cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garsoorka Somaliland
Qaab dhismeedka Maxkamadaha
Maxkamadda Sare ee Somaliland waa maxkamadda ugu sarraysa garsoorka waxayna ka kooban tahay garsoore sare iyo ugu yaraan afar kale oo la shaqeeya garsoorayaasha. Maxkamadda sare waxay ku shaqeysaa saddex awoodood oo kala duwan. Marka hore waa maxkamada racfaanka kama dambaysta ah sidaas darteedna waxay dhagaysan kartaa dacwadaha ay dib ugu celiso maxkamadaha hoose ee khuseeya dhammaan arrimaha ciqaabta ama sharciga madaniga ah. Awooddaan waxay sidoo kale kahadleysaa walaaca laga qabo ansaxnimada doorashooyinka qaranka. Ta labaad, waxay u dhaqantaa sidii maxkamadda dastuuriga ah, iyadoo ka hadlaysa arrimaha fasiraadda dastuurka iyo ku dhaqanka. Ugu dambeyntiina, kiisaska xil ka qaadista ee lagu soo oogay wasiirrada dowladda waxay u shaqeysaa sida Maxkamadda Sare ee Caddaaladda, iyada oo dusha kala socota dacwadda kuna baaqeysa in laga qaado wasiirrada haddii lagu helo dambi. Maxkamadda Sare ee Cadaaladda waxay ka kooban tahay shan xubnood oo ka tirsan Maxkamadda Sare iyo afar xubnood oo dheeri ah oo laga soo kala xulay min laba aqal ee Baarlamaanka. Hawsha shaqo ka xayuubinta Madaxweynaha ama Madaxweyne-ku-xigeenka, iyada oo uu kormeerayo Guddoomiyaha Maxkamadda Sare, waxa gacanta ku haya baarlamanka halkii ay ka ahaan lahayd Maxkamadda Sare lafteeda.
Maxkamadaha Rayidka ee Hoose
Rafcaanka Gobollada, Gobollada, iyo Maxkamadaha Degmooyinka dhammaantood waxaa maamula Guddiga Caddaaladda waxayna wax ka qabtan dhamman anshaxa sharciga madaniga iyo kan ciqaabta.
Maxkamadaha Ciidamada Qaranka
Maxkamadaha Ciidamada Qaranka Somaliland waxay dhagaystaan dacwadaha ciqaabta ah ee lagu soo oogo xubnaha xoogagga hubeysan xilligii nabadda ama dagaalka.
Guddiga Caddaaladda
Dastuurku Somaliland wuxuu kaloo faray sameynta guddi garsoor (oo mararka qaar loogu yeero Golaha Caddaaladda Sare), oo ah hay'ad loo xilsaaray inay kormeerto maxkamadaha hoose ee rayidka ah ee Somaliland. Hay’addan ayaa u xilsaaran kor u qaadista ama shaqada ka eryida garsoorayaasha maxkamadaha hoose iyo sidoo kale ku xigeenada garyaqaanka guud.
Garyaqaanka guud
Garyaqaanka guud ee Somaliland waxaa magacaabay Madaxweynaha, waxaana ansixinaya Golaha Wakiilada. Ka sokow guud ahaan maamulka iyo fududaynta caddaaladda ee guud ahaan Somaliland, Garyaqaanka Guud wuxuu mas'uul ka yahay soo gudbinta eedeymaha ka dhanka ah xubnaha garsoorka si meesha looga saaro, dacwad ku soo oogidda sharci-dajiyayaasha qaranka ee lagu soo eedeeyo dembiyada, iyo soo bandhigidda eedeymo loo haysto wasiirro ka tirsan xukuumadda.
Dhaleecayn iyo isku dayga dib u habaynta
Dhaliil badan ayaa loo jeediyaa garsoorka Somaliland, gaar ahaan waxqabad la’aantiisa iyo ku dhaqanka sharciga oo aan loo sinayn. Intaa waxaa dheer, garsoorka waxaa loo arkaa inuu si aad ah ugu xoog badan yahay xoogag ka baxsan, oo ay ku jiraan laamaha Fulinta iyo Sharci dejinta. Mid ka mid ah tusaalahan ayaa ah awooda Madaxweynaha ee ah inuu shaqada ka eryi karo garsoorayaasha maxkamada sare sabab la'aan sabab la'aan, waa awood uu madaxweyne Mohamoud adeegsaday 2011 markii uu kala diray sideed garsoore oo maxkamada sare ah oo fadhiyay. Sida ku xusan daraasad la sameeyay 2016 oo ku saabsan xaaladda garsoorka Somaliland, sababaha ugu horreeya ee garsoorka u liito iyo madax-bannaanidooda waxaa ka mid ahaa maalgelin la’aan, sharciyo badan oo iskhilaafsan oo khuseeya garsoorka, iyo door aan caddayn oo garsoorka sida lagu qeexay dastuurka. Sharciga ku saabsan Abaabulka Garsoorka, oo ah isku daygii ugu dambeeyay ee wax ku oolka ah ee dib u habeynta garsoorka, waxaa loo ansixiyay laba qaab oo kala duwan labadaba 2003 iyo 2008 maaddaama labaduba ay farsamo ahaan u ansixiyeen labada aqal ee Baarlamaanku uuna ansixiyay Madaxweynaha, labaduba wali xukuma nidaamka garsoorka maanta. Shuruucdani waxay ka kooban yihiin dhowr qaybood oo is burinaya ama aan caddayn, in kasta oo sharci saddexaad oo ujeeddadiisu tahay in la xoojiyo labada ka horreeyay hadda la qorayo, weli sharci lama gelin.
Ilig madoobe waa tuulo ka tirsan magaalada waeshiikh laakiin waxeey ku taalaa dhanka howdka
tuulada la yiraahdo ilig madoobe waxeey 9km u jirtaa warshiikh waxeeyna ka xigtaa dhankaa iyo hoodka waxaa ku yaalao tuulada masaajid weyn iyo ceelka tuulada ilig madoobe oo la dhisay1947dii waxaana dhisay alaha u naxariistee caaqil koogaar dadaka tuulada waaa dada nabada jecel waa dad wax barta waa dad inta badan aaan aheeyn dad dagaal weligeed laguma dagaalamin lagamana qaxin ilig madoobe alaha u naxariistee xaaji cabdule xuseeen oo iiga sheekayay baa ii sheegay in lagu dilay gaalkii war shiikh ka soo dagay hada ka hor tuuladaan isga iyo 7 askari uu watay
Metre per second squared
Metre per second squared waa Mitir loo qaybiyay Ilbiriqsi afar laaban taasi oo calaamada loo soo gaabiyo tahay m/s4
Ol Olaha Horumarinta Reer Miyiga
Ol Olaha Horumarinta Reer Miyiga (English: Somali Rural Literacy Campaign) wuxuu ahaa barnaamij qaran oo caalamka uu la fajacay ummada Soomaaliyeedna tusay kalsoonida ah in ay bulsho wax qabsan karto. Maahmaah Soomaaliyeed ayaa ah, "Rag tashaday cir tararay wey toli karaan taako labadeede", oo macnuhu yahay mar haddii talo la helo wax aan la soo koobi karin ayuu aadmigu qaban karaa. "Rag" waxaa loola jeedo dad oo dhan, rag iyo dumar ayaana ku jira.
Horudhac
OL OLIHII FAR SOOMAALIGA 1972-1975 oo markii hore caasimada Muqdisho ama Xamar ka bilowday iyada oo shaqalaha Dawladda lagu amray inay 3 bilood ku bartaan qorista iyo akhrinta ka dib markii farta l qoray 1972dii. Mudo kordhis ayaa lagu sameeyay amarkii hore oo sadex bilood oo dheeraad ah ayaa shaqaalaha loogu daray si aysan shaqadood u lumin.
Taariikhda wanaagsan ee wadanka Soomaaliya iyo waxqabadkii dowladihii wadanka ayaa waxaa ka mid ah qoristii afka hooyo, Af Soomaali iyo ole olihii xigay oo dhowr sanadood socday. Macalimiin 28,000 gaaraya, muruq la biirshay iyo murti ayaa lagu fuliyay Ol Olaha Horumarinta Reer Miyiga.
Doodii Dheerayd iyo Qorista Af Soomaaliga
18ka far ee ay afyaqaanadu u soo bandhigeen khubaradii maamulkii Guddiga Af Soomaaliga, 11 ka mid ah waxay ahaayeen nidaamyo cusub halka 4 ay ahaayeen xuruufta Carabiga 3 ka mid ahna xaruufta Laatiinka.
Dood dheer ayaa ka taagnayd arinta qorista Af Soomaaliga. Labadii dowladood ee Madaxwayne Aadan Cabdulle Cusmaan, Aadan Cadde 1960-1967 iyo Madaxwayne Cabdirashiid Cali Sharmaarke 1967-1969, go'aan way ka gaari waayeen. Gollaha Shacabka (Somali Parliament) ayaa sidoo kale ismariwaa ka dhacay oo doodu istaagtay. Aan afka qorno kana dhigno Carabi iyo, maya ee Laatiin aan qaadano, ayay aheyd dooda balse dadku qaar yiraahdeen Laatiin = Laa Diin. Macnahuna yahay xaruuf Carabi haa, laakiin xuruuf Laatiin waa Diin la'aan.
Ugu dambeyntii waxaa uu gudiga doortey allif uu lahaa afyaqaanka Shire Jaamac Axmed isaga Xoghaye u ahaa Guddiga Af Soomaaliga wuxuuna taageero ka helay af yaqaan Xaaji Muuse Ismaaciil Galaal oo Gudoomiye u ahaa Guddiga oo 2 jeer howlgalay. Muuse Galaal iyo Shire Jaamac Axmed waxay tijaabo ahaan u bilaabeen xuruufta Laatiinka 1961 iyo 1965 oo buugaag ay kala qoreen. Shire iyo Muuse waa qoraayaashii ugu horeeyay oo Af Soomaali rasmi ah wax ku qoro.
Buugta Shire waxaa ka mid ahaa buug xiiso badnaa oo la yiraah, "Gabayo, Maahmaah, iyo Sheekooyin Yaryar, Muqdisho 1965. Tusaaleyn inuu ka bixiyana aad ayay ugu sahlaneyd halka afyaqaanada kale ay heli waayeen doodooda oraaheed wax kaba oo qoraal ah.
Doorashada xuruufta Laatiinka waxaa looga faa'iidaysanayay sida qalabka wax lagu qoro uu sahalka u ahaa in la helo iyo barbardhig dhaqaale cusub in la geliyo qalab lagu sidkay far cusub.
Go'aankii Xukuumada Kacaanka iyo Guddiga Af Soomaaliga
Sanad guuradii sadexaad ee Kacaanka ayaa bishii Oktoobar 21 sanadkii 1972 waxay dolwada ajandaheeda ku sii ifisay in la qori doono Afka Soomaaliga laga bilaabo sanadka dambe. Go'aan madaxwayne ayaa bishii koowaad ee sanadkii 1972 Dawladda ku dhawaaqday in la qoro Afka Soomaaliga.
Wejiyada Ol Olaha Horumarinta Farta iyo Reer Miyiga
Ol olaha Far Barashada wuxuu ka koobnaa saddex waji oo kala ahaa:
1. Wejiga Kowaad ee ol olihii barnaamijka Far Barashada lagu bilaabay shaqaalaha Dawladda oo iyagu mudo gaaban loo qabtay inay ku bartaan qorista Far Soomaaliga (ogoow, arintu waa qoris oo kaliya. Dadka way yaqaaneed ku hadalka afka). Wuxuu wejigaan ku soo af jarmay lix bilood gudahood. Ka dib markii Qorista Af Soomaaliga lagu dhawaaqay 1972dii oo ku beegnayd Sanad Guuradii 3aad ee Dowladii Kacaanka.
3. Wejiga sadexaad ee ol olaha farbarashada waxaa markii dambe loo bixiyay Ol olaha Horumarinta Reer Miyiga waxaana ol olihii waxbarashada la gaarsiiyay ilaa deegaan walba iyo tuulo kasta macalimiin loo diro.
Qaybtii hore ee ol olaha, shaqaalihii Dawladda oo dhan waxaa lagu amray in ay mudo 3 bilood gudahood ah bartaan qorista iyo akhrinta Far Somaaliga. Mudadaas markii dambe waa la dheereeyay oo 6 bilood ayaa laga dhigay. Xuruufta Laatiinka ayaa la doortay iyada oo Gudigii Af Soomaaliga la soo hordhigay ilaa 18 nooc oo hab far qoris ah, kuwaas oo ay kala wateen aqoonyahano Soomaaliyeed oo mid walba uu allif watey isaga oo taageerayaal ka kasbanayay bulsho waynta si loo qaato habka uu allifay.
Tirakoobyada Ol Olaha Horumarinta Reer Miyiga: Dhaqaale, Muruq iyo Arday
Ol olaha horumarinta Af Soomaaliga, xaga maaliyada, 8 malyan oo Shillin Soomaali ah ayaa ku baxday ol olahaas caanka noqday. Tirokoobyada ay dowladu samaysay oo qoraalo warbixin lagu soo saaray waxaa ka mid ahaa in ugu yaraan 125,000 ol ole oo wajiyo badan la qaaday ilaa heer tuulo. Bulshada reer miyiga ee ka qaybgashay ol olaha tirada shaqsi waxay aheyd 1,257,779 qof 1. Ole olaha waxaa uu hal kudhigiisu ahaa "Hadaad taqaan bar, hadaanad aqoon baro", marka la soo gaashana ahaa "Bar ama barro."
Shaqaale dowladeed, saraakiisha ciidamada qalabka sida, macalimiin iyo arday dugsiyada sare sanad laga hakiyey oo wadartoodu aheyd 28,000 oo qof ayaa ka qayb qaatay barnaamijka hirgelinta Af Soomaaliga oo socday 1972-1975. Boqolkiiba tirada dadka wax qorta akhrisana waxay gaartay 55% halka markii hore ay ahayd 2 ilaa 5%.
Doorka Raadiyo Muqdisho, Raadiyo Hargaysa iyo Wakaaladaha Qaranka
Laga bilaabo Oktoobar 21, 1972 ilaa barnaamijka ol olaha waxbarashada oo xaflad lagu soo afjaray, barnaamijyo aan kala go' laheyn ayey Dawladda Kacaanku ku soo bandhigtey laamaha warfaafinta wadanka.
Wasaaradihii ku howlanaa fulinta ole olaha waxbarashada waxay wadanka oo dhan gaarsiiyeen qoraalo, barnaamijyo ka baxayay raadiyaha iyo aalado kale. Waxaa barnaamijka horkacaysay Wasaarada Hanuuninta Dadwaynta oo ay wakaalado badan hoos iman jireen sida:
Aragtida Aduunka
Aqoonsi caalami ah ayay heshay bulshada Soomaaliyeed iyo amaan howl badnaanta Dawladda. Af Soomaaliga dhanka horumarka luqadeed, wuxuu noqday afka sadexaad ee Qaarada Afrika. Luqadaha Af Carabiga iyo Af Howsa ayaa kaalinta 1aad iyo 2aad ah.
Maxdwaynaha Tansaaniya Nayeeri mar uu la hadlayay bulshada wadankiisa wuxuu yiri, "Anaga waxaan hadal hayno Soomaalida ficil ahaan ayay u qabtaan." Wuxuu ula jeeday qoristii afka iyo ol olahii ka dambeeyay ee lagu baahiyay farta magaalo, degmo ilaa heer tuulo.
TIXRAAC
Maktabad
Maktabad waa meel Buug laga soo gato ama laga deensado. Maktabada sideedaba waa meel degen, oo dadka aamusan, oo wax lagu akhrista. Maktabada waxaa laga soo gattaa ama laga deensadaa, Buugaagta taariikhiga ah ama kuwa sheekada ah, waxaana laga soo deensa karaa, filmaha CD'yasha, kuwii hore, ama heesaha. maktabada waxaa kale oo lagu isticmaali karaa, Kombuyuutarada, oo lagu cayaari karo ama internetka lagu gali karo.
Qaado
Qaando Ama Malqacad Waa shay ama walax cuntada Lagu sameeyo laguna cuno Malgacaduhu waxa ah ukala baxaan dhawr waxaa jira qaar cuntada marka lakarinayo loo adeegsado iyo qaar cuntada lagu cuno marka la diyaariyo.
Essbesteck
Jumada al-awwal
Hordhac
Bisha Jumadul Awal waa bisha shanaad ee maalintiriska Hijriga ah. Sidoo kale, bishan waxaa loogu magac daray Jumada al-awwal biyaha oo barafooba.
Wakhtiga
Hoos waxaad ku arkaysaa waa qiyaasta wakhtiga ay bilaamayso iyo dhamaanayso bishani (qiyaastani waxaa laga soo xigtay Maalintiriska Umm Al-Qura ee Sacuudi Carabiya ):
Kalandarka Hijriga
Kalandarka Islaamka waa maalintiriska (Kalandarka) bulshada Islaamka kaasi oo loo yaqaano Hijri. Si la mid ah kaalandarka Miilaadiga ah, sanadka Hijriga ah waa labo iyo toban bilood kuwaasi oo leh 354 ama 355 maalmood (cisho).
Kalandarka Hijriga ah waxaa laga isticmaalaa wadamo badan oo Islaam ah, waxaana dadka Muslimka ah ku xisaabshaan isla markaana kala socdaan bilaabida bisha barakaysan ee Ramadaan, soo gudashada waajibaadka Xajka, iyo Ciidaha.
Aqalka Madaxtooyada Soomaaliya
Aqalka Madaxtooyada Soomaaliya (Villa Somalia, فيلا الصومال) sidoo kale loo yaqaano Villa Soomaaliya, waa dhisme ku yaala magaalada caasimada Muqdisho, magaalo-madaxda wadanka Soomaaliya. Aqalkani waa fadhiga dowlada wadanka iyo xarunta Madaxwaynaha Soomaaliya.
Hordhac
Aqalka Madaxtooyada waa xarunta rasmiga ah ee Jamhuuriyadda Soomaaliya Laga soo bilaabo Xilligii Gumeeysiga Talyaaniga, Waxay xarun unoqtay SYL, Aadan Cabdulle Cusmaan, Maxamed Siyaad Barre ilaa 1991.
Kadib waxay hooy unoqotay Jabhadaha soomaaliya ku loolami jiray oo midba mar la wareega ilaa laga soo gaaro xiliigii ay Dowladda itoobiya gacanteeda soo gashay iyadoo markaas gacan siineeysa Dowladdii Cabdullaahi Yuusuf Axmed 2007 dii. Filla Soomaaliya waxay ku taalaa Muqdisho Ex Wardhiigleey hada loo yaqaano Wartanabadda.
Taariikh
Dhismaha Fiila Soomaaliya waxaa nashqadeeyay isla markaana dhisay Maamulkii gumaystaha Talyaaniga, kuwaasi oo ugu tallogalay xarunta Badhasaabka. Intas waxaa dheer, dhismaha Fiila Soomaaliya wuxuu ku yaalaa deegaan joogiisu sareeyo taasi oo si fiican loo arki karo Badweynta Hindiya, Dekeda Muqdisho iyo Gagada diyaaradaha Aaden Cade.
Guud ahaan, dhismaha Fiila Soomaaliya waxaa ku soo noolaa dhamaan Madaxweyneyaashii Soomaaliya wakhtigii ay xilka hayeen.
Maanta waxaa ku nool isla markaana ay u tahay xafiiska shaqo madaxwayne hassan sheikh mahamud
Karin (degaan)
Karin (Caren, كارين) Waa magaalo ku taal Gobolka Bari Soomaaliya. Waxay kamid tahay magaalooyinka ugu facaweyn soomaaliya, 40 KM ayeey dhanka koonfureed ka xigtaa Magaalada Boosaaso waxaana la assaasay horaantii qarnigii 14-aad ee taariikhda miilaadiga, waxay ku taal deegaan Istaraatiiji ah oo ah Karinka Kala qaybsha Buuraha Calmiskaad & Calmadow, Waa qalcad dabiici ah.
Aqalka Madaxtooyada Soomaaliya
Taariikh
iyo dhamaan qeybaha dawlada kuwaas oo ku shaqeeya xaalad adag
Karin (degaan)
Taariikhda
Karin waxay ku bilaabatay Beero si tartiib tartiib ah ayeeyna Isugu bedeshay magaalo, Horaanta qarnigii 20-aad waxaa saldhig iyo xarun ciidan ka samaystay Faashiitihii Talyaaniga Xaruntaas oo ahayd mida Labaad ee ugu weyn ee Talyaanigu ku yeeshay Soomaaliya
Aqalka Madaxtooyada Soomaaliya
Tixraac
wax ka ogow tariikhda bixiaankii talyaaniga
Karin (degaan)
Dhaqaalaha
Nolasha dadka oo badideed aad ugu xiran magaalada bosaso, waxay ku tiirsantahay wax soosaarka beeraha iyo maydiga (beeyada iyo fooxa) maadaama Magalaada karin ay dhexdooda kutaal labada Buurood e Calmadaw iyo Calmiskaat kuwaaso ay kabaxaan xabkuhu.
Maganlabe
Maganlabe (Maganlabe, ماجانلابي) waa beel ka tirsan beelaha Daaroodka, ee Dadka Soomaalida. Maganlabe waxay deegaan ku yihiin dalka Soomaaliya gaar ahaan gobolada Woqooyi bari ee Puntland), Waxay si khaas ah u sii Dagan dhulka la dhaho uur caleed, waxay dagan yahiin Bosaaso, magaalada ufayn iyo degmada Xabley. Maganlabe wuxuu ka mid yahay beelaha Mooracase ee Hoostaga Axmed Harti Daarood.
Aasiya
Aasiya (Eeshiya, Asia; Af-Carabi: آسيا; ) waa qaarada ugu weyn Dhulka iyo tan ugu dadka badan leh, taasi oo dhacda meel u dhaxaysa dhamaan qaaradaha kale ee dhulka. Qaarada Aasiya waxay ku fadhidaa dhul baaxadiisu le'eg tahay 44,579,000 km2, taasi oo u dhiganta ilaa 30% dhulka Dunidan iyo 8.7% oogada sare ee meerahan. Intaas waxaa dheer, qaaradan waxaa ku dhaqan shacabka ugu badan ee aduunka taasi oo gaadhsan 4.4 bilyan (labada wadan ee ugu dadka badan waa Hindiya iyo Shiinaha). Waxaa xusid mudan iyadna in qaarada Aasiya ay ka dhismeen boqortooyooyinka ugu horeeyay ee aadamuhu sameeyaan. Guud ahaan, qaarada Aasiya waxaa dhinaca bari ka xiga Badweynta Baasifik, koonfurta waxaa ka xigta Badweynta Hindiya, dhinaca waqooyi waxaa ka xiga Badweynta Arktik. Aasiya waxay dhinaca ku haysaa qaarada Yurub, halkaasi oonu jirin wax dabiici ah oo labada qaaradood kala sooca. Laakiin sida ku xusan sharciyada caalamiga ee xuduudaha qaarada Aasiya xadkeedu wuxuu ka bilaabmaa bariga Gacanka Suweys, webiga Yural, iyo Buuraha Yural.
Hordhac
Aasiya waa qaarada ugu weyn aduunka isla markaana ugu dadka badan dhamaan caalamka. Buurooyinka ugu weyn aduunka waxee ku yaalaan qaaradan.
Tixraac
target:Aasiya
Gugac
Gugac waa astaan ka mid ah astaamaha xiliyada roobka waxuuna leeyahay dhawaq iyo hilaac taaso
Xiriirka Turkiga-Soomaaliya
Xiriirka Turkiga-Soomaaliya waa xiriir diblomaasi ee udhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga. Xiriirkaan oo ah mid taariikhdiisa fogtahay ayaa waxa aan ku soo xasuusan karnaa dawladii cusmaaniga oo uu hogaaminaye cusmaan oo soo gaaray koonfurta dalka soomaaliya dawladaan oo aheyd dowlad islaam ah oo ka dhisneen dalka turkiga magaalo madaxna u aheyd istanbul ayaa dawladaan ayaa soomaaliya ka talineyse ku dhawaad 300 oo sano.
Halka Xiriirka Soomaaliya-Turkiga xiriirkooda uu si sax u bilaabday xiligii Suldaan Suleymaan AL-Qaanuuni.
Ameerikada koonfureed
Ameerikada koonfureed waa qaarad ku taalo koonfurta ameerika.
Hordhac
Latin Ameerika (Latin America) waa magaca qaarada Ameerikada Koonfureed kaasi oo uu bixiyay boqor la odhan jirey Maximilian I kaasi oo ka talin jirey agagaarka wadanka maanta loo yaqaano Meksiko. Qaarada Latin Amerika waxay juquraafi ahaan dhacdaa badhtamaha khadka dhulbadhaha iyo koonfurta dhulbadhaha. Intaas waxaa dheer, dadka ku dhaqan qaaradani waxay ku hadlaan Af-Isbaanish iyo Af-Burtaqiis.
Ana Mena Rojas
Ana Mena (Febraayo 25, 1997 oo Estepona) waa fanaanad dalka Isbania.
Bond albedo
Bond waa erey af ingiriis ah taasi oo macnaheedu tahay wax is heysta ama isku dhegan.
Warta Nabada
Warta nabad sidoo kale loo yaqaa Wardhiigley waa degmo ku taalo gobolka Banaadir,waxayna ka mid tahay degmooyinka ugu weyn Gobolka Banaadir. Degmada magaceeda waxaa la badalay taariikhda marka ee eheed 1992/04/ xiligii Dowladii kumeelgarka eheed oo hogaaminaayay Ali mahdi.
Degmada waxa afarta koone ka xiga degmada Xamarweyne, Boondheere, Howlwadaag, Dayniile iyo Yaaqshiid.Degmada waxa ay leedahay Meelo caan ah sida xaafadaha kala ah calikamiin SHillinta, Bulo Absuge, Geed Jaceyl Barxad2a, Buurhindi, Xararyaale, buulo Hoose, Xamar Jadiid, Xamar Bile iyo Siinaay. sidoo kale degaanki madaxweeynihii ugu horeeyay Aadan Cabdulle Cusmaan oo uu deganaa.Xaruntii Madaxtooyadda Jamhuuriyagga Dimoqraadiga Soomaaliyeed (Villa Somalia), Tiyaatarkii Qaranka iyo garoonka isboortiga Dalka ee Stadium Muqdisho, sidoo kale waxee degmada leedahay iskuulo waawayn oo caan ah.
Iskoolada wardhiigley
waa xiliigii Dawladda jirtey oo waxa lugu baraan jirey kuwaan waa dowladii iyo buurkii ka hore 1-lanta kowaad waa jeneraal daa.uud 2- lanta labadaa waa hntiwadag 3- lanta sadexad waa horseed 4- lanta afaraada waa barwaaqo Meelaha kale degmada caan ku tahay waxaa ka mid ah
dio muqdisho ex suuqa xoolah xaruunta xisbiga
waxda dhul bixinka Shaleemo Xaawo Taako Baar Jiddo xaruunta isgaarsiinta tefeonka xaruunta dayactirka warshadda jarmalka ama waxda farsamad warshadda sii u taqaano , keydka wakaalka madacadda qaraanka shaleemo xaawo Taako. shaleemo siinay tiyaater tawfiqa shaleemo xamar jadiid Ameelgada Biyaha Misaajidka Sheekh Mukhtaar Missajidka Xaaji Yusuf Masjidka Xararyaale Beerta Gaalada Waddada Wadna Qabad Waddada Siinaay Rugta Caafimaadka Wardhiigleey
gudoomiaha ugu hore waxa la yiradaa maxamed cabdilaahi cabdi adaan , kiii ugu xukunka dheera waxa la yirada xasaan cali xashaash. hadda waxa gudoomiyaa ka ah Zainab Maxamuud Warasame
Hyolyn
Kim Hyo-jung (dhashay Diseembar 11, 1990), oo si fiican loogu yaqaan magaceeda masraxa Hyolyn (효린), waa fanaanad Koonfur Kuuriya, oo hadda hoos timaada maamulka shirkaddeeda wax soo saarka ee iskeed u bilowday Bridʒ. Waa xubin hore oo ka tirsan kooxda gabdhaha Sistar and their sub-unit Sistar19.
Warta Nabada
Magaca degmada
Wardhiigleey waxey caan ku tahay neenaasta "Wardhiigleey Wasaarad waaye inta kale wakaalad waaye" Sababtoo ah wardhiigleey waa degmo aad caan u ah, oo leh meelo badan oo taariikhi ah.Shacabka degen wardhiigleey waa dad aad u soo dhaweeyo dalxiiseyaasha,waana dad aad u jecel martida.Wardhiigleey waa meesha ee ka soo jeedaan badanaa dadka ruwaayadaha jilo.Wardhiigleey waxay caan ku tahay shaleemooyinka oo runtii laga daawado badanaa filmada hindida oo ku hadlo afka soomaaliga iyo ruwaayadaha soomaalida iyo isboortiga. wardhiigleey waxee u dhisnaan jirtay sida degmooyinka loo dalxiis tago, waana degmo la ilaabi karin oo habeenkii sida maalinta oo kale iska camirnaan jirtay.Sidoo kale reer wardhiigleey waxey caan ku yihiin maqaayadaha oo halkaas looga yaqaan (baar), oo runtii markaa cuntadooda dhadhamisid aad faraha iska qaniineesid.Xiliyada aa ka hadlaayo waa 1997, hadda ma ogi in ee degmada isbadashay ama ee wali sideeda tahay.
Kubada cagta
sidoo kale wardhiigleey waa degmada lagu aas aasay naadiga kubada cagta ee elman.
Paramaribo
Paramaribo waa caasimada Surinam.
Ceel
Ceel (بِئْر well) (sidoo kale loo yaqaano Il biyood) waa god la qoday oo hoos u dheer oo laga helo biyo, shidaal, gaas ama khayraad dabiici ah. Ceelasha biyaha  ayaase aad u badan markii loo eego kuwa dareeraha kale laga helo.
Ceelasha biyaha
Biyaha dhulka hoostiisa ku jira ee noqda Il-biyood markii la qodo waxaa loo yaqaan biyaha hoose, biyahaas ayaa ka yimid roobka dhulku gursaday oo si tartiib ah hore dhulka u galay, ilaa ay ka gaareen keydka biyaha hoose, waana meel ay carro iyo dhagaxaani ja buuxaan, waxaa jira dhul biyihiisu dhowyihiin waana meelaha iska qoyan mar walba.
Il-biyood dhulka hoostiisa ah oo lagu helay riig, lagana qoday oogada dhulka ilaa oogada biyaha hoose, biyahaa waxa markaa loo soo saaraa ama loo soo afuufaa oogada dhulka. Haddii ceel ka hoos maro oogada biyaha hoose xilliga qoyaanka, oo aanu aad hoos uga dhicin oogada biyaha hoose ee joogtada ah, wuxuu biyo yeelanayaa xilliga qoyaanka, haddii uu gaaro oogada biyaha hoose ee joogtada ah, dabadeed weligii biyo ayuu yeelanayaa.
lama degaanka qalalan ayaa la arkaa inay biyihiisu aad u fogaadaan ayna gaaraan ilaa boqolaal mitir, waxaana markaas lagama maarmaan noqonaya in ceel la qodo oo beeb la galiyo iyadoo la adeegsanayo riig si uu biyaha u sii tuuro.
Ceelasha Naftada iyo Gaaska Dabiiciga ah
Naftada iyo Gaaska Dabiiciga ah ayaa labaduba ka fudud biyaha, saa daraadeed way soo caariyaan markay helaan dusitaan, hase yeeshe Naftada iyo Gaaska Dabiiciga ayaa burqada lakab dhuleed adag hoostiis oo ka samaysan dhagaxaan, ceelasha ayaa dhex jeexaya ilaa laga gaaro Naftada iyo Gaaska Dabiiciga  si banaanka loo keeno, ceelasha Naftada iyo Gaaska Dabiiciga  ayaa hadba meel laga qodaa si loo helo ceelka, markii la hiiyo ka dib baa la keenaa warshadii soo saari lahayd.
qodida Naftada iyo Gaaska Dabiiciga ayaa u baahan khibrad iyo aqoon heersare ah taasoo la soo baranayay tobaneeyo sano, waxayna keensataa qarash badan.
Booska Ceelasha
In la xadido meesha uu ceel noqonaysa ayaa keensanaysa darajo sare oo khibradeed, sidaa daraadeed dhul aqoonka, injineerada ayaa garan kara meelahaasoo kale nooca iyo kaydka biyoodka, Naftada ama Gaaska Dabiiciga ah inta uu le'egyahay.
Mobile phone
Adeegyada mobileda waxa ay u kala baxaan qaybo badan waxa ka mid ah samaynta mobileda ciladaha ku yimid ama kharaabay.
C.D
C.D (ingiriis: A.D ama Anno Domini) loo soo gaabiyay "Ciise Dabadiis" waa taariikhda ka dambeeysa wakhtigii dhalashada Nabi Ciise (c.s). C.D waxaa lid ku ah C.H oo ah "Ciise Hortii".
Mobile phone
Sidoo kale waxa hada casrigan loo isticmaalaa muqaalada ku jira Youtube ama Facebook kuwaas oo ka hadlaya waxyaabo ku saaabsan.
Tusaale :
Sida loo sameeyo Youtube.
Sida loo sameeyo Facbook.
Sida loo sameeyo Whatsapp.
Sida loo sameeyo Signal.
Iyo waxyaabo kale oo badan oo ku saabsan mobileka.
Marka uu qofku muqaaladaas samaynayo waxa uu adeegsadaa app layiraahdo "screen record" kasoo qofka ka saacidaya in uu sameeyo muqaal mobilekiisa ah.
Halkaan riix waxbadan siaad u ogaatid
Tariikhaha
waa maqaal ku saabsan dalkasta oo aduunka kuyaal,waa tusaale tariikhda Somalia waxay ka mid tahay tariikhada caalamka
Marka tariikhaha dalalka micnaheedu waa dalalka oo dhan tariikhahooda
Maxkamadda Sare ee Somaliland
Maxkamadda Sare ee Somaliland (MSS) waa maxkamadda ugu sarreysa sida ku cad Dastuurka Somaliland. Maxkamaddu waxay haysataa awoodda dib-u-eegista garsoorka, awoodda ay ku burin karto qaynuunka ku xadgudubka qodobka Dastuurka. waxay leedahay racfaan kama dambays ah oo balaaran, asal ah, iyo xukuno la-talin oo ku saabsan dhamaan maxkamadaha (oo ay kujiraan maxkamada degmadda iyo maxkamada gobolka ), oo ku lug leh arimaha sharciyada waxayna ku dhaqmi kartaa xukunada laga soo saaray kiisaska iyadoo la tixraacayo xukunkeeda. Maxakamadan ayaa waxa madax ka ah gudoomiyaha maxkamada sare ee somaliland oo uu magcaabay madaxweynaha somaliland, madaxweynaha maxkamada hada waa Adan Xaaji Cali.
Cabdiqaadir Yamyam
Yamyam (Af Carabi:عبد قادر حرس سياد "يميم" ). Abwaan Yamyam (AUN), wuxuu mudo badan ku dhex noolaa colaadihii ba’naa ee caasmada Muqdisho ka aloosnaa mudo rubac qarni ku dhow. Berigii dambe ayuu safar ku tagay caasimada Kiinya halkaas oo uu uga sii gudbay carigaas Maraykanka isaga oo ku han wayn inuu mudo gaaban ka dib soo laabto mar haddii uu caruurta u helo dejin iyo dugsiyadana ku ogaado maadaama uu nolosha wadanka ku kalsoonaa mar un in dib loo hanan doono.
Hordhac
Abwan yamyam wuxu dhashay qiyaas ahan sanadi 1945 dii, waxa uuna kudhashay magalada  Dhuusamareeb.Sida la wariyay abwaanka hooyadii waxaa la oran jiray: Canoof Ibraahim, ooridiisana waxaa la dhahaa: Ambiyo Axmed; wuxuuna ifka kaga tagay  todobo caruur ah oo kala ah: afar wiil iyo saddax gabdhood. Wuxu kuso canbaxay Tartan maanso oo ka dhacay Hargaysa ayuu kaalinta koowaad ka galay Yamyam sanadkii 1973dii ka dibna wuxuu u dhoofay dhankaas iyo caasimada Muqdisho. Wixii Muqdisho la joogaba, ummadii ku dhaqnayd magaalada way ka qaxday colaadaha dartood. Yamyam sanadka uu tartanka ku guulaysatay Hargaysa wuxuu jiray 25 sano. Abwaan Yamyam 2005tii ayuu ku laqmaday isaga oo jirka iyo maskxadaba ka fayow oo shil gaari ayuu ku dhintay. . Abwaanka da'diisa waxaay dhexaysay 57 ilaa 58.
Ma jirin xarun kayd, mid horumarin iyo barnaamij dowladeed oo suugaanta iyo murtida qaran iyo abwaanada laftoodaba daneeyo abwaanada da’da yaraa sida Yamyam ama shaqaaleeya oo mushaaraad iwm bixiya intaan ka ahayn abwaanadii kooxaha hobollada fanka la shaqaynayay sida Maxamuud Cabdullahi Sangub iyo raga la halmaalay iyo abwaanadii waayahaas caanka ahaa AUN Cabdullaahi Suldaan Maxamed Timacadde oo maalintii calanka 1960kii tiriyay tixda caanka ah ee Kaasna Siib KanaSsaar, Maxamed Ibraahim Warsame Hadraawi oo 1960yadii, 70yadii ilaa waayahan dambe 2000ka wali ku dhex jira suugaanta iyo curinta gabayada walow xabsi daran uu soo maray Hadraawi.
Sanadadii Dhexe iyo Suugaanta Soomaaiyeed
Maanso Cabdiqaadir Yamyam uu ugu macagdaray Dhuux-Tagoogo ayaa waxaa jawaab celin ka bixiyay Ibraahim Aw Saleebaan Cilmi Gadhle, jawaabcelintuna wuxuu abwaan Garle ugu macdaray Tuhun Reeb. Sanadadii maansada abwaanda ay dhex martay waa dabayaaqadii 1980yadii. Mudadii abwaanada uu afka juuqda gabay abwaanYamyam gabay aad looga daba dhacay oo uu tiriyay sanadkii 1976, gabaygaas oo la oran jiray “Guur aan ka la’aado.”
Wada shaqayn dhex martay Axmed Faarax Cali Idaajaa iyo Abwaan Yamyam ayaa waxay ahayd 1974 iyo riwaayadii “Dabkuu Shiday Darwiishkii” waqtigaas oo Idaajaa uu u kuurgalay shaqsiyada iyo qotodheerida hab curiska abwaan Yamyam. Abwaanka wuxuu dib ugu laabtay Shirkii Baarliin, Jarmalka iyo Yurub sida Afkrika ugu tashatay. 1884-1885.
Aamuskii Abwaanada Waayadii Kacaanka
Mudadii seefta Kacaanka galka ka baxsanayd oo mucaarad la waayey iyada oo markii hore isku duubni qaran iyo wadajir ay dooratay Ummada Soomaaliyeed, ayaa waxay abwaanadii noqdeen sadex mid; mid aamusa oo maskaxda waxay maaxato aan afka soo dhaafin, mid amaan dowladeed alifa oo xoogaa dhaqaale ah ka hela iyo mid heesho iyo tix malhadan alifa in kasta oo bulshada aysan waxba u tarin. Yamyam wuxuu sheegay in sadexdaba midna uusan noqon. Hadba wixii maankiisa ku soo dhaca, maanso gaabanba ha ahaatee wuu tirin jiray.
Mucaarad wuxuu ka doorbiday run aan dhib lafahiisa dhib u gaysan. 1974 wuxuu tiriyay gabay la yiraah Weriye, Qaran iyo Run Dhagayso. Ogow waa waayihii Kacaanka uu carcarta qabay. Fiiri sadarada hoose, wuxuu tiriyay mar uu Maxamed Siyaad Barre (AUN) yiri Kacaanku howl cusub iyo dhaqan bedel ayuu geli wixii khaldan waa la bedeli.
Yamyam iyo Waayihii Kacaanka
Yamyam waxaa aad ugu kuurgalay suugaanyahanka caanka ah ee Axmed Faarax Cali Idaajaa oo mudo 40 sano ka badan la shaqeeyay qof walba oo Soomaaliyeed ha ahaadeen abwaano, fanaaniin iyo majaajiliisteyaa iyo cid walba oo lug ku leh Suugaan Soomaali shanta gobol ee Soomaaliyeed. “Yamyam, Gabyaa Laqmaday”, waa qoraal Idaajaa uu ku soo bandhigay shaqsiyadii suugaaneed iyo shaqadii Yamyam wuxuuna Yamyam ku tilmaamay dhowr sifo oo ay ka mid yihiin nin leh hibo, dhiiranaan, dhaqan-yaqaan, madax banaani iyo inuu yahay nin Soomaalinimada ku dheertahay. Mudo aad u dheer ayaa waxaa Suugaanta Soomaaliyeed la dhaxalsiiyay xaalada loo yaqaan, “Afkaa juuqda gabay.” Raga Kacaanka maalay waxaa ka mid ahaa Abshir Bacadle oo markuu wax arkaba tix ama maanso bulshadu fahmi karto alifi jiray dowladuna si un ku aamusin jirtay.
Yamyam oo ka dhiidhiyay sanadguuradii 12 ee Kacaanka sanadkii 1980kii uu Madaxwaynaha yiri dib u cusboonaysiin ayaan ku samaynaa adeega Dawladda iyo howlaha qaran. Yamyam oo aan ka fogaan goobtii Tarbuunka oo uu hadalkaas ku maqlay ayaa wuxuu dhowr qof oo suugaanta wax ka taqaanay u mariyay tixdaan halka bayd ah:
Macnaha Qabiil iyo Fasiraadii Abwaan Yamyam
Yamyam ayaa ku dhiiraday inuu fasiro macnaha qabiil; wuxuuna yiri, waa “Qab” iyo “iil” ahna labo eray oo la kulmiyay. Qab ama isla wayne dhibay kuu gaysataa oo “iilka” ayay ku gaysaa. Macnahaas waa kama dambays ilaa cilmibaaris xeel dheer ku diidaan taariikhyahanada, wadaada cilmiga fog leh iyo kuwa cilmi nafsiga bartay.
Geeridii abwaan yamyam
Rabbi jannadii macaaneyd ha ka waraabiyee abwaan Cabdiqaadir Xirsi Siyaad [Yamyam] oo ku geeriyooday dalka Mareykanka, gaar ahaan Columbus, Ohio,22 October 2005, ayaa safka hore wuxuu kaga jiray suugaan-ruugyada Soomaaliyeed ee rugcaddaaga ah. Wuxuu abwaanku ku geeriyooday shil baabuur isagoo sooman meel aan sidaa uga fogeyn goobtii uu dagganaa. Waxaana lagu aasay xabaalaha muslimiinta ee Sunbury, ee magaalada Columbus, Ohio.
Hal Abuurkii Yamyam
Abwaan Yamyam gabayadii uu tiriyay meel ay ku wada koobanyihiin ma jirto balse hobalka gabaydii uu curiyay waxaa ka mid ahaa:
Jalaal Daalabaani
Jalaal Daalabaani waxa uu dhashay 12 Nofeembar 1933dii, waana madaxweynaha dalka Ciraaq, waa ninkii ugu horeeyay ee kurdi ah ,oo madaxweyne ka noqday wadanka Ciraaq.
Buug
Buug wadartiisu waa buugaag, (Af-Carabi: الكِتابُ, Af-Ingiriis: A book) waa walax wax ku qoranyihiin, ama ku daabacanyihiin, ama waxba aysan ku qorneyn, buugu waa weelka aqoonta lagu kaydiyo loona sameeyay in la aqriyo bilow ilaa dhamaad isagoo u samaysan qaab sheeko, taariikh, wax barasho iyo wax walboo loo baahdo in dib loogu noqdo ama dib loo raaco si looga dhigto daliil ama tuse, Noocyada buugaagta waxaa ka mida tixraac sida qaamuusyada, iyo aqoonta iskoolada iyo dugsiyada diinta laga barto, oo hadii la waayo ay aqoon badani lumayso.
Tomie (taxane filim)
Tomie waa taxane filim cabsi oo reer Jabaan ah oo ku saleysan manga Junji Ito oo isku magac ah. Taxanihu wuxuu ka kooban yahay sagaal qaybood ilaa maanta.
Buug
Qeexida Buug
Qeexida Buug waa walax ka samaysan xaashiyo daabacan ama cad oo la isku keenay oo ku lagu laabay ama dhexda uga jira labo garbad maqaar ama maro ama walax adag ka samaysan.
Tomie (taxane filim)
Taxanaha ayaa diiradda saaraya cinwaanka cinwaankiisu yahay Tomie Kawakami, oo ah gabar aad u qurux badan oo ay ku aqoonsatay moode hoosteeda isha bidix, taas oo u kaxaysa jaceylkeeda ku dhacay waalli, badanaana waxay sababtaa geerideeda. Si kastaba ha ahaatee, awoodeeda dib-u-soo-nooleynta awgood, waxay dib ugu soo noolaataa nolosha si ay u argagaxiso kuwa wax dila.
Buug
Qeexida Buug
Buugaagta waxaa laga heli karaa inta badan ama laga soo deensan karaa Maktabadaha ( qor oolka ) waxaana laga gadan karaa dukaanka Bugaagta, waxaa lagu isticmaalaa badanaa iskoolaadka ama jaamacadaha. dadka qaar ayaa xasuus qor ka dhigta, dukaamada ayaa adeegsada si ay wax ugu xisaabsadaan, buugaagta qaar ayaa waxaa loogu talo galay caruurta si ay ugu falaadaan waxna ugu bartaan.
Tomie (taxane filim)
Unug kasta oo jirkeeda ka mid ah wuxuu awood u leeyahay inuu ku abuuro jidh madaxbannaan oo koray, taasoo keentay in dhowr nuqul oo iyada ka mid ah la abuuro geerideedii kasta ka dib. Lama garanayo inta nuqul ee Tomie ay ku jirto caalamka filimada inkastoo filimkii ugu dambeeyay, Tomie Unlimited, Tomie ayaa la tusay iyada oo dhex maraysa waddooyinka Japan, iyada oo inta badan dumarka ay dhaafto ay sidoo kale yihiin Tomie. Filimadu ma wadaagaan xiriir toos ah oo sheeko-wadaag ah, dhammaantood waxay diiradda saarayaan Tomie kala duwan iyo sheekooyinkooda, marka laga reebo qaybinta koowaad iyo 2005-tii Tomie: Beginning.
Baraag Ciise
Baraag ciise waa degmo ku taalo Gobolka Mudug, waxeena hoostagtaa demada bacad weyne ee u jirtaa, tuuladu waxa ay caan ku tahay waxbarashada diiniga waxaana ka furan machadyo lagu barto diinta islaamka waxaana kasoo aflaxay arday fara badan oo hada wax ka barta jaamacado ku yaala gudaha dalka iyo dibadiisa, waxaa kale oo ka furan school maadi ah oo lagu magacaabo dugsiga hoose dhexe ee baraag ciise waxaana mar dhow lagu talo jiraa in laga furo dugsi sare oo ay wax ku baran doonan ardeyda wax ku barata baraag ciise iyo kuwa wax ka barta tuulooyinka ku agyaal baraag, baraag ciise waa deegaan istaraatiiji waxa ayna ku taalaa meel kala beyr ah ee usahlaya dadka dagan deeganka in ay ganacsi ka sameeyan kaasoo hada si xowli usocda waxaana ka mid ah gannacsiyada ugu waa weyn ka ganacsiga xoolaha nool kaas oo ah laf dhabar u ah dadka deeganka iyo cuntada quutul duriiriga kaasoo looga soo adeed tago baadiyaha iyo tuulooyinka ka ag dhow deegaanka. Baraag ciise waxaa dagan beesha (Qubeys, surre, Dir)
Buug
Ereyga Buug
Ereyga buug ayaa ka soo jeeda erega ingiriiska ah ee Book taasoo ku tusaysa soomaalidu inaysan waxba akhrin jirin waayadii hore, saas daraadeedna ay iska soo min guursadeen ereyo dadyow kale leeyihiin, Dadka qaar erey bixin ay sameeyeen ayaa ah in buuga lagu badalo ereyga dhigane.
Tomie (taxane filim)
Junji Ito wuxuu muujiyey taageeraddiisa filimada, isagoo inta badan ka soo qeyb gala horudhacyada iyo xitaa shaqsi ahaan u doorta atariishada Miho Kanno doorka Tomie ee filimkii ugu horreeyay oo uu u tababbaro baaritaanka.
Buug
Wax Tarka Buugga
In kastoo hada kumbuyutar wax lagu kaydsado dadka qaarna ay xagaas u bateen ayaa hadana dadka qaar waxay dareemayaan in buugaagta ama kitaabadu wali ay muhimadoodii ilaashanayaan, waxaa suura gal ah in kumbuyuutarku mar walba uusan diyaar kuu ahaan karin, maadaama koronto uu istcmaalayo, buuga ayaa waxuu yahay mid mar walba iyo waqti walba laga dhigan karo asalka aqoonta maadaama uu kaaga baahanyhay oo kali ah inaad kala furto.
Aqoonta hada la gaaray waa walax dad hore ay noogu soo gudbiyeen buugaag ay qoreen iskana reebeen, maalin walba waxaa aduunka laga helaa buugaag waa' hore la qoray oo waxyaabo muhiim ah ay ku qoranyihiin, waxaa jira mataaxif (hide ool) la dhigo buugaagta qadiimka ah si loogu faano dadyowga soo booqanaya, waana markii la min guuriyo aqoonta ku qoran.
Waxaa la yiraahdaa qofba qofkuu ka aqris badanyhay buu ka aqoon badanyahay.
Ikhtiyaar
Ikhtiyaar - Ilaahay wuxuu nagu sharfay ikhtiyaar. Iskeenna baan goʼaammo u gaari karnaa oo qaddar alle ama nasiib ma saadiyaan waxyaalaha aan sameyno. Ikhtiyaarku waa hadiyad weyn oo Ilaahay ka timid maxaa yeelay iyadoo doorashadeenna ah baan Ilaahay ‘qalbigeenna oo dhan’ ka jeclaan karnaa.
Binuʼaadanka iyo malaaʼigta uu Ilaahay abuuray si qumman bay Ilaahay u addeeci kareen. Innaga Ilaahay wuxuu nagu abuuray ikhtiyaar aan ku kala dooranno xumaan iyo wanaagba. Xornimadaasi waxay ina siisay fursad aynu Ilaahay tusno jacaylkaan u qabno isaga. .
Waxay u arkaan xorriyadda ikhtiyaarka inay tahay hadiyad Ilaah, sababtoo ah waxay u oggolaanaysaa inay Rabbiga Ilaaha ah ka jeclaadaan 'qalbigooda oo dhan' - ikhtiyaari. Waxaad u isticmaali kartaa inaad samayso go'aamo wanaagsan. Way xaddidan tahay, sababtoo ah, dadweynaha dartiis, ayaa Rabbiga Ilaaha ahu u qaabeeyey xorriyad qaraabo ah, oo hoos imanaysa sharciga. Waxa ay ku xidhan tahay masuuliyadda, waxaanu samayn doonaa xisaabinta erayadayada iyo camalkeena ilaah.
Maadaamuu Ilaahay nolosha ina siiyay waa inaan isaga keliya caabudno. Ilaahay binuʼaadanka wuxuu siiyay ikhtiyaar. .
Nuur Al-Maliki
Nuuri al-Maaliki wuxuu dhashay 20kii Juun, 1950kii, wuxuuna ahaa Ra'iisul wasaarihii hore ee wadanka Ciraaq. Nuur Al-Maaliki waxaa la doortay bisha 20kii Maajo, 2006dii.
Labaaleey
Labaaleey waa qeyb ka mid ah anshax Maahmaahda oo ka kooban laba qeybood.
Af
Af waa qeeb ka mid ah Jirka. af'ka waa meesha wax laga cuno.
Waxoo leeyahay, ilkaha oo wax lagu ruugo iyo, dalqada oo wax lagu liqo.
Af'ka waxoo leeyahay, Carab oo wax lagu dhadhamiyo., wax kasto oo ilaaheey abuuray, waxoo leeyahay, af, oo wax ku cuno. =Tixraac=
Qamadi
Qamadi (قمح; wheat) waa midho yaryar oo firiley ah, kana baxa geedka qamadiga kaas oo dadka, xoolaha iyo xayawaanku cunaan. Geedka qamadiga ah Saynis ahaan loo yaqaano Triticum spp waa midho firiley ah midaasi oo asal ahaan ka timid deegaanad Leefant ee bariga dhow, laakiin maanta laga beerto dhamaan caalamka oo idil. Sanadkii 2013ka waxsoo saarka heeda caalamku waxay ahayd 713 milyan oo tan taasi oo ka dhigeeysa firileyda sadexaad ugu soo saarka badan dunida. Waxaa ka horeeya oo kali ah galleyda (laga soo saaray 1,016 milyan ton) iyo bariiska oo laga soo saaray 745 milyan ton.
Sidoo kale, qamadigu wuxuu ahaa midka labaad ee ugu beerasho badnayd sanadkii 2009ka, taasi oo dunidu soo saartey 682 milyan ton; waxaa ka horeeysay kaliya galleyda oo laga soo saaray 817 milyan ton, waxaa isna dhinaca ku hayay bariiska oo laga soo saaray 679 milyan ton.
Firileyda geedka qamadiga waxaa lagu beeraa dhulka ugu badan ee dhir laga ganacsado. Waxaana la sheegay in ganacsiga qamadigu ka sareeyo marka la iskudaro dhamaan midhaha la soo saaro oo dhan. Marka laga hadlayo dhamaan caalamka, midhaha qamadigu waa hogaanka khudaarta borotiinka leh ee jidha dadku u baahan yahay. Tirada borotiin ee ku jirta firida qamadiga waxay ka badan tahay inta ku jirta galleyda, bariiska iyo garowga. Marka laga eego dhinaca cuntooyinka dadku quutaan, guud ahaan qamadigu waa midka labaad ee ku xiga bariiska, taasi oo dhaafineysa galleyda maadaama iyada ay in badan u tahay quud xayawaanka.
Dhinaca kale, qamadigu wuxuu ahaa furo horumariyay xadaaradihii iyo ilbaxnimooyinkii hore ee aduunka, sababtoo ah waxay ka mid ahayd midhaha sida fudud loo beerto ee wax badan laga goosto, isla markaana wakhti aad u dheer la kaydin karaayay. Intaas waxaa dheer in qamadigu ka qeyb-qaatay soo shaacbixii maamul-caasimadeedka ka bilaabmey sida Baabiyloon iyo Asiyriya ee marka dambe isku bedelay xadaarado iyo boqortooyooyin balaadhan. Midhaha geedka qamadigu waa cunto degan taasi oo laga sameeyo daqiiqda, canjeerada, rootida, buskudka, keega, firida lagu qureecdo, baastada, noodhalka iyo cuntooyinka la khamiiriyo si looga sameeyo khamri, iyo noocyada kale ee alkahoosha, iyo shidaalka dhirta.
Iskusoo wada duub oo, waxaa jira lix nooc oo loo qeybiyo qamadiga: 1) qolof adag oo case, 2) dayr adke cas, 3) jiilaal case jilicsan, 4) durum (adayg), 5) adke cad, iyo 6) kulka cad jilicsan. Noocyada adag ayaa leh macdanta ugu badan ee gluten waxaana loo isticmaalaa in laga sameeyo rootida, sabaayad iyo noocyada la midka ah. Dhinaca kale, qamadiga jilicsan waxaa laga sameeyaa rootida jilicsan sida canjeerada iyo malawaxa, keega iyo buskudka. Qaarada Yurub, in badan oo qamadiga laga beero deegaanadaasi waxaa dib u quuta xoolaha iyo xayawaanka carbiska ah.
=Taariikh=
Qamadigu waa xubin ka mid ah midhaha firileyda ah ee dadku soo dhaqan jireen tan iyo biloowgii ilabxnimada. Geedka qamadigu waa mid isagu isbacarimiya waxaanu leeyahay noocyo dhowr ah oo iskuwada qaab dhow. Cilmibaadhis aarkiyooloji ahi waxay sheegtay in geedka qamadiga laga beeran jiray deegaanda nafaqeysan ee bariga dhexe iyo bariga dhow, ilaa Waqooyiga Afrika. Baadhitaano la sameeyay sanadahan dambe waxay xuseen in midhaha geedka qamadigu ka bixi jireen koonfurbari Turkiga, iyo deegaanada Einkorn ee Wadi el Jilat wadanka Cumaan, halkaasi oo lagu beeran jiray 7,500 sano C.H ilaa 7,300 sano C.H (Ciise Hortii).
Asalka Qamadiga
Beerashada iyo gurashada midhaha firida ee cowka duurgaleenka ah ayaa markiisa horeba baray qamadig faa'iidadiisa dadkii ku dhaqnaa deegaanada carada nafaqeeysan ee Bariga Dhow. Markii la bilaabay beerida qamadiga ayaa mudo gudaheed uu isbedel ku yimid hab-dhismeedka jiiniska geedka kaasi oo bedelay nidaamkii duurjoognimada dahaadhka qolofta leh ee firida ku duubneyd, isla markaana noqdey mid qoloftiisu ka khafiifsan tahay kan duurjooga wax ka dibna ku dhex baaba'day midhaha firida geedka qamadiga. Wakhti hada laga joogo 8,000 sano Ciise Hortii ayaa qodashada iyo beerida geedka qamadigu ku fiday agagaarka deegaanada nafaqeeysan.
Si kastaba ha ahaatee, mudadii ka dambeeysay fiditaanka geedka qamadiga deegaanada Carada Nafaqeeysan, wuxuu midhaha geedku ganacsi ku gaadhay jihooyin kala duwan, sida Waqooyiga Afrika, boqortooyadii Beershiya, galbeedka Hindiya iyo bariga wadanada qaarada Yurub.
=Muuqaalka=
=Qoraalo La Xidhiidha=
=Tixraac=
Kai
Kim Jong-in (김종인; Janaayo 14, 1994), oo loo yaqaan Kai, waa raabka Koonfur Kuuriya, heesaa, jilaa, iyo qoob ka ciyaar. Waa xubin ka tirsan kooxda wiilka ee EXO iyo SuperM oo ka socda SM Entertainment. Waxa uu ugu soo baxay fanaan keligiis albamkiisa Kai bishii Noofambar 2020. Sidoo kale, waxa uu shaqadiisa jilitaanka ka bilaabay taxanaha shabakadda ee Choco Bank bishii Febraayo 2016, isagoo ciyaaraya Kim Eun-haeng.
Nolosha shaqsiyeed
Bishii Abriil 2016, waxaa lagu dhawaaqay in Kai iyo f(x) xubin Krystal ay xiriir jacayl ka dhexeeyaan. Bishii Juun ee sanadka soo socda, SM Entertainment ayaa xaqiijisay in lamaanaha ay kala tageen.
Wargeys maxalli ah, Dispatch, ayaa ku dhejiyay boggooda qoraal Janaayo 1, 2019 oo sheegaya in Kai uu shukaansaday Jennie oo ka tirsan kooxda Blackpink. Waxay dhejiyeen sawirro laga soo qaaday labada fanaan November 25, 2018 intii lagu jiray kulan ka dhacay Haneul Park ee Seoul. Ka dib, labada hay'adood ee fanaaniinta, SM iyo YG Entertainment, ayaa xaqiijiyay xiriirka. Labada shirkadood midkoodna war rasmi ah kama soo saarin, kaliya waxay kaga jawaabeen maqaallada Naver. SM wuxuu yidhi, "Waxay leeyihiin dareen wanaagsan midba midka kale." Markii hore YG waxa uu sheegay in aanu waxba garanayn oo uu baari doono sida ay wax u dhaceen, balse markii dambe waxa uu sheegay in uu qaadan doono mawqifkii SM.
Janaayo 25, 2019, SM Entertainment ayaa u xaqiijisay XSportNews in Jennie iyo Kai ay kala tageen. Waxa la sheegay in ay shaqada ka doorteen xidhiidhkooda, labadooduba waxa ay go’aansadeen in ay culayska saaraan wadooyinkooda: "Labada qorshe waa in ay is taageeraan sidii fannaaniin ahaan. Jennie iyo Kai waxay ku dadaali doonaan shaqooyinkooda. Waxay ku heshiiyeen inay sidaas isku taageeraan." Si kastaba ha ahaatee, waxaa la sheegay in xiriirku uu noqon lahaa mid ganacsi.
Montevideo Convention
Dawladdu sida qof sharciga caalamiga ah waa in ay lahaataa shahaadooyinka soo socda: (a) dad joogto ah; (b) Dhul cayiman; (c) dawladda; iyo (d) Awood u lahaanshaha xiriir la samaynta dawladaha kale.
Maahmaah Xarafka A
waa Maahmaah ka bilaabata Xarafka A
Saytuun
Saytuun (Ingiriis: Guava, af-carabi الجوافة) waa midho ka mid ah khudaarta taas oo ka baxda dhirta oo siday tahay lagu cuno.
Cal Miskaad
Cal Miskaad sidoo kale loo yaqaan Buuraleyda Cal Miskaad, waa silsilad buuraley ah oo ka tirsan silsilada buuraha Golis. Waxaa ku yaala Buurta Baxaya oo ah buurta saddexaad ee ugu dheer dalka Soomaaliya, iyo buuraha Habeeno, Marmar, buurta buur-badeed, Fadhisame iyo meelo kale.
Saytuun
Midhaha Saytuunku waa kuwo wareegsan oo leh midab casuus ah iyo dhibco badan oo korka kaga yaala. Sidoo kale, midhaha saytuunku waa cunto bisil oo sidiisa ayaa lagu cunaa.
saytuunka ayaa u kala baxa 100 jaad oo ka kala baxa wadamada dhulbaraha dhaca ee ku yaala afrika, laatiin ameerika, wada kariibiyanka, iyo waliba bariga dhexe.
=Tilmaanta saytuunka=
Geel
Camelus
Tumulus
Tumulus
Geel
Geel (Camel; جمل ) waa xayawaan la dhaqdo oo leh tuur mid iyo labo, afar naas iyo afar Adin oo dhaadheer
Tumulus
meelo tuulmo ah iyo goobo taariikheed wakhtiyadii hore oo alaabo iyo dad badan laga helay
Geel
Qeebaha Geela
geela waxa u qaybsamaa labo qaybood geel labo tuur oo ku nool bartamaha qaarada aasiyo iyo geel leh hal tuur sida gel somalida dhaqato waxa laga helaa waqooyiga, bariga galbeedka afrika waxa kale oo laga helaa wadamada khaalijka ama carabaha geela somaalika waxaa loo adeegsaday filimyada sida The Mummy (1999 film) mishiinka
Dheefta Geela
geela waxaa laga helaa faaiidooyin kale duwan sida hilib caano iyo gaadiid ahaan.
Qorilugud
Qorilugud waa deegaan ka tirsan Gobolka Togdheer ee Somaliland. Deegaanku wuxuu hoos yimaadaa degmada Buuhoodle. Waxaa degga  Solomadow
Dad caan ah oo ka soo jeedaa
• jiif caaqil afku waranle
Xalab
Xalab (Carabiga: ﺣﻠﺐ) waa magaalo iyo gobol oo kutaalo dalka Suuriya. Magaaladda Xalab waxa ku nool 2.738.000 milyan oo qof.
Alab arsalaan
Al-Suldaan Abuu Shujaac Muxamad Alab arsalaan bin Jagri bek wuxuu ahaa suldaankii labaad ee boqortooyada Salaajiqada, waana mid kamid ah hogaamiyaasha ugu muhiimsan Taariikhda islaamka, wuxuu ka taliyay laga bilaabo xuduudka shiinaha ilaa geyska fog ee shaam.
Bilaawgiisa
Alab arsalaan magaciisa saxda ah waa Muxamad bin Jagri bek Daa'uud bin Miikaa'iil bin Suljuuq, waxa uu dhashay Muxarram 420H/20 Janaayo 1029, Aabihiis waa Jagri bek oo ka mid ahaa aasaasayaasha Salaajiqada walaalna la ahaa Dogrol bek Suldaanka Salaajiqada, wuxuuna mudo dheer ahaa talyaha Khuraasaan, markuu dhintay 451H waxaa booskiis badalay wiilkiis Alab arsalaan.