cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
MAGAALO MADAXDA GOBOLKA AWDAL
Magaalo madaxda cusub ee gobolka Awdal waa magaalada borama taasi oo ah magaalo madaxda rasmiga ah ee Gobolka Awdal markii ugu horeysay waxay ahaan jirtay magaalada Baki, wakhtigii la magacaabay ama la bixiyay gobolka Awdal meeshii sida rasmigaa ah loogu doortay Magaalo Madaxda waxay ahayd Magaalada (baki) waxaanay ku taala magaalda BAKI Dhulka ugu rooban uguna beeraha iyo barwaaqada iyo nimcada badan marka loo eeg Gobolka Awdal dhinaca roobabka iyo cimilada kaleba waxaanay leedahay magaalada waxyaabo faro badan oo aan odhan karno waxany kaga horumarsantahay dhulka kale, Magaaladan ayaa waxay leedahay Biyo dabiiciya oo tayadoodu aad u sarayso laguna tilmaami karo in ay yihiin Kuwo si dabiici ah uga nadiifsan waxyaabaha biyaha bedela, kuwaasi oo aan u baahnayan in dib loo sii sifiyoo,waxaa la ogaaday markii khuburo cilmi dheer u leh ay sahamiyeen oo ay u sheegan waxgaradka iyo cuqaasha halkaasi degan.
Shimbirtii
Shimbirtii Aaminkaan Dirsaday
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
MAGAALO MADAXDA GOBOLKA AWDAL
Maayarka cusub ee degmada Baki loo doortay waa caaqil MAXAMED AXMED CAATEEYE SULDAAN MAROORO. oo ah nin aqoon dheeraada u leh dhaqanka miyiga, waxna ka bedeli kara degmada baki.
Shimbirtii
Ilaalay kuu gu timid
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
WAX SOOSARKA, WAXBARASHADA IYO HIMILIDA MUSTAQBALKA
Degmada inta badan dadka degan waa dad inta badan aaminsan sida khayradka dabiicigaa iyaga oo nidaamkoodu uu ku salaysan yahay nidaamka Interonational-ka ah ee loo isticmaalo beeraha waxsoo saarkeedna waxaa loo dhoofiyaa inta badan sida (Borama, Djibouti, Hargeisa iyo dhamaan Somaliland. Degmadani waxay leedahay dhanka waxbarasha dugsiyo dhawr ah oo kala ah sida; Hoose/dhex / Dugsi sare/ iyada oo lagu talo jiro in laga dhiso jamacad wakhtiyada inagu soo foolka leh,
Shimbirtii
Amaan bay kaa qortee Haa
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
MAGAALO MADAXDA KALE EE UU LEEYAHAY GOBOLKA AWDAL
BORAMA: wakhtigani xaadirka ah waxaa ay tahay magaalo Madaxa Gobolka Awdal oo dadka ahna sidoo kale magaca ku xardan qofkaste oo u dhashay Gobolka Awdal "Borama" runtii ay aad u jecelaystan dadka Dalka Jooga iyo kuwa Qurbo Jooga ah, runtii Magaalada Borama meel aad iyo aad loogu dhaadan karo ahna meesha kaliya ee taariikhda somaliyeed la ogyahay in ay tahay xuddunta waxbarashada somaliyeed ka aflaxeen ragbadan oo manta caalamka wax laga waydiiyo halka qaar kalena ay ka noqdeen qaar runtii si wayn noloshood ay u gacan qabatay, waa magaalo ilaa hada ay ka muuqato dhaqan dhex-dhexaad ah oo bulshada qofkaste oo taga ku noolan karo, Sidoo kalena aanu ka xiiso go'ay jecelaystana ina noloshiisa inta ka dhiman uu ku dhamaysto madashan Qaaligaa, Marka aad ka eegto aminiga oo runtii lagu amaano, noqtayna Borama meeshii kaliya ee ay nabadu ka islaaxdo "meesha kaliya ee nabada lagaga daydo, Somaliland" Markii ay burburtay Dawladii Maxamed Siyaad Barre, Iyada oo ku horimartay Waxbarashada iyo kobcinta Fikirka iyo Caqoonta Bulshada weynta, Sidoo kale waxay dadku ku jecelaystaan Borama, Dhaqanka aan kala reebka layn ee aan hayb-sooc lahayn ee ay dhaqanka u leeyihiin Dadka dhaladkaa ee degan magaalo Madaxda Borama. Waxaa Borama lagu amaana in ay tahay Hoyga Waxbarashada Somaliyeed, Adiga oo ka tusmo qaadanaya Dugsiga sare ee taariikhigaa ee Ingriiskii dhisay ahna maanta Jamacada ugu tayada Badan Somaliland ee AMOUD UNIVERSITY oo ah meel mudan runtii in si weyn loo xasuusto, Jamacada AMOUD waa hooyada dhabada u xaadhay maanta jamacado badan oo ka jira Jamhuuriyada Somaliland lana soo garab taagnay jamacado badan in ay siiso wax kaste oo garab ah oo daruur ah loogana baahdo, ilaa mantana ay hoo iyo hiilba la garab taagantahay Jamacadaha kale ee ka jira Somaliland.
Sidoo kale waxaan Goobtani aan ka maqnayn jamacada cusub ee ka curatay Borama laguna magacaabo EELO AMERICAN UNIVERSITY oo iyana noqotay jamacadii u horaysay inta taariikhda somaliland la ogyahay laga bilaabo Kuliyada ugu tayada badan ee ay ka midka yihiin Engineering, medical doctor, Jamacadani EELO AMERICAN UNIVESITY waa mid uu aasaasay nin wadani ah jecel dadkiisa iyo ciidiisa hooyo in uu wax ku darsado, ku han-weyn in uu waxka dhigo dhulkani ku caankaa waxbarashada oo magaciisa la yidhaahdo "AXMED XAASHI ABIIB" taariikh weyna hore ugu lahaa dalka maraykanka iyo sidoo kale jamacada qaaliga ee AMOUD UNIVERSITY sida oo aan cidna ka caawin jamacada ayaa waxa uu ka midho dhaliyay fikirkiisa ahaa in uu bulsho weynta wax ku darsado taasina waa mid uu gaadhay, qofkaste oo gobolka Awdal u dhashayna waa mid uu abaalo ugu hayo waligeedna la xasuusnaan doono.
Shimbirtii
Waxay ii sheegtay aniga
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
MAGAALO MADAXDA KALE EE UU LEEYAHAY GOBOLKA AWDAL
Sh.Ali Jawhar Secondary School: Waa dugusiga sare ee ugu la midka ahaa Amoud dhinaca dhismaha iyo Darajadaba wax uu ahaa fikir ay horimariyeen waxgaradka iyo caqoonyahanadii wakhtigii Ingriiska oo dhaxal uga reebay bulshada gobolka Awdal iyo kuwo kelba dugsiga Sh.Cali Jawhar waa mid magaciisa lugu bixiyay mis macno weyni ku dheehan yahay, taariikh qaaliyana dhinaca ku haysa, Dugisga ayaa wax uu ahaa markii ay dawladii siyaad bare jiri jirtay dugsiyada ugu miisanka weyn uguna tayda badan tacliinta iyo tiro-badnaa marka aad u eegto dugsiyada sare ee ka jiri jiray goboladii waqooyi ee ingriisku xukumi jiray "Somaliland", ilaa mantana waa mid ka sii facfac badan marka aad u eegto sidii uu ahaan jiray.
Shimbirtii
Ogaysiiskaan ka helayeee
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
MAGAALO MADAXDA KALE EE UU LEEYAHAY GOBOLKA AWDAL
Dugsigan ayaa wax uu yahay iyo ka camuudeed qaar ay soo booqdan sanad waliba Qurba joogta Somaliyeed ee caqoontooda ka soo qaatay Gobolka Awdal iyo Amoud, Sh.Ali Jawhar, dadka gobolka Awdal xasuusiya qiimaha iyo waxtarka ay lahaayeen Dugsiyadaasi aan kor ku soo xusnay, halka qaar kaliyna marka ay arkaan ay dub u xasuustaan taariikhahoodii mahadhada ahaa ee hore u soo mareeyn bari-samaadkii ee Camuud iyo Sh.Cali Jawhar oo ay qaarkood sheegan in ay ku xasuustan marka ay yimaadan Borama iyo hoygii waxbarashad waxyaabo badan oo ay mudan tahay Borama.
Shimbirtii
Gacmahii baa kuu adeegay
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
MAGAALO MADAXDA LUGHAYA
Lughaya: Waa magaalo madaxda degmada Lughaya sida ay magaceedu ka muuqato waa meel dhexa dacalkana ku haysa Bada-cas kuna taala xeebta Gobolka Salal dhinaca kalena ku haysa labo dhagadka iyo banka qiimiga weyn ee giriyaad degmadan oo ah degmooyinka gugu baaxda weyn ayaa waxay xukuntaa dhul balaadhan, magaaladani ayaa wax ku nool dad way badan oo kala jaad jaad ah waana meel runtii aad iyo aad u qaali ah marka aad eegto dhinaca Cilmilada iyo goobta ay dhacdo, waxaa magaaladani sida rasmiga ah ugu badan degaan ahaan u leh beesha samaroon oo ad ugu badan yixin reerka Maxamad casi. magaaladan ayaa waxay ahayd magaalooyinka ugu waxsoo dajinta badan iyada oo marar badan lagu soo qaatay mashaariic hori mari oo in laga sameeyo lagu talo jiray balse ay ka soo gaadhay burburkii Dawladii Siyaad Barre. Lughaya waxa yaabaha ay caanka ku tahay waxaa ka mid ah waa dhul-daaqsimeed waana meel ay ku noolan karaan xoolah iyo sidoo kale waa dhul wax beerashada ku haboon.
Shimbirtii
Uurkii baa Nabad kugu seexday
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
MAGAALO MADAXDA DEGMADA SAYLAC
Saylac: Magaalo madaxda degmada Saylac waa Saylac, qofkaste oo maqlaa Saylac runtii marka yarba waxaa maskaxdiisa ku soo dhacaysa meeshii oday ka sheekeega ahayd ee taariikhda weynayda ka timiday ilbaxnimada iyo ganacasiga qarniyadii hore iyo kuwo maanta casriga ah ee jira, runtii aragtidayda waxaan odhan karaa waa magaalada kulmisay waxgarad iyo reer magaale markii dadku faro ku tiriska ahaayeen, waa dadka aan ka hadlayo waaa beesha samaroon waxay garteen badhtamihii qarnigii 19aad in markii ingriisku uu ku soo duulay dalka Somaliland ay noqodeen dadka ree Sayac dadkii u horeeyay ee ku gartay gumaystaha ingriis in uu wato dan iyo waxqabad isaga u gaar ah, waxay waxgaradkii iyo reer magaalihii wakhtigaasi jiray iyo Gumaystihii Ingriis isku afgarteen in ay isku yimaadan wax la garan karo oo qodobaysan ka dibna gumaystihiin Ingriis waa uu ka yeelay arinkaasi wax la tageen badweyta saylac oo ay ka soo saxeexeen gudoonkii Gumaysta Ingriiska Qodobo dhawr ah oo ay ka mid ahaayeen (1) In aanu ku dhalin ninka ingriis wax jinsiyadiisa ah. (2) In aanu waxba ka bedelin dhaqanka iyo diinteena suuban ee Islaamka (3) In aanu isku adkayn Markaste oo loo baahdo in uu ka guurana uu ka guuro, sida ugu dhakhasaha badan. heshiiskani oo sidaan sheegnay ka dhacay bada Saylac dhexdeeda ayaa waxa uu noqday mid kaliya ee ilaa maanta marka la suureeyo lagu tilmaami karo dadka reer saylac in ay ahaayeen dad ilbaxnimo fog lehaa iyo waayo aragnimo qoto dheer. waxgaradkii iyo cuqaashii beesha samaroon wakhtigaasi ka saxeexday Heshiiska Ingriiska. Tuulooyinka ay xukunto degmada saylac waxaa ka mid ah sidan oo hoos ku qoran:-
Shimbirtii
Afkii baa kugu hadaaqay
Indhahii baa Indhahii baa
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
MAGAALO MADAXDA DEGMADA SAYLAC
ahana jasiirada ugu waa wayn marka loo eego dhamaan jasiiradaha Bariga Afrika Soomliya, waxaa sidoo kale jira in jasiiradaha qaarkood ay ku nool yihiin Duur-joog ay ka midka yihiin Cawlka, Deero-deerada iyo Bakaylaha i.w.m. taasina waxay ku tusinaysaa badka ay ku fadhiyaan jasaa’irka dhaca Bada Gobolka Awdal ee Saylac.
Shimbirtii
Indhahii baa kuu lugeelay
Beer
Beer, Beero (wadar) (ingiriis: agriculture; carabi: زراعة) waa nidaamka abuurida, korinta, xanaaneynta iyo soo saarida dhir laga sameeyo cunto, dhar, daawo, hooy iyo guud ahaan manafaac taageera nolosha dadka, xoolaha, xayawaanka iyo inta ku tiirsan. Beeruhu waa aasaaska nolosha iyo jiritaanka nolosha, iyo barta ay ka soo uunkantey horumarka xadaarada aadamaha. Waxa jira noocyo badan oo beero ah kuwaasi oo lagu qiyaaso in ay ka kooban yihiin ilaa 375,000 oo nooc. Dhirtu waxa ay ka kooban tahay qaar iniinyo leh (Seed plants) iyo qaar aan lahayn. Waxak ale oo ay kakooban tahay qaar qodax leh iyo qayb aan qodax lahayn haba yaraatee.
Shimbirtii
Waxay ku keentay Ubax
Fariin adag bay sidaa
Ujeedaan kaa lahaa
oo anay iga tahay wakiil
Naftaa ku iloowi wayday
Nagahii baa kaa ildoowin
Bisola Aiyeola
Bisola Aiyeola (dhashay Janaayo 21, 1986) waa atariisho iyo heesaa reer Nayjeeriya ah.
Shimbirtii
Jacayl baan kugu awuurtay
Jennifer Lopez
Jennifer Lynn "J.Lo" Lopez (Luuliyo 24, 1969) waa heesaa iyo atariisho Mareykan ah. 1991, Lopez waxa ay bilawday in ay ka soo muuqato taxanaha telefiishanka In Living Color, halkaas oo ay joogtay ilaa ay go'aansatay in ay sii wadato shaqadeeda jilida 1993. Doorkeedii ugu horeeyay hogaamineed ee filimkii 1997 Selena, Lopez waxa ay noqotay atariishii Laatiin ugu horaysay in la siiyo US$1 milyan. Waxay sii waday inay xiddig ka gasho Anaconda (1997) and Out of Sight (1998), waxayna isu taagtay inay noqoto aktarada Laatiinka ee ugu mushaarka badan Hollywood.
Shimbirtii
Caqligii ar Caqligii
Caqligii Baa kula shaqeeyay
Heesta waxaad cod ahaan ka dhegaysan kartaa Halkan
Taariikh Dhaqameedka Gadabursi
LAWYACADDO
Lawyacaddo: waa magaalada Xuduuda Djibouti u xigta waana magaalo yar oo markii gumaystayaasha Ingriiska iyo Fransiisku ku xoogaysteen Djibouti iyo Somaliland ayaa waxa Lawyacaddo laga dhigay xad u dhexeeya Somaliland iyo Djibouti waxana isla markii xadka laga dhigay lagu sameeyay magaalada Lawyaacddo Bandarad ama sar taasi oo gumaysta ingriisku ku baadhi jiray dadka iskaga gudbayay labad soodimood ee Somaliland Djibouti sartaasi oo ilaa maanta ka dhisan magaalada Lawyacaddo ahna waxyaabaha ugu waa weyn ee Lawyacaddadii hore laga sii arko waa magaalo caan ku ah gadiska iyo isku gudibka labada wadan ee Somaliland iyo Djibouti waa magaalo dadka jooga ay u badan yihiin dad u soo shaqo yimiday oo waxga dadka qaarkooda ay degaan ku yihiin ilaa ka hor gumaystihii Ingriiska, Lawyacaddo magaalo si ahaan kooban oo ku fadhida bad dhan 3KM.
MAGAALADA TOQOSHI
Toqoshi, waa magaalo u dhaxaysa Saylac iyo Lawyacaddo kuna caan ah waxsoorka cusbada. Magaaladan waxa degaan u leh beesha samaroon.
MAGAALADA CASHO-CADO
Casho-cado: waxay u dhaxaysa Saylac iyo Ceel-gaal waxay tahay magaalo yar oo kooban, kana kooban labo daamood, casho-cado waa magaalo yar oo doox dhexmaro maro kuna badan tahay meherada nooca makhaayadaha kuwaasi oo dakhligoodu ku xidhan yahay gawaadhida badeecada iyo kuwa yaryar ee rakaabka (qareen-goo-ga) oo ay si xoogan ay wax uga iibiyaan, sidoo kale waa magaalo ay isku yimaadan dadka xoolo-dhaqatada ah ee ku dhaw-dhaw magaalada casho-cado sidoo kale magaalada casho-cado iyada oo leh ceel laga waraabiyo xoola awgeed ayaa waxaa si oo kale si xoogan u yimaada dadka waraabka xoolaa, intaa waxaa kale oo dheer Casho-cado waa meel leh Kasmbam Cashuurad oo lagu cashuuro dhamaan xoolaha la geeyo Djibouti maxsharkeeda xoolaha ee Al-JAABIRI waxaa kale oo lagu cashuuraa Alabaha kale ee loo wado magaalada Djibouti.
MAGAALADA CEEL-ISLAAM (CEEL-GAAL)
CEEL-GAAL: magaalada ceel waa magaalo u dhaxaysa magaalada CAsho-cado iyo Geerisa waxayna caan ku tahay ceelka shidaalka Somaliyeed oo ahayd meeshii ugu sanka wanaagsanatahay wakhtigi dawladii siyaad bare ee laysku af-gartay in laga soo saaro shidaal kaasi oo ay Soomaaliya ku talo jirtay in ay qodoto sidoo kale lagu han weyn in ay wax soo saar wayn u noqondoonto dadka iyo dalka somaliyeed ilaa maanta magaalada Ceel-gaal waxay caan ku tahay taariikh dheerna ku leedahay in ay tahay mustaqbalka Bulsho weynta dhulkaasi degta iyo gabi ahaanba mandiqadani oo dhan.
MAGAALADA GEERISA
awaanshiyaha ay meelkaste awgeed iyo arima kale oo bulsho weynta u dan ah waxaa suurto gal noqotay BORAMA in ay noqoto magaalo Madaxda, sida guud ahaaneedna lagu magaaco magaalo madaxda Gobolka Awdal, Magaaladan oo runtii ay ka jiraan dhamaan gadiska ganacsi ee dhankaste waxaa ay kulmisay bulsho weyn faro badan oo runtii si weyn uga shaqaysta kuna nool, Si weyna u camiray bilicda iyo Horusocodka magaalo madaxda Gobolka Awdal ee Borama, Magaaladani ayaa waxay tahay
Koonfur Joorjiya iyo Koonfurta Jasiiradaha Sanwij
Koonfur Joorjiya iyo Koonfurta Jasiiradaha Sanwij waa Jasiirado ka tirsan dalka Ingriiska, waxeena ku yaalaa koonfurta Badweynta Atlaantik.
Sheekhaal
Sheekhaal (Sheikhal; شيخال‎‎) sidoo kale loo qoro: Sheykhaal, Sheekhaash, waa beel ka mid ah dadka Soomaalida, kuwaasi oo deegaan ku ah wadanka Soomaaliya, Kiinya iyo Itoobiya. Sheekhaasha waxaa lagu magacaabaa Fiqi Cumar oo ah odaygii ay ka soo tafiirmeen. waxayna ka tirsanyihiin beelweynta Quraysh, Banu Taym.
Hordhac
Beesha Sheekhaal waxay ka tirsan tahay dadka Soomaalida ee laga helo deegaano badan oo ka tirsan Geeska Afrika. Intaas waxaa dheer, beesha Sheekhaal waxay si rasmi ah u degaan Gobolada Dhexe ee wadanka Soomaaliya, deegaanada Soomaali Galbeed ee wadanka Itoobiya. Sidoo kale waxaa tiro fiican degan tahay gobolka NFD ee wadanka Kiinya.
Beer
Hordhac
Soomaalidu waxay beeraha u taqaannaa dhulka lagu beerto dalagyada loogu tala galay in laga dhigto cunto, laakiin waxaa soo galaaya dhaqashada xoolaha. Cilmiga barashada beeraha waxaa loola jeedaa barashada dhirta la beerto iyo xoolaha labadaba.
Hokusai
Hokusai (葛飾 北斎), 1760-1849, farshaxan (Jabaan).
Beer
Hordhac
Beeraha Soomaaliya ugu wax soo saarka badanni waxay dhacaan dhul beeraadka ku yaal labada wabi ee Shabeelle iyo Jubba.
Gobollada Beereedka Soomaaliya
Gobollada Beeraha caanka ku ah waxey intooda badan dhacaan koonfurta Soomaaliya sida Gobollada Shabeelaha Hoose, Shabeellaha Dhexe, Gedo,Bay,Bakool, Jubbada Hoose iyo Jubbada Dhexe.
Intifaada
Intifaada, oo sidoo kale lagu qoray intifadah, Carabi intifāḍah ("gariir"), mid ka mid ah laba kacdoon oo caan ah oo Falastiiniyiin ah oo ka dhacay Daanta Galbeed iyo Marinka Gaza ee looga dan leeyahay in lagu soo afjaro qabsashada Israa'iil ee dhulalkaas iyo abuurista dowlad madax-bannaan oo Falastiiniyiin ah. =Tixraacyada=
Beer
Gobollada Beereedka Soomaaliya
Waxaa kaloo jira gobolka Hiiraan oo asagana ku yaala bartamaha soomaliya in dadka badankooda ay wax soo saarkooda uu ku tiirsanyahay beeraha.
Dalagyada aad loo Beero
Dalagyada aad loo beerto guud ahaan Soomaaliya iyada oo aan siday u kala badanyihiin aanan loo soo qorin waxaa ka mid ah: galay, masago, qamadi, digir, moos, liin, babaay, canbe, qare, basal, sisin, bocor, barbarooni, dabacaseeye, baradho (gobolka Bay), tuun, saytuun bariis iyo mirro kale.
Dalagyada intaaan ka aheyn dhowr dalag sida liinta iyo cambaha, waxay beeraha badiyaa ku baxaan 3 bilood, ugu badanaan 5 bilood.
El Greco
El Greco (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος), 1541-1614, farshaxan (Isbania).
Beer
Dalagyada aad loo Beero
Geedaha cambaha waxay ku mirro dhalaan mudo ugu yaraan 5 sano ah. Liinta waa la mid. Geedka cambaha labo dhinac ayuu ka mirro dhalaa; dhan xili dhanka kalane xiliga xiga.
geedka muuska oo isgu ka mida dalaagyada aay Soomaaliya ku caanka tahay ayaa wuxu aad uga baxaa konfurta Soomaaliya wanaa mid ka mida dhirta aay aadka u beeran somlida garahaan konfurta isago waliba noocya.
bariiska ayaa isguuna ka mida dalagyada ka soo baxaa dhulka soomalida inkastu uu yar yahay xadigay soo saraan haddana wa mid ka mida dalagyada soo ka soo baxa gaar ahaan bartamaha somaliyo iyo qayb ka mida waqoyiga oo hadda laga bilaabay beeritanka bariiska.
Cishe
Salaada Cishe, waa salaada shanaad ee salaadaha faralka ah, waxeyna u dhexeysaa Magribka iyo Subaxa, waxeyna kujirtaa salaadaha fadligooda badanyahay, Nabi Muxamed S.C.W. Wuxuu yiri ninkii tukada labada bardeyn Janada ayuu galayaa, waxayna ka koobantahay 4 rakco. Salaada cishaha malahan waxaa ka danbeeyo labo rakco oo sunna ah.
Beer
Nidaamka Qodaal Masno
Hilib iyo caano ayaa loo xanaanayn karaa xoolaha sidaas oo kale lagu dhafo beerta. Badiyaa lo'da dhul biyo badan kama maaranto sidaas darteedna ay sahal u noqon karto maaraynta beer iyo tiro lo' ah.
Nâzım Hikmet
Nâzım Hikmet Ran (15 January 1902 – 3 June 1963), sida caadiga ah waxaa loo yaqaan Nâzım Hikmet  waa mid ka mid ah abwaanaddii ugu caansanaa uguna taariikhda dheeraa dalkaasi Turkiga.
Harta Fiktooriya
Harta Fiktooriya (English Lake Victoria) waa har ka middah harahha ugu waaweyn ee Afrika. Balaca hartana waa 69.484 km². Harta Fiktooriya waxey u dhaxeysaa Kenya, Tansaaniya iyo Ugaandha.
Wadno
Wadno waa muruq dhiiga ku faafiyo Jirka oo dhan. waxkasto oo ilaaheey abuuray oo dhiig iyo Xidid leh wadno ayoo leeyahay. sida Shimbiraha, Xayawaanaadka, dadka, Bulaca ama Raha. wadnaha waxoo ku yaalaa feeraha dhinaca bidixda, waxoona garaacaa, 60 ilaa 100 jeer halkii minit. dhiiganeh waxoo gaaraa faryareeyda lugta ilaa madaxa. wadnaha weeninkiisa, kuwa dadka ku yaalo, waa gacan la kuusay. wadnaha waxoo leeyahay xidid Koronto ah oo kashaqeesiiso oo dhiiga ku faafiyo, korka biniaadanka iyo xayawaanaadka. wadnaha waxaa ku daboolan feeraha oo ka sameesan laffo adag. wadnaha marka oo dhiiga ku faafinaayo xididada, haddii oo duleelka wadnaha xirmo, waxaa dhici karto in laga qaado cudurada, dhiigshubka ah, ama qalalka, wadnaha neh woo istaagi karaa haddii oo dhiiga faafin waayo.
Kung fu
Kung fu (功夫) waa dagaalka Shiinaha. Nuuca laadka iyo Feedhka. Barashada Kung fu waxee qaadataa waqti dheer, waana barasho aad u adag, waxeena ku tusi kartaa, xooga oo jirka biniaadanka leeyahay. Kung fu waxaa aad loogu yaqaanaa, wadamada Shiinaha, Jabaan ama Tayland.
Taariikhda Ciyaarta
Waxaa lasheegaa in Ciyaarta maba qaabdagaalka Kunfu uu soo jiray in kabadan 1500 oo sano. Xiligii wadanka Shiinaha ay kajireen dagaaladii sokeeye. Xilagaas oo wadanka Shiinuhu uu kala qaybsanaa. Unakala qaybasanaa laba qaybood oo kala ah Koonfur iyo waqooyi.xiligaas waxaa wadanka Shiinaha yimi hindi buudiyiin ah oo aad iyo aad utiro badan. Waxaanay ahayd xiligii diinta buudigu ay aadka u fidaysay. Markaas ayay hano qaaday ciyaarta kung fu.
Beer
Nidaamka Qodaal Masno
Beeralayda soomaaliyeed waxay hal-bowle dhaqalaha u yihiin wadanka. wax yaabaha kasoo baxa qayb waxaa lagu isticmaalaa waddanka gudiisa, qaybta kalena waa ladhoofiyaa, halkaas oo laga helo lacag adag. Boqolkiiba-sagaashan (90%) Lacagta adag ee Soomaaliya soogasha waxaa laga helaa xoolaha nool iyo beeraha.
Mashaariicdii Horumarinta Beeraha
Dejintii dadkii laga soo raray Abaartii Dabadheere ee 1974 degmooyinka Hobyo iyo Caynaba ayaa qoysas badan oo ka mid ahaa la baray beerofalashada.
Dhoofinta Waxsoosaarka Beerah
Dawladda Soomaaliya ka dib markii ay qaramaysay hantidii wadanka ee gumaystaha maamulayay, ayaa dhowr sano gudahood waxay Dawladda suuqiyo cusub u iibgaysay dalagyadii saa'idka (surplus) ku noqday wadanka. Intii ka horaysay 1970yadii, wadanka Talyaaniga unbaa qaadan jiray inta badan waxyaabaha sida aadka ah loo dhoofiyo sida mooska.iyo haraga (maqarka)
Mashruuca Suuqgaynta Xoolaha iyo Qodaal Masno
Wasaaradaha Beeraha iyo Xanaanada Xoolaha ayaa Dawladda Dhexe ee Soomaaliya ugu mas'uul ahaa tan iyo horaantii warshadaynta qaranka ee 1970yadii- waxaa la aas aasay Warshadii Hilibka ee Kismaayo iyo rugo kale oo badan oo kor u qaaday nolosha qoysas badan oo beeralay iyo xoolo dhaqato ah.
Webiga Jubba iyo Shabeelle aagaga beeraha ayaa waxaa laga hirgeliyay mashaariic muhiim ah sida Mashruuca Waraabka Mogambo, Mashruuca Beeraha Bariiska Muuri ee Baardheere iyo xarumihii ADC (Agricultural Development Centers) ee Jowhar ilaa Luuq 1985-1987.
Hordhac Ku Saabsan Beeraha Soomaaliya Soomaalidu waxay beeraha u taqaannaa dhulka lagu beerto dalagyada loogu tala galay in laga dhigto cunto, laakiin waxaa soo galaaya dhaqashada xoolaha.
Cilmiga barashada beeraha waxaa loola jeedaa barashada dhirta la beerto iyo xoolaha labadaba.
Beeraha somaliya ugu wax soo saarka badanni waxay dhacaan dhul beeraadka ku yaal labada wabi ee Shabeelle iyo Jubba.
Beeraha Bedka Soomaaliya oo ah 63.8 million hecters [hektar] waxaa beerista ku haboon siddeed-meelood-oo-meel [1/8] ama 8 million hektar. Waxaase labeeri jirey in yar oo keli ah.
Meelaha beeraha ugu haboon ee Soomaaliya waa inta ku xeeran labada webi ee Jubba iyo Shabeelle ee koonfurta Soomaaliy. Qiyaastii labada webi iyo dhexdooda waxaa beerista ku haboon 7.5 million hektar.
Inkastoo aan si weyn loo beerin dhulka ku haboon beerista, hadana beeruhu waxay Soomaaliya ka yihiin hal-bawlaha dhaqaalaha ee waddanka. Waxyaabaha kasoo baxa beeraha, qayb waxaa lagu isticmaalaa waddanka gudiisa, qaybta kalena waa ladhoofiyaa, halkaas oo laga helo lacag adag. Boqolkiiba-sagaashan (90%) Lacagta adag ee Soomaaliya soogasha waxaa laga helaa xoolaha nool iyo beeraha.
Waxyaabaha kasoo go’a ama ka baxa beeraha. Soomaaliya waxaa kamid ah: Moos [muus], cambe, liin-macaan[liin-balbeelmo], liin-dhanaan, galley, haruur[masago], babaay, sonkor [qasab], qare, seytuun, canab, rumaan, raqay [xamar], baradho, bataato, cudbi [suuf], yaanyo, dabacase [kaarooto], sisin [sinsin], iyo weliba qudaar [khudaar] kala gedgedisan aad ubadan.
Marka laga reebo labada webi, meelaha kale ee ku haboon wax beerista waxaa kamida; gobolka Baay, gobolka Bakool gobolka Waqooyi-galbeed, halkaas oo cimilada iyo dhulkuba ku haboonyahay beerista. Dhanka gobolka. Bari waxaa kabaxa timirta. Geedka timirtu waa geed ku haboon cimilada kulul.
Roobka ku da’a Soomaaliya oo aad ubadneen marka qaar awgeed, badanaa soomaalidu wax kama beertaan wixii kabaxsan labada webi.
Meelaha ugu badan ee ay beertaan dadka somaliyeed waa inta udhaxaysa labada webi wixii kasoo hara waxaa labeeraa oo kaliya waqtiyada roobka waxaana kubadan tusale ahaan gobolka Baay, gobolka Bakool iyo kuwo kale dadka kunool waxay beerahooda beertaan waqtiga roobka oo kaliya, waana sababtaas midda ay soomaalidu u dhaqdaan xoolaha.
Waayo waxaa u sahlan [reer guuraaga] in ay u guuran hadba meeshii uu kada”o roobka maxaa yeelay dadka badankood waa xoolo dhaqato iyo beeralay.
Xalka dhibaatooyinka beeraha
Dhibaatada beertu waa mid ka mid ah caddaymaha badan ee ah in aadanuhu awoodin in uu dhulka iyo khayraadkiisa si guul leh u maareeyo. Nebi Yeremyaah wuxuu yiri: “Rabbiyow Yehowah, waan ogahay in binu-aadmiga jidkiisu uusan gacantiisa ku jirin, ninkii socda innaba karti uma leh inuu tallaabooyinkiisa toosiyo.” Sida iska cad, ninku wuxuu u baahan yahay gargaar rabbaani ah. Waxaadna ku kalsoonaan kartaa in caawimaaddaas ay soo socoto. Dhowaan dunida jannay noqon doontaa. Cunto badan oo nafaqo leh: “Dhulku wuxuu soo saaray midhihiisii, waxaa ina barakayn doona Ilaah, oo ah Ilaaheenna qudhiis.
Washitoon
Caasimada Washington (Af-Ingiriis Washington, District of Columbia ama haddii la soo gaabiyo D.C oo micnaheedu yahay (District of Columbia), waa caasimada dalka Mareykanka. Magaalada washington waxaa la aas aasay taariikhda marka ee eheed Luuliyo 16, 1790kii. waa magaalo oo degan dad gaaraayo ilaa 599,657 oo qof. Magaaladaan waxee u dhaxeesaa gobolada Virginia iyo Maryland. Magaalada waashington waxaa ku yaalo Kongriska, Maxkamada sare, Aqalka cad iyo guryo badan oo Dawladda mareykanka degentahay.Saldhiga Difaaca (Pentagon) waxoo ku yaalaa gobolka virginia. Magaalada waxaa ku yaalo guryo badan oo taariikhda laga barta "Matxaf" iyo maktabado badan.
Taariikhda magaalada
magaalada markeeda hore waxaa degenaan jiray dad mareykan ah oo asalkooda ahaa (Nacotchtank) oo ku hadlo luqada (Algonquian). washington waxee mar ahaan jirtay caasimada Filadelfia ee gobolka Pennsylvania. dad badan ayaa jecleesan in ee caasimada ka mid noqoto gobolo, 1790kii waxaa la sameeyay magaalo cusub oo caasimada ah, waxeena u dhaxeesaa gobolada Virginia iyo Maryland, dhulka caasimada laga dhigay waxaa loogu magac daray (District of Columbia), waqtigaas magaca Columbia caan ee ka eheed mareykanka.
Soomaali HMS (F33)
HMS Somali wuxuu ahaa markab dagaal laga leeyahay wadanka Boqortooyadii Ingiriiska kaasi oo loogu magac-daray Dadka Soomaalida. Markabkan waxaa la dhisay 1937 wuxuuna ka qeyb galay Dagaalkii Labaad ee Aduunka.
Kiristiyano Ronaldo
Cristiano Ronaldo Dos Santos Aveiro (dhashay 5 febraayo 1985 Madeira Portugal) waa ciyaaryahan bortuqiis ah,waxa uu u dhelaa kooxda Manjistar Yuneytid waana gooldhaliyahay ugu sareeya kooxda waxa uu dhaliyay goolala gaaraya 365 gool tan iyo markii uu uga soo biiray koox reer ingiriis ee Manchester united waa mid kamid ah ciyaaryahana loogu jecelyahay aduunka waana gooldhaliye halis ah waana ciyaar yahan keliya ee ilaa hada dhaliyay wax kabadan 50 gool sandkii shan xili ciyaareed, rekoorkiisa gool dhalinta ayaa aduunka ka noqday wax la yaab ah kamana daalo inuu gool dhaliyo xili walba malaha weeba u fududyihiin, waa kabtanka xulka qarankiisa ee bortaqiiska waana kan ugu safashada badan taariikhda kooxda qaranka maxamed boqortiqiiska waxana u sii dheer inuu yahay kan ugu goolasha badan , 2016 ciyaaraha qaramada yurub ayuu ku hogaamiyay qarankiisa guul taariikhi ah waxa uuna u qaaday koobkoodiii ugu horeeyay ee heer caalami ah , sandkii 2014 kadib markii uu xiriirka dalka borturqiiska u dabaal dagay sanad guuradi boqolaad ee ka soo wareegatay markii la aas aasay ayaa waxaa loogu codeeyay looguna aqoonsaday in cristiano Ronaldo yahay laacibkii ugu fiicnaa abid ee u dhashay bortaqiiska ciyaaryahan lamid ah isaga uma dhalan doono abidkood waa laacib ku fiican goolasha madaxa waxaa uuna dhulka ka boodi kara joog kasareeya ciyaryahanada ciyaara kubada basket ballka Cristiano Ronaldo xidigan ayaa lashega Inuu ka mid yahay ciyaar yahanadii aabid so mara tariikhda kubada cagta xidigan ayaa lashega inuu aabihi kasoo jeedo Brazil hoyadiina Portugal xidigan ayaa haysta shan kubadood oo dahabi iyo 4 European golden boot xidigan aya gabadha u dhashy wiilkiisa yar ee Cristiano ronaldo jr inuu lacag siyay wararka yaaa shegaya Inuu ku dhashay wacalnimo ama garac ronaldo ayaa lagu yaqaana bakhayl nimo oo jecel inuu kubada cagtiisa ku maamulo.
Col.axmadey khasaaro
col. axmed maxamed sh xuseen wuxuu ahaa kornayl kamid ah kornaylada xoogadalka soomaaliya caanaka ah ciidamada xooga dhaxdooda
Fatax
Fatax, oo sidoo kale loo higaadiyay Fatḥ (Af-Carabi: "Guul" ama "Furitaanka"), oo la rogey gaabitaanka Ḥarakat al-Taḥrīr al-Waṭanī al-Filasṭīnī ("Dhaqdhaqaaqa Xoreynta Qaranka Falastiin"), oo ah urur siyaasadeed iyo militari oo Carab Falastiin, laga helay gudaha Falastiin. dabayaaqadii 1950-meeyadii waxaa qoray Yassir Carafaat iyo Khalīl al-Wazir (Abū Jihād) iyaga oo ujeedadoodu tahay in Falastiin laga saaro maamulka Israaiil iyaga oo qaadaya dagaal jabhadeed oo hooseeya. Dabayaaqadii 1980-aadkii waxa ay bilowday in ay raadiso xal laba dawladood ah oo loo maro wadooyin diblumaasiyadeed, madaxdeeduna waxa ay ahaayeen ciyaartoy caan ku ah geeddi-socodkii nabadda ee Oslo ee aasaasay Maamulka Falastiin. =Tixraac=
Maxamed Mooge
Maxamed Mooge  (Mohammed Mooge Liibaan, محمد الموجي لبنان) (geeriyooday Juun 1984) wuxuu ahaa fanaan, kabanyahan, Heesa, halabuur, laxanmiiste, abwaan, muusigyahan iyo siyaasi u dhaqdhaqaaqa arimaha bulshada ku dhaqan Waqooyiga Soomaaliya, maanta loo yaqaano Somaliland. Fannaan Maxamed Mooge iyo walaalkiis Axmed Mooge Liibaan waxay ka mid ahaayeen hobollada ugu caansan ee heesaha fanka Soomaalida, Sidoo kale waxaa Maxamed lagu yaqaanay heeso gubaabo iyo dhaqdhaqaaq lid ku ah dowladii kalitaliska ahayda ee Soomaaliya. Maxamed Mooge, Eebbe ha u naxariistee waxa sannadkii 1984 tii lagu dilay duleedka degmada Awaare ee maamulka Soomaalida ee Itoobbiya.
riwaayadahii uu matalay waxaa ka mid ahaa tuu la metelay magool heesaheeda waxaa kamid ahaa maxamed maxamed magooleey
=Cadaymo=
=Xidhiidhyo Banaanka Ah=
8
6
Book:Foolaad
Timo Soini
Timo Juhani soini (dhashay 30 may 1962 waa siyaasi finish ah, waana madaxa xisbiga Finlandiga runta ah.Waxa uu ka mid ahaan jiray baarlamaanka yurub taariikhda marka ee u dhaxeesay 2009 ilaa 2011, waa markii oo ku soo laabtay baarlamaanka finland.
Buugayga Sheekooyinka Baybalka
Buugayga Sheekooyinka Baybalka - Buug lagu daabacay Ingiriis sannadkii 1978-kii oo ay daabacday Society Watchtower ee Sheekooyinka Kitaabka Quduuska ah ee carruurta. Dib loo eegay 2004tii. Waxaa lagu heli karaa in ka badan 230 luqadood (oo ay ku jiraan 29 luqadaha dhegoolaha) - sidoo kale online; oo la soo saaray iyadoo lagu wareejinayo in ka badan 78 milyan oo nuqul (nooca daabacan), iyo sidoo kale noocyo maqal iyo muuqaal ah.
Amadeyo afogadro
Amedeo Avogadro Waa aqoonyahan Talyaani ah dhashay 1776-1856 waa aqoonyahan Fisikis ka aad uyaqaan, waxa uu ku dhashay Torino, waxa uuna kasoo shaqeeyey jaamacadda Torino.
Saar
Saar Waa Ciyaar dhaqmeed Sooomaaliyeed ee laga Ciyaaro Koonfurta Fog ee Somalia qaasatan dhulka Jubaland ama Waamo waxaana ciyaara oo caanka ku ah waa qabiilka Bartire Mareexaan iyo qabiilada Caaljecel Raxweyn iyo wardey iyo qabiilo kale kuwaa oo ciyarayay mudo soo jireen ah, dadka qaar wxay ugu yeeraan Gaaleyso dadka qaarna waxay ugu yeeraan Goobile.
Garmaal
Garmaal waa tuulo ka tirsan degmada eyl eegobolka Nugaal ee soomaaliya waxay saarantahay xeebta bad weynta hindiya
Saar
Taariikh
Saar wuxuu caan ka yahay Koonfurta fog ee Soomaaliya. Waa nooc ka mid ah ciyaaraha hidaha iyo dhaqanka, waxaana ku luuqeeya dumarka goobaha dhiiragelinta iyo damaashaadka la iskugu yimaado. Fanaaniinta ragga ah way la hooriyaan gabdhaha ku luuqaynaya Saarka.
Kinshasa
Kinshasa waa caasimadda wadankii la oran jiray Zaire ka hor 1997, haddana loo yaqaano DR Congo ama Jamhuuriyadda Demoradiga ah ee Kongo. Dadka ku nool wadanka DR Congo tiradooda waxaa lagu qiyaasaa ilaa iyo 68 million, waana wadanka Afraad ee ugu dad badan qaaradda Afrika.
Saar
Taariikh
Caasimada Muqdisho xiligii nabadda iyo nidaamyadii dowliga ka jireen Sarka waxaa wada tuman jiray bulshada iyada oo aad loola dhaca habka tixda ay gabdhuhu alifaan iyaga oo amaanta marba meel saarayo, qof, meel ama munaasabad haykal sare leh.
Kinshasa
Dr Congo waxaa ka dhacay dagaalo qaraar oo ay isaga hor imaadeen 14 wadan oo caalamka ah, una badan wadamo afrikaan ah. kinshasa waa caasimada wadanka congo waana magaalada ugu wayn wadankaas waana magaalada shanaad ee afrika ugu dadka badan.
Saar
Taariikh
Xamaasad iyo laxan xiiso leh ayuu leeyahay saarkan. Waxaa dhacaysa in gabdhaha ay codbaahiyaha isu dhiibaan marka sawaxanka uu gaaro heer goobjoogayaasha ay ka cod dheeraadaan gabdhaha ama fanaaniinta qaadayo saarka. Cajal aad loo daawado oo ay duubtay Khaddiija Cabdullaahi Dalays 1988 ayaa inta badan laga barta tabta, ereyada iyo laxanka Saarka.
Madadaalada Saarka
Saarka waxaa fagaaraha lagu ciyaara noocyo kale oo badan ayaa isku fagaare lagu soo bandhigaa Saarka. Aroosyada, xafladaha dhalinta iyo dumarka samaystaan, sanad guurooyinka gobollada ama waqtiydaa taariikhiga intaba waa laga qaadaa Saarka.
Gabar walba ama koox fanaaniin ah markey goobta soo istaagan waxay tiriyaan tuduc Saarka ah, kuwaas oo ay ku beegaan munaasabadaha.
Noocyada Saarka
Gaaleyso Diisow Goobile Saar lugeed
Elizabeth II
Waxay ku dhalatay Elizabeth Alexandra Mary Windsor ee London 21kii Abriil 1926 iyada oo ah ilmihii ugu horreeyay ee King George VI ee England iyo Elizabeth Bowes-Lyon.
Waxaa lagu dhawaaqay boqorad 6 Febraayo 1952 isla markiiba ka dib dhimashadii aabaheed George VI. Xiligaas waxa uu booqasho ku tagay dalka Kenya oo uu wali gumaysan jiray ingiriisku waxa uuna booqday buuraha Aberdare.
Wuxuu ku helay taajka xaflad rasmi ah 2 Juun 1953 ee Westminster Abbey.
Isaga oo ah madaxa Barwaaqo-sooranka waxa uu sidoo kale ahaa madaxa dawladda dalalka soo socda ee beeshan:
Dhamaan wadamada markii uu xilka qabtay muu lahayn awood dawladeed balse waxa uu u talin jiray sidii boqor dastuuri ah oo ku dhisan qaab dhismeedka dawlada baarlamaanka.
=Qoraallada hoose=
=Xiriirinta dibadda=
Ilmi boodhari
waa sheekadii cilmi
Xiligii uu go,ay cilmi ilaa haadatan la joogo waxeey dadku ku halqabsadaan
Jaceylii cilmi boodhari uu u qabay hodan misana uu heli waayey
Dadka indha indheeya caashaqa had iyo jeer waxeey afka ku haayaan jaceylkii
Cilmi iyo hodan taas oo ah taariiqdii ugu darned ee soo marta dalkeena
Cilmi wuxuu ku noolaa mii sidaas daraadeed isagu kuma aanan faraxsaneen
Migii uu ku nolaa waa tan markii dambe ku adkaatay nolashii reer miiga
Dabadeed wuxuu yimid magaalada hargeysa halkaas ayuu ku bilaway nolol cusub
Oo ka duwan tii miiga
Cilmi boodhari isagu waligiis muuna imaan magaalo wuxuuna ahaa dhalinyaro aay
Ku cusub tahay dhanqanka magalada inkastoo cilmi aay aad u dhibtay sidii uu ula qabsan lahaa nolashiisa cusub hadaan xuso xiligaas waxeey eheed xiligii aay dhamaaden
Dagaalkii ka dhaxeeyay Sayd max,ed cabdule xasan iyo kumeysigii ingiriiska
laakin waxa saldhig u eheed magaalada xeebta ah ee berbera oo markaas gumeytihi
wax ugu soo degi jireyn
Cilmi boodhari sanadku markuu ahaa 1931 wuxuu yimid magaalada berbera
Dalkeena soomaaliya waxeey kutaalaa berera xeebta bada cas
Cilmi markii uu yimid magaalada berbera wuxuu aad u indha indheeyay
Sida aay u dhaqmaandadka dagani iyo sida aay hdaba ku dabaraan nolasheeda
Iyo tan qooskooda
Cilmi waxaa si fiican u gacan qabtay nin dhalin yaro ah oo ka tirsan qooskooda
Meelna uu kula noolaa intii uu shaqo ka helaayay
Cilmi isla markiiba wuxuu noqday nin dhaliyrada ay wada barteen
Sababtoo ah aad buu u furfurnaa iyo aftahanimadiisa oo heer sare eheed
Cilmi markii uu dhoor bilood deganaa magaalada berbera ayuu maalintii dambe shaqo ka helay hodheel cunada lagu sameeyo oo uu lahaa nin carbeed oo daganaa magaalada
Berbera
Mudo markii uu ka shaqeeynayay hodhelkaas ayuu Cilmi si wanaagsan u bartay sida
Cunada loo sameeyo hooshiisiina si hufan ugu soo baxay
Mudo halsano ah ayuu cilmi ka shaqeenayay hodheelkaas
Ka dib wuxuu u wareegay dukaan lagu sameeyo rootiga ama foornada labadooda sidaad
Cilmi markaay qoraxdu soo if baxday ayuu aaday dukaankii si uu u qabto hooshiisii
Laga rabay markii uu yimid dukaankii ayuu arkay in dad badani u buuxaan ka dib intuu furay dukaankii ayuu u fasaxay in dadkii rootigii laga iibiyo
Maxaad dooneeysaa? 6 xabo oo roodhi ah ayaan doonayaa lacagtii inteey miiska u saartay ayeey u mahadcelisay
Cilmi intii uu duubayay roodhidii ayuu aad u fiiriyay wajigeeda oo inantu waxaa ka muuqata furfurnaan lamoodana ubax aroor hore qoraxdu aay qabatay
Isla markiiba wuxuu niyadiisa dib ugu celiyay sidii ay u hadleysay oo asluub ku dheehaneed wuxuuna ka xumaaday in uusan ugu jawaabin slaaantii aay salaantay
Wuxuu jecleystay wixii dhacay in aay dib u dhacaan markale si uu ula sheekeysto
Wax ka bedelka
Beesha cali saleeban oo kamid ah beelaha soomaaliyeed ee daga Puntland City : Bosaso ,Carmo,Qandala,iskushuban,xumbays,kismayu,dhadar,
Ilmi boodhari
Gabdhaas waxaa la oran jiray Hodan cabdule waxeeyna ku dhalatay magaalada berbera
Wax ka bedelka
Cali Saleebaan
Cali Saleebaan waa beel ka mid ah beelaha Soomaaliyeed. .Afka Carabiga magaca Cali Saleebaan Waxaa waxa loo qoraa (علي سليمان). Dadka ka soo jeeda beesha Cali Saleebaan waxey badi degaan gobolada Puntland, khasatan waa qabiilka ugu badan gobolka bari, Jubbada Hoose, Muqdisho iyo dalalka America Britain Germany Yaman iyo Cummaan iyo Djibouti iyo Imaaraadka Carabta. Beeshu waxey caan ku tahay ganacsiga, waana qabiilka ugu weyn dhinaca ganacsiga ee Magaalada Boosaaso kuna jira beelaha ugu ganacsiga badan Puntland iyo Somailia.
Ilmi boodhari
Sanadku markuu ahaa 1923kii hodan aabaheed wuxuu ka mid ahaa raga ugu ladan ama ugu shaqo wanaagsanaa magaalada berbera wuxuuna ahaa turjumaan u shaqeeya ingiriiska hadaa xuso markaa waxaa magalada berbera ugu lacag badnaa dadka turjumaanada ah
Wax ka bedelka
Cali Saleebaan
Beesha Cali Saleebaan waxeey ka qeyb gashay la dagaallanka gumeystaha Taliyaaniga oo geesiyo Somaliweyn caan ku noqday ayaa ka soo baxay sida Cali Fahiye Geeddi oo calanka Taliyaaniga ku gubay magaalada Qandala. Iskoolka ugu weyn magalada Qandala waxa loogu magac daray Cali Fahiye Geedi(Calangube).
Ilmi boodhari
Hodan waxeey eheed gabar uu ilaah heebad u siiyay dabeecad wanaagsan waxeey eheed
Wax ka bedelka
Cali Saleebaan
Beesha waxaa ka mid ah Wasiiro, xildhibaano heer qaraan iyo gobol oo ay ka mid yihiin Ibrahim Cartan Beldaje(Xaaji Bakiin)Wasiirki hore arimaha gudaha iyo amanka, Faraax Cali Jamaac (Wasiirka maliyada) Gudoomiyihii hore Gobolka Yusuf Mohamed Wacays (Dhedo) Ruug Cadaa Muuse Gelle Yuusf Faroole ,iyo Cabdisamad Abwaan  (Gudomiyaha Gobol ka Bari) iyo Culumo dhinac diin iyo adduunyo.
beesha cali saleepan waxa kamid ah ABDIRAHMAN ISMAIL MAHAD oo ah maalqabeyn ka ganacsada hubka casriga ah. waxana la ilawi karin doorki uu kulaha qarameyntii guuto bari oo uu hor kacayey gen. GALAN. wuxu malqabeynkan u dhashey besha sabca imarat hada kunool yahay wadanka cuman asagoo jira 21 sano. xadiga lacagtiisana waxa lugu sheeGA inta u dhaxeysa 366MILLION-450MILLION oo dollarka mareykanka ah. waxa taaz sii dheer in sanadku markuu ahaa 2012 inuu lacag deyn ah siyey dowlada cumaan oo ku noola weliba asago jira 10 sano.
Ilmi boodhari
Ma aysan joogin xili la jeclaado oo aad beey u da yareed waxeyse aheed gabar la soo
Wax ka bedelka
Cali Saleebaan
ENGLISH VERSION
Ali Saleban is a Major Somali sub-clan of Majerteen which is part of larger darod. Members of Ali saleban inhabit in Puntland State of Somalia specially Bari, Nugaal and Parts of Sanaag regions and also in lower Jubba of southern Somalia, A large community of this sub-clan live in Omman, Yemen and UAE. the clan is well-known for Business activities and they have business relations whith Yemen, Oman, UAE, India, Iran and the far East.the clan played a noble role in the liberation of Somalia, Ali Faahiye Geedi, a member of this Clan and Darawiish, was the first Somali hero who burnt the Italian flag in Qandala during 1920s. They reside all over Bari, Mogadisho and Kismayo.
Ilmi boodhari
Kaceyso qurux iyo dabeecad wanaagsan
Wax ka bedelka
Jilibyada Cali Saleebaan
1. Ismaaciil Cali (curad ka Beesha Cali Saleebaan) a- Salah Ismaciil b- Geri Ismaciil c- Idris Ismacil 2. Cawlyahayn Cali a- Muuse Cawlyahayn b- Maxamud Cawlyahayn = 7 emaraat =92 c- Cabdala Cawlyahan d- Nageeye Cawlyahan e- Dudub Cawlyahan f- warfa Cawlyahan g- xasan cawlyahan
Ilmi boodhari
Maalin maalmaha ka mid ah ayaa hodan loo diray roodhi dabadeed waxeey jidka kula kulantay gabar aay daris ahaayeen oo iyadana dooneeyso in ay roodhi soo iib sato
Axmed Mooge
Axmed Mooge Liibaan (Ahmed Mooge Liibaan, احمد الموجي لبنان) (geeriyooday Oktober 1997) wuxuu ahaa fanaan, kabanyahan, Heesa, halabuur, laxanmiiste, abwaan, muusigyahan iyo majaajileyste ku soo barbaaray magaalada Hargeysa, Somaliland. Fanaan Axmed Mooge iyo walaalkiis Maxamed Mooge Liibaan waxay ka mid ahaayeen hobolada ugu caansan ee heesaha sameeysta. Sidoo kale waxaa Axmed lagu yaqaanay heeso gubaabo iyo dhaqdhaqaaq lid ku ah dowladii kalitaliska ahayda ee Soomaaliya.
Wax ka bedelka
Jilibyada Cali Saleebaan
3. Biciidyahayn Cali a- Mumin Ibrahim b- Reer Fiqi c- Reer cigaal
Ilmi boodhari
In yar ka dib ayy dadkii kala yaraadeen markas bey heleyn meel banaan oo aay
Axmed Mooge
Taariikh
Axmed Mooge wuxuu ku dhashay magaalada Hargeysa ee maanta caasimada u ah maamulka Somaliland wakhti lagu qiyaaso 1943dii. Asaga iyo walaalkiis Maxamed ayagoo da' yar ayaay bilaabeen heesida iyo laxameeynta suugaanta Soomaalida. Sidoo kale Maxamed wuxuu ka tirsanaa Hobolada Waaberi ee ugu caansanaa geyiga wakhtigaasi. Axmed Mooge wuxuu aad ugu soo shaacbaxay garaacida kabanka oo in badan uu sameeyay muusig.
Wax ka bedelka
Jilibyada Cali Saleebaan
4. Cumar Cali a- sharmarke cumar b- Ahmed Cumar 5. Aadan Cali a- Reer Jaabir b- Reer Cali Hash 6. Siciid Cali a- Axmed Siciid b- Ayuub Siciid c- Allaale Siciid 7. Yaasiin Cali a- Abdirixman Yasiin b- Negeyee Yasiin
Axmed Mooge
Fanka
In kastoo Maxamed Mooge iyo walaalkii Axmed ay sameeyeen iyo ku luuqeeyeen heeso badan oo dhinacyo badan taabanaya waxaa ugu caansanaa kuwan hoos ku xusan:
Ilmi boodhari
Waxaa markiiba hor martay gabadhii kale Hodana wey daba joogtay
Axmed Mooge
Fanka
Ilma mooge liibaan wuxay ku dhasheen hargesa lakiin ma ahayn isaaq qabiilkoodu wuxu aha shekhaal
Ilmi boodhari
Maxaan idnka iibiyaa ayuu yiri cilmi boodhari isagoon wajiyadooda aad u fiirsan
Gabadhii kale ayaa tiri Hodan imisa xabo oo roodhi ah ayaan dooneeysaa ?
Hodana waxeey ku jawaabtay 8 xab ayaan doonayaa ee hoo lacagta
Gabadhii kale ayaa dhamaan lacagtii gacanta ka saartay
Cilmi oo ku dheygagsan Hodan
Walxaha
Heerka Koowaad ee walxaha Kiimikada Heerka labaad ee walxaha kiimikada Heerka Saddexaad ee Walxaha kiimikada Heerka afaraad ee Walxaha kiimikada Heerka Shanaad ee Walxaha kiimikada Heerka Lixaad ee Walxaha kiimikada Heerka todobaad ee Walxaha kiimikada
New Zealand
Niyuusiilaand Dalka New Zealand waxa uu kamid yahay wadamda Oceana waxana uu dhinaca koonfur galbeed kaga beeganyahay dalka Ustareliya. Dalka New Zealand waxa uu ka koobanyahay laba jasiiradood oo waaweyn. Caasimada dalka New Zealand waxa layidhaa Wellington. Bedka uu ku fadhiyo dalka New Zealand waxa lagu qiyaasaa 103,737.93, oo (mayl laba jibaaran una dhiganta 268,680.00, oo (mayl laba jibaaran). Dalka New Zealand waxa uu dhul ahaan le’eg yahay bedka uu ku fadhiyo gobolka (Colorado) ee dalka Maraykanka. Dadka reer New Zealand waxa ay kor u dhaafaan (227,436) ruux, waana tirakoobkii dadka ku dhaqan jasiiradaha New Zealand laga qaaday sanadkii 2010-kii. Dadka reer New Zealand ee sanadka 2050-ka waxa lagu wadaa in ay noqon doonaan 4.8 milyan oo ruux. Luuqadaha lagaga hadlo jamhuuriyadaha New Zealand waxa kamid ah luuqada Ingiriisiga (English) oo ah luuqada koowaad ee dalka iyo luuqada Maori.
Xubin
Dadka aqoota leh ee dalka New Zealand waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 99%. Diimaha ay kala haystaan dadka reer New Zealand waxa kamid ah diinta Anglican oo ay haystaan boqolkiiba 24%, diinta Presbyterian-ka waxa hasyta boqolkiiba 18%, diinta Roman Catholic waxa haysta boqolkiiba 15%, diinta Methodist boqolkiiba 5%, Baptist boqolkiiba 2%, Protestant boqolkiiba 3%, dadka aan diimahooda la garanayn iyo dadka bilaa diinta ah waxa iyagan tiradoodu gaadhaa boqolkiiba 33%. Ragga reer New Zealand waxa cimrigoodu gaadhaa 75-sano, halka dumarka reer New Zealand ka gaadhaan 81-sano. Qaab dhismeedka Dawladda New Zealand ama habka ay u shaqaysaa waa nidaamka Barlamaaniga ah (Government Type parliamentary democracy).
Warshadaha dalka waxa lagu farsameeyaa: cuntooyinka, looxa, waraaqaha, dunta, mashiinada, qalabka isgaadhsiinta, baanaka iyo insurance, macadam qodashada iyo dalxiiska. Beeraha dalkana wax laga beeraa dalayo ay kamid yihiin Qamadiga, Heeda, Baradhada iyo khudaarta; waxa kale oo dalka ka jirta dhaqasahda xoolaha oo uu ugu horeeyo Adhigu. dunta dhogorta Adhiga laga sameeyo iyo Lo’da oo caanaheeda laga ganacsado. Kaluunkuna waa mid kamid ah waxsoo saarka dalka New Zealand. Dhulka la isticmaalo ee Dalka New Zealand waxa lagu qiyaaasaa boqolkiiba 9%. Khayraadka dabiiciga ah ee dalka New Zealand waxa kamid ah gaaska dabiiciga ah (natural gas), iron ore, caro furfuran, dhuxul dhagaxda, geedka timber-ka, awooda biyaha laga dhaliyo ee (hydropower), dahabka iyo macdano kale.
Garsoorka Somaliland
Garsoorka Somaliland waa laanta garsoorka ee dawlada Somaliland.
Wuxuu faraya Dastuurkii 1997, garsoorka wuxuu mas'uul ka yahay kormeerida iyo turjumaada sharciga. Waxay ka kooban tahay maxkamadaha qaranka iyo degmada iyo sidoo kale xeer ilaaliyaha guud iyo ku xigeenadiisa.
Isku darka dhowr dhaqan oo sharci oo gaar ah, nidaamka sharciga ee Somaliland wuxuu asal ahaan ku saleysan yahay shareecada Islaamka ee soo jireenka ah. In kasta oo aanay jirin maxkamado rasmi ah oo shareecada Islaamka ka jira Somaliland, haddana maxkamadaha dawladu waxay taageeraan shareecada. Shareecada ka sokow, maxkamadaha Somaliland sidoo kale waxay adeegsadaan nooc ka mid ah sharciga gumaysiga Ingiriiska iyo sharciga guud ee soo jireenka ah.
Gumeysiga Kahor
Ka hor gumaysiga dhulka hadda ah Somaliland wuxuu ku tiirsanaa xeer, ama xeerarka dhaqameed dhaqameed. Sharcigan waxaa dhaqan galiyay odayaasha qabaa'ilka marka lagu daro sharciga shareecada ee ay ku dhaqmaan culimada diinta Islaamka.
Gumeysigii Ingiriiska (1884 ila Dagaalkii Labaad ee Adduunka)
Ka dib markii ay si rasmi ah ugala wareegeen gacan ku haynta Somaliland dalka Masar 1884 aheyd, gumeystayaashii Ingriiska waxay soo saareen sharci guud oo Ingiriis ah oo ku saleysan nidaamkii sharci ee ay ka hirgeliyeen gumeysigii Hindiya.
Xorriyadda Kadib (1991 ila Maanta)
Ka dib markii Somaliland ku dhawaaqday inay ka go'day Soomaaliya 1991, maxkamadaha waxaa lagu xukumay muddo kooban iyadoo la adeegsanayay dhaqamadii Talyaaniga ilaa dagaalkii ka socday Boorama la joojiyay dhammaan horumarkii. Laga soo bilaabo 1993 ilaa 1997, Axdigii Boorama wuxuu faray sameynta garsoor madaxbanaan oo cusub oo adeegsaday sharciyo kahor 1969. Taan iyo markii la ansixiyaay dastuurka Soomaaliland 1997 nidaamkii sharci wuxuu ka koobnaa sadex qaabdhismeed sharciyeed oo isku dhafan, iyadoo garsoorayaashu ay si kale u dabaqeen shareecada, sharciga gumaysiga Ingiriiska, iyo xeer.
Qaab dhismeedka Maxkamadaha
Shanta heer ee maxkamadaha Somaliland waa: Maxkamadda Sare, Maxkamadaha Rafcaanka ee Gobolaada, Maxkamadaha Gobolaada, Maxkamadaha Degmooyinka, iyo Maxkamadaha Ciidamada Qaranka.