cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan Skoglund Paltto
Palhâšumeh
Paltto oovtâst pelikuoimijnis Kirsi Palttoin já obišáin Ingá-Márja já Máret Steinfjellsáin vuoitij Kollekielâ-palhâšume. Palttokyevtis vuoittijn Kollekielâ-palhâšume "sunnuu kuhesáigásii pargoost tave-, maadâ- já juulevsämikielâ pyerrin."
877
877 (DCCCLXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 870-lovo káávcád ihe.
Ururi
Ururi lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Ururist ääsih 2,426 olmožid. Ton vijdodâh lii 31,65 km², já alodâh 262 m. Ururi naaburkieldah láá Larino, Montorio nei Frentani, Rotello já San Martino in Pensilis.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Castelsaraceno
Castelsaraceno lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Castelsaracenost ääsih 1 241 olmožid. Ton vijdodâh lii 74,78 km², já alodâh 916 m. Castelsaraceno naaburkieldah láá Carbone, Latronico, Lauria, Moliterno, San Chirico Raparo, Sarconi já Spinoso.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Bruscati, Frusci, Miraldo já Pié d'Alpi.
Saammâl já kozzsäplig
Saammâl já kozzsäplig lii viiđâd uási käävciuásásii kyevtkielâg Rumbu-kirjerááiđust. Kirjerááiđu čällee já kovvejeijee lii eŋlandlâš kirječällee Lee D. Rodgers. Kirjeráiđu muštâl aanaarsämmilâš kaandâst, kiän nommâ lii Saammâl. Sun lii nuorâ kandâ, kii lijkkoo fiäránáid já Säämi mulsâšuvvee iveaigijd.
Saammâl já kuoškkärigâš
Saammâl já kuoškkärigâš lii niäljád uási käävciuásásii kyevtkielâg Rumbu-kirjerááiđust. Kirjerááiđu čällee já kovvejeijee lii eŋlandlâš kirječällee Lee D. Rodgers. Kirjeráiđu muštâl aanaarsämmilâš kaandâst, kiän nommâ lii Saammâl. Sun lii nuorâ kandâ, kii lijkkoo fiäránáid já Säämi mulsâšuvvee iveaigijd.
Saammâl já kozzsäplig
Taan kirje maainâs lohtâšuvá táálván. Mainâsist Saammâl tiävá puáris skipárijnis. Sun iššeed skipáris já siämmást šadda uásálistiđ fiäránân, mon ääigi sun uáppá, ete nuubij ravvuid kannat kuldâliđ já ete jávuttes äijih lii vijses máttáátteijee.
Kirje almostui ive 2016. Tot lii čallum sehe anarâškielân já eŋgâlâskielân. Kirjeest kielah láá paldâluvâi, vâi kielâid puávtáččij viärdádâllâđ. Anarâškielâlii uási lii jurgâlâm Petter Morottaja. Taam kirje já rááiđu eres-uv kiirjijd lii kuástidâm Anarâškielâ servi ry.
Sumy kuávlu
thumb|right|Sumy kuávlu sajadâh [[Ukrainast.]]
Sumy kuávlu ( teikkâ Сумщина) lii haaldâtlâš kuávlu Ukrainast. Kuávlu vijđodâh lii 23 832 km² já tobbeen assii ive 2021 aalgâst 1 053 452 olmožid. Ton ránnjákuávluh láá maadânuorttân Harkova kuávlu, mäddin Pultava kuávlu já uárjin Tšernihiv kuávlu. Tavveen já nuorttân ránnjákuávluh láá Ruošâ Brjansk, Kursk já Belgorod kuávluh. Kuávlu já siämmáánommâsii pirrâduv haaldâtlâš kuávdáš lii Sumy, kost assii ive 2021 259 660 olmožid.
Historjá
Sumy kuávlu vuáđudui ive 1939.
Kaavpugeh
Sumy lii sehe kuávlu já siämmáánommâsii pirrâduv haaldâtlâš kuávdáš. Tobbeen assii ive 2021 suulân 260 000 olmožid. Kuávlu eres stuárráámuuh kaavpugeh ive 2021 lijjii Konotop (84 787 ässed), Šostka (73 197 ässed), Oh'tyrka (47 216 ässed), Romny (38 305 ässed), Hluh'iv (32 248 ässed), Lebedyn (24 238 ässed) já Krolevets (22 437 ässed).
Saammâl já kuoškkärigâš
Kirje almostui ive 2015. Tot lii čallum sehe anarâškielân já eŋgâlâskielân. Kirjeest kielah láá paldâluvâi, vâi kielâid puávtáččij viärdádâllâđ. Anarâškielâlii uási lii jurgâlâm Petter Morottaja. Taam kirje já rááiđu eres-uv kiirjijd lii kuástidâm Anarâškielâ servi ry.
Saammâl, Stáálu já njuhčâ
Saammâl, Stáálu já njuhčâ lii káávcád já majemuš uási käävciuásásii kyevtkielâg Rumbu-kirjerááiđust. Kirjerááiđu čällee já kovvejeijee lii eŋlandlâš kirječällee Lee D. Rodgers. Kirjeráiđu muštâl aanaarsämmilâš kaandâst, kiän nommâ lii Saammâl. Sun lii nuorâ kandâ, kii lijkkoo fiäránáid já Säämi mulsâšuvvee iveaigijd.
Taan kirje maainâs lohtâšuvá algâtáálván. Mainâsist Saammâl lii algâttâm škoovlâ já juurdâš puoh tom, maid sun kalga tobbeen oppâđ. Saammâl puáris já uđđâ skipáreh išedeh suu oppâđ, maht mielâkuvviittâssáin puáhtá vyeittiđ jieijâs paloid.
Kirje almostui ive 2020. Tot lii čallum sehe anarâškielân já eŋgâlâskielân. Kirjeest kielah láá paldâluvâi, vâi kielâid puávtáččij viärdádâllâđ. Anarâškielâlii uási lii jurgâlâm Petter Morottaja. Taam kirje já rááiđu eres-uv kiirjijd lii kuástidâm Anarâškielâ servi ry.
Mietâmyerji
thumb|Mietâmyerji Mietâmyerji (Rubus arcticus) lii myerji, mii šadda uáli vijđáht Säämist. Tot kávnoo maailm taveoosijn kidâ Siberiast já Alaskast, mut váilu Islandist já Ruánááenâmist. Mäddiláá mietâmyerji läävejeh meiddei kalveđ šaddokaardijn, mut tot ij oro nuuvt pyereest luhostuumin. Mietâmyerji oro leevvânmin ulmuu aassâmsoojijd, já puáris kuátisoojijn šadda távjá mietâmyerji.
Tobdomeerhah
Mietâmyerji	lii uáli navcâttem. Jis tot kárttá kištodiđ eres šadoigijn, tot távjá táppáá já láppoo ollásávt. Tot ij lijkkuu olmâ taanáigásâš eennâmtuáluvuovijn. Mietâmyerji kaavnah-uv vissásumosávt puáris hilgum piäldu roobdâst.
Siäiluttem já kevttim
Mietâmuorjijd puáhtá tiäđust-uv meiddei kalmaattiđ, mut mietâmyerjist puáhtá kevttiđ muide-uv ko muorjijd. Kesikyevdilist puáhtá nuurrâđ loostâid ohtân verdijnis tejâamnâsin tiervâslâš juhâmuš várás. Mietâmuorjij čuággim lii uáli áijáá, ko myerji lii nanosávt kiddâ myerjimaddust. Madduuh puátih viehâruš fáárun, mut tot ij toovâ maiden. Muorjijd lii pyeremus renskiđ nuuvt, et čuopah skerreigijn myerjimadduid luovâs. Taid pasâttâsâid puáhtá kuškâdiđ siämmáánáálá ko loostâid-uv tejâamnâsin. Nubbe máhđulâšvuotâ lii vuoššâđ muorjijd ohtân madduinis já silliđ madduid meddâl – já taid puáhtá kulloo vala talle-uv kuškâdiđ. Myerji lii kuittâg tivrâsumos já tom olmooš kiävttá iänááš viinijd, sappijd já hilloid. Mietâmyerji lii vuáimálâš myerji. Raavvâdlâšvuođâ keežild mietâmyerji tohhee myerjisiävuttâssáid. Ko ráhtá mietâmyerjihilo, te myerjikiilun taarbâš suullân 600 rammid sukkâr.
Petkula
Petkula lii siijdâš Suáđigil kieldâst suulân 35 km Suáđigil kuávdáást tavas. Sijdâ lii váldumaađij 4 piällást (nuorttiibeln), já tobbeen lii Vajusuvanto leirâdemkuávlu.
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ. Petkula ässeelovoin láá fáárust meiddei Madetkoski ässeeh.
Pielisjärvi
Pielisjärvi lii oovdiš kieldâ Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Tot lopâttui ive 1973 aalgâst. Ive 1972 loopâst Pielisjärvist assii 15 047 olmožid. Ive 1972 aalgâst kieldâ vijdodâh lâi 3 460,2 km² (tuše eennâm). Pielisjärvi naaburkieldah lijjii Eno, Ilomantsi, Juuka, Kontiolahti, Kuhmo já Nurmes táálunkieldâ.
Kieldâlahtem
Uđđâivemáánu 1. peeivi 1973 Pielisjärvi já Lieksa kävppikieldâ lahtojii oohtân. Talle šoodâi uđđâ Lieksa kaavpug.
Ässeeloho
Käldee: Suomâ statistiikkuávdáš.
Lieksa kävppikieldâ ässeeh láá fáárust Pielisjärvi lovoin ive 1940 räi, veik kävppikieldâ iäruttui Pielisjärvist jo ive 1936.
Čuákkipääihih
Ive 1970 tiäđui mield Pielisjärvist lijjii čuávuvááh čuákkipääihih: Lamminkylä (247 ässed), Lieksa kuávdáščuákkipäikki (389 ässed Pielisjärvi peln), Mähkö (1 505 ässed Pielisjärvi peln), Pankakoski (1 474 ässed) já Surpeenvaara (365 ässed Pielisjärvi peln). Tain Lieksa kuávdáščuákkipäikki, Mähkö já Surpeenvaara lijjii uásild Lieksa peln. Ive 1960 tiäđui mield meid Mätäsvaara, Vieki já Vuonislahti lijjii čuákkipääihih, mut toh iä lamaš innig čuákkipääihih ive 1970.
Kietâkonsol
thumb|[[Nintedo almostitij Game-Boy-kietâkonsol ive 1989.]] thumb|Watara Supervision thumb|Neo Geo Pocket Color thumb|Nintendo DS Kietâkonsol lii uccâ videospellâkonsol, mon spellee puáhtá toollâđ kieđâst. Siämmáá konsolist láá meid čáittu, spellâstivriimeh já škajâneh. Konsol tuáimá akkuin teikkâ patterijgijn, ige taarbâš nuhâmettum viermivirde. Tai jiešvuođâi tiet kietâkonsol lii kyeddimnáál kuus peri.
Historjá
Vuossâmuuh kietâkonsoleh láá:
Vuossâmuš kietâkonsolsuhâpuolvâ
Vuossâmuu suhâpuolvâ kietâkonsoleh láá:
Nubbe kietâkonsolsuhâpuolvâ
Nube suhâpuolvâ kietâkonsoleh láá:
Kuálmád kietâkonsolsuhâpuolvâ
Kuálmád suhâpuolvâ kietâkonsoleh láá:
Korte-Heikka
thumb|Korte-Heikka Juho Heikki Korteniemi ađai Korte-Heikka lâi eennâmviljâleijee Kaukosii siijdâst, Kittâl kieldâst. Sun lii meid myyttilâš huáđđoo Kittâl aalmugmainâsijn.
Eellim
Juho Heikki Korteniemi šoodâi njuhčâmáánu 30. peeivi 1860. Sun lâi eennâmviljâleijee, já mottoom peeivi poccuuh purrii suu syeiniluovijd. Sun ij kuittâggin finnim maiden sajanmáávsuid poccui omâsteijein, já tondiet sun vuárnui mävsittiđ. Sun eeđâi, et jäämmim maŋa sun ááigui puáttiđ maasâd kumppin já koddeđ puásuialmai poccuid. Sun jaamij vyesimáánu 1. peeivi 1935.
Jäämmim maŋa
Juho Heikki Korteniemi jäämmim maŋa Alakylä siijdân iiđij-uv kumppi, kote kuudij ennuv poccuid Alakylä palgâsist. Alakylä ässeeh lijjii vissáseh, et tot lâi Korte-Heikka.
Videospellâihe 1981
Videospellâihe 1981 kieđâvuš ive 1981 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Saammâl já čuoškah
Saammâl já čuoškah lii kuuđâd uási käävciuásásii kyevtkielâg Rumbu-kirjerááiđust. Kirjerááiđu čällee já kovvejeijee lii eŋlandlâš kirječällee Lee D. Rodgers. Kirjeráiđu muštâl aanaarsämmilâš kaandâst, kiän nommâ lii Saammâl. Sun lii nuorâ kandâ, kii lijkkoo fiäránáid já Säämi mulsâšuvvee iveaigijd.
Taan kirje maainâs lohtâšuvá loppâkiäsán. Mainâsist Saammâl keččâl navdâšiđ kesiehidijn nuuvt ennuv ko máhđulâš. Čuoškah kale meid navdâšeh, já Samâlist lii toiguin tuotâ killáámuš. Tast álgá suu fiäráán, mon feeriidijn sun uáppá skipárijdis iššijn, et aašijn láá ain kyehti pele.
Kirje almostui ive 2019. Tot lii čallum sehe anarâškielân já eŋgâlâskielân. Kirjeest kielah láá paldâluvâi, vâi kielâid puávtáččij viärdádâllâđ. Anarâškielâlii uási lii jurgâlâm Petter Morottaja. Taam kirje já rááiđu eres-uv kiirjijd lii kuástidâm Anarâškielâ servi ry.
Niederurnen
Niederurnen lii oovdiš kieldâ Sveeicist, Glarus kantonist. Ive 2010 Niederurnenist assii 3 928 olmožid. Ton vijdodâh lii 14,10 km², já alodâh 437 m.
Ihe
Ihe lii äigilovo ohtâdâh. Táválávt ivvijn uáivildeh kalenderive, mii tááláš gregoriaanlâš kalender‏‎ist pištá 365, kárgámive 366 kalenderpeivid. Äigilovo vuáđđun lii Eennâm juurrâmpaje Piäiváá pirrâ. Ivveest láá 12 mánuppaijeed já suulân 52 okkod.
Ive ääigi Eennâmpáálu stiällu muttoo, já ton tááhust peeivi kukkodâh já šooŋah še mulsâšudeh. Taid mulsâšudmijd kočodeh iveäigin. Eres soojijn já kulttuurijn rekinisteh iveaaigijd eresnáál. Táválávt liähmustielâs já subarktâsâš kuávluin rekinisteh nelji iveääigi (keesi, čohčâ, kiđđâ já tälvi), ko vuod ovdâmerkkân peeivitäsideijee alda maŋgii keččih, ete ivveest láá tuše kyehti iveääigi (monsuunpaje já koškepaje), já Säämist sárnuh käävci iveääigist.
Ripatransone
Ripatransone lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Ripatransonest ääsih 4 092 olmožid. Ton vijdodâh lii 74,28 km², já alodâh 494 m. Ripatransone naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Carassai, Cossignano, Cupra Marittima, Grottammare, Massignano, Montefiore dell'Aso já Offida.
Historjá
Ripatransonest šoodâi kaavpug ive 1571.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Carmine, Messieri, Petrella, San Salvatore, San Savino, Trivio já Valtesino.
867
867 (DCCCLXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 860-lovo káávcád ihe.
Kalender
thumb|Zhao Zong
Isle of Beauty, Isle of Splendour
right|310px Isle of Beauty, Isle of Splendour lii Dominica aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1967 rääjist. Lavluu lii nuottim Lemuel McPherson Christian, já ton saanijd lii čáállám Wilfred Oscar Morgan Pond.
Listo Virtual Boy -speelâin
thumb|300px|Virtual Boy Taat lii listo Virtual Boy -speelâin.
Castelmezzano
Castelmezzano lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Castelmezzanost ääsih 738 olmožid. Ton vijdodâh lii 33,91 km², já alodâh 750 m. Castelmezzano naaburkieldah láá Albano di Lucania, Anzi, Laurenzana, Pietrapertosa já Trivigno.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Videospellâihe 1982
Videospellâihe 1982 kieđâvuš ive 1982 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Serie B 1950–1951
Serie B 1950–1951 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 19. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 10. peeivi 1950 já nuuvâi kesimáánu 24. peeivi 1951.
Juávhuh
Fáárust lijjii ohtsis 21 juávkkud: 5 juávhu Lombardiast, 4 juávhu Venetost, 3 juávhu Emilia-Romagnast, 3 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Toscanast, 1 juávkku Liguriast, 1 juávkku Marchest, 1 juávkku Campaniast já 1 juávkku Apuliast.
Lopâlâš tavlustâh
Ivneh: Serie A 1951–1952 Serie C 1951–1952
Čuággáh: 2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Brindisi eennâmkode kieldah
Brindisi eennâmkoddeest láá 20 kieldâd.
1037
1037 (MXXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1030-lovo káávcád ihe.
857
857 (DCCCLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 850-lovo káávcád ihe.
Kalender
thumb|195px|Choe Chiwon
Ginestra
Ginestra lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Ginestrast ääsih 713 olmožid. Ton vijdodâh lii 13,32 km², já alodâh 564 m. Ginestra naaburkieldah láá Barile, Forenza, Maschito, Ripacandida já Venosa.
Ginestra lii vijđoduv mield Potenza eennâmkode nubben ucemus kieldâ Campomaggiore maŋa.
Historjá
Ginestra kieldâ kuulâi Ripacandida kieldân ive 1965 räi.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Videospellâihe 1983
Videospellâihe 1983 kieđâvuš ive 1983 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
1027
1027 (MXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1020-lovo káávcád ihe.
Pottânjálmásiih
Pottânjálmásiih (Deuterostomia) lii elleekoodán kullee pajeuáiviráiđu.
Pottânjálmásáid kuleh kulmâ uáivirááidu:
Margot Robbie
Margot Elise Robbie (š. 2. syeinimáánu 1990 Dalby, Queensland) lii australialâš čaittâleijee já elleekovepyevtitteijee. Sun lii lamaš kuohtii Oscar-, kulmii Golden Globe- já vittii Bafta-iävtukkâssân.
Robbiest lii pyevtittemfinnodâh LuckyChap Entertainment, mon sun vuáđudij oovtâst kálláinis Tom Ackerleyin, já ustevijnis Josey McNamarain já Sophia Kerráin. Finnoduvâst lii tááláá ääigi mieldi meid Dani Gorin.
Eellim
Margot Elise Robbie šoodâi syeinimáánu 12. peeivi 1990 Dalbyst, Australiast Sarie Kesslerân já Doug Robbien. Suu eeči kuittâg vuolgij ko Robbie lâi aaibâs ucce, já nuuvtpa suu eenist šoodâi neelji päärni ohtuunishuolâtteijee. Robbie ij toolâ ohtâvuođâ iäččásis.
Robbie lâi jo nuorrân perustum čaittâlmist, já sun uásálistij draamatiijmijd Somerset Collegest.
Karrieer
Valmâštum maŋa ive 2007 Robbie oinui kyevti páihálâš elleekooveest: Vigilante (2008) já I.C.U. (2009). Tast maŋa sun varrij Melbournen, kost sun finnij roolâ TV-rááiđust Neighbours, já čaittâlij tast iivij 2008–2011. Siämmáá ääigi sust lâi meid sárnumvälmejeijee, kiäin sun máttááttâlâi ameriklâš aksent, ete puávtáččij čaittâliđ Hollywoodist.
Ko Robbie varrij Los Angelesân, sun uážui jotelávt roolâ TV-rááiđust Pan Am (2011–12). Sust lâi meid uccâ roolâ elleekooveest About Time (2013). Martin Scorsese The Wolf of Wall Street (2013) lâi kuittâg tot elleekove, mast Robbie karrieer tuođâi vuolgij pajaniđ. Sun čaittâlij tast uáivipersovn (Leonardo DiCaprio) palhâšumekáálgu. Ive 2015 almostuvvii ohtsis 4 elleekove, main Robbie čaittâlij: sun lâi Will Smitháin elleekooveest Focus, Michelle Williamsáin já Kristin Scott Thomasáin elleekooveest Suite Française, Chiwetel Ejioforáin já Chris Pinein elleekooveest Z for Zachariah, já Adam McKay elleekooveest The Big Short.
Ive 2016 Robbie čaittâlij Jane Porter David Yates elleekooveest The Legend of Tarzan já Harley Quinn David Ayer elleekooveest Suicide Squad. Čuávuváá ive sun lâi elleekooveest I, Tonya, mast sun čaittâlij luistâleijee Tonya Harding. Sun lâi rolâstis Oscar-iävtukkâssân. Tast maŋa sun čaittâlij eereeb iärrás Elizabeth I Josie Rourke elleekooveest Mary Queen of Scots (2018) já Sharon Tate Quentin Tarantino elleekooveest Once Upon a Time in Hollywood (2019). Maŋeláá sun maacâi meid Harley Quinn roolân elleekuuvijn Birds of Prey (2020) já The Suicide Squad (2021).
Anja Storelv
Anja Kathrin Storelv (j. s. Vesterheim ive 2004 räi ; š. kuovâmáánu 18. peeivi 1979, Skånland, Taažâ) lii sämmilâš musikkár, lávloo já párnáimáttáátteijee. Sun lii vuáittám Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási kuohtii: iivij 1998 já 1999. Sun sännee pitáidis tavesämikielân.
Eellim
Anja Kathrin Vesterheim šoodâi kuovâmáánu 18. peeivi 1979 Skånlandist, Taažâ peln. Sun rávásmij Reinåsenist Trøsemarkist. Ko sun lâi 8-ihásâš, sun lávluškuođij Skånland kirho párnáikuorost. Sun joođhij lávlum nuorâikuorost-uv. Muusik lasseen sun kištottâlâi maaŋgâlágán valastâllâmšlaajâin tegu pyerástâlmist já čuoigâmist.
Karrieer
Ive 1996 sun uásálistij vuossâmuu keerdi Sámi Grand Prix -kiišton, tuše 17-ihásâžžân. Sun láávlui pitá Vievdan, mon saanijd lâi čáállám maasilâš Issát Sámmol Hætta. Turid Vesterheim lâi te heiviittâm Hætta saanijd Ofotenist ässee sämmilij kuávlukielân. Pitá nuottij Rune Hovdan. Vesterheim ij vuáittám.
Muádi ive maŋa sun uásálistij oppeet kiišton já vuoitij lávlumuási pittáin Guorus Váibmu. Sun sehe sannij já nuottij pitá. Vuáitu maŋa sun pivdui juoigâđ Mihail Gorbatšov. Sun juoigâi Harstad/Narvik-kirdemkiedist Gorbatšov, Raisa Gorbatšova já Gorbatšov-instituut professorijd.
Ive 1999 sun kištodij siämmáá uásist pop-pittáin Boares muitu. Pitá sannijn Idar já Kenneth Reinås. Taan-uv ive sun vuoitij kišto lávlumuási. Vuáitu maŋa sun pivdui lávluđ Taažâ Sämitige uđđâ viste lekkâmjuuhlijn skammâmáánu 2. peeivi 2000.
Ive 2015 sun uásálistij tááláin suhânoomáin Sámi Grand Prix -lávlumuásán pittáin Liegga sallas, mon Bernt Mikkel Haglund sannij já nuottij. Taan keerdi Storelv ij vuáittám.
Diskografia
Storelv lii almostittám studioalbumijd Viervái ive 2011 já Niegadit ive 2015.
Nurâldâhskiäruh
Storelvist lii pittá meid čuávuváá skiärust:
Castellino del Biferno
Castellino del Biferno lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Castellino del Bifernost ääsih 442 olmožid. Ton vijdodâh lii 15,54 km², já alodâh 450 m. Castellino del Biferno naaburkieldah láá Campolieto, Lucito, Matrice, Morrone del Sannio, Ripabottoni já Petrella Tifernina.
847
847 (DCCCXLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 840-lovo káávcád ihe.
Castellino del Biferno
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Castronuovo di Sant'Andrea
Castronuovo di Sant'Andrea lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Castronuovo di Sant'Andreast ääsih 939 olmožid. Ton vijdodâh lii 47,75 km², já alodâh 650 m. Castronuovo di Sant'Andrea naaburkieldah láá Calvera, Chiaromonte, Roccanova, San Chirico Raparo já Teana.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
San Benedetto del Tronto
San Benedetto del Tronto lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. San Benedetto del Trontost ääsih 47 464 olmožid. Ton vijdodâh lii 25,41 km², já alodâh 4 m. San Benedetto del Tronto naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Grottammare, Martinsicuro já Monteprandone.
Historjá
San Benedetto del Trontost šoodâi kaavpug ive 2000.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Ruánáápiäippáin
Ruánáápiäippáin lii piäippáinij hiäimun kullee varbuslodde.
Lavdâm já eellimpiirâs
Ruánáápiäippáin iälá masa ubâ Euroopist já meiddei Tave-Afrik já Alda-nuortâ kuávluin. Suomâst tot pessee masa ubâ enâmist, eromâšávt kulttuurpirrâsijn. Suomâ pessimnääli lii áárvu mield 170 000–400 000 ohtâgâssâd. Ruánáápiäippáin lii kuittâg uhkevuálásâš Suomâst tondiet, ko ton nääli lii uccánâm Trichomonas gallinae -algâellee tovâttem taavdâ tiet. Ruánáápiäippáin tálvástâl Uárji-Euroopist, mut uási luudijn pääcih pessiđ Suomân. Čohčâvarrim lii čohčâ-roovvâdmáánust já kiđđâvarrim njuhčâ-cuáŋuimáánust.
Lasanem
Ruánáápiäippáin piervâld muorân teikkâ miestui. Niŋálâs mannee njuhčâ-cuáŋuimáánust 3–7 manneed já láálá taid 13–14 peivid. Uđâgááh vyelgih piervâlist 18 peeivi ahasâžžân. Ruánáápiäippáin sáttá monniđ joba kulmâ piäsáduv keessiv.
Raavâd
Ruánáápiäippáin porá raasij siemânijd já iälá távjá loddeluovdijn. Keessiv uđâgááh poreh meiddei tiivrijd.
Jorge Amado
Jorge Leal Amado de Faria lâi brasilialâš kirječällee.
Eellim já karrieer
Jorge Leal Amado de Faria šoodâi porgemáánu 10. peeivi 1912 Itabunast, Brasiliast. Sun čaalij ohtsis 49 kirjed (ovdâmerkkân: Dona Flor e Seus Dois Maridos, Tenda dos Milagres, Tieta do Agreste, Gabriela, Cravo e Canela). Jorge Amado čaalij suu vuossâmuu nooveel (O país do Carnaval) 18-ihásâžžân ive 1931.
Varriistâllâm
Varriistâllâm lii anarâšâi toovláš aassâmvyehi, mast ulmuuh onnii sehe tälvi- et kesipääihi. Tälvipäikki lâi mecciláá suáijáás vyevdikuávlust, já tobbeen lijjii puáldimmuorah já jäävvilenâmeh já puásuikuáttum ergijd. Kesipäikki vist lâi kyeličaasij alda. Kesipääihist ulmuuh meid šoddâdii potásijd já navrâsijd já čuoppii kamâssuoinijd. Táválávt anarâšâin lijjii ohtâ teikâ kyehti kesipääihi kuálástem, miäcástem já käärji toollâm tiet. Jis ohtâ jävri adelij hyenebeht kyelisalâsijd, te talle kesipääihih lijjii eenâb. Tälvipääihih lijjii pyerebeht rahtum ko kesipääihih.
Varrimmääđhih lijjii motomin uánihááh, suullân 3–5 kilomeetter, mut motomeh määdhih lijjii muádi-uv penâkkullâm kukkosiih. 1910-lovvoost nyevt 20 perrud varriistâllii. Ulmuuh värrejii távjá majemui sijvoi ääigi, mut ko eennâmtuálu mottoom muudon ovdánij, te varrim kesipááikán maŋanui tommittáá, et pottáák kiergânij kolvuđ meiddei tälvipááikán. 1950- já 1960-lovoin kesipááikán peesâi varriđ iäskán talle ko párnááh lijjii peessâm škoovlâst kesiluámun. Jis varriđ puovtij časij mield, te lussâduboh tävireh já ucebeh párnááh jođettuvvojii kárbáin. Nissoonviehâ jođettii enâmij mield šivettijd puárásub párnáiguin. Motomin meid piätuelleeh tego kuumpih sátustâllii värrejeijeid.
Varriistâllâm tábáhtui iänááš vääzin já suuvân já uđđâsub ääigi motomijn perruin meid traktoráin. Fáárun váldojii purrâmušverkki tego jáávuh já sukkâreh já meid pihtâseh. Párnáid kesipááikán varriistâllâm lâi ain hävskis já vuordum tábáhtus.
Anarâšah láá varriistâllâm Päärtih kuávlust kesi- já tälvipaihij kooskâ ain 1970-lovo räi, majemuuh vala 2000-lovo aalgâkeččin. Ko aassâm čokkânškuođij piäđguiaassâmkuávluin čuákkipaihijd, láá ovdiih aassâmsajeh pááccám suvváid taan ääigi kesipäikkisullâsâš aassâmsaijeen.
Puohah suuvah iä lah kuittâg varrim.
1017
1017 (MXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1010-lovo káávcád ihe.
837
837 (DCCCXXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 830-lovo káávcád ihe.
838
838 (DCCCXXXVIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 830-lovo oovcád ihe.
San Pancrazio Salentino
San Pancrazio Salentino lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Pancrazio Salentinost ääsih 9,279 olmožid. Ton vijdodâh lii 56,58 km², já alodâh 62 m. San Pancrazio Salentino naaburkieldah láá Avetrana, Erchie, Mesagne, San Donaci, Torre Santa Susanna, Guagnano já Salice Salentino.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Oratino
Oratino lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Oratinost ääsih 1,676 olmožid. Ton vijdodâh lii 17,89 km², já alodâh 795 m. Oratino naaburkieldah láá Busso, Campobasso, Castropignano já Ripalimosani.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Sant'Elia a Pianisi
Sant'Elia a Pianisi lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Sant'Elia a Pianisist ääsih 1,554 olmožid. Ton vijdodâh lii 68,25 km², já alodâh 666 m. Sant'Elia a Pianisi naaburkieldah láá Bonefro, Carlantino, Colletorto, Macchia Valfortore, Monacilioni, Ripabottoni já San Giuliano di Puglia.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Markkân lasseen Sant'Elia a Pianisi kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Occhito.
Václav Havel
thumb|Václav Havel thumb|Bory-faŋgâl, kost Havel lâi faŋgân 1980-lovvoost Václav Havel lâi aalmugijkoskâsávt pegâlmâs tšekkilâš kirječällee já čaaitâlmčällee. Pegâlmâs čaitâlmeh láá ovdâmerkkân Zahradní slavnost (Muorâkärdijuhle, 1964), Vyrozumění (Muštottâs, 1965) já Audience (Savváidpeessâm, 1975). Havel lâi meiddei politikkár já Tšekkoslovakia majemuš president sehe Tšeeki vuossâmuš president iivij 1989–2003. Sun lâi moddii Nobel-palhâšume iävtukkâs. Sun masa jo finnij tom ive 1989, mutâ talle tom finnij Havel pyeri ustev Dalai-lama.
Eellim
Václav Havel šoodâi roovvâdmáánu 5. peeivi 1936 Prahast já jaamij juovlâmáánu 18. peeivi 2011 jieijâs kesitáálust Vlčice. Havel naajâi kuohtii: suu kálgun láin Olga Havlová (j.s. Šplíchalová) já Dagmar Havlová (j.s. Veškrnová).
Karrieer
Čällen sun ruokkâdávt kieđâvušâi tagarijd teemaid ko vääldi, byrokratia já rijjâvuotâ. Siämmáid aašijd kieđâvušeh meiddei suu ive 1990 almostittum reeivah, moh sun čaalij kálgusis Olgan iivij 1979–1983 ko sun lâi pooliitlij suujâi tiet faŋgâlist.
Samojedikielah
thumb|upright=1.5|Samojedikielâi kárttá Samojedikielah láá kielah, moh kuleh uuraallâš kielâperrui.
Luokittâllâm
Ärbivuáválávt samojedikielah juáhhojeh kyevti juávkun: tavesamojedikieláid já maadâsamojedikieláid. Taat lii kuittâg tuše eennâmtiätulâš jyehim, ige taan jyehimân lah mihheen kielâlijd suujâid.
Tavesamojedikielah
Niviaq Korneliussen
Niviaq Korneliussen (š. uđđâivemáánu 27. peeivi 1990 jo-uv Nanortalikist teikkâ Nuukist, Ruánááenâmist) lii inuk kirječällee. Sun čáálá jieijâs eenikielân ađai kalaallisutkielân já lii jurgâlâm jieijâs kiirjijd tanskakielân. Korneliussen kirjeh iä lah val jurgâlum anarâškielân.
Samojedikielah
Luokittâllâm
Maadâsamojedikielah
Niviaq Korneliussen
Korneliussen lii vuossâmuš ruánááeennâmlâš, kii lii vuáittám Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuođâpalhâšume. Tom sun vuoitij nubbijn romanijnis Naasuliardarpi, mii almostui ive 2021. Suu vuossâmuš roomaan HOMO Sapienne, mii almostui ive 2014, lâi ive 2015 iävtukkâssân siämmáá palhâšumán. Korneliussen lii čáállám romanij lasseen meid novellijd, esseid já čaaitâlm.
Eellim
Niviaq Korneliussen šoodâi uđđâivemáánu 27. peeivi 1990 Ruánááenâmist. Käldei mield suu šoddâmsaje lii jo-uv Nanortalik teikkâ Nuuk. Suu eeči lii rehtor Jens Korneliussen. Suu enni lii viäruvirgáduvvâst pargee Arnaq Korneliussen. Niviaqist lii ohtâ stuorrâuábbi já ohtâ uccâuábbi : Kulunnguaq já Tukummeq.
Korneliussen rávásmij já juuđij škoovlâ Nanortalikist, mii lii uccâ siijdâš maadâ-Ruánááenâmist.
Richard F. Heck
thumb|Richard F. Heck ive 2010 Richard F. Heck (porgemáánu 15. peeivi 1931 Springfield, Massachusetts, Ovtâstum staatah – roovvâdmáánu 10. peeivi 2015 Quezon City, Filippiineh) lâi ovtâstumstaatâlâš kemist. Ive 2010 sun vuoitij oovtâst Akira Suzukijn já Eiichi Negishijn Nobel-kemiapalhâšume pargostis palladium kevttimist ruossâdlabdemreaktioi katalyytin orgaanlâš synteesist.
Eellim já oppâm
Richard Frederick Heck šoodâi porgemáánu 15. peeivi 1931 Springfieldist, Massachusettsist, Ovtâstum staatâin. Ko Heck lâi 8-ihásâš, suu peerâ varrij Los Angelesân.
827
827 (DCCCXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 820-lovo káávcád ihe.
Listo Amiga CD32 -speelâin
thumb|300px|Amiga CD32 Taat lii listo Amiga CD32 -speelâin.
Richard F. Heck
Eellim já oppâm
Luvâttuv maŋa sun luvâškuođij kemia Kalifornia ollâopâttuvvâst Los Angelesist (UCLA). Heck valmâštui tiettui kandidaatin ive 1952. Valmâštum maŋa sun joođhij ollâopâttuv totken professor Saul Winstein -tutkâmjuávhust. Heck tuuđhâi el. aryylsulfonaatij solvolyys, mast sun nágáttâlâi tuáhtárin ive 1954.
Karrieer
Tuáhtárin valmâštum maŋa Heck varrij Zürichân, Sveeicin, ko sun finnij Ovtâstum staatâi aalmuglâš tieđâsiättusist stiipeend tutkâm várás. Tobbeen-uv sun tuuđhâi aryylsulfonaatij solvolyys, taan keerdi professor Vladimir Prelogáin ETH Zürichist. Ive 1955 sun maacâi UCLA:n, kost sun joođhij naaburjuávhu uásálistem tutkâm.
Ive 1956 sun sirdui Wilmingtonân, Delawaren porgâđ Hercules Powder tutkâmkuávdáást. Tobbeen sun tuuđhâi polymeerkemia ennuv. Suu ovdâolmooš David Breslow iävtuttij, ete Heck puávtáččij vuáijuđ sirdâšemmetalláid.
Ive 1971 Heck sirdui Hercules Powder tutkâmkuávdáást Delaware ollâopâttâhân. Ollâopâttuvvâst sun tuuđhâi jieškote-uvlágán palladium kevttimist ruossâdlabdemreaktioi katalyytin orgaanlâš synteesist. Täin reaktioin merhâšitteemus lâi alkeen já aryylhaaliid labdemreaktio. Heck pargo tiet eres totkeeh-uv postii ovdediđ jieškote-uvlágán palladiumkatalysistum reaktioid. Ive 1989 Heck paasij iäláttâhân ollâopâttuvvâst.
Palhâšumeh
Pargostis Heck vuoitij maaŋgâlágán palhâšuumijd. Ive 2005 sun finnij Wallace H. Carothers -palhâšume. Ive 2006 Ovtâstum staatâi kemiaservi keigij sunjin Herbert C. Brown -palhâšume, tondiet ko sun tuuđhâi synteetlâš vuovijd kreatiivlávt.
Roovvâdmáánu 6. peeivi 2010 Heck, Akira Suzuki já Eiichi Negishi finnejii Nobel-kemiapalhâšume pargostis palladium kevttimist ruossâdlabdemreaktioi katalyytin orgaanlâš synteesist. Siämmáá ive Uppsala ollâopâttâh nomâttij Heck kunneetuáhtárin.
Ive 2011 Heck finnij meid Glenn T. Seaborg -miitaal pargostis.
Priivaateellim
Ive 1979 Heck lâi Manilast määđhist, ko sun teividij filippiinlâs Socorro Nardo. Muáddi ive tast maŋa suoi naajáin. Ive 2006 suoi varrijn Filippiináid. Socorro Nardo-Heck jaamij ive 2012 já Heck jaamij muáddi ive maŋeláá roovvâdmáánu 9. peeivi 2015. Sunnust iä lamaš párnááh.
Campomarino
Campomarino lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Campomarinost ääsih 7,732 olmožid. Ton vijdodâh lii 76,68 km², já alodâh 52 m. Campomarino naaburkieldah láá Chieuti, Guglionesi, Portocannone, San Martino in Pensilis já Termoli.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Campomarino Lido, Contrada Àrcora, Nuova Cliternia já Ramitelli.
818
818 (DCCCXVIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 810-lovo oovcád ihe.
Ovtâstum aalmugeh
pienoiskuva|Ovtâstum aalmugeh, [[Sveicci]] Ovtâstum aalmugeh (OA) lii maailmvijđosâš haldâttâsâi koskâsâš ornijdume, mon ulmen lii paijeentoollâđ aalmugijkoskâsii ráávhu já torvolâšvuođâ, vuoigâlâšvuođâ já olmoošvuoigâdvuođâid sehe ovdediđ ustevlijd ohtâvuođâid aalmugij kooskâst já aalmugijkoskâsâš oovtâstpargo. Tot lii maailm stuárráámus já uáppásumos aalmugijkoskâsâš ornijdume. OA vuáđudui nube maailmsuáđi maŋa roovvâdmáánu 24. peeivi 1945.
Lokka
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
1007
1007 (MVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 1000-ihelove káávcád ihe.
Kalender
thumb|Beni Hammadin Al Qal'a
Sons and Daughters of Saint Lucia
right|310px Sons and Daughters of Saint Lucia lii Saint Lucia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1967 rääjist. Lavluu lii nuottim Leton Felix Thomas, já ton saanijd lii čáállám Charles Jesse.
Corleto Perticara
Corleto Perticara lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Corleto Perticarast ääsih 2 354 olmožid. Ton vijdodâh lii 89,34 km², já alodâh 757 m. Corleto Perticara naaburkieldah láá Armento, Gorgoglione, Guardia Perticara, Laurenzana, Montemurro, Pietrapertosa já Viggiano.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Lemland
Lemland lii kieldâ Suomâst, Åland eennâmkoddeest. Lemlandist ääsih 2 136 olmožid, já ton vijdodâh lii 965,30 km², mast 852,07 km² lii čääci. Lemland naaburkieldah láá Föglö, Jomala, Lumparland, Maarianhamina já Sund.
Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Söderby.
Siijdah
Bengtsböle, Bistorp, Björklund, Flaka, Granboda, Haddnäs, Hellestorp, Järsö, Knutsboda, Kungsholm, Lemböte, Norrby, Nåtö, Prestgården, Rörstorp, Stackskär, Söderby, Vessingsboda já Vesteränga.
817
817 (DCCCXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 810-lovo káávcád ihe.
Francavilla in Sinni
Francavilla in Sinni lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Francavilla in Sinnist ääsih 4 043 olmožid. Ton vijdodâh lii 46,82 km², já alodâh 421 m. Francavilla in Sinni naaburkieldah láá Chiaromonte, Fardella, San Severino Lucano, Terranova di Pollino já San Costantino Albanese.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Trivento
Trivento lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Triventost ääsih 4,353 olmožid. Ton vijdodâh lii 73,70 km², já alodâh 599 m. Trivento naaburkieldah láá Castelguidone, Castelmauro, Civitacampomarano, Lucito, Roccavivara, Salcito, San Biase, Sant'Angelo Limosano já Schiavi di Abruzzo.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
899
899 (DCCCXCIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 890-lovo majemuš ihe.
Kalender
thumb|Zhao Hongyin
Ascoli Piceno
Ascoli Piceno lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Ascoli Picenost ääsih 46 677 olmožid. Ton vijdodâh lii 158,02 km², já alodâh 154 m. Ascoli Piceno naaburkieldah láá Acquasanta Terme, Ancarano, Appignano del Tronto, Castel di Lama, Castignano, Castorano, Civitella del Tronto, Colli del Tronto, Folignano, Maltignano, Roccafluvione, Rotella, Sant'Egidio alla Vibrata, Valle Castellana já Venarotta.
Historjá
Ascoli Picenost šoodâi kaavpug ive 1357.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Bivio Giustimana, Campolungo, Caprignano, Carpineto, Casalena, Casamurana, Case Schiavi, Castel Trosino, Cavignano, Cervara, Colle, Colle San Marco, Colloto, Colonna, Colonnata, Coperso, Faiano, Fonte di Campo, Funti, Giustimana, Il Palazzo, Lago, Lisciano, Lisciano di Colloto, Montadamo, Monte di Rosara, Monticelli, Morignano, Mozzano, Oleificio Panichi, Palombare, Pedana, Piagge, Pianaccerro, Polesio, Ponte Pedana, Porchiano, Rosara, San Gaetano, San Pietro, Santa Maria a Corte, Talvacchia, Taverna di mezzo, Trivigliano-Villa Pagani, Tozzano, Tronzano, Valle Cupa, Valle Fiorana, Valle Senzana, Valli, Vena piccola, Venagrande já Villa Sant'Antonio.
Parainen
Parainen (iivij 2009–2011 Länsi-Turunmaa, ) lii kaavpug Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Paraisiist ääsih 15 091 olmožid, já ton vijdodâh lii 5548,11 km², mast 4 664,99 km² lii čääci. Paraisii naaburkieldah láá Brändö, Kaarina, Kemiönsaari, Kustavi, Kökar, Naantali, Sauvo, Sottunga já Turku.
Historjá
thumb|292px|Paraisii já Kemiönsaari kieldâlahtemeh Parainen vuáđudui ive 1948, já tast šoodâi kaavpug ive 1977. Uđđâ Paraisii kaavpug šoodâi ive 2009 aalgâst, ko Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii ovdii Paraisii kaavpugân. Uđđâ kaavpug nommân šoodâi Länsi-Turunmaa, mut ive 2012 valdui oppeet kiävtun nommâ Parainen.
Kieldâlahtemeh
Paraisii táálunkieldâ kieldâ lohtui Paraisii kieldân ive 1967. Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii Paraisii kaavpugân ive 2009.
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Parainen
Attu, Ali-Kirjala (Neder-Kirjala), Bjursäng, Björkö, Bläsnäs, Boda, Bodnäs, Bollböle, Bollstad, Brattnäs, Degerby, Domarby, Ersby, Fagerkulla, Fallböle, Finby, Gammelgård, Garsböle, Granvik, Grisböle, Gräggböle, Gunnarsnäs, Haraldsholm, Heisala, Håggais, Jermo, Kappeliranta (Kapellstrand), Kassor, Kirjala, Kojkulla, Kopparö, Kouppo, Kuitia (Qvidja), Kurckas, Kyrkäng, Koorlahti (Kårlax), Källvik, Lampis, Laplahti (Lapplax), Lemlahti (Lemlax), Levo, Lielahti (Lielax), Lillby, Lillmälö, Lofsdal, Loskarnäs, Mattholm, Mielisholma (Mielisholm), Munkbacka, Mustfinn, Mutainen (Muddais), Myrby, Mågby, Mörkby, Mörkvik, Nilsby, Norrby, Nulto, Ontala (Åntala), Parsby, Pettby, Pikku-Tervo (Lilltervo), Pitå, Piukkala (Pjukala), Pyhänsuu, Pölsböle, Rövarnäs, Sandvik, Seivis, Siggnäs, Siltala (Sildala), Simonkylä (Simonby), Skogböle, Skråbbo, Skräbböle, Skyttala, Skyttböle, Skärmola, Sorpo, Storgård, Stormälö, Strandby, Sunnanberg, Sydmo, Sydänperä, Sysilahti (Sysilax), Såris, Söderby, Tara, Tennby, Tennäs, Tervsund, Toijois, Träskby, Vallis, Vannais, Vepo, Vidkulla, Våno, Västermälö já Ybbersnäs.
Houtskari
Berghamn, Björkö, Hyppeinen (Hyppeis), Hönsnäs, Jungfruskär, Järvis, Kittuinen (Kittuis), Kivimo, Lempnäs, Medelby, Mossala (Mussala), Nåtö, Näsby, Roslax, Saverkeit, Stor-Pensar, Sördö, Träskby já Äppelö.
Iniö
Jumo, Keistiö, Kolkko (Kolko), Norrby, Söderby já Åselholm. Norrby lii Iniö markkân.
Korppoo
Ahvensaari (Åvensor), Aspö, Bendby, Björkö, Bonäs, Brunskär, Böhle, Elvsjö, Finnö, Galtby, Gyltö, Havträsk, Houtsala, Inikorp, Jurmo, Järvsor, Kalax, Karby, Kjölingby, Kopois, Korpogård, Kälö, Kärvois, Lempersjö, Lomby, Markomby, Maskinnamo, Pensor, Retais, Rosklax, Rumar, Skofatt, Strömma, Syvälax, Utö, Vattkast, Väsby, Änkis já Österskär.
Ruánááeennâm
Ruánááeennâm lii maailm stuárráámus suálui, Tave-Atlant já Tave-Jieŋâmeerâ kooskâst. Tot lii Tanska jiešhaldâšemkuávlu. Veik Ruánááeennâm lii eennâmtieđâlávt uási Tave-Amerik, lii tast lamaš jo paijeel tuhháát ihheed pooliitlâš já kulttuurlâš ohtâvuotâ Euroopân (eromâšávt Taažân já Taanskan kolonialism tet). Stuárráámus uási Ruánááeennâm ässein láá inuiiteh, já stuárráámus uási ton vijđoduvvâst lii jieŋâduv vyelni.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Korâsvuotâ
Korâsvuotâ lii materiaalij meekaanlâš jiešvuotâ, mii meerhâš materiaal ääpi vuástálistiđ hämimolsom ađai sargâsem, kohhum já čuoppâm. Siämmáánáál miäruštâlloo meiddei nanosvuotâ, mii almoot tom, mon stuorrâ vyeimi materiaal killáá. Korâsvuođâ mittedeh maaŋgâi jieškote-uvlágán vuovijguin, main tehálumoseh láá Rockwell-korâsvuotâ, Brinell-korâsvuotâ, Vickers-korâsvuotâ já Mohs korâsvuotâ. Korrâsumos luándust kávnojeijee aamnâs lii tiimaant, mutâ lii máhđulâš valmâštiđ vala korrâsub borioksidijd synteetlávt.
Meetaalsiähusij korâsvuotân vaigutteh maaŋgah ääših, tegu:
Korâsvuođâ mittedem ij addel tärhis puáttus, peic puátusijd kalga kietâdâllâđ statistiiklávt. Siämmáánáál korâsvuođâ áárvuid ij kolgâččii almottiđ liijkás tárkká.
Jieškote-uvlágán korâsvuotâciäkkáduvâi tulkkuumân láá ráhtám tavlustuvâid, mutâ taid kalga kevttiđ várugávt. Lii aaibâs máhđulâš já joba viehâ vises, ete tulkkuumist šadda 10 % feilâ.
Mohs korâsvuotâ
Mohs korâsvuotâ lii oovtâkiärdánis vyehi luokittâllâđ mineraalijd, já tot lii lamaš aanoost jo ive 1822 rääjist. Ciäkkádâhân kuleh love mineraalid, moid láá adelâm numerijd 1–10. Korrâsub mineraal, ađai ciäkkáduvâst paajeeb, puáhtá kyerdiđ timásub. Ciäkkáduv kooskah iä lah täsiveh já lii vaigâd miäruštâllâđ taggaar amnâs korâsvuođâ, mii páácá numerij kooskân.
Tai jieškote-uvlágán mineraalijguin kyerdih tom amnâs, mii lii tutkâmnáálá, já nuuvt lii máhđulâš verdidiđ toi korâsvuođâ.
Koozâ korâsvuotâ lii nyevt 2,5 (tot kuárdá kiipsâ) já niijbe tere korâsvuotâ 5,5.
Suáluistaatâ
thumb|350px|Maailm suáluistaatah ([[Australia lohhoo nannaamin).]] Suáluistaatâ lii staatâ, mon vuosâsajasiih kuávluh láá jo-uv oovtâ teikkâ maaŋgâ suollust. Staatah, main láá maaŋgah suolluuh, pyehtih kočoduđ meiddei suáluikuávlustaattân. Suáluistaatâ vyestikeeči lii siseennâmriijkâ.
Maailmist láá 47 suáluistaattâd, moid kuleh maaŋgah maailm stuárráámuin staatâin. Motomeh suáluistaatah láá siämmáá suollust. Ovdâmerkkân Haiti lii siämmáá suollust ko Dominikaanisâš täsiväldi. Jiečânâs staatâi lasseen láá maaŋgah suolluuh tâi suáluikuávluh, moh láá jiešhaldâšemkuávluh jna, tegu Réunion, Montserrat teikâ Cooksuolluuh.
889
889 (DCCCLXXXIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 880-lovo majemuš ihe.
Kalender
thumb|212px|Minamoto no Kintada
Koskâ-Amerik
thumb| Koskâ-Amerik lii Ovtâstum staatâi máddáápiälásâš uási Tave-Amerik. Tot ana sistees Meksiko, Kuovdâ-Amerik sehe Karibia.
Anguilla
Anguilla lii brittilâš tovnbeln meerâ kuávlu Karibiast.
Termoli
Termoli lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Termolist ääsih 32,235 olmožid. Ton vijdodâh lii 55,64 km², já alodâh 15 m. Termoli naaburkieldah láá Campomarino, Guglionesi, Petacciato, Portocannone já San Giacomo degli Schiavoni.
Termoli lii ässeelovo mield Campobasso eennâmkode nubben stuárráámus kieldâ Campobasso maŋa.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Termoli kieldân kuleh čuávuvááh aassum sajeh: Airino, Casa La Croce, Colle della Torre, Colle Granata, Colle Macchiuzzo, Litorale Nord, Mucchietti, Passo San Rocco, Porticone, Rio Vivo, Santa Maria degli Angeli (Difesa Grande) já Santa Maria Valentino.
Petrus Dahlin
John Petrus Dahlin (š. roovvâdmáánu 12. peeivi 1964 Umeå, Ruotâ) lii ruátálâš art director já kirječällee, kii čáálá párnái- já nuorâikiirjijd ruotâkielân. Suu pargo lii jurgâlum el. hollandkielân, tanskakielân já arabiakielân.
Eellim
John Petrus Dahlin šoodâi roovvâdmáánu 12. peeivi 1964 Umeåst, Ruotâst. Pärnivuođâst Dahlin já suu viälžáh luhhii ennuv ráiđukuuvijd, ko sist ij lamaš ko ohtâ kirje pääihist.
Ko Dahlin lâi nubálovihásâžžân, suu enni naajâi almain, kii lijkkui luuhâđ. Taan almai tiet Dahlin lijkkuuškuođij luuhâđ já luuvâi-uv uáli ennuv. Luuhâm lasseen sun meid ostâlij já luoihâttij kiirjijd viššâlávt. Nubálovihásâžžân sun meid sárguškuođij ráiđukuuvijd jieijâs fanzine-lostáid.
Sun rávásmij Umeåst, Skånest já Tukholmast. Ive 1989 sun varrij Tukholman, kost sun, suu pelikyeimi já kulmâ párnáá vala ääsih.
Karrieer
Dahlinist láá lamaš kyehti parallelkarrieer: nubbe párnáid já nuoráid uáivildum kiirjij čällen já nubbe art directorin máinustoimâttuvvâst. Kuábbáá pargoost sun ferttee leđe utkáá já kavnâđ kreatiivlâš ideaid já kevttiđ taid mielâkiddiivái vuovijgijn puohlágánij čuolmâi-uv čuávdimân. Ton lasseen ferttee uážžuđ ulmuid kiäsuttuđ tagarijn aašijn, main sij iä lamaš veltihánnáá perustum ovdâlist.
Dahlin čaalij suu vuossâmuu kirje, ko suu alge ij paittum moonnâđ uáđđiđ. Sun smietâstij, mondiet párnááh iä nohháád nuuvt jotelávt ko laampuid puáhtá časkâdiđ. Tast šoodâi suu vuossâmuš kirje, Godnatt Lampan, mii almostui ive 2004.
Tast maŋa Dahlin lii čáállám ennuv kiirjijd, moh láá párnáid já nuoráid jiäráskitteeh já älkkeeh luuhâđ. Ton lasseen sij pasteh luuhâđ Dahlin kiirjijd toi tiäđoigijn já táiđuigijn, moh sist láá já siämmást hárjuttâllâđ mielâkiddiivái teevstâi luuhâm já iberdem.
Palhâšumeh
Ive 2015 Dahlin finnij Bokjury-palhâšume 10–13-ihásij luokkaast kirjestis Kurragömma. Siämmáá ive sun lâi iävtukkâssân Crimetime Awards -kirjálâšvuođâpalhâšumán. Ive 2019 sun á sárgoo Johanna Kristiansson láin oppeet iävtukkâssân Crimetime Awards -palhâšumán.
Hyvinkää
Hyvinkää lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Hyvinkääst ääsih 46 684 olmožid, já ton vijdodâh lii 336,77 km², mast 14,09 km² lii čääci. Hyvinkää naaburkieldah láá Hausjärvi, Loppi, Mäntsälä, Nurmijärvi, Riihimäki, Tuusula já Vihti.
Historjá
Hyvinkää vuáđudui ive 1917, já tast šoodâi kaavpug ive 1960.
Kieldâlahtemeh
Hyvinkää táálunkieldâ kieldâ lohtui Hyvinkään ive 1969.
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Kaavpuguásih já siijdah
Hyvinkää kaavpuguásih:
879
879 (DCCCLXXIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 870-lovo majemuš ihe.
Káránâsjuŋŋâ
thumb|Káránâsjuŋŋâ Káránâsjuŋŋâ (Arctostaphylos uva-ursi) lii myerji, mii šadda čunoienâmijn. Nuuvt maht káránâsmyerjist-uv ton ihešaddokeerdih pyehtih leđe viehâ kuheh.
Tobdomeerhah
Loostah sulâstiteh juŋŋâloostâ, mut iä lah vuálus soojeeld nuuvt maht láá juuŋâst. Lieđeh	láá vielgâdeh. Myerjih láá šerisruopsâdeh, mut iä lah mirhâliih.
Kevttim já tálhudemamnâseh
Muorjijd ij kale lah riävtui ano, mut loostah láá tađe-uv anoluboh. Loostah láá meiddei tálhudemaamnâs manemuštaavdân já iäránuššâmvädisvuođáid. Glukosideh tuššâdeh manemušâin bakteerijd já loostâin láá kavnum meiddei arbutiin já metyyliarbutiin. Toh láá tommuđušeh amnâseh, et ulmuu roopâst nubástuveh läivis mirkkân. Ton suujâst káránâsjuuŋâ loostâid ij koolgâ kevttiđ ohtânmaanoost. Jis kuittâg ááiguh várugávt iskâđ taam talkkâs, te loostâid lii pyeremus kuškâdiđ keessiv ovdil ko myerjih läddih. Loostâid puáhtá kuškâdiđ suullân 50 ceehist. Lostâjáávuid láá ovdil kozâstâm nuhtán talhâsin. Tain puáhtá meiddei rähtiđ teejâ.
Roccafluvione
Roccafluvione lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Roccafluvionest ääsih 1 953 olmožid. Ton vijdodâh lii 60,63 km², já alodâh 299 m. Roccafluvione naaburkieldah láá Acquasanta Terme, Ascoli Piceno, Comunanza, Montegallo, Palmiano já Venarotta.
Kajsa Balto
Kajsa Sogn Balto (š. kuovâmáánu 6. peeivi 1988 Oslo, Taažâ) lii tavesämmilâš musikkár, jyeigee já lávloo. Suu inspiraatio kälden láá ärbivuáváliih juáiguseh, maid sun kiävttá oovtâst eres muusikšlajâigijn.
882
882 (DCCCLXXXII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 880-lovo kuálmád ihe.
Kalender
thumb|Feng Dao
Roccafluvione
Siijdah
Agelli, Aletta, Arena, Bovecchia, Capo il colle, Casacagnano, Casaregnano, Casebianche, Caserine, Casette, Castiglioni, Cerqueto, Ciarpellesco, Cignano, Colleiano, Collemoro, Cuccaro, Favale, Forcella, Forcella di Casebianche, Furcola, Gaico, Guandali, Gualdo, Lisciano, Marsia (sede comunale), Macchignano alto, Macchignano basso, Marese, Masciù, Meschia, Monestino, Olibra, Osoli, Palazzo, Pastina, Pedara, Perseraca, Pesaturo, Pescolla, Poggio Paganello, Ponte Marese, Ponte Nativo, Ponte Paoletti, Ponte Pugliese, Prata di Colleiano, Radicina, Roccareonile Ronciglioni, Sala, Salare, San Giacomo, Sant’Angelo, Sassomaio, Scalelle, Stabino, Ticchio, Torra, Valcinante, Vallicella, Vetoli já Vetreto.
La Dessalinienne
thumb|300px|La Dessalinienne right|310px La Dessalinienne lii Haiti aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1904 rääjist. Lavluu lii nuottim Nicolas Geffrard, já ton saanijd lii čáállám Justin Lhérisson. Raymond A Moïse lii jurgâlâm ranskakielâlijd saanijd Haiti kreolikielân. Kreolikielâlâš versio ij lah virgálâš.
Viljakkala
Viljakkala lii oovdiš kieldâ Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Tot lohtui Ylöjärvi kaavpugân ive 2007 aalgâst. Ive 2006 loopâst Viljakkalast assii 2 166 olmožid, já ton vijdodâh lâi 224,96 km², mast 24,71 km² lâi čääci. Viljakkala naaburkieldah lijjii Hämeenkyrö, Ikaalinen, Kuru já Ylöjärvi.
Siijdah
Harhala, Hiiroinen, Inkula, Karhe, Koivisto, Mahnala, Sarkkila, Sontu, Särkkä já Viljakkala (markkân).
Comunanza
Comunanza lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Comunanzast ääsih 2 974 olmožid. Ton vijdodâh lii 54,40 km², já alodâh 448 m. Comunanza naaburkieldah láá Amandola, Force, Montefalcone Appennino, Montefortino, Montegallo, Montemonaco, Palmiano já Roccafluvione.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Acquasanta, Calvarese, Capotornano, Casa di Ciotto, Casa di Cola, Casale, Castelfiorito, Cerisciolo, Colle Chiaro, Colle Terme, Cossinino da Capo, Cossinino da Piedi, Croce di Casale, Cugnolo, Ficocchia, Forcella, Fosso di Otto, Gabbiano, Gerosa, Gesso, Granaro, Illice, Lago, Lisciano, Montegenco, Nasuto, Palombara, Parapina, Passafiume, Passo, Piane Nuove, Pianerie, Piane Terme, Piane Vecchie, Piantabete, Polica, Polverina, Ponte dell'Aso, Pracchia, Rivolta, San Benedetto, San Claudio, San Giovanni, San Lorenzo, Settecarpini, Tavernelle, Tiburro, Valentina, Vallecupa, Villa Pera já Vindola.
Paterno
Paterno lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Paternost ääsih 3 117 olmožid. Ton vijdodâh lii 40,74 km², já alodâh 634 m. Paterno naaburkieldah láá Marsico Nuovo, Marsicovetere, Padula já Tramutola.
Historjá
Paterno kieldâ kuulâi Marsico Nuovo kieldân ive 1973 räi.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Serie B 1994–1995
Serie B 1994–1995 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 63. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 4. peeivi 1994 já nuuvâi kesimáánu 11. peeivi 1995.
Videospellâihe 2021
Videospellâihe 2021 kieđâvuš ive 2021 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Serie B 1994–1995
Lopâlâš tavlustâh
Ivneh: Serie A 1995–1996 Serie C1 1995–1996
Čuággáh: 3 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Färsuolluuh
Färsuolluuh láá suáluikuávlu Tave-Atlantist 320 kilomeetterid Skotland tave-taveviestârist já suulân pelimuddoost Taažâ já Island. Färsuolluuh láá jiešhaldâšemkuávlu, mii kulá Taanskan.