la dilay Sacad wuu isaga fogaaday, wuxuu degay Waadi Caqiiq oo Madiina xoogaa u jira, halkaas ayuuna ku dhintay 55H, Madiina ayaana lagu duugay, Sacad wuxuu ahaa Muhaajiriinta qofkii ugu dambeeyay ee dhinta
Abtirsigiisa
Sacad bin Abii Waqaas magaciisoo dhameystiran waa: Sacad bin Maalik bin wuheyb bin Cabdi Manaaf bin Zuhra bin Kilaab bin Murra bin Kacab bin Lu'ayyi bin Gaalib bin Fihir bin Maalik bin Nadar bin Kinaana. Waxa uu kula kulmaa abtirsiga Nabiga scw Kilaab bin Murra, asigana waa reer Banii Zuhra bin Kilaab oo ah jufada Aamina binti wahab oo hooyada Nabiga scw ah, sidaas ayaana Sacad loogu tiriyaa abtiyaasha Nabiga scw.
Sacad hooyadii waa Xamna binti Sufyaan bin Umayya, oo ilmo adeer la ahayd Abuu Sufyaan bin Xarbi.
Dhalasahdiis
Waxa uu ku dhashay Sacad magaalada Makka, sanadka uu dhashay waxaa lagu muransan yahay inuu ahaa 23 sano ka hor hijrada, ama 19 sano ka hor soo saarista Nabiga scw , Sacad waxa uu kuso dhax koray Qureysh, yaraantiisa waxa uu ka shaqeyn jiray afeynta falaaraha iyo sameynta  qaansooyinka.
Islaamidiisa
Sacad wuxuu ahaa dadkii ugu soo horeeyay islaama waxaa la sheegaa inuu ahaa qofka 7aad ee qaata diinta, Abuu Bakar ayaa ugu yeeray diinta wuuna islaamay , asaga oo jira 19 sano. Sacad hooyadiis Xamna aad ayee uga carootay islaamidiisa, waxey ku dhaartay inayna wax cunin waxna cabin ilaa ay ka dhimato ama uu ka laabto diinta, Sacad wuu diiday inuu ka laabto diinta, wuxuuna dhahay "Walaahi kun naf hadaa lahaan la hayd oo mid mid u baxdo kama tageen diinteyda" hooyadiis aakhirkii way is dhiibtay markii ay aragtay wiilkeed inuu wax jixinjix ah u ahaynin waxey ku laabtay cuntadeed iyo cabideed. Qisadaan dhexmartay Sacad iyo hooyadiis waxaa sababteed ugu soo dagay Nabiga scw aayado Qur'aan ah, oo ilaahay ugu dardaarmay dadka waalidka wanaag inay kula dhaqmaan, hadiise uu  gaalnimo faro aa laga yeelin.
Hijrada Madiina
Sacad wuxuu ku juray saxaabadii ugu horeesay ee Madiina u haajirtay, Baraa bin Caasib oo Ansaarta ka mid ahaa ayaa dhahay "Qofkii ugu horeeyay ee Madiina nagu soo gala wuxuu ahaa Muscab bin Cumeyr iyo ibni Maktuum dadka ayeena wax u aqrin jireen, kadib Bilaal, Sacad iyo Camaar ayaa yimaadeen". Sacad waxaa hijrada ku wehliyay walaalkiis ka yar Cumeyr bin Abii Waqaas, Madiina markey yimaadeen waxey dageen guri oo Madiina ku lahaa walaalkood Cutba bin Abii Waqaas.
Xiligii Nabiga scw
Sacad wuxuu kala qeyb qaatay Nabiga scw dhamaan duulaamadiis, Badar iyo Uxud ayuu qeyb ka noqday wuuna sugnaaday markey dadka carareen, wuxuuna ka mid ahaa gamuunleyda qatarta ah, iyo ilaalada gaarka ee Nabiga scw, Sidoo kale Sacad wuxuu qeyb ka noqday ciidamada sariyada ee Nabiga scw diri jiray, Sariyadii Cubeyda bin Xaaris oo ahayd tii labaad uu Nabiga scw diro ayuu ka qeyb galay inkastoo dagaal ay la kulmin hadana ayaga iyo cadawga iska hor imaad yar ayaa dhaxmaray, Sacad ayaa maalintaas gamay gamuun lagu tilmaamo kii ugu horeeyay ee dar alla loo gamo.
Dagaalkii Beder
Sacad wuxuu qeyb ka noqday Dagaalkii Beder, Nabiga scw ayaana u diray ka hor dagaalka asga iyo koox Saxaabada oo Cali bin Abii Daalib iyo Zubeyr bin Cawaam ka mid yihiin inay xog ka soo aruuriyaan ciidanka Qureysh, waxey la kulmeen labo nin oo xaga Qureysh ka socda kuwaas oo biyo waraabinayeen, mid ayaa fakaday kii kale ayeena qabteen, markii ay wareesteen wuxuu dhahay ciidanka Qureysh ayaan la soconay way garaaceen ayagoo raba Abuu Sufyaan inuu sheego, Nabiga scw ayaa ku dhahday "ka leexda run buu sheegay", wuxuu isku dayay Nabiga scw inuu ka ogaado tirada ciidanka Qureysh balse wuxuu ugu jawaabay "way badan yihiin. Wayna awood xoogan yihiin" dhowr jeer markuu weydiiyay oo war intaas ka badana helin, wuxuu dhahay Nabiga scw "meeqo geel ayee qalaan maalintii" wuxuu dhahay: "Toban geel ah maalin walba" Nabiga scw oo qiyaasaya ayaa dhahay "Tiradooda waa kun, geel kasta boqol ayuu ku aadaa".
Dagaalka markii uu bilaawday Sacad wuxuu soo bandhigay wacdaro aan horey loo arag, walaalkiisa yar Cumeyr ayaa lagu dilay dagaalka asna wuxuu dilay Saciid bin Caas seeftiisa Dul-Kuteyfa ayuuna soo qaatay, Nabiga scw ayaa ku dhahay "ku rid seefta xoolaha ganiimada", balse wax yar ka dib Suurada Anfaal ayaa soo dagtay wuxuuna siiyay Nabiga scw seefta. Waxaa sidoo kale la wariyay Sacad inuu maalintii Beder soo qafaashay labo maxbuus.
Dagaalkii Uxud
Dagaalkii Uxud Sacad wuxuu muujiyay wacdaro aan horey loo arag, wuxuu ku jiray intii yareed ee sugnaatay markey dadka carareen, gamuunleyda ayuuna ka mid ahaa, Nabiga scw ayaa ku lahaa "Gan, aabahey iyo hooyadeey ayaa kugu furtee" sida uu sheegay imaam Zuhri Sacad wuxuu maalinkaas gamay kun leeb.
Xilligii khulafada Raashidiinta
Markii uu dhintay Nabiga scw oo Abuu Bakar khaliif noqday Sacad wuxuu ka mid ahaa asaga iiyo Cali, zubeyr iyo Dalxa ciidanka muslimiinta ee ka ilaalinaayay Madiina qabiilada carabta, kadibna wuxuu Sacad u baxay la dagaalanka murtadiinta.
Dagaalada Ciraaq
wuxuu ahaay Cumar bin Khadaab khilaafada markii uu qabtay inuu u diray Ciraaq ciidan uu madax ka ahaa Abuu Cubeyd Al-Saqafi, balse bilo yar ka dib waxaa lagu jabiyay ciidankaas dagaalkii buundada, Abuu Cubeyd ayaana ku shahiiday, waxaa sidoo kale dhaawac halis soo gaaray Musanaa bin Xaarisa oo ka mid ahaa talyaasha ugu sareeya ciidanka. Cumar oo aad uga carooday jabka gaaray muslimiinta ayaa ku baaqay dagaal ka dhan ah Faaris in loo baxo waxaa isu soo aruurtay 6 kun oo ciidan, Sacad ayuuna madax uga dhigay.
Horaantii sanadka 14H ayuu Sacad gaaray Ciraaq wuxuu helay Musanaa bin Xaarisa oo dhintay, ciidankii muslimiinta ayuu isku habeeyay, wuxuuna ahaa xaalad walba oo soo kororta inuu la socodsiinayo Cumar, wuxuu Cumar gadaal uga soo diray gurmad dheeri ah, ciidan 30 kun ama 36 kun ah ayaa isugu aruurtay Qaadisiya, dhanka kale Faaris waxey u xusheen hogaaminta ciidankooda taliye caan ah oo la dhaho Rustum, talyahaan wuxuu la tagay ciidankiisa oo aad u badnaay Saabaad meel la dhaho, Sacad wuxuu diray guuuto yar oo ciidankiis ka mid ah see xog uga keenaan ciidanka Faaris, waxey soo qabteen nin ka tirsan ciidankooda, Sacad ayaana ka wareestay Rustum iyo ciidankiisa, balse ninkii wuxuu aad ula yaabanaa ciidanka soo qabtay, Sacad ayaa ku dhahay "Naga dhaaf kuwaan ee nooga waran Rustum" wuxuu dhahay "Waxaa la jirto Rustum 120 kun iyo intoo kale hadana oo ciidan ah".
Labada ciidan markey is hor fariisteen wuxuu Sacad u diray Rustum koox muslimiinta ka mid ah oo ugu yeerta diinta islaamka, wuxuu dalbay Rustum qof caqli badan oo wareesto, Mugiira bin Shucba ayaa loo diray, ka dib Ribiciyi bin caamir, hadana Xudeyfa bin Muxsan ayaa loodiray, aakhirkii way fashilmeyn wada hadalada waxeyna labada ciidan heegan u noqdeen dagaal.
Wax yar ka hor intuusan dagaalka bilaawan waxaa Sacad korkiisa ka soo baxay nabro uu ka awoodi waayay dagaalka inuu galo, wuxuu u wakiishay Khaalid bin Carfada arimaha dagaalka, asigana meel kore ayuu kala socday, wuxuu u jeediyay Sacad ciidanka khudbad uu aad ugu xamaasad galiyay dagaalka asiga oo soo qaatay aayado Jihaadka ka hadlaayo, ka dib dagaalka ayaa bilaawday waxa uuna socday seddex maalin, subixii afaraad ayuu dhacay dagaalkii ugu darnaa, waxey Faaris wateen maroodiyo oo saaid culeys ugu haayeen muslimiinta, laakin ciidanka muslimiinta waxey ooda ugu qaadeen gamuuno indhaha ayeena ka rideen, rag ay ka mid yihiin Jariir bin Cabdilaahi, Qacqaac bin Camar, Diraar bin Khadaab iyo Camar bin Macdii kariba ayaa aad isku muujiyay maalintaas, waxaa kacday dabayl aad u daran oo aqalada Faaris kor yeeshay, Rustum ayaa isku dayay inuu cararo balse muslimiinta ayaa ka daba tageen oo dileen, ciidankii Faaris ayaa jabeen waxaana laga laayay tiro aad badan oo ku jiraan talyaashoodi ugu sareeyay.
Ka dib Sacad waxa uu ciidamo u kala diray magaalooyinka iyo tuulooyinka waxey u khiyaar galiyeen beeraleyda islaam ama jisyo, jisyada ayeena doorteen, sanadkii 16H waxaa soo gaaray Sacad Yazidjar boqorka Faaris inuu alaabtiisa iyo xooliisa kala carari rabo Madaa'in, Sacad ayaa ciidanka muslimiinta u dhaqaajiyay Madaa'in, waxey heleen ayadoo eber ah Yazidjar ayaa ka qaatay ehelkiisa iyo wuxuu awooday oo hantidiis ah, Qasriga cad ee looga arimin jiray Faaris tiro yar oo ciidanka Faaris ah ayaa ku juray laakin waa is dhiibeen seddex bari ka dib, muslimiinta waxey ka qaniimaysteen Madaa'in hanti aad u badan oo keedadkii Kisraa iyo taajkiisa ah, Sacad wuxuu ka yeelay qasriga Kisraa meel muslimiinta ku tukadaan, wuxuuna dajiyay qoysaska ciidanka Madaa'in.
Furashada Madaa'in ka dib wuxuu u cararay Yazidjar Xulwaan, taliye la yiraahdo Muhraan iyo ciidan badan ayuu soo diray, Sacad ayaa u diray Haashim bin Cutba, wuxuu kula dagaalamay Jalowlaa Dul Qacda 16H wuuna ka adkaaday, Waxey gaareen ciidanka muslimiinta Xulwaan Yazidjar oo mar hore faaruqay ayee arkeen.
Dhisitaanka Kuufa
Sanadkii 17H waxaa Cumar soo gaartay Carabta inay caloola jilceyn oo midabadood is beddelayn, markii uu weydiiyay Sacad arintaas wuxuu ugu jawaabay: inay u wacan tahay hawada cusub oo la qabsan la' yihiin, Carabtuna in aysan la qabsan karin dhul uusan geelood la qabsan karin, Cumar ayaa usoo qoray "Waxaa dirtaa Salmaan iyo Xudeyfa ha sahmiyaan deegaan aan birri iyo bad toona ahayn, uusan u dhaxeyn aniga iyo idinka bad iyo buundo" waxey kala qaadeyn galbeedka Furaat iyo brigiis ilaa ay markii dambe ay ka xusheen Kuufa, Sacad ayaa ciidanka muslimiinta halkaas u raray, wuxuu ugu horeyn dhagax dhigay Masjidka Kuufa iyo Qasriga imaarada, dadka ayaana ka ag dhistayn guryahooda.
Guryaha muslimiinta waxey markii hore ka samaysnaayeen geedka qasabka, bilooyin ka dib dab ayaa qabsaday oo dhulka la simay, wuxuu Sacad fasax ka weydiistay Cumar in guryaha laga dhigo dhoob, Cumar ayaana ogolaaday wuxuuse faray inaan aad loo dheerayn.
Wuxuu Sacad ahaa Gudoomiyaha Kuufa mudo seddex sano iyo bar ilaa xilkaas laga casilay 20H, Sababta xil ka qaadidiis waxey ahayd cabasho dhanka reer Kuufa ah oo Cumar u gudbiyeen, waxey gaarseen heer ay dhahaan: salaada si fiican uma tujin kara, Cumar ayaa ka wareestay Sacad qaabka salaadiisa, wuxuuna ku jawaabay "Walaahi aniga waxaa tujin jiray salaadii Rasuulka scw mana nuqsaamin jirin, Cishaha markaa tujinaayo waxaa ku daahaa labada hore, labada dambena waan fududeeyaa" wuxuu dhahay Cumar: "waa kaa saa tuhunka". Wuxuu Cumar soo diray ergo dhankiisa ah oo wareesato dadka, dhamaan waxey ahaayeen inay amaanayaan Sacad ilaa Banii Cabsi deegaanadood laga gaaray, waxaa ka istaagay nin ayaga ka mid ah oo dhahay "Runta hadaa ka hadalno Sacad si siman wax nooguma qeybiyo, cadaaladna wax kuma garsooro" Sacad ayaa habaaray ninkii oo dhahay: "ilaahayow haduu beenlow yahay oo istustus iyo sumacd doon u istaagay dheereey cumrigiisa, Faqrigiisana dheereey, fitnadahana la kulmi". Waxaa ku dhacay ninkii habaarka, waa dambe wuxuu ahaa asagoo duq ah inuu gabdhaha jidada ugu il jabinaayo.
Xubnaha shuurada ee lixda
Wuxuu Sacad iska joogay Madiina, markii Cumar la dhaawacay oo geeridiisa soo dhawaatay wuxuu u dardaarmay lix nin oo tobanka Jannada loogu bishaareeyay ka ka mid ah kuwaas oo kala ahaa: Cusmaan bin Cafaan, Cali bin Abii Daalib, Dalxa bin Cubeydilaahi, Zubeyr bin Cawaam, Cabdi Raxmaan bin Cawf iyo Sacad bin Abii Waqaas, wuxuu Cumar sii raaciyay dardaarankiis "Qofkaa doorataan asagaa ah khaliifka igu xiga, haduu Sacad noqda waa kaas, hadii kale ha kaalmeysto khaliifka iga dambeeya Sacad, aniga daciifnimo iyo khiyaano toona xilka ugama qaadin"
Markii laga dhamaaday duugta Cumar ayee kulmeen lixdooda, Sacad wuxuu siiyay codkiisa Cabdi Raxmaan bin Cawf, Zubeyr wuxuu siiyay codkiisa Cali, halka Dalxa uu siiyay codkiisa Cusmaan bin Cafaan, markii dambe Cabdi Raxmaan bin Cawf ayaa is casilay wuxuu ray'i aruurin ka sameeyay dad weynaha muslimiinta dhexdood Cusmaan ayeena doorteen.
Cusmaan wuxuu ku celiyay Sacad xilkii uu ka haayay Kuufa, Sanadkii 26H ayuuna ka qaaday oo ku beddelay Waliid bin Cuqba.
Ka fogaashihiis Fitnada
Dilka Cusmaan ka dib iyo Fitnadii ka dhex dhalatay muslimiinta wuxuu Sacad ahaa mid isaga fogaaday oo gurigiisa laasimay, mana ka qeyb galin Dagaaladii Ratiga iyo midkii Sifiin, mana xaadirin xitaa Taxkiimka, wuxuu Sacad dhihi jiray mar walba oo lagu soo hadal qaado arimaha fitnada: "Yaa I siinaya seef hadaa Muslimka ku dhufta aa waxba ka tareyn, oo gaalka lee dilayso". Sacad wuxuu sidoo kale dhihi jiray: Marqaati waxaan ka ahay inaan maqlay Nabiga scw oo leh "Waxaa ahaaneyso fitno qofka dhex fadhiyo uu ka roon yahay kan dhex taagaan, kan taaganna uu ka roon yahay kan dhex socda, kan socdana uu ka roon yahay kan dhex ordaya"
Wiilkiisaan Cumar iyo wiilka walaalkiis Haashim bin Cutba waxey marar badan Sacad u soo jeediyeen inuu naftiisa khilaafada u dalbado balse Sacad wuu ka diiday.