cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gunyana 27
Gunyana 27 (kana Chishona chizere: musi wemakumimaviri-nenomwe muMwedzi waGunyana) musi wegore wemazanamairinemakumimanomwe (kana musi wechimazanamairinemakumimanomwe-nerimwe pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva Makumimapfumbamwe-neshanu kusvika pakupera kwegore.
Mushandu sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mateka
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Muterera sezita
Muterera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Bonda sezita
Bonda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chitakunye
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kazozo sezita
Kazozo izita remhuri muZimbabwe, DRC, neTanzania.
Chituro
Chituro izita remhuri rinowanikwa muMozambique.
Kazozo sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Chituro
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
]
Hlambeya
Hlambeya (Standadhi Shona: shambira, Chingezi: swim)
Kupatyana
Kupatyana (to grow in clusters) zvichireva kumera sebumburudzi remit. Zvakanaka kuzivisana kuti izwi rokuti kupatyana hariko kuShona inotaurwa mazuva ose.
Gunyana 28
Gunyana 28 (kana Chishona chizere: musi wemakumimaviri-nesere muMwedzi waGunyana) musi wegore wemazanamairinemakumimanomwe nemotsi (kana musi wechimazanamairinemakumimanomwe-nembiri pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva Makumimapfumbamwe-nenna kusvika pakupera kwegore.
Chikunguru 9
Chikunguru 9 (kana Chishona chizere: musi wechipfumbamwe muMwedzi waChikunguru) musi wegore wemakumimapfumbamwe (kana musi wechizananemakumimapfumbamwe-nerimwe pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zananemakumimanomwe neshanu kusvika pakupera kwegore.
Marima
Marima izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Zumbira
Zumbira izita remhuri rinowanikwa muMozambique.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chiamba sezita
Chiamba izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Tanzania neAngola.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Malalika sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mpole sezita
Mpole izita remhuri rinowanikwa muKenya.
Mufunga sezita
Mufunga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Kuringa sezita
Kuringa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Mozambique neAngola.
Mpole sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kuringa sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Machipisa sezita
Machipisa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mufunga sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Gumunyu
Gumunyu izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mwisi sezita
Mwisi izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Gumunyu
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mawindi
Mawindi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Malekano sezita
Malekano izita remhuri rinowanikwa muTanzania neZambia.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mawindi
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chisao sezita
Chisao izita remhuri rinowanikwa muMalawi.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mazombe sezita
Mazombe izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Chikunguru 10
Chikunguru 10 (kana Chishona chizere: musi wechigumi muMwedzi waChikunguru) musi wegore wemakumimapfumbamwe-nerimwe (kana musi wechizananemakumimapfumbamwe-nembiri pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zananemakumimanomwe nenna kusvika pakupera kwegore.
Mwisi sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mazombe sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mhirizhonga sezita
Mhirizhonga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kapenga sezita
Kapenga izita remhuri rinowanikwa muMalawi.
Katerere sezita
Katerere izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Kapenga sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kabenge sezita
Katerere sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Chisasiko sezita
Chisasiko izita remhuri rinowanikwa muMalawi.
Nyagura
Nyagura izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chisasiko sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mhiriri sezita
Mhiriri izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Daka (tsauranisa chirevo)
Daka, DAKA uye daka zvinoreva se zvakanyorwa zasiyo
Uzumba
Uzumba izita rinowanikwa muZimbabwe.
Katusi
Katusi (Nge: chartreuse kutodza Chifurenji, kureva "yellow-green"), Chishona chiri kutodza Chispeini chinoti Kartuja. Katusi ruvara ruri pakati pezerere nehuroro.
Aruje (Algae).
Aruje ine ruvara rwe-yeruva (yellow-green), inonziwo Xanthophytes, iri kirasi yearuje mudhivhizheni yeHeterokontophyta. Mazhinji zvinogara mumvura yakachena, asi mamwe anowanikwa munzvimbo dzekugara mugungwa nevhu. Izvo zvinosiyana kubva kune imwechete-celled flagellates kune mafomu echikoroniaru (colonial) akareuruka (simple) uye ane mutsindo. Kusiyana nemamwe maheterokonts, machloroplast ejena-zerere algae haana fucoxanthin, ndosaka iwo ane ruvara rwakareuruka.
Zvirimwa
Pane zvimwe zvirimwa zvine ruvara rwe katusi.
Chitaitai
Chitaitai kana chinhoi - aka kapuka kaya kanonzi - fire-fly.
Muterere sezita
Muterere izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kubvumbi 2
Kubvumbi 2 (kana Chishona chizere: Zuva rechipiri muMwedzi waKubvumbi) musi wegore 92 (kana musi wechi93 pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva 273 kusvika pakupera kwegore.
Maringe sezita
Maringe izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Muwingi sezita
Muwingi izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mwenza sezita
Mwenza izita remhuri rinowanikwa muKenya.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Nhakiwa sezita
Nhakiwa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mananga
Mananga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mambara weMunhu
Mambara weMunhu (barbarian. ignorant person) zvinoreva nhubu yemunhu.
Mukumu sezita
Mukumu izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Kenya neCongo Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Yakati tii
Yakati tii (many, plenty, full).
Chindoto
Chindoto izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Nyambara
Nyambara izita revanhu rinowanikwa muZimbabwe.
Chidoonyera
Chidoonyera kana uzimba (Nge. singing discord).
Bwana
Bwana (Nge. Sir, Mr.) idumidzo reChishona rinoshandiswa kuvarume. Vamwe vanoti hwana.
Mashoko anenge Bwana, Murungu nezvimwe wo aiwanzo shandiswa kare kuvanhu vaive nechinzvimbo chikuru vachitariswa ne Vashona. Senge Varemba vainzi varungu.
Mutsika ye Chishona vanhu vakuru vanoisirwa chivakashure Va- pazita kuratidza chiremekedzo. Senge kuti VaJabulani kana VaMirai.
Mwete sezita
Mwete izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa, Zambia, neMalawi.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Dausi
Dausi (nge. peafowl; peacock) kana chikidzamutsetsa sokutodza Chikaranga, izita rinjee re ndudzi nhatu dze shiri dze mbari ye Pavho ne Afurikapavho mukati me rusinga rwe msingapavho (Pavonini) ye mhuri ye Hamafesini (Phasianidae), mafesini ne vangani vavo. Dausi rechirume ndiro rinonzi dausirume kana pikoko paChishongrish, uye dausi rechikadzi rinonzi dausihadzi kunyangwe hawo matausi achizvarwa ne ubare wechirume ne ukadzi, anowanzo danwa ose achinzi "dausi" kana "pikoko" zvimwe, chero hadzi kana rume.
Zita rayo chimwe chikamu chemashoko eChishona akabva kuChiswahiri. Pahuwandu anonzi matausi, kufana ne Chiswahiri zve nekuti chinoshandisa mitemo ye mutauro imwe neye Chishona.
Dzasimhuri ye mhuri ye matausi inonzi gamofesini.
Zvivaamberi zve Chingezi
Mhuka ne madzinde dzinowanzo wa ne zvivakashure sezviri zasiyo:
Pasi
Pasi (on the ground, on the earth) zvinoreva rupande rwepatinotsika panomera miti nekufamba vanhu nemhuka.
Mwera sezita
Mwera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Tanzania, Kenya, neUganda.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Chibviko
Chibviko (Nge. profit, gain)
Mbongo sezita
Mbongo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Tanzania neZambia.
Mukira sezita
Mukira izita remhuri rinowanikwa kuKenya.
Chibviko
Mumazuva anhasi shoko rokuti chibviko, rinoshandiswa pamusoro pe chibviko che uakawundi (accounting) kureva mari inopuhwa munhu ashanda (income), chibviko che ikonomi nezvimwe wo.
Mutawa sezita
Mutawa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mukira sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Ugondamano
Kupiwa Kwezita
Philosophy izwi reEnglish rakaumbwa nemazwi maviri anoti: philo- (meaning love) uye sophia (skill, knowledge, wisdom) kana sophis (wise, learned). KuChiShona izwi rokuti kugonda (to trust, to depend on) rinoreva kuvimba mune chinhu. Saka Ugondamano zvinoreva chidzidzo chakanangana nekuwana uye kunzwisisa ungwaru hwakapinda pakuumbwa kwenhaurwa; zvinhu; mubisho; mutemo; kana zvisikwa zviri panyika nemuchadenga.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Nsimbi
Nsimbi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mbongo sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Nzamba sezita
Nzamba izita remhuri rinowanikwa muMozambique, Gabon neCongo Kinshasa.
Rudzi rweGanda
Ganda (Race in English) zvinotaura boka revanhu vane:
Nzamba sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Rudzi rweGanda
Kupiwa kweZita
Zita iri rokuti ganda ratorwa richibva pashoko rokuti Rusarura Ganda (Racism) kunova kusarurana kunoita vanhu zvichienderana nokuti mumwe ane ganda rakaita sei - Black, Brown, White, Beige, Yellow zvichongodaro.
Mapoka eGanda anonyanya kutaurwa ndeanotevera:
Gungu sezita
Gungu izita revanhu rinowanikwa muSouth Africa neTanzania.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Bhudhi
Bhudhi (brother) kureva mwananyina wechikomana - apa zvichitaurwa nemwanasikana kana mwakomana mudiki pakuzvarwa kuna bhudhi vari kurehwa.
Matawa sezita
Matawa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mamwe mazwi emitauro yeAfrika anotodzana.
Chikunguru 12
Chikunguru 12 (kana Chishona chizere: musi wechiguminembiri muMwedzi waChikunguru) musi wegore wemakumimapfumbamwe-netatu (kana musi wechizananemakumimapfumbamwe-nenna pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zananemakumimanomwe nembiri kusvika pakupera kwegore.
Mvumbi sezita
Mvumbi izita remhuri rinowanikwa muSouth Africa, Malawi neCongo, Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mubako sezita
Mubako izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Lusuku sezita
Lusuku izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Dikumbi sezita
Dikumbi izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa.
Nongera
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mulumbi sezita
Mulumbi izita remhuri rinowanikwa kuZambia, Congo Kinshasa neKenya.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Gunguhwe, Zimbabwe
Gunguhwe inzvimbo inowanikwa kuChiweshe Mashonaland Central province.
Munenge
Munenge izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kudimbidza
Kudimbira kana kudimbidza (1. Take shortcut, 2. Cross diagonally) zvinoreva kudimbudzira munhu achitora nzira pfupisa - sokuti kana munhu anopinda nemumunda panzvimbo yekutenderera nekunze kwemunda.
Kutyaira
Kutyaira kana kuchaira (driving) zvinoreva kufambisa motokari, rhori kana bhazi.
Mupindu sezita
Mupindu izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mvuku sezita
Mvuku izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa, South Africa, neCongo, Brazzaville.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Kukokomera
Kune chikoro chinonzi Gokomere Mission chiri pedyo neguta reMasvingo.
Shimwela
Shimwela mutauro weBantu unowanikwa kuTanzania. Vanhu ava chikamu cherudzi runonzi VaNdali.
Mvungu sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Rukawo
Rukawo imhando yechirwere.
Manyani
Manyani (a type of edible root).
Chiri Kutonga
Chiri Kutonga (to be prominent, leading) zvichitaurwa pamusoro pechinhu chiri kutungamira panguvayo maringe nezvinhu zvinoshaviwa nevanhu. Sokuti mazuvano ane mari ndiye ari kutonga.
Chimuma sezita
Chimuma izita remhuri rinowanikwa muAngola; DRC neKenya.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi
Chikowo sezita
Chikowo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Ungaruvara
Muzvidzidzo zveruambamhenyu, mazwi rokuti ungaruvara kana ungamuvara ari kushandiswa kuturikira chinonzi Chromosome kuEnglish. Ungaruvara rakaumbwa nezvinhu zvakarongeka uye zvakatsinhana (closely packed). Nhengo iyi ndiyo yakatakura DNA zhinjisa munyama yechose chinyanhengo chinorarama - living organism. Pahuwandu toti maungaruvara.
Kupiwa kweZita
Izwi reEnglish rokuti chromosome rakaumbwa nezvikamu zviviri zvinoti: chroma (meaning colour) uye soma (meaning body). Tazvibatanidza zvikamu izvi zvobva zvadudza coloured body.
Nomurangaririro mumwechete, izwi rokuti ungaruvara rakaumbwa nezvikamu zviviri zvinoti unga uye ruvara. Chikamu chekuti ungo (collection, mass, gathering, body) rinoreva chiunga. Izwi rokuti muvara rinoreva ruvara (colour); apa richitaura kupuvira (to become soaked) kunoita nhengo iyi kana yanyikwa mumvura ine mukando (dye). Nyanzvi dzeHurapi dzinoshandisa mukando wemhando dzakasiyana kuti dzikwanise kutsauranisa nhengo dzemuviri. Izvi zvinochiotwa nechinangwa chokuziva nhengo dzine hutano nedzisina. Zvakaonekwa kuti ungaruvara dzinokasira kunwira dhayi inoshandiswa kuLaboratory.
Muviri weMunhu
Nyere dzemuviri wemunhu dzine mapeya emaungaruvara makumi maviri nambiri (22), dzoita maungaruvara maviri dzekushara ubare - sex/gender. Kune idzo dziri pahuviri, rimwe divi rinobva kuna baba, rimwe divi richibva kuna Amai vemunhu. Ungaruvara tingadzidudzira serurebvu rwakamonana runosenga mabari akarongeka parundaza. Idzo mbari dzakatakura nhaka yemuropa inobva kuna baba naAmai vemunhu.
Zangata sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Deve sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mufuke
Mufuke izita remhuri rinowanikwa kuTanzania neDemocratic Republic of Congo.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chisumbwa sezita
Chisumbwa izita remhuri rinowanikwa muAngola; DRC neKenya.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi
Hwongo sezita
Hwongo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Tewa sezita
Tewa izita remhuri rinowanikwa muKenya, Congo Kinshasa, neGuinea.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chase Elliott
Elliott ndiye ega mwanakomana weaimbova NASCAR mujaho Bill Elliott.
Elliott aive 2014 NASCAR Nationwide Series shasha
Elliott's debut muKombe Series yakatanga mumakwikwi e2015 STP 500. Kukunda kwake kwekutanga kweKombe Series kwakakundwa mu Go Bowling at The Glen 2018 makwikwi.
Kimbundu
Kimbundu mutauro weBantu unowanikwa kuAngola.
Nzvari
Nzvari (female of animal) izwi rinoshandiswa kutaura kuti mhuka ihadzi. Kana ari munhu anonzi: mukadzi; munhukadzi; muzvare kana kuti musikana.
Mhuka rume inonzi hono kana kuti mukono. Kana ari munhu anonzi: murume; munhurume; kana kuti mukomana.
Chimonya sezita
Chimonya izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Makhalima
Makhalima izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mbiti
Mbiti (Otter in English) imhuka yemusango iri pamupanda wemhuka dzinoyamwisa. Mbiti inoita nguva huru iri mumvura zvakare. Mbiti iri mumhuri imwe chete nechidembo. Vamwe vanodana mbiti nemazita anoti: mbinza, nzidzi kana denhe.
Mbiti inotakura pamuviri kwemazuva 86. Mbiti nzvari dzinoyaruka zvokukwanisa kuita vana dzave nemakore maviri (2) okuzvarwa, hono dzacho dzinokwanisa kuita vana dzave nemakore matatu ekuzvarwa. Kwapera mwedzi mumwe (1), mbiti yazvarwa inokwanisa kubuda mubako.
Nguva zhinji munhu anotukwa kunzi "uri mbiti yomunhu" kana achinge aita zvisiri izvo, kana kuti zvinosembura. Mbiti imhuka ine meso anosetsa. Nokudero vanhu vanogona kutsvinyirana kana kusekana vachiti 'meso sembiti'.
Vanhu vanowanzokanganisa mutauro vachiti mbiti ndiyo mhiti. Bodo haisiyo, mhiti imhando yemhembwe (paChirumbi inonzi 'grysbuck'). Zvichida pane asingazivi mhembwe, mhiti tingaifananidza nembudzi pakuvonekwa kwayo, ukuvo mbiti tichizoifananidza nechidembo (pole cat), zvichireva kuti pakasiyanwa zvaMai Siyanai apa.
Mbiti inogara mumvura, ichtambira nechekumhenderekedzo dzemadziva nyanyise mudzishanga, ichidya zvikuru sei hove. Munhu asingagezi anogona kunzi anonhuhwa sedenhe kubvira mbiti chero ichizokundwa hayo nedembo pakukanda zema.
Mbiti imhuka zvakare inodyiwa nyama, navanhu vanodyavo iyoyi mbiti ichivazipira fani asi haibatiki nyore nokuti painogara hapasvikiriki zvokudero.
Mpambula sezita
Mpambula izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa.
Bonongwe
Bonongwe kana mowa (Amaranthus Thunbergii - a herb) idzinde rinowanikwa kuchamhembe kweAfrica kusanganisira muZimbabwe.
Mukonzo sezita
Mukonzo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Uganda neKenya.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Hono
Hono (male of an animal) kana kuti mukono mazwi anoshandiswa kutaura kuti mhuka inenge iri rume. Kana ari munhu anonzi: murume; munhurume; kana kuti mukomana.
Mazita eShiri
Chinyorwa chino chinounganidza mazita eshiri dzinowanikwa muZimbabwe.
Hono
Nzvari izwi rinoshandiswa kutaura kuti mhuka ihadzi. Kana ari munhu anonzi: mukadzi; munhukadzi; muzvare kana kuti musikana.
Mungwa sezita
Mungwa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mazwi Anovamba na chisa-
Chinyorwa chino chiri kunganidza mazwi anovambwa achiti chisa- - apa chinangwa kuti pave nekunzwisisa maumbirwo akaita mazwi aya.
Mpingo sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Chikunguru 13
Chikunguru 13 (kana Chishona chizere: musi wechiguminetatu muMwedzi waChikunguru) musi wegore wemakumimapfumbamwe-nenna (kana musi wechizananemakumimapfumbamwe-neshanu pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zananemakumimanomwe nemotsi kusvika pakupera kwegore.
Mwela
Mwela izita revanhu rinowanikwa muZimbabwe kuZambia.
Chibage
Chibage (maize or corn in English) chinorimwa kuno kuchamhembe kweAfrica kwachinova ndicho kudya kunodyiwa mazuva mazhinji neruzhinji rwemhuri dziri kuno. Chibage chizhinji chinogayiwa kuita hupfu chodyiwa seSadza; chimwewo ndicho chinogochewa; kukangiwa nokubika manhuchu nemangayi.
Mwela
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chibage
Mamwe mazita anoreva chibage ndeaya: mabarwe, chibere, mabagwe, bonore kana mabonore.
Hurwa
Hurwa (pus) zvimvura zvichena zvinobuda pachironda chawora kana pamburwa.
Chibage
Chibage ndiMabrijo
Munhu akashata
Kukohwa Chibage
Tinotyora chibage mumunda, ndokuchifurura nokuchiisa pamurwi kuti chiome. Chikaoma chinopurwa chova musvo. Musvo unorongedzerwa mudura. Kana hwodikwa upfu, wovazhwa musvo nokudururirwa muduri. Zvino wodzvurwa kuti usvokotorwe maunwa. Wozodururirwa murusero kuti ubvumburwe. Zvino wozosara dzava shoro. Shoro dzogayiwa dzichiva upfu: we break off a maize cob in the field, peel off its outer cover and put it on a heap to dry. When the cobs are dry they are threshed and become grains. The grain is put into its proper place in the storage bin. When meal is wanted, grain is poured into the mortar. Then it is pounded in the mortar to remove the skin from each grain. Next it is poured into a winnowing-basket to separate the husks from the meat of the grains. What is left is crushed maize. Crushed maize is ground into meal.
Chikondamvura
Izwi rokuti chikondamvura (hydrophilic in English) rinodudza kuti chinhu chinoda kubatana nemvura uye kunyunguduka mumvura. Muenzaniso watinoona ndewe munyu (salt) kuti inonyungudika zviri nyore mumvura.
Musena
Musena izita revanhu rinowanikwa muZimbabwe.
Kushumira
'''Kushumira (its praising )English. Kurumbidza example ngatino shumirai mwari kusvondo'''
Mafutamhiru
Mafutamhiru (trans-fat) izwi riri kushandiswa kuturikira chinonzi trans-fat kuEnglish,
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeBantu inotodzana mazwi.
Musena
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chakonza sezita
Chakonza izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Makokera
Makokera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Chirugumbana sezita
Chirugumbana izita revanhu rinowanikwa muSouth Africa neTanzania.
Musawasi
Musawasi (Leaf-eating beetle).
Ndua sezita
Ndua izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa neKenya.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mpinga sezita
Mpinga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Congo Kinshasa, Rwanda neMalawi.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Chirugumbana sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Sengwe sezita
Sengwe izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Makonza sezita
Makonza izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neSouth Africa.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Hurumende
Hurumende (Nge. Government) kureva boka revatungamiri rinotonga nyika kana dunhu.
Kubvumbi 4
Kubvumbi 4 (kana Chishona chizere: Zuva rechina muMwedzi waKubvumbi) musi wegore 94 (kana musi wechi95 pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva 271 kusvika pakupera kwegore.
Mukonori
Mukonori izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Nsambu sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chikunguru 14
Chikunguru 14 (kana Chishona chizere: musi wechiguminenna muMwedzi waChikunguru) musi wegore wemakumimapfumbamwe-neshanu (kana musi wechizananemakumimapfumbamwe-netanhatu pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva zananemakumimanomwe kusvika pakupera kwegore.
Kuturikira Chivakashure epi
Chinyorwa chino chiri kuunganidza mashoko angakwanisa kuturikira chivakashure epi- chinoshandiswa pamazita kuEnglish, sokuti epidemic, epidermis, epilogue; epicentre; epibiosis zvichingodaro.
Mpilu sezita
Mpilu izita remhuri rinowanikwa kuTanzania neSouth Africa.
Kuturikira Chivakashure epi
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Sekerere sezita
Sekerere izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kawela
Kawela izita revanhu rinowanikwa muDemocratic Republic of Congo kuNamibia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mpilu sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mukotekwa
Mukotekwa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Machokoto
Machokoto izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mutepfa
Mutepfa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrica
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Amai (tsauranisa chirevo)
Amai, amai, AMAI ishoko reChishona rinoshandiswa sezvirizasiyo:
Chakota sezita
Chakota izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neZambia.
Mukwesha sezita
Mukwesha izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Chakota sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mukwesha sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Upangandimo
Izwi rokuti Upangandimo riri kushandiswa pachinyorwa chino kuturikira chinonzi agronomy kana agrology kuEnglish, chinova chidzidzo chinodudzira mashandisirwo evhu mubasa ekurima minda. Izwi rokuti agronomy rakaumbwa nemaviri anoti: agro kureva land, soil uye -nomy kutaura natural law.
Mutsena
Mutsena izita revanhu rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Takwane
Takwane mutauro weBantu unowanikwa kuMozambique.
Kipambo sezita
Kipambo izita remhuri rinowanikwa muAngola neZambia.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Masembura
Masembura idunhu riri kuMashonaland Central pedyo neBindura.
Mhinga sezita
Mhinga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neSouth Africa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Nhumba sezita
Nhumba izita rinowanikwa muAngola, Mozambique neZimbabwe.
Chikondamunyu
Chikondamunyu (halophiles) apa kududza tupuka tunogara munzvimbo dzine munyu wakawanda dzakadai seDead Sea kana Great Salt Lake. Kana chiri chimwe chonzi chikondamunyu.
Nhumba sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mukota sezita
Mukota izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Kupiringisha
Kupiringisha (cause to stumble).
Rukaka sezita
Rukaka izita rinowanikwa muTanzania.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mukura sezita
Mukura izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Kenya neRwanda.
Chikwera sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mukura sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Luwumba sezita
Luwumba izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chakonda sezita
Chakonda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chikweshe sezita
Chikweshe (a family name) izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Masalu sezita
Masalu izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chikweshe sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kutsokera
Kutsokera (to stuff into a bag, pouch or other container; fit into) kutsindira zvinhu mubhegi kana saga.
Kubvumbi 5
Kubvumbi 5 (kana Chishona chizere: Zuva rechina muMwedzi waKubvumbi) musi wegore 95 (kana musi wechi96 pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva 270 kusvika pakupera kwegore.
Mukotsaguru
Politics
Rimwe izwi riri pedyo nderinoti kukota rinoreva kugovera zvapakurwa pangava pamusha kana paguungano revanhu. Izwi rokuti kukota ndiro rinowanikwa pazita rinonzi Mukotsanjera. Mamwe mazwi anoda kutodzana nakukota ndiwo anoti: kukotana (gather); kukototsa kana kukotoka; kukotonoka (assemble or disperse); makotore; makototse; rukoto zvichingodaro. Economics ine chekuita nekuunganidza hupfumi, kuhushandisa, kukotsa, nekukota.
Lenga sezita
Lenga izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Gumiguru 2
Gumiguru 2 (kana Chishona chizere: musi wechipiri muMwedzi waGumiguru) musi wegore wemazanamairinemakumimanomwe neshanu (kana musi wechimazanamairinemakumimanomwe-netanhatu pagore remucharikwa) muKarenda ya Gregori; pasara mazuva Makumimapfumbamwe kusvika pakupera kwegore.
Chitete sezita
Chitete izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neMalawi.
Chindende sezita
Chindende izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mhindupindu
Mhindupindu (repeated turning or changing) zvinoreva kupinduka kana kushanduka kunoenderera, kunoramba kuchiitika.
Chitete sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Lutunu sezita
Lutunu izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chindende sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrika, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chingore sezita
Chingore izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Lusalu sezita
Lusalu izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Kabasa sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mubereko
Mubereko (interest) zvinoreva mari inoberekwa pane iyo yakaiswa kubhengi.
Lusalu sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Gwirikwiti
Gwirikwiti, irowo rinozivikanwa nekuti morbilli, rubeola, kana kuti gwirikwiti dzvuku, utachiona hunotapukira chaizvo hunokonzerwa nevhairasi rinonzi measles. Zviratidzo zvekutanga zvinowanzosanganisira fivha, inowanzodarika 40 °C (104.0 °F), kukosora, kuyerera dzihwa, uye maziso akatsvuka. Pashure pemazuva maviri kana matatu kubva panotanga zviratidzo zvacho, mumukanwa munooneka tumapundu tudiki tuchena, tunozivikanwa nekuti Koplik's spots. Tumapundu tutsvuku tusina kukura utwo twunowanzotanga pachiso twobva twapararira nemuviri wese twunowanzotanga pashure pemazuva matatu kusvika kumashanu kubva panotanga kuoneka zviratidzo. Zviratidzo zvinowanzotanga kuoneka mazuva 10–12 pashure pekunge munhu ava pedyo nemunhu ane chirwere chacho, uye zvinogara kwemazuva 7–10. Zvinhu zvinozowedzera kuipira inenge 30% uye zvingasanganisira kuita manyoka, upofu, kuzvimba kweuropi, uye mabayo nezvimwewo. Rubella (gwirikwiti rekuGerman) rakasiyana nechirwere chinonzi roseola.
Chitope
Chitope izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Gwirikwiti
Gwirikwiti chirwere chinofamba nemumhepo icho chinopararira zviri nyore mukukosora nemukuhetsura kwevane utachiona hwacho. Chinogonawo kupararira munhu paanobata kana kuguma mate kana madziwa zvemunhu anacho. Vanhu vasina kudzivirirwa vanokwana 9 pa10 vega vega vanobatira chirwere chacho kana vachigara nemunhu anacho. Vanhu vanotapurira vamwe chirwere ichi mumazuva mana tumapundu tusati twaoneka pavari uye mumazuva mana pashure pekunge twatanga kuoneka. Kakawanda vanhu vanowana chirwere ichi kamwe chete. Zvakakosha kuti vanenge vafungirwa kuti vane chirwere ichi vaongororwe kuitira kuti chisapararire kuvanhu vakawanda.
Chitope
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Luzalu sezita
Luzalu izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa.
Gwirikwiti
Gwirikwiti rinokanganisa vanhu vanoda kuita 20 miriyoni pagore, kunyanya munzvimbo dzichiri kubudirira dzeAfrica neAsia. Ndiro rinokonzera nzufu dzakawanda kudarika zvirwere zvese zvinogona kudzivirirwa nemishonga. Rakakonzera nzufu dzinoda kuita 96 000 muna 2013 kubva pa545 000 muna 1990. Muna 1980, chirwere ichi chinofungidzirwa kuti chakakonzera nzufu 2.6 miriyoni pagore. Kudzivirira chirwere ichi kusati kwatanga muUnited States, gore negore paiva nekuoneka kwechirwere ichi kuri pakati pemamiriyoni matatu nemana. Vakawanda vevanotapurirwa chirwere ichi uye vanofa nacho vanenge vaine makore ari pasi pemashanu. Kakawanda ngozi yekuurayiwa nechirwere ichi i0.2%, asi inogona kukwira kusvika pa10% muvaya vasina zvekudya zvinovaka muviri. Hazvidavirwi kuti chirwere ichi chinobata mhuka.
Dehydration
Dehydration
Dehydration kushaiwa mvura yakakwana mumuviri.
Chizezuru
Chizezuru mutauro unotaurwa nevanhu vazhinji veChivanhu vanogara mu Zimbabwe  nekuti Sitandadhi Shona inotora mashoko kuba kuChizezuru nemamwe mashoma kubva kumimwe mitauro yechiShona.
Tshibi sezita
Tshibi izita remhuri rinowanikwa muCongo Kinshasa.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi
Gabhoni
Gabhoni (kureva Gabon; pachihofisi inonzi Rudhende rwe Vugabhoni (Fur: République gabonaise), inyika iri kumadokero e hombekombe reAfurika ye Pakati. Yakagadzikwa paikweta, yakaganhurwa ne Gini yepaIkweta kumaodzanyembaemadokero, Kameruni kumaodzanyemba, Rudhende rwe Vukongo kumabvazuva nekuchamhembe, uye Guhwi re Gini kumadokero.
Gabhoni ine ruwa rungasvike pamwe 270,000 skweya makiromita (100,000 sk mi) uye huwandu hwe vanhu vayo unofungirwa kusvika 2.3 miriyoni. Mune mapani ekosti, makomo (makomo e Cristal uye Chaillu Massif riri pakati), uye savhana kumabvazuva.
Vanhu vekuGabhoni vanonzi Vagabhone uye munhu mumwe anonzi Mugabhone/Mgabhone.