cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hurefu
Mipimo yose yataurwa pamusoro inoshandisha chiyero chenhambwe chinonzi mita (metre).
Kuturama (to be exalted; lifted on high) apa kureva kuva pachinzvimbo chine hukuru hwakakwirira saMwari. Shoko iri rinotaurwa kuChiNdau Psalm 138:6.
Kurembuka
Kurembuka (adj. sticky; viscous) zvinodudza kuita kwederere rinoti ukanyika ruwoko mariri rinotatamuka risingadimbuke nyangwe zvaro risina kusimba setambo.
Ivhurehama
Ivhurehama kana Vhurehama izita reChivanhu rinotodza zita roku Abarahama, asi iri rinosanganisa mashoko okuti Ivhu kureva nyika, chisi uye neshoko rokuti hama kureva mhuri. Chirevo chezita iri ndechokuti ivhu kana nyika ye hama, kureva vaye vakauya mumashure medu uye vaye vachazotitevera.
Mayaka
Mayaka izita remhuri rinowanikwa muKenya.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Tsaza-
Mukutaura ChiShona vara rokuti Tsaza- (Equi-) chivakamberi chichange chiri kushandiswa kuratidza kuti zvakadomwa kumashure kwaicho chivakamberi ichi zvakaenzana uye zvakafanana. Tsaza- achange achisahndiswa nenzira imwe inoshandiswa prefix 'equi-' inoshandiswa kuEnglish pamwazwi akaita sa: equidistant; equilateral; equiangular.
Sarudzo iyi yaitwa pachicherechedzwa kuti kufanana hazvirevi kuenzana; sokuti baba nemwana wavo nyangwe vakafanana, havana kuenzana.
Chivakamberi ichi chiri kubva paizwi reChiManyika rokuti tsazana rinoreva kuenzana.
Sauro
Sauro izita reChivanhu rakavamba zvose kubva kuChishemu uye neChingezi, pamazita okuti Saul uye Soul.
Mawongera
Mawongera kana Maongera mazita emhuri anowanikwa muZimbabwe.
Sauro
Vanhu vane zita:
Soul Jah Love - muimbi aizivikanwa sa Sauro.
Pago Pago
Pago Pago, iguta guru reAmerican Samoa.
Mawongera
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kakondeka sezita
Kakondeka izita remhuri rinowanikwa muZambia neDRC.
Chabvonga sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kakondeka sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Tshiphandwa
Tshiphandwa izita reTshivenda (n. Gymnosporia buxifolia. common spikethorn) remuti unowanikwa muZimbabwe nedzimwe nyika dzekuchamhembe kweAfrica dzinoti: Botswana, Namibia, Mozambique, Lesotho, Eswatini neSouth Africa.
Sawanda sezita
Sawanda izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mwanza weMhuka
Mwanza kana mwazha (trail made by livestock in the forest). Mwazha izita remhuri.
Kasunda
Kasunda izita remhuri rinowanikwa muMalawi.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Hanja
Hanja (Chikoriya: 한자; Chihanja: 漢字, Vakoriya vanoti: Hancha ) ndiro zita mabhii eChikoriya akabva ku Chichayina echinyakare 漢字 (hànzì ), yakaverengerwa uye yakashandiswa kubvira panguva yeGojoseon (400 BC). Zvikurukuru, zvinoreva mavara echinyakare echiChichayina akaiswa mumutauro we Chikoriya nemazita eKoriya.
Bizo
Bizo, zina (kureva name; noun) mashoko anoshandiswa kuChindau kuturikira zita ne nauni.
Hanja
Zita
Zita rekuti 'hanja' rinoreva zvimwe chete semu Chichayina, zvinomirira kuti 'mabhii eHan'.
American Samoa
American Samoa (/əˈmɛrɨkən səˈmoʊ.ə/; muChiSamoan: Amerika Sāmoa, [aˈmɛɾika ˈsaːmʊa]; Amelika Sāmoa, Sāmoa Amelika) inyika iri muOceania, inotongwa neUSA.
Masongo sezita
Masongo izita remhuri rinowanikwa kuKenya, Tanzania, Malawi neZambia.
Mupariwa
Mupariwa izita rinowanikwa muZimbabwe.
American Samoa
Guta guru racho iPago Pago.
Berere sezita
Berere izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Chivakamberi rutsa
Chinyorwa chino chakaunganidza mazwi anopera nechivakamberi -rutsa.
Chumba
Chumba (nge. Room) kamuri, kamure kana rhumhu pa Chishongrish. Pahuwandu anonzi zvumba, makamuri, makamure kana marhumhu.
Berere sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Masongo sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
American Samoa
Nyika iyi ine miganhu neSamoa, Cook Islands, Tonga, Tokelau neWallis and Futuna.
Chumba
Shoko rokuti kamuri uye kamure rakabva paChibhunu chinoti kamer kureva chumba. Uye shoko rokuti rhumu kan rhumhu rinobva paChingezi.
Manyerenyete
Manyerenyete (patterns).
Hagåtña
Hagåtña, iguta guru reGuam.
Sundire sezita
Sundire izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Hanja
Kusikw kwe mabhii
Hanja yega yega inoumbwa neimwe ye 214 radicals uye dzimwe nguva imwe kana zvimwe zvinowedzera zvinhu. Vazhinji vavo vanoshandisa zvinowedzerana zvinhu kuratidza kududzwa kwehunhu, asi imwe hanja kupfuura imwe inongova mifananidzo chete uye inodudzwa zvakasiyana.
Sundire sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mupariwa
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Shingai Shoniwa
Nziyokata
'' Rwiyokata kureva "musical single" kutsanganisa rwiyo ne ukata kureva chinhu pachacho. ''
Dhiskogirafi ne Noisettes
Sipwi huru: Dhiskogiraye ye Noisettes
Tematema (Ruvara)
Tematema (tɛmɑːtɛmɑː/ Chirungu: Jet black) ruvara rwaka sviba kudarika Nhema, ineka penyero kesimbi. Shoko rekuti tematema kana nhemanhema rinobva kumashoko ekuenzanisa ruvara rezvinhu zvitema. Muenzano iri yekuti: "Ane hambautare tematema", kana kuti "ane vhudzi tematema".
Chirevo
Ruvara tematema rinoshandiswa munhu paanenge achida kutsanangura chinhu chaka svibirira, kudarika ruvara rutema pacharo.
Abarahama
Abarahama (akazvarwa sa Abaramu) ndisatate wechiHebheru wezvinamato zve Ruabarama, kusanganisa Ujudha,Ukristu, Uyisalama. MuUjudha, ndivo baba vekuamba ukama wakakosha pakato paMwari ne Vajudha; muUkristu, ndivo ntate wechinzimu wevatendi vose, kunyangwe vari Vajudha kana vasiri; muUyisalama, ndivo vanobatanidza ngetani ye svikiro dze Ruyisilama kubva kuna Adhamu (ringai Adhamu muChiyisalama) uye uchiguma kuna Muhammad.
Hanja
Kurira neChirevo
Mu Chikoriya chemazuva ano, kana hanja ichioneka mushoko kana sezwi rakazara, rinogara richidudzwa nenzira imwecheteyo. Nekudaro, kubatsira kusanganisira mavara, duramazwi rehunhu uye zvinwadhi zvechikoro zvinongedzera kune wega hunhu kwete nechitarisiko chete, asiwo nezvazvinoreva. Kuverenga uku, kunopa zvinoreva uye kurira kwevatambi, kunodaidzwa kuti eumhun (음훈; 音 訓; zvinoenderana na 音 "kurira" + 訓 "zvichireva", "kudzidza").
Mabviro eruzivo
https://es.wikipedia.org/wiki/Hanja
Abarahama
=Mashoko okuziva=
Sisaala
Sisaala mutauro weAfrika unowanikwa kuGhana.
Manyerenyete
Manyerenyete ehari yake akanaka fani.
Gwangunudza
Gwangunudza (kureva refresh) zvinoreva kudzoseredza chinhu kuchiita chiobvu zvekare; kudzosera simba, mweya, ndaramo. Pakutaura kumwe kudzosedza chinhu sechainge chiri pakutanga kana mumaririro acho pokutanga.
Muparadzamusha
Muparadzamusha; mumhinu (n. Psorospermum febrifugum; Christmas berry) rudzi rwemuti unowanikwa muAfrica.
Niue
Niue (/ˈnjuːeɪ/ new-ay; muChiNiuean: Niuē) inyika iri muOceania, inotongwa neNew Zealand.
Guta guru racho iAlofi.
Nyika iyi ine miganhu neSamoa, Tonga, Cook Islands, neNew Zealand.
Mhangwa sezita
Mhangwa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, neTanzania.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Yeukai
Mamwe mazita akaita kakufanana nezita iri ndeaya: Rangarirai, Rangariro, Karakadzo, Karakadzai, Yeutsai, Yeutsamoyo, Yeuko
Baraza sezita
Baraza izita remhuri rinowanikwa kuKenya.
Mugomboti
Mugomboti zvinoreva mushonga kana mhando ye mushonga, zvisinei indaba ye wumuti.
Nyorenyore
Nyorenyore (easily, gently) zvinodudza kuti chinhu chinoitwa nenzira yakareruka isina kugozha.
Dondo sezita
Dondo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Baraza sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Masanza sezita
Masanza izita remhuri rinowanikwa muMalawi.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Ani
Ani (who).
Murenzvi
Murenzvi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Chapangura
Chapangura izita remhuri muZimbabwe.
Mutongore sezita
Mutongore izita remhuri rinowanikwa kuTanzania neUganda.
Chinyandura
Chinyandura izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mutongore sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chinyandura
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chapangura
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Togwa
Togwa, Torgwa kana Torwa izita rokupiwa rechirume rinowanikwa muZimbabwe, kana Vutswana pakati pemarudzi echiShona, kunyanya pakati Vakalanga, ne Vakaranga.
Saipan
Saipan, iguta guru reNorthern Mariana Islands.
Guam
Guam (/ˈɡwɑːm/; muChiChamorro: Guåhån)) inyika iri muOceania, inotongwa neUSA.
Guta guru racho iHagåtña.
Dzvimbu
Dzvimbu izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Soosoo
Soosoo kana Soso mutauro unowanikwa kuGuinea neSierra Leone.
Ewondo
Ewondo mutauro weBantu unowanikwa kuCameroon.
Kusharira
Kusharira (kureva nominating; to nominate)
Katareke sezita
Katereke izita rinowanikwa muAfrica.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Stovhu
Chitofu (Stove in English) mudziyo unoshandirwa panguva yokubika. Chitofu chinobatidzwa chopisa chichishandiswa kudziyisa kana kubika chikafu.
Kitereke sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Muzazati
Muzazati, mugarahungwe, munyaganza kana mushangwa izita reTshivenda (n. Faurea saligna. African beech) remuti unowanikwa muZimbabwe nedzimwe nyika dzekuchamhembe kweAfrica dzinoti: Angola, Congo, Kinshasa, Rwanda, Burundi, Kenya, Tanzania, Malawi, Mozambique, Zambia neSouth Africa.
Bugabe sezita
Bugabe izita remhuri rinowanikwa kuUganda.
Kitufu sezita
Mitauro yeAfrika
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Gonja
Gonja mutauro weAfrika unowanikwa kuGhana.
Gandari sezita
Gandari izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Kufenda
Kufenda (to faint) zvinoreva kuwira pasi nemhaka yekupera simba.
Mitauro ye Chiostironezhiya
Mitauro ye Chiostironezhiya (kana. Mitauro ye Chiaustranesia) imhuri ye mutauro inotaurwa zvakanyanya muMaritime Chamhembemabvazuva eEzhiya, Madagaskara, zvitsuwa zveGungwa re Pasifiki ne Taiwani (nevanhu vekuTaiwani). Kunewo vatauri vakati wandei muziwumbe re Ezhiya. Zvinotaurwa nevanhu vanosvika 386 miriyoni (4.9% yehuwandu hwenyika). Izvi zvinoita kuti ive mhuri yechishanu pakukura kwemutauro nehuwandu hwevatauri. Mitauro mikuru ye Chiostironezhiya inosanganisira Chimalayi (chiIndonezhiya ne chiMaleyi), Chijavha, uye Tagalogu (Chifiripino). Maererano nokumwe kufungidzira, mhuri yacho ine mitauro 1,257, unova wechipiri pamizhinji yemhuri yose yomutauro.
Kitereko sezita
Kitereko izita rinowanikwa muTanzania.
Chuqi Yapu
Chuqi Yapu, iguta guru reBolivia.
Nyanga sezita
Nyanga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Maduka sezita
Maduka izita revanhu rinowanikwa muAfrika.
Mitauro yeAfrika
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Katongora
Katongora izita remhuri rinowanikwa kuKenya.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mambera sezita
Mambera izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Gonarezhou National Park
Gonarezhou National Park rimwe remarimuka e Zimbabwe rinowanikwa kuchamhembe kwakadziva kumabvazuva enyika.
Kudyara
Kudyara (to plant crops) zvinoreva kufushira mbeu mamakomba kuti dzimere nokukura. Vanhu vanodyara mbeu zhinji munguva yezhizha.
2020
2020 (sho: zvuruzviiri nemakumimairi) raive gore remucharikwa rakatanga musi waChitatu muKarenda ya Gregori, igore rechi2020 reZera riNjee (ZN) uye Ano Dhomini (AD) dzemishariro, gore rechi-20 muwurukati ritatu uye muZanagore rechi-21, uye gore rekutanga mugumikati reMa2020.
Kabenge sezita
Kabenge izita remhuri rinowanikwa muUganda.
Mitauro yeAfrika
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Bondwe
Bondwe, vabondwe kana mabondwe (1. Substitute wife given to widower - chigadzamapfihwa, 2. Second wife who is the sister of the first wife. 3. Woman attendant e.g. at marriage).
Matongora
Matongora izita remhuri rinowanikwa kuZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Hutwa sezita
Hutwa izita rinowanikwa muTanzania.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Ngana
Ngana kana chingana (so-and-so) izwi rinoshandiswa patina kudomwa zita.
Nehor-eka
Tarisai futi Nehoreka (kukanganiswa kweshoko iri)
Chikwava
Chikwava izita rinowanikwa muZimbabwe.
Nehor-eka
Zita rekutanga, Nehor ndere muChihebheru kana Chiaramaiki mavambo zvinoreva kuti "mwenje". Misiyano yezita iri ndiNahor. Kana 'Nohor' kana 'Nohur', inowanikwa mumitauro yemuno zvakare, uye izwi rekuti 'eka' hariwanikwe zvakare muChishona kana mimwe mitauro yemuno. Nehor-eka mubatanidzwa wemazwi maviri. Kana 'Nehor' iri reChiaramaiki mavambo, 'Eka' ndeye Indo-Yuropu mavambo uye zvinoreva 'mumwe', kana 'wekutanga' kana 'gamba', nezvimwe zvinoreva zvakafanana.
Vei
Vei mutauro unowanikwa kuSierra Leone.
Nehor-eka
Chishona
Izita remutungamiri weVabudya (kana Vabhuja (Buja))
Zvinobatanidza Mashoko
Zvinobatanidza mashoko (nge. linking words, transition words) mashoko anoshandiswa pakutauro kabatanidza mashoko mamwe ne mamwe. Chinyorwa chino chiri kuunganidza mazwi anoshandiswa kubatanidza mashoko:
Santiago
Santiago, iguta guru reChile.
Nehor-eka
Kugura zita
Pamusoro pezvo, sechivakamberi rinoreva kuti "have" rinoshandiswa se izvi: "Ndine nwadhi rako" (I have your book)
Muchinanga
Muchinanga (n. Acacia galpinii. Monkey thorn) muti unowanikwa muZimbabwe nedzimwe nyika dzekuchamhembe kweAfrica, kusanganisira Tanzania Mozambique, Malawi, South Africa neBotswana.
Nehor-eka
Kugura zita
Zvire zvirevo zviviri, chirevo chekutanga ndechekuti "to gathered" or "capable of being gathered" rinowanikwa se "mashizha anohoreka" (the leaves are able to be gathered")
Nehor
נְהוֹרַאי, (Nehorai) kubva kuChiaramaiki נְהוֹר (nehor) kana נְהוֹרָא (nehora) zvinoreva kuti "mwenje".
Kuzamba Zuva
Kuzamba Zuva (bask in the sun) zvinoreva kudziya mushana.
Vamanyika
Vamanyika (Man.Wamanyika) Samanyika idzinza revanhu vechiBantu vanobva kumabvazuva kweZimbabwe uye kuMozambiki yakavakidzana. Mutauro uyu unotaurwa zvakanyanya mudunhu reManicaland uye mune dzimwe nzvimbo dzePurovhinzi yeManyika munzvimbo dzakapoteredza Mozambiki. Mutauro weManyika unosiyana kubva kumatunhu nedunhu kuManicaland. Vaya vanobva kuNyanga, Nyamaropa, Nyatate nenzvimbo dzakakomberedza vane matauriro akasiyana uye kuumbwa kwemashoko zvichienzaniswa neavo vanobva kunzvimbo dzeBuhera neBocha. Iko kune zvakasarudzika mutsika nematunhu eManyika.
Hànzì
Mabhi eChichayina, kana Hanzi (Chichayina: 汉字; Chichayina chechinyakare: 漢字; Hànzì; zvichireva kuti 'mabhi eHan'), iwo magogograms akagadzirirwa kunyora kweChichayina. Mabhi eChichayina zviratidzo zvinoshandiswa kunyora mitauro yeChichayina neChijapani. Munguva yakapfuura, mimwe mitauro yakaita seChikoriya ne Chivhiyetinamu yaishandisawo. Kutanga kwemavara aya kwaive nemakore angangoita 3000 apfuura, zvichivaita imwe yetsika dzekare dzekunyora munyika iyo ichiri kushandiswa nanhasi.
Chiromo
Chiromo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe. Zita iri rinokwanisa kureva muromo uchidudzwa chimiro chawo.
Vamanyika
Vanozvida vachiti Wasu uye Samaz futi.
Mbiriri
Mbiriri izita remhuri rinowanikwa kwaRusape muZimbabwe.
Hànzì
Mabhi eChichayina ndeakakosha chikamu cheMabvazuva eEzhiya tsika. Mabhi eChichayina anogona kutorwa seasingaonekwe hunyanzvi, nekuda kwekuti mavara akagadzirwa sei nemutsetse (lines) uye madhi (dots). Unyanzvi hwekunyora mabhii eChichayina anonzi bharaunake (calligraphy).
Mbiriri
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Vamanyika
Nhoroondo
Muna 1695 Mambo Changamire Dombo akakunda humambo hune hupfumi hunogadzira ndarama hweManyika, achidzika kunzvimbo dzakadzika kumucheto kwekumabvazuva kwenyika kuti aparadze guta remusika wePutukezi kuMasikwesi. Dombo parizvino akadzora ndima yese inogadzira goridhe kubva kuButwa kumaodzanyemba kwakadziva kumadokero kusvika kuManyika kuchamhembe kwakadziva kumabvazuva.
Hànzì
Zita
Mu Chichayina anonzi hanzi (汉字 / 漢字), zvinoreva kuti "Mabhi eHan". MuJapan anonzi kanji, muChikoriya anonzi hanja, uye Han Nom muChivhiyetinamu.
Kakoba sezita
Kakoba izita remhuri rinowanikwa muUganda.
Dongora
Dongora izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mamwe mazwi emitauro yeBantu anotodzana.
Bolivia
Bolivia (/bəˈlɪviə/, muChiSpanish: [boˈliβja], muChiQuechua: Buliwya, muChiAymara: Wuliwya) inyika iri kuziwumbe reSouth America.
Hànzì
Mabhi eChichayina
Kwayakabva iko chiratidzo mune yeKeruro yeChichayina (Chinese script) ndiyo mufananidzo. Aya manyuko akafanana nemastaera anoshandiswa kumwe kunhu pasi seBhabhironi. Asi nepo mune mamwe masisitimu anofanirwa kushandiswa kumufananidzo silirahisirwa masiraidhi kana ruzha chete uye chiperengo, Chayina yakaramba iri semifananidzo imwe chete mushoko rimwe uye kuti nepo chifananidzo ichi chakaratidza kusununguka kwekutaipa nekukurumidza.
Kakoba sezita
Mitauro yeAfrika
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Matungo sezita
Matungo izita remhuri rinowanikwa kuUganda.
Mitauro yeAfrika
Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Bingu sezita
Bingu izita revanhu rinowanikwa kuMalawi.
Hànzì
Mabhi eChichayina
Kubva chibvumirano chekutanga cheChayina hurumende yepakati yakarongedza kumisikidza mamaki. Zviratidzo sezvazvakange zvakagadzirirwa makore 1800 zvinoshandiswa kusvika nhasi.
Kayera
Kayera izita emhuri anowanikwa muUganda, Tanzania, neMalawi.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Nyakurerwa
Nyakurerwa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Bingu sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Nyakurerwa
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Bolivia
Guta guru racho iLa Paz.
Tsakani
Tsakani izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Bolivia
Nyika iyi ine miganhu neBrazil, Argentina, Chile, Peru neParaguay.
Nyenga sezita
Nyenga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe. Tarisai chinyorwa chinonzi nyengo.
Mberenga sezita
Mberenga izita revanhu rinowanikwa muZimbabwe neMalawi.
Mugarahanga
Mugarahanga, mugunduzi, muchangiza kana muora (n. Celtis durandii. Albizia amara sub sericocephala) rudzi rwemuti unowanikwa muZimbabwe nedzimwe nyika dzekuchamhembe kweAfrica.
Mukwerera
Mukwerera imhembero yaiitwa uye ichiri kuitwa munyika Zimbabwe. Imhembero inokosheswa zvikuru muchitendero chevagari vemunyika iyi. Mhembero iyi yaitungamirwa neSvikiro yaitaura neVadzimu vachikumbrira mvura. Mhembero iyi yaiwanzo itwa panguva iri pakati pekutanga kwa Nyamavhuvhu nekupera kwa Gunyana kuti vazokumbira kuti mvura inaye mumwaka we Chirimo waizotevera. Mhembero iyi yaikwanisa kuitwa zvakare kana mvura ikasanaya. Kusanaya kwemvura kwaive chiratidzo chekuti vadzimu vakanga vasina kufara nevagari venyika. Mhembero iyi yaizoitwa kuti vanhu vakumbire ruregerero uye vabvunze zvavangaita kuti vazoripa zvitadzi zvavo.
Tsakani
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kutushuka
Kutushuka kana kutushura (to break eye open) zvinoreva kubaya kana kupwanya ziso roburitsa zviri mukati maro. Ziso rikabayiwa nechimuti kana museve rinotushuka.
Mberenga sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mukwerera
Zimbabwe inyika inechitendero chakasimba uye chitendero chacho chinovakwa nekutenda kuti vadzimu vanopindira uye vanotireverera kunaMwari. Zvaizivikanwa kuti chikumbiro chinosvitswa kunaMwari nevadzimu chakanga chakasimba kudarika chaisvika kunaMwari pasina murevereri. Zvaifungwa zvakare kuti Mwari anoera zvikuru zvekuti vanhu vaisakwanisa kungotaura naye pasina anopindira. Vatenderi vanotenda zvakare kuti Mwari ndiye ega anokwanisa kuita kuti mvura isanaye.
Magadziriro emhembero
Mvura yaikumbirwa nenzira inozivikanwa kunzi Mukwerera Hierarchical Traditional Communication Model. Nzira iyi yaifambisa nhau ichitevedza kukosha kwevanhu uye zvigaro zvavaive nazvo. Mambo ndovaipa bvumo yekuti magadziriro atange uye vaizotuma nhume kuti inopiwa zviyo zvekubikisa doro. Zviyo izvi kana zvaunganidzwa zvaipiwa kune vakadzi vachembera neMhandara. Vanhu ava vainzi vaaive pedyo neutsvene sezvo vaisaziva zvepabonde. Ndivo vaibvumirwa kukuya zviyo uye kubika doro remhembero. Vamwe vakadzi vaitsanya bonde kwemazuva aiitaurwa neSvikiro kuti vakwanise kubetsera pakukuya kwezviyo nekutakura kwemidziyo. Varume vaisabika doro asi vaikwanisa kubetsera pakutema nekutakura huni dzekuvesesa moto wekubikisa doro. Kana Doro rabikwa, raizoendeswa kuna Mambo vaizoendesa kune Svikiro yaitungamira mhembero. Vanhu vaizokokwa kunzvimbo dzaiera kuti mhembero izoitwa.
Nzvimbo Dzaiera
Mhembero dzainge dzakakosha seizvi dzaiwanzokitwa mumakomo kunge kuNjelele Shrine Yaikwaniswa kuitwa muzasi memiti dzaiera zvakare kazhinji muti waishandiswa waive Muhacha. Nzvimbo idzi dzaiera dvaizivikanwa kuva nzvimbo dzaigarwa nevadzimu, dzaisanganisa mapako, masango uye nzizi. Nzimbo idzi dzairemekedzwa nekuti vazhinji vaitya kutsamwisa vadzimu uye kudzinga vadzimu kubva munyika.
Kati
Kati, Kanhi (kureva season, age) uye kani,
Mukwerera
Mhembero dzemazuvaano
Mhembero iyi yakashandurwa nekuuya kweChiKiristu nevarungu. Mukwerera nedzimwe mhembero hadzisisina uremu hwadzaimbiva nadzo. Vanhu vashoma mumisha vachiri kuita Mukwerera sezvayaitwa nevatateguru vedu Mhembero iyi ichiri kuitwa nenzira yakasiyana. Inoitwa gore negore semunamato wemvura uye Vakatorike vanoita Nwisa yemvura. Vatenderi vanoti kusanaya kwemvura munyika yeZimbabwe kukukonzerwa nekusaremekedza nekutevedza nzira dzechivanhu dzekukumbira mvura.
Mashonganyika
Mashonganyika izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Rupiya
Rupiya izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mutowa
Mutowa, mutohwa, musikanyimo kana tsowa (n. Diplorhynchus condylocarpon. Horn-pod tree) rudzi rwemuti unowanikwa muZimbabwe nedzimwe nyika dzekuchamhembe kweAfrica. Mutowa unokura kusvika 20m kureba.
Rupiya
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kutsanya
Kuzira kana kutsanya zvinoreva kumborega kutora zvidyo munhu achipinda panguva yokunamata.
Kikwete sezita
Kikwete izita remhuri rinowanikwa kuUganda.
Mutwe sezita
Mutwe izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Democratic Republic of the Congo neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Tsongoro
Tsongoro (stone of a fruit) zvinoreva mhodzi yakakukuta inowanikwa pakati pemimwe michero.
Zinyama sezita
Zinyama izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Kuoma
Kuoma kana kuwoma (to be dry; to wither) zvinoreva kushaya mvura kana kupera mvura kwechinhu kana nzvimbo inotarisirwa kunge chiine mvura kana hunyoro.
Masa sezita
Masa izita remhuri rinowanikwa muSouth Africa, neBotswana.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
2019
2019 (sho: zvuruzviiri neguminepfumbamwe kana zvuruzviiri negumipfumbamwe) raive gore rinjee rakatanga musi wa Chipiri muKarenda ya Gregori, gore rechi-2019 muZera Rinjee (ZN) uye Anno Domini (AD) dzemishariro, gore rechi-19 muwurukati ritatu uye Zanagore rechi-21, ne rechigumi no rekupedzisira muZvikumikati reMa2010.
Masa sezita
Mitauro yeAfrika
]
Dancehall
Dancehall (kana Dzanahoro sokutodza Chingezi) msambo wemhanzi wechiJamaika unembiri wakavambwa mukupera kwe Ma1970.
Matanda
Danda kana matanda (Log. Beam. Pole).
Chikwato
Chikwato izita remhuri rinowanikwa kuZambia.
Kuzodza
Kuzodzwa (kureva annointing; to annoint)
Katota sezita
Katota izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Basabasa
Basabasa (hectic, confused?)
Kanacha
Kanacha izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mayingila sezita
Mayingila izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa neAngola.
Makokove
Makokove izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mayingila sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Makokove
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Zhinji
Zhinji (much, many) zvinoreva kuwanda kwezvinhu zvingava zvinoverengeka kana zvisingaverengeke.
Zuvaragodza
Muchidzidzo cheTaranyika, mazuva eZuvaragodza (solstice) anoitika June 20-21 neDecember 20-21. Pamazuva aya hafu yenyika inowana chiedza chine maawa arakarebesa (longest daylight hours) imwe hafu ichiwana chiedza chine maawa akashomekesa (shortest daylight hours).
Pamazuva aya, nzvimbo dzose dziri kuMaodzanyemba eMutsazanisi dzinowana chiedza kwemahawa anodarika 12; nzvimbo dzose dziri kuChamhembe kweMutsazanisi dzinowana chiedza chiri kwemahawa ari pasi pe 12. Hafu yekuMaodzanyemba inenge iri mumwaka weZhizha, hafu yekuChamhembe inenge iri mumwaka wechando.
Mutematsaka
Mutematsaka izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Zuvaragodza
Pamazuva aya, nzvimbo dzose dziri kuChamhembe kweMutsazanisi dzinowana chiedza kwemahawa anodarika 12; nzvimbo dzose dziri kuMaodzanyemba kweMutsazanisi dzinowana chiedza chiri kwemahawa ari pasi pe 12. Hafu yekuChamhembe inenge iri mumwaka weZhizha, hafu yekuMaodzanyemba inenge iri mumwaka wechando.
Mutematsaka
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Makuza sezita
Makuza izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Tanzania neRwanda.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mbani sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mudimu
Mudimu izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mtowi
Mtowi izita remhuri rinowanikwa kuTanzania.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Musvasvi
Musvasvi kana mutsamvi (n. Ficus burkei. Ficus rhodesiaca) rudzi rwemuti unowanikwa muZimbabwe nedzimwe nyika dzekumabvazuva nekuchamhembe kweAfrica dzinoti: Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, Mozambique, Zambia, Zimbabwe, Eswatini neSouth Africa
Mugarazvuru
Mugarazvuru, mudziviriratsuro, mugurameno, munyenya kana mushangura (n. Euclea divinorum. 	Euclea lanceolata) rudzi rwemuti unowanikwa wakapararira muAfrica kubva Ethiopia neSudan zvichidzika kuchamhembe kuZimbabwe neSouth Africa.
Henry Munyaradzi
Henry Munyaradzi (akaberekwa 1931) aiva muvezi weZimbabwe. Chivezwa chaakange ari chikamu chacho chinowanzonzi "Shona sculpture" (ona Shona art and Art of Zimbabwe ), kunyange zvazvo vamwe venhengo dzavo dzinozivikanwa vasiri vaShona. Akashanda pakutanga kuTengenge Sculpture Community, zana nemakumi mashanu km kuchamhembe kweHarare pedyo neGuruve, iyo yaakapinda mugore ra1967. MuNharaunda iyoyo, uyezve munyika dzakawanda dzevadikani veZimbabwe, aingozivikanwa nezita rekuti 'Henry'.
Henry Munyaradzi akafa muna Kukadzi 1998 uye anovigwa mumusha weva Kirisitu weMukaera uri kunze kweGuruve.
Upenyu hwepakutanga uye dzidzo
Munyaradzi aive mwanakomana wemhondoro, mumwe wevakuru vezvemweya munharaunda yekwaChipuriro (Sipolilo Tribal Trust land) angangoita makore makumi matatu km kubva kuGuruve, Mashonaland kuchamhembe kweyaive, muna 1931, maodzanyemba eRhodesia. Akatora rutivi somwana mumiitiro yetsika yakadai sebira, rudzi rwomudungwe wamariro, uye mukuvhima. Munyaradzi aitaura Shona haana kumboenda kuchikoro, ainetsekana nemutauro wechirungu muhupenyu hwake hwose. Henry akarerwa nasekuru vake, Edward Chiwawa, uyo aiva muvezi weko; dzidzo yake yaive inoshanda uye yekutanga ruoko. Akapesvedzerwa nemumwe muparidzi wechiKristu aitenderera munharaunda imomo, Mukaera, waakapinda chechi yeVapositora akadzidza kuverenga Bhaibheri muchiShona. Pakupedzisira akazove mhizha pakupfuura simbi wemumusha, uye akashanda semuvezi uye mugiredhi wefodya.
Kuvandudzwa kwechivezwa chematombo emuZimbabwe
Munyaradzi akanga aroora uye aitsvaga basa musi wa10 Gunyana 1967 akaiswa munharaunda yeTengenenge Sculpture Community neBlomefield, uyo maererano nenhoroondo yake yaHenry akati ashande ega pane kufurirwa nevamwe vavezi vakaita se. Leman Moses ainge atopinda muvanhu. Achifunga nezveruzivo rwekugadzira matanda uye kugadzira simbi, akakurumidza kudzidza unyanzvi hwomuvezi wematombo mumatombo, achiramba achizvidzidzisa pachake nokuda kwebasa rake rose. Basa rake rekutanga "The Insect God" rakatengwa naHenry McFadden uye akazoratidzwa muMusée Rodin kwemakore mazhinji. Henry akabva kuNharaunda kuti ashande ega muna 1975. Akadzidzisawo vamwe vavezi, semuenzaniso hama yake Edward Chiwawa. Munyaradzi akatanga kuratidza basa rake paRhodes National Gallery muna 1968. Panguva iyoyo, basa racho raifanira kutakurwa 150 km kuenda kuSalisbury, kwayakaongororwa naJenny Senior, Exhibitions Officer yechitoro chekutengesa uye akabatsirawo kuronga zviratidziro zvegore negore. Maererano naBlomefield, Henry paakabvunzwa kuti akaita sei maumbirwo akakwana mumufananidzo wake, akapindura "Ndinotevera chimiro chebwe. Kana ibwe rakamira ipapo, ndinogona kuona mapoinzi akasiyana akakosha uye ndinoaita kubva munjere dzangu; pane kuwirirana pakati pangu nedombo".
Mujomba sezita
Mujomba izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Kenya Mozambique neUganda.
Henry Munyaradzi
Kuvandudzwa kwechivezwa chematombo emuZimbabwe
1969 raive gore rinokosha rekufamba kwezvivezwa zvitsva, nekuti yaive nguva iyo McEwen akatora boka remabasa, kunyanya kubva kuTengenenge, kuenda kuMuseum of Modern Art muNew York uye kumwewo muUS, kuti apiwe mukurumbira. Rakanga ririwo gore iro mudzimai wake Mary (née McFadden) akatanga Vukutu, purazi rezvivezwa pedyo neInyanga, uko maartist akawanda akazoshanda. Mazita evavezi vaizozivikanwa pasi rose akakura achisanganisira Bernard Matemera, Sylvester Mubayi, Henry Mukarobgwa, Thomas Mukarobgwa, Joseph Ndandarika naBernard Takawira. Vese vavezi vataurwa kusvika pari zvino, kusanganisira Munyaradzi, vakapawo basa kuchiratidziro chinonzi Arte de Vukutu chakaratidzwa muna 1971 paMusée National d'Art Moderne uye muna 1972 kuMusée Rodin. Izvi zvakarongwa naMcEwen ainge ambogara nekushanda kuParis asati agadzwa kuHarare.
Ndovi sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mujomba sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mamwe mazwi emitauro yeAfrika anotodzana.
Henry Munyaradzi
Gare gare hupenyu uye zviratidzo
Rimwe remabhuku aHenry, rainzi Wing Woman, rakaratidzwa pachitambi cheZimbabwe chakapihwa kurangarira Commonwealth Day musi wa14 Kurume 1983. Yakaumba 9c value muchikamu chakapedzwa nemabasa aJoseph Ndandarika, John Takawira naNicholas Mukomberanwa. Chitambi chine zita rekuti “Henry Mudzengerere”! Imwe, inonzi Spirit Python yaiva kukosha kwe30c museti yakabudiswa musi wa14 Kubvumbi 1988 kupemberera Zuva reMatatu rekuvhurwa kweNational Gallery.
Munyaradzi akabva atora nyaya yake kubva kune zvakasikwa, achiisanganisa nemifananidzo yechiKristu uye achiiratidza nenzira isina kujairika, yakadzama yemunhu. Celia Winter-Irving, mubhuku rake rinonzi Stone Sculpture (ona Kuwedzera Kuverenga) akanyora "Kufanana naPaul Klee, Henry anotora mutsara wekufamba asi anoidzora mukati mushure mematanho ekutanga". Iko kushanduka kwemaitiro ake uye kubatana kwayo kune chivezwa cheEurope inokurukurwa naJonathan Zilberg.
Zvivezwa zvaMunyaradzi zviri mumiunganidzwa yekusingaperi yeNational Gallery yeZimbabwe, Chapungu Sculpture Park, Museum fur Völkerkunde, Frankfurt, Indianapolis Museum of Art, the McEwen collection of the British Museum,   uye vamwe vakawanda. Zvizhinji zvinosanganisira zviso zvevanhu kana mhuka umo maziso akavezwa sematenderedzwa akareruka uye tsiye nemhino zvakachekwa nemitsetse yakatwasuka muchimiro cheT. Zvimwe zvezviratidziro zvake, zvakaita saSavior and Child (1989), zvakatenderera pasi rose; semuenzaniso kuYorkshire Sculpture Park muna 1990, uko mabasa airatidzwa aisanganisira mienzaniso kubva kune vese maartist vakabatsira kuratidzwa kwe1971 Musée Rodin.
Zvimwe zvivezwa zvekutanga zvaMunyaradzi zvakasainwa naye zita rekuti "Enri", semuenzaniso pashoo yeArte de Vukutu, asi zvizhinji zvacho zvaive nezita rekuti "HENRY" rakadhinhiwa nemavara makuru uye vazhinji vakaraira mitengo yakakwira pamusika wepasi rose. Nechikonzero ichocho, manyepo anozivikanwa kuvapo. Akashandisa akati wandei marudzi enyoka (semuenzaniso springstone, girinhi uye dzvuku nyoka) uye isingawanzo hafu-yakakosha dombo verdite yezvivezwa zvake. Sezvakataurwa naOlivier Sultan "“Achingozivikanwa sa ‘Henry’, muvezi anozivikanwa zvikuru wemuZimbabwe akafanana nen’anga, shasha inoziva mawaniro anokosha uye nokudaro, inokwanisa kuturikira chinangwa chechinhu chipi nechipi kana mweya kuva dombo. Nekungwarira uye nehunyoro, anosarudza dombo raanonzwa kuti rine mweya wemhuka, munhu, mwedzi kana kunyange mhepo. Anobva ashanda nesimba kuti asunungure mweya wacho, achiumisa pachiso chedombo nekutarisisa.'"
Dongozi sezita
Dongoziis a name found inZimbabwe, Uganda neNamibia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mutsvaka
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Flawa
Flawa (n. flour) hupfu hwewiti hwakatsetseka.
Murunze
Murunze, chipambati kana mushangura (n. Euclea natalensis) muti unowanikwa muAfrica zvichibva kumusoro kuEthiopia neSomalia zvichidzika kuchamhembe kuZimbabwe neWestern Cape iri kuSouth Africa. Muchero wemurunze unobereka kubva muna October kusvika muna June.
Tsazahusiku
Muchidzidzo cheTaranyika (Geography), mazuva eTsazahusiku anoitika March 20-21 neSeptember 20-21. Pamazuva aya Denderedzwa reChiedza rinocheka North pole neSouth pole - mativi ose eAkiso anenge ari hhambwe dzakafanana kubva kuzuva - hapana divi rinenge riri pedyo nezuva kudarika rimwe. Zvakare hapana divi reAkiso rinenge rakanongedza kune zuva. Pamazuva aya nzvimbo dzose dziri panyika dzinowana husiku hwakaenzana, hwakareba 12 maawa - saka mazuva aya achinzi Tsazahusiku- equinox.
Kubva pana March 20-21, nguva yechiedza inoenda ichireba kuhafu yekuMaodzanyemba - kutanga kwenguva yeChirimo (spring) kunzvimbo dziri kuMaodzanyemba kweMutsazanisi. Kunzvimbo dziri kuChamhembe, nguva yechiedza inenge ichiderera, kutanga kwenguva yeMatsutso (autumn) kunzvimbo idzi.
Kubva pana Sep 20-21, nguva yechiedza inoenda ichiderera kuhafu yekuMaodzanyemba - iyi inguva yemwaka weMatsutso] (autumn) kunzvimbo dziri ku[[Maodzanyemba kweMutsazanisi. Kunzvimbo dziri ku[[Chamhembe, nguva yechiedza inenge ichireba, nguva yemwaka weChirimo kunzvimbo idzi.
Basa
Basa, BASA uye basa ishoko rinogona kuturukirwa zvinyorwa zviri zasiyo:
Chichokwe
Chichokwe mutauro weBantu unowanikwa kuAngola, Democratic Republic of Congo neZambia.
Buenos Aires
Buenos Aires, iguta guru reArgentina.
Rukandami
Rukandami izita rinowanikwa muZimbabwe. KwaMusana kuMashonaland Central kune nzvimbo inonzi Rukandami.
Mavhina
Mavhina izita remhuri rinowanikwa kuSouth Africa.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Ubiya
Ubiya (kureva kinship) kana hubiya,
Hubiya hwakasiyana unotsanangurwa uchinzai, mubiyangu (my kin), mubiyako (your kin) uye abiyedu (our kin).
Mamwe mashoko mwaiyangu.
Kazangarare
Kazangarare izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Gundukumwe
Gundukumwe kana mukumbumumwe (l. Sheeplike behaviour - all following leader; 2. Clannish behaviour) apa kureva tsika yokuti boka rose rinoenda kwaenda mutungamiri mukuita nokutsigirana naye - imwe nguva vanhu vasingataire kuti mutungamiri anotadza.
Zimdancehall
Zimdhanzhoro (kureva Zimdancehall kana Zimdzanahoro paChishongezi) inzambodzasi yemhanzi yechiRhege kana Dhanzhoro yekwedu kuZimbabwe. Inobva mutsika yechikare, yaive ye kushaura (kana kuchantha) pakusvitsa shomodzo. Zimdhanzhoro yakatanga kuwana mbiri mushure mekuwa kwemsambo we Ebheni Guruvhu. Vayimbi vakuru vanoita zve Zimdhanzhoro vanosanganisa Winky D, Sniper Storm, Daddie Distress, Ras Tavonga (Jah Bless), Freeman HKD, Lewaz Skattah pakati pevamwe.
Hambautare
Hambautare (kureva car; automobile kuChingezi) kana mota, chichovhwa chekututa chine mavhiri chinoshandiswa kufamba famba, kubva panzvimbo imwe kuenda kumwe. Tsanangudzo zhinji dze hambautare dzino vanzoti; dzinomhanya mumigwagwa pakazhinji, dzinogarisa vanhu vanosvika kumasere, dzine mavhiri mana, uye dzinonyanya kutakura vanhu kwete zvinhu.
Argentina
Argentina (/ˌɑrdʒənˈtiːnə/) inyika iri kuziwumbe reSouth America.
Kitikiti sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Argentina
Guta guru racho iBuenos Aires.
Balo sezita
Balo izita remhuri rinowanikwa muCote d'Ivoire.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Hambautare
Mhando yekututa inowanzo famba pamusoro pevhu uchishandisa simba reinjini yayo kana mota. Zvisinei, kune dzimwewo dzinogona kufamba pamusoro pemvura, uye parizvino makambani akati wandei pasirese ari kuita tsvagiridzo yekugadzirisa hambautare dzinenge dzichibhururuka mudenga.
Argentina
Nyika iyi ine miganhu neBrazil, Bolivia, Chile, Uruguay neParaguay.
Muishe
Muishe (kureva one who is lord; "messiah" Chihebheru chinoti: מָשִׁיחַ; mashiach) zvichitaugwa kurevaIshe Jesu, shoko iri nderimwechete nerokuti Muzodzwa, uye ndiro rimwechete neshoko reChishongrish rokuti Mesiya.
Ishe (wedunhu)
Ishe kana She wedunhu (kureva chief; tribal chief) pahuwandu tichiti Madzishe.
Hambautare
Kune mhando dzakawanda dze hambautare: hambautare diki, idzi dzinogona kutakura vatakurwi chete uye dzinogona kutakura mutyairi mumwe chete uye inogona kutakura vanhu vana. Magonyeti makuru anotakura anosvika kuvanhu vasere.
Zvimwe zvityovhwa senge madutavanhu, imhando wo ye zvityovhwa zvekututa asi anowanzo kuzidanwa seboka rakakosha, rakafanana nemagonyeti ayo ari makuru ezvityovhwa. Kune ese marudzi ebatanidzwa pakati pemhando idzi.
Mutora sezita
Mutora izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Uganda neRwanda.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Kani
Kani (news; a court case; topic of discussion).
2018
2018 (sho: zvuruzviiri neguminesere kana zvuruzviiri negumisere) raive gore rinjee rakatanga musi waMuvhuro muKarenda ya Gregori, raive gore rechi-2018 muZera Rinjee (ZN) uye Anno Domini (AD) dzemishariro, gore rechi-18 muwurukati ritatu uye muZanagore rechi-21, pamusoro pezvo, raive gore rechi-9 muzvikumikati zve Ma2010.
Hondokosa
Hondokosa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Muzodzwa
Muzodzwa (kureva annointed one) ishoko reChishona rinoreva zvimwe neshoko rokuti Muishe, kana futi shoko reChishongrish rokuti Mesiya rakabva paShokor eChihebheru rokuti mashiach.
Hondokosa
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Vakunda
Vakunda kana Wakunda, (vanonzi wo Vacunda nekuda kwepesvedzero ye Chiputukezi) iboka redzinza reZambia, Zimbabwe, neMozambiki. Huwandu hwavo hunosvika pa193,913 ye vanhu. Vanotaura Chikunda, mutauro wechiBhantu wakada kufanana neChichewa.
Vazhinji weVakunda vanogara pedyo ne Rwizi re Mwazam'tanda. Vanopembera ma madhiri (festivhoro) avanoti Madhiri Malaila.
Mukaronda
Mukaronda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.