cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Riccia
Riccia lii kaavpug Italiast, Molise kuávlust. Ricciast ääsih 4,814 olmožid. Ton vijdodâh lii 70,04 km², já alodâh 710 m. Riccia naaburkieldah láá Castelpagano, Castelvetere in Val Fortore, Cercemaggiore, Colle Sannita, Gambatesa, Jelsi, Pietracatella já Tufara.
Historjá
Ricciast šoodâi kaavpug ive 1986.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Paolina, Sticozze, Mancini, Escamare, Acciarelli, Campolavoro, Caccia Murata, Casalicchio, Castellana, Cesa di Poce, Chianeri, Ciammetta, Colle della Macchia, Colle Favaro, Colle Raio, Crocelle, Campasule, Colle Cuculo, Colle Arso, Colle Giumentaro, Coste, Coste di Borea, Folicari, Fontana Briele, Fontana del Parco, Fonte Cupa, Giardino, Ialessi, Iana, Guado delle Rena, Guado della Stretta, Guadolapillo, Lama della Terra, Lauri, Linzi, Loie, Mazzocca, Montagna, Montefiglio, Montelanno, Monte Verdone, Orto Vecchio, Pantanello, Peschete, Padule della Vetica, Pesco della Carta, Pesco del Tesoro, Pesco dello Zingaro, Pesco di Faggio, Parco Monachello, Parruccia-Celaro, Piana d'Asino, Piana dei Mulini, Piana della Melia, Piana Ospedale, Piano della Battaglia, Piloni, Rio Secco, Rivicciola, Romano, Scaraiazzo, Scarpellino, Schito, Serrola, Trono, Vado Mistongo, Vallefinocchio, Vallescura, Vicenna já Vignalitto.
1008
1008 (MVIII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1000-ihelove oovcád ihe.
1028
1028 (MXXVIII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1020-lovo oovcád ihe.
1056
1056 (MLVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1050-lovo čiččâd ihe.
Juupajoki
Juupajoki lii kieldâ Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Juupajokist ääsih 1 798 olmožid, já ton vijdodâh lii 274,95 km², mast 16,45 km² lii čääci. Juupajoki naaburkieldah láá Jämsä, Mänttä-Vilppula, Orivesi já Ruovesi.
Historjá
Juupajoki vuáđudui ive 1913.
Siijdah
Aakkola, Haavisto, Hirvijärvi, Hoivala, Hulipas, Hyytiälä, Höyde, Kihlala, Kokkila, Kopsamo, Korkeakoski, Lylyjärvi, Melli, Pirttikangas, Porvola, Pylkki (Pylkinautio), Pärri (Pärrinautio), Sahrajärvi já Sukkila.
1076
1076 (MLXXVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1070-lovo čiččâd ihe.
1096
1096 (MXCVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1090-lovo čiččâd ihe.
1036
1036 (MXXXVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1030-lovo čiččâd ihe.
1044
1044 (MXLIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1040-lovo viiđâd ihe.
1006
1006 (MVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1000-ihelove čiččâd ihe.
1084
1084 (MLXXXIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1080-lovo viiđâd ihe.
1002
1002 (MII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1000-ihelove kuálmád ihe.
Sämitiggerääđi
pienoiskuva|Iivij 2021–2025 Sämitiggerääđi. Čižetroobdâst uálgisroobdân: [[Silje Karine Muotka, Maja Kristine Jåma, Runar Myrnes Balto, Mikkel Eskil Mikkelsen já Hans Ole Eira.]] Sämitiggerääđi (,, já ) tuáimá Taažâ Sämitige stivrân. Tast láá tooimânpieijâmväldi já ovdâsvástádâs Taažâ Sämitige poolitlâš tooimâst. Rääđi stivree sämitiggepresident, já tot čokkân 10–12 kerdid ivveest.
1002
Kalender
thumb|Leo IX
1052
1052 (MLII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1050-lovo kuálmád ihe.
Sämitiggerääđi
Valjimproosees
Taažâ sämitiggepresident väljejuvvoo Sämitige tievâsčuákkimist eenâblohovaljáin. Tast maŋa sämitiggepresident väljee rááđán sämitiggeairâsijn niäljás. Ko sij láá väljejum rááđán, te sij kyeđih čuákkim. Sii sajan puátih sii värijesâneh.
Rääđi jesâneh
Jyehi jesânist láá jieijâs poolitlâš ovdâsvástádâssyergih.
Iivij 2021–2025 Sämitiggerääđi jesâneh láá:
Iivij 2017–2021 Sämitiggerääđi
Iivij 2017–2021 Sämitiggeräädi jesâneh lijjii:
1070
1070 (MLXX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 1070-lovo vuossâmuš ihe.
1092
1092 (MXCII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1090-lovo kuálmád ihe.
1032
1032 (MXXXII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1030-lovo kuálmád ihe.
1016
1016 (MXVI) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1010-lovo čiččâd ihe.
1090
1090 (MXC) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1090-lovo vuossâmuš ihe.
1030
1030 (MXXX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1030-lovo vuossâmuš ihe.
Kunâgâskuálásteijee
Kunâgâskuálásteijee (Alcedo atthis) lii šiälguluudij laahkon kullee loddešlaajâ.
Stuárudâh já tobdomeerhah
Kunâgâskuálásteijee lii 17–19,5 cm kukkosâš lodde, mii tiäddá 16–23 g. Ton suájákeejij koskâ lii 24–26 cm. Kunâgâskuálásteijee lii maaŋgâivnásâš. Ton selgipeeli lii turkoosčuovjâd já vyelipeeli ruopsâd teikkâ ooraans. Kunâgâskuálásteijee seelgist lii kejimiäldásâš säärgis, mii šiälláá čuovjâdin teikkâ ruánán. Čuávji lii ruostâruopsâd. Čuudâ já tiälkku peeljij tyehin láá vielgâdeh. Loddeest lii uánihis, 2 cm kuhes poođâš. Kunâgâskuálásteijest lii tiikaarlágán čapis njune já stuorrâ uáivi. vasen|pienoiskuva|270x270px|Kunâgâskuálásteijee lavdâm
Lavdâm já eellimpiirâs
Kunâgâskuálásteijee iälá Euroopist, Aasiast já Tave-Afrikist. Euroop pessimnääli lii áárvu mield 100 000–200 000 paarrâd. Kunâgâskuálásteijee pessee härvinávt meid Maadâ- já Maadâviestâr-Suomâst. Suomâ pessimnääli lii áárvu mield 10–100 paarrâd.
Kunâgâskuálásteijee tálvástâl Viestâr- já Koskâ-Euroopist. Čohčâvarrim lii porge-roovvâd(-skammâ)máánust já kiđđâvarrim cuáŋui-vyesimáánust. Lodde lii ijjâvärrejeijee. Motomeh kunâgâskuálásteijeeh irâtteh tálvástâllâđ meid Suomâst, mut harvii tot luhostuvá.
Lasanem
Kunâgâskuálásteijee pessee čácáduvâi alda vuáguin, moh láá ciäggu čievrâ- já čunoimielijn. Lodde ráhtá piervâlis 45–90 cm kuhes tunnel kiäčán, mon tot kuáivu riddoviemmârân. Kuáivum pištá 4–31 peivid. Piervâl ponneest láá kyeletäävtih. Niŋálâs mannee vyesimáánust 5–10 manneed. Sehe ores já niŋálâs läälliv taid 19–22 peivid. Uđâgááh vyelgih piervâlist 21–37 peeivi ahasâžžân. Kunâgâskuálásteijee ráhtá távjá kyehti mááná ivveest.
Raavâd
Kunâgâskuálásteijee porá uccâ kuolijd já čielgimielgâsttemijd. Lodde pivdá kuolijd siämmáánáál ko čerriheh, ađai tot puáhčá skuvgáátmáin alda čäsiuáivi lihâdee kuolijd já tuápu taid njunijnis.
1012
1012 (MXII) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1010-lovo kuálmád ihe.
Kalender
thumb|Benedictus VIII
1064
1064 (MLXIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1060-lovo viiđâd ihe.
David Bowie
David Robert Jones ađai David Bowie lâi eŋlandlâš musikkár já čaittâleijee. Bowie algâttij musikkár karrieer 1960-lovo loopâst. Sun kulostui albumist The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (1972), já aalmugijkoskâsâš supertäsnin suu pajedij album Let’s Dance (1983). Bowie lâi 1970-lovvoost glam rock oovdâstjottee, já suu vaikuttâs popkulttuurân lii lamaš merhâšittee. Bowie lii kočodum rock jođetteijee futuristin já kameleontin sehe genrei raajijd cyevkkee oovdâstjotten.
Bowie tobdosumoseh pitáh láá ovdâmerkkân "Space Oddity", "Life on Mars?", "Changes", "Starman", "Ziggy Stardust", "Rebel Rebel", "Fame", "Heroes", "Ashes to Ashes" já "Let's Dance"
Pärni- já nuorâvuotâ
David Robert Jones šoodâi Brixton kaavpuguásist Lontoost uđđâivemáánust 1947. Suu enni Margaret ”Peggy” Burns lâi pargoost elleekoveteatter saječäitten já eeči Heywood ”John” Jones párnáipääihi ruttânorren. Johnist lâi oovdeb näimilittoost nieidâ já Peggyst kandâ Terry, kote lâi oovce ihheed puárásub ko Bowie. Ko Bowie lâi kuuđâihásâš, te peerâ varrij Bromley ovdâkaavpugân, kost lâi pele tijmepele junámätki Lontoon.
Bowie feilij vuáđuškoovlâ loppâiskosist já moonâi luvâttuv saajeest teknillisâš opâttâhân Bromley Technical High Schoolân. Tobbeen sun finnij tuhhiitteijee árvusääni tuše taiđust. Veik Bowie ij kuássin moonnâm taaiđâškoovlân, sun siärvástâlâi ennuv taaiđâškoovlâi taaidâr- já musikkárijgijn, mii vaikuttij ennuv suu episovâlâš stiijlân. Bowie eeđâi sahhiittâlmist ive 1992: "Muu kiäsuttii jo uáli nuorrân puoh ääših, moh cyevkkejii noormâid já vuástálistii sovâlâšvuođâ, lâiba saahâ malâkooveest, muusikist teikâ mast peri." Škoovlâi maŋa sun lâi pargoost máinustoimâttuvâst.
Ive 1962 Bowie lâi tuárust ustevijnis škoovlâ šiljoost. Ton čuávumuššân suu čižetpiälásâš čalmekollááš vijđánij já halvaandui pisovávt, já tondiet čalme oroi lemin ruškâd teikâ ruánáá ijge čuovjâd nuuvt ko táválávt. Tuáru suijân lâi Bowie ustev nieidâskippáár.
Bowie máttááttâlâi čuojâttiđ kiitaar já saksofon pärnin. Sun čuojâttij ive 1964 maŋa maaŋgâin muusikjuávhuin, moh iä finnim ennuvgin miänástus. Bowie vaaldij uđđâivemáánust 1966 taidârnoomâ David Bowie. Sun lâi ovdil kiävttám noomâid Davie Jones já Dave Jay, mut molsoi noomâs tondiet ko tot lâi masa siämmáš ko The Monkees -juávhu Davy Jones nommâ. Sun valjij noomâ Bowie, tastko tot čujottij Bowie-niijbán. Virgálávt sun ij kuittâggin kuássin molsom noomâs David Jonesist David Bowien.
Lávlookarrieer algâ (1967–1971)
thumb|upright|David Bowie ive 1967 Bowie almostitij cuáŋuimáánust 1967 párnáilaavlâlágán single "A Laughing Gnome", mii ij kuittâggin miänástum. Siämmáá ive kesimáánust sun almostitij vuossâmuu album David Bowie. Album lâi oovtâkiärdánis já keppâ pop, mon sanniittâsah lijjii humoristliih já makabeerliih. Album ij miänástum kávpálávt, ijge Bowie maŋeláá váldám tom fáárun albumij uđđâsistalmostittemkampanjaid.
Bowie molsoi olgostiijlâs távjá jo 1960-lovvoost. Ive 1965 sun lâi "modi" já čuávuvááh kyehti ive "hippi". Ton maŋa sun oovdedškuođij váhá nissoonlágán stiijlâs. Ive 1967 Bowie uápásmij tánssájeijee Lindsay Kempân já oopâi taansâ suu pantomiimjuávhust. Ive 1969 Bowie oovdânpuovtij pantomiim Tyrannosaurus Rex -juávhu konsertijn, já maŋeláá sun ovtâstitij pantomiim meid jieijâs muusikân.
1050
1050 (ML) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1050-lovo vuossâmuš ihe.
David Bowie
Lávlookarrieer algâ (1967–1971)
Bowie naajâi Angie Barnettáin njuhčâmáánust 1970, já čuávuváá ive suoi finnijn kaandâ. Angie toimâškuođij Bowie promoottorin já išedeijen.
1970-lovvoost Bowie lâi glam rock vuossâmuš pioneer Marc Bolanáin. Suu čuávuvâš album Hunky Dory (1971) čuojâttij vuossâmuu keerdi suu tuáváášjuávkku The Spiders from Mars, moos kullii kitarist Mick Ronson, basist Trevor Bolder já rumbal Mick Woodmansey. Ovdil Hunky Dory almostittem Bowie raahtij RCA Recordsáin sopâmuš kuulmâ albumist.
Ziggy Stardust (1972–1973)
Mánuppaje Hunky Dory skiäruttem loopâ maŋa Bowie skiärutškuođij pittáid suu uđđâ album The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (1972) várás. Bowie raahtij album várás alter ego Ziggy Stardust, kii lâi komovuođâst Eennâmpáálun puáttám rocktäsni. Ziggy-huáđđost Bowie keevtij iššeen jaapaanlâš kabuki- já nō-teatter, pantomiim sehe androgyynlâšvuođâs, moos kullii smiŋkkâ, ruopsis vuoptah sehe šuávvááh pihtâseh. Album lâi stuorrâ miänástus já Bowiest šoodâi täsni. Bowie tovâttij meid tuuškâ, ko sun eeđâi Melody Maker-loostâ sahhiittâlmist, ete sun lii biseksuaallâš. Seksuaallâš sundâšuumeest sárnum lâi ton ääigi muusikmaailmist epitáválâš.
Ziggy Stardust almostittem čuávui 18 mánuppaje konsertturnee, mii finnij ennuv mielâstumvuođâ Bowie já suu tuáváášjuávhu teatraallâš já tyestilis oovdânpyehtimist. Siämmáá äigi Bowie pyevtittij motomijd Mott the Hoople, Iggy Pop já Lou Reed albumijd. Sun meid raahtij šuoŋâ Mott the Hoople hittipitá "All the Young Dudes".
Bowie aalgij ive 1973 pääcciđ roolâhuáđđos faŋgân. Bowie mainâstij mâgeláá: "Mun-uv lijkkuustuvvim Ziggyn. Lâi älkkee leđe huáđđoo lommoost ijâi peivij. Mun nubástuvvim Ziggy Stardustin. David Bowie vuolgij meddâl. --- Vuástá aalgii puáttiđ tuođâliih čuolmah. --- Čuávuvâžžân lii vuárust mätki psykologisâš hiävun já pálgá keejist kaartah narkotiikamnâsij uhren."
Syeinimáánu 3. peeivi 1973 Lontoost Ziggy-turnee majemuu konsertist Bowie almottij, ete konsert lii sii majemuš. Kuldâleijeeh hirmástuvvii, mut maŋeláá Bowie čielgij, ete tuše Ziggy já Spiders-juávkku lopâtteh. Ziggy-kuulti joođhij album Aladdin Sane (1973), mon nommâhuáđđoo lâi Ziggy Stardust ameriiklâš vaastâ. Ovtâstum staatâi turnee ääigi čallum album siskeldij lussâdub soundi já ahevuboid fáádáid ko oovdeb album. Album visásmitij Bowie sajattuv albumlistoid haldâšeijee supertäsnin Britanniast. Maailmturnee čuávumuššân Bowiest šoodâi täsni meid Japanist.
Syeinimáánust 1973 Bowie mielâstumvuotâ lâi stuárráámus. Sust lijjii siämmáá ääigi vittâ album Britannia Top 40 -listoost, já sust lâi stuorrâ fanijuávkku, mii irâttij ađđiistâllâđ suu stiijlâ nuuvt pyereest ko máhđulâš. Roovvâdmáánust 1973 Bowie almostitij album Pin Ups (1973), mast lijjii cover-versioh Bowie mielâpittáin iivijn 1964–1967. Album lâi viiđâ oho ääigi Britanniast listo vuossâmužžân.
Ovtâstum staatâi iveh já narkotiikamnâsčuolmah (1974–1976)
Bowie vuosmuš album Spiders-juávhu maŋa lâi apokalyptlâš Diamond Dogs (1974), mii vuáđudui mottoom verd George Orwell kiirján 1984 já lopâttij Bowie glam rock -paje. Album almostittem maŋa Bowie varrij Ovtâstum staatáid, vistig New Yorkân já maŋeláá Los Angelesân. Ovtâstum staatâin sun algâttij uáinojeijee máinuskampanja já spektaakkellágán Diamond Dogs -konsertturnee.
Bowie vuosmuš Ovtâstum staatâin rahtum album lâi Young Americans (1975), mon muusik Bowie kočodij noomáin "lastiksoul". Diamond Dogs já Young Americans pajanii Ovtâstum staatâi Top 10 -liiston já Bowie sehe John Lennon single "Fame" listo njunošân. Britanniast Bowie ij lamaš innig nuuvt stuorrâ mielâstumvuođâst, tastko sun lâi varrim Ovtâstum staatáid já luovâm glam rockist. Bowie ton ääigi albumeh pajanii kuittâg-uv puoh alda listokeeji.
Bowiest lâi 1974–1976 tuođâlâš narkotiikamnâsčuolmâ. Sun lâi sorjolâš kokaiinist já killái ton tovâttem kuárusvuođâ tobdoost. Sun lâi kokaiin tiet monâttâm puurrâmlustos já ruáinui vuálá 40-kiilusâžžân. Bowie ihástâlâi ton ääigi meid fasism já okkultism, mast sun finnij negatiivlâš almolâšvuođâ.
Ive 1976 Bowie raahtij uđđâ alter ego Thin White Duke, mon sun kočodij "romantikkárin tobdoittáá". Thin White Duke šoodâi Nicolas Roeg stivrim elleekove The Man Who Fell to Earth (1976) uáivihuáđđost, mon Bowie čaittâlij.
Album Station to Station (1976) šoodâi Bowie kokaiinpaje ääigi. Tom aneh kuittâg-uv ohtân Bowie pyeremuin albumijn, já ton almostittem maŋa uárnejum konsertturnee lâi meid miänástus.
1970-lovo loppâ
Bowie varrij keessiv 1976 Eurooopân, vâi pesâččij iärun kokaiinsorjolâšvuođâstis já puávtáččij leđe eenâb kálguidiskuin já kandâidiskuin. Peerâ aasâi vistig Sveeicist Genevejäävri riddoost. Bowie mainâstij ive 1996: "'Must lâi korrâ liävttoin puátimin čuávuvâš rock uhre – jiešalnees lam viehâ vises, ete jiem ličij selvânâm 70-lovvoost jis liččim juátkám siämmáánáál. Mut lijjim tuárvi luholâš, ete iberdim muu siskelumosist, ete lijjim koddemin jieččân, já ferttim porgâđ maidnii nuuvt, ete pesâččim iärun tast.'" Čohčuv Bowie viettij stuárráámuu uási äigistis Viestâr-Berlinist ustevis Iggy Pop kulen, já tobbeen sun viijmâg-uv luovânij kokaiinist. Bowie aasâi Kreuzberg kaavpuguásist, kost aasâi ennuv turkkiliih, homoseksuaalliih, taidâreh já olgoštum ulmuuh. Suu vyeligis viste lâi čujottâsâst Hauptstraße 155, kevttum autoid vyebdee käävpi pajekeerdist.
Bowie lâi mottoom ääigi ihástâlâm Roxy Music -juávhust kulostum Brian Eno ambient-muusik, mon sun oonij puátteevuođâ muusikin. Bowie vaaldij ohtâvuođâ Enon, já sii ovtâspargoost šoddii kulmâ "Berlintrilogian" kočodum album: Low (1977), "Heroes" (1977) já Lodger (1979). Trilogiast láá ennuv ambient-vaikuttâsah, já ton jiešvuottân láá syntetisaattor kiävttu já keččâlâddâmvuálásâš sätinálásâšvuotâ. Veik Bowie ij čujottâm albumijd stuorrâ olmoošjuávkun, te toh puoh pajanii Britannia Top 5 -liiston já finnii kritikkárij mielâstumvuođâ.
Bowie išedij iivij 1976–1977 Iggy Pop taan sooloalbumij The Idiot já Lust for Life nuottiimist já pyevtitmist. Sun meid čuojâttij piano Iggy Pop ive 1977 turneest. Ive 1978 sun já Angela varrijn eres soojijd já ive 1980 sij iäránáin.
Ive 1978 loopâst Bowie algâttij stuorrâ maailmturnee já jienâttij Lodger-album turnee konsertij kooskâst. Sun lâi meid ennuv Britannia televisiost já raahtij muusikvideoid. Suu imago muttui meid sovâlubbon já suu fanijd aldasubbon.
San Michele Salentino
San Michele Salentino lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Michele Salentinost ääsih 6,079 olmožid. Ton vijdodâh lii 26,53 km², já alodâh 153 m. San Michele Salentino naaburkieldah láá Ceglie Messapica, Francavilla Fontana, Latiano, Ostuni já San Vito dei Normanni.
San Michele Salentino lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode ucemus kieldâ. Ton lasseen tot lii ässeelovo mield Brindisi eennâmkode nubben ucemus kieldâ Torchiarolo maŋa.
Listo 1900-lovo peeivisiävŋánmijn
Taat lii listo 1900-lovo peeivisiävŋánmijn. Ivveest 1901 ihán 2000 lijjii ohtsis 228 peeivisiävŋánmid, main 78 lijjii uásáliih, 73 lijjii riegislágáneh, 71 lijjii tievâsliih já 6 lijjii hybrideh. Ive 1935 lijjii vittâ peeivisiävŋánem. Eres iivij peeivisiävŋánmij meeri lâi ucceeb. Oovtâ mánuppaajeest (syeinimáánust 2000) lijjii kyehti peeivisiävŋánem.
David Bowie
1980-loho
thumb|upright|David Bowie Serious Moonlight Tourist ive 1983 Ive 1980 almostittum Scary Monsters (and Super Creeps) -album ääigi Bowie kevtiškuođij uđđâsist ivnáás stiijlâs. Britannia listo njunošân pajanâm albumijnis Bowie luhostui ovtâstittiđ keččâlâddâmvuálásâšvuođâ kávpálâš- já árvustâllâmmiänástusân. Albumist singlen almostittum, ohtân Bowie merhâšitteemuin pittáin oonnum "Ashes to Ashes" pajanij listo njunošân Britanniast, já ton muusikvideo lâi ton ääigi tivrâsumos muusikvideo.
San Michele Salentino
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Markkân lasseen San Michele Salentino kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Borgo Ajeni.
David Bowie
1980-loho
Ive 1981 Bowie skiäruttij Queen-juávhoin Britannia listo njunošân pajanâm pitá "Under Pressure". Iivij 1981 já 1982 ääigi Bowie kuittâg-uv ij ráhtám ennuvgin muusik, tastko sun vuordij, ete suu sopâmuš RCA Recordsáin nuvâččij, já sun ij tarbâšiččii mäksiđ uási suu puáđuin oovdeb manager Tony DeFriesân.
Moskuvaara
Moskuvaara lii siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 tobbeen assii 36 olmožid. Siijdâst tuáimá Moskuvaaran kyläseura ry, mii hoittáá siijdâ aašijd.
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
David Bowie
1980-loho
Čuávuvâš album Tonight (1984) lâi vala eenâb pop já väldivirde muusik. Tot finnij hyenes árvuštâlmijd, já joba Bowie jieš uccááttij tom. Album pajanij váháš ááigán listo njunošân, mut ton maŋa Bowie karrieer supertäsnin vuállánškuođij.
Ive 1985 Bowie lávdástij Live Aid -konsertist já raahtij Eŋland listo njunošân pajanâm duetto "Dancing in the Street" The Rolling Stones -juávhu lávloo Mick Jaggeráin. Ive 1986 Bowie raahtij Iggy Popáin taan album Blah Blah Blah.
1980-lovo ääigi Bowiest almostuvvii kirjeh, moi fáddán lijjii suu jolâs iivij tábáhtusah sehe suu suuvâ mielâtiervâsvuotâčuolmah. Bowie soro lasettij peliviljâ Terry jiešsorme ive 1985.
Bowie čuávuvâš album lâi Never Let Me Down (1987). Vyestimielâlávt skiäruttemstudion moonnâm Bowie killái skiärufinnoduv vuárnutmist, já album sehe tast valdum singleh iä miänástum listoin iäge kritikkárij árvuštâlmijn. Bowie kritisistij maŋeláá 1980-lovo äigin, kuás kávpálâšvuotâ vaaldij suu taiđust kreatiivlâšvuođâ.
Bowie čaittâlij 1980-lovvoost muádi elleekooveest. Sust lâi cameoroolâ saksalâš elleekooveest Christiane F. – Wir Kinder vom Bahnhof Zoo (1981), mast sun lávloi pittáás Station to Station. Elleekove soundtrackist láá meid maaŋgah eres Bowie pitáh. Ton lasseen sun čaittâlij ovdâmerkkân elleekuuvijn The Snowman (1982), The Hunger (1983) já The Last Temptation of Christ (1988). Ive 1980 sun čaittâlij Broadwayst The Elephant Man.
1990-loho
Iivij 1989–1991 Bowie lâi fáárust kitarist Reeves Gabrielsáin vuáđudum juávkkuprojektist, mon nommâ lâi "Tin Machine". Tot skiäruttij kyehti studioalbum já oovtâ liveskiäru. Juávhu liven jienâttum já larmâlâš rock juovij kritikkárij uáivilijd, já ton peggim lii huánánâm maŋeláá tuše eenâb. Proojeekt lâi kuittâg-uv taaiđâlávt uáli merhâšittee jorgáldâhsaje Bowie karrieerist, tastko sun tuostâi ton mieldi luovâniđ skiärufinnoduvâi kávpálâšvuođâ vátámâšâin já rähtiškuođij muusik jieijâs iävtuiguin.
Ive 1990 Bowie toovâi Sound+Vision -maailmturnee, mast sun čuojâttij majemuu keerdi tuše suu tobdosumosijd pittáid. Ive 1992 sun čaittâlij uánihis roolâ kulttitelevisioráiđu Twin Peaksân vuáđudeijee elleekooveest Twin Peaks: Fire Walk with Me.
Bowie joođhij soolokarrieeris albumáin Black Tie White Noise (1993). Tot pajanij Britannia listo njunošân, mut koočâi jotelávt turnee já markkânistem váilum tiet. Siämmáá ive sun skiäruttij album Buddha of Suburbia, mii finnij inspiraatio BBC siämmáánommâsâš televisiorááiđust. Taan-uv album vuábdu killái hyenes markkânistmist.
Ive 1995 Bowie maacâi vuossâmuu keerdi masa kyehtlov ihheed tolebáá rahtum Berlintrilogia maŋa ovtâspaargon Brian Enoin. Suoi raahtijn viehâ keččâlâddâmvuálásâš album Outside, mast láá ennuv industrial rock jiešvuođah. Čuávuvâžžân sun raahtij album Earthling (1997), mii lii stijlâstis viehâ siämmáálágán ko oovdeb, mut tast láá meid mottoom verd drum 'n' bass, jungle já teknomuusik jieševuođah. Ive 1999 almostittum Hours... iärrán ennuv ovdebijn albumijn já lii ennuv eenâb popmuusik.
2000-loho
Bowie čuávuvâš studioalbum Reality (2003) finnij kritikkárijn viehâ puorijd árvustâlmijd. Album maŋa lâi maailmturnee Reality (2003–2004). Turnee koskâlduttii ive 2004, ko Bowie kaartâi váimučuoppâmân váimusuonâtoppum tiet. Sun ij adelâm čuoppâm maŋa sahhiittâlmijd, ijge almostittâm uđđâ materiaal love ihán. Sun ij meid čuojâttâm ennuvgin konsertijn. Ive 2006 sun čaittâlij Nikola Tesla Christopher Nolan elleekooveest The Prestige.
Šoddâmpeeivis 8. uđđâivemáánu 2013 Bowie almostitij single "Where Are We Now?", já suu nubben majemuu album The Next Day njuhčâmáánust 2013.
Bowie teevdij 69 ihheed 8. uđđâivemáánu 2016 já almostitij siämmáá peeivi jazz-vaikuttâsâš album Blackstar. Tot pajanij suu jäämmim maŋa listo njunošân maaŋgâin enâmijn.
Bowie ááigui čaittâliđ Twin Peaks -televisiorááiđu jotkâuásist, mut sun jaamij ovdil kuvviimijd.
Jäämmim
David Bowie jaamij uđđâivemáánu 10. peeivi 2016, kyehti peeivi šoddâmpeeivis maŋa, vuoivâspurâttâhtaavdân, moos sun lâi puoccâm jo 18 mánuppaijeed. Bowie lâi toollâm taavdâ syeligâsâst já lâi mainâstâm tast tuše perrui já aldasumos usteváid. Bowie tuáivui testamentistis, ete suu kuunah levâttuuččii buddhalâš taavij mieldi Bali suollui Indonesian. Testament mieldi suu ärbejeijeeh láá pelikyeimi já parnij lasseen suu kuhesáigásâš išedeijee já suu nieidâ tipšoo. Tuámustoovlin adelum jäämmimtuođâštâs mieldi Bowie kunnejii Ovtâstum staatâin kyehti peivi suu jäämmim maŋa.
Jäämmim maŋa
Bowie jäämmim maŋa ive 2020 almostuvvii kyehti uđđâ album Is It Any Wonder? já ChangesNowBowie. Vuosmuš lii digitaallâš EP-skiäru, mast láá kuttâ ovdil almostittemes teikâ mudoi härvinâš versio Bowie pittáin. Maajeeb lii vuod oovce live-versiod siskeldeijee skiäru, mii almostui räijejum LP- já CD-riäntusin.
Skammâmáánu 26. peeivi 2021 almostui ive 2001 päddejum ovdil almostittemes album Toy.
Perâeellim
thumb|right|Iman Abdulmajid já Bowie ive 2009. Bowie vuosârähisvuotâ lâi tánssájeijee Hermione Farthingale, kiäin sun aasâi oovtâst ive 1968.
Bowie naajâi Mary Angela Barnettáin njuhčâmáánust 1970, já sunnui šoodâi Duncan Zowie Haywood Jones -nommâsâš kandâ ive 1971. Suoi iäránáin ive 1980, mon maŋa Duncan huolâtteijeevuotâ paasij Bowien. Duncan Jonesist šoodâi maŋeláá elleekovestivrejeijee.
Bowie siärvástâlâi ovdil nube näimilittoos čaittâleijee Susan Sarandonáin ive 1983.
Ive 1992 Bowie naajâi somalialâš mannekiin Iman Abdulmajidáin. Ive 2000 šoodâi Bowie já Iman nieidâ Alexandria Zahra.
Majemui iivij Bowie aasâi New Yorkist perruinis, lâi harvii almolâšvuođâst já keevtij ääigis päikkieeččin toimâmân sehe máálái já nurâdij taiđuu.
Seksuaallâšvuotâ
1970-lovo pele räi androgyynlâš Bowie seksuaalvuotâ lâi tergâdis uási suu imago. Sun mainâstij 1970-lovo aalgâst lostâsahhiittâlmist biseksuaalvuođâstis, já suu aldaulmui mield sust lijjii maaŋgâi nissoonkoskâvuođâi lasseen meid motomeh almaikoskâvuođah. 1980-lovvoost Bowie kađâškuođij tubdâstâsâs já velttâdij fáádá maŋeláá. Bowie eellimkeerdi čällee David Buckley mielâst Bowie keččâlij biseksuaalvuođâ, mut suu kiäsuttem almaid kepidui ave mield.
Sopron
Sopron [ˈʃɔprɔn] lii kaavpug Uŋgar taveviestâruásist Nuorttâriijkâ rääji alda. Sopronist ääsih 62 900 olmožid (1.1.2021). Kaavpug vijđodâh lii 169,04 km².
Sopron lii Seinäjoki ustevvuotâkaavpug.
Historjá já kaavpug viehâdâh
Sopron ässein merhâšittee uási láá lamaš saksakielâliih. Ive 1857 Sopron viehâduvâst masa 93 prosenttid lijjii saksakielâliih.
Vuossâmuu maailmsuáđi maŋa Uŋgar monâttij saksakielâlijd viestârosijdis (já toi mield meid Sopron) Nuorttâriijkân. Juovlâmáánust 1921 Sopronist uárnejui kuittâg aalmugjienâstem tast, kuábbáá-uv staatân ulmuuh halijdii kuullâđ. Jienâstem čuávumuššân kuávlu paasij Uŋgarân, ko paijeel 72 prosenttid Sopron viehâduvâst jienâstii Uŋgar peeleest. Tondiet ive 2001 Uŋgar haldâttâs kulluuttij juovlâmáánu 14. peeivi "Oskolâšvuođâ peivin". Nuorttâriijkâliih láá epidâm jienâstem rehelâšvuođâ.
Ive 2011 Sopron viehâduvâst 85 prosenttid lijjii uŋgarkielâliih já 5,7 prooseent saksakielâliih.
Ässeeloho
Käldee: Központi Statisztikai Hivatal
Sopron viinikuávlu
Sopron kuávlu lii ohtâ Uŋgar historjálijn viinikuávluin. Viini láá viljâlâm tobbeen 2 000 ihheed. Kékfrankos lii pegâlmâs ruopsisviini Sopron kuávlust.
Listo 1700-lovo peeivisiävŋánmijn
Taat lii listo 1700-lovo peeivisiävŋánmijn. Ivveest 1701 ihán 1800 lijjii ohtsis 251 peeivisiävŋánmid, main 92 lijjii uásáliih, 78 lijjii riegislágáneh, 62 lijjii tievâsliih já 19 lijjii hybrideh. Iivij 1707, 1714, 1725, 1729, 1736, 1743, 1747, 1750, 1754, 1758, 1765, 1772, 1776, 1783, 1790 já 1794 lijjii nelji peeivisiävŋánem. Eres iivij peeivisiävŋánmij meeri lâi ucceeb.
1024
1024 (MXXIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1020-lovo viiđâd ihe.
Kalender
thumb|Benedictus VIII
1020
1020 (MXX) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1020-lovo vuossâmuš ihe.
1010
1010 (MX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1010-lovo vuossâmuš ihe.
850
Kalender
thumb|Ninmyō
1010
Kalender
thumb|Fujiwara no Korechika
1080
1080 (MLXXX) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1080-lovo vuossâmuš ihe.
Larino
Larino lii kaavpug Italiast, Molise kuávlust. Larinost ääsih 6,366 olmožid. Ton vijdodâh lii 88,77 km², já alodâh 341 m. Larino naaburkieldah láá Casacalenda, Guardialfiera, Guglionesi, Montorio nei Frentani, Palata, San Martino in Pensilis já Ururi.
Historjá
Larinost šoodâi kaavpug ive 2000.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
890
890 (DCCCXC) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 890-lovo vuossâmuš ihe.
Kalender
thumb|212px|Henjō
1000
1000 (M) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi vuossâmuu ihetuhháát já 900-lovo majemuš ihe sehe 1000-ihelove vuossâmuš ihe.
Stuárráámuuh kaavpugeh
Taat lii listo stuárráámuin kaavpugijn ive 1000:
Kalender
thumb|Al-Hasa
Monika Fagerholm
Monika Kristina Fagerholm (š. kuovâmáánu 26. peeivi 1961 Helsig, Suomâ ) lii suomâruátálâš kirječällee. Sun čáálá jieijâs eenikielân ađai ruotâkielân. Fagerholm kirjeh iä lah val jurgâlum anarâškielân.
Eellim
Monika šoddâm maŋa peerâ varrij Helsig Puotilan, kost sij assii čujottâsâst Rusthollarinkatu 9. Tobbeen sun rávásmij já juuđij ruotâkielâg škoovlâ. Pajeuáppen sun čaalij ive 1980.
Tast maŋa Fagerholm luvâškuođij psykologia Helsig ollâopâttuvvâst, mut sun ij kuássin valmâštum psykologin. Maŋeláá sun maacâi Helsig ollâopâttâhân, mut talle válduamnâsin lâi kirjálâšvuođâtieđâ. Jo uápui ääigi sun poorgâi Kulosaari kirjeráájust ehidij já meid toimâttij oovtâst ustevijdiskuin tegu Henrika Ringbomáin já Kjell Westöin kirjálâšvuođâloostâid Blå já Klo. Fagerholm valmâštui humanistlâš tiettui kandidaatin ive 1987.
Karrieer
Ovdil valmâštume Fagerholm vuolgij ihepiälán Ruotân čäällimškoovlân. Tobbeen sun čäliškuođij jieijâs vuossâmuu nooveelčuágálduv Sham já finnij toos kuástidemsopâmâš. Sham almostui ruotâkielân ive 1987. Kulmâ ive tast maŋa almostui uđđâ ruotâkielâg nooveelčuágáldâh Patricia.
1990-lovvoost
Ko ive 1994 almostui Fagerholm vuossâmuš roomaan Underbara kvinnor vid vatten, te sust šoodâi pegâlmâs kirje áánsust. Čuávuváá ive Fagerholm finnij taan kirjeest sehe Runeberg-palhâšume já Takkâ kirjeest -tubdâstâspalhâšume. Kirje lâi meid iävtukkâssân el. ive 1994 Finlandia-palhâšume uážžon, ive 1995 August-palhâšume uážžon, ive 1996 Aristeion-palhâšume uážžon já ive 1998 International IMPAC Dublin Literary Award uážžon.
FILI mield Underbara kvinnor vid vatten lii jurgâlum käävci kielân. Kirjeest šoodâi elleekove-uv, ko suomâruátálâš elleekovestivrejeijee Claes Olsson stivrij siämmáánommâsii elleekove ive 1998.
Ive 1998 almostui Fagerholm nubbe roomaan Diva, mast sun vuoitij sehe Ruotâ kirjálâšvuođâservi Suomâst -palhâšume já Uusimaa taaiđâtoimâkode taaiđâpalhâšume. Maŋeláá ive 2003 sun finnij kirjijnis Underbara kvinnor vid vatten já Diva meid Längmanska kulttuursiäđus -palhâšume.
2000-lovvoost
Čuávuváá roomaan čälimân monnii kuttâ ive. Kyevtiuásásii rááiđu vuossâmuš kirje Den amerikanska flickan almostui ive 2005. Fagerholm finnij kirjestis ruátálâš August-palhâšume, Ruotâ kirjálâšvuođâservi Suomâst -palhâšume, Aniara-palhâšume já Göteborgs-Posten -kirjálâšvuođâpalhâšume. Ton lasseen roomaan lâi iävtukkâssân Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuođâpalhâšume uážžon.
Ruotâst vuábdojii 150 000 kirjed. Ive 2006 roomaan elleekove filmimvuoigâdvuođah vuábdojii. Romanist láá rahtum teatterversioh-uv: Tuurku ruátálâš teatterân ive 2007 já Teatter Takomon ive 2012.
Fagerholm niäljád roomaan Glitterscenen almostui ive 2009. Roomaan lii jiečânâs jotkâuási kiirján Den amerikanska flickan. Tot lâi iävtukkâssân ive 2010 Runeberg-palhâšume uážžon, mut tom vuoitij Kari Hotakainen kirjestis Ihmisen osa. Čohčuv 2009 Fagerholmân mieđettui staatâ viiđâihásâš taaidârišeruttâ.
2010-lovvoost
Fagerholm čuávuvâš kirje lâi ive 2012 almostum roomaan Lola uppochner. Taan kirjeest Fagerholm finnij tuše oovtâ palhâšume, ive 2013 Granberg-Sumeliuska -palhâšume. Kirjeest kuittâg rahtui ive 2016 siämmáánommâsâš TV-miniráiđu.
Ive 2019 almostum romanist Vem dödade bambi? kietâdâllojeh juávkkuilláástem čuávumušah uhreest já illáásteijein. Ton lasseen kirjeest kietâdâlloo, maht uccâ sijdâ reagist sijjân já rikosân. Taan kirjeest sun finnij ive 2020 sehe Tollander-palhâšume já Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuođâpalhâšume. Roomaan lâi meid iävtukkâssân ive 2019 Finlandia-palhâšume uážžon.
810
810 (DCCCX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 810-lovo vuossâmuš ihe.
Kalender
thumb|Xuanzong
886
886 (DCCCLXXXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 880-lovo čiččâd ihe.
San Donaci
San Donaci lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Donacist ääsih 6,177 olmožid. Ton vijdodâh lii 34,04 km², já alodâh 42 m. San Donaci naaburkieldah láá Brindisi, Cellino San Marco, Guagnano, Mesagne já San Pancrazio Salentino.
San Donaci lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode kuálmádin ucemus kieldâ San Michele Salentino já Torchiarolo maŋa.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Erchie
Erchie lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Erchiest ääsih 8,145 olmožid. Ton vijdodâh lii 44,63 km², já alodâh 68 m. Erchie naaburkieldah láá Avetrana, Manduria, Oria, San Pancrazio Salentino já Torre Santa Susanna.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
787
787 (DCCLXXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 780-lovo káávcád ihe.
Kalender
thumb|Hyecho
Bojano
Bojano lii kaavpug Italiast, Molise kuávlust. Bojanost ääsih 7,393 olmožid. Ton vijdodâh lii 52,63 km², já alodâh 482 m. Bojano naaburkieldah láá Colle d'Anchise, Macchiagodena, San Gregorio Matese, San Massimo, San Polo Matese, Sant'Elena Sannita já Spinete.
Historjá
Bojanost šoodâi kaavpug ive 1982.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Alifana, Campi Marzi, Castellone, Chiovitti, Ciccagne, Civita Superiore, Codacchio, Colacci, Colalillo, Cucciolone, Fonte delle Felci, Imperato, Limpiilli, Majella, Malatesta, Monteverde, Mucciarone, Pallotta, Pietre Cadute, Pinciere, Pitoscia, Pitti, Prusciello, Rio Freddo, Santa Maria dei Rivoli, Sant'Antonio Abate, Taddeo, Tavone já Tilli Tilli.
830
830 (DCCCXXX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 830-lovo vuossâmuš ihe.
Veli-Pekka Ketola -palhâšume
Veli-Pekka Ketola -palhâšume lii jieŋâskiäru SM-liiga palhâšume, mii mieđettuvvoo jyehi ive vuáđuspellâmráiđu čyegispöörsi vyeittei. Vuossâmuu tove palhâšume mieđettui paajeest 1977–1978, mut tááláá noomâ tot finnij esken ive 1995 Veli-Pekka Ketola kunnen.
Tundra Electro
Tundra Electro lii muusikjuávkku, mon Ingá-Máret Gaup-Juuso oovtâst taažâ musikkár já šuoŋârähtee Patrick Shaw Iversenáin vuáđudij ive 2016.
Eanan Gamáda
Eanan Gamáda/Earth Shaking lii Tundra Electro vuossâmuš studioalbum. Album almostui uđđâivemáánu 31. peeivi 2020.
Carovigno
Carovigno lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Carovignost ääsih 16,770 olmožid. Ton vijdodâh lii 106,62 km², já alodâh 161 m. Carovigno naaburkieldah láá Brindisi, Ostuni já San Vito dei Normanni.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
866
866 (DCCCLXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 860-lovo čiččâd ihe.
826
826 (DCCCXXVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 820-lovo čiččâd ihe.
866
Kalender
thumb|210px|Linji Yixuan
Listo Amstrad CPC -speelâin
thumb|300px|Amstrad CPC Taat lii listo Amstrad CPC -speelâin .
Kierinki
Kierinki lii siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 tobbeen assii 87 olmožid.
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
Listo Vectrex-speelâin
thumb|300px|Vectrex-konsol Taat lii listo Vectrex-speelâin.
Iivij 1982–1984 almostittum speelah
Speelâid almostitij Ovtâstum staatâin General Consumers Electronics (GCE), Euroopist já Kanadast Milton Bradley (MB), já Japanist Bandai.
Vaalajärvi
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
Lasse Oksanen -palhâšume
Lasse Oksanen -palhâšume lii jieŋâskiäru SM-liiga palhâšume, mii mieđettuvvoo jyehi ive vuáđuspellâmráiđu pyeremuu spellei. Vuossâmuu tove palhâšume mieđettui paajeest 1993–1994. Palhâšume lii nomâttum Lasse Oksasii mield. Oksanen lii ohtâ 1960- já 1970-lovo pyeremuin syemmilijn jieŋâskiärruspellein.
Campobasso
Campobasso lii kaavpug Italiast, Molise kuávlust. Campobassost ääsih 47,075 olmožid. Ton vijdodâh lii 56,11 km², já alodâh 701 m. Campobasso naaburkieldah láá Busso, Campodipietra, Castropignano, Ferrazzano, Matrice, Mirabello Sannitico, Oratino, Ripalimosani, San Giovanni in Galdo já Vinchiaturo.
Campobasso lii ässeelovo mield sehe Campobasso eennâmkode já Molise stuárráámus kieldâ.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
846
846 (DCCCXLVI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 840-lovo čiččâd ihe.
Campobasso
Siijdah
Markkân lasseen Campobasso kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Santo Stefano.
Eres aassum sajeh láá Calvario, Camposarcone, Casello Ferroviario, Casino Barone, Cerreto, Colle Arso, Colle delle Api, Colle dell'Orso, Colle Longo, Colle Serano, Coste di Oratino, Feudo Primo, Feudo Secondo, Fossato Cupo, Lupara, Mascione, Ospedale, Pesco Farese, Polese, San Giovanni dei Gelsi, San Giovanni in Golfo Primo, San Giovanni in Golfo Secondo, San Nicola delle Fratte, Santa Maria De Foras, San Vito Inferiore, San Vito Superiore, Tappino já Vazzieri.
846
Kalender
thumb|210px|Bai Juyi
Listo Maxis videospeelâin
thumb|300px|Maxis logo Taat lii listo Maxis videospeelâin.
Maxis lii meid almostittâm eres videospellâfinnoduvâin ovdedem speelâin tegu A-Train. Ton lasseen Maxis lii lamaš Electronic Arts puovtâmerkkân eres videospellâfinnoduvâin ovdedem spelláid.
Eura
Eura lii kieldâ Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Eurast ääsih 11 480 olmožid, já ton vijdodâh lii 630,20 km², mast 51,40 km² lii čääci. Eura naaburkieldah láá Eurajoki, Harjavalta, Kokemäki, Laitila, Mynämäki, Nakkila, Pöytyä, Rauma já Säkylä.
Eura
Ovdil kieldâlahtemijd Eurast lijjii 10 sijdâd já ovtâskâstáállud: Eura markkân, Isovahe (ovtâskâstáálu), Lähteenoja (ovtâskâstáálu), Mestilä, Mikkola, Naarjoki, Sorkkinen, Soupas (ovtâskâstáálu), Turajärvi já Vähävahe (ovtâskâstáálu).
Historjá
Eura vuáđudui ive 1866.
Hinnerjoki
Hinnerjokist láá 4 siijdâ: Hinnerjoki, Kivijärvi, Korpi já Vaaljoki.
Kieldâlahtemeh
thumb|200px|Eura kieldâlahtemeh Hinnerjoki já Honkilahti kieldah lahtojii Euran ive 1970. Kiukaisij kieldâ lohtui Euran ive 2009.
Honkilahti
Honkilahtist láá 7 sijdâd: Auvainen, Haveri, Honkilahti (markkân), Komoinen, Lellainen, Löyttylä já Mannila.
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah
thumb|left|220px|Eura siijdaj ive [[1928: 1. Kauttua, 2. Vähävahe, 3. Isovahe, 4. Eura markkân, 5. Sorkkinen, 6. Lähteenoja, 7. Vaani, 8. Pappila, 9. Turajärvi, 10. Naarjoki, 11. Mestilä.]]
Jari Kurri -palhâšume
Jari Kurri -palhâšume lii jieŋâskiäru SM-liiga palhâšume, mii mieđettuvvoo jyehi ive playoff-speelâi pyeremuu spellei. Vuossâmuu tove palhâšume mieđettui paajeest 1993–1994.
Palhâšume lii nomâttum Jari Kurri mield. Kurri lii spellâm NHL-liigast, mast sun lii miänástum eromâšávt playoff-speelâin. Molâvahtâ Niklas Bäckström lii vuossâmuš já tuáistáážân áinoo spellee, kii lii vuáittám palhâšume kuohtii. Jussi Tarvainen lii vuod áinoo spellee, kii ij lamaš Suomâ miäštárvuođâ vuáittám juávhust.
Palhâšume ij juohhum paajeest 2019–2020, tastko playoff-speelah iä uárnejum koronaviruspandemia tiet.
Torchiarolo
Torchiarolo lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. Torchiarolost ääsih 5,222 olmožid. Ton vijdodâh lii 32,34 km², já alodâh 28 m. Torchiarolo naaburkieldah láá Lecce, San Pietro Vernotico já Squinzano.
Torchiarolo lii ässeelovo mield Brindisi eennâmkode ucemus kieldâ. Ton lasseen tot lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode nubben ucemus kieldâ San Michele Salentino maŋa.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Torre San Gennaro, Lido Presepe já Lendinuso.
Sápmi Sessions
Sápmi Sessions ( já ) lâi ruátálâš TV-ráiđu, mii vuolgâttui kyevti paje ääigi SVT-kanavast iivij 2011 já 2014. Rááiđu lává ráhtám Lisa Marie Kristensen já Henrik Burman.
1. paje
Vuossâmuš paje vuolgâttui kiđđuv 2011.
2. paje
Nubbe paje vuolgâttui tälviv 2014.
Debrecen
Debrecen lii lamaš Jyväskylä ustevvuotâkaavpug ive 1970 rääjist.
Debrecen ollâopâttâh
Debrecenist lii Uŋgar puárásumos ollâopâttâh, mon toimâ lii jotkum puáđhuhánnáá siämmáá saajeest. Ollâopâttâh madduuh láá jo ivveest 1538. Onnáá peeivi Debrecen ollâopâttuvâst loheh suullân 30 000 uápped 14 tieđâkoddeest. Ive 1927 rääjist Debrecen ollâopâttuvâst lii toimâm kesiškovlâ, mii fáálá uŋgarkielâ kuursâid olgoeennâmláid.
Historjá
Kaavpug nommâ (häämist Debrezun) mainâšuvvoo vuossâmuu keerdi ive 1235.
Debrecen kukkákarnevaal
Kukkákarnevaaleh pišteh onnáá peeivi suullân oho. Ohjelmist láá puohlágáneh konserteh, párnáitábáhtumeh já teatterčaitâlmeh. Stuárráámus tábáhtume lii kuittâg ain kukkápaaraat porgemáánu 20. peeivi. Paratist láá fáárust jieškote-uvlágáneh váávnuh, moh láá čiŋâttum kukkáiguin. Kukkákarnevaal lii uáli pivnohis tábáhtume, já tom puátih meid ennuv turisteh keččâđ.
Porgemáánust Debrecenist uárnejuvvoo pegâlmâs kukkákarnevaal. Karnevaal lii juhlum Uŋgar aalmuglâšpeeivi kunnen porgemáánu 20. peeivi ive 1966 rääjist.
Ustevvuotâkaavpugeh
Debrecen ustevvuotâkaavpugeh láá:
Ässeeloho
Käldee: Központi Statisztikai Hivatal
Kuobžâ
Stuárudâh já olgohäämi
Kuobžâ lii Euroop stuárráámus piätuellee. Eurooplâš ruškiskuobžâ kukkodâh lii 135–250 cm já seeibi kukkodâh 5–15 cm. Niŋálâs kuobžâ seve lii 80–90 cm já orráás 90–125 cm. Niŋálâsah teddih 60–200 kg já oráseh 100–300 kg. Stuárráámus viekkejum luándust iällám syemmilâš kuobžâ lii tiäddám 373 kg. Kuáccám stuorrâpiätukuávdáást ellee lojes Juuso-kuobžâ tiäddá 483 kg. Taveameriklâš vyelišlaajah räniskuobžâ já kodiakkuobžâ pyehtih leđe stuárráábeh já teddih joba 650 kg. Puoh ucemus vyelišlaajâ lii syyriakuobžâ.
Kuobžâin láá lieggâ soksâmeh já kievrâs rámáh, moh heivejeh pyereest kuáivumân. Kuobžâ peeljih láá uceh já jurbâseh, mutâ toh uáinojeh čielgâsávt. Tuurhâ ivne mulsâšud čappâdist ain kuovgis fiskisránásân.
Lavdâm
pienoiskuva|Kuobžâ lavdâm|vasen|300x300px Kuobžâ lii ovdil iällám vijđes kuávluin Euraasiast já Tave-Amerikist, mutâ lii kiäppánâm maaŋgâin kuávluin. Amerikist tiättojeijee räniskuobžâ já kodiakkuobžâ láá kuobžâ vyelišlaajah, mutâ čapiskuobžâ (Ursus americanus) lii sierâ šlaajâ. Alaska ABC-suolluin ellee ruškiskuobžâ lii aldasubbod hiäimu jieŋâkuobžân ko eres maailmist ellee ruškiskuobžáid.
Kuobžâ iälá jieškote-uvlágán eellimpirrâsijn Aasia koške aroin tuundran já liähmus arvemeccijd.
Kuobžah láá maailmist ohtsis suulân 230 000 ohtâgâssâd. Stuárráámus populaatioh kávnojeh Ruošâst (suulân 120 000), Ovtâstum staatâin (32 500) já Kanadast (21 750). Euroopist láá ohtsis 14 000 kuobžâd.
Suomâst kuobžâ lii čalmeestoonnum šlaajâ. Luánduriggodâhkuávdáá mield Suomâ kuobžânääli lii lasanâm 2000-lovvoost. Ovdil 2020 miäcástempaje Suomâst lijjii áárvu mield 2 300–2 500 kuobžâd. Čohčuv maaŋgah Suomâ kuobžah sirdâšuveh Ruošâ pel. Kuobžah tiättojeh pirrâ Suomâ peic Ålandist. Suomâ kuobžânääli tiättoo kuittâg enâmustáá Nuorttâ-Suomâst já Laapist.
Suomâst tiättojeijee kuobžah juáhhojeh kyevti juávkun geeniárbáduv mield. Kuobžâ masa suvâttui 1900-lovo aalgâst miäcástem tiet, mon maŋa kuobžah pottii Suomân Ruošâst. Piätârist puáttám kuobžah asâiduttii Maadâ-Suomâ ain Lieksa räi, já Kuáládâhnjaargâst puáttám kuobžah asâiduttii Tave-Suomâ.
Ingá-Máret Gaup-Juuso
pienoiskuva|[[Piäiváš Säämi Aalmugteatter čaittâleijeeh Inga-Máret Gaup-Juuso já Iŋgor Ántte Áilu Gaup Helsigist čohčâmáánu 6. peeivi 2013.]] Ingá-Máret Gaup-Juuso (š. 1978 Käresavvoon, Suomâ) lii tavesämmilâš lávloo, jyeigee, čaittâleijee já puásuiolmooš Iänuduv Käresavonist Suomâ peln. Ive 2019 sun poorgâi meid läänijyeigen Tromsa läänist oovtâst Niko Valkeapääin.
Eellim
Gaup-Juuso valmâštui filosofia kandidaatin válduamnâsin sämikielâ já -kulttuur. Sun lii luuhâm meid ärbitiäđu já šoddâdemtiettuid Säämi ollâškoovlâst.
Muusik
Kuovâmáánust 2015 Gaup-Juuso vuoitij Sámi Grand Prix semifiinaal Suomâ peln Hiätást pittáin Elle-Magreda Gaup Juuso. Pittá lii suu uábi vuossâmuš juáigus. Vuáitu tiet sun peesâi njuolgist cuáŋuimáánu finalân Kuovdâkiäinust. Pessijâšlávurduv Gaup-Juuso uásálistij Sámi Grand Prix -fiinaal juoigâmuásán siämmáin pittáin. Sun ij vuáittám, mut lâi nubben.
Ive 2016 Gaup-Juuso oovtâst taažâ musikkár já šuoŋârähtee Patrick Shaw Iversenáin vuáđudij muusikjuávhu Tundra Electro. Sun lii juávhu lávloo já jyeigee.
Siämmáá ive kiđđuv Gaup-Juuso seervâi Luohtemohkit-juávkun. Juávhu jyeigeeviiđâs — Charlotta Kappfjell, Gaup-Juuso, Berit Alette Mienna, Øystein Nilssen já Lars-Ánte Kuhmunen — lávdástii ive 2015 Riddu Riđđu -muusikfestivaalist.
Ive 2022 Gaup-Juuso uásálistij Sámi Grand Prix -kiišton, taan keerdi lávlumuásán. Sun peesij lávlumuási kollefinalân pittáin Dovdameahttumii. Finalist sun vuoitij muusikjuávhu SOÁ já te vuoitij ive 2022 Sámi Grand Prix lávlumuási.
Palhâšumeh
Ive 2016 sun vuoitij Larin Paraske -kulttuurpalhâšume.