cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pieve Torina
Pieve Torina lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pieve Torinast ääsih 1 357 olmožid. Ton vijdodâh lii 74,80 km², já alodâh 470 m. Pieve Torina naaburkieldah láá Monte Cavallo, Muccia, Serravalle di Chienti, Ussita, Valfornace já Visso.
Lars-Ánte Kuhmunen
Lars-Ánte Kuhmunen (š. 1979) lii sämmilâš pajeolmooš, jyeigee já musikkár Kiärunist, Ruotâst. Kuhmunen vuoitij ive 2000 Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuási já ive 2006 Folkelarm-palhâšume albumistis Birrasis. Sun lii meid porgâm Piäiváš Säämi Aalmugteatteráin.
Haldâttâhriehti (Suomâ)
thumb|Suomâ haldâttâhrievtih Haldâttâhriehti lii almolâš haldâttâhtuámustovli Suomâst. Táválávt äšši piäijoo joton ton tuámustoovlist, mii lii vyelemuu ađai vuossâmuu riehtitääsist.
1366
1366 (MCCCLXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1360-lovo čiččâd ihe.
Čuovâuáivi peivikirje
Jeffersoneh
Greg muštâl, et suu pyeremus skippáár lii Rowley Jefferson, mut Greg ij kohtâl Rowley pyereest. Rowley lii meid 11-ihásâš paješkovlâlâš. Suu eeči lii Robert Jefferson, já suu eeni Linda Jefferson. Robert ij lijkkuu Gregân ollágin.
Simpsoneh
Rááiđu aneh rävisulmuid-uv uáivildum animaatiorááiđui oovdâstjotten, já ráiđu lii vaiguttâm rävisulmuid uáivildum 1990-lovo tilekomedia šoddâmân. Ráiđu lii juksâm stuorrâ mielâstumvuođâ sehe Amerikist já pirrâ maailm, já tot lii finnim maaŋgâid TV-pálhâšuumijd.
Listo Neoempheria-suuhân kullee šlaajâin
Neoempheria-šlaajah
Käldeeh: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.net
Simpsoneh
Muusik
Muusik lasetteh uásán majemužžân. Simpsonij muusik rähten lii Alf Clausen. Sun ráhtá muusik Matt Groening tuoivust tiäduttiđ huáđđoi tobdotiilijd ige ruuvdust uáinojeijjee tooimâ tego ärbivuáválijn animaatioin. Clausen stivree nuotâstâspargo lasseen meid suullân 35-persovn stuárusâš orkester.
Haldâttâhtuámustovli
Haldâttâhtuámustovli lii tuámustovli, mast kieđâvušeh haldâttâhlaavâ kevttimân kyeskee aašijd ađai tággáár tuámustoovlijn čuávdih almosvuoigâdvuođâlijd vaidâlemaašijd já haldâttâhrijdoaašijd.
Ruotâ káámmárrievtih
[[Tiätuvuárkká:SWE-Map Förvaltningsrätter-Kammarrätter.svg|thumb|right|250px|Ruotâ káámmárrievtih:
Inger Karoline Gaup
Inger Karoline Gaup (š. 1995, Kuovdâkiäinu, Taažâ) lii taažâsämmilâš lávloo.
Pirkkala
Historjá
Pirkkala vuáđudui ive 1922.
Sofi Oksanen
Eellim
Sofi Oksanen šoodâi já vietij pärnivuođâs Jyväskyläst. Sun lâi perruu áinoo pärni. Suu eeči lii syemmilâš já enni eestilâš, já Oksanen lâi-uv pärnin ennuv eeni šoddâmsaajeest Eestieennâm Läänemaast.
Espanjatavdâ
Espanjatavdâ Anarist
Aanaar kieldâ tiervâsvuottipšoost onnii talle huolâ kuávlutuáhtár Jukola já pyecceitipšoo Ylioja, kiäst lijjii kyehti išetipšoo. Kieldâst lâi čiččâmsajasâš pyecceiviäsu já apteek. Pyecceitipšoo já suu išekyevtis puáccájii forgâ jiejah-uv. Kolleroggee Otto Schneider poođij iššeen, lieggij viistijd, mälistij já tálhudij pyecceid. Tuáhtár Jukola vuolgâttij etiviestâid tálhudemhaldâttâhân: "Espanjatavdâ levânânâm ubâ Laapi kuávlun já pyecceeh láá ennuv, koddá ennuv ulmuid, vuolgâttiđ jottee tipšoid munjin iššeen."
Pegâlmâs sämmilâš lâi Lusme Piättár, kote ij luáštám oovtâgin jottee tálusis, já nuuvt Lusmenjargâ šeštui influensast - masaba áinoo táállun ubâ kieldâst. Influensan iä lamaš šiev talkkâseh, mut aalmug luotij kuulmâ koonstân: viijnán, piikân já sáávnán.
1286
1286 (MCCLXXXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1280-lovo čiččâd ihe.
Jennifer Doudna
thumb|250px|right|Doudna ive 2016 thumb|CRISPR-Cas9 Jennifer Anne Doudna (š. kuovâmáánu 19. peeivi 1964, Washington, D.C., Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš biokemist. Sun lii tutkâm karrieeris ääigi RNA ráhtus já toimâm. Ive 2020 sun vuoitij oovtâst Emmanuelle Charpentieráin Nobel-kemiapalhâšume, ko suoi ovdedáin nk. geeneetlijd skerreid ađai CRISPR árbádâhmuttemtekniik.
Säämi liputtempeivi
Säämi liputtempeivi teikkâ Säämi lippupeivi lii peivi, kuás säämi lippu kiässoo stáágun. Ivveest láá tääl 12 liputtempeivid.
Francavilla Fontana
Francavilla Fontana lii sehe ässeelovo já vijđoduv mield Brindisi eennâmkode kuálmádin stuárráámus kieldâ.
1226
1226 (MCCXXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1220-lovo čiččâd ihe.
Rautjärvi kirkko
Rautjärvi kirkko lâi ive 1881 huksejum já kiävtun vihkum stuorrâ muorâkirkko, mii lâi Rautjärvist, Maadâ-Kärjil eennâmkoddeest. Kirkko lâi kirkkoluáhá alne siämmáánommâsii jäävri maadâriddoost. pienoiskuva|Rautjärvi kirkko 1950-lovvoost Eennâmkodálávt merhâšittee huksejum kulttuurpirâsin onnum kirkko puolij kunnân juovlâmáánu 25. peeivi 2022.
Vuossâmuš kirkko
Rautjärvi kappel tiet ulmuuh pessii kirhostâllâđ älkkeebeht, ko sij iä tarbâšâm innig eelliđ Ruokolahti kirhoost já návt kirkkomätki uánidui uáli jo ennuv.
1701
1701 (MDCCI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1700-ihelove nubbe ihe.
Ostuni
Ostuni lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode kuálmádin stuárráámus kieldâ.
It's a Wonderful Life
thumb|It's a Wonderful Life (ive 1946 poster) It's a Wonderful Life lii ive 1946 almostum, Frank Capra stivrim draamaklassikko. Ton vuosâeehid lâi Globe-teatterist, New Yorkist, juovlâmáánu 20. peeivi 1946. Klassikko tast ij kuittâg šoddâm tállân pic esken ive 1973 maŋa, ko ton tahheevuoigâdvuođah nuhhii Ovtâstustaatâin já tom čäitiškuottii televisiost juovlâi ääigi.
1321
1321 (MCCCXXI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1320-lovo nubbe ihe.
Ruopsisjyelgčiävžui
Ruopsisjyelgčiävžui (Tringa totanus) lii kalâččeijee lodde, mii kulá čevžui suuhân.
Hans Ole Eira
Politikkárin
Eira väljejui Taažâ Sämitiigán.
Jyeigen
Eira lii meid jyeigee. Sun vuoitij ive 2018 Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuási. Talle sun juoigâi nubben puárásumos nieidâs: Mina Helene. Tolebáin Sámi Grand Prix -kištoin sun lâi juoigâm káálgus, ristpäärnis já puárásumos nieidâs. Čuávuváin kištoin sun áigu juoigâđ nuorâmuu já nubben nuorâmuu nieidâs.
Libya
Libyast ääsih suulân 6,8 miljovn olmožid, kiäin 97 % láá sunnimuslimeh.
Jaala
Jaala lii oovdiš kieldâ Suomâst, Kymileevi eennâmkoddeest. Tot lohtui Kouvolan ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Jaalast assii 1 855 olmožid. Ive 2008 aalgâst kieldâ vijdodâh lâi 563,54 km², mast 130,83 km² lâi čääci. Jaala naaburkieldah lijjii Heinola, Iitti, Kuusankoski, Mäntyharju já Valkeala.
Piobbico
Piobbico lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Piobbicost ääsih 1 876 olmožid. Ton vijdodâh lii 48,20 km², já alodâh 339 m. Piobbico naaburkieldah láá Apecchio, Cagli já Urbania.
Sonja (Taažâ roonnig)
Roonnigin
pienoiskuva|Roonnig Sonja Ruotâ ruuvnâprinssâ Carl já Sofia heejâin ive 2015 Ko kunâgâs Olav V jaamij uđđâivemáánu 17. peeivi 1991, te prinssâ Haraldist šoodâi jiečânâs Taažâ kunâgâs. Siämmást Sonjast šoodâi Taažâ roonnig, vuossâmuš roonnig Maud maŋa, kii lâi jáámmám jo 52 ihheed tolebáá. Sun lii meid vuossâmuš Taažâst šoddâm roonnig Margrete Skulesdatter maŋa, kii lâi roonnig 1200-lovvoost.
Hurečuhčá
Lasanem
Kiđđuv oráseh čokkâneh kiihâmsoojijd jeggijd, piäldoid já ládui oolâ já skiälguh kiihâmlavlus. Niŋálâs väljee kyeimis orásij juávhust. Niŋálâs mannee vyesimáánust táválávt 8–10 manneed já láálá taid 23–29 peivid. Piervâl lii muorâ teikkâ miestuu vyelni. Uđâgááh kirdeškyetih 7–14 peeivi ahasâžžân.
Raavâd
Hurečuhčá porá umolijd, versoid já siemânijd, čohčuv meid muorjijd já tälviv eromâšávt suávi uurbijd já peesi paaccâhijd.
Venezuela
thumb Venezuela lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Caracas.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Juovlâmáánu
Juovlâmáánu lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive kyehtnubálovváád mánuppaje. Juovlâmáánust láá 31 peivid.
Poggio Cupro
thumb|Poggio Cupro
Julia Roberts
Karrieer
Roberts finnij vuossâmuu roolâ ive 1986. Sust lâi talle uccâ roolâ elleekooveest Blood Red. Sust šoodâi pegâlmâs ive 1990, ko sun čaittâlij elleekooveest Pretty Woman. Sun vuoitij Oscar-palhâšume ive 2001 elleekooveest Erin Brockovich.
Avveel
Avveel luvâttâh
Avelist lii luvâttâh, mii palvâl Aanaar kieldâ škovlimtáárbuid. Avveel luvâttâh lii puáttám tobdosin tast, et tot fáálá viijđes kielâvaljimmáhđulâšvuođâid. Tobbeen puáhtá luuhâđ anarâškielâ sehe eenikiellân já vieres kiellân. Virgálávt anarâškielâ máttááttâs aalgij ive 1994.
Audrey Hepburn
Eellim
Hepburn jaamij purâstaavdân ive 1993.
Peglio
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Vendsyssel-Thy
Vendsyssel-Thy lii vijđoduv mield Tanska nubben stuárráámus suálui Sjælland maŋa. Ton vijđodâh lii 4 685,7 km², já alemus saje 136 m. Vendsyssel-Thyst ääsih 294 424 olmožid (ive 2020).
Vyesimáánu 16.
Vyesimáánu 16. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 136. peivi (kárgámive 137. peivi). Ive loopân láá 229 peivid.
Poggio San Marcello
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Syeinimáánu 26.
Syeinimáánu 26. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 207. peivi (kárgámive 208. peivi). Ive loopân láá 158 peivid.
Ventspils
thumb|right|Ventspils haamân Ventspils lii kaavpug Latviast. Ventspilsist ääsih 33 372 olmožid, já ton vijdodâh lii 55,4 km².
1767
1767 (MDCCLXVII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1760-lovo káávcád ihe.
Serie B 1930–1931
Juávhuh
Fáárust lijjii ohtsis 18 juávkkud.
Niko Valkeapää
Muusik
Valkeapää uásálistij vuossâmuu keerdi Sámi Grand Prix -kiišton ive 1991 oovtâst Marie Kvernmoin pittáin Luodda, mut suoi iävá vuáittám. Kulmâ ive maŋeláá Valkeapää uásálistij oppeet Sámi Grand Prix -kiišton, taan keerdi oovtâst Inger Marie Gaino Nilutáin. Suoi vuoittijn lávlumuási pittáin Duinna gávnnadit. Čuávuváá ive Valkeapää vuoitij ive 1995 Sámi Grand Prix -kišto ohtuu pittáin Vádjolus. Ive 2004 Valkeapää uásálistij Liet International -kiišton, mon sun vuoitij pittáin Rabas mielain. Ive 2013 sun lâi Ijâttes ijjâ uáiviartist.
Venus
Venusist iä lah máánuh.
Evijärvi
Evijärvi lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Evijärvist ääsih 2 422 olmožid, já ton vijdodâh lii 390,71 km², mast 36,56 km² lii čääci. Evijärvi naaburkieldah láá Kauhava, Kruunupyy, Lappajärvi, Pedersöre já Veteli.
Colli al Metauro
Historjá
Colli al Metauro kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1. peeivi 2017, ko Montemaggiore al Metauro, Saltara já Serrungarina kieldah lahtojii oohtân.
Muumistáálu
Muumistáálu šoddâm
Muumistáálu huáđđoo ovdánij kuuloold 1930-lovvoost. Huáđđoo nommâ lâi vistig ruotâkielân snorken, mii lii siämmáš nommâ ko Nisoost lii tääl.
Vuossâmuu keerdi Muumistáálu lâi uáivihuáđđon ive 1945 Småtrollen och den stora översvämningen -kirjeest.
1404
1404 (MCDIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1400-ihelove viiđâd ihe.
Uđđâivemáánu 10.
Uđđâivemáánu 10. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 10. peivi. Ive loopân láá 355 peivid (kárgámive 356 peivid).
Polverigi
Polverigi lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Polverigist ääsih 4 591 olmožid. Ton vijdodâh lii 24,98 km², já alodâh 140 m. Polverigi naaburkieldah láá Agugliano, Ancona, Jesi, Offagna, Osimo já Santa Maria Nuova.
Videospellâihe 1992
Videospellâihe 1992 kieđâvuš ive 1992 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
1491
1491 (MCDXCI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1490-lovo nubbe ihe.
Säämi lippu
Vuossâmuš säämi lippu
Vuossâmuš lippuiävtuttâs säämi liipust hammij sämitaaidâr Synnøve Persen ive 1977. Lippu kevttui vuossâmuu keerdi Alta vyestilistmist.
Monte San Martino
Siijdah
Markkân lasseen Monte San Martino kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Molino.
Eŋgâlâskielâ
upright=1.9|thumb|right|Eŋgâlâskielâ sárnumkuávluh: {{Legend|#00008B|sajeh, kost eŋgâlâskielâ lii eenâblovo eenikielâ.}} {{Legend|#87CEFA|sajeh, kost eŋgâlâškielâ lii virgálâškielâ, mutâ ucceeblovo eenikielâ.}} Eŋgâlâskielâ lii viestârgermaanlâš kielâ, mii šoodâi Eŋlandist. Tot lii ohtâ maailmkielâin, já tom aneh tááláá ääigi tehálumos lingua francan.
Polvijärvi
Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Polvijärvi markkân.
Ponzano di Fermo
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Eŋland
thumb thumb Eŋland lii Ovtâstum kunâgâskode uásikuávlu. Ton uáivikaavpug lii Lontoo.
1474
1474 (MCDLXXIV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1470-lovo viiđâd ihe.
Sant'Angelo in Vado
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
1471
1471 (MCDLXXI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1470-lovo nubbe ihe.
Videospellâihe 1996
Videospellâihe 1996 kieđâvuš ive 1996 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Red Dead Redemption 2
Maainâs
Hosea Matthews já Dutch orniv paŋkkirievvim Saint Denisist, mut tot ij moonâ aaibâs tegu suoi láin smiettâm já Hosea já Lenny surmâšuv. Dutch van der Linde, Arthur Morgan, Bill Williamson, Javier Escuella já Micah Bell luhostuveh patâriđ kaavpugist tamppáin. Ulmen lâi moonnâđ Kuuban, mut tamppâ kárttá merâstoormân já loppâloopâst almaah riddoneh Guarma-nommâsii suollui. Tobbeen sij uásálisteh eennâmomâsteijei já oorjij koskâsii suátán. Sij išedeh oorjijd vyeittiđ suáđi já talle peesih maasâd Ovtâstum staatáid.
Ko Arthur máccá Dutch luusâ, te sun suujât Micah tast, et sun lii piättám juávhu. Tast šadda rijdo. Dutch, Micah, Bill Williamson já Javier Escuella láá Arthur já John vuástá. Agenteh kävnih almaid, mut almaah luhostuveh patâriđ. Arthur já John hiäppušeh láppojeh. John halijdičij maccâđ jieijâs perruu kuuvl, mut Arthur halijdičij moonnâđ maasâd já suáládiđ Dutch puoh ruuđâid. Tääl spellee kalga meridiđ tom, mii tábáhtuvá čuávuvâžžân. Mana-uv Arthur Johnáin vâi máccá-uv sun Dutch kuuvl? Loopâst Arthur jáámá, já maht sun jáámá lii kiddâ tast, mon ennuv kunneečuággáh sust láá. Jis sust láá ennuv čuággáh, te sun jáámá tuberkuloos keežild. Mudoi Micah koddá suu.
Huáđđooh
<div class="juonipaljastus" style="margin: auto 0 auto 0; clear: left; text-align: left; font-size: 85%; padding: 0.1em 0.1em 0.1em 1em;">Juonâčullimeh noheh taas.
Ovdedem
Red Dead Online -nettispeelâ beta-versio almostui skammâmáánu 27. peeivi 2018, já tom lehâstii puoh spelleid skammâmáánu 30. peeivi.
Monte San Vito
Siijdah
Borghetto, Le Cozze já Santa Lucia.
Euroop staatah
• 25px|border Armenia
• 25px|border Irland
• 25px|border Nuorttâriijkâ
Kuosâ
thumb|Kuosâ (Picea abies) pienoiskuva|Paccâhâš Kuosâ (Picea abies) lii kuácceemuorâ, mii šadda meecijn já jeegijn. Kuosâ já peeci láá kuácceevyevdi uáiváámusah. Kuosâ váátá šoddâmsaajeest eenâb raavvâdamnâsijd ko peeci.
Levânem Suomâst
Kuosâ šadda masa ubâ Suomâst, mutâ tot váilu tuodârkuávluin já merâsuolluin. Tavemuu Suomâst tot ij šoodâ. Kuosâvyevdih Aanaar kieldâst láá viehâ uccáá.
Pori
Historjá
Pori vuáđudui ive 1558.
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Adjágas
thumb|Adjágas ive 2012 Adjágas lâi sämmilâš muusikjuávkku, mon vuáđudáin Láwra Somby já Sara Marielle Gaup Taažâ peln ive 2004. Juávkku jooskâi tooimâs ive 2014.
Monte Vidon Combatte
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Uáinámušah
Monte Vidon Combattest lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Sorvâ
Sorvâ lii njomâtteijeešlaajâ, mii kulá kyeppirellei lahkon já sorvâellei hiäimun.
Stuárudâh já olgohäämi
Oressoorvâin láá čuárvih, moh uđâsmuveh jyehi ive ton maŋa, ko puáris čuárvih láá kuáškum. Uđđâ čuárvih šaddeh keesi ääigi näähki vyelni.
Eellimvyevih já lattim
Kubdâ kozâidis iššijn sorvâ puáhtá väzziđ pyereest times-uv asseest. Soorvah láá meid pyereh vuojâdeijeeh já toh pyehtih sirdâšuđ suolluid maaŋgâ kilomeetter keččin.
Vyelišlaajah já aldahyelhih
thumb|200 px|Ameriksorvâ Ovdil sehe Amerikist ellee sorvâ já eurooplâš sorvâ luokittâllui siämmáá šlaajâ vuálá. Luokittâllâm mield soorvâst lijjii čiččâm vyelišlaaijâd: euroopsorvâ (Alces alces alces) Euraasia viestâruásist, siberiasorvâ (A. a. pfitzenmayeri) já mantšuriasorvâ (A. a. cameloides) Nuorttâ-Euraasiast sehe nuorttâkanadasorvâ (A. a. americana), viestârkanadasorvâ (A. a. andersoni), shirassorvâ (A. a. shirasi) já alaskasorvâ (A. a. gigas) Tave-Amerikist.
Port Louis
thumb|Port Louis eennâmkodde kost meid Port Louis kaavpug lii. Port Louis lii Mauritius uáivikaavpug.
Terre Roveresche
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Vyevdičiävžui
Stuárudâh já tobdomeerhah
thumb|left Vyevdičiävžui lii 20–24 cm kukke já tiäddá 75–85 g. Ton suájákejij koskâ lii 39–44 cm.
Liminka
Liminka teikâ Limiŋga teikâ Limiŋka lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Liminkast ääsih 10 258 olmožid, já ton vijdodâh lii 651,71 km², mast 14,40 km² lii čääci. Liminka naaburkieldah láá Kempele, Lumijoki, Muhos, Oulu, Siikajoki, Siikalatva, Tyrnävä já Vaala.
Porto Recanati
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Steve McQueen (stivrejeijee)
Steven Rodney McQueen (š. roovvâdmáánu 9. peeivi 1969, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš stivrejeijee já čällee, kiän elleekove 12 Years a Slave (2013) vuoitij ennuv palhâšuumijd, stuárráámus tain pyeremuu elleekove Oscar-palhâšume. Meid suu eres kuhes elleekoveh, Hunger (2008), Shame (2011) já Widows (2018), láá finnim iävtukkâsvuođâid já vuáittám palhâšuumijd.
1174
1174 (MCLXXIV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1170-lovo viiđâd ihe.
Vyesimáánu 17.
Vyesimáánu 17. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 137. peivi (kárgámive 138. peivi). Ive loopân láá 228 peivid.
Listo lavluin, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 1996 (Nuorttâriijkâ)
Taat lii listo lavluin, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 1996.
1134
1134 (MCXXXIV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1130-lovo viiđâd ihe.
Porgemáánu 18.
Tábáhtusah
40px|Sämilippu Säämi liputtempeivi: Sämirääđi vuáđudempeivi
Victoria, Seychelleh
Victoria lii Seychellij stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Azerbaidžan
Azerbaidžan teikkâ Azerbaidžan täsiväldi  lii siseennâmstaatâ Kaukasiast Kaspiameerâ riddoost. Tot kulá sehe Euroopân já Aasian. Ton uáivikaavpug lii Baku.
Sajadâh já rääjih
Azerbaidžan ránnjáenâmeh láá Georgia taveviestârin, Armenia já Turkki uárjin, Ruoššâ tavveen já Iran mäddin. Nuorttân Azerbaidžanist iä lah ránnjáenâmeh Kaspiameerâ tiet. Riddo lii 800 km kukke. Azerbaidžan kuhemus rääji lii Armeniain; tot lii 1007 km kukke. Uánihumos lii 15 km rääji Turkkijn.
Kesimáánu 2.
Kesimáánu 2. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 153. peivi (kárgámive 154. peivi). Ive loopân láá 212 peivid.
Jyväskylä
Jotolâh
Jyväskyläst lii väldimaađij 4, 9, 13 já 23 ratkuuttâh. Jyväskylä finnij ryevdirađe já junasajattuv ive 1896. Uđđâ mätkikuávdáš šoodâi ive 2002 puáris junasajâttuv paaldân, já talle meiddei linjâšautosajattâh varrij kävppimarkkân alne siämmáá viäsun. Jyväskyläst lii ryevdirađeohtâvuotâ máádás Tamperen, viestârân Haapamäkin, tavaskulij Haapajärvin já nuortâs Pieksämäki. Jyväskylä kirdemkieddi lii Tikkakoskist, suulân 20 kilomeetter keččin kaavpug kuávdáást tavaskulij. Jyväskylä haammân lii Jyväsjäävri riddoost. Keessiv lii mađhâsemtamppâohtâvuotâ Lahtin Päijänne miätá.
Uusikaupunki
Historjá
thumb|292px|Uusikaupunki kieldâlahtemeh Uusikaupunki vuáđudui ive 1617.
Ruávinjaargâ sämiservi Mii rs.
Stivrâ
Seervi já ton tooimâ joođeet stivrâ, mon ihečuákkim väljee ihásávt seervi fastâ jesânijn. Stiivrâst láá kuttâ jeessân já kulmâ värijeessân. Stivrâ väljee čällee já táárbu mield eres toimâulmuid.
Nobel-fyysiikpalhâšume
Miitaal
Miitaal lii vuávám Erik Lindberg. Nubebeln láá Alfred Nobel proofiilkove, suu nommâ já suu šoddâm- já jäämmimiveh. Nubebeln lává kyehti nissoon: luándu immeel já tiettuu vuoiŋâ. Sunnuu lasseen mitalân láá skuážurdum säänih Inventas vitam iuvat excoluisse per artes, palhâšume vyeittee nommâ já ton mieđetteijee ađai Ruotâ kunâgâslii tieđâakatemia uánidum nommâ läättinkielân REG. ACAD. SCIENT. SUEC. Nobel-kemiapalhâšume já -fyysiikpalhâšume mitaleh láá identliih.
Montecosaro
Montecosaro lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montecosarost ääsih 7 343 olmožid. Ton vijdodâh lii 21,88 km², já alodâh 252 m. Montecosaro naaburkieldah láá Civitanova Marche, Montegranaro, Montelupone, Morrovalle, Potenza Picena já Sant'Elpidio a Mare.
Coming from Insanity
Coming from Insanity lii ive 2019 nigerialâš rikoselleekove, mon lii čáállám já stivrim Akinyemi Sebastian Akinropo. Uáiviroolâin láá Gabriel Afolayan, Damilola Adegbite, Dakore Akande, Wale Ojo já Bolanle Ninalowo. Elleekove vuosâeehid lâi kesimáánu 14. peeivi 2019. Ton vuosâeehid Netflixist lâi čohčâmáánu 18. peevi 2020. Coming from Insanity maainâst 12-ihásii kandâneeroost Kossi (Gabriel Afolayon).
1357
1357 (MCCCLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1350-lovo káávcád ihe.
Syeinimáánu 6.
Syeinimáánu 6. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 187. peivi (kárgámive 188. peivi). Ive loopân láá 178 peivid.
Bahrain
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Raisio
Raisio lii kaavpug Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Raisiost ääsih 24 469 olmožid, já ton vijdodâh lii 50,06 km², mast 1,3 km² lii čääci. Raisio naaburkieldah láá Masku, Naantali, Rusko já Turku.
Kaavpuguásih
Raisio lii juohhum 14 kaavpuguásán. thumb|left|Raisio kaavpuguásih
1364
1364 (MCCCLXIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1360-lovo viiđâd ihe.
1347
1347 (MCCCXLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1340-lovo káávcád ihe.
1401
1401 (MCDI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1400-ihelove nubbe ihe.
Montefano
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Jävri
Jäävrih maailmist
200 px|thumb|Kaspiameerâ lii maailm stuárráámus jävri.
Sudan
Viehâdâh
Sudanist ääsih suulân 43,8 miljovn olmožid, kiäin 70 % láá sunnimuslimeh, 25 % Afrik ärbivuáválij oskolduvâi hárjutteijeeh já 5 % ristâoskoliih.
Kesimáánu 7.
Kesimáánu 7. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 158. peivi (kárgámive 159. peivi). Ive loopân láá 207 peivid.
Vieremä
Historjá
Vieremä vuáđudui ive 1922.
Siijdah
Amerikka, Haajainen (Haajaiskylä), Kaarakkala, Karankamäki, Kauppilanmäki, Rotimojoki, Marttisenjärvi, Nissilä, Palosenjärvi, Palosenmäki, Pyöree, Salahmi, Savimäki, Valkeiskylä (Valkiamäki) já Vieremä markkân.
Muumienni
thumb|Muumienni [[Muumimaailmist Naantalist]] Muumienni lii Tove Jansson rähtim Muumi-mainâsij ennihuáđđoo. Sun lii Muumistáálu enni já Muumieeji kálgu.
Liperi
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
1400
1400 (MCD) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1300-lovo majemuš ihe sehe 1400-ihelove vuossâmuš ihe.
Suomussalmi
Suomussalmi lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Suomussalmist ääsih 7 644 olmožid, já ton vijdodâh lii 5 857,59 km², mast 587,01 km² lii čääci. Suomussalmi naaburkieldah láá Hyrynsalmi, Kuáccám, Kuhmo, Pudasjärvi, Puolanka já Taivalkoski.
1261
1261 (MCCLXI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1260-lovo nubbe ihe.
Porvoo
Porvoo lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Porvoost ääsih 50 590 olmožid, já ton vijdodâh lii 2 139,81 km², mast 1 485,39 km² lii čääci. Porvoo naaburkieldah láá Askola, Loviisa, Myrskylä, Pornainen já Sipoo. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.
Lee D. Rodgers
Eellim
Lee David Rodgers šoodâi kuovâmáánu 9. peeivi 1969 eŋlandilâš perrui. Sust lává enni (Anita Ray Rodgers) já uccâviljâ (Paul David Rodgers). Lee eeči (Dave David Rodgers) jaamij ive 1993, ko Lee lâi 24-ihásâš. Lee juuđij škoovlâ Partingtonist viljâinis. Lee eeči lâi puálualmai, já suu enni lâi čällee. Lee luuvâi Manchester Metropolitan -ollâopâttuvvâst já viettij uápui nube ive Helsig ollâopâttuvvâst Erasmus-uáppen. Sun eelij vuosmuu keerdi Anarist ive 1994 25-ihásâžžân. Sun mađhâšij kuovttijn skipáráin, kiäid sun lâi teivâm Helsig ollâopâttuvvâst. Suu skipáreh halijdáin eelliđ Anarist kuáláástmin, já Lee meridij moonnâđ fáárun. Vistig sij mađhâšii Helsigist Ruávinjaargân ijjâjunáin já talle linjâšautoin Ruávinjaargâst Anarân. Ko sij pottii Anarân, te Lee skipáreh halijdáin vuoiŋâstiđ já keččâđ TV. Lee meridij väzziliđ já tutkâđ Aanaar markkân. Sun ooinij kuovskâsijd já tääsniluččim. Ko sun lâi väzzimin, te sun ij tiättám kuus moonnâđ. Sun ooinij hooteel Kollehovi čuovâid já meridij moonnâđ siisâ. Sun teeivâi kálgus (Kaisu Nikula) tobbeen. Tallaa ääigi hooteel omâstij vala Kaisu enni (Maija Nikula).
Onnáá peeivi Lee áásá Anarist perruinis, moos kuleh kálgu Kaisu Nikula já kandâkyevtis Saammâl já Matti Rodgers.
Steven Spielberg
1990-loho
Ive 1994 Spielberg vuáđudij DreamWorks studio oovdâst Jeffrey Katzenbergáin já David Geffenáin. Studio lii pyevtittâm maaŋgâid piivnoh animaatioid tego Shrek elleekuuvijd.
1231
1231 (MCCXXXI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 1230-lovo nubbe ihe.
Listo Slovenia kieldâin
Puoh kieldâin sloveniakielâ lii virgálâš kielâ, mut uŋgarkielâ-uv lii virgálâš kielâ kuulmâ kieldâst Prekmurje kuávlust, já italiakielâ neelji kieldâst Primorska kuávlust.
Juovlâmáánu 24.
250px|right|thumb|Tarja Halonen ive 2011 Juovlâmáánu 24. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 358. peivi (kárgámive 359. peivi). Ive loopân láá 7 peivid.
1221
1221 (MCCXXI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 1220-lovo nubbe ihe.
Petäjävesi
Siijdah
Heikkilänperä, Kintaus, Kuivasmäki, Kukkaro, Metsäkulma, Pengerjoki, Piesalankylä, Töysänperä já Ylä-Kintaus.
Barbara
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Muumitáálu
thumb|upright|Muumitáálu [[Muumimaailmist, Naantalist]] Muumitáálu ( já ) lii ollâ já kezis čuovjis viäsu Muumileevist. Tom lii Muumieeči ráhtám perruusân já tobbeen áásá ubâ Muumipeerâ ađai Muumienni, Muumieeči, Muumistáálu já piämmupáárnáš Nipso. Sii lasseen táálust ääsih maŋgâ muumiperruu ustev nuuvtko Uccâ Myy já Nisonieidâ.
Lavrukkâš
Lavrukkâš čuđemainâsijn
Lavrukkáá tobdeh pyeremustáá mainâsijn, main suu págutteh toimâđ uápisteijen. Sun lii kuittâg nuuvt čeppi, et sun luhostuvá tuššâdiđ ubâ čuđejuávhu. Ovdâmerkkân oovtâ mainâsist sun joođeet čuuđij kárbá kuoškân já njuškee majemuu puudâ toorvon källee oolâ. Nube mainâsist sun hokâttâl čuuđijd suollui puurrâđ muorjijd, mut talle sun kuáđá sii toho jäämmiđ niälgán. Sun paattâr meddâl já váldá puoh kárbáid fáárun.
1181
1181 (MCLXXXI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1180-lovo nubbe ihe.
Muumileehi
Ohtuunis väärih
Ohtuunis väärih láá fiktiivlâš várádâh Tove Jansson čäällim Muumi-mainâsijn. Muumihuáđđoin Skuŋkkâ áásá Ohtuunis vaarijn. Mainâsist Muumistáálu já seibitäsni Muumistáálu já Nipso (siämmáánommâsii elleekooveest meid Uccâ Myy) vyelgih Ohtuunis vaarij täsnitoornân. Ohtuunis vaarij tyehin lii jävri, mast iälá stuárááh kollekyeli, mon Muumistáálu oovtâst ustevijgijn ooinij oovtâst Muumileevi mainâseh -animaatiorááiđu oosijn.
Virginia
Virginia lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Richmond já stuárráámus kaavpug Virginia Beach. Virginia uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 8,6 miljovn olmožid (2020).
742
742 (DCCXLII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 740-lovo kuálmád ihe.
2000
2000 (MM) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi nube ihetuhháát já 1900-lovo majemuš ihe sehe 2000-ihelove vuossâmuš ihe.
Kairo
Kairo lii Egypt stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Kaivuonâ
Kaivuonâ (, já ) lii kieldâ Taažâst. Kaivuonâst ääsih 2 071 olmožid, já ton vijdodâh lii 991,24 km², mast 40,85 km² lii čääci.
Fossombrone
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Puustav
thumb|Kreikkalâš, läättinlâš já kyrillâš pustaveh [[Venn-diagramist]] Puustav lii merkkâ, mii kiävttoo jienâduvváid vuáđudum čäällimvuáháduvvâst. Tot oovdâst, iirât ovdâstiđ teikkâ lii motomin ovdâstâm mottoom sárnumkielâ fooneem.
Puolanka
Historjá
Puolanka vuáđudui ive 1867.
Sämirääđi
Palhâšumeh
Sämirääđi mieđeet kyehti palhâšume:
Njollâ
Etimologia
Njollâ-sääni puátá uuraallii vuáđukielâ säänist ńile.
Suomâ täsivääldi president
Suomâ täsivääldi president lii Suomâ staatâhovdâ, kiäm Suomâ aalmug väljee njuolgâ valjâiguin kuuđâ ive kooskâi. Sun joođeet Suomâ olgopolitiik oovtâst staatâraađijn já lii piäluštâsvuoimij pajehovdâ.
Puáššu
Puáššu ( já ) lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Puášust ääsih 3 167 olmožid, já ton vijdodâh lii 3 544,90 km², mast 505,11 km² lii čääci. Puášu naaburkieldah láá Ruávinjargâ, Kiemâjävri, Ranua, Kyelijävri, Kuáccám, Taivalkoski já Pudasjärvi.
1572
1572 (MDLXXII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1570-lovo kuálmád ihe.
1121
1121 (MCXXI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1120-lovo nubbe ihe.
Loimaa
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Kaluga
Kaluga lii kaavpug Ruošâst.
Historjá
Kaluga vuáđudui ive 1371.
Visso
Siijdah
Aschio, Borgo San Giovanni, Croce, Cupi, Fematre, Macereto, Mevale, Molini di Visso, Orvano, Ponte Chiusita, Rasenna, Riofreddo já Villa Sant'Antonio.
Kalajoki
Kieldâlahtemeh
Rautio kieldâ lohtui Kalajokin ive 1973. Himanka kieldâ lohtui Kalajoki kaavpugân uđđâivemáánu 1. peeivi 2010. Uđđâ kieldâ vaakunin šoodâi Himanka vaakun. Siämmást Himanka kuávlu sirdâšui Koskâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest Tave-Pohjanmaa eennâmkoodán.
1101
1101 (MCI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1100-ihelove nubbe ihe.
Listo lavluin já albumijn, moh pessii listo njunošân ive 1988 (Saksa)
Taat lii listo lavluin já albumijn, moh pessii listo njunošân Saksaast ive 1988.
Kalifornia
Eennâmtiätu já šoŋŋâdâh
Kalifornia vijđoduv tiet šoŋŋâdâh mulsâšud ennuv kuávlust nuubán. Meerâ vaikuttâsâi keežild motomijn Kalifornia riddokuávluin kávnojeh čuássásumos kesišoŋŋâduvah Ovtâstum staatâin Alaska ulguubeln, mutâ ton koškeäpikuávluh láá puoh pakkâsumoseh masa ubâ maailmist. Mittedemhistorjá ollâgumos áimuliegâsvuotâ, 56,7 °C, lii mittedum Jäämmimleevist Kalifornia maadânuorttâuásist. pienoiskuva|left|General Sherman -nommâsâš jietânâsruopsismuorâ, maailm styeremus muorâ Kaliforniast šaddeh maailm kuhemuuh muorâšlaajah: riddoruopsismuorâ, jietânâsruopsismuorâ já douglaskuosâ.
Kesimáánu 25.
thumb|right|[[George Michael já Andrew Ridgeley ađai Wham! suullân 1984–1985]] Kesimáánu 25. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 176. peivi (kárgámive 177. peivi). Ive loopân láá 189 peivid.
Fiuminata
Siijdah
Bufeto, Bussi, Campottone, Capomassa, Casenove, Castello, Colmaggiore, Fonte di Brescia, La Castagna, Laverino, Massa (markkân), Orpiano, Poggio Sorifa, Pontile, Quadreggiana, San Cassiano, Spindoli, Valcora já Vallibbia.
Urbania
Historjá
Urbaniast šoodâi kaavpug ive 1636.
Kambodža
thumb Kambodža lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Phnom Penh.
1492
Kalender
thumb|Pietro Aretino
Suomâkielâ
Suomâkielâ pustaveh
Tai lasseen suomâkielâ čäällimvuáhán kuleh Š- já Ž-pustaveh, mut taah iä liähu ollásávt vuáhádum.
Marry Ailonieida Somby
Sun lâi iävtukkâssân ive 2022 Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuođâpalhâšumán tihtâkirjestis Beaivváš mánát, mut sun ij vuáittám.
1759
1759 (MDCCLIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1750-lovo majemuš ihe.
Puško
Ravâdâs já šoddâm
Puško šadda jotelávt, já niŋálâsah čielgâsávt jotelubbooht ko oráseh. Stuárráámusah puškoh láá-uv niŋálâsah.
Vallefoglia
Siijdah
Bottega, Cappone, Colbordolo, Montecchio, Monte di Colbordolo, Monte di Montecchio, Montefabbri, Morciola, Piana di Talacchio, Pontevecchio, Sant'Angelo in Lizzola (markkân) já Talacchio.
Kamerun
Kamerun teikkâ Kamerun täsiväldi ( já ) lii jiečânâs täsiväldi Koskâ-Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Yaoundé.
Ljubljana (kaavpugkieldâ)
Siijdah
Haaldâtlâš kuávdáá lasseen kieldâst láá meid čuávuvááh siijdah: 296px|thumb|right|Kaavpugkieldâ siijdah
1432
1432 (MCDXXXII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1430-lovo kuálmád ihe.
1709
1709 (MDCCXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1700-ihelove majemuš ihe.
Loro Piceno
Siijdah
Borgo San Lorenzo, Passo Loro, San Valentino, Varco já Vignali Bàgnere.
1452
1452 (MCDLII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1450-lovo kuálmád ihe.
Belmonte Piceno
Belmonte Piceno lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Belmonte Picenost ääsih 615 olmožid. Ton vijdodâh lii 10,53 km², já alodâh 312 m. Belmonte Piceno naaburkieldah láá Falerone, Fermo, Grottazzolina, Monsampietro Morico, Montegiorgio, Monteleone di Fermo, Montottone, Servigliano.
Nauvo
Kieldâlahtem
Nauvo lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 70 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 29 % sarnuu suomâkielâ ive 2008 (1 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Paraisii kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 55,1 % sarnuu ruotâkielâ, 41,6 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Suonenjoki
Historjá
Suonenjoki vuáđudui ive 1865, já tast šoodâi kaavpug ive 1977.
1785
1785 (MDCCLXXXV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1780-lovo kuuđâd ihe.
Pyhäjoki
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
1107
1107 (MCVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1100-ihelove káávcád ihe.
Belvedere Ostrense
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
The Rolling Stones
thumb|The Rolling Stones ive 1965: Brian Jones, Charlie Watts, Mick Jagger, Keith Richards já Bill Wyman
Kandava
Historjá
Kandavast šoodâi kaavpug ive 1917.
1595
1595 (MDXCV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1590-lovo kuuđâd ihe.
Uurainen
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Suovâkuoškâ
Historjá
Suovâkuoškâ vuáđudui ive 1916.
Pyhäjärvi
Kaavpug nommâ
Ive 1968 räi kieldâ nommâ lâi Pyhäjärvi Ol (Ol = Oulu lääni), tastko Suomâst lijjii eres siämmáánommâsiih kieldah tegu Pyhäjärvi Ul Uusimaa läänist já Pyhäjärvi Vpl Viibur läänist Kärjilist. Iivij 1969–1992 kieldâ nommâ lâi tuše Pyhäjärvi. Iivij 1993–1995 ton nommâ lâi Pyhäsalmi já ive 1996 rääjist oppeet Pyhäjärvi.
Västanfjärd
Västanfjärd lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Kemiönsaari kieldân ive 2009 aalgâ rääjist. Ive 2008 loopâst Västanfjärdist assii 790 olmožid, já ton vijdodâh lâi 148,92 km², mast 52,57 km² lâi čääci. Västanfjärd naaburkieldah lijjii Dragsfjärd, Kemiö, Särkisalo já Tammisaari.
Pyhäntä
Siijdah
Ahokylä, Ojalankylä, Lamujoki, Tavastkenkä já Viitamäki.
Pyeidicissááš
Pyeidicissááš lii loddešlaajâ, mii kulá varbusluudij lahkon.
1928
1928 (MCMXXVIII) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1920-lovo káávcád ihe.
Luhanka
Siijdah
Judinsalo, Luhanka, Rapala, Soiniemi já Tammijärvi.
1535
1535 (MDXXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 1530-lovo kuuđâd ihe.
Listo pustavijn
Kyrillâš pustaveh
Eres pustaveh: Ӑ А̄ А̊ А̃ Ӓ Ӓ̄ Ә Ә́ Ә̃ Ӛ Ӕ Ғ Г̧ Г̑ Г̄ Ҕ Ӻ Ӷ Ԁ Ԃ Ꚃ Ꚁ Ꚉ Ԫ Ԭ Ӗ Е̄ Е̃ Ё̄ Є̈ Ӂ Җ Ꚅ Ӝ Ԅ Ҙ Ӟ Ԑ Ԑ̈ Ӡ Ԇ Ӣ И̃ Ҋ Ӥ Ј Қ Ӄ Ҡ Ҟ Ҝ Ԟ Ԛ Ӆ Ԯ Ԓ Ԡ Ԉ Ԕ Ӎ Ӊ Ң Ԩ Ӈ Ҥ Ԣ Ԋ О̆ О̃ О̄ Ӧ Ө Ө̄ Ӫ Ҩ Ԥ Ҧ Р̌ Ҏ Ԗ Ҫ Ԍ Ꚑ Ҭ Ꚋ Ꚍ Ԏ У̃ Ӯ Ӱ Ӱ́ Ӳ Ү Ү́ Ұ Х̑ Ҳ Ӽ Ӿ Һ Ԧ Ꚕ Ҵ Ꚏ Ҷ Ӵ Ӌ Ҹ Ꚓ Ꚗ Ꚇ Ҽ Ҿ Ы̆ Ы̄ Ӹ Ҍ Э̆ Э̄ Э̇ Ӭ Ӭ́ Ӭ̄ Ю̆ Ю̈ Ю̈́ Ю̄ Я̆ Я̄ Я̈ Ԙ Ԝ Ӏ
Tovlááh pustaveh: Ꙁ Ꙃ Ꙅ Ꙇ Ꙉ Ҁ Ѻ ОУ Ꙋ Ѡ Ѽ Ꙍ Ѿ Ꙏ Ѣ Ꙑ Ꙓ Ꙕ Ꙗ Ѥ Ѧ Ꙙ Ѫ Ꙛ Ѩ Ꙝ Ѭ Ѯ Ѱ Ѳ Ѵ Ѷ Ꙟ Ꙡ Ꙣ Ꙥ Ꙧ Ꙩ Ꙫ Ꙭ ꙮ Ꚙ Ꚛ
Georgialâš pustaveh
Eres pustaveh:
Luanda
Luanda lii Angola stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
1924
1924 (MCMXXIV) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1920-lovo viiđâd ihe.
Kangasala
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Voodoo
Imeleh
Legba še lii ohtâ voodoo-imelijn já meid imelij sänituálvoo. Tot lii puohtiettee immeel, kii vähtee ubâ sijdâ: ton 	temppâlijd, tááluid já torijd. Sunjin sättih leđe oovtâ siijdâst maaŋgah alttareh.
Montecalvo in Foglia
Montecalvo in Foglia lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montecalvo in Fogliast ääsih 2 738 olmožid. Ton vijdodâh lii 18,25 km², já alodâh 345 m. Montecalvo in Foglia naaburkieldah láá Mondaino, Tavullia, Urbino já Vallefoglia.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Q
thumb|Q Q lii läättinlâš puustavoornig 17. puustav. Tot ij lah anarâškielâ puustavoornigist.
Kannus
Kannus lii kaavpug Suomâst, Koskâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Kannusist ääsih 5 453 olmožid, já ton vijdodâh lii 470,65 km², mast 2,32 km² lii čääci. Kannus naaburkieldah láá Kalajoki, Kokkola, Sievi já Toholampi.
1505
1505 (MDV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 1500-ihelove kuuđâd ihe.
Kansas
Kansas lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Topeka.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
1212
1212 (MCCXII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1210-lovo kuálmád ihe.
Pihlejâš
Levânem
Pihlejâš šadda stuárráámuu uásist Euroopist já Tave-Aasiast.
Kiävttu sämmilij kulttuurist
Pihlejâšmuorjijn lii ennuv C-vitamiin já raavvâdamnâseh. Muorij smakkâ lii suvráá, mutâ tot varijist muorâst nuubán já muorjijd kannat-uv smakkiistiđ ovdil nuurrâm, et selvân mon muorâ myerjih láá pyereh. Čohčâtälvi, vuosmui puolâšij maŋa, lii pyeremus äigi nuurrâđ muorjijd, tastko talle suvrodâh láivu.
Hiittinen
Kieldâlahtemeh
Hiittinen lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 88,9 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 11,1 % sarnuu suomâkielâ ive 1960. Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive 2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.
Siijdah
Bergö, Biskopsö, Bolax, Böle, Hiittinen (Hitis), Holma, Högsåra, Kakskiela (Kaxskäla), Kasnäs, Rosala, Stubbnäs, Tunhamn, Vänoxa já Vänö.
Muhos
Historjá
Muhos vuáđudui ive 1865.
Azərbaycan marşı
Azərbaycan marşı lii Azerbaidžan aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1992 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Üzeyir Hacıbəyov, já ton saanijd lii čáállám Əhməd Cavad.
Elle Márjá Vars
Palhâšumeh
Ive 2005 Vars vuoitij kirjeest Čábbámus Iđitguovssu vuossâmuu keerdi Sämirääđi kirjálâšvuođâpalhâšume. Muáddi ive maŋeláá sun vuoitij oppeet palhâšume, taan tove kirjeest Máilmmi láikkimus olmmoš.
Multia
Multia lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Multiast ääsih 1 577 olmožid, já ton vijdodâh lii 765,63 km², mast 32,39 km² lii čääci. Multia naaburkieldah láá Keuruu, Petäjävesi, Saarijärvi, Uurainen já Ähtäri.
Siijdah
Haarajärvi, Isojärvi, Karhila, Kirkkosijdâ, Kopola, Linna-Peurala, Nikaranperä, Pirttiperä, Sahrajärvi, Sinervämäki, Tarhapää, Vehkoo já Väätäiskylä.
Saarijärvi
Saarijärvi lii kaavpug Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Saarijärvist ääsih 9 212 olmožid, já ton vijdodâh lii 1 422,72 km², mast 171,00 km² lii čääci. Saarijärvi naaburkieldah láá Kannonkoski, Karstula, Multia, Soini, Uurainen, Ähtäri já Äänekoski.
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Happi
Isotoopih
Haapi radioisotoopeh láá kavnum ohtsis neljinubáloh. Kuhemus pelilumäigi lii 15O:st (122,24 s) já 14O:st (70,6 s). Paijeel seekunt pelilumäigi lii čuávuváin isotoopijn: 19O (26,91 s), 20O (13,51 s), 21O (3,42 s) já 22O (2,25 s). 16O keppisuboh isotoopeh pieđgâneh positroniemissioin typpin já 18O lussâduboh isotoopeh beetapieđgânmijn fluorrân.
Ovtâstuvah
Happi puáhtá leđe meid ionin teikkâ maaŋgâaatoomlâš ioni uássin. Ovdâmerkkân haapi ionist lii oksidioni (O2-), mii lii uássin meetaal oksidijn. Haapi já vety ionijn merhâšitteemuuh láá laagâ suvroduv tovâtteijee oksoniumioni (H3O+) já alkaallâšvuođâ tovâtteijee hydroksidioni (OH-). Eres algâamnâsij já haapi ionijn táválumoseh láá källeevuáđu mineraalijn orroo silikaationih, main oovtâkiärdánumoseh láá meta- já nesosilikaat (SiO32- já SiO44-). Kemikaalijn táváliih haapi molekyylionih láá karbonaat- (CO3-) já sulfaationi (SO42-) sehe isesuándijn kevttum nitraationi (NO3-) já fosfaationih (PO3- já PO43-).
Happi biologiast
Haapist lii uáli stuorrâ merhâšume Eennâmpáálu iälánáid. Šadoh já motomeh tiäbuh sehe bakteereh pyevtitteh haapi fotosyntees čuovâreaktiost. Čuovâreaktiost iäláán ohtimcuozzâdâh absorbist fotonijd ađai piäiváá čuovâ, mon energia pieđgee čäcimolekyyl happin já vetyn. Vety juátká ton maŋa fotosyntees čuávuváá muudon já happi luovvân ááimun. Uási haapist mana iäláán jieijâs sellâvuoiŋâmân. Masa puoh eennâmpáálu haapist puátá pyevtitteijei fotosynteesist. Masa puoh iäláneh tarbâšeh haapi sellâvuoiŋâmân, mast seelah luovâsmiteh ravâdâs energia kiävttusis. Sellâvuoiŋâmist luovvân čiđđâdioksid já čääsi, mon šadoh já tiäbuh vuod kevttih fotosynteesân.
Frank Capra
Karrieer
Capra finnij kyehti pyeremuu elleekove Oscar já kulmâ pyeremuu stivrejeijee Oscar elleekuuvijn It Happened One Night (1934), Mr. Deeds Goes to Town (1936) já You Can't Take It With You (1938). Sun lii stivrim meid It's a Wonderful Life, mii almostui ive 1946, mutâ mast šoodâi klassikko eskin ive 1973, ko tahheevuoigâdvuođah Ovtâstum staatâin nuhhii já kanavah čäitiškuottii tom jyehi juovlâi ääigi.
1465
1465 (MCDLXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1460-lovo kuuđâd ihe.
1547
1547 (MDXLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1540-lovo káávcád ihe.
Benin
Šoŋŋâdâh
Šoŋŋâdâh Beninist lii trooppisâš: mäddin šooŋah láá kumeh já lahtâseh, tavveen váhá koškásuboh. Ubâ staatâst koškepaje pištá juovlâmáánust njuhčâmáánun já oppeet njuhčâmáánust syeinimáánu räi láá rášuarveh. Beninist láá viehâ uccáá meecih, ko koškepajeh já meccipuáluh láá tuššâdâm 59% meecijn, moh ovdil lijjii.
Lugano
Kieldâlahtemeh
Cuáŋuimáánu 20. peeivi 2008 Barbengo, Carabbia já Villa Luganese kieldah lahtojii Luganon.
1957
1957 (MCMLVII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1950-lovo káávcád ihe.
1527
1527 (MDXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield maajebargâ. Tot lâi 1520-lovo káávcád ihe.
Lumijoki
Historjá
Lumijoki vuáđudui ive 1867.
Kárttádâh
right|thumb|350px|Imperii Orientalis et Circumjacentium Regionum -kárttádâh.
Plaaneet
Planetij šlaajah
thumb|right|Piäiváškode 4 keđgiplaaneet Planetijd puáhtá jyehiđ sierânâs juávhoid toi stuáruduv já čuággánmâš vuáđuld. Mohnii juávhuid láá hypoteetliih, ko toi planeteh iä lah mii piäiváškoddeest.
Naantali táálunkieldâ
Kieldâlahtemeh
thumb|left|Naantali kieldâlahtemeh Naantali táálunkieldâ lohtui Naantalin ive 1964. Merimasku, Rymättylä já Velkua kieldah lahtojii Naantalin uđđâivemáánu 1. peeivi 2009. Uási Masku kieldâst sirdâšui Naantalin ive 2011.
Siijdah
Ajonpää, Asikko, Haijainen, Herttula, Immanen, Inttilä, Isokylä, Jaakkola, Kaivola, Karvetti, Keitilä, Kirstilä, Kuivalahti, Kultaranta, Kunnainen, Kuostano, Käkölä, Ladvo, Lapila, Latonpää, Lietsala, Luikkio, Luolala, Löytäne, Metsä-Jukola, Miekkula, Nuhjala, Porhonkallio, Pyöli, Ruona, Ruuhimäki, Saksila, Sammalkallio, Soikallio, Soininen, Taimo, Tammisto, Tupavuori, Vadjo, Viiala, Villa já Vähäkallio.
Gaborone
Gaborone lii Botswana uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Nommâ kaavpugân lii adelum Kgosi Gaborone mield, kii lâi Batlokwai jođetteijee. Gaborone meerhâš "tot ij šietâ hyeneest" teikkâ "tot ij lah šiettâmettum".
Vuovdâkuoškâ škovlâ
Historjá
Ive 1873 Ucjuv pitejâščuákkim meridij vuáđudiđ kulmâ aalmugškovlâ Ucjuuhân: Ucjuv markkânân, Vuovdâkuoskân já Njuárgámân. Vuossâmuš aalmugškovlâ vuáđudui ive 1878 Ucjuv markkânân. Aalgâst škoovlâst lijjii 22 uápped. Neelji ive keččin škoovlâst uáppeeh lijjii innig 9 já te ive 1882 Ucjuv markkân škovlâ lopâttui, ko iä lamaš tuárvi uáppeeh.
Serie B 1969–1970
Serie B 1969–1970 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 38. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 14. peeivi 1969 já nuuvâi kesimáánu 14. peeivi 1970.
Serie B 1960–1961
Serie B 1960–1961 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 29. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 25. peeivi 1960 já nuuvâi kesimáánu 11. peeivi 1961.
Lopâlâš tavlustâh
Čuággáh: 2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Syeinimáánu
Syeinimáánu lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive čiččâd mánuppaje. Tot lii keesi nubbe mánuppaje. Syeinimáánust láá 31 peivid. Laapist kesimáánu lii ijâttes iijâ äigi já ive lieggâsumos mánuppaje.
Mustasaari
Siijdah
Anixor, Brändövik, Böle 1, Björköby, Helsingby, Iskmo, Jungsund, Karkkimala, Karperö, Kaukaluoto, Koivulahti, Koskö, Kuni, Martoinen, Miekka, Munsmo, Norra Vallgrund, Panike, Petsmo, Puntainen, Raippaluoto, Riimala, Runsor, Singsby, Sepänkylä, Sulva, Söderudden, Södra Vallgrund, Taurila, Tuovila, Tölby, Vassor, Veikkaala, Vikby, Voitila, Västerhankmo já Österhankmo.
1467
1467 (MCDLXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1460-lovo káávcád ihe.
Ben Roy Mottelson
thumb|right|Benjamin Roy Mottelson Kööbenhamânist ive 1963 Benjamin Roy Mottelson (syeinimáánu 9. peeivi 1926 Chicago, Illinois, Ovtâstum staatah – vyesimáánu 13. peeivi 2022 Kööbenhaammân, Tanska ) lâi tanskalais-ovtâstumstaatâlâš fysikkár. Sun finnij ive 1975 Nobel-fyysiikpalhâšume oovtâst Aage Niels Bohráin já Leo James Rainwateráin.
Kuáláduv säämi servi
Palhâšume
Servi finnij Sämirääđi kunneepalhâšume ive 1999.
1975
1975 (MCMLXXV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1970-lovo kuuđâd ihe.
Gagliole
Siijdah
Acquosi, Casetre, Castellano, Celeano, Cerqueto, Collaiello já Selvalagli.
Listo lavluin, moh pessii Hit Parade Italia -listo njunošân ive 1970 (Italia)
Taat lii listo lavluin, moh pessii Hit Parade Italia -listo njunošân ive 1970.
Syyria
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Sysmä
Historjá
Sysmä vuáđudui ive 1442.
Bolognola
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Vahto
Siijdah
Askainen, Auvainen, Hemmola, Hyrköinen, Inkinen, Järvijoki, Kautranta, Kierikkala, Koivisto, Kylämäki, Laukola, Lavamäki, Parikka, Peijari, Riittiö, Seppälä, Silvola já Sysimäki.
Luosâ
Tobdomeerhah
Luosâ sulâstit kuávžur (Salmo trutta). Kuolij stuárráámuuh iäruh láá tiälhuh já peeccih. Luosâst láá tiälhuh tuše pajerummâšist já ton pecihist lii ceehis. Kuávžurist vuod láá tiälhuh meid ertpeelij vyeliuásist, já ton peeccih lii njuolgâd. Luosâ ertpeleh láá siilbah, selgi lii tevkkâd, já čuávji čuovvâd. Oresluosân šadda kođo ääigi uálulân ruákki. Pivdum luosâ kukkodâh lii táválávt 70–110 cm já tot tiäddá 3–27 kg.
Lavdâm
Juuvâi čäcivyeimilágádâsah láá tuššâdâm luosâi lasanemmáhđulâšvuođâid, já luosânaalijd kalga paijeentoollâđ ištâdmáin já šoddâdmáin. Suomâst luosâ lii lasanâm paijeel kyehtlov juuvâst, mut čácivyeimilágádâsâi tiet tot lassaan Nuorttâmeerâ juuvâin innig tuše Tuárnusjuuvâst já Simojuuvâst. Nuorttâmeerâ juuvâi lasseen luosâ tiättoo Suomâst Tiänujuuvâst já Njiävđámjuuvâst, moh lyeštih Baareencmeerân.
Raavâd
Luosâalgaah poreh čielgitävtittemes elleid. 1–2 ive ahasâžžân toh purâškyetih meeini já kyelialgaid. Meerâst toh poreh vistig uccâ kuolijd sehe rapuelleid já maŋeláá tuše kuolijd. Nuorttâmeerâst luosâ táválumos ravâdin láá kilohaili já siilâk.
Puárree
Puárree lii puoh oovtkiärdánumos čäcijotteemniävvu. Tot lii rahtum suárvikooldâin, moh láá pieijum paldlâs já čoonnum piäsáduvâigijn oohtân neljijn tuárismuoráin, moh láá koldâkejij vuoluu- já paajaabeln. Talle taarbâščoonnâđ piäsáduvâigijn tuše robdâmuid kooldâid kiddâ. Jis lii uáivilist rähtiđ pyereeb puárree, ovdâmerkkân veikkâba jodottâllâm várás, te talle ráhtojeh koldâkeijijd sálvuseh já toid piäijoo nuárvi toollâđ taid oovtâst. Jis puárree lii rahtum jodottâllâm várás, te talle robdáid ráhtojeh ááŋuh já suhhee čokkáá piälhu alne, ko nubbe kuáhá joddee. Jis puárree vuod lii rahtum tuše juuvâ rastajotteem várás, te talle tast kalga leđe še čyeimi. Tááláá ääigist puárree lii härvinâš já rahtum-uv tuše juuvâ rastaldittim várás.
Livkkáreh
Livkkáreh (Muscicapidae, ) lii varbusluudij hiäimu, moos kuleh 58 suuhhâd já 306 šlaaijâd.
Mondolfo
Siijdah
Marotta, Molino Vecchio, Ponterio, Sterpettine, Centocroci já Valle del Pozzo.
Livkkáreh
Nomâttâsah
Kielâviälgust, mii muččâdvuođâs já mučis lávlumis tiet lii ain kiddim huámášume, lii puáris nommâ. ILWB addel kielâviälgun noomâ loddeäđijâš, mii Nordlingist lii lamaš leibiloddáá nommân (eres varianteh loddärrijâš já loddeđjigâš). Puáris noomâs lii siäiluttâm meiddei keđgirástágâš.