cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mwedzi yeGore
Chikunguru (July)
Mwedzi uyu wakanzi Chikunguru nokuti ndiyo nguva inoibva muchero unonzi nhunguru. Hutsvuku hwenhunguru hunoendera nemashizha matsva emiti wemusasa newemutondo, izvi zvichiita kuti ruvara rwehutsvuku ruve rwakatandira nenyika.
Nyamavhuvhu (August)
Mwedzi waNyamavhuvhu mwedzi wekuvhuvhuta kwemhepo zvichibva pakuti mwedzi uyu ndiyo kuva inoita mhepo yakasimba kudairika mwedzi yese.
Gunyana (September)
Gunyana mwedzi wechipfumbamwe wegore unouya pamberi paNyamavhuvhu, uchiteverwa naGumiguru. Mvura yeGukurahundi inonaya mumwedzi waGunyana.
Mwedzi waGunyana ndiwo mwedzi wenguva yokuzorora kukohwa zvese nekurima, iri nguva yekunyatsopeta makumbo, vanhu vakafunya, vakagara zvavo vachitandara mushure mokupedza kukohwa mwedzi yapfuura uyewo nguva yokurima ichiri kure mumwedzi inotevera.
Gumiguru (October)
Mwedzi waGumiguru ndiwo mwedzi wegumi pamwedzi yegore.
Mbudzi (November)
Mwedzi waMbudzi ndiwo mwedzi apo mbudzi zhinji padzinobereka kana kuti padzinotarisira kubereka mbudzana. VaWilbert Sadomba, apo vainyora mugwaro rakanyogwa muChiRungu rinonzi "Using Taboos and Proverbs as Oral Archives of Indigenous Knowledge", vakanyatsogona kutsetsenura kududzira mwedzi waMbudzi nemashoko anotevera:
"Vanhukadzi vaonekwa sokunge vane hutsvene nechiremerera zvinofanana nezvinopiwa sikanyika nokuti vakapiwa chipo chekuzvara, chesikarudzi. Izvi zvinoratidzwa muzvivakahunhu nezvinoereswa mumagariro evanhu veChiShona. Mwedzi weMbudzi ndewenguva apo zvisikwa zvese zvinomera muvhu nezvinofamba zvinobereka vana vazvo, kutangisa vupenyu vutswa mushure mokunaya kwemvura. Nokuti zvokudya zvinenge zvakawanda uye zvichiwanikwa zviri nyore, mhuka dzose dzinodya zvinomera muvhu ndipo pazvinobereka vana. Mwedzi weMbudzi inguva iyo mhuka dzese dzinonyanyisa kuita vana, kusika upenyu hutsva. VeChivanhu pavakaona izvi vakasunga chiga chokuti kuroorana pakati pavo chive chinhu chinoera mumwedzi weMbudzi. Izvi vaiitira kuti vanhu vasauraya mbudzi dzinembudzana mudumbu dzisati dzazvagwa vachida usavi hwevanhu vanoungana pamakungano ekuroorana. Zvainzi vanoroorana mumwedzi weMbudzi vachawigwa nenhamo yokuva vacharambana zvisina tsarukano kana kuwigwa nenhamo yokushaya chibereko nevana mumba." ~ VaWilbert Sadomba (dudziro iyi yakanyogwa naKuda Rukanda apo achibetsera kunyora gwaro rino iri.)
Mashoko aya idudziro yemashoko akanyogwa naVaSadomba eChiRungu anotevera: "Women are regarded with the sanctity of nature because they possess power of regeneration through their fecundity. This is reflected in a number of values, beliefs and taboos. November is known as Mwedzi wembudzi, the month of the goat. November marks the period of regeneration of both, flora and fauna following the first rains. With abundance of food, herbivores of all kinds start to reproduce and November is the peak period for this process of regeneration. This observation led to the development of the taboo that forbids marriage during the month of November. The taboo was developed to avoid accidental killing of pregnant animals for marriage or other ceremonies. The punishment suffered by people who marry in November is unreasonable breakdown of the marriage or some such calamity as failure to have children." ~ VaWilbert Sadomba, mugwaro rinonzi "Using Taboos and Proverbs as Oral Archives of Indigenous Knowledge"
Zvita (December)
Zvita ishoko rinobva pakuti "mazviita zvakanaka" vadzimu vedu kuti chengeta gore rose. Nokudaro, mwedzi waZvita mwedzi mwedzi wekurangarira nokutenda madzitateguru, ivo vari vadzimu vedu. Zviitwa zvese zvinoera mumwedzi weMbudzi zvigona kuti zvichiitwa mumwedzi waZvita. Vanoroorana vagona kuchiroorana havo. Mbudzi nedzimwe mhuka dzinogona kuchiuraigwa vusavi zvino pamakungano emaroora. Vanhu vagonazvavo kuchiita ungano dzekupira kuvadzimu kana kugadzira vafi. Zvese izvi zvinochiitwa mukufara nokupemberera.
Chiwepu
Chiwepu itambo yakarukwa nerwodzi inosungirirwa pachimuti ichishandiswa kutyaira mombe zvikurusei pakurima munda.
Mawawa
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Muyambo sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chivangu sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mavongwe
Mavongwe izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Ambuye Muti Tsogelere
Ambuye Muti Tsogelere (Lord lead us) rwiyo rweChewa runoimbwa muKereke zvikurusei dzeRhoma.
Chiyambo sezita
Chiyambo izita remhuri rinowanikwa muMozambique, Angola neZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Muvusi
Muvusi (ruler, governor, sovereign) zvinoreva mutongi wenyika.
Kachuta sezita
Kachuta izita revanhu rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Museya
Museya izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Zulgo
Zulgo mutauro unowanikwa kuCameroon.
Bukaya sezita
Bukaya izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Kumonerera
Kumonerera kana kupomba (to wrap around).
Anopota
Anopota (to do often).
Rwizi Pote
Rwizi Pote runovambira kuMashonaland East rwodzika kupinda munyika yaMusana kuMashonaland Central rwoyerera ruchinodira munaMazowe pedyo neShamva.
Lupembe sezita
Lupembe izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mapeto sezita
Mapeto izita revanhu rinowanikwa kuMalawi.
Lupembe sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mapeto sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mavungo sezita
Vungo izita remhuri rinowanikwa kuAngola.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Turungu sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mawilo sezita
Mawilo izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Kuturikira Chivakamberi logy
Ruamba (Chirungu: -ology) uye Unena (nena) uye Yambo mashoko angakwanisa kuturikira chivakamberi -logy chinoshandiswa kududza mazita ezvidzidzo, sokuti geology, biology, metrology zvichingodaro.
Chingaira sezita
Chingaira izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Kicheni
Kicheni zvinoreva imba yokubikara kana rhumu inobikirwa.
Chingaira sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mugavazi
Mugavazi kana Mugabazi mazita emhuri anowanikwa muZimbabwe.
Bissa-Barka
Bissa-Barka mutauro unowanikwa kuBurkina Faso.
Mamwe Mazwi
Dura mazwi remutauro uyu unowanikwa pawebonary.org.
Mugavazi
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Spidhi
Muchidzidzo fundoyetsimba,Havu-kavu ,Spidhi (Speed) izwi rinodudza nhambwe yafambwa paumwe hwechiyero chenguva. Spidhi ine tsazaniso inoti Spidhi = (nhambwe/nguva); uye une chiyero chinonzi mita pa sekondi (m/s) Spidhi hautarisi kuti nhambwe yafambwa pakatwasuka here nokuti hauna rudzivo runopimwa - uku ndiko kusiyna kwacho nemuchacha.
Spidhi unonyanya kushandiswa mungoro dzemoto kuti mutyairi azive kuti garimoto rake riri kumhanya zvakadii. Nyika zhinji dzine mitemo inobata Spidhi yema garimoto zvichienderana nenzira yacho. Vatyairi vanofanira kutarisa Spidhi kuti vasabatwa nemhosva.
Zarango sezita
Zarango izita remhuri rinowanikwa muUganda.
Fote sezita
Fote izita remhuri rinowanikwa muMozambique.
Mukosi sezita
Mukosi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Zarango sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mukosi sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Fote sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Chirhashiya
Chirhashiya (Rha. русский язык, russkiy yazyk) kana Chirhusi, mutauro we Chislavhi chekumabvazuva chinonyanyo taurwa pauzhinji weRhashiya. Mutauro wechinetivhi weMarhashiya uye chikamu che mhuri ye mitauro ye Chiindo-Yuropu. Ndiwo mumwe mutauro upenyu we Chislavhi Chemabvazuva, uye chikamu chikuru chemitauro ye Chibharito-Slavhi. Kunze kwe Rhashiya pachayo, Chirhashiya chinotaurwa futi mu Bherarusi, Kazakhistani, ne Karigizistani,uye unoshandiswa serurimi runjee (lingua franca) wekumaKaukasi, Ezhiya Yepakati, ne kumavuso e Ubharuti (baltic). Mutauro wepachidi (de facto) we Mubatanidzwa we Chisovhiyeti wekudhara, uye ichirikushandiswa se mutauro wemazuva ose neutsanzi wakasiyana mumavuso aive eChisovhiyeti kudhara.
Chikoro
Chikoro (Chirungu: school) inzvimbo inoenda vanhu kunodzidziswa maererano nezvinhu zvatinoshandisa muhupenyu. Zvidzidzo zvinosanganisira mitauro, nhoroondo yenyika, hupfumi nekuchengetedzwa kwahwo, kutenga nekutengeserana nezvimwewo.
Rukuta sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Chikodzo sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Rukongo sezita
Rukongo izita remhuri rinowanikwa kuNamibia.
Kurapa sezita
Kurapa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Rukongo sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yokuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
Zengeza, Zimbabwe
Zengeza iguta riri pedyo neHarare.
Haukozi
Haukozi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe. Zita iri tiri kuChiManyika.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kurapa sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Manyonda sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mwero
Mwero (n. measure, worth, degree, extent).
Kandi
Izwi kandi richadudzirwa kana dudziro yakanaka yawanikwa. Izwi iri rinotaurwa zvakanyanya kuChiKaranga.
Musoso sezita
Musoso izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Kwedza sezita
Kwedza izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Sorongo sezita
Sorongo izita remhuri rinowanikwa kuTanzania neKenya.
Kwedza sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Sorongo sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kunyozera
Kunyozera zvichireva kuita chawatumwa seusingadi.
Muzerengi
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Musoso sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Musi weChina
China izuva repavhiki rinotevera chitatu richiteverwa nemusi wechishanu.
Rusero
Rusero kana musero (winnowing basket) chiumbwa kana kuti gando rakarukwa netsanga rinoshandiswa kuwurutsa mbeu kuitira kupatsanura mbeu nembwizhu. Anoshanda nerusero anoita achikanda mudenga, adaro mbwizhu inotakurwa nemhepo mbeu dzinoremera dzichisara. Kuita uku kunonzi kupepeta - apa anenge achitenderedza rusero mbwizhu ichipupurutswa nemhepo.
Pito
Pito karo kakagadzirwa kuti kange kachirira kana kafuridzwa mweya. Pito dzinonyanya kushandiswa pamitambo.
Izwi rokuti pito rinobva kuPortuguese inoti apito.
Kasoka sezita
Kasoka izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Rusero
Mbwizhu inopupurutswa inonzi maserwa kana kuti sera.
Gonye
Gonye (caterpillar) kapok kasina mapfupa kane makumbo mazhinji.
Rungamagonyo
Muchidzidzo chePimanyika rungamagonyo (rectangle kuChirungu) chiumbwa chine makonyo mana ose akaenzana; gonyo rimwe nerimwe rakakura kuita 90o. Mativi maviri akatarisana anenge akaenzana uye akati sambamba. Skweya rinogona kupinda pamupanda wechiumbwa ichi asi kazhinji tinosarudza kuti skweya rimire roga.
Chidziva sezita
Chidziva izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mutubuki sezita
Mutubuki izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Chidziva sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Here
Here izwi rinotaurwa pakupera kwemubvunzo. Pane dzimwe nguva here anotaurwa panotanga mubvunzo, zvikurusei nevanhu vakura kana nevadetembi.
Vutomi
Vutomi izita remhuri rinowanikwa muSouth Africa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kurume 28
Kurume 28  (kana Chishona chizere: Zuva raMakumimairi-nesere muMwedzi waKurume) musi wegore 87 (kana musi wechi88 pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva 278 kusvika pakupera kwegore.
Mutubuki sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Imba
Imba, umba kana mhatso (house) chivakwa chinogara vanhu pavanobikira, kudyira nokurara. Imba dzinokiwa nezvidhinha, mapango marata, huswa nezvimwewo zvinoshandiswa kuvaka madziro nekupfirira denga remba.
Mudzinganyama
Mudzinganyama izita rinowanikwa muZimbabwe.
Imba
MuAfrica vazhinji vanovaka chidziro chemba nezvidhinha vachizopfirira denga racho nehuswa kana marata.
Kunyika dziri kuEurope neNorth America vanovaka dzimba dzemapuranga dzinova dzinodziya pane dzezvidhinha kunyika dzeko dzinotonhora. MuAfrica mapuranga anonyanya kushandiswa kuturika denga remba.
Dzimba dzinopatsanurwa nezvidziro mukati kuita Rhumu, Mupanda kana kuti Kamuri dzinoshandiswa zvakasiyana.
Kamuri dzemba
Marindo (bedroom) zvinoreva imba yokurarira.
Faniro
Faniro (traits or properties of a thing; congruous behaviour ) izwi rinoreva zvinhi zvinocherechedzwa zvinotsanangura nokududza chimiro chechinhu chiri kutariswa. Faniro dzinobatsira: kusiyanisa zvinhu; kufananidza zvinhu; kutaura wakazvitemba kuti chinhu ndicho chakati. Nokumwe kutaura tingati mufaniro kana mifaniro pahuzhinji.
Muduvuri
Muduvuri izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Faniro
Shoko rokuti humbe (form, make, quality) rinoreva kawumbirwo kakaita chinhu - zvichibata hukukutu, huremu, muro wakaumbisa, chiumbiko zvichingodaro.
Muduvuri
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Faniro
Humbeimwe (Sameness, similarity in kind, quality, quantity, or degree).
Rukarwa
Rukarwa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Nyamuda sezita
Nyamuda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Tendai (zita)
Tendai kana Tendayi izita re Chishona rinopiwa kuvana vechikomana ne chisikana. Tendai rinogona kuvazita pacharo asi, rinowanzo wa Tendaiishe kana Tendayiishe.
Nyamuda sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Maneja
Maneja zvinoreva munhu anotungamira vamwe pabasa ane mvumo yekupinza nokudzinga vashandi uye kutuma kana kuraira vashandi basa ravakafanirwa kuita nenguva yarinonzi ritange nekupera.
Chisote sezita
Chisote izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tariro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
Mugari
Mugari izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Andora
Andora (kureva Andorra, muChikatalani: Principat d'Andorra) inyika iri muYuropu, pachihofisi ichinzi Vuchinda vwe Andora, muvusodoko wevuamire wakakomberedzwa uri pa Mugimbakirwa we Ibheriya, kumabvirazuva eParenii (kureva Pyrenees), yakaganhurwa ne Furanzi kumaodzanyemba uye Speini kuchamhembe.
Mugari
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Andora
Gutaguru racho iAndorra la Vella.
Nyika iyi ine miganhu neFuranzi ne Speini.
Gunyana 21
Gunyana 21 (kana Chishona chizere: musi wemakumimaviri-nerimwe muMwedzi waGunyana) musi wegore wemazanamairinemakumimatanhatu-nenna (kana musi wechimazanamairinemakumimatanhatu-neshanu pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zana-nemotsi kusvika pakupera kwegore.
Chirerwe
Chirerwe (Small aromatic bush with lavender flowers: looza riparia).
Malono sezita
Malono izita revanhu rinowanikwa muCongo Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Gunyana 20
Gunyana 20 (kana Chishona chizere: musi wemakumimaviri muMwedzi waGunyana) musi wegore wemazanamairinemakumimatanhatu-netatu (kana musi wechimazanamairinemakumimatanhatu-nenna pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zana-nembiri kusvika pakupera kwegore.
Banga sezita
Banga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Ruva
Ruva (flower) inhengo yedzinde yesikarudzi. Paruva ndipo panosangana zvidowo zvesikarudzi chechikadzi nechikono pachizoberekwa muchero nekukura mbeu.
Tarisai futi:
Ruva (tsauranisa chirevo)
Mutombora sezita
Musoso izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Chitengu sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chigonda sezita
Chigonda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Gunyana 22
Gunyana 22 (kana Chishona chizere: musi wemakumimaviri-nembiri muMwedzi waGunyana) musi wegore wemazanamairinemakumimatanhatu-neshanu (kana musi wechimazanamairinemakumimatanhatu-netanhatu pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zana kusvika pakupera kwegore.
Chigonda sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Samupindi
Samupindi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kachimbwi
Kachimbwi izita remhuri rinowanikwa kuMalawi.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mubatapasango sezita
Mubatapasango izita revanhu rinowanikwa muZimbabwe.
Chikunguru 2
Chikunguru 2 (kana Chishona chizere: musi wechipiri muMwedzi waChikunguru) musi wegore wemakumimasere netatu (kana musi wechizananemakumimasere-nenna pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zananemakumimasere-nembiri kusvika pakupera kwegore.
Mubatapasango sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Makuvire
Makuvire izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Kunonga
Kunonga kana kunhonga (to pick up) zvinoreva kutora mumawoko chinhu changa chiri pasi.
Putugaro
Putugaro (muChiputukezi: Portugal; República Portuguesa) kana Vuputukezi inyika iri muYuropu, pachihofisi inonzi Rudhende rwe Putukezi, gurunyika yaro yakagadzikwa mu Mugimbakirwa we Ibheriya kuchamhembechemadokeri e Yuropu, uye materitori ayo anosanganisa magurutsuwa e Atlandiki e Adzoresi ne Madheira.
Makuvire
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Putugaro
Gutaguru rayo iLisbon.
Nyika iyi ine miganhu neSpeini.
Makola sezita
Makola izita remhuri rinowanikwa muSouth Africa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mamwe mazwi emitauro yeAfrika anotodzana.
Lubali sezita
Lubali izita revanhu rinowanikwa muTanzania.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kuyanika
Kuyanika (to expose to sun or air so as to dry) zvinoreva kurembedza pamutairo kana kuwarika pasi kuti chinhu chiwome. Vanhu vanoyanika mbatya pawaya; nyama inoyanikwa pamutariro; mufushwa nezvirimwa zvinoyanikwa paruware.
Sangarwe
Sangarwe izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mupindi sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Sangarwe
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Polandi
Polandi, Polendi (muChipolishi: Rzeczpospolita Polska) kana Vupoli sepatsika ye mutauro we Chishona. Pachihofisi inonzi Rudhende rwe Polandi. Gutaguru rayo i Warsaw.
Nyika iyi ine miganhu neCheki, Rhashiya, Vukireni, Bherarusi, Slovhakiya, Ritwaniya ne Jerumani.
Chikusi
Chikusi izita remhuri rinowanikwa muZambia neMalawi.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Gomba sezita
Gomba izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, South Africa neTanzania.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mutolilo sezita
Mutolilo izita remhuri rinowanikwa muZambia, neBurundi.
Kubvumbumura
Kubvumbumura kana kuvhumbunura (Disclose hidden article) zvichireva kubuditsa pachena chinhu changa chakahwanda.
Mutolilo sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Imvi
Imvi zvinoreva vhudzi jena, rinowanzoonekwa muvanhu vakuru, zvikurusei vachembera.
Makoto sezita
Makoto izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Chikunguru 4
Chikunguru 4 (kana Chishona chizere: musi wechina muMwedzi waChikunguru) musi wegore wemakumimasere neshanu (kana musi wechizananemakumimasere-netanhatu pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zananemakumimasere kusvika pakupera kwegore.
Matarutse
Matarutse izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe. Kutaramutsa zvinoreva kumisa kana kuisa pachinhambwe chisiri pedyo.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kachele sezita
Kachele izita remhuri rinowanikwa muZambia, Malawi neNamibia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mutsigwa
Mutsigwa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Furidzo
Furidzo (Bladder) zvichireva nhengo yemuviri inotakura mutundo usati wabuda. Mhuka dzinotunda kubva mudende irori rinonzi furidzo.
Kuturikira Chivakamberi tropic
Pano pari kuumbwa mashoko ekuturira chavakamberi -tropic chinowanikwa kusainzi ichinyorwa muChingezi. Chivakamberi ichi chiri pamazwi anoti: tropics; geotropic, lipotropic; neurotropic; psychotropic; gonadotropic; phototropism, heliotropism, magnetotropism, hygrotropism, ecotropism, HIV tropism, zvichingodaro.
Sarapavana
Sarapavana kana musarapavana ihama inosara yakangwarira vana vasiyiwa vari nherera. Kana vari amai nyakubereka vafa, zvoreva kuti munhukadzi ndiye anoitwa sarapavana achibata chijana chamai. Munhurume anoiteça sarabatana kana baba varivo vafa. Apa sarapavana anenge asiri kunzi ave mukadzi weuyo ashaikirwa, asi kuti anenge achinzwa zvichemo zvevana nokuraira sokunge ndiye mubereki. Musarapavana akaona nhau iri mudariro yamuremera anokwidza kumhuri nehama kuti vabatsire kugadzirisa. Kazhinji sarapavana anosarudzwa musi unogovewa nhumbi dzemufi.
Kuturikira Chivakamberi tropic
Kududza Zvinoreva Chivakamberi Tropic
Vakare vaiva nyanzvi dzeSainzi kuEurope vaitenda kuti zuva raipinduka kudzokera kwarabva pamwaka inonzi solstice muChingezi. Zvainzi panguva iyi zuva raipinduka kana rasvika paMbariro dzeTaranyika dzinonzi Cancer neCapricon. Saka vakatumidza zita rokuti tropics rinobva kuGreek richireva to turn; a turn, way, manner, style, etc. Chivakamberi tropic chinoteverwa nemazwi anodudza chinhu chacho chinosunda kushanduka kuchaita zvinhu, nzvimbo, muviri, nhengo, hutachiona, chirwere, kana zvimwewo zvinodomwa mberi kwechivakamberi ichi. Duramazwi reDictionary.com rinodudzira -tropic richiti: - turned toward, with an orientation toward; having an affinity for, affecting what is specified; affecting the activity of, maintaining a specified organ.
Gumbi sezita
Gumbi  izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neSouth Africa.
Kuturikira Chivakamberi tropic
Mitauro yeAfrika
Cherechedzai zvakanyorwa pamitauro yeAfrika iri pasi iyo.
Gumbi sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Musongo sezita
Musongo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neKenya.
Mudereki sezita
Mudereki izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Musabayana
Musabayana izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mudereki sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Musoti sezita
Musoti izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Bendo sezita
Bendo izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa.
Musoti sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kumitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Bendo sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Musabayana
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Changatira
Changatira (1. Absent mindedness; 2. Z Slowness in action due to excessive deliberation). Akabatwa nechangatira: he was at a loss.
Chifamba
Chifamba izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kuranga sezita
Kuranga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neUganda.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chiyawa
Chiyawa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mutende sezita
Mutende izita remhuri muZimbabwe.
Kurova Mbama
Kurova Mbama (to slap) zvinoreva kurova munhu nechanza cheruwoko.
Mumba sezita
Mumba izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Ruyambidzo
Ruyambidzo izwi riri kushandiswa pano kuturikira chinonzi logistics kuEnglish - izvi zvichireva mabasa emawuto ane chinangwa: chokuwanisa, kufambisa, kugadzirisa zvombo; kusvitsa masoja anorwara kuvarapi, uye kuwanisa rubatsiro nemishumo ine chekuita nemawuto. Izwi iri rinoshandawo kududza mibato inosanganisira: kuronga; kuringanisa; nekushishivara pahudongodzwa hwakanangana nebhizinesi tisati tava pamubisho mukuru.
Chatemambara
Chatemambara (meritocracy) izwi iri riri kushandiswa pachinyorwa chino kureva mutowo wematongero unotevedza zvinodiwa nevanhu vanova mbarevare dziri panzvimbo. Mazwi okuti mbara kana mbala (shrewd, smart, cunning intelligent people) anowanikwa kumitauro yeBantu achidudza vanhu vakadarika ruzhinji pakuchenjera, izvi zvichionekwa nemabasa anoonekwa avakaita munyika.
Kududzwa kweZita
Zvakakosha kuonesana kuti mashoko ari pano haako kuChiShona chemazuva ose, asi kuedza kuturikira mazwi anotaurwa kuEnglish.
Kilunje sezita
Kilunje izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa, neAngola.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Maranda sezita
Maranda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kudaka
Daka (Nge. want, desire) zvinoreva kuda, ndiro shoko rinoshandiswa uye raishandiswa kupatsanura kuda (to love) ne kudaka (to want).
Chidaka/chidakwa kureva a want, uye zvidaka kana zvitaka kureva wants.
Vamwe vanoshandiswa mazwi emitauro yekuChamhembe che Afurika senge Chivhenda, Chindevere kana Chichewa chinoti kufuna kana kupfuna (Chivhenda).
Mamwe Mazwi:
Biri sezita
Biri izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Chikunguru 5
Chikunguru 5 (kana Chishona chizere: musi wechishanu muMwedzi waChikunguru) musi wegore wemakumimasere netanhatu (kana musi wechizananemakumimasere-nenomwe pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva [[zananemakumimanomwe nepfumbamwe|zananemakumimanomwe nepfumbamwe] kusvika pakupera kwegore.
Biri sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Kudandamudza
Kana chiro chichikura kubva pamumhu wachanga chiinacho pakutanga chinonzi chiri kutandauka - expansion kuEnglish. Nokumwe kutaura tinogona kuti kufaranuka asi shoko iri rinonyanya kushandiswa pachinhu chiri kukura hwasha kana hupamhi hwacho.
Mbundu sezita
Mbundu izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neNamibia.
Ururu
Ururu izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Kasambala
Kasambala izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Ururu
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kasambala
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mbadzo sezita
Mbadzo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chikuse
Chikuse izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Magonya sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Muchero
Muchero (fruit) inhengo inoberekwa nedzinde inotakura mbeu dzedzinde. Muchero ungava unodyiwa nevanhu kana usingadyiwe. Miyenzaniso yemichero inosanganisira mahobo (banana paChirungu), matohwe, maonde,matamba, hute, maroro, hacha, tsubvu, nhengeni ndidzo tsvanzva, sekesa, nhunguru, mazhanje zvichingodaro.
Michero yesango inotengeswa muZimbabwe inosanganisira: mazhanje; mawuyu; nemasawu.
Chaerera sezita
Chaerera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Gunyana 23
Gunyana 23 (kana Chishona chizere: musi wemakumimaviri-netatu muMwedzi waGunyana) musi wegore wemazanamairinemakumimatanhatu-netanhatu (kana musi wechimazanamairinemakumimatanhatu-nenomwe pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva Makumimapfumbamwe-nepfumbamwe kusvika pakupera kwegore.
Mweya wetsvina
Mweya wetsvina (evil spirit) zvinoreva mweya wakaipa unokonzera kuitike zvakaipa muhupenyu kana panzvimbo.
Shava Nyakudirwa
Mhofu shava Nyakudirwa. Maita Masvinga, Hekani Muchamanya, Zvaitwa mwana waKache Tinotenda Mhukahuru. Maita vari Shangure, Kuziva zvenyu vari Chikwidibire. Maita matateguru, Vari Chamukwenjera. Zvaitwa vari Maware, Hekani Gurudza, Vokwa Tungebwe, vokwaMuchenje. Hekani Bonda, Mhofu yangu yiyi, Zvaonekwa mwana waMusanyange. Maita Makanganya, Maguhwu. Tinotenda mwana waMukunyadzi naNyanzira, Varandutsira vamwe pfumo rauya Richibva kune imwe nyika, Aiwa zvaitwa Nhuka.Shava!!!!
Nyanza
Nyanza (Chirungu: lake) kana gawa mutumbi wemvura wakakura samare uye uchiwanikwa padunhu. Muenzaniso ndidzo mvura dzinenge: Lake Malawi; Lake Victoria; Lake Tanganyika; Lake Chad. Nyanza inenge iri mvura yakaungana pasina kuvakirwa dhamu; izvi zvinosiyana neKariba Dam rakavakwa nevanhu. Zita iri rasiyanisa nekutaura kwemazuva ose kunoti nyanza negungwa zvimwechete.
Zita iri riri kutoredzera pamutauro weChewa unoti Lake Malawi inonzi Nyanja - pano pavandudzwa kuti zviende kuChiShona. PaNhevedzwa dzeMvura nyanza dzinochengeta mvura isina munyu padunhu.
Ziwumbe rine nyanza zhinji ndiro ziwumbe reNorth America rine nyanza dzinoti: Lake Erie; Lake Huron; Lake Ontario; Lake Superior; Lake Winnipeg; Lake Winnipegosis; Lake Manitoba nedzimwewo nyanza zhinji dzine mvura yakachena.
Nsalamu sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane taririsiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
Mudukuti sezita
Mudukuti izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mubayira, Zimbabwe
Mubayira izita remaruwa ari kuMhondoro, Zimbabwe.
Mazwi eBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Napo
Napo (through there; in that place).
Zvinotora danga reshumba kuti mukono wenyati uwire pasi; shumba imwe haizvikwanise; kana napo iro danga reshumba rinenge ramboshupika richimbodzinganiswa nenyati huru.
Gata sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chituwa sezita
Chituwa izita revanhu rinowanikwa kuZambia neMalawi.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kurume 30
Kurume 30  (kana Chishona chizere: Zuva raMakumimatu muMwedzi waKurume) musi wegore 89 (kana musi wechi90 pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva 276 kusvika pakupera kwegore.
Kamwi
Kamwi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Namibia neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Bangwa sezita
Bangwa izita remhuri rinowanikwa kuZambia, Democratic Republic of Congo neSouth Africa.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Milangwe sezita
Milangwe izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
Taderera sezita
Taderera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mudereri sezita
Mudereri izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Kuteterera
Kuteterera
Gusha sezita
Gusha izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mboni yeziso
Mboni (pupil of the eye) ndiko kaburi kari pakati peziso.
Nyangwe sezita
Nyangwe izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neTanzania.
Muti
Muti idzinde rinokura richiita matavi, maruva nemuchero. Michero ingava inodyiwa kana isingadyiwe. Mukati memuchero ndimo munowanikwa mbeu. Miti inokura ichiita mapazi anobata pahunde yemuti.
Kuwarira
Kuwarira (kureva to spread; to lay or position in a place; to make tidy (of a bed)) kana kuwaridza zvinoreva kutambanura gumbeze pamubhedha zvakarongeka uchipfunyira mumativi.
Chigodora sezita
Chigodora izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neMozambique.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mukwita sezita
Mukwita izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa neZambia.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Charunda sezita
Charunda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Lunda sezita
Lunda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Zambia neMalawi.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Gunyana 24
Gunyana 24 (kana Chishona chizere: musi wemakumimaviri-nenna muMwedzi waGunyana) musi wegore wemazanamairinemakumimatanhatu-nenomwe (kana musi wechimazanamairinemakumimatanhatu-nesere pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva Makumimapfumbamwe-nesere kusvika pakupera kwegore.
Huta sezita
Huta izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neBotswana.
Kingundu sezita
Kingundu izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa, Angola neUganda.
Huta sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kingundu sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Kukurura
Kukurura (to undress; to unstring; lower; loosen) zvinoreva kupfekenura zvipfeko.
Mbizi
Mbizi (zebra in English) imhuka yemusango inozivikanwa namawururwi (kana kuti mitsetse) machena nematema. mhuka iyi iri mumhuri imwe ine: bhiza nembongoro. Iyo mbizi yazosiyana nana bhururu vayo pakuti haina kupfuyiwa. Mbizi dzinogara mumatanga ane mhuka 10-30 imwe nguva kudarika.
Nhanzva
Nhanzva (sled) chiumbwa chinoshandiswa kutsverendenda kumawere pane dombo rinotsvedza. Vana vanogarira nhanzva votsverendena vakagara pairi vachiita kuti vasakuzvuke ganda pakudzika uye mbatya dzisabvaruka.
Pungu sezita
Pungu izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Kenya neCongo, Kinshasa.
Desvenenga
Muchidzidzo chePimanyika, desvenenga (Pyramid kuEnglish) chivakwa chine zviso zvese zvokunze (tisingaverenge hwaro) zvakaumbwa kuita gonyonhatu uye zviso izvi zvichinosangana pamunzi uri pachisuvi. Hwaro hwedesvenenga hunogona kunge hwakaumbwa kuva chero ipi zvayo gonyozhinji (polygon). Izvi zvinoreva kuti desvenenga rine zviso zvakaumbwa kuva gonyonhatu zvinoverengwa kuva zvitatu kana kuraudza. Desvenenga reSkweya ndiro rinowonekwa kazhinji.
Nhanzva
Kunyika dzinotonhora vanoshandisawo nhanzva kutsverendenda pamawere ane sinowo. Idzi nhanzva dzingava dzakagadzirwa nemuti kana ne plastic.
Mbizi
Kuberekana
Mbizi nzvari dzinokasira kuyaruka pane mikono; nzvari inokwanisa kubereka mhuru yave nemakore matatu ekuzvarwa. Mikono inozotanga kutanda hadzi kana yave nemakore mashanu kana matanhatu (5-6). Nzvari dzinoberaka mhuru imwe kamwe pamwedzi gumi nemiviri (12); yoyamwisa kwegore rose. Mhuru yembizi inokwanisa kumira, kufamba, nekuyamwa nenguva diki mushure mekuzvarwa.
Derera sezita
Derera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.