cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xasuuqii Isaaq
27 May: Burco
Dhaqdhaqaaqii Dhaqdhaqaaqa Waddaniga Soomaaliyeed ayaa weeraray oo qabsaday magaalada Burco (oo markaa ahayd magaalada saddexaad ee ugu weyn dalka) Jimcihii 27kii May. Waxay ku qabsadeen magaalada laba saacadood gudahood waxayna markiiba la wareegeen xaruntii militariga ee garoonka diyaaradaha (halkaasoo ay joogeen tirada ugu badan ee askarta), saldhigga dhexe ee booliska Burco iyo jeelka, halkaas oo ay ka sii daayeen maxaabiis siyaasadeed (oo ay ku jiraan ardayda iskuulka) oo ka soo jeeda magaalada weyn. xabsi Ciidamadii dowladda ayaa dib u gurtay, oo waxay dib isugu urursadeen Goon-Cad oo magaalada ka baxsan, waxayna galabnimadii soo galeen bartamaha magaalada. Sida lagu sheegay warbixinno ay soo saartay hay'adda Human Rights Watch ee loo yaqaan 'Africa Watch', askartu, markii ay soo galeen magaalada, waxa ay ku kaceen weerar ba'an 27 iyo 28kii Maajo. Tani waxaa ka mid ahaa "Ragga oo laga soo jiido guryahooda laguna toogto meesha ugu fog" iyo dil kooban oo loo geysto dadka rayidka ah, warbixinta ayaa sidoo kale lagu xusay in "dadka rayidka ah ee da 'walba ay isugu soo baxeen bartamaha magaalada, ama kuwa taagan banaanka guryahooda ee daawanaya dhacdooyinka isla goobta ayaa lagu dilay. Dhibbanayaasha waxaa ka mid ahaa arday badan. " Sidoo kale waxaa jiray dhac baahsan oo ay geysteen askartu, waxaana la sheegay in dadka qaar ay ku dhinteen arintaasi.
Ka dib labadii maalmood ee ugu horreysey ee khilaafka, oo ka xanaaqsanaa heerka ay Isaaqku soo dhoweeyeen duulaanka Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM, oo ay ka xumaadeen awooddooda ay ku xakameyn kari waayeen horusocodkii Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM, ayaa millaterigu bilaabay inuu weeraro shacabka rayidka ah iyada oo aan la xakamayn "sidii oo ay tahay cadowga". Milatarigu wuxuu adeegsaday "madaafiic culus iyo taangiyo, oo waxyeelo ba'an u gaystay, rayid iyo hanti intaba. Bazookas, qoryaha darandooriga u dhaca, bambooyinka gacanta laga tuuro iyo hubka kale ee wax gumaada ayaa sidoo kale lala beegsaday bartilmaameedyo rayid ah oo ku yaal Hargeysa oo sidoo kale la weeraray iyo sidoo kale magaalada Burco. ”
Duqeymo xagga cirka ah iyo burburintii Burco
Diyaaraddii Hawada Soomaaliya ayaa duqeyn cirka ah ka bilowday magaalada Burco Talaadadii 31 May. Burco, oo markaa ahayd magaalada seddexaad ee ugu weyn Soomaaliya  "dhulka ayaa lala simay",  inta badan dadkii deganaa waxay ka qaxeen dalka si ay u magan galaan Itoobiya. Shaqaale samafal oo ajnabi ah oo ka qaxay dagaalka ayaa xaqiijiyey in Burco "laga faaruqiyey" natiijada ololaha dawlada.
31 Maajo: Hargeysa
Hargeysa waxay ahayd magaalada labaad ee ugu weyn dalka, sidoo kale waxay ahayd mid istiraatiijiyad ahaan muhiim u ah maadama ay juqraafi ahaan ugu dhowdahay Itoobiya (taas oo ka dhigtay udub dhexaadka qorshaynta milatari ee dawladihii kala dambeeyay ee Soomaaliya). Ka hortagga magaalada inay u gacan gasho Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM waxay noqotay himilo muhiim ah oo ay dowladdu ka leedahay dhanka istiraatiijiyadda milateri iyo saameynta nafsaaniga ah ee khasaaruhu ku yeelan karo.
Markii uu warka ku saabsan horusocodka Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM dhinaca Burco gaadhay saraakiisha dawladda ee Hargeysa, ayaa lagu amray dhammaan bangiyada in la xidho, cutubyo ciidan ah ayaa hareeraha bangiyada ka hor istaagay in dadku u soo dhowaadaan. Khadadka korontada iyo biyaha ayaa labadaba laga jaray magaalada, dadka deegaanka ayaa maciin biday inay biyo ka dhaansadaan togagga, waxaana ugu wacan xilli roobaadka oo ay sidoo kale awood u yeesheen inay biyaha ka soo ururiyaan saqafyada sare Dhammaan gawaarida (oo ay ku jiraan taksiyada) waa lala wareegay si loo xakameeyo dhaqdhaqaaqa dadka rayidka ah, tani waxay sidoo kale hubisay in la heli karo gaadiid ku filan oo loogu talagalay isticmaalka militariga iyo saraakiisha dowladda. Saraakiisha ugu sareysa dowlada ayaa qoysaskooda u daad gureeyay caasimada Muqdisho. Muddadii u dhaxeysay 27–31 May waxaa lagu calaamadeeyay bililiqo fara badan oo ay geysteen ciidamada dowladda iyo sidoo kale qabqabasho ballaaran. Dilalka ka dhacay magaalada Hargeysa ayaa bilaabmay 31-kii May.
Bandow ayaa lagu soo rogay 27 May laga bilaabo 6:00 pm, ciidanku wuxuu bilaabay nidaam guri-guri ah, isagoo raadinaya dagaalyahanadii Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM. Maalintii xigtay bandowgu wuxuu bilaabmay goor hore 4:00 galabnimo; maalinta saddexaad 2:00 galabnimo; maalinta afraadna 11:00 ahay.
Iyagoo rajeynaya in dagaalku bilowdo, dadku waxay keydinayaan raashin, dhuxul dhagaxda iyo agabyada kale ee muhiimka ah. Ciidamada dowladda ayaa bililiqeystay dhammaan bakhaarradii iyo dukaammadii, iyadoo suuqa furan ee magaalada uu ka mid ahaa bartilmaameedyadooda ugu muhiimsan. Askar ayaa weerartay masaajidada waxayna dhac ka geysteen roogagooda iyo sameecadaha. Mar dambe, dad rayid ah ayaa lagu dhex dilayaa masaajidda dhexdeeda. Tiro aad u tiro badan oo dhimashada dadka rayidka ah ee waqtigaas ayaa ka dhashey askarta dowladda oo dhac u geystey, kuwa diidey inay dhiibaan waxyaalo qaali ah (saacado, dahab iyo lacag) ama aan ku deg degin inay u hoggaansamaan dalabaadka askarta ayaa lagu toogtey isla goobta. Sababta kale ee ugu weyn ee dhimashada dadka rayidka ah waxay ahayd dhac cunto, tanina waa la soo sheegay sababtoo ah askartu ma siinaynin dowladda.
Dad badan oo lagu qabtay Hargeysa
Dawladdii markay maqashay weerarkii Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed SNM ee Burco waxay bilowday inay ururiso niman Isaaq ah iyadoo ka baqaysa inay gacan ka gaystaan weerar SNM ku soo qaado Hargaysa. Maxaabiista waxaa loo qaaday dhowr goobood oo ay ka mid yihiin Birjeeh (xaruntii hore ee militariga qeybta 26-aad ee ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya ), Malka-Durduro (xarun militari), Xabsiga Dhexe ee Hargeysa, xarunta dhexe ee NSS ( Nabadsugida Qaranka ), xarunta dhexe ee Booliska Milatariga iyo sidoo kale xarumo kale oo qarsoodi ah. Saraakiisha militariga ee Isaaq waxay ka mid ahaayeen kooxihii ugu horreeyay ee la qabto. Sida laga soo xigtay Human Rights Watch ee Africa Watch, ilaa 700 oo Isaaq ah oo ka socda ciidamada qalabka sida ayaa la keenay hal xabsi, jeelkan qaaska ah hore ayaa loo buuxiyay, 70 shaqaale milateri ah oo dheeri ah ayaa sidoo kale sidoo kale la keenay in la xidho (40 reer Gabiley ah iyo 30 Hargeysa ka yimid). Qabqabashada waxaa lagu sameeyay si baaxad leh taas oo ah, in boos loo helo maxaabiista Isaaq, dhammaan dadka aan Isaaqa ahayn waa lasii daayay, oo ay kujiraan kuwa lagu xukumay dil ama xabsi daa'in ah dil iyo dambiyada la xiriira daroogada. Qaar kamid ah kuwa lasii daayay si ay boos ugu helaan maxaabiista Isaaq ayaa lasiiyay hub waxaana laga dhigay ilaalada maxaabiista Isaaq halka kuwa kale ay ku biireen militariga.
Duqeyn diyaaradeed iyo burburinta Hargeysa
Duqeymaha madaafiicda ee hargeysa ayaa bilaabmay maalintii seddexaad ee dagaalka waxaana weheliyay duqeyn baaxad leh oo cirka ah oo magaalada lagu qaaday taas oo ay fulisay diyaaradihii Cirka ee Soomaaliya. Dayuuradaha dawladda Soomaaliya "waxay ka duuleen garoonka diyaaradaha ee magaalada Hargeysa ka dibna way soo jeesteen si ay duqeymo isdaba joog ah ugu sameeyaan magaalada".
Berbera
Berbera oo ah magaalo ku taal xeebta Badda Cas, xilligaas oo ahayd dekedda weyn ee Soomaaliya ka xigta Muqdisho, ayaa sidoo kale lagu bartilmaameedsaday ciidamada dawladda. Rabshadihii ka dhacay Berbera ee dawladu u gaysatay dadka rayidka ah ee Isaaq waxay ahaayeen gaar ahaan arxan daro, Human Rights Watch waxay soo werisay in Berbera ay la kulantay "qaar ka mid ah tacadiyadii ugu xumaa ee dagaalka" in kasta oo aan Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM waligeed ku soo qaadin wax weerar ah Berbera sidii ay ku dhacday. Burco iyo Hargeysa.
Weeraradii ay dawladu ku qaaday magaalada Berbera waxa ka mid ahaa qabqabasho wadareed, dil badheedh ah oo loo geystay dad rayid ah, waxa lala wareegay hantidii shacabka, gaar ahaan baabuurtii, shandadihii iyo raashinkii yaallay dekedda magaalada, kuwaas oo loo soo qaaday magaalada Muqdisho. Qaabab gaadiid oo ay lahaayeen dadka shacabka ah ee Isaaq ayaa xoog looga qaatay, kaliya waxaa loo ogolaaday magaalada gaadiid ciidan.
Qabqabasho tiro badan
Isla markiiba weerarkii Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed SNM ee Burco, waxay dawladdu ka bilawday Berbera olole ay dad badani ku qabqabanayaan. Dad badan oo ganacsato iyo odayaal Isaaq ah ayaa la xiray iyadoo dowladdu tuhunsan tahay inay taageeri doonaan weerar Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM ku soo qaado Berbera.
Intii u dhaxeysay 27-kii May iyo 1-dii Juunyo, diyaarado askar ka keenay Muqdisho ayaa watay maxaabiis Isaaq ah oo duulimaadkoodii soo noqday. Dilka maxaabiista ayaa biloowday markii amarada ay ka yimaadeen Muqdisho ay joojiyeen wareejinta maxaabiista. Qabqabashada badanaa waxay dhacdaa habeenkii waxaana fulin jiray xoogagga Hangash.
Qabqabashada iyo dilka loogaystay rakaabkii Isaaqa ee saarnaa markabka "Emviyara"
21-kii Juun markab la yiraahdo 'Emviyara' ayaa ku soo xirtay dekedda Berbera. Rakaabka ayaa ahaa Soomaali laga soo tarxiilay Sacuudi Carabiya kadib markii halkaas lagu xiray kahor inta uusan dagaalku qarxin. Waxaa loo mastaafuriyay sababo la xiriira eedeymo ay u jeediyeen maamulka Sacuudiga oo ku saabsan in wax isdabamarin lagu sameeyay dukumiintiyada deganaanshaha Human Rights Watch waxay soo werisay "in ilaa 400 oo rakaab ah, 29 nin ayaa isku sheegay inay yihiin Isaaks. Qaar kale oo badani way jireen, laakiin waxay sheegteen inay ka soo jeedaan reeraha kale. ” Abaanduulaha ciidamada Hangash ee Berbera iyo ku xigeenkiisa Calas iyo Dakhare siday u kala horreeyaan "rakaabku waxay u kala saaraan qabiilkooda".  Kuwa la xaqiijiyay inay yihiin Isaaq ayaa la geeyay xarunta Hangash halkaas oo laga qaatay agabkoodii iyo lacagtoodii.  Qaarkood si xun ayaa loo jirdilay waxayna si joogto ah u curyaan noqdeen jirdilka dartiis.  Siddeed ka mid ah rakaabkii la xiray ayaa la dilay, 21-ka soo harayna waxaa lagu xiray magaalada Berbera oo markii dambe la sii daayay.
Dilal wadareedyo
Xasuuqii ay ciidamada dowladda Soomaaliya ee magaalada Berbera si gaar ah caan ah, sababtoo ah dagaal u dhexeeya ciidamada dowladda Soomaaliya iyo Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM ma halkaas ka dhacay, iyo sidii dowladda sida ku lahayn ku andacoonaya in ay gaystaan dadka rayidka ah Isaaq ee Berbera (iyo degsiimooyinka kale Isaaq ma weeraray SNM). Sida ay sheegtay Human Rights Watch magaaladu waxay la kulantay "qaar ka mid ah tacadiyadii ugu xumaa ee dagaalka in kasta oo aan SNM waligeed weerarin Berbera".
Isla markii uu warka ku saabsanaa weerarki Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed eei SNM ee Burco uu gaadhay masuuliyiinta dawladda ee Berbera, magaaladii ayaa gebi ahaanba xannibantay oo boqolaal qof la xidhay. In ka badan 700 ayaa la soo daristay dhimasho ka xun tii ka dhacday meelo kale oo gobolka ka mid ah. Hababka loo dilo waxaa ka mid ahaa kala-goysyada dhuunta, fiilooyin lagu ceejiyo, qoorta oo qoorta laga jaro, iyo inaad si ba'an u naafowdo adigoo garaaca budad ka hor inta aan la toogan. Dilku wuxuu ka dhacay agagaarka garoonka diyaaradaha goob qiyaastii 10 kiiloomitir u jirta Berbera, waxaana la fuliyey habeenimadii. Dhibbanayaasha waxaa lagu dilay dufcado 30-40 ah. Intooda badani waxay ahaayeen rag da 'dagaal ah "oo ciidanku ka baqay inay ku biiraan SNM," dhawr dumar ah ayaa sidoo kale ka mid ah dhibbanayaasha.
Intii u dhaxeysay Juun iyo dhamaadka Sebtember, ciidamada dowladda iyo sidoo kale qaxooti hubaysan oo Itoobiyaan ah (Ogadeni) ayaa sii waday inay weeraraan agagaarka Berbera iyo sidoo kale tuulooyinka u dhexeeya Berbera iyo Hargeysa. Weeraradaas waxaa ka mid ahaa gubista tuulooyinka, dilkii dadka tuulada, kufsiga haweenka, xoolo laga qaatay iyo qabqabashada iyo xiritaanka odayaasha magaalada Berbera. Tuulooyinkaas qaar ka mid ah waxaa ka mid ahaa Da'ar-buduq, oo u dhexeeya Hargeysa iyo Berbera kala badh; Dara-Godle, oo 20 kiiloomitir koonfur-galbeed kaga beegan magaalada Berbera; Sheekh Abdaal, oo ku dhow xabsiga dhexe ee Mandheera; Dubato; Dala, oo ku taal bariga xabsiga Mandheera; iyo Lasa-Da'awo.
Gubashada shicibka Isaaq ee Berbera
Human Rights Watch 's Africa Watch ayaa sidoo kale ka warbixisay dacwada 11 nin oo Isaaq ah oo qaarkood reer guuraa ahaayeen oo ay dawladu ka qabatay duleedka Berbera. Waxaa lagu eedeeyay inay caawinayeen SNM. Taliyaha Badda ee Berbera, Kornayl Muuse 'Biqil', oo ay weheliyaan laba sarkaal oo kale oo sarsare oo militariga ka tirsan ayaa amar ku bixiyay in 11-ka reer guuraaga ah la gubo iyagoo nool. Reer guuraagii la gubay waxaa lagu aasay meel qiyaastii 10 kiilomitir bari ka xigta Batalaale, xeeb wadaag ah iyo goob dalxiis oo ku taal Berbera.
Ceerigaabo
Si la mid ah Berbera, Ceerigaabo waxay ahayd magaalo Isaaq degto oo aan Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM weerarin, wax khilaaf hub ah kalama kulmin SNM iyo ciidanka Soomaaliya ugu yaraan dhowr bilood, laakiin haddana Isaaqyada rayidka ah waxaa halkaas ku soo gaadhay dilal iyo qabqabasho labada dhinacba ah. ciidanka iyo ciidamada kale ee dowlada.
Ciidanku wuxuu ololahooda ka bilaabay Ceerigaabo wax yar uun ka dib markii uu ka qarxay dagaal ka dhacay Burco iyo Hargeysa. Boqolaal rayid ah ayaa ladilay, ciidamadii Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNMna may gaadhin qaybtaas wadanka ilaa 1989. Hal dhacdo kadib qabsashadii magaalada ee 1989 waxay aragtay 60 oday Isaaq ah, oo magaalada uga baxsan kari waayey dhulka buuraleyda adag awgood, oo ay ciidamada dowladdu kala baxeen guryahoodii "waxaana toogtay koox toogasho ah oo derbiga ka soo horjeeda. xafiiska xiriirka dadweynaha ". Tiro xabaal-wadareedyo waaweyn ah ayaa Ceerigaabo laga helay sanadkii 2012.
Bishii Janaayo 1989, Oxfam Australia (waagaas oo loo yaqaanay Community Aid Abroad), oo ah hay'ad gargaar oo fadhigeedu ahaa Ceerigaabo isla markaana maamuli jirtey barnaamij caafimaad oo aasaasi ah gobolka Sanaag, ayaa dib uga noqotey barnaamijkeedii kadib markay sideed sano ka hawlgashey Soomaaliya. Waxay daabacday warbixin "si loogu fiirsado dhacdooyinkii ugu dambeeyay ee Soomaaliya ee ka dhashay dagaal sokeeye, dhibaato qaxooti oo aad u weyn, cadaadis lagu hayo qaybo badan oo ka mid ah dadka oo qaab qabiil ah iyo xadgudubyo baahsan oo xuquuqda aadanaha ah". Warbixinta ayaa cambaareysay "la'aanta xorriyadda aasaasiga ah iyo xuquuqda aadanaha" ee ka jirta Soomaaliya, taasoo keentay in go'aanka hay'adda ay uga baxdo Soomaaliya sababo ay ku tilmaamtay "hoos u dhac weyn oo xagga amniga iyo xuquuqda aadanaha ah". Warbixinta ayaa xustay in shaqaalaha hay'adda ay soo sheegeen "xadgudubyo badan oo xuquuqda aadanaha ah oo ay aaminsan yihiin in dowladda Soomaaliya ay tahay inay qaaddo mas'uuliyadda ugu weyn".
Markii la sharaxayey jawaabta ay dawladdu ka bixisay gulufkii Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM, warbixintu waxay tidhi:
decdecjdejkdbfdjkdcbkjn fkjrnvfjgnvfjgnvkdfnkjnndsfjknv jkvn nnndjb ah ain loo so"Jawaabtii dawladu ka bixisay weerarku waxay ahayd mid naxariis daro ah oo aan loo aabayeelin waxyeelada dadka rayidka ah - runtiina waxaa jira cadeymo badan oo muujinaya in waxyeelo rayid ah si ula kac ah loo gaarsiiyey si loo burburiyo saldhigga taageerada ee Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM, oo inta badan ka kooban dadka ka soo jeeda Isaaqa. qabiil. Kadib weeraradii SNM ee ka dhacay magaalooyinka waawayn ee Hargeysa iyo Burco, ciidamada dawladu waxay duqeeyeen magaalooyinka - taas oo keentay in kabadan 400,000 oo qof inay ka cararaan xasuuqii ka dhacay xadka Itoobiya, halkaas oo ay hada ku sugan yihiin xeryaha qaxootiga, kuna nool xaalado aad u xun, iyo biyo aan ku filnayn., cuntada, hoyga iyo xarumaha caafimaadka.""Gobolka Sanaag marin u helida tuulooyinka shaqaalihii CAA way diideen ciidamada iyo ilaha mashruucyada sida gawaarida iyo daroogada ay ku takri faleen saraakiisha dawlada. Tan oo ay weheliso amniga oo liita, ayaa shaqada caafimaadka aasaasiga ah ka dhigtay mid aan macquul aheyn oo qatar gelisay nolosha shaqaalaha, taasoo keentay inay ka laabato hay'addu. Shaqaalaha mashruucu had iyo jeer way dhibaateeyeen militariga xitaa markay kaqeyb qaadanayeen xaaladaha deg degga ah ee caafimaadka iyo hal mar rasaas ayaa la furay.""In kasta oo xuquuqda aadanaha ay ka sii xumaaneysay sanado ka mid ah Soomaaliya ... waxaan aaminsanahay in dowladda ay waajib ku tahay inay si gaar ah masuuliyad culus isaga saarto dhacdooyinka lixdii bilood ee la soo dhaafay."Marka laga hadlayo xadgudubyada u gaarka ah magaalada Ceerigaabo ayay warbixintu xustay:"Qabsashadii milatari ee magaalada Ceerigaabo waxay keentay dhibaato baahsan oo soo foodsaartay dadka deegaankaas taasoo ku qasabtay dad badan inay u qaxaan duurka oo ay ku jiraan inta badan dadka reer Ceerigaabo. Waxaa la rumeysan yahay in militariga ay odayaasha tuulada lacag ku siiyeen wiilal yar yar oo jira laba iyo toban iyo saddex iyo toban sano jir. Iyagoo aan la barin oo aan la edbin, dhalinyaradaani waxay ku hubeysnaayeen AK47 waxaana loo diray inay roondeeyaan magaalada, iyagoo aan hubin oo aan aqoon u laheyn sida loo isticmaalo awooddooda cusub ee ay heleen."Warbixinta ayaa xustay hal kiis oo gabar 13 jir ah oo reer Ceerigaabo ah ay kufsadeen lix askari oo ka tirsan dowladda, waxay kaloo sheegtay in "bililiqada, kufsiga iyo bash bashsiga ay yihiin wax caadi ah." Arrin kale, nin ka tagaya Ceerigaabo isagoo lacag iyo raashin wata ayaa "la dhacay, la garaacay oo ay toogteen militariga".  Meydkiisa ayaa markaa "lagu daadiyay magaalada waxaana cunay dhexda dhurwaaga".
Isaga oo sharaxaya siyaasadaha dowladda Soomaaliya ee gobolka, Peter Kieseker, afhayeen u hadlay CAA wuxuu yiri: "Xasuuq waa erayga kaliya ee loo haysto."
Ceel Afweyne
Ceel Afweyn oo ka tirsan gobolka Sanaag iyo nawaaxigeeda "in ka badan 300 oo qof ayaa lagu diley Oktoobar 1988 aargudasho loogu talo galay dhimashadii sarkaal ciidan oo lagu diley miino dhulka lagu aasay."
Oxfam Australia (oo hore loo yiqiin Community Aid Abroad) waxay ku sifeysay xaalada Ceel Afweyn sidan:"Sida la ogyahay dad badan ayaa ka qaxay magaalada Ceelafweyn ka dib weeraro bambaano oo ay ku qaadeen ciidamada dawlada. Siyaasad 'dhulka la gubay' ayaa lagu dabakhay tuulooyinka ku yaal bannaanka Ceelafweyn. Dadkan barakacay waxay ku dhuumaaleysanayaan duurka iyagoo aan haysan fursad ay ku helaan cunno iyo agab caafimaad."
Sheekh
Markii warka ku saabsan dagaalka ka qarxay magaalada Burco uu gaadhay magaalada Sheekh, qaxoontiga ogadeni ee ay dawladu hubeeysay ee ku sugan aagaas iyo waliba cutubyada ciidamada ee halkaas ku sugan ayaa bilaabay inay laayaan dadka shacabka ah isla markaana ay bililiqeystaan guryahooda. Dawladu waxay sii waday inay xasuuqa ka gaysato sheekh in kasta oo ayna ka jirin dhaqdhaqaaqii Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM. Waxaa sidoo kale aagga ka jiray qabqabasho baahsan oo rag Isaaq ah, inta badan waxaa lagu xiraa meel militariga ka agdhow.
Muqdisho
Dhibaatada dawladu u geysatey Isaaqa kuma koobneyn Somaliland ee u nugul weerarada uruka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM. Intii lagu gudajiray xasilloonida waqooyiga dalka, dowladdu waxay billowday qabqabashada dadka shacabka ah ee Isaaqa ah ee deggan caasimadda Muqdisho. Dadka la xiray Isaaq waxaa ka mid ahaa ganacsato, shaqaalihii Somali Airlines, saraakiil ciidan, shaqaale ka tirsan hay'adaha gargaarka, iyo shaqaalaha rayidka ah. Si la mid ah kiiskii ka dhacay Berbera, Ceerigaabo, Sheekh iyo magaalooyin kale oo ku yaal woqooyiga, ma jirin wax dhaqdhaqaaq SNM ah oo ka socday Muqdisho, weliba, Muqdisho waxaa juquraafi ahaan looga saaray xaaladda woqooyiga dalka sababo la xiriira jagada ay ka hayso gobollada koonfureed, hase yeeshee dowladda Soomaaliya waxay u heellan tahay siyaasadeeda ku aaddan dhibaateynta rayidka Isaaq ee magaalada Muqdisho.
In ka badan 300 maxaabiis Isaaq ah ayaa lagu hayey xarunta dhexe ee Adeegga Amniga Qaranka, ee Godka, xarun kale oo NSS ah (xabsi), xero milatari oo ku taal Salaan Sharafta, jeelka Laanta Bur, oo ah xabsi ugu ammaan badan 50km Muqdisho. Waxaa lagala baxay guryahoodii magaalada Muqdisho saqdii dhexe ee 19kii Julaay 1989. Inta badan maxaabiista ayaa lasii daayay kadib markii laaluush la bixiyay.
Huteelada yar yar ee magaalada Caasimada Soomaaliya eeMuqdisho ayay dawladu habeenki baaritaan ku sameysay iyadoo martidooda loo kala saaray Isaaq iyo kuwa aan Isaaq aheyn; markaa Isaaq ayaa markaa kadib la xidhi lahaa.
Seerbiya
Seerbiya (sr: Србија) ama Jamhuuriyadda Seerbiya waa wadan ku yaala koonfurta qaarada Yurub. Seerbiya markeeda hore wuxuu ahaa wadan xor ah, wuxuuna mar la midoobay dowladii ladhihi jiray Yugoslaafiya, hadana wuxuu la midoobay wadanka Moontenegro, waxayna kala go'een 2006dii. Wadanka Seerbiya iyo wadanka Kosofo waxay kala go'een 2008dii.Seerbiya waxay maanta leedahay maamul goboleed oo la yiraahdo Vojvodina. Caasimada wadanka Seerbiya waa Belgaraad.
Xasuuqii Isaaq
Muqdisho
Amarka dawlada, dhamaan saraakiishii sarsare ee Isaaq ayaa laga mamnuucay inay dalka ka baxaan cabsi laga qabo inay ku biiraan Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM. Mid ka mid ah tusaalayaasha arrintani waa kiiskii Cabdi Raage, oo ahaa sarkaal Isaaq ah oo hore uga tirsanaan jiray militariga, oo si qasab ah looga saaray duullimaadkii u baxayay Frankfurt Tusaalaha kale ee siyaasaddan ayaa ah xarigga Cumar Maxamed Nimalleh, oo ah ganacsade horayna u ahaa kornayl ka tirsan booliska oo laga qabtay garoonka diyaaradaha isagoo u socdaalaya Kenya safar shaqo.
Xasuuqii xeebta Jasiira
21-kii Julaay 1989, dib qalalaase diimeed oo dhacay toddobaad ka hor, 47 nin oo dabaqadda dhexe ah oo Isaaq ah oo ku nool magaalada caasimadda ah ee Muqdisho ayaa lagala baxay guryahooda saq dhexe, ka dibna waxaa loo qaaday Jasiira, a xeeb wadaag ah oo ku taal galbeedka magaalada Muqdisho isla markaana si kooban loogu fuliyo. Raggaani waxay isugu jireen xirfadlayaal, ganacsato, iyo macallimiin.
Sida laga soo xigtay Claudio Pacifico, diblomaasi Talyaani ah oo xilligaas ahaa ninka labaad ee ka amar qaata safaaradda Talyaaniga ee magaalada Muqdisho isla markaana ku sugnaa magaalada xilligaas, wuxuu ahaa taliyaha qeybta gaashaaman ee ciidanka Soomaaliya, Jeneraal Ibraahim Cali Barre. "Canjeex", oo si shaqsi ah u kormeeray xariggii saqda dhexe ee raggii Isaaqa iyo u soo wareejintii xeebta Jasiira.
Weeraro ay ku hayaan reer guuraaga Isaaq qoxootiga Ogaadeeniya ee jooga baadiyaha
Baadiyaha wuxuu ahaa aag ay ka howlgalaan Qaxootiga dowlada Itoobiya ee hubeeysan (Ogadeni). Human Rights Watch waxay soo werisay in qaxootiga ay "inta badan weeraraan tuulooyinka iyo xerooyinka reer guuraaga ee ku dhow xeryahooda badan ayna galaaftaan nolosha kumanaan kale, oo u badan reer guuraa".
Sida laga soo xigtay sarkaal ajnabi ah oo ka tirsan hay'adaha gargaarka oo ku sugnaa waqooyiga dagaalka ka dib:"Dowladdii Siyaad Barre waxay aad u dooneysay inay hubeyso Qaxootiga Ogaadeenya waxayna qortay shaqaale ka tirsan Guddiga Qaxootiga Qaranka ee rayidka ah - oo maamula xeryaha qaxootiga Ogaadeenya - si ay gacan uga geystaan qaybinta hubka. . . 'Hadda xeryaha oo dhami waa kuwo aad u hubeysan' sarkaal khibrad u leh arrimaha gargaarka reer galbeedka ayaa yiri. Qaar ka mid ah ragga qaangaarka ah ee kaamamka ayaa loo maleynayaa inay aadeen duurka si looga fogaado qorista dowladda. . . Qaar kale oo badan ayaa la sheegay inay dowlada ka aqbaleen hub ayna ka baxeen xeryahoodii iyagoo raadinaya Isaaq. . . Socdaalayaashii ugu dambeeyay ee waqooyiga waxay intaas ku dareen in dad badan oo ka mid ah Somalida Ogadeeniya ee ka yimid xeryaha qaxootiga ee UN-ka - iyo tiro kale oo cadaalad ah oo ka mid ah koox kale oo dawladda taageersan, oo Oromo ah, ayaa la arkay iyagoo wata qoryaha M-16 ee Mareykanka"Qaxootiga Ogaadeeniya waxay samaysteen kooxo xagjiriin ah oo ka ugaarsada dadka rayidka ah ee Isaaq agagaarka Biyooley, Adhi-Cadiis, Sabacad, Laas-Dhureh, Daamka iyo xeryaha qaxootiga ee Agabar. Xaalado badan, dhibanayaasha Isaaq waxaa loo daayay iyaga oo aan la aasin "si ay u cunaan dugaaggu".
Toogashada qaxootiga Isaaq
Dhibaatooyinka ay ciidamadii Soomaaliya ee Barre u geysteen Isaaq waxaa ka mid ahaa kala soocida (yacni mashiinka diyaaradaha laga rido) ee qaxootiga cararaya ilaa ay ka gaarayaan amaanka xuduudaha Itoopiya.
Taariikhyahan Afrikaan ah Lidwien Kapteijns wuxuu qeexayaa dhibaatada soo food saartay qaxootiga Isaaq ee ka cararaya guryahooda sidatan:"Inta lagu jiro muddadan, dhammaan dadka rayidka ah waxay umuuqdaan inay noqdeen bartilmaameed, guryahooda iyo meelkasta oo ay magan galaan. Xitaa intii ay socdeen qaxa dheer - ee cagaha, biyo iyo cunno la'aan, iyagoo qaadaya dhallinta yar iyo kuwa itaalka daran, oo ku umulaya jidka - xadka Itoobiya, diyaaraduhu way kala wareegaan hawada."Aqoonyahan Adam Jones ayaa sidoo kale ka hadlaya qaybtan gaarka ah ee ololihii Siyaad Barre ee ka dhanka ahaa Isaaq:"Laba bilood gudahood, laga bilaabo May ilaa July 1988, ayaa u dhexeeyey 50,000 ilaa 100,000 oo qof ay xasuuqeen ciidammada talisku. Waqtigaas wixii kadambeeyay, magaalo kasta oo ka badbaaday oo la yiraahdo Isaaks - taasoo la micno ah, boqolaal kun oo xubnood oo ka tirsan beesha ugu weyn waqooyiga - ayaa ka qaxay xadka Itoobiya. Waxaa ku daba joogay intii ay jidka ku jireen dagaalyahanada diyaaradaha dagaalka ee Britain sameysay oo ay wateen duuliyayaal calooshood u shaqeystayaal ah oo Koonfur Afrikaan ah iyo duuliyeyaashii hore ee Rhodesia, waxay siiyeen $ 2,000 halkii sorba"In kasta oo ay dowladda weli diidan tahay inay siiso hay'adaha caalamiga ah ee xuquuqul insaanka iyo saxafiyiinta ajaanibta ah inay galaan waqooyiga si ay uga warbixiyaan xaaladda, The New York Times ayaa soo warisay in la xayiray qaxootiga Isaaqa oo qayb ka ah tabinta colaadda:"Diblumaasiyiinta reer galbeedka ee halkan jooga waxay sheegeen inay rumeysan yihiin in dagaalada ka socda Soomaaliya oo inta badan aan laga soo tabin reer galbeedka in ay sii soconayaan. In ka badan 10,000 oo qof ayaa la diley bishii ugu horreysay ka dib markii ay dagaalladu bilowdeen dabayaaqadii bishii May, sida ay sheegayaan wararka soo gaaraya diblomaasiyiinta halkan. Dowladda Soomaaliya waxay duqeysay magaalooyinkii ay deganeyd, waxayna si toos ah u adeegsatay madaafiic si aan kala sooc lahayn, sida ay masuuliyiintu sheegeen."
Adeegsiga calooshood u shaqeystayaal ay adeegsatay dowladda Soomaaliya
Marka laga soo tago adeegsiga awooda militari ee cirka iyo dhulka labadaba Isaaqa, dowladda Soomaaliya waxay sidoo kale shaqaaleysiisay calooshood u shaqeystayaal u dhashay Koofur Afrika iyo Rhodesia  si ay u duuliyaan una dayactiraan diyaaradihii British Hawker Hunter oo ay u fuliyaan howgallada duqeynta magaalooyinka Isaaq.
Marka laga soo tago "burburka nidaamsan ee guryaha Isaaq, degsiimadiisa iyo meelaha biyaha laga dhaansado", waxa kale oo duqeymo lala beegsaday magaalooyin waaweyn oo ku yaal gobollada waqooyi-galbeed oo ay inta badan deggan yihiin Isaaq amar Madaxweyne Siyaad Barre.
The Guardian oo ah saxiifad Inqiriiska ah ayaa soo warisay ololaha arxan-darrada ah ee ay dowladda Soomaaliya ku qaaday Isaaqa:"Boqolaal kun oo dad ah ayaa ladilay, la kala firdhiyay ama la duqeeyay guryahoodii ku yaalay Somaliland kadib hawlgallo milatari oo dawladeed oo ay samafalayaasha reer galbeedku ku sheegeen inay yar tahay xasuuqa."evrjbvrv erkjvnvjrnvn jbfnbv djfbvjbvhjfbvhjbghrb erjvbnfbdvjbjfbjhvbdjbv efjvbfhbvjfbvj jdfdn"Ficilku wuxuu ku koobnaa saddexda magaalo ee waqooyiga ee Hargeysa, Berbera iyo Burco halkaas oo la rumaysan yahay in ku dhowaad 20 kun oo qof ay ku dhinteen weeraradii bambaanooyinka ahaa ee ay dawladu dhawaan qaaday. . . Kumanaan kale ayaa si nidaamsan loogu diidaa cuntada maxaa yeelay xoogagga Soomaaliyeed ayaa si ula kac ah u haysta qalabka muhiimka ah. Saraakiisha gargaarka ayaa sheegay in ilaa 800,000 oo qof - ku dhowaad dhammaantoodna yihiin reer guuraa Isaaq ah - ay ku barakaceen dagaalladii sokeeye awgood. Rubuc ka mid ah kuwan, oo laga yaabo inay gaarayaan 300,000, ayaa hada la daalaa dhacaya inay ku noolaadaan xaalado xun oo ku sugan xeryaha qaxootiga ee Itoobiya halka tiro la mid ah lagu qasbay inay ka baxaan Afrika. Aayaha kuwa aan hadda la raad raaci karin wali lama oga."". . . Ilaa sideed bilood ka hor, dadka reer Isaaq ee magaalooyinku ku noolaayeen waxay ku urursanaayeen Hargeysa, Berbera iyo Burco. In kasta oo saxafiyiin aad u tiro yar loo oggolaaday inay booqdaan aagga, tobanaan kun oo qof ayaa la fahamsan yahay inay ku dhinteen intii lagu jiray weerarro is xigxigay oo lala beegsaday magaalooyinka bishii Ogosto ee la soo dhaafay oo inta badan ay fuliyeen calooshood u shaqeystayaal laga qoray Zimbabwe."jfwbvhbvhjfbjnbg sdvnfjbgfbsdnjk kdfvnfjknbn gfnjgfsjnbbhjfdv ejnv"... 'kaliya waxay duqeeyeen oo duqeeyeen oo duqeeyeen,' nin ka tirsan hay'adaha gargaarka ayaa dhowaan ka soo laabtay Soomaaliya. Hargeysa oo markii hore dadkeedu ahaa 350,000, boqolkiiba 70 way burbureen, Burco 'way ku baaba'day' isla weeraradii.""Dadka beehsa Issaq ka badbaaday duqeymaha ayaa la sheegay in ciidamada Soomaaliya ay ku soo ururiyeen waddooyinka isla markaana si kooban ay u toogteen. Xabaal wadareedyo badan ayaa tan iyo markii la helay iyo sidoo kale meydad looga tagay inay ku qudhmaan waddooyinka ay ku soo dhaceen.""Dadka hadda ku nool saddexda magaalo waxaa la rumeeysan yahay inay yihiin gebi ahaanba kuwa aan Isaaq ahayn ama milatari ah oo loo geeyay inay ilaaliyaan wixii laga soo ceshay Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM."
Adeegsiga dowladda ee miinooyinka dhulka lagu aaso
Arrinta sida gaarka ah u waaraysay ee khilaafku waxay ahayd adeegsiga miinooyinka dhulka lagu aaso ee ka soo horjeedda shaqaalaha dawladda ee magaalooyinka Isaaq. Muuqaal astaan u ah siyaasaddii dawladdii Siyaad Barre ee ahayd "xasuuqii loo gaystay kooxdii Issak ee qabiilooyinka" ayaa ahayd dhigista "in ka badan hal milyan oo miinooyin aan calaamadeysnayn, dabinno xunxun iyo aalado kale oo dilaa ah oo ka dhaca Gobollada Woqooyiga ..." muddadaas khilaafka. Tirada saxda ah ee miinooyinka dhulka lagu aaso lama oga laakiin waxaa lagu qiyaasaa inta u dhaxeysa hal ilaa laba milyan, badankood waxaa lagu aasay dhulkii waagaas la oran jiray waqooyiga Soomaaliya imikana ah Jamhuuriyadda Somaliland.
Miinooyinka ka dhanka ah shaqaalaha ayaa loo adeegsaday in lala beegsado dadka rayidka ah ee Isaaq ee ku soo noqonaya magaalooyinka iyo magaalooyinka iyadoo lagu aasay "waddooyinka, guryaha iyo jidadka xoolaha si loo dilo, loo naafeeyo loona celiyo". Inta badan miinooyinka "waxay ku kala firirsanaayeen dhul daaqsimeed ama waxaa lagu qariyay hareeraha godadka biyaha ama waddooyinka labaad iyo goobihii hore ee militariga".
fdnvjfgk ngf fknvgn kgjnjkfsdnmalksa afdkgnjhngkfsda aermvkngfnvgf
Bishii Febraayo 1992, Dhakhaatiirta Xuquuqda Aadanaha waxay koox caafimaad u direen gobolka si ay u soo baaraan baaxadda dhibaatada ay leedahay miinooyinka dhulka ku hadhay dagaalladii 1988 - 1991, waxay ku sifeeyeen xaaladda sida soo socota:"Waxay [miinooyinka] aad ugu badan yihiin baadiyaha ku hareeraysan laba ka mid ah magaalooyinka waaweyn ee Somaliland, Hargeysa iyo Burco, iyo dhulka xoola-dhaqatada iyo beeraha ee galbeedka Burco. Hadda oo uu dhammaaday dagaalkii sokeeye, dhibbanayaasha miinooyinka ayaa guud ahaan rayid ahaa, kuwaas oo badankood yihiin haween iyo carruur."Ciidankii Soomaaliya wuxuu qarxiyay oo qarxiyay inbadan oo kamid ah dhismayaasha waaweyn ee hargeisa sida "hudheelka Union iyo xarun caafimaad oo gaar loo leeyahay oo uurka ku leh oo u dhaw dugsiga gabdhaha ee Shacab", tan waxaa loo sameeyay iskuday lagu doonayo in lagu nadiifiyo aaga u dhexeeya iyaga iyo Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM. . Guryaha guryaha ee ka agdhowaa xafiisyada muhiimka ah ee dowladda ayaa sidoo kale la qarxiyay.
Buug-gacmeedka Soomaaliya ee ciidamada qalabka sida ee Mareykanka ayaa lagu xusay in "dhibaatada miinada ee ka jirta Soomaaliya lagu tilmaami karo inay tahay dhibaato guud oo ka jirta qaybaha koonfureed ee Soomaaliya iyo dhibaato aad u daran oo ka jirta qeybaha waqooyiga." Markii la sharaxayay sida ay ugu badan yihiin miinooyinka dhulka gaar ahaan baadiyaha magaalooyinka ku hareeraysan ee ay degan yihiin Isaaqa, buugan ayaa waxaa ku qoran "Meelaha waaweyn ee miinooyinka la aaso, in ka badan 100,000 oo miino ayaa la geeyay qaybaha ku hareeraysan magaalada. Dhaqdhaqaaq ballaaran oo boobytrap ah ayaa sidoo kale laga soo sheegay Hargeysa. "
Macdanta daaqa iyo dhul beereedka
Adeegsiga miinooyinka dhulka lagu aaso ee ay ciidammada dowladdu u adeegsadeen dadka rayidka ah ayaa si gaar ah waxyeello ugu geystay gobolkan gaar ahaan inta badan Isaaqa (iyo Soomaalida kale ee waqooyiga) oo ah reer guuraa xoola-dhaqato ah, kuna tiirsan daaqa idaha, riyaha, iyo geela. Warbixin ay soo wakiishay Vietnam Veterans of America Foundation waxay ku sifeyneysaa dhibaatooyinka xeeladdan sida soo socota:"Sidoo kale dawladii siyaad barre waxay miinooyin ka qodaysay dhulka miyiga ah si ay u carqaladeyso dhaqaalaha iyo dadka reer guuraaga ah, kuwaas oo loo arkayay inay yihiin saldhiga taageerada Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM Cagarey, Jajabod, Dalqableh, Ubaaleh, Cadaadley iyo Farjano-Megasta ayaa saameyn ku yeeshay. Dhul daaqsimeedka xilliga-qalalan iyo aagagga ku dhow ilaha biyaha joogtada ah ee joogga sare ayaa si gaar ah u saameeyay. Waxaa jira miinooyin dhulka lagu aaso oo dhulka daaqa ah ee aadka u sarreeya ee u dhexeeya Burco iyo Ceerigaabo. Meelo badan oo dhul daaqsimeed ah Saylac ayaa sidoo kale laga soo saaray. . . Mid ka mid ah cawaaqib xumada ka dhalan karta miinooyinka dhulka lagu aaso ayaa ah joojinta idaha loo dhoofin jiray Sacuudiga iyo Yemen."Mid ka mid ah meelaha ugu cufan macdanta ee woqooyiga waxay ahayd degsiimooyinka beeraha ee ku xeeran magaalda Gabiley iyo Arabsiyo. Waxaa lagu soo waramayaa in kumanaan dad ah ay saameeyeen macdanta aaggaas, iyagoo ama ka tagaya dhulkooda beeraha gebi ahaanba miinooyinka dhulka lagu aaso ama xayiraad adag oo dhanka beeraha ah sababtoo ah miinooyinka oo ku sugan beerahooda ama isku xidhka wadooyinka.
Macdanta guryaha shacabka
Dhakhaatiirta Xuquuqda Aadanaha waxay sharaxayaan hal tab oo ay adeegsadeen ciidamadii Siyaad Barre ee ay u adeegsadeen ololahoodii ka dhanka ahaa dadka Isaaqa ee waqooyiga:"Mid ka mid ah xeeladihii ugu naxariis darrada badnaa - ee sida muuqata aan sharciga ahayn - ee ay adeegsadeen ciidammadii Siyaad Barre ayaa ahaa in si ula kac ah loo qodo guryaha rayidka. Sannadkii 1988-kii, ciidammada dawladdu waxay duqeeyeen oo duqeeyeen caasimadda Hargeysa. Kahor intaanay cararin, dad badan oo deggan ayaa aasay alaabtoodii qiimaha badnayd godad laga qoday dabaqyada ama barxadaha guryahooda. Markii ay arkeen meelahan, askartu waxay soo qaateen dahabkii iyo waxyaabihii kale ee qiimaha lahaa waxayna meelihii qarsoonaa ku dhejiyeen booba-dabinno ama miinooyin. Dagaalku markuu joogsaday ka dib, qaar badan oo ka mid ah dadkii qaxay waxay ku noqdeen guryahoodii bilihii ugu horreeyay 1991 si ay u dhaawacmaan ama u dhintaan qaraxyadan qarsoon. . . Qaar ka mid ah qoysaska ayaa la sheegay inay ku fadhiisanayaan banaanka guryahooda sababtoo ah waxay ka baqayeen inay galaan."". . . Ciidamadii Siyaad Barre waxay si ula kac ah u qodeen ceelal iyo dhul daaqsimeed iyagoo isku dayaya inay laayaan oo ay argagax geliyaan reer guuraaga reer miyiga ah oo ay ciidanku u arkeen inay yihiin ilaaliyayaashii Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM. In kasta oo aan caddayn toos ah la heli karin, haddana indha indheeyayaasha intooda badani waxay isku raacsan yihiin in ciidammadii Siyaad Barre ay qaadeen macdan qodxan ballaadhan si looga hortago dib u dejin ay u sameeyaan reer guuraaga iyo beeralayda u badan Isaaq."Shirkadda British-ka ee miino baarista ee Rimfire, oo ay qandaraas siisay Hay'adda Qaramada Midoobay u qaabilsan Qaxootiga si ay u qabato howlo ka dhan ah macdanta ayaa soo ogaatay miinooyinka dhulka lagu aaso oo laga kala helay 24 dal oo kala duwan oo ku yaal Soomaaliya. Inta badan waxay ka yimaadeen Czech Republic, Russia, Pakistan iyo Belgium.
Isticmaalka miinooyinka dhulka lagu aaso ee laga helo ilaha biyaha
Dawladdii Siyaad Barre waxay sidoo kale qodday ilaha biyaha intii ay ku guda jirtay ololaheeda ka dhanka ah shacabka Isaaqa. Tani waxay ahayd khaasatan mid aad u adag sababtoo ah cimilada gobolka ee semi-oomane iyo biyo yaraanta soo noqnoqota. Biyo-gelinta ugu weyn ee Hargeysa, keyd-biyoodka Geed-geey iyo saldhiggeeda bamgareynta, waxaa ku hareereysnaa miinooyin ay dowladdu leedahay. Ceelasha biyaha dhaadheer ee xerada qaxootiga ee Sabcad ayaa sidoo kale lagu wareejiyay goob miino lagu aasay. Warbixin ay daabacday Kooxda La Talinta Macdanta ayaa lagu xusay, "Ina Guha, 42 ka mid ah 62 keydka biyaha yar yar ayaa laga soo saaray oo aan la isticmaali karin". Goobta loo yaqaan 'Tur Debe', ciidamada dowladdu waxay ku burburiyeen ceelal iyagoo u adeegsaday miinooyin ahaan waxyaabaha qarxa. Ceelka biyaha ee Selel-Derajog "waxaa burburiyey oo sibidh ka dhigay ciidamada dawladda. . . ". Sidoo kale "dhammaan ilaha biyaha ee Dalqableh waa la qodey, sidoo kale waa meesha ugu weyn ee laga waraabiyo reer guuraaga inta udhaxeysa Qorilugud iyo Qabri Huluul. Kaydad biyo ah oo ku yaal War Ibraan iyo Beli Iidlay ayaa la soo saaray. ”
La sheegay in la helay hub kiimiko ah
Intii lagu guda jiray ololihii dowladda ee ka dhanka ahaa Isaaq sanadihii 1988 iyo 1989, warbixino badan oo lagu kalsoonaan karo oo ay qoreen warbaahinta Mareykanka iyo kuwa caalamiga ayaa sheegay in Soomaaliya ay ka heshay shixnad hub kiimiko ah Liibiya. NBC News ayaa qortay sheeko 12-kii Janaayo 1989-kii in Maamulka Reagan "ay hayeen macluumaad siddeed bilood ka hor ah in Madaxweynaha Liibiya Muammar Gaddafi uu Soomaaliya siiyay hub kiimiko ah". Wasaaradda arrimaha dibedda Mareykanka ayaa beenisay koontada, laakiin NBC waxay garab istaagtay sheekadeeda markii ay su'aalo weydiiyeen xafiiska Kongresska Laba toddobaad ka dib, 25kii Jannaayo The Washington Post ayaa qortay in dawladda Jen. Mohammed Siad Barre "wuxuu kiimiko ku keydinayaa bakhaaro ku dhow caasimadiisa, Muqdisho". Warbixinnadaasi waxay cadeynayaan in haamaha gaasaska neerfaha ee Soman iyo Sarin laga soo dejiyey diyaarad rayid ah oo ay leedahay shirkadda duulimaadka ee Liibiya oo u soo duushay magaalada Muqdisho 7dii Oktoobar. Xoghayaha Arimaha Dibada ee Ingiriiska Geoffrey Howe wuxuu cadeeyay in Dowlada Ingriiska ay aad uga walaacsan tahay warbixinada rasmiga ee sheegaya in hubka kiimikada laga helay Soomaaliya. Dowladda Soomaaliya, oo uu wakiil ka yahay raiisul wasaare Mohammad Ali Samatar ayaa beenisay haysashada hubka kiimikada.
Bartilmaameedka kooxaha kale
Beesha Isaaq ma ahayn bartilmaameedka kaliya ee rabshadaha. Bulshooyin kale oo badan oo Soomaaliyeed, sida jufada Umar Maxmud ee Majeerteen iyana waxay noqdeen dhibanayaashii rabshadaha iyo dagaalka. Buug-gacmeedka Daraasadda Waddanka Mareykanka ayaa sharraxaya aargudashadii taliskii Barre ee Umar Maxmuud ka dib isku-daygii afgembi ee dhicisoobay ee 1978 kaas oo sababay in 2,000 oo rayid ah oo loo yaqaan Umar Maxmuud ay ku dhinteen Mudug. Sida laga soo xigtay Rebecca Richards, rabshadaha ka dhacay waqooyiga iyo waqooyi-galbeed waxay ahaayeen kuwo aan u qalmin laakiin waxay saameeyeen bulshooyin badan, gaar ahaan Isaaq. Duqeynta, duqeynta diyaaradeed iyo dhimashada wadajirka ah ee beelo badan ayaa si gaar ah loo bartilmaameedsaday xubnaha beesha Isaaq, ayuu yidhi Richards, rabshadaha nidaamsan ee dowladeed waxay la xiriirtay aaminsanaanta in kooxahani ay caawimaad ka helayaan dowladda Itoobiya. Aargoosigii adkaa, duqeyntii baahsanayd iyo gubitaankii tuulooyinka ayaa daba socday markasta oo uu jiro weerar ay qaadaan Ururka Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaliyeed ee SNM oo la rumaysan yahay in ay ku dhuumaalaysanayaan Itoobiya.
Taisier M. Ali wuxuu sheegayaa in Barre uu qanciyay Majeerteen, uuna bartilmaameedsaday kooxo kale sida Hawiye. Sida laga soo xigtay Cali, "dhaqaale iyo rafcaan qaadis qabiil, wuxuu [Barre] awooday inuu ku sasabo inta badan dagaallamayaasha SSDF inay ka soo noqdaan Itoobiya kana qayb galaan dagaalladiisii xasuuqa ahaa ee Isaaq ee waqooyiga iyo markii dambe ee lagula kacay Hawiye ee Koonfurta, oo ay ku jiraan Muqdisho ".
Sida laga soo xigtay qaar ka mid ah kormeerayaasha sida Kooxda Dhibaatooyinka Caalamiga ah, halka rabshadihii ka dhacay Siyaad Barre ay saameeyeen bulshooyin badan oo Soomaaliyeed, "ma jirin beel kale oo Soomaaliyeed oo la kulantay rabshado noocan oo kale ah oo sii soconaya oo dowladdu maalgeliso" sida Isaaq. Taariikhyahan Afrikaan ah, Lidwien Kapteijns oo ka hadlaya beegsashada dadka Isaaqa oo ah koox gaar ah oo la xiriirta kooxaha kale ee ay bar-tilmaameedsato dowladdii Barre waxay tiri:"Rabshadaha wadajirka ah ee ku saleysan qabiilka ee loo geysto dadka rayidka ah ayaa had iyo jeer u taagan xadgudub ka dhan ah xuquuqda aadanaha. Si kastaba ha noqotee, markii hadafkeedu yahay xasuuqa iyo cayrinta dad aad u tiro badan iyadoo lagu salaynayo hayb-kooxeedkooda oo keliya, waxay noqoneysaa mid qabiil lagu nadiifiyo. Ma jirto cid u soo jeedisay ereygan gumaadka wadareed ee dadka reer Mudug [Majeerteen]. Si kastaba ha noqotee, Waqooyi-galbeed [Isaaq], ereygan iyo xitaa ka sii adag (sida xasuuq) ayaa si joogto ah loo adeegsadaa. Baaxadda iyo dabeecadda rabshadaha ku saleysan qabiilka wadajirka ah ee lagula kacay dadka rayidka ah ee Isaaq - in kasta oo aysan iyagu ahayn dadka rayidka ah ee kaliya ee dowladdu si xun u xasuuqday, ayaa si gaar ah loo bartilmaameedsaday - waxay soo jeedinaysaa in cabbirkan rabshadaha dowlad-goboleed ee Woqooyi-galbeed [ dhulka Isaaq] runtii waxay u dhigantaa sifayn qabiil."dvgfnjvfknvfjnsgjbfjgdnkjsnfbjfn btrbngfjkbnfgjknbfslknbfjndjks sfdjkbnsjbnkflsn gnlfjnbdn dsfjbnfjgkb efnvjnfgrb jntgkjbnjkr dkvkrntbjvntb oynbek nbkjnjkenbjkb nknfbnfgnbn brebnjb
Sida uu sheegayo Maxamed Xaaji Ingiriis, xasuuqii foosha xumaa ee xilligii dowladdii Siyaad Barre ma ahayn dhacdo gooni ah ama aan ku cusbayn taariikhda Soomaaliya. Siyaad Barre wuxuu kaloo beegsaday Hawiye. Laakiin, Ingiriiska, ololayaasha dabargoynta Siyaad Barre ee ka dhanka ah kooxaha kale ee qabaa'ilku waxay muujiyeen meertooyin taariikhi ah oo qoto dheer oo cadaadis ah oo ay ku heyso qabiilka kaas oo hela awood awood leh ka dibna reebay reeraha kale.
Laakiin, Ingiriiska, ololayaasha dabargoynta Siyaad Barre ee ka dhanka ah kooxaha kale ee qabaa'ilku waxay muujiyeen meertooyin taariikhi ah oo qoto dheer oo cadaadis ah oo ay
Himilo
Himilo ama himilada waxaa af ingiriis lagu dhahaa „zeal”, „fervor”, „enthusiasm”. Sifo wanaagsan.
Xamaasadu waxay caddaynaysaa dareenkaaga xooggan waxayna kaa caawinaysaa xajinta xiisaha dhegaystayaashaada. Ilaahay aad buu ugu farxay dhaqankaas wanaagsan.
Meena Kumari
Meena Kumari (dhashay Mahjabeen Bano; 1 Agoosto 1933 – 31 Maarso 1972) waxay ahayd atariisho iyo gabayaa Hindi ah, taasoo ka shaqayn jirtay filimada Hindiga oo caan ku ah sido kale magaca "Boqorada Masiibada", waxay firfircoonayd intii u dhaxaysay 1939 ilaa 1972. Kumari waxay dadka dhaleeceeya ku tilmaameen inay tahay atariishada shaleemada Hindiga oo aan taariikh ahaan la barbar dhigi karin. In ka badan 33 sano, waxay jishay ilaa 92 filim sida Sahib Bibi Aur Ghulam, Pakeezah, Mere Apne, Aarti, Baiju Bawra, Parineeta, Dil Apna Aur Preet Parai, Foot Path, Dil Ek Mandir iyo Kaajal.
Magnolia
==Nooc liidasho ==
Boqortooyo dastuuri ah
Boqortooyo dastuuri ah (Constitutional monarchy; ملكية دستورية) sidoo kale loo yaqaan nidaamka Boqortooyada baarlamaaniga ah waa qaab ka mid ah qaababka boqortooyo una madax-bannaan awoodaha uu dastuurku siiyay lehna dastuur qoran ama aan qoranayn. Boqortooyada dastuuriga ah waa ka duwanthay Boqortooyada buuxda (boqorka ayaa leh awood buuxda), boqortooyada dastuuriga ah waxaa laga ma maarmaan ah in ay u gudato awoodeeda maamul sida ku xusan dastuurka lagu dhaqmo. Waxaa tusaale loo soo qaadan karaa Marooko, uu dastuurku siinayo boqorka awoodo badan, dalalka sida Iswiidhan ama Denmark, oo boqorku leeyahay awoodo kooban. Waxa laga yaabaa in a boqortooyada dastuuriga ah tahay nidaam u ogolaanaya boqorka in uu u dhaqmo sida madaxweyne oo kale marka laga hadlayo heerka siyaasadda si waafaqsan Dastuurka, haba qornaado ama yaanuu qornaanin. Halka inta badan si rasmi boqorrada looga amar qaato xukuumadduna ku shaqaayso magaca boqorka.
Monako
'Dawlada Monaco. Dalkan Monaco oo dhaca galbeedka jamhuuriyada faransiiska waxa uu kamid yahay wadamda yar yar ee qaarada yurub. Dalkan oo katirsan dhuwaynaha jamhuuriyada Faransiiska ayaa waxa u ku yaalaa jihada galbeed ee dalka Faransiiska gaar ahaan waxa uu galbeed kaga soo jeedaa bada Mediterranean-ka ee ka qaybisa sadexda qaaradood ee Eshiya, Yurub iyo Africa. Dalka Monaco waxa uu xad xaga bariga kala wadaagaa France oo kaliya. Caasimada dalkana waxa layidhaa Monaco-Ville, oo dadka ku dhaqani gaadhaa 965-ruux. Bedka: Baaxada uu dalkani ku fadhiyo ayaa ah mid aad u yar oo lagu qiyaaso 0.75 (mayl laba jibaaran) una dhiganta 1.95 (kiiloo mitir laba jibaaran). Tirada dadka ku dhaqan dalka Monaco waxa lagu sheegay (30,586) waana tirakoobkii la qaaday sanadkiii 2010kii, Sanadka 2050-ka waxa la sheegay in ay dadka Monaco gaadhi doonaan (32,964) ruux. Afka:Luuqadaha lagaga hadlo dalka waxa kamid ah Luuqada faransiiska (French) oo ah luuqada 1aad luuqadaha kale ee lagaga hadlo dalka waxa kamid ah English, Italian iyo Monegasque. Aqoonta: Dadka aqoonta leh ee dalka Monaco waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 99.0% kamid ah tirada dadka ku dhaqan dalka Monaco. Qarnigii 21aad
Fiirinta Monaco sanadka 2016 Sanadkii 2002, heshiis cusub oo u dhaxeeya Faransiis iyo Monaco ayaa sheegay in aysan jirin wax dhaxal ah oo lagu hayo Xeebaha Grimaldi, madaxweynuhu wuxuu weli ahaan doonaa wadan madaxbannaan halkii uu ku noqon lahaa Faransiiska. Si kastaba ha ahaatee, difaaca millatariga ee Monaco weli waa mas'uuliyadda Faransiiska. [41] [42]
31-kii Maarso 2005, Rainier III, oo aad u xanuunsanaa inuu fuliyo waajibaadkiisa, wuxuu ku wareersanaa wiilkiisa keligiis iyo dhaxalka, Albert. [43] Waxa uu ku dhintay lix maalmood ka dib, ka dib markii 56 sano jir ah, isaga oo wiilkiisa ku guulaystay isaga oo ah Albert II, Boqorka Prince of Monaco.
Ka dib markii muddo ah murugo rasmi ah, Prince Albert II ayaa si rasmi ah u qaata taajiriga ugu sarreeya 12-kii Luulyo 2005, [44] xaflad lagu bilaabay koox ballaadhan oo lagu magacaabo Saint Nicholas Cathedral, halkaas oo aabihiis lagu aasay saddex bilood ka hor. Isaga oo ku biiray carshiga Monégasque wuxuu ahaa munaasabad laba talaabo ah oo munaasabadan oo kale ah, oo ay hoggaamiyeyaasha madaxweynenimada soo dhaweeyeen soo dhaweynta, oo la qabtay 18kii Nofembar 2005, oo ku yaala Monsoon-Ville-ta Palace ee taariikhiga ah.
27kii Agoosto 2015, Albert II ayaa raaligelin ka bixiyay doorka Monaco ee dagaalka intii lagu jiray Dagaalkii IIaad ee Adduunka si loo fududeeyo masaafurinta guud ahaan 90 Yuhuud iyo dagaalyahan ka soo horjeeda, kuwaas oo sagaalkoodii badbaaday. "Waxaan ka go'nay inaan dib usoo celinno haweenka, ragga iyo caruurteena inaga naga dhexjoogay si ay uga cararaan dhibaatooyinkii ay ku hayeen Faransiiska," Albert ayaa yiri munaasabad lagu xusayay munaasabad lagu xusayay dhibanayaasha Xabaalaha Monaco. "Dhibaatada, waxay si gaar ah u yimaadeen si ay nooga dhigaan hoy, iyaga oo ka fakaraya inay dhex dhexaad yihiin." [46]