cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Silk Smitha
Dhimasho
Imaanshaha dambe ee subaxdaas, Anuradha waxay aragtay Smitha oo meyd ah. Dhowr bilood ka dib dhimashadeeda, waxaa lagu caddeeyay warbixinta dhimashada ka dib in Smitha ay u dhimatay ismiidaamin, iyadoo qamri badan uu ku jiray jirkeeda.
Qoraal is-dilid ah ayaa laga helay guriga Silk Smitha, laakiin waa la kala saari kari waayay, taas oo dhimashadeeda u beddeshay sir aan la xallin. Silk-smitha-what-led-to-her-untimely-death/
Bariga Turkistan
Turkistanta bari ama loogu yeero East Turkistan sidoo kale dalka shiinuhu waxa uu ugu yeeraa xinjiang
Waa meel ay kunoolyihiin Muslim iin badan oo lagu qiyaasay 9 Milyan wax kabadan
Waana dad uu shiinuhu dhibaato xun ku ahayo, cidnana kama hadlin dhibkaas
Bariga Turkestan, oo sidoo kale loo yaqaan Uyghuristan , waa eray leh macno fara badan oo ku xidhan xaaladda iyo adeegsiga. Taariikh ahaan, eraygan waxaa soo saaray aqoonyahanno Ruush ah sida Nikita Bichurin qarnigii 19-aad si loogu beddelo eray kale oo reer galbeed ah, Turkestan Shiine ah, kaasoo tixraacaya Tarim Basin oo ku yaal qaybta koonfur-galbeed ee gobolka Xinjiang ee boqortooyadii Qing. Farsamadii dhexe ee reer Faaris ee loo yaqaan "Turkestan" iyo astaamihiisii ​​ma aysan isticmaalin dadka maxalliga ah ee gobolka weyn waxaana Shiinuhu lahaa magac u gaar ah aag isku soo duuboo ilaa iyo xilligii Han ay u ahaayeen Gobollada Galbeedka, iyada oo qaybo ka mid ah Shiinaha ay ku tilmaamtay Xinjiang. Qarnigii 18aad wixii ka dambeeya. Magaca taariikhiga ah ee Uyghur ee loo yaqaan 'Tarim Basin' waa Altishahr, oo macnaheedu yahay "Lix Magaalo" oo ku yaal Uyghur.
Laga soo bilaabo qarnigii 20aad, gooni goosadyada Uyghur iyo taageerayaashooda waxay u adeegsadeen bariga Turkestan (ama "Uyghurstan") inay u riyaaqaan dhamaan magaalada Xinjiang, ama wadan madaxbanaan oo mustaqbalka ka jira gobolka Xinjiang ee Uyghur ee Ismaamul goboleedka (oo loo yaqaan Ürümqi in ay tahay magaalo madaxdeeda)  ).  Waxay diidaan magaca Xinjiang (oo macnaheedu yahay "Frontier Cusub" oo Shiine ah) sababta oo ah aragtida Shiinaha ee ka muuqata magaca waxayna doorbideysaa Bariga Turkestan inay xoogga saarto xiriirinta kooxaha kale ee Turkida.  Si kastaba ha noqotee, xitaa qorista wadaniyiinta, East Turkestan waxay sii haysataa macnaheeda juqraafi, dhuuban ee juquraafi ahaan.  Shiinaha gudahiisa, ereygu wuxuu leeyahay macno aan caadi ahayn maxaa yeelay asal ahaan wuxuu ka soo qaatay gumeystihii reer Yurub iyo adeegsiga ay hadda wadaan kooxaha mintidiinta.  Dowladda Shiinaha ayaa si firfircoon u diideysa adeegsiga.
Bariga Turkestan waa waddan xubin ka ah aas aaska Ururka aan la soo bandhigin iyo Ururka Dadka (UNPO), oo la sameeyay 1991. [1]
Burj Khalifa
Burj Khalifa (برج خليفة, turjumaad: "Dabaqa Khalifa"; loogu dhawaaqo ), sidoo kale loo yaqaano Burj Dubai waa dabaqa ugu dheer aduunka kaasi oo ku yaala magaalada Dubay, Imaaraatka Carabta. Burj Khalifa waa dabaqa aduunka uugu dheer, oo dhirirkiisu yahay 828 meter. Waxoona ku yaalaa magaalada Dubay ee dalka Imaaraatka Carabta. Burj khalifa waxaa la bilaabay, 21 sebteembar 2004. waxaana la dhameeyay 2009 oona la furay 4 Janaayo 2010. Dabaqaan dheer waxaa ku dhaxyaalo Hotelal iyo guryo.
Cabdulaahi bin zubeyr
Cabdulaahi bin Zubeyr Al-Asadi Al-Qurashi [ 1H-73H] (Afka Carabiga; عبدالله بن الزبير الأسدي القرشي) wuxuu ka mid ahaa Saxaabada yaryar, waxaa dhalay saxaabiga weyn ee Zubeyr bin Cawaam oo ka mid ah Cashara Mubashiriin, hooyadiina waa gabadhii Abii Bakar Asma binti Abii Bakar.
Bariga Turkistan
↑
Azania
Azania waa Dhulka Soomaaliyeed ee dhinaca koonfurta laga soo bilaabo Baledwayne ilaa iyo Kenya iyo Ithobiya xuduudahooda laga gaaro. Magacaan waxaa bixiyay Masaaridii hore oo dhulka Soomaaliyeed u soo baayacmushtari jirtay kuwas oo ka tirsanaan jiray Faraacintii Masar maamuli jirtay dhalashadii Nabi Ciise ka hor "NNK". Masaaradii markii ay yimaadeen dhulkii Soomaliyeed waxaa ay kula kulmeen laba shay oo kala duwan oo laga kala helay dhinaca waqooyi iyo dhinaca koonfureed. Dhinaca waqooyi waxaa ay ka heleen geedo udgoon oo aad u carafa oo ay u isticmaali jireen waxyaalaha udugga; halka dhinaca koonfureedna ay ka heleen Barwaaqo, Baad iyo biyo leh taas oo ay u bixiyeen magacaan "Azania". Dhinaca waqooyi ee Soomaliya waxay u bixiyeen "Punt" dhulkii udgoonaa, dhinaca kalena "Azania" dhulkii Barwaaqada ahaa.
Dhulkaan Azania waa inta u dhaxaysa labada Webi ee Soomaliya marta. Webi Shabeelle iyo Webi Jubba. waana dhulka ugu barwaaqada badan Soomaaliya oo ay ku noolaan karaan Dad iyo Duunyo. dhulkaan waxaa isaga soo dabamaray Boqortooyin maamuli jira ilaa iyo muddo badan, waxaa ka mid ahaa Boqortooyooyinkaas: Boqortooyada Geledi, Boqortooyada Ajuuraan iyo kuwa kale. Boqortooyooyinkaan waxaa ay ka mid ahaayeen kuwii ugu fican ee Soomaaliya soo mara gaar ahaan dhinaca koonfureed waxaana ay gaarisiyeen dhulki ay maamuli jireen hor mar siyaasadeed, mid dhaqaale iyo mid bulsho. Dhinaca waqooyi waxaa maamuli jiray Boqortooyadii Zaylac.
Khubarada cilmiga casriga ah ee Taariikhda waxaa si buuxda isugu raaceen in dhulkaan uu yahay dhulka hadda ay deganyihiin, leeyihiina Bulshada Soomaaliyeed ee "Reewing" ama Raxanwayn. Ummadaan dhulka ay degto ayaa ah kan ugu barwaaqada badan Soomaliya marka laga hadlaayo khayraadka dabiicga ha oo Ilaahay nagu manaystay kaas oo Soomaalida oo dhan ay xusul duub ugu jiraan sidaa ay halkaas mar un lugta ula galin lahayn balse cashar lama ilaawaan ah ay kula kulmeen sanadka markuu ahaa 1999-kii ka dib markii si qasab ah looga soo eryaday iyagoo waliba balan qaaday in mar dambe ay cag soo saari doonin balse ay ogolyihin Soomaalinimo. Waana tii markii hore ay diidanayeen in Soomalinimada wax lagau qaybsado oo rabay in ay marka hore boob wax ku radiyaan hadase runtu run gaartay.
Sida laga soo bartay Taariikhihii iyo Ilbaxnimooyinki hore ayaa cadaynaya in Ummada walba oo degan meel biyo leh ay yihiin kuwa ugu ilbaxsan oo nabaduna ay mar walba raadiyaan si ay dannahooda ay u gaareen. dhinaca kale bulshada xoolo-dhaqatada waa midda ugu dhibka badan oo ilbaxnimadu ay ku yartahay waase ay taariikhdu cadaynayso.
Bariga Turkistan
Tobannaankii sano ee la soo dhaafay, kayd badan oo saliid iyo macdan badan ayaa laga helay Xinjiang oo hadda waa gobolka ugu weyn ee Shiinaha laga soo saaro gaaska dabiiciga ah.
Waxay hoy u tahay dhowr qowmiyadood, oo ay ku jiraan Uyghur, Han, Kazakhs, Tibetans, Hui, Tajiks, Kyrgyz, Mongoli, Russia iyo Xibe. [3]  In kabadan dhowr iyo toban maamul oo iskii u madax banaan iyo gobollada laga tirada badan yahay ayaa ku yaal Xinjiang. Shaqooyinka tixraaca luqadaha Ingiriisiga ee gaboobay ayaa badanaa u tixraaca aagga sida Turkestan Shiine. [4]  Xinjiang wuxuu u qaybsan yahay Barta loo yaqaan 'Dzungarian Basin' ee woqooyiga iyo Tarim Basin oo koonfurta ku taal bad baaxad ah. Kaliya qiyaastii 9.7% aagga dhulka Xinjiang ayaa ku habboon in lagu noolaado aadamiga. [5]
Marka la haysto taariikh la diiwaangeliyay ugu yaraan 2 500 sano, isugeyn dadka iyo boqortooyooyinka ayaa u hanqal taagay inay gacanta ku dhigaan dhammaan ama qeybaha dhulkan. Dhulku wuxuu ku yimid xukunka xukunkii Qing qarnigii 18aad, kaas oo markii dambe lagu beddelay dawladda Jamhuuriyadda Shiinaha. Laga soo bilaabo 1949, waxay qayb ka ahayd Jamhuuriyadda Dadka Shiinaha wixii ka dambeeyay Dagaalkii Sokeeye ee Shiinaha. Sanadkii 1954, Xinjiang Bingtuan waxaa loo sameeyay in la xoojiyo difaaca xuduudaha ee ka dhanka ah Soofiyeeti sidoo kalena la kobciyo dhaqaalaha gudaha. Sannadkii 1955, Xinjiang waxaa loo beddelay gobol madaxbannaan oo laga soo doortay gobol. Tobannaankii sano ee la soo dhaafay, dhaqdhaqaaqa madaxbanaanida bariga Turkestan, khilaaf gooni gooni ah iyo saameynta islaamiyiinta xagjirka ah labaduba waxay dhalisay xasillooni darro ka dhacda gobolka, iyada oo mararka qaar weeraro argagixiso iyo isku dhacyo u dhexeeya gooni-goosadyada iyo ciidamada dowladda. [6] [7]
Laga soo bilaabo 2014 [8] xubnaha Kashgar ee Muslimka Uyghur ee laga tirada badan yahay waxaa lagu hayaa xeryaha dib-u-soo-noqoshada ee Xinjiang, oo sida la sheegay looga golleeyahay in la beddelo fikirka siyaasadeed ee maxaabiista, aqoonsigooda iyo waxay rumeysan yihiin diintooda iyada oo loo marayo dhaqan-celin iyo jirdil. [9] [10] [  11] [12]  Guddi ka socda Qaramada Midoobay ayaa soo xigtay warbixinno ku saabsan sanadka 2018 in 1 illaa 2 milyan lagu hayo xeryaha dadka lagu baro. [13]  Shiinaha ayaa dafiray jiritaanka xarumo lagu xirayo wuxuuna u sheegay xarumaha inay yihiin "xarumaha waxbarashada xirfadaha." warqad saxiix ah oo loo diray UN;  22ka dal ee saxeexay waraaqda tartamaya ee taageeraya sheekada reer Galbeedka, midkoodna ma ahayn aqlabiyad muslimiin ah
Jeon Do-yeon
Jeon Do-yeon (Hangul: 전도연; dhashay Febraayo 11, 1973) waa jilaa Kuuriyada Koonfureed. Waxay ku guuleysatay Aktarada ugu fiican oo 60th Cannes Film Festival, iyada oo ka dhigeysa tii ugu horeysay oo kaliya ee reer Kuuriya ah ee ku guuleysata abaalmarinta jilitaanka xafladda caanka ah ee filimka, iyo Waxqabadka ugu Fiican ee Aktarada ee Abaalmarinta 1aad ee Aasiya ee Baasifigga ee waxqabadkeeda Lee Chang-dong filimkiisii ​​2007 ee Secret Sunshine.
Life
Jeon waxay leedahay laba walaalo ah oo ka waawayn waana tan ugu yar qoyskeeda. Waxay ku dhalatay kuna barbaartay Seoul, waxay ka qalin jabisay Dugsiga Hoose ee Bukgajwa, Dugsiga Dhexe ee Gabdhaha Yeonhee, Dugsiga Sare Gabdhaha ee Changduk iyo Waaxda Warbaahinta ee Seoul Institute of Arts.
Cabdulaahi bin zubeyr
Bilaawgiisa
Waxa uu ku dhashay Cabdulaahi magaalada Madiina bisha Soon fur sanadkii 1aad ee hjirada, Hooyadii Asma ayaa ahayd inay ka soo hajirtay Makka ayadoo uurkiis sida, Wuxuuna ahaa canugii ugu horeeyay ee Muhaajiriinta ugu dhasha Madiina, taasi oo ku farxeen muslimiinta maadaama mudo canug u dhalan heer laga dhahay Yahuuda Madiina aa sixirtay , Hooyadii ayaa u geesay Nabiga scw wuxuu u af galiyay timir wuuna barakeeyay, magaca cabdulaahi ayuuna u bixiyay oo awowgiis Abuu bakar ayuu ugu magac daray.
Wuxuu ka soo jeeday ibni zubeyr qoys ilaahay barakeeyay oo sharaf iyo sareyn u dhameystiray:-
Aabihiis waa Zubeyr bin Cawaam oo ka mid ahaa Tobanka saxaabi ee janad loogu bishaareeyay
Hooyadiisna waa Asmaa inantii uu dhalay Abuu bakar
Caa'isha xaaskii Rasuulka scw waxey ahayd habaryartiisa
Abuu bakar wuxuu u ahaa awowgiisa xaga hooyo
Safiya binti Cabdi mudalib eedada Nabiga scw waa ayeydii dhashay aabihiisa
Khadiija xaaskii u horeesay ee Rasuulka scw waxey ahayd eedada aabihiis.
Barbaaristiisa
Wuxuu ahaa Cabdulaahi bin Zubeyr mid mar walba ku laab laabta guriga habaryartiisa Caa'isha intuu noolaa Nabiga scw. Maalin ayuu Nabiga scw toobin isku sameeyay wuxuuna faray Cabdulaahi inuu soo daadiyo dhiiga, goortuu banaanka u soo baxay ayuu cabay Cabdulaahi dhiigii, markuu soo laabatay Nabiga scw ayaa weydiiyay wuxuu ku sameeyay, Cabdullaahi wuxuu dhahay "Meel aan cidno ka gaareyn ayaa yeelay" Nabiga scw oo dareen galay ayaa dhahay "Miyaad cabtay?!" wuxuu ku jawaabay Cabdulaahi "Haa" wuxuu dhahay Nabiga scw "Maxaa u cabtay? Hoog ayaa dadka ka heli doontaa, ayagana hoog ayee kaa heli doonaan".
Wuxuu ku timaamnaa yaraantiisa geesinimo, Maalin ayaa dadka qaar waxey u ishaareen Nabiga scw inuu la mubaayacoodo ilmaha saxaabada si barako uga helaan hadhowna magac ugu noqoto waxaa la keenay ilmo ay ku jiraan Cabdulaahi bin jacfar Cabdulaahi bin zubeyr iyo Camar bin Abii Salama gadaal ayee u laabteen, ibni zubeyr ayaa soo galay Nabiga ayaa dhoola cadeeyay wuxuuna dhahay "waa aabihiis wiilkiis". Mar kale Cumar bin Khadaab ayaa soo maray ilmo ciyaarayaan uu ibni zubeyr ku jiro markey akeen way kala carareen, ibni zubeyr ayaana istaagay, Cumar ayaa ku dhahay "Maxaa u la carari waasay?" Wuxuu ku jawaabay ibni zubeyr "Dambi aa galay oo kaaga baqa ma jiro, wadadana ciriiri maahan oo kuu baneeya".
Ka qeyb galkiisa dagaalada
Ibni Zubeyr wuxuu xaadiray Dagaalkii Yarmuuk Inkastoo uu dagaalka ka qeyb galin da'diisa oo yar awgeed, hadana dadka dhaawacmay ayuu saacidaayay.
Xiligii Cusmaan Ibni Zubeyr wuxuu ku jiray ciidan gurmad ah oo qeyb ka noqday Furshada Ifriiqiya oo Cabdullaahi bin Sacad hogaamiye ka ahaa, hogaamiyhii Ruum Jarjiir ayaa waxa uu shaaciyay in qofka dila hogaamiyaha Muslimiinta Cabdulaahi bin Sacad uu isku siin doono gabadhiisa iyo waxey wadato oo adoomo iyo hanti ah, Cabdullaahi bin Sacad ayaa markuu ogaaday wuxuu dhahay «Qofkii dila Jarjiir waxaa siina gabadhiisa iyo waxey wadato», Cabdulaahi bin Zubeyr oo la jiraan sodon dagaalyahano ah ayaa wuxuu dhax jeexay safafka gaalada wuxuuan fursad ku helay Jarjiir wuuna dilay, ciidanka muslimiinta ayaa aad ugu farxeen weyna jabiyeen Ruum. Kadib wuxuu Ibni zubeyr ka sii qeyb qaatay dhamaystirka Furashada Ifriiqiya, Cabdullaahi bin Sacad ayaana u diray Cusmaan inuu ugu bishaareeyo furshada Ifriiqiya.
Ibni Zubeyr wuxuu ka mid noqday dadkii Cusmaan u xilsaaray qorista musxafyada Qur'aanka.
Maalintii khaliifka muslimiinta Cusmaan bin Cafaan ku hareereeyeen gurigiisa falaagadii xukunkiis diidaneyd Ibni zubeyr wuxuu juray dadkii difaacay oo ka hor dagaalamaayay, waxaana soo gaaray dhaawacyo halis ah, asigoo la sida ayaana laga soo bixiyay.
Dilka Cusmaan waxa uu kala qeybiyay safafka muslimiinta, Ibni zubeyr wuxuu la safatay garabka aabihiis Zubeyr, Dalxa iyo Caa'isha ee ka soo horjeeday Cali, Dagaalkii Ratiga ayuuna ka qeyb galay wuxuu maalinkaas isku taagay Maalik Ashtar oo ahaa dagaalyahan carbeed labadooda ayaana isla dhaceyn ibni Zubeyr wuxuu ku qeyliyay "War i dila, Maalikna haleyla dilo" markii damba wey kala tageen, waxaa ka soo gaaray Ibni zubeyr dagaalkaas sagaal iyo toban dhaawacyo waxaana laga soo dhax helay dadka dhintay, Caa'isha waxey u balan qaaday qofkii ugu bishaareeyo noloshiisa 10 kun oo Dirham, markii ay indhaha saartay waxey la dhacday sujuudu shukri jaceylka ay u qabto awgiis.
Kacdoonka ka dhan ah Yaziid
Khaliif Mucaawiya wuxuu dhintay sanadkii 60H waxaana khilaafada loo magacaabay wiilkiisa Yaziid, Xuseen bin Cali iyo Cabdulaahi bin Zubeyr waxey diideen khilaafada Yaziid, Yaziid wuxuu u qoray gudoomiyaha Madiina Waliid bin Cutba inuu si qasab ah beycada uga qaado Xuseen iyo ibni Zubeyr, wuxuu siiyay gudoomiyaha hal habeen, ibni Zubeyr iyo Xuseen habeenimadii waxey aadeen Makka, intii ay Makka joogeen Xuseen waxaa u timid waraaqo ka socotay reer Ciraaq oo dalbanaayay inuu u yimaado oo khilaafada u doortaan, Xuseen wuxuu aaday Ciraaq Inkastoo uga digeen Saxaabo badan aaqirkii wuxuu ku dhintay Karbalaa sandkii 61H.
Xuseen ka dib Yaziid wuxuu xooga saaray arinta ibni zubeyr wuxuuna dhaar ku maray in la horkeeno asigoo silsiladeysan, ibni zubeyr asaga wuxuu ka faaideystay dilka Xuseen waxa uuna dadka ku kiciyay Umawiyiinta, markiiba wuxuu helay koox garab istaagta oo ay ka mid yihiin Miswar bin Makhrama iyo Cabdulaahi bin Safwaan, waxaana loo bixiyay ibni zubeyr "Kii magan galay beydka".
Sanadkii 63H reer Madiina ayaa ku biireen kacdoonka ka dhanka ah Umawiyiinta waxeyna toos uga baxeen daacadooda, Yaziid wuxuu soo diray ciidan uu hogaaminayay Muslim bin Cuqba asigoo faray inay ka bilaabaan Madiina kadibna ay aadaan Ibni zubeyr, Madiina markey yimaadeen waxey ka geesteen xasuuq ba'an ayagoo baneestay sedex bari oo kufsi, dil iyo boob ka wadeyn, ka dib Makka ayee soo aadeen waxaa dhax ku dhintay hogaamiyaha ciidanka Muslim bin Cuqba, Xusayn bin Numeyr ayaana booskiis badalay, Ciidanka Umawiyiinta waxey soo gaareen Makka bilaawga sanadkii 64H, waxeyna go'doomiyeen 64 maalin, khawaarijta Yamaama uu Najda Al-Xanafi horkacaayay ayaa qeyb kala ahaa Ibni zubeyr difaacida Makka, manjaniiqyo ayaa ku dhacay Makka, waxaa gubatay Kacbada, waxaa soo gaaray ciidaanka Ibni zubeyr qasaaro xoogan qaar badan oo dadkii ka ag dhawaa Ibni zubeyr ayaa dhintay, sida labadiisa walaal Mundir iyo Abuu Bakar sidoo kale Miswar bin Makhrama, aydoo xaalada sidaas ugu xun tahay ayaa waxaa soo gaaray horaanta Maalmadoone geerida Yaziid, talyaha Umawiyiinta Xusayn bin Numeyr ayaana ka dalbay Ibni zubeyr inay kulmaan, wuxuu kala hadlay khilaafada iyo ciidankiisa inuu safkiisa ku daro kadibna ay aadaan Shaam, laakin Ibni zubeyr wuu diiday wuxuuna u arkay ciidankaan inay dhiig galeen, wuxuu u u sheegay inuusan aadeyn Shaam balse wuxuu ka dalabay Xusayn inuu asiga Shaam uga qaado dadka beycada, Xusayn ayaa ku baraarujiyay inay jiri karaan Umawiyiin badan oo khilaafada dalbato kuwaas oo waaneyn dad taageera.
Sheegashadiisa Khilaafada
Dhimashada Yaziid ka dib iyo wiilkiis Mucaawiya bin Yaziid oo maalmo ka dib asna dhintay waxey ka yeeshay taageerayaasha Umawiyiinta kuwo isku dhax yaacsan, waxeyna noqdeen labo kooxood, Qabiilada Qeys oo raacday ibni Zubeyr, Daxaak bin Qeys ayaana horkacayay iyo qabiilada Yaman oo wali daacad u ahaa Umawiyiinta waxeyna raadinayeen hogaamihii u qalmi lahaa  Xasaan bin Bajdal ayaana horkacayay, kooxdaan markii dambe waxa ay heleen Marwaan oo khaliif u doorteen labada kooxood waxaa ka dhex abuurantay xiisad culus dhamaadka sanadkii 64H ayee ku dagaalameen Maraj rahad, waxaana laga adkaaday qabiilada Qeys ee daacada u ahaa ibni zubeyr, Daxaak bin Qeys iyo qaar badan oo madaxdood ayaana laga dilay, intaas wixii ka dambeeyay gacan ku haynta dhulka Shaam waxey noqotay mid Umawiyiinta hoostimaada. Marwaan iyo ciidankiisa waxa ay u dhaqaaqeen Masar, gudoomihii u joogay ibni zubeyr ayee buriyeen, Masar ayaa ku biirtay dawladood jumaada aakhir sanadkii 65H, Marwaan waxa uu Masar u magacaabay wiilkiisa Cabdi Caziiz.
Soo bixida Mukhtaar
Ciraaq waxa ay ahayd meel aad looga neceb yahay Umawiyiinta, waxyna dadkeed u badnaayeen shiicada Cali, aad ayeena uga xumaayeen dilkii Xuseen, waxey ka shalaayeen inay hiilkiis ka gaabiyeen, bishii Mowliid 65H koox la magac baxday Al-Tawaabuun oo madax u ahaay Suleymaan bin Surad ayaa sameysantay, waxey u baxeen la dagaalanka ciidanka ibni ziyaad , Dagaalkii Ceynu Warda ee isla sanadkaas dhacay ayaa lagu jabiyay kooxdaan waxaana laga dilay hogaamiyaashood.
sanadkii xigay waxaa soo baxay Mukhtaar oo ahaa qof han weyn, wuxuu shiicada uga sheekayay inuu yahay qofka u aar gudi lahaa Xuseen iyo inuu amar ka haysto ibni Xanafiya, dad badan ayaana raacay oo ka mid ahaa Ibraahiim bin Ashtar talyihii ciidamada, intaas wixii ka dambeeyay kooxda Mukhtaar waxa ay Kuufa ka saartay Cabdullaahi bin Mudiic gudoomiyaha ibni zubeyr, Mukhtaar waxa uu muujinaayay daacad inuu u yahay Zubeyriyiinta mana ahayn sidaas, wuxuu Kuufa gudaheed ku laayay qaar badan oo qeyb ka ahaa dilka Xuseen iyo Ahlubeydkiisa, sanadkii 67H Mukhtaar waxa uu diray ciidan uu horkacayay Ibraahiim bin Ashtar, Cubeydilahi bin ziyaad iyo ciidankiisa oo ka socdayn Shaam ayee kula dagaalameen wabiga khaariz oo Mowsil u dhaw agtiisa, ciidankii Shaam ayaana la jabiyay, waxaana laga dilay ibni ziyaad iyo Xusayn bin Numeyr. Intaas wixii ka dambeeyay awooda Mukhtaar aad ayee u sii korortay wuxuu u hanqal taagay Basra oo gudoomiye ka ahaa Muscab bin Zubeyr, balse Muscab wuxuu awooday inuu jabiyo ciidanka Mukhtaar, qasriga Kuufa ayuuna ku go'doomiyay, Mukhtaar ayaa dagaalamay ilaa laga dilay, Muscab waxa uu ku xukmay dil dhamaan intii qasriga ku go'doon sanayd.
Qabsashada Umawiyiinta Ciraaq
Dhanka kale Umawiyiinta waxa ay doorteen Cabdi Malik bin Marwaan kaas oo soo celiyay awoodii Umawiyiinta, waxaana dib u cusboonaaday loolankii ay ku la jireen ibni zubeyr, sanadkii 71H Cabdi Malik waxa uu hishiis la galay Zufar bin Xaaris iyo Qabiilada Qeys kuwaas oo joogeen Qureyqiisaa, Cabdi Malik intuu jidka ku sii jiray waxa uu u qoray talyaasha Muscab iyo kaaba qabiilada Ciraaq balan qaadyo hadii uu adkaado , Muscab iyo Cabdi Malik waxa ay isku fara saareen Dagaalkii Deyr Jaasliiq ee dhacay 72H, badanaa talyaasha Ciraaq ayaa isaga baxay dagaalka, waxaana adkaaday ciidanka Cabdi Malik, Muscabna dagaalka ayuu ku dhintay, Cabdi Malik wuxuu awooday qabsashada Ciraaq.
Dilkiisa
Ciraaq markii ay ka baxday gacanta ibni zubeyr waxay khilaafadiisa ku soo aruurtay Xijaaz oo kaliya, sandkii 71H Cabdi Malik waxa uu diray ciidan uu Daariq bin Camar horkacaayay, waxa ayna qabsadeyn Madiina, Dalxa bin Cabdilaahi gudoomiyihii Ibni Zubeyr u joogaay ayaana isaga cararay.
Cabdi Malik waxa uu is tusay in la joogo waqtigii laga taqalusi lahaa ibni zubeyr Xajaaj bin Yuusuf ayuuna u xil saaray howshaas, waxa uuna raaciyay ciidan badan, Sanadkii 72H ayee ciidanka Xajaaj Makka soo gaareen wayna go'doomiyeen, waxa ayna la dhaceen majaniiq waxaana dadka qabatay baahi daran heer ibni zubeyr oo faraskiisa u qalo asxaabtiis, Mudo lix bilood oo go'doonka socday waxaa ibni zubeyr ka tagay badanaa taageerayaashiisa xitaa labadiisa wiil Khubeyb iyo Xamza waxa isku dhiibeen oo magan galyo weydiisteen Xajaaj.
Cabdullaahi bin Zubeyr markii uu quus dareemay waxa uu kala hadlay hooyadiis Asma dhibka uu dareemayo, ayadana waxa ay siisay dhiira galin, ugu dambeyn ibni zubeyr waxa uu go'aansaday inuu u dagaalamo si mitidnimo leh, waxaana la dilay 17 da Jumaada Aakhir 73H, waxaana lala dilay Cabdulaahi bin Mudiic iyo Cabdulaahi bin Safwaan.
Markii la dilay ka dib waxaa la gooyay madaxiisa waxaana loo diray Cabdi Malik bin Marwaan, Xajaaj ayaa jirkiisa ka lalmiyay gudaha Makka, Cabdilaahi bin Cumar ayaa soo maray maalin waxa uuna dhahay «Allah ha kuu naxariisto Abuu Khubeybow waxaad ahayd qof soon badan oo salaad badan» ka dib waxa uu ka dalabay Xajaaj in la duugo, waa laga soo dajiayay waana la duugay, walaalkiis Curwa ayaana salaada ku tukaday.
Qiimeynta
Waxaa lagu yaqiinay Ibni zubeyr inuu ahaa qof aqoon u leh diinta, wuxuuna ahas qof cibaado badan markii uu salaada galo wax walba oo aduunya wuu hilmaami jiray, Ibni Kasiir waxa uu soo guurinaa (Maalin ibni zubeyr oo salaad ku jira ayaa waxaa soo dhacay mas, canugiisa yar ee Haashim ayuu isku duubay, naagihii iyo dadkii guriga joogay ayaa naxayn oo qeyliyeen, markii damba maska ayee dileen canugana wuu badbaaday, intaas oo dhan ibni zubeyr salaad ayuu ku juray marna ma uu milicsan) , Camar bin Diinaar waxa uu dhahay; «waligeey ma arag qof tukanaya oo ka salaad qurxoon ibni zubeyr», Cusmaan bin Dalxa asna wuxuu dhahay «ibni zubeyr sedex lagu lama doodi jirin: geesinimo, cibaado, iyo fasaaxad» , Mid ka mid ah ragii yaqiinay ibni zubeyr waxa uu ka dhahay «Mar kastoo fiiriyo howlihiisa aduunya waxaa dhahaa waa qof aaba aakhiro lala doonin, hadaan eego howlihiisa aakhiro waxaa dhahaa waa qof aaba aduunyo lala doonin».
Umawiyiinta iyo dadka ay is haayaan waxay ku tilmaami jireen ibni zubeyr inuu yahay qof xurmada magaalada barakeysan ee Makka dhowreyn.
Run
Run (Truth; حقيقة) waa sida ugu saxsan ee war ama xaalad tahay. Runta waxaa ka soo horjeeda been. Sidoo kale runtu waa sheegida xaqiiqada sida ugu saxsan ee dhacdo, war, marxalad iyo wixii la mid ah. Sida caadiga ah, inta ugu badan diimaha, filosofiga, iyo cilmigu wuxu aad u dhiirigeliyaan sheegida runta, iyo in qofku noqdo mid run sheeg ah oo sida xaqiiqada ah wax u sheega.
Diinta Islaamku waxay faraysaa dhamaan dadka muslimiinta ah ineey ahaadaan kuwo runsheeg ah, hadii kale waxay galayaan dembi lagu ciqaabi doono aakhirada.
Guud ahaan, runtu waa soo gudbinta iyo ka waranka dhacdooyinka iyo macluumaadka xaqiiqada ah ee aduunka ka dhaca maalin kasta taasi oo lagu soo gudbiyo si maqal, muuqaal ama qoraal ah.
Addoommada Ilaahay runta way jecel yihiin.
=Runta iyo Diinta = Inta ugu badan diimaha aduunku waxay dadka faraan in runta la caadeysto. Hal diin oo run ah ayaa jirta. Markhaatiyaasha Yehowah waxay horumariyaan runta iyagoo xaqiijinaya xaqiiqooyinka.
=Qoraalo Kale=
=Linkiyo=
=Tixraac=
Xajaaj bin yuusuf
Xajaaj bin Yuusuf Al-Saqafi (Afka Carabiga;  الحجاج بن يوسف الثقفي) waa gudoomiyaha Umawiyiinta ee Ciraaq iyo Xijaaz, waxa uu noolaa ( هـ 41 - 95  = 660 - 714م) waxa uu caan ku yahay dulmigiisa badnaa iyo dilkiisa dadka. Cabdi Malik ayaa u dhiibay hogaaminta ciidankiisa, waxa uu kula dagaalamay ibni zubeyr Makka ilaa uu ka dilay, ka dib waxa uu noqday gudoomiyaha Xijaas, hadana waxa loo badalay maamulka Ciraaq iyo Mashriq oo dhan, labaatan sano uu xilkaaas haayay wuxuu daacdnimo dhab u muujiyay khulafada Umawiyiinta, waxa uuna dilaayay cid kasta oo daacadood ka baxa.
Dhalasahdiis iyo Barbaaridiis
Xajaaj bin Yuusuf Al-Saqafi waxa uu ku dhashay magaalada Daa'if oo tolkiisa reer Saqiif dagi jireen sandkii 41H ee loo yqiinay sanadkii midnimada, Hooyadii waxaa la oran jiray Faarica binti Humaam bin Curwa bin Mascuud Al-Saqafi, awowgii Curwa bin Mascuud waxa uu ahaa saxaabi caan ah Daa'if ayuuna ku shahiiday asiga oo dadka diinta ugu yeeraayo.
Xajaaj magaciisa hore waxa uu ahaa Kuleyb mar dambe ayaa Xajaaj loo bixiyay, waxa uu ku koray Daa'if Qur'aanka iyo xadiiska ayuu bartay yaraantiisa, ka dib dhalinyarnimadiisa waxa uu soo noqday macalin ciyaalka bara Qur'aanka iyo culuumta diinta, aabihiis ayaana shaqadaan horay u soo haayay, laakin Xajaaj shaqadaan kuma qanacsanayn oo wuxuu hamigiis ahaa siyaasad. Xajaaj waxaa kale uu soo qabtay shaqooyin badan sida ceelasha inuu soo qoday iyo inuu qoosaar ari raac soo noqday
Bilaawgiisa siyaasadeyd
Mudo ka dib Xajaaj iyo aabihiis way isaga tageen sahqadoodii macalinmo waxa ayna qeyb ka noqdeen ciidanka Umawiyiinta, Marwaan ayee kala qeyb qaateen dagaaladii uu ka galay Shaam iyo Masar, sanadkii 65H ayuu Marwaan diray ciidan uu Xubeysh hogaaminaayay oo u socday qabsashada Xijaaz, Xajaaj iyo aabihiisa ayaana qeyb ka ahaa ciidanka, ciidanka ibni zubeyr ayaa kula dagaalamay Rabda, waxaana gaaray ciidaanka Shaam jab aad u weyn, Xubeysh iyo badanaa intii la socotay way wada dhinteen, Xajaaj iyo aabihiis ayaa orod ku baxsadeyn, Xajaaj waxa uu dhihi jiray jabkaas asiga oo ka hadlaayo Alla xumaan badanaa jabka, aniga iyo aabahay ciidankii Xubeysh ayaa ku jirnay waan jabnay, 30 Mayl ayaan ordaynay ilaa faraska ka joogsaday, waxey nala ahayd in warmaha cadawga ay nadaba joogaan. Xajaaj waxa uu ku biiray ciidankii shurdada ay hoos imaan jiray Ruux bin Zinbaag, waxa uu muujiyay xamaasad iyo hawl karnimo taasi oo ka dhigtay inuu ka hhelo Ruux bin Zinbaag agtiisa soo dhaweyn iyo dalacsiin, markii dambe waxa uu Ruux u gudbiyay khaliifka Umawiyiinta Cabdi Malik bin Marwaan.
Xaalka ciidanka shurdada ma fiicnayn mana ahayn kuwo nadaamsan, Cabdi Malik waxa uu aad uga murugsanaa cidii oo u dhiibi lahaa, Ruux bin Zinbaag ayaa u soo bandhigay Xajaaj, Cabdi Malik ayaana u magacaabay booskaas, Xajaaj waxa uu aad ugu xad gudbay ciqaabida kuwa khilaafa waxa uu nadaamiyay armaha shurdada, mana lagu arkin habacsanaan iyo baashaalkii horay lagu ogaa. Koox raacsanayd Ruux bin Zinbaag ayuu ku arkay Xajaaj maalin ayagoo wax cunaya xiliga shaqad wuu ka reebay laakin kama joogin, waxa uu amray in la xabiso oo aqladood la gubo, Ruux bin Zinbaag ayaa uga dacwooday Khaliifka, laakin Xajaaj waxa uu dhahay «Amiirka Mu’miniintow adiga ayaad sameesay, aniga gacantaada ahay iyo jeydalkaaga» Cabdi Malik waxa uu la dhacay jawaabta Xajaaj, qiimhiisa ayaa agtiisa ku sii weynaaday.
Go'doominta Makka
Cabdi Malik markii uu goa'ansaday inuu u baxo la dagaalanka Muscab ibni zubeyr Xajaaj waxa uu qeyb ka noqday ciidankii baxaayay, dadka reer Shaam ayaa ahaay dagaalada inay ka hari jireen, Xajaaj waxa uu ka dalbay khaliifka inuu fasax u siiyo, waana laga yeelay, waxa uu iclaamiyay xajaaj in qofkastoo awooda qaadista hubka oo sedex bari gudahood ku bixin  uu muteysan doono dil, gurigiisa la gubi doono hantidiisa laga qaadan doono, ka dib Xajaaj waxa uu kormeeray xaafadaha, mid ka mid ah dadkii amarkiisa jabiyay ayuu dil ku fuliyay dhamaan intii kale ayaana qasab ugu hogaansamay.
Sandii 72H Cabdi Malik waxa uu ka adkaaday Muscab Ciraaqna waxa ay hoos imaaday xukunkiisa, ka dib Cabdi Malik waxa uu xooga saaray soo afraida ibni zubeyr oo Makka ku sugnaa, waxa uu diyaarshay ciidan xoogan    Xajaaj ayuuna u xilsaaray hogaamintooda, Xajaaj waxa uu ciidankiis la tagay Daa'if, khaliifka ayuuna ka sugaayay ciidamo dheeraad ah, ciidamo isdaba joog ayaa loo soo diray ilaa uu ka xoogeystay, ka dib wuxuu usoo dhaqaaqay Makka, Xajaaj iyo ciidankiisa ayaa go'doomiyeen Makka bilaawga bisha Carafo 72H, waxayna ka jareen raashiinka iyo biyaha, waxey saarteen buurta Abuu Qubeys shan manjaniiqyo, koox xabshi oo la socotay ayaana ka juqeenaayay Makka meel kasta, waxey dileen dad badan, dhagaxda qaar ayaa ku dul dhacaayay Kacbada , Xajaajna waxa uu ku qeylinayay inay kusii wadaan.
Ibni zubeyr iyo dadkii raacsanaa waxaa qabatay baahi daran heer ay qashaan fardahooda, Go'doonka markii uu sii daba dheeraaday waxaa ibni zubeyr ka tagay badanaa taageerayaashiisa, Xajaaj ayaana iclaamiyay amaan inuu siinaayo cid kasta oo isdhiibta xitaa ibni zubeyr laftiisa, laakin ibni zubeyr wuu diiday inuu aqbalo amaankiisa wuuna dagaalamay inkastoo laga kala tagay ilaa laga dilay 17 Jumaada Awal 73H, waxaana lala dilay Cabdulaahi bin Mudiic iyo Cabdulaahi bin Safwaan , kadib go'doon socday ku dhawaad lix bilood.
Xajaaj iyo Asmaa binti Abii Bakar
Markii la dilay ibni zubeyr waxaa la gooyay madaxiisa Cabdi Malik bin Marwaan ayaana loo diray, Xajaaj waxa uu ka lalmiyay jirkiisa kale gudaha Makka
Xajaaj waxa uu ka dalbay Asma binti Abii Bakar hooyada ibni zubeyr oo markaas nooleyd inay u timaado balse wey ka diiday, Xajaaj ayaa u tagay waxa uuna ku dhahay "ka waran hee sidaan u galay cadawga ilaahay" Asma ayaa ku dhahday "Adiga aduunyadiis ayaa ka haleysay asna aakhiradaada ayuu kaa haleeyay, waxaase isoo gaaratay inaa leydahay inanka tii labada suun lahayd, Haa walaahi waa aniga midaas, mid waxaa ugu koryeelaayay cuntada Nabiga scw iyo cuntada Abii Bakar gaadiidka, kan kale waaba suunka naagta oo maba ka maaranto, eese Rasuulka scw ayaa nooga sheekayay reer Saqiif inay ku jiraan mid beenaalo ah iyo mid dadka laaya, kan beenaalaha waa aragnay -Mukhtaar- kan dadka laaya adi mooye cid kale u maleen maayo" Xajaaj wuu ka istaagay hadalna kuma celin.
Cabdi Malik markii uu warkaas gaaray waxa uu canaantay Xajaaj asiga ku leh "Maxaa ka rabtaa gabarta ninkii wanaagsanaa" waxa uuna faray wiilkeed inuu u dajiyo, Asma ayaa qaadatay meedka wiilkeyd wey dhaqday wey ku dukatay wayna duugtay, maalmo yar ka dib ayadana way dhimatay
Gudoominimada Xijaas iyo soo celinta dhismaha Kacbada
Guulaha uu gaaray ka dib Cabdi Malik ayaa ugu abaal guday inuu u magacaabay gudoomiyaha Xijaas, Yaman iyo Yamaama.
Cusmaan gaazi
aabahaa boqorada algaazi fakhrudiin cusmaan bin ardogrol bin suleymaan shaah (turkida cusmaaniyada: أبو المُلوك غازى (سُلطان عُثمان خان أول بن ارطُغرُل ؛ wuxuu ahaa hogaamiyaha qabiilka kaay wuxuuna masuul uga ahaa salaajiqada ruum xuduuda biriizanda, salaajiqada markay burbureen wuxuu aasaasay cusmaan dawlada loogu magac daray ee cusmaaniyiinta ee ka talineesay mudo 600 sano dhulka carabta, anadol iyo mandiqada balqaan
Xajaaj bin yuusuf
Gudoominimada Xijaas iyo soo celinta dhismaha Kacbada
Sanadii 74H Xajaaj waxa uu u qoray Cabdi Malik "ibni zubeyr waxa uu kacbada ku daray waxaan kamid ahayn, albaab cusubna wuu soo kordhiyay" Cabdi Malik ayaa ugu jawaabay "Albaabka galbeed ood, kana dumi waxa oo ku daray oo Xijriga ah" Xajaaj waxa uu ka dumiyay Kacbada lix dhudhunood asiga oo ku celiyay dhismihii Qureysh, albaabka galbeedna wuu ooday, wuxuuna u sameeyay albaabka bari labo farqo. Cabdi Malik muusan ogeyn Xadiiskii Caa'isha, markii loo sheegay wuxuu jeclaystay inuu sideed ku dhaafi lahaa.
Koofiyad- Dabaalka
Koofiyad- Dabaalka
Cusmaan gaazi
Cusmaan gaazi wuxuu dhashay 656 hijri kubeegan 1258 miiladi waxaa la dhahaa maalinkii tataarka ku dudunsheen baqdaad ayuu dhashay, aabihii ardogrol wuxuu ahaa hogaamiyaha qabiilka kaay waxa uu masuul uga ahaa salaajiqada ruum xuduuda biriizanda markuu dhintay 1281 cusmaan ayaa booskiis galay wuxuu weero badan ku qaaday imbiraadooriyadii biriizanda wuxuu ka qabsaday dhulal badan sida karaja xisaar, enagol, belajik, izniik, iyo askee shahar
Koofiyad- Dabaalka
Koofiyad dabaalka ,dabaalka dabbaasha ee loo isticmaalo dabaasha biyaha badda ilaa harada, dabool lagu dabaasho biyaha cufan oo si fudud loo isticmaali karo, noocyo kala duwan ayaa ka baxa dabbaasha dabbaasha.
Xajaaj bin yuusuf
Gudoominimada Xijaas iyo soo celinta dhismaha Kacbada
Xajaaj inta uu ahaa gudoomiyaha Xijaas waxa uu kula dhaqmay dadka reer Madiina gaar ahaan Saxaabada hab dhaqan aad uxun, Sanadkii 75H ayuu Cabdi Malik booqasho ku yimid Xijaas waxa uuna xilka ka qaaday Xajaaj kadib markii laga soo gudbiyay cabashooyin badan.
Cusmaan gaazi
Aasaaska dawlada
Cusmaan xiligiisa waxaa dhacday dawladii salaajiqada ruum, dawladu waxay u qeybsantay imaarado yar yar oo toban camal ah waxaana ka mid ah imaarada qarmaan, imaarada banii jandaar iyo imaarada banuu aaydiin
Xajaaj bin yuusuf
Gudoomiyaha Ciraaq
Ciraaq waxay ahayd meel aad looga neceb yahay Umawiyiinta mar walbana kacsanaan ayaa ka jirtay, Cabdi Malik wuxuu arkay Xajaaj inuu yahay qofkii ku haboonaa maamulideed sanadkii 75H ayuuna u magacaabay, Xajaaj wuxuu galay Ciraaq asiga oo afka u duuban yahay minbarka ayuu fuulay, cambaar ayuu aamusay mar dambe ayuu wajigiis feyday oo soo jeediyay khudbad goodis xambaarsan cidkasta oo marada khaliifka ka hor timaado, waxaana hadaladiis ka mid ah Reer Ciraaqow walaahi waxaan arkaa madaxyo bislaadeyn oo soo dhawaatay gurashadood anigaana sameynaayo, walaahi waaba anigoo dhiiga uga jeeda cimaamadaha iyo gararka. Wuxuu faray dadka inay u baxaan la dagaalanka khawaarijta oo Muhalab ku howlanaa, asigoo wacad ku maray in qofkii ka gadaal mara sedex bari in la dilaayo. Dhab ahaantii Xajaaj wuu fuliyay goodiskiisa wuxuu dilay dad badan oo gadaal mareen oo ka mid ahaa Cumeyr bin Daabi, waxeyna ciidanka dhan u dhaqsadeyn Muhalab xagiisa, markii uu hubsaday Xajaaj xasiloonida Kuufa wuxuu aaday Basra si lamid ah reee Kuufa khudbad kulul ayuu jeediyay wuxuu dhahay "Aniga waan digaa kadib ma cudur daarayo, waan goodinaa kadib ma cafinaayo" reer Kuufa ayagana wuxuu faray inay u baxaan la dagaalanka khawaarijta, waxaa lookeenay nin sheegtay cudurdaar, balse Xajaaj kama dhageysan wuxuu faray in la dilo, dadkii dhan ayaa ka naxay oo baxeyn. Laakin ibni jaawurdi nin la dhaho iyo koox yar oo raacsanayd ayaa ka amar diidayn, gaar ahaan markuu sheegay Xajaaj inuu dhimaayo mushaaraadka dadka, waxey sameeyeen kacdoon oo Xajaaj laftiisa halis galay, balse markii wuu ka adkaaday wuuna wada dilay dhamaan intii ku lug lahayd.
Koofiyad- Dabaalka
Sido Kale fiiri
Dabaal
Xajaaj bin yuusuf
Gudoomiyaha Ciraaq
Muhalab wuxuu la galay khawaarijta Azaariqada dagaalo badan oo daba dheeraaday, Qadri bin Fujaa'a ayaa ahaay inuu ka dhisay Asfahaan, Ahwaaz iyo Karmaan dawlad u gaar ah, waxa uuna isku magacaabay Amiir Mu'miniin, mar ayuu jab xun kala kulmay Muhalab xagiisa, Khilaaf ayaana soo dhax galay kooxdiisa Azaariqada wayna kala qeybsameen, ugu dambeyn sandkii 78H ayaa lagu dilay Qadri bin Fujaa'a dagaal dhex maray asaga iyo ciidan uu watay Sufyaan bin Abrad, waxaa dilay Sawra bin Abxar , Ama jacfar bin cabdiraxman sida riwaayaadka qaar xustay.
Cusmaan gaazi
Aasaaska dawlada
Cusmaayiinta ayaana kamid ahaa imaaradaahs yaryr sanadii 1299 ayaa la dhahaa waa bilawga cusmaaniyiinta kadib markii ay ka go'een salaajiqada waxey muujiyeen astaanta dawladnimo waxayna samaysteen dawlad adag iyo ciidan aad u awood badan waxay hadaf ka dhigatay faafinta islaamka, cusmaan gaazi
Xajaaj bin yuusuf
La dagaalanka Khawaarijta
Sanadii 76H wuxuu diray Xajaaj shan kamid talyaashiisa see ula dagaalmaan Shabiib Al-khaariji, waxey guusha raacday Shabiib oo dhamaantood ka wada adkaaday, kadib wuxuu Shabiib ka soo tagay Mowsil asigoo raba Kuufa, Xajaaj oo markaas Basra joogay ayaa dhaqso Kuufa ku imaaday, wuxuu ku gambaday Qasriga imaarada, asigoo ka baqaya la kulanka Shabiib, dhanka kale Shabiib oo la jiraan hooyadiis juheyza iyo xaaskiis Gazaala waxey galeen Kuufa, Gazaala waxey ahayd inay horay ugu nadartay Masjidka Kuufa inay ku tukato labo rakaco oo ku aqrinaydo "Al-Baqra" iyo "Al-Cimra" wayna oofisay nadarkeed, waxey arimtaas hadal hayn badan ka dhalisay gudaha Kuufa, dadka reer Kuufa ayaa dhahaayeen
Way oofisay Gazaala nadarkeed
Cusmaan gaazi
Dhimashadiis
cusmaan gaazi wuxuu dhintay sanadii 1326 miiladi xiligaas ciidankiis waxey hareero ka ahaayeen magaalada buursa, wiilkiis orkhan ayaana hogaaminayay, markii la furtay ayaa loo raray cusmaan bursa, halkaas oo lagu aasay, waxeyna magaalada ku yeelatay ahmiyad weyn ,
Xajaaj bin yuusuf
La dagaalanka Khawaarijta
Rabiyow ha u dhaafin dambigeed
Cusmaan gaazi
Dhimashadiis
Waxaa xilka kaga dambeeyay orkhan,
Xajaaj bin yuusuf
La dagaalanka Khawaarijta
Shabiib iyo kooxdiisa waxey sii wadeen weerarada, labo sano gudahood waxey jabiyeen labaatan ciidan oo soo diray Xajaaj, mar labaad ayuu Shabiib galay Kuufa asigoo wata kun dagaal yahano ah, waxaa la jirtay Gazaala oo laba boqol naag oo ciidan hogaaminaayso, waxey tageen masjidka, Gazaala ayaana uga khudbeysay dadkii joogay, Cabdi Malik ayaa soo diray ciidan reer Shaam ah oo la dagaalama Shabiib, waxeyna awoodeen inay jabiyaan Shabiib, Gazaala ayaana lagu dilay dagaal ka dhacay Kuufa agteed, Shabiib asaga markii la jabiyay wuxuu ku dhacay biyaha wuuna dhintay , ciidankiisa ayaana kala tagay.
Kacdoonkii Ibni Ashcas
Mid kamid ah kacdoonadii gilgilay Xajaaj iyo guud ahaan Umawiyiinta wuxuu ahaa kii uu hogaaminayay Cabdiraxmaan bin Ashcas 81H,
Cusmaan gaazi
Tilmaamihiisa
inkastoo taariiqyanada ku magacaabaan suldaan hadana cusmaan waligiis looguma yearin magacaas, noloshiisa waxey ahayd mid iska basiid ah oo ka fog baashaalka, waxa uuna ahaa mid ilaalin jiray dhaqanada soo jireenka aa ka hor imaaneen sharciga islaamka, taariiqyahahnka qudbudiin nahrawaali wuxuu sheegay in cusmaan markuu dhintay waxba kama tagin aa ka ahayn seef, cambuur bireed, qaar fardo ah iyo koox ari ah oo martida ugu talo galay , cusmaan wuxuu xariir fiican la lahaa culumada suufiyada shiiq la yiraahdo adiib cali ayuu aad u ixtiraami jiray waxa oona guursaday gabadhiisa.
Xajaaj bin yuusuf
Kacdoonkii Ibni Ashcas
Sanadkii 80H ayee ahayd markii Xajaaj uu diray ciidan aad u badan oo la dagaalama Rutbiil boqorka Turkida, waxaana madax ka ahaa ciidanka ibni Ashcas, ciidanka muslimiinta waxey ahaayeen inay furteen magaalooyin badan, gudaha ayeena u galeen dhulka Rutbiil, markii dambe wuxuu arkay ibni Ashcas inuu joojiyo furashooyinka oo hagaajiyo inta la furtay dheefteena ku xoogeysto kadib sanadka soo socda uu sii wado jihaadka, Xajaaj fikirkaas kuma qancin wuxuu ku tilmaamay ibni Ashcas fuleey baqdin hayso, asigoo faray inuu sii wado dagaalka ama xilka uu ku wayni doono. Ibni Ashcas aad buu uga xanaaqay wuxuu ku dhahay ciidankiis "Xajaaj wuxuu rabaa meelo halis ah inuu nagu tuuro, anigana ma adeecayo, taladu waa midaa idinka soo jeedisaan" waxey wada dhaheen ciidankii dhan ma adeecayno cadawga ilaahay Xajaaj, hadana Cabdi Malik ayee ku dareen asna, intaas ka dib ibni Ashcas wuxuu la hishiiyay Rutbiil, Ciraaq ayuuna la soo aaday ciidankiisa, dadka reer Ciraaq ayaa bilaabeen kacdoonka inay taageeraan waxaa ugu horeeyay Culumada Taabiciyiinta oo aad ugu soo horjeedeen siyaasada Xajaaj. Ciidanka ibni Ashcas ayaa aad u faro batay waxey gaareen 32 kun oo fardooley ah iyo 120 kun oo lugleey ah.
Xajaaj wuxuu u qoray Cabdi Malik inuu gurmad u soo gaarsiiyo, Cabdi Malik wuxuu soo diray ciidan iyo hanti, Ciida Carafo ayaa dagaal xoogan wuxuu ka dhacay Tustur waxaana looga adkaaday Xajaaj, wuxuu damcay Xajaaj inuu aado Basra oo dib u soo habeeyo ciidankiisa balse ibni Ashcas iyo ciidaankiisa daba galeen, Xajaaj wuu ka cararay Basra, kacdoon wadayaasha ayaana galeen, ibni Ashcas wuxuu u jeediyay reer Basra khudbad oo aad ugu booriyay la dagaalanka Umawiyiinta, Aad ayuuna u balaartay kacdoonka culumada ayaana taageereen.
Mar kale Xajaaj wuxuu dib u soo aruuriyay ciidamadiis bisha Muxarram 83H ayuuna weerar rogaal celin ku qaaday Basra, aad ayuu u kululaaday dagaalka, waxaa markii dambe guusha raacday Xajaaj iyo ciidankiisa oo Basra dib u qabsadeen, halka ibni Ashcas iyo ragiisa ay galeen Kuufa, dadka reer Kuufa ayaana la mubaayacoodeyn, wuxuu dib uga soo kabaday ibni Ashcas jabkii gaaray, mar kale ciidan ku dhaw 200 kun ayuu Der Jamaajim meel dhaho la yimid ciidankii Xajaaj ayee is hor fariisteyn,
Cabdi Malik markii uu arkay xaalka Ciraaq faraha inuu ka sii baxaayo oo cadawga islaamka ay ku dhiiradeyn muslimiinta wuxuu isku dayay dajinta kacdoon wadayaasha, walaalkiis Muxamad bin Marwaan ayuu waraaq ugu soo dhiibay oo ku leeyahay "Hadaa ku qanceysiin Xajaaj in la casilo waa casileynaa waxaana booskiis yeelaynaa Muxamad bin Marwaan, Cabdiraxmaan bin Ashcas wuxuu leeyahay magaaladoo jeclaado inuu xukumo" Xajaaj aad ayuu u dhibsaday hadalkaan wuxuu uga digay Cabdi Malik inuu fuliyo dalabaadkood, laakin Cabdi Malik wuu ku adkeestay, ibni Ashcas wuxuu ugu yeeray dadka inay aqblaan maadaama dhiiga daadanaayo joogsanaayo, laakin kacdoon wadayaasha si buuxda ayee u diideen waxey u arkeen Cabdi Malik inay daciifnimo ka keentay. Cabdi Malik markii laga diiday bandhigiis wuxuu faray Xajaaj inuu sii wado dagaalka.
Waxey labada ciidan is hor fadhiyeen maalmo badan waxaana maalin walba dhex maraayay dagaalo joogto ah, Sanadkii 83H ayaa soo gashay walina lama kala bixin, ciidanka ibni Ashcas ayaa ku gacan sareeyay dagaalka badanaa, waxey jabiyeen Xajaaj in ka badan 80 jeer, laakin Xajaaj wuu mitiday meeshiisna kama dhaqaaqeen, wuxuu ahaa xoogaa horey inuu ugu durqaayo ilaa markii dambe uu ka go'aansaday weerar xoogan inuu qaado, wuxuu la beegsaday kooxda Qurraada oo wax badan ka laayay, kadib ciidankii ibni Ashcas way kala daateen mid kasta dhinac ayuu u cararay, Xajaaj wuu sii bursaday ilaa uu ka soo ceshaday dhamaan meelihii ay qabsadeen, ibni Ashcas asaga wuxuu magan galayo weydiistay Rutbiil waana la qaabilay, Xajaaj wuxuu u goodiyay Rutbiil asigoo leh «Walaahi hadaa ii soo dhiibin ibni Ashcas waxaa kuu soo diraa ciidan hal milyan ah oo dhulkaada kharibo» Rutbiil wuxuu kula hishiiyay Xajaaj 10 sano oo hishiis nabad galyo ah iyo inuu bixiyo sanadkii 100 kun oo kharaaj ah, intaas ka dib wuxuu dilay ibni Ashcas madaxiisa ayuuna u diray Xajaaj.
Furashooyinkiisa
Markii Xajaaj uu ka soo dhamaaday kacdoonada gudaha wuxuu u jaheestay furashooyinka dhulal cusub, Sanadkii 87H Quteyba bin Muslim ayuu u magacaabay hogaaminta ciidanka Khuraasaan, Quteyba wuxuu bilaabay furashada dhulka Maa Waraa Nahri wuxuu furtay Bukhaara iyo Balakh 90H, Samraqanda 93H, Kaabul 94H, wuu sii waday Furashooyinkiisa ilaa uu ka gaaray kaashgara xuduudka Shiinaha 96H, Boqortooyada Shiinaha ayuu ku qasbay inay bixiso jisyo, Quteyba waxaa xilka laga qaaday markuu talada la wareegay Suleymaan bin Cabdi Malik 96H.
Xajaaj waxa uu sidoo kale diray Muxamad bin Qaasim 89H, soo u furto dhulka Sinidi ee Hindiya ka tirsan, Muxamad bin Qaasim wuxuu dagaalo la galay oo adkaaday Daahir boqorka Sindi, wuxuu furtay magaalada Dubeyl (maanta Karaaji) 93H.
Daahir dagaal kale ayuu kula galay muslmiinta wabiga Muhraan agtiisa, waxey adeegsadeen ciidankiisa Maroodiyo, laakin Muxamad bin Qaasim ayaa jabiyay hadana, Daahir laftirkiisa ayaana lagu dilay dagaalka, kadib waxey muslimiinta furteen 94H Multaan oo ahayd magaaloooyinka Sinidi tan ugu muhiimsan, waxaana si buuxdo loogu Dhamaan dhulka Sindi Dawlada Umawiyiinta.
Wax qabadkiisa
Mudada dheer ee gudoomiye ka ahaa Ciraaq wuxuu galiyay dadaalo badan hagaajinteeda xaga bulsho iyo maamulba, taasi oo muujinaysa howl karnimadiisa, wuxuu faray inaa loo barooran dadka dhintay, iyo in la dilo eeyaha jidadka wareega, wuxuu reebay in lagu kaadiyo ama lagu saxaroodo meelaha guud, sidoo kale wuxuu mamnuucay khamriga asiogoo faray in lagu daadiyo meeshii lagu arko. Ciraaq markii uu soo galay ma lahayn wabiyadeed buundooyin wuxuu faray in la dhiso, booyado ayuuna ka sameeyay Basra agteed oo keediyo biyaha roobka, wuxuu sidoo kale wuxuu faray ceelal in laga qodo wadooyinka si musaafirka uga cabo. Dhanka beeraha wuxuu ku sameeyay hagaajin wabiyo iyo kanaalo ayuu u qoday, wuxuuna ahaa garab inuu siinayo beeraleyda.
Xajaaj wuxuu ahaa inuu si heer sare leh u xulanaayo shaqaalihiisa uu adeegsado, wauxuu xulan jiray dad u qalma oo karti leh, wuuna kontorooli jiray. Siyaasadiisa adadag waxey horseeday amni gudaha ah, tuugada iyo mooryaanta ayaa ahaay in gacamaha laga jaraayo.
Dhimashadiisa
Wuxuu dhintay Xajaaj bin Yuusuf 25 ka bisha Ramadaan sanadii 95H, waxaana sabab u ahayd dhimashadiis cudur caloosha uga dhacay, magaalada Waasid uu dhisay ayaana lagu duugay, waxaana la qariyay qabrigiisa.
Waxaa la sheegaa sakaraadka markuu soo fuulay inuu dhahay "Rabiyow ii dhaaf, Dadka waxey moodeen inaadan sameyneen"
Shaqsiyadiisa
Xajaaj waa tusaalaha taliye kasta oo jabaar ah, daalim ah, wuxuu aad u daadin jiray dhiiga dadka xataa sabab iska fudud, wuxuu yiri mar "Walaahi hadaa nii faro iridkaan inaa k baxdaan oo kaas kale ka baxdaan dhiigiin wuu ii xalaal noqon lahaa" wuxuu ku wariyay Tirmidi sunankiisa "Waxaa la tiro koobay inta uu Xajaaj kuxun dil ku fuliyay 120 kun ayeena gaareen". Xajaaj asaga wuxuu ka aaminsanaa dadkaa uu dilaayo inuu Alla xagiis ugu dhawaanayo,
Wixii laga dhahay
Caasim bin Abii Najuud wuxuu dhahay: "xurmo Alla uu lee yahayoo dhiman uusan Xajaaj dilaacin ma jirto"
Cumar bin Cabdi Caziiz asna wuxuu dhahay: "Hadey umadkasta kooda ugu xun la imaan la hayd oo anagana Xajaaj la imaan la hayn waa ka badin la hayn"
Al-Dahabi wuxuu ka dhahay Xajaaj "wuxuu ahaay mid dulmi badan, jabaar ah, Naasibi ah, oo dhiigya cab ah"
Xasan bisri wuxuu dhahay "Xajaaj waa cadaab Alle, mana ku celin kartaan cadaab Alle gacmihiina ee kaalmeysta tadaruc iyo Alla tuug".
Gaaleysiinta Xajaaj
Culumo badan ayaa ku tagay gaaleysiinta Xajaaj ayagoo cuksanaya hadala qaar oo loo nisbeeyo Xajaaj, waxaa la sheegaa Xajaaj mar inuu ku dhahay khudbadiisa "Ninka qofka uu cidiisa wax uga dirsaday miyaa darajo sareeya mise qofka uu cidiisa ku dhaaftay" Hadalkaan ayaa laga dheehan karaa hadii uu sax yahay Xajaaj inuu aaminsanaa khilaafada inay sareyso nabinimada, taasi oo gaalnimo ah. Mid kale oo loo cuskaday gaaleysiintiis waa inuu aad u inkiri jiray Qirada ibni Mascuud waxa uuna dhihi jiray "Qur'aan maahan, cidaan ku arko oo aqrinaydo waa dilaa, walaahi waan ka tiraa Musxafka laf doofaar aaba uga tiree". Saciid bin Jubeyr mar la weydiiyay maxaa ugu kacdeen Xajaaj? wuxuu ku jawaabay "Walaahi kuma aana kicin ilaa uu ka gaaloobay" Culumada kale ee aaminsanaa gaalnimadiis waxaa ka mid ahaa Shacbi, Mujaahid iyo Jasaas.
Dhaxalkiisa
inkastoo suurada Xajaaj ee quluubta muslimiinta uga tagay tahay mid madow hadana waxaa jiro wax qabadyo aad u waawyn oo lahaa Xajaaj kuwaas oo ilaa maanta lagu xasuusto sida
Magaalada Waasid
Magaalada Waasid waxaa dhisay Xajaaj qiyaastii 78H ilaa 86H, wuxuuna ka dhisay meel u dhaxaysa magaalooyinka Basra iyo Kuufa, Sababtoo u dhisay waxey ahayd inay xarun milatari u noqoto ciidanka reer Shaam oo garab weyn u ahaa Xajaaj, wuxuu ka dhisay Qasri aad u weyn iyo xabsigiisa Diimaas, sidoo kale shan albaabood ayuu u yeelay oo magaalooyin hore ka soo fujiyay.