cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mutsare
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Jere sezita
Jere izita remhuri rinowanikwa kuMalawi neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Makonge
Makonge izita remhuri rinowanikwa kuTanzania neKenya.
Yemeni
Yemeni (muChiarabhu: اليَمَن‎ al-Yaman) pachihofisi icinzi Rudhende rwe Yemeni, inyika irikuMadoker eEzhiya. Yakagadzikwa kumagumo echamhembe chePeninzura ye Arabhiya, uye inoganhurana ne Saudhi Arabhiya kumaodzanyemba uye Omani kumaodzanyembaemabvazuva uye inopanana miganhu ne nyika dzemuAfurika dzinosanganisa Eriteriya, Jibhuti ne Somariya. Gutaguru uye gutarihombe rayo rinonzi Sanaa. Kubva 2021, Yemeni inofungidzirwa kuva nehuwandu hwevanhu ungasvike 30.4 miriyoni.
Muchikare, Yemeni yaive imba ye Vatema vataiti Vashavi (kana Vasave) nekuda kwekutibatsira kuyambuka Bhahari Dzvuku uye ngokuti takagarisana navo, Vasena ne Varemba vanonzi vaive Vahebheru vakabva kuMaodzanyembaemabvazuva eAfurika (kureva Mabvazuva Epakati nhasi), vakatama vakasangana neVabantu, senge isu Vashona (Vambire ne Vahungwe uye Vakaranga) ndikosaka vachigarisana nesu uye nevane hukama nesu, Vakalanga ne Vavhenda. Vashavi ndivo vaitongwa naMambokadzi Sheba, uye nekuda kwavo nzvimbo dzinenge Save uye Sabi dzakadanwa kuVatodza, vairemekedzwa uye ndivo vainzi Varungu pakutanga zvichireva "Ishe" kana "Vatsvene", nokuda kwechitendero chavo munaMwari. Vamwe Vabantu vachirikushandisa shoko rokuti Murungu kana Mulungu kureva Mwari.
Mwana weMusango
Mazwi anoti mwana wemusango anoshandiswa kureva mwana ana baba vasingazivikanwi kumusha kwaAmai vakamuzvara, zvikurusei baba ava vichinge vasina kuroora kana kumbosvika kuti vaonekere. Mazwi aya anogona kurevawo mwana ana baba vasina kumuzivisa kumhuri yababa yavo, vakamusiya ari wemuchivande nezvikonzero zvakatsaukana.
Simba
Muchidzidzo Fundoyetsimba, simba (Energy) zvinoreva kupimwa kwehuwandu hwebasa rinotarisirwa kuitwa nemutandira (zvakarongeka) (system). Kune marudzi esimba akawanda ose anopimwa nechiyero chinonzi Joule - kunova kuyerwa kwesimba rinenge rashanda kana Fosi ye 1 newton yafamba nhambwe ye 1m ichisunda chinhu. Tsanangudzo yokuti chinonzi gumbapamwe chii iri kutevera mberi.
Vakongo
Vakongo (Chikongo: Bisi Kongo, EsiKongo, paushoma: MwisiKongo; kana Bakongo, paushoma: Mukongo) ruchava rweboka rechiBantu vanozivikanwa sevatauri veChikongo. Mamwe mapoka anosanganisa Vabeembe, Vabwende, Vavhili, Vasundi, Vayombe, Vadhondo, Valari, uye vamwewo.
Vanowanikwa muBhurazakongo, Kinshasakongo, Angola ne Gabhoni.
Muhungumira
Muhungumira kana mbanda (Herb: Tagetes minuta).
Kiwanga
Kiwanga kana Wanga mutauro weBantu unowanikwa kuKenya.
Useza
Useza (Chingezi: art; artistic) izwi rine chirevo chakakura kwazvo. Muchidimbu rinoreva kusikwa kwezvinhu zvakasiyana-siyana zvakafanana nezvisiko. Munhu anoteedzera zveuseza anonzi musezi kana Vasezi kana munhu ane useza uye izvo zvaakasika kana kugadzira anonzi useza.
Vazhinji Vasezi vanotenda kuti Mwari ndiye mukurusa musiki wekutanga, nekuti ndiye akasika zvinhu zvese, zvinoshandiswa semubviro weruzivo neVasezi, kunyanya pavano penda, vanokopera vachishandura zvimwe zvishoma. Apa ndipo panogadzirwa usiki museza.
Vasezi kuburikidza nezvinhu zvaakasika, sezvakaita mufananidzo wekudhirowa kana mumhanzi, ipapo uchave nemukana wekuratidzira manzwiro emukati make, enz. kufara, kana kushungurudzika kwake kana kwevamwe, uye kudzidzisa, kana kufadza.
Mhando yeUseza
Mumubatanidzwa wavo wakasiyana, uye nezvimwe wo.
Zita
Useza kana kuva neuseza zvinoreva munhu ane chipo chekuseza kana kueza.
Shoko rekuti useza rinogona kunge rakabva kushoko rekuti 'eza'.
Varotse vane izwi rekuti -eza rinomirira kuti; kuunza muhupenyu, kugadzira; kusika uye kuita, uye vano dana munhu ano eza kuti muezi.
Pamusoro pezvo, rimwe shoko reChishona nderekuti kuveza rinoshandiswa pakutaura nezve kugadzira zvinhu.
Kuveza
tarisai futi peji re Kuveza
Kudzana
tairisai futi peji re Kudzana
Mutechani
Mutechani kana murovamhuru (n. Combretum rhodesicum. Combretum hereroense) rudzi rwemuti unowanikwa muZimbabwe nedzimwe nyika muAfrica, kubva Uganda kuKenya kunobata zasi kuNamibia, Botswana neSouth Africa.
Mbidzo
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Rufangu
Rufangu (Acceleration)- iri izwi rinoreva kuchinja kweSpidhi paumwe hwechiyero chenguva. Rufangu rune chiyero (m/s2). Rufangu runowanikwa nekugova spidhi pane nguva.
Tsazaniso inoti Rufangu = (kuchinja kwemuchacha/nguva), (m/s2).
Dunhu reMadondazuva muAfrica
Dunhu reMadondazuva muAfrica inzvimbo yakatambanuka kudarika masango-mubvumbi anonyanyozivikanwa kunyika dzekumavirira. Kazhinji vanhu vane murangariro wematunhu emadondazuva unoti: aya matunhu ane kunze kunodziya zvichisvika pakunopisa kune hunyoro mumhepo, izvi zvichikonzerwa nepane matunhu aya tichicherechedza mbariro dzetarachisi uye kuva mubande rekunaya kwemadondazuva (tropical rain belt). Asi chimwe chinoonekwa ndechekuti tarachisi yematunhu aya, zvikurusei mandundu emakomo uye hukama huripo pakati mhepo huru dzematunhu zvinoshandura mamiro ekunze kubva pamatunhu ane gwenga kunosvika manzimbo dzine hunyoro mumhepo kuWest Africa.
Maruta (nyika)
Maruta (kureva Malta, Chimaruti: Repubblika ta' Malta) kana Marita, pachihofisi inonzi Rudhende rwe Maruta, ichitsuwa chenyika chiri muMubatanidzwa we Yuropu inosanganisa akipelaho ye Bhahari re Medhiteraniya, uye inoonekwa sechikamu che Yuropu ye Chamhembe. Inorara 80 km (50 mi) kuchamhembe che Sisili (kureva Sicily) muItari, nenyika mbiri dze muAfurika, kutanga ne Tunisia kumabvazuva iri 284 km (176 mi), uye 333 km (207 mi), Ribhiya ku maodzanyemba. Mitauro ye uhofisi inosanganisa Chimaruti ne Chingezi, uye 66% yehuwandu we Vamaruti inogona Chiitari.
Itari
Itari (kureva Italy; Chiitari: Italia; Repubblica Italiana) pamwe futi Itali, inyika iri muYuropu, pachihofisi inonzi Rudhende rwe Itari kana Rudhende rwe Vaitari, inyika inosanganisa peninsula yakadelimitwa ne Maarupi uye zvitsuwa zvakawanda zvakayipoteredza; chisi chayo inosanganisa chisi chetaranyika ihomojinasi. Itari yakagadziwa pakati pe Bhahari re Medhiteraniya, muChamhembe che Yuropu; inoonekwa sechikamu cheMadokero e Yuropu. Inofukidza hwerengo we ruwa unosvika 301,230 km2 (116,310 sk mi) uye rinogova muganhu waro ne Furanzi, Vusvwisi, Awustiriya, Hlovheniya uye ma-enclaved microstates eGuta Vhatikani ne Sani Marino. Itari ine exclave e uteritori muVusvwisi, Kampione (kureva Campione). Ine vagari vanosviga 60 miriyoni, Itari iri pachinzvimbo chechitatu pama muvuso we Mubatanidzwa we Yuropu.
Gutaguru racho iRhomu.
Vandebele (vekuMaodzanyemba)
Vandeḅele (Nde: amaNdebele; vakabva kuVazulu vekuAfurika Chamhembe) kana Vandevere idzinza reVabantu kuChamhembe kwe Afurika. Vanotaura mutauro unonzi Chindeḅele paChivanhu, chavanoti Isindebele kana Sindebele. Vandeḅele, avo vokuChamhembe vaizivikanwa seMateḅele ne Vasutu (Vasotho), kureva munhu aitaura Chinguni. Vasutu vaidana vanhu vose vaitaura Chinguni kuti 'Mateḅele', ndikosaka nhasi kune marudzi mashoma anogara pakati pevanhu vechiSutu anozviti Mateḅele. Ava vanosanganisira vanobva kuGaMashashane, Zebediela, neMokopane pedyo nePolokwane. Vanozviti Mateḅele zvichireva kuti vanobva kuNguni, kuMpumalanga neVusutu.
Mzilikazi, mtungamiri uye musiki weMthwakazi akararama panguva imwe chete naMambo Shaka pamusoro pezvo aitaura mutauro mumwe chete navo, Chizulu. Nanhasi chisiyano pakati Chindeḅele chemuZimbabwe ne Chizulu chekuAfurika Chamhembe hachina kukura, zvokutoti vatauri vendimi mbiri idzi dzinotogona kunzwisisana zvakanyanya ngokuda kweruzhinji rwe mashoko akafanana pakati pavo. Chingagona kusiyana mareketerwo angaitwa mazwi, kana inzwi yekureketa mashoko uye mashoko mashomanana angashandiswa zvakasiyana. Chimwe chokuziva ndechokuti, Chindeḅele chekwedu kuZimbabwe chinepesvedzero kubva kumitauro ye Vanhu vakatorwa na Mzilikazi paaiumba rusinga rwake. Paakabva kuAfurika Chamhembe akavinga Zimbabwe aine Vasutu ne Vatswana vakabatana naye pakutiza Mambo Shaka. Muzimbabwe, paakasviko kwainge kune dzinza rimwe rakangerakapatsanurwa richigara munzvimbo dzakasiyana pavhu reZimbabwe, dzinza iri rainzi Kalanga kana Karanga zvichienderana ne mutauronyina, nhasi maboka makuru edzinza iri ndiVakalanga, Vavhenda uye Vakaranga (Varozvi, Vanyai ne Vanyubi)
Nekuda kwesanganiso iyi, maitiro, tsika ne hunhu hwe Vandeḅele une kaHuzulu ne kaHuchivanhu kakanako. Nhoroondo ye Vandeḅele inorakidza kuti, madzitateguru ne midzimu ye mhuri dze Chindeḅele inoenderera ngokuti dzinza pavo mushure mekuitwa Mandeḅele yaive yipi. Nyamushi, Vandeḅele ndi Vandeḅele, Vashona (Vakaranga, Vakalanga, Varozvi uye Vanyai) vakasanganiswa muboka reVandeḅele vaveMandeḅele nhasi, havachiri Mashona, uye vamwe vanotorambakuti madzitateguru avo aive Vashona nekuda kwezveUpolitiko. Vandeḅele vaMzilikazi vaishandisa nhoo doko dzedehwe remombe kazhinji. Vanhu vechiNdeḅele vainziwo vaBatheḅele, ndipo pakabva zita ravo rokuti Amandeḅele. Zita ravo rinodanwa richishandisa "v", kwete "b" anowanikwa muChivanhu kana Chizulu ne Chindebele cheChamhembe, nekudakwe Chikalanga-Chikaranga.
Vanozivikanwa futi, vaVandeḅele vekuMaodzanyemba kana Vandeḅele vekuZimbabwe.
Zita ravo
Pachishona vanodana vachinzi Vandevere nekuda kwekushaya "le" uyezve "ve" anoshandiswa pamusoro pa "be", nekuda kwekuti "be" weChishona haataurwi zvimwe chete newe Chindeḅele.
-ḅe
Saka kuitira kuti vanhu varangarire tsananguro iri pamusoro, pazanhi rino, Ndebele ndi Ndeḅele.
Katonda sezita
Katonda izita rinowanikwa muZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Vabuja
Vabuja kana Wabuja (uye mukunyorwa kumwe Vabudya kana Wabudya, Vabudja uye Wabudja) ruchava rwe vanhu vanogara muZimbabwe vane hukama neVakorekore. Vanotaura mutauro wavo wavanoti Chibuja uyezve vanowanikwa kwaMutoko. Vanodana Zimbabwe vachiti Zimbahwe.
Nhoroondo
Vabuja vanonzi vakagara kwaMutoko kubva kuMhingari nzvimbo yaive muMazambuko yanhasi, vainge vachitungamirwa naNehoreka (kana Nohoreka uye Nohureka), baba wake Mukombwe, hanzvadzikomana dzake Nyanzunzu Mukombwe na Mukwiradombo Mukombwe ne murongoti wavo Chingate Mukombwe (Nyamungate kana Njapa).
Mukuundura mavambo eVabuja, zvinonzi humbwo hwe nhoroondo hwunorakidza kuti Nehoreka akabva kuMazambuko muZanagore rechi16 kuenda kwaMutoko yanhasi, nyasi paIshe Makate, murume ainge anemasimba achishandisa upipi kukunda vakwikwidzi wake.
Balima sezita
Balima izita remhuri rinowanikwa muBurkina Faso.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chitsunge
Chitsunge izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Somanje sezita
Somanje izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Malawi neZambia.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mwenyi
Mwenyi izita remhuri rinowanikwa muUganda, Kenya neUganda.
Georgetown
Georgetown, iguta guru reGuyana.
Chirevo cheChindeya
Peji rino rinoda kuwerengwa ne kugadziriswa Chirevo cheChindeya sezvo izwi rakatorwa neVagiriki wekare, rakabatanidza mukati meskopu rayo pahupamhi hwemitumbi yekudenga. Maastronoma echiGiriki vakashandisa izwi rekuti asteres plantai (ἀστέρες πλανῆται), "nyeredzi dzinodzungaira", kureva zvinhu zvakaita senyeredzi izvo zvinoita kunge zvaifamba mudenga. Mukufamba kwenguva, izwi iri rakasanganisira zvinhu zvakasiyana zvakasiyana, kubva kuZuva ne Mwedzi kusvika kumasetirayiti ne maasteroidhi.
Mukuongorora nyeredzi kwemazuva ano, kune pfungwa mbiri dzekutanga dze'nyika'. Tisingatarise izvo zvinogara zvisingaenderane zvehunyanzvi ruzivo, ndezvekuti muviri wemuchadenga unodzora dunhu rawo (kureva kuti, ungave unodzora magumo emamwe mitumbi madiki ari pedyo) kana kuti iri muhydrostatic equilibrium (kureva, ingave yakatenderera). Izvi zvinogona kuratidzwa seiyo dynamical dominance tsananguro uye geophysical tsananguro.
Nyaya yetsanangudzo yakajeka yepasi yakasvika pakakwirira muna Ndira 2005 nekuwanikwa kwechinhu chinopfuudza Neptunian chinonzi Eris, muviri wakakura kudarika puraneti diki yaigamuchirwa panguva iyoyo, Pluto. Mumhinduro yayo yaNyamavhuvhu 2006, Kubatana kwePasirose kweUpanganyeredzi (IAU: International Astronomical Union), inocherechedzwa nevanoongorora nyeredzi sesangano repasi rose rinoona nezvekugadzirisa nyaya dzezita, rakaburitsa mutongo waro panyaya iyi pamusangano wakaitwa muPrague. Tsanangudzo iyi, inoshanda chete kuSolar System (kunyangwe maexoplanets akange ataurwa muna 2003), inotaura kuti nyika muviri unotenderera Zuva, yakakura zvakakwana kuti simba rayo riite kutenderera, uye "yakachenesa nharaunda yaro. " yezvinhu zvidiki zvinosvika pakutenderera kwayo. Pasi peiyi tsananguro yakarongeka, Pluto nezvimwe zvinhu zvetrans-Neptunian hazvikodzere semapuraneti. Sarudzo yeIAU haina kugadzirisa makakatanwa ese, uye nepo vazivi venyeredzi vazhinji vakaigamuchira, mamwe masayendisiti ezvemapuraneti akairamba zvachose, vachikurudzira tsananguro ye geophysical kana yakafanana.
Mabviro eruzivo
enwiki:
Guyana
Guta guru racho iGeorgetown.
Kushongedza
Kushongedza (to beautify, make right, put in order) kugadzira, kugadziridza, kuronga, kunatsa kana kurungamisa zvinhu kuti zvive nekutaridzika kwakarurama,
Diki
Diki kana doko (small, little).
Mbuma sezita
Mbuma izita remhuri rinowanikwa kuSouth Africa neDemocratic Republic of the Congo.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Jingarukota
Jingarukota, jingazungura kana guterukota (n. troposphere) igute rakakomba Pasirose rinowanikwa mhepo dzinomonereka.
Mutsindo
Muchidzidzo fundoyetsimba, Mutsindo (Impact in English) zvinoreva fosi yakakura iri kubata ichisayirira kwekanguva kadikidiki panodhumana mitumbi inokwana miviri kana inodarika. Fosi kana kuti rufangu runobata nemutowo uyu inokonzera zvikuru kudarika fosi diki iri kubata kwenguva yakareba. Kuti chii chinokonzerwa kuitika zvinoenderana nemuchacha wemitumbi unosangana nawo
Mwanaka
Mwanaka izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mpoma sezita
Mpoma izita remhuri rinowanikwa kuMalawi, Tanzania neTanzania.
Kusaal
Kusaal mutauro weAfrika unowanikwa kuGhana
Mabapa
Mabapa izita remhuri rinowanikwa muSouth Africa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Vachewa
Vachewa kana Wachewa iboka reruchava rweVabantu rekuPakati ne chamhembe kwe Afurika uye boka rikuru pakati mapoka ose anowanikwa muMalawi. Vachewa vane hukama huri pedyo nemapoka evanhu vanogara mudhuze navo, senge Vatumbuka ne Vansenga. Mukutodza nhoroondo vane hukama ne Vabemba, avo vavanogowa ruvambo navo muUtemabanze we Rudhende rwe Vukongo. Senge neVansenga ne Vatumbuka, chikamu chidoko cheteritori yeVachewa yakapesvedzerwa ne Vangoni, vainge vane ruvambo rwe chiZulu. Rimwe zita rinoshandisirwa Vachewa nderokuti Vanyanja. Mutauro wavo unonzi Chichewa kana Chinyanja, vanozivikanwa ndekuda kwe mamaski avo nenzanga dzokuhwandisa, dzinonzi Nyau, uyezve ndekuda kwe maitiro avo ekurima.
Kutima
Kutima izita remhuri rinowanikwa muAngola, Kenya neCongo, Kinshasa.
Mudyambudzi
Mudyambudzi, musangaoma, musosoti (Shrub, or small tree: Flueggea virosa. Securinega virosa) (n. Julbernardia globiflora) rudzi rwemuti unowanikwa muZimbabwe nedzimwe nyika dzekuchamhembe kweAfrica.
French Guiana
French Guiana (/ɡiːˈɑːnə/ or /ɡiːˈænə/) inyika iri kuziwumbe reSouth America, inotongwa neFrance.
Hondo ye Matabele yeChipiri
Hondo ye Matabele yeChipiri, iyo inozivikanwawo seChimurenga cheMatabeleland kana kuti chikamu cheyava kuzivikanwa muZimbabwe seChimurenga cheKutanga, yakarwiwa kubva muna 1896 kusvika 1897 munzvimbo yakazozivikanwa seSouthern Rhodesia, iyo yava kunzi Zimbabwe yemazuva ano. Yakanetsana neKambani ye Bhuritani Afurika Chamhembe nevanhu vekuMatabele izvo zvakakonzera kunetsana nevaShona muSouthern Rhodesia yese.
French Guiana
Guta guru racho iCayenne.
Nyika iyi ine miganhu neBrazil neSuriname.
Hondo ye Matabele yeChipiri
Muna Kurume 1896, vaMatabele vakamukira chiremera cheKambani ye Bhuritani Afurika Chamhembe. VaMlimo (kana kuti M’limo, kana kuti Umlimo) mutungamiri wezvemweya weMatabele, vakarumbidzwa nekumutsa hasha zhinji dzakakonzera kunetsana uku. Akaita kuti vaMatabele nevaShona vabvume kuti vagari venzvimbo iyi (vaiva nesimba 4 000 panguva iyoyo) ndivo vakanga vakonzera kusanaya kwemvura, matambudziko emhashu uye chirwere chemombe chaiparadza nyika panguva iyoyo.
Kutima
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Hondo ye Matabele yeChipiri
Kushevedzera kwaMlimo kuhondo kwakange kwave nenguva. Mwedzi mishoma yakanga yapfuura, Administrator General weKambani ye Bhuritani Afurika Chamhembe kuMatabeleland, Leander Starr Jameson, akanga atumira mauto ake mazhinji nezvombo kunorwa neTransvaal Republic muJameson Raid. Izvi zvakasiya nyika inenge isina dziviriro. Mabhuritani akabva atumira mauto kuti anodzvanyirira vaMatabele nevaShona, asi zvakarasikirwa neupenyu hwevazhinji kumativi ese. Mwedzi yakapfuura mauto eBhuritani asati asimba zvakakwana kuti aparadze kukomba uye kudzivirira misha mikuru, uye hondo yakapfuurira kusvika muna Gumiguru wegore raitevera.
Nyambuya
Nyambuya izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Digo
Digo mutauro unowanikwa kuKenya.
Gaborone
Gaborone iguta guru reBotswana.
Chindondo sezita
Chindondo izita remhuri rinowanikwa muAngola.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Madiya sezita
Madiya izita remhuri rinowanikwa kuSouth Africa neCongo, Kinshasa.
Nyamundanda sezita
Nyamundanda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Hanga Ghana
Hanga mutauro weAfrika unowanikwa kuGhana
Sitondo
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Shava (tsauranisa chirevo)
Mazwi
Kushava - to trade
Mundanda sezita
Mundanda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Zambia neCongo, Kinshasa.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Ndandani sezita
Ndandani izita remhuri rinowanikwa muSouth Africa, Zambia neCongo, Kinshasa.
Chitonda sezita
Chitonda izita rinowanikwa muZambia neMalawi.
Ndandani sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chitonda sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chidzidzi
Chidzidzi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Ganda (rudzi)
Mhando ye magandarudzi
Zvinyorwa zviri zasi zvichirikugadzirwa
Bure sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mukuta sezita
Mukuta izita remhuri rinowanikwa kuZambia, Rwanda neDRC.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Ingi
Ingi (Chingezi: ink) kana viro; wiro mutuvi, jyere kana godo ine husviba uye maingi, inoshandiswa kunyora mavara nekupenda pamusoro pezvimwe. Kune mhando dze ingi dzakasiyana senge dzinogadzirwa nemafuta uye dzinogadzirwa nemvura. Ingi inoshandiswa kunyoresa inowanzonzi ingi ye Chidhachi.
Ingi inogadzirwa mafuta inooma kana ikangochengetwa isingashandiswa nguva yakareba, uye ingi yemvura haishate kunyangwe ikachengetwa isingashandiswe asi inogona kuvhinza kana ikanyorova. Mumakore achangopfuura, "ingi yemvura" inoshandiswa zvakanyanya mumakaramu ebhiro uye mukupurinda. Inogona kugara yakachengetwa nguva yakareba, haivhinze kunyangwe painonyorova, uye inogona kubviswa nemunhu paanogeza maoko.
Ingi ye husviba
Ingi ye husviba (pigment) i ingi ye husviba inopararira mune nyungudutsi, uye kupurinda kunoitwa nekutevera ihwo husviba kune yekupurinda pamusoro. Ingi ye husviba yakanakira kuti ine mukweso wemvura uye inowanzo shandiswa kunze kwe kunyoresa. Jyere-yakaita se ingi inonyanya kukosha murudzindi uye kukwesana nemvura.
Ingi ye Mukando
Ingi ye mukando (dye) i ingi umo mukundo inonyungudutswa mune nyungudutsi, uye inogona kuburitsa mamwe mavara kupfuura husviba ingi. Kupurinda kunoitwa nekupinda mukati me chakapurindwa, asi kusagadzikana kwemvura uye kupokana kwechiedza kwakaderera kune kweiyo ingi ye husviba.
Ingi ye Kupurinda
Ingi ye kupurinda inoumbwa ne husviba, vamiriri, uye zvinowedzera, uye kune maingi anoita senge jyere ane vhisikositi yakakwira (high viscocity) uye ingi ye mvura ine vhisikositi yakadzika inoenderana nemetiriyau yakapurindwa uye mhando ye ndiro. Pamwe chete nekugadzira kwaGutenberg yekupurinda chidhindo chebhii (letterpress) muzana ramakore gumi neshanu, ingi dze vhisikositi dzakakwira dzaigadzirwa dzichi tevera hwendefa dzakasiyana neingi yemvura yekunyoresa. Kunyangwe izvozvi, ingi yakaita senge jyere ye vhisikositi yakakwira inowanzo shandiswa se ingi inoshandiswa mukushambadzira kupurinda nechinangwa chekupurinda kwakawanda. Mumakore achangopfuura, ingi ye soya yakatanga kushandiswa zvakanyanya seingi inochengetedza dondo, uye inoshandiswa mu 64% ye ingi ye mabepanhau neingi ye ritogirafi.
Choto sezita
Choto izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Munyani
Munyani kana mugoriondo (n. Friesodielsia obovata) muchero unowanikwa muZimbabwe unoibva uine ruvara rutsvuku. Muchero uyu unotapira pamwe nekuvavirira. Mudunhu reMadziva kuMashonaland Central muchero uyu unowanikwa uchikura mugomo munzvimbo dzine matombo.
Managua
Managua, iguta guru reNicaragua.
Costa Rica
Costa Rica (/ˌkoʊstə ˈriːkə/) inyika iri muCentral America.
Guta guru racho iSan José.
Nyika iyi ine miganhu neNicaragua nePanama.
Mutenda sezita
Mutenda izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Namibia neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chiratidzo chechihutonganyika
Chiratidzo chechihutonganyika (kureva political demonstration) kana chiratidzo cheupholi chiitiko chemapoka ehuwandu kana unganidzo ye mapoka evanhu pamusoro pekusarura zvehutonganyika kana zvimwe zvikonzero kana futi kubatirapamwe kwe vanhu pamusaka pechikonzero chakakosha; zvinowanzo sanganisa kufora kwehuwandu hwevanhu mufomesheni uye ichitanga kana kuti vanhu vachizosanga poyindi yemsangano, kana rhali, kuita kuti vanhu vakwanise kunzwa vatauri. Zvakasiyana nekusanga kwehuwandu wevasangani.
Sekuru Kaguvi
Sekuru Kaguvi (Kagubi, Kakubi), akanga ari svikiro, mutungamiri wenyika muZimbabwe isati yatanga koloni, uye mutungamiri mukumukira kwevaShona kubva 1896-1897 vachipokana nehutongi hweYuropu, unozivikanwa se Chimurenga chekutanga. Soubriquet "Kaguvi" akapiwa nekuti ainzi aitaura mudzimu wechiShona Mwari. Pakaparara chimurenga ichi, akapomerwa mhosva yekuponda mupurisa wemuAfrica ainzi 'Charlie', waakanga apomera mhosva yekushandira pamwe nevakuru vehurumende. Kaguvi akawanikwa aine mhosva ndokusungirirwa muna 1898.
Zita rekuti “Kaguvi” rakapihwawo murume ainzi Gumboreshumba (c1870-1898), aiti aitaura nezvemweya waKaguvi wekutanga. VaGumboreshumba mumwe wevanhu vakawanda vaizviti vaiva n’anga dzemukurumbira wekutanga Chimurenga panguva yainzi Chimurenga Chipiri. Gumboreshumba (zvichireva: "shumba paw"), vaigara kumusha kwaChikwaka pedyo neGomo reGoromonzi, muZimbabwe. Aive nevakadzi vana mumwe wacho mwanasikana waSabhuku Mashonganyika. Mamwe madzimai matatu akagamuchirwa nasabhuku ainzi Gondo. Zvinonzi VaGumboreshumba Kaguvi vaizivikanwa semunhu akaita rombo rakanaka pakuvhima uye vaigona kutaura nemiti nematombo. Ainzi ndiye mudzimu wemumwe svikiro guru reShona, Nehanda.
Vaakani
Vaakani kana Waakani vanhu vanowanikwa pakazhinji muGhana ne Kote Dhi Vhwa murizvino kuMadokero e Afurika. Vaakani vanotaura Chiakani (chinozivikanwa wo se Chitwi kana Chifanthe), chine mapoka emitauronyina maviri mubazi re Tano Yekupakati ye dzasimhuri yechiPotou–Tano sye mhuri ye Chinaija-Kongo. Mapokadzasi eVaakani vanosanganisa: Vaagona, Vaakuapem, Vaakwamu, Vaakyemu, Vaashanthi, Vabono, Vafanthe, Vakwahu, Vawasa, uye ne Vaahantha.
Mukusa sezita
Mukusa izita remhuri rinowanikwa kuZambia, Kenya neDRC.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Munongo
Munongo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe DRC neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Chigumba
Chigumba izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Nyachoto sezita
Nyachoto izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mtongoli
Mtongoli izita remhuri rinowanikwa muTanzania neKenya.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mutoko sezita
Mutoko izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Kenya neDRC.
Samburu
Samburu mutauro weAfrika unowanikwa kuKenya
Mutoko sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Gheto
Gheto, rinowanzo danwa kunzi mugheto, chikamu cheguta chinogarwa neboka rishoma, kunyanya nekuda kwemhedzisiro yehutonganyika, runzanga, uronzo, puresha dze mhotedzero kana upanganhundu. Magheto anozivikirwa kushaya kwao kana achienzaniswa nemamwe maruwa eguta. Mhando dze gheto dzinoonekwa pasirose, dzose dzine mazita, mapango uye mapoka evanhu akasiyana.
Nzinga sezita
Nzinga izita remhuri rinowanikwa muAngola neNamibia.
Nicaragua
Nicaragua (/ˌnɪkəˈrɑːɡwə/ nik-ə-rah-gwə, BrE /ˌnɪkəˈræɡjuːə/ nik-ə-rag-yoo-ə) inyika iri muCentral America.
Guta guru racho iManagua.
Muwandi sezita
Muwandi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neZambia.
Nicaragua
Nyika iyi ine miganhu neHonduras neCosta Rica.
Muwandi sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Zera re Ndarira
Zera re Ndarira (kureva Bronze Age) kana Kati re Ndarira, mukuwo wemunhoroondo, wakaenderera kubvira 3300 PK kusvika 1200 PK, yaizivikanwa nokushandiswa kwe ndarira, kuitika kwe kunyora mudzimwe nzvimbo, uye mimwe migariro yechiebheni.
Mtongori
Mtongori izita remhuri rinowanikwa muTanzania.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Ziki
Ziki izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Pane tarisiro yekuti mitauro yeAfrika inotodzana mazwi.
Mpambani sezita
Mpambani izita remhuri rinowanikwa muSouth Africa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mudingi sezita
Mudingi izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Tanzania neZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mutongo sezita
Mutongo izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, Angola neKenya.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Koma Ghana
Koma mutauro weAfrika unowanikwa kuGhana
Kumosi sezita
Kumosi izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa, Kenya, neAngola.
Chimbarange
Chimbarange izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Kumosi sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Daraunene
Muchidzidzo cheMasvomhu daraunene (logarithm in English) renhamba X pahwaro b ndiyo nhamba inotaura kuti hwaro hunofanirwa kudzokorora kuwanza kangani kuti pazobuda X.
Tegucigalpa
Tegucigalpa, iguta guru reHonduras.
Luambua sezita
Luambua izita remhuri rinowanikwa kuAngola neCongo, Kinshasa.
Madagascar (firimu)
Madagascar ifirimu remuAmerican comedy raigadzirwa nekombiyuta ra2005 rakagadzirwa ne DreamWorks Animation uye rinoparadzirwa ne DreamWorks Pictures. Rakanyorwa na Eric Darnell na Tom McGrath uye rakanyorwa na Mark Burton, Billy Frolick, Darnell, naMcGrath.
Guatemala City
Guatemala City, iguta guru reGuatemala.
Daraunene
Somuenzaniso, daraunene rechiuru (1000) pahwaro hwagumi (10) ndinhatu (3). Apa tiri kududzira masvomhu anoti 1000 = 103. Zvoreva kuti daraunene rinotaura kuti gumi (10) ari kudzokorora kuwanza kangani kuti pabude 1000. Gumi ndiye hwaro, nhatu ndiye daraunene. Somuenzaniso daraunene rinonatsa kuwonekwa kana mutsara wemasvomhu wanyorwa sezvizvi:
Mashoko anoti daraunene rechiuru (1000) pahwaro hwagumi (10) ndinhatu (3), anonyorwa achipfupiswa sezvinotevera:
Daraunene10 1000  =   3
Nemurangariro mumwechete mashoko anoti, daraunene remakumi matanhatu neina (64) pahwaro hwambiri (2) ndinhanhatu (6), anonyorwa achipfupiswa sezvizvi:
Daraunene2 64  =   6
Kurerutsa Mutauro
Zvakafanira kuti panyorwe mashoko anotaurika kuEnglish achiturikirwa kuenda kuChiShona:
Kupiwa Kwezita
Izwi rokuti daraunene rakaumbwa nezvikamu zviviri zvinoti dara nokuti unene. Mitauro yeBantu inodudza kutara (to count, to reckon) ichireva kuverenga huwandu. Izwi rokuti unene (large, great, magnitude) rinodudza huhombe hwechinhu chiri kupimwa. Saka kana panyorwa daraunene rakadenengara pahwaro tinobva tabuditsa pachena nhamba iri kutsvagirwa daraunene. Tarisai zviri panoperera mutsara unotevera:
Zvakakosha kuonesana kuti mashoko ekuti daraunene hariko kuChiShona chinodzidziswa kuZvikoro; pano munyori ari kuzama kuturikira chete mashoko anotaurika kuEnglish.
Vungila sezita
Vungila izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mungate
Mungate izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Mwandiki sezita
Mwandiki izita remhuri rinowanikwa muKenya neTanzania.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Majuta (tsauranisa chirevo)
Majuta, MAJUTA, majuta zvinogona kureva zviri zasiyo:
Lukuma sezita
Lukuma izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Musaba sezita
Musaba izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Beleka
Beleka izita remhuri rinowanikwa muSouth Africa.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Nhenge sezita
Nhenge izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neMozambique.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Guatemala
Guatemala inyika iri muCentral America.
Guta guru racho iGuatemala City.
Chidzomba
Chidzomba izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Guatemala
Nyika iyi ine miganhu neMexico, Belize, Honduras neEl Salvador.
Ngambi sezita
Ngambi izita remhuri rinowanikwa kuZambia, Kenya neCameroon.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Tadiwanashe
Tadiwanashe kana Tadiwanaishe izita reChivanhu rinogona kupuhwa chero mwanasikana kana mwanakomana.
Mamwe mazita akafanana anoti Adiwanashe, Tadiwatose, Madiwa
Bakole
Bakole mutauro weSawabantu unowanikwa kuCameroon.
Vaigbho
Vaigbho (kureva Igbo) kana Waigbho, muchikare vainzi zve Iboe, Ebo, Eboe, Eboans, Heebo; semuchitauro chawo Ṇ́dị́ Ìgbò) iboka reruchava rwunowanikwa muNaijeriya. Vanowanikwa pauzhinji mumavuso eAbia, Anambra, Ebonyi, Enugu, uye ne Imo. Huwandu hwunoverengeka unowanikwa wo mumavuso e Dheruta uye Rivers. Huwandu hukuru hweruchava rwe Maigbo anowanikwa kuKameruni, Gabhoni, uye Ghini YoMutsazanisi, pamuso pezvo vanowanikwa wo kunze kwe Afurika.
Vaigbho vanotaura Chiigbho.
Zita
Zita ravo rokuti Igbho, mushure mekuongorora mavhidhiyo evatauri veChiigbho vachifundisa kutaura bhii rokuti "gb", rinonzwika sa "bwo" ari implosivhi senge ba be bi bo bu asi ari bwa, bwe, bwi, bwo, bwu asi ndekuti Chishona hachina kusiyanisa bw na bhw zvose zvinonyorwa zvimwe, zita rokuti Igbo rakanyorwa sokuti Igbho nokusaziva. Riri kusiyiwa zvakadaro ndokuti muChiighbo "bo" anonatirwa (aspirated), muChishona mashoko anonatirwa anoiswa "-h", senge "bho" kana "hha" uyezve "nzha" uye "ndh". Inzwi reChishona pakuti "bo" rakaita kakukwira kusiyana ne reChiigbho, saka kuti zvisiyaniswe tirikuti Igbho.
Vanguni
Vanguni (Nguni people) kana Manguni vanhu iboka rehukama hwepedyo hwevanhu veBantu dzinogara muAfurika Chamhembe. Maswati (Swazi) vanogara muChamhembe cheAfurika neEswatini. Nepo, Mandebele vachigara muChamheche Afurika neZimbabwe. Boka revaNguni vanogara muzuva ranhasi Malawi neZambia uye vanozivikanwa savaNgoni.
MuChamhembe cheAfurika, humambo hweChinguni hwenhoroondo dzeVandevere, Vaswazi, Vaxhosa uye Vazulu vari mumatunhu anhasi eEastern Cape, Gauteng, KwaZulu-Natali, Rimupopo neMpumalanga. Hwakakurumbira pahumambo ihwohwo Umambo hwe Zulu, hwaitongwa naShaka, mambo ane simba ane simba uyo kukunda kwake kwakaitika mukutanga kwezana ramakore regumi nemapfumbamwe. MuZimbabwe vanhu veChindevele vanogara kunyanya mumatunhu eMatabeleland.
Ngengo sezita
Ngengo izita remhuri rinowanikwa muCongo, Kinshasa.
Vafulani
Vafulani kana Wafulani (kanawo Vafula, Vafurufurudhe, kana Vafulɓe (Chifula: Fulɓe, 𞤊𞤵𞤤𞤩𞤫; Chifurenji: Peul; Chihausa: Fulani kana Hilani; Chiputukezi: Fula; Chiworofu: Pël; Chibambara: Fulaw) iboka reruchava riri pakati pemapoka makurusa muSaheru uye nemuMadokero e Afurika, vakagadzikwa kuzadzisa chisi. Vanogara munyika dzakasiyna, vazhinji vavo vanowanikwa kuMadokero kwe Afurika uye nekuzvikamu zvemaodzanyemba eAfurika Yepakati, Sudhani Chamhembe, Dharifuru (Darfur) uye nezvisi zviripedyo neBhahari Dzvuku kugombe ririmu Sudhani.
Ngengo sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
San Salvador
San Salvador, iguta guru reEl Salvador.
Inda
Inda (louse, lice) kapuka kadikidiki kasina mapapiro.
Honduras
Honduras (/hɒnˈdʊərəs/) inyika iri muCentral America.
Guta guru racho iTegucigalpa.
Nyika iyi ine miganhu neGuatemala, Nicaragua neEl Salvador.
Luamba sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Mutore sezita
Mutore izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, South Africa neBurundi.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Vahausa
Vahausa kana Wahausa, (Vachizviti paushoma: Bahaushe (r), Bahaushiya (k); huwandu: Hausawa uye pachinjee: Hausa; maekisonimu: Ausa; Ajami: مُوْتَانَنْ هَوْسَ) iboka reruchva rikurusa muAfurika yose. Vanotaura mutauro wavanoti Chihausa, mutauro wechipiri unotaura zvikurusa pasirose mushure me Chiarabhu mumhuri ye Mitauro ye Chiafurika-Ezhiya. Vahausa vakasiyana-siyana asi patsika vanhuvamwe vanowanikwa pakazhinji muSaheru uye mumaruwa esavhana ekuruchamhembe kwe Naija uye kumaodzanyemba kwe Naijeriya wo, vanotora manumeri angasvike 83 miriyoni yehuwandu hwe vanhu. Huwandu hwavo hwunowanikwa kunyika dzinotevera sevachiza, Bhenini, Kameruni, Kote Dhi Vhwa, Chadhi, Sudhani, Rudhende rwe Afurika Yepakati, Bhurazakongo, Togo, Ghana, Eriteriya, Ghini YoMutsazanisi, Gabhoni, Senegari uye neVoGambia.
Bulu
Bulu mutauro weBantu unowanikwa kuCameroon.
Vasalama
Tingavati zve Valasamani uye Musalamani kana ari munhu mumwechete.
Iro zita rokuti Vasalama rinorea kuti "Verugare".
Bhahari Dzvuku
Bhahari Dzvuku (kureva Red Sea; Ara: البحر الأحمر - بحر القلزم, Nhasi: al-Baḥr al-ʾAḥmar, Kare: Baḥr al-Qulzum; Heb: יַם-סוּף, yam sūf kana הַיָּם הָאָדְוֹם, hayyām hāʾāḏōm; Kop: ⲫⲓⲟⲙ ⲛ̀ϩⲁϩ Phiom Enhah kana ⲫⲓⲟⲙ ⲛ̀ϣⲁⲣⲓ Phiom ǹšari; Tig: ቀይሕ ባሕሪ Qeyih Bahri; Som: Badda Cas) kana Bhahari Tsvuku, ipindiso reGungwa re India, rakarara pakati peAfurika ne Ezhiya (kana kuti Maodzanyembaemabvazuva eAfurika). Mubatanidzo waro negungwa uri kuchamhembe, nekuda kwe Bab el Mandeb strait uye nekuda kwe Guhwi re Adheni. Kumaodzanyemba kune Peninzura re Sinai, Guhwi re Akava, ne Guhwi re Swezi (richitungamidza kuKanari re Swezi). I-underlain re Rhifuti re Bhahari Dzvuku, iro riri chikamu cheRhifuti reMupata Mukuru.
Tinotendaishe
Mamwe mazita angati Tomutenda, Tomutendaishe, Tendeka, Tadiwanaishe
Nkondwa sezita
Nkondwa izita remhuri rinowanikwa muZambia.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
El Salvador
El Salvador (/ɛl ˈsælvədɔr/) inyika iri muCentral America.
Utare sezita
Utare izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neNamibia.
Mupoti sezita
Mupoti izita remhuri rinowanikwa muZambia.
El Salvador
Guta guru racho iSan Salvador.
Utare sezita
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
El Salvador
Nyika iyi ine miganhu neGuatemala, Nicaragua neHonduras.
Mupoti sezita
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Yakora muto
Yakora muto chirevo chinodudza kuti zvinhu zvaoma kana zvanyongana.
Msipa
Msipa izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Tomutendaishe
Tomutendaishe kana Tomtendaishe izita reChivanhu rinoshandiswa nechero vanhukadzi kana vanhurume.
Vaxhosa
Vaxhosa (Xho. AmaXhosa) kana Waxhosa nderimwe boka remadzinza ekuAfurika Chamhembe ne Zimbabwe, vanhu veChibantu uye vanotaura mutauro weChibantu, Chixhosa uri dzasi pesomborero ye vanhu vanodana vachinzi Vanguni. Hwerengo yavo inosvika kumamiriyoni masere, mutauro wavo Chixhosa. Vazhinji vanozivikanwa vekuAfurika Chamhembe vaive verudzi urwu, vanosanganisira Nelson Mandela naThabo Mbeki. Vaxhosa vanhu vedzidza rechiNguni nevamwe wavo Vazulu, Vandebele, Vandevele (veZimbabwe) Vaswati, Valala ne Vangoni (vano gara kuMalawi ne Zambia) pamusoro pevamwe.
Tomutendaishe
Vana vanezita iri vanogona kunzi Tom, kana Tendai sechikamu uye vamwe vanoti Tendaishe.
Vaxhosa
Huwandu
Kune nharaunda idiki yakakosha inotaura Chixhosa (Mfengu) muZimbabwe, uye mutauro wavo, unonzi Isixhosa, unozivikanwa semutauro wenyika ye Zimbabwe.
MuChamhembe kweAfrika kwavano gara wakawanda, huwandu hwavo huri mukati meiyo yanhasi Eastern Cape.
Dzimano
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mime mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Sungura sezita
Sungura izita remhuri rinowanikwa muKenya, neTanzania.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Shongedza sezita
Shongedza izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe
Tsvene sezita
Tsvene izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe.
Mitauro yeAfrika
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeAfrica, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.
Uyisalama
Uyisalama kana Chiisalama (kureva Islam; Chiarabhu: ۘالِإسلَام, al-ʾIslām, kureva  "Submission [to God]") chinamato cheUabarahama chinotenda Mwari mumwechete chinoringirisa Kurani pachimotsi, rugwaro rwe chinamato rwe Vasalama runonzi ishoko raMwari (wavanoti Allah) sezvaraka denengurwa na Muhammad, svikiro ikurusa ye Chiisalama. Ndicho chinamato chipiri chikurusa pasirose chichitevera Ukristu, vatendi vacho vanozvika pakati pe 1-1.8 bhiriyoni pasirose, kana kuti chipandi (kureva quarter) che huwandu wevanhu we pasirose.
Tendai
Tendai kana Tendayi izita reChivanhu rinoshandiswa nevanhukadzi kana vanhurume.
Zita iri ndiro zita rakashandurudzwa kuvamba zita remudanhi wekuAmerika anonzi Zendaya Coleman.
Mwana anezita iri anogona kunzi Ten, Tenten. variko vane shamwari dzinovati Ndai kana kungoti Ti/Tee.
Mushonga sezita
Mushonga izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe, neMalawi.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya.
Chikoko sezita
Chikoko izita remhuri rinowanikwa muZimbabwe neMalawi.
Mitauro yeBantu
Pano panyorwa mazwi ari pedyo nezita iri kune mimwe mitauro yeChiBantu, asi zvinoreva zita zvigona kusiyana zvachose nemazwi ari pasi aya. Chinangwa ndechekutsvaga zvinoreva mazita, zvikurusei kana mazita aya asisiri kutaurwa mumutauro wemazuva ano.