cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sambia
Sambia lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Lusaka.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Heinola
Heinola lii kaavpug Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Heinolast ääsih 18 552 olmožid, já ton vijdodâh lii 839,28 km², mast 163,29 km² lii čääci. Heinola naaburkieldah láá Asikkala, Hartola, Iitti, Kouvola, Lahti, Mäntyharju, Pertunmaa já Sysmä.
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Nuuk
Nuuk lii Ruánááeennâm uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Listo lavluin já albumijn, moh pessii listo njunošân ive 1957 (Saksa)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Saksaast ive 1957.
Oripää
Oripää lii kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Oripääst ääsih 1 320 olmožid, já ton vijdodâh lii 117,72 km², mast 0,08 km² lii čääci. Oripää naaburkieldah láá Loimaa, Pöytyä já Säkylä.
Historjá
Oripää vuáđudui ive 1901.
Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Oripää markkân.
Siijdah
Juvankoski, Latva, Maanpää, Makkarkoski, Myllykylä, Oripää já Tanskila.
1625
1625 (MDCXXV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1620-lovo kuuđâd ihe.
Nurmes
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Maadâ-Savo pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Maadâ-Savo pyereestvaijeemkuávlu Maadâ-Savo pyereestvaijeemkuávlu lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Maadâ-Savo eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 130 632 olmožid.
Historjá
Maadâ-Savo pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Sajadâh já rääjih
Maadâ-Savo pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavveen Tave-Savo pyereestvaijeemkuávlu, tavenuorttân Tave-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu, maadânuorttân Maadâ-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu, mäddin Kymileevi pyereestvaijeemkuávlu, maadâviestârist Päijät-Häme pyereestvaijeemkuávlu já taveviestârist Koskâ-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu.
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh 12 kieldâd, main kulmâ láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
Listo lavluin já albumijn, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2017 (Nuorttâriijkâ)
Taat lii listo lavluin já albumij, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2017.
1601
1601 (MDCI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1600-ihelove nubbe ihe.
1615
1615 (MDCXV) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1610-lovo kuuđâd ihe.
Cingoli
Cingoli lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cingolist ääsih 9 975 olmožid. Ton vijdodâh lii 148,20 km², já alodâh 631 m. Cingoli naaburkieldah láá Apiro, Appignano, Filottrano, Jesi, San Severino Marche, Staffolo já Treia.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Videospellâihe 1999
Videospellâihe 1999 kieđâvuš ive 1999 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Komipermjakkielâ
thumb|Komipermjakkielâ oppâkirje thumb|Vuosmuš komipermjakkielâ sänikirje ive 1785
Komipermjakkielâ lii suomâ-ugrâlâš kielâ. Tot kulá permilij kielâi vyelijuávkun. Komipermjakkielâ aldasumos suhâkielah láá eres permiliih kielah komikielâ já udmurtkielâ. Permiliih kielâh láá koskânis nuuvt aldasiih, et komipermjakkielâ sárnooh äddejeh komikielâ já udmurtkielâ melgâd pyereest.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 1959 (Espanja)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Espanjast ive 1959.
1691
1691 (MDCXCI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1690-lovo nubbe ihe.
Civitanova Marche
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Belvedere, Castelletta, Castelletta, Civitanova Alta, Costamartina, Filippantò, Fontespina, Piane Chienti, Porto Civitanova já Santa Maria Apparente.
Salvador Dalí
thumb|Salvador Dalí ive [[1939]] Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, kiäm tobdeh noomáin Salvador Dalí, lâi espanjalâš máálájeijee, koveverree já elleekovekietâčällee. Sun lii maailm peeggâlmumos surrealistlâš máálájeijee, kiän tuojijn tobdosumos lii The Persistence of Memory, mon sun máálái ive 1931.
Pärnivuotâ
Dalí šoodâi vyesimáánu 11. peeivi 1904 Figuerasist, Kataloniast Salvador Dalí Cusín já Felipa Domènech Ferrésân. Sun lâi sunnuu nubbe pärni, mutâ suu stuorrâviljâ, kiän nommâ lâi meid Salvador, jaamij umogâžžân. Nelji ive maŋeláá, ive 1908, Dalí uccuábbi, Anna Maria, šoodâi. Siämmáá ive Dalí eeči piejâi Dalí škoovlân, mutâ vuosmuu škoovlâ vädisvuođâi tet eeči siirdij Dalí kyehti ive maŋeláá espanjalâš-ranskalâš škoovlân, kost Dalí oopâi ranskakielâ - táiđu mast maŋeláá lâi ävkki suu taiđui-uv.
Dalí eeči lâi koorâs, mutâ eenist lâi láđásub šoddâdemvyehi. Dalí lâi jo pärnin fiätulâš já lâi maŋgii vaijaa vanhimijdis já škovlâskipárijdis. Eejis ij killáám Dalí suttoid ige omâsvuođâid já ráŋgášij tain korrâsávt. Sunnuu koskâvuotâ hiäjusmij jo talle ko Dalí lâi val ucce. Kuittâg kuohtuuh vaanhimeh tuárjoin nanosávt Dalí taiđuu já sust lâi-uv jo uáli nuorrân ovdánâm stijlâ sárgusijnis. Nuuvt vaanhimeh huksijn sunjin taaiđâstudio ovdilgo sun ubâ moonâi taaiđâškoovlângin.
Taidârin
Dalí artistlâš stijlâ ovdánij ko sun uápásmui sehe Sigmund Freud jurduid mielâvuáláást já Pariisi surrealistlâš taidârriggei, kost taidâreh já čälleeh irâttii uuccâđ mottoomlágán "stuárráb tuotâvuođâ" ulmuu mielâvuáláást.
Dalí lii smiettum kyevti eresláán persovnin - láin pyeri Dalí já hyeni Dalí. Pyerrin Dalín aneh 1930- já 1940-lovo surrealistlâš máálájeijee, ko oppeet hyeni Dalí poođij tast maŋa, talle ko Dalí rigoi, varrij Ovtâstum staatáid, poorgâi Hollywoodáin já ruoššâlâš baletáin sehe lijkkui leđe massamediast.
Samoa
thumb| Samoa lii suáluistaatâ, Kuálhismeerâst, Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Apia. Samoa lii uási Samoa suáluikuávlu oovdâst Amerik Samoain.
Tave-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Tave-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu Tave-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Tave-Kärjil eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 162 649 olmožid.
Historjá
Tave-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Shenzhen Open (ATP)
Shenzhen Open lâi almai tennisturnam, mii uárnejui seemeentkiedist Shenzhenist, Kiinast iivij 2014–2018. Tot kuulâi ATP Tour 250 -turnamrááiđun. Turnam aalgij ive 2014, ko Thailand Open sirdui Shenzhenân.
Tave-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh 13 kieldâd, main vittâ láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
O
thumb|O L lii läättinlâš puustavoornig 15. já anarâškielâ puustavoornig 21. puustav.
Nuorttâriijkâ
Nuorttâriijkâ, virgálávt Nuorttâriijkâ täsiväldi , lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Wien. Nuorttâriijkâst ääsih 8 901 064 olmožid. Ton vijđodâh lii 83 878,99 km², mast 0,84 % lii čääci. Nuorttâriijkâ ránnjáenâmeh láá Liechtenstein já Sveicci viestârist, Italia já Slovenia mäddin, Uŋgar já Slovakia nuorttân já Saksa já Tšekki tavveen.
Historjá
Nuorttâriijkâ seervâi Euroop unionân uđđâivemáánu 1. peeivi 1995.
Eennâmtiätu
Nuorttâriijkâ lii Alppâeennâm já siseennâmriijkâ, ko tot ij lah merâriddoost. Koskâ-Euroop kuhemus juuhâ Tonava kolgâ Nuorttâriijkâ čoođâ jođedijnis Čapismeerâ kuávlun.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Kielah
Saksakielâ lii virgálâš kielâ Nuorttâriijkâst. Ko Nuorttâriijkâ lii saksakielâlâš kuávlu, te tast láá uáli čovgâ koskâvuođah Saksain já meiddei Sveiccijn.
Maadâ-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Maadâ-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu Maadâ-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Maadâ-Kärjil eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 125 420 olmožid.
Nuorttâriijkâ
Kielah
Virgáliih ucceeblovokielah láá kroatiakielâ, sloveniakielâ já uŋgarkielâ.
Maadâ-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu
Sajadâh já rääjih
Maadâ-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavveen Tave-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu já Maadâ-Savo pyereestvaijeemkuávlu já nuorttân Kymileevi pyereestvaijeemkuávlu.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
Marco Malvaldi
Marco Malvaldi (š. uđđâivemáánu 27. peeivi 1974, Pisa, Italia) lii italialâš kirječällee. Sun lii čáálláâm ohtsis ohtnubáloh kirjed já čiččâmnubáloh eres muštâlussâd.
Eellim
Marco Malvaldi šoodâi uđđâivemáánu 27. peeivi ive 1974 Pisast, Italiast. Sun lii máttám kemia Pisa ollâopâttuvvâst. Tääl sun parga totken Pisa ollâopâttuv kemia já industriakemia lágádâsâst.
Pargo
Marco Malvaldi vuossâmuš roomaan La briscola in cinque (Viiđâ korttâspellâ) almostui ive 2007. Tot algâttij BarLume -kirjerááiđu. Ton kirjeest sun uápásmitij syelipoolis Massimo Viviani já nelji puáris äijih – Ampelio, Aldo, Rimediotti já Del Tacca – kiäh čokkájeh já šuámbisteh Massimo baarist iđedist ehidân. Ampelio lii Massimo äijih.
Kirjeh
Marco Malvadi lii čáállám ohtsis ohtnubáloh kirjed, love novellid já čiččâm esseed.
Colmurano
Colmurano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Colmuranost ääsih 1 218 olmožid. Ton vijdodâh lii 11,20 km², já alodâh 414 m. Colmurano naaburkieldah láá Loro Piceno, Ripe San Ginesio, San Ginesio, Tolentino já Urbisaglia.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Listo Cerodontha-suuhân kullee šlaajâin
Taat lii listo Cerodontha-suuhân kullee šlaajâin. Listo siskeeld 285 šlaaijâd. Cerodontha-suuhâ kulá Agromyzidae-hiäimun.
Cerodontha-šlaajah
Käldeeh: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.net
Närpiö
Närpiö lii kaavpug Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Närpiöst ääsih 9 540 olmožid, já ton vijdodâh lii 2 334,14 km², mast 1 356,43 km² lii čääci. Närpiö naaburkieldah láá Kaskinen, Korsnäs, Maalahti, Kristiinankaupunki, Kurikka já Teuva. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Sauvo
Sauvo lii kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Sauvost ääsih 2 957 olmožid, já ton vijdodâh lii 299,48 km², mast 46,87 km² lii čääci. Sauvo naaburkieldah láá Kaarina, Kemiönsaari, Parainen, Paimio já Salo.
Kieldâlahtemeh
Karuna kieldâ lohtui Sauvon ive 1969.
Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Sauvo markkân.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 1958 (Saksa)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Saksaast ive 1958.
Maadâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Maadâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu Maadâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu (, teikkâ Lulli-Pohjanmaa buresveadjinguovlu,, ) lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Maadâ-Pohjanmaa eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 190 886 olmožid.
Historjá
Maadâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Sajadâh já rääjih
Maadâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavenuorttân Koskâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu, nuorttân Koskâ-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu, mäddin Satakunta já Pirkanmaa pyereestvaijeemkuávluh já nuorttân já tavveen Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu.
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh 18 kieldâd, main käävci láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
Komoreh
Komorij litto ađai Komoreh láá suáluistaatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Moroni. Ton uáivisuolluid táválávt tobdeh toi ranskakielâlijn noomáin: Grande Comore (Ngazidja), Mohéli (Mwali) já Anjouan (Ndzuani).
Stuárráámus uási komorilijn láá sunnimuslimeh, já tot lii meid staatâ virgálâš oskoldâh. Ive 2003 räi staatâ virgálâš nommâ lâi "Komorij islamlâš littotäsiväldi". Komorijn láá kulmâ virgálii kielâ: ranskakielâ, arabia já komori.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Kongo täsiväldi
Kongo täsiväldi lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Brazzaville.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Mariaanij hävdi
thumb| thumb Mariaanij hävdi lii Kuálhismeerâ viestâr uásist leijee kieŋâlismeerâ hävdi. Tot lii Eennâmpáálu kieŋâlumos saje, mon kieŋŋâlvuotâ olá suulân 11 km merâase vuoluubeln. Mariaanij häävdi kukkodâh lii suulân 2 550 km já koskâmiärásâš kobdodâh suulân 69 km.
Offagna
Offagna lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Offagnast ääsih 2 033 olmožid. Ton vijdodâh lii 10,63 km², já alodâh 306 m. Offagna naaburkieldah láá Ancona, Osimo já Polverigi.
Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu (, teikkâ Pohjanmaa buresveadjinguovlu,, ) lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Pohjanmaa eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 176 506 olmožid.
Offagna
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu
Historjá
Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Sajadâh já rääjih
Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavenuorttân Koskâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu, nuorttân Maadâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu já mäddin Satakunta pyereestvaijeemkuávlu.
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh 14 kieldâd, main kuttâ láá kaavpugeh.
1681
1681 (MDCLXXXI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1680-lovo nubbe ihe.
Kongo demokraatlâš täsiväldi
Kongo demokraatlâš täsiväldi lii staatâ Afrikist. Motomin tot kočoduvvoo meid Kongo-Kinshasan ton uáivikaavpug, Kinshasa, mield ete tom iäruttičij Kongo täsivääldist ađai Kongo-Brazzavillest. Kongo-Kinshasa virgálâš kielâ lii ranskakielâ, mutâ ton lasseen Kongost láá nelji aalmuglii kielâ: kongo, lingala, tshiluba já swahili. Kongost sárnuh kuittâg paijeel 200 eres kielâd.
Colorado
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Kongo demokraatlâš täsiväldi
Historjá
Iivij 1971–1997 koskâsii ääigi staatâ nommâ lâi Zaire. Ovdil tom ulmuuh sattii kočodiđ tom Belgia Kongon, ko tot lâi kuhháá Belgia sirdoeennâm.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Conakry
thumb|Conakry Conakry lii Guinea stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Ohio
Ohio lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Columbus.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
SA Tennis Open (ATP)
SA Tennis Open lâi almai tennisturnam, mii uárnejui seemeentkiedist Johannesburgist, Maadâ-Afrikist iivij 2009–2011. Tot kuulâi ATP Tour 250 -turnamrááiđun.
Maria de Medeiros
thumb|Maria de Medeiros ive [[2011]] thumb|Maria de Medeiros ive [[2012]] Maria de Medeiros Esteves Victorino D'Almeida (š. porgemáánu 19. peeivi 1965, Lissabon, Portugal) lii portugallâš čaittâleijee, stivrejeijee já lávloo. Sun 	lávlu portugalkielân, ranskakielân já eŋgâlâskielân.
Eellim
Suu eeči, António Vitorino D'Almeida, lii pianist já šuoŋârähtee. Suu uábih lává Inês de Medeiros, kii lii lyevi čaittâleijee já sehe elleekove já lyevi stivrejeijee, já Ana Medeiros, kii lii viulist, šuoŋârähtee já muusik máttáátteijee.
Maria de Medeiros lii čaittâlâm maaŋgâin elleekuuvijn 1980-lovo rääjist, mutâ suu vuossâmuš eŋgâlâskielâlâš roolâ lâi ive 1990 almostum elleekooveest Henry & June. Tast maŋa sun lii čaittâlâm ovdâmerkkân elleekuuvijn Pulp Fiction (1994) já The Saddest Music in the World (2004).
Skyelfi
Skyelfi (Bubo scandiacus) lii loddešlaajâ, mii kulá oppuuluudij laahkon. Taan lahkoost láá kyehti hiäimu, moh láá tornâoppuuh já táváliih oppuuh.
Stuárudâh já olgohäämi
Ores lii 55–60,5 cm kukke já tiäddá 1 300–2 300 g. Niŋálâs vuod lii 60,9–67 cm kukke já tiäddá 1 700–3 000 g. Suájákeejij koskâ lii 142–166 cm. Skyelfist láá kuovgis puuzah, mut puuzâin láá räänis já čapisruškis tiälhuh. Puáris oráseh láá ollásávt vielgâdeh. Nuorâ niŋálâsâin láá eenâb tiälhuh, já tondiet toh sättih nevttiđ masa ränisin. Skyelfist láá stuorrâ uáivi, stuorrâ fiskis čalmeh já tevkis njune. Juolgij pirrâ láá ennuv puuzah, já toi loopâst láá tevkis koozah.
Laavlâ
Orráás kiihâmlaavlâ "gooh", "hoorh" teikkâ "aoo" kulloo kuhás. Piervâlsoojijn kulloo váruttâsjienâ "kväkväkväkvä" teikkâ "krä-krä".
Komikielâ
Komikielâ lii suomâ-ugrâlâš kielâ. Tot kulá permilij kielâi vyelijuávkun. Komikielâ aldasumos suhâkielah láá eres permiliih kielah komipermjakkielâ já udmurtkielâ. Permiliih kielâh láá koskânis nuuvt aldasiih, et komikielâ sárnooh äddejeh komipermjakkielâ já udmurtkielâ melgâd pyereest. Komikielâ lii komilij aalmuglâš kielâ. Kielâ sárnooh ääsih Komienâmist, Komipermjakenâmist, Njenjecenâmist já Jamal Njenjecenâmist, puoh Ruošâst.
Skyelfi
Lavdâm já eellimpiirâs
Skyelfi jiešvuođâlâš eellimpirâsin láá seevtil- já jäävviltundrakuávluh sehe tuodârjolgâdâsah já -kuácámeh. Skyelfi pessiiškuát tállân, ko pievlah iđeškyeteh voođáid já jeggijd.
Skyelfi	ij lah nuuvt hirmâd uápis tááláid ulmuid, eereeb ko loddekirjij siijđoin, ko tot lii iänááš tuodârässee já uáli-uv harvii láppoo pecivuávdán, mut motomin te liijká sáttá nuuvt-uv keevvâđ.
Komikielâ
Kielâsosiologlâš tile
Komikielâ sárnooloho uccán. Unesco mield komikielâ lii uhkevuálásâš. Kielâst láá 219 205 sárnod Ruošâ ive 2010 viehâdâgreekkig mield.
Skyelfi
Raavâd
Skyelfi táválumos ravâdin láá kozzâsäpligeh, njuámmileh já koskâstuárusiih lodeh tego kaijuuh, viettuuh, riävskáh já kiäruneh. Eresnáál ko eres oppuuh skyelfih salâsteh iänááš peiviv. Onnáá peeivi toh salâsteh meid iho.
Komikielâ
Fonetiik
Komikielâ almokielâst láá čiččâm vokalid já 29 konsonantid, moi juávhust nelji kávnojeh tuše lovnâsäänijn. Komikielâ obstruentáid lii otânâššâm čyeijilvuotâoppositio, já tondiet tast láá eenâb jienâduvah ko maaŋgijn eres urallijn kielâin.
Njuárgám škovlâ
thumb|right|Njuárgám škovlâ Njuárgám škovlâ lii kyevtkielâg vyeliškovlâ Njuárgámist. Njuárgám škovlâ lii Suomâ tavemus vyeliškovlâ. Škoovlâ ohtâvuođâst lii Suomâ áinoo pygálysškovlâ. Tot lii Ucjuuvâ maadâpeln já lii áávus čohčuv pygálys ääigi.
Komikielâ
Fonetiik
Udmurtkielâ vokaláid kuleh vittâ kardinalvookaal (i, u, e, o, a) já ton lasseen kyehti koskâvookaal (i̮, e̮). Udmurtkielâst iä lah diftoŋeh, vokalij kukkodâmiäruh ige vookaalharmonia.
Komikielâ sänitiäddu lii táválávt vuossâmuu staavvâl oolâ, veikkâ jiešalneeš sänitiäddu lii rijjâ. Ruošâkielâ še lii váiguttâm komikielâ kuávlukielâi fonetiikân.
Morfologia
Komikielâst láá 16 sajehäämmid, moh láá távjá identliih udmurtkieláin. Omâstemkiäččusijd kevttih nuuvtko eres urallijn kielâin, mut kuálmád persovn omâstemkiäččus kevttih miärulij artikkâlin še.
Komikielâ veerbah sojeh kuulmâ persovnist, kyevti lovvoost (oovtâloho, maaŋgâloho), neelji oovtâkiärdán ääigihäämist (preesens, kyehti moonnâm ääigi já fuutur) já kyevti täpiluokkaast (indikatiiv, imperatiiv). Kielâst láá maaŋgâ nuuvtkočodum perifrastliih ääigihäämih sehe perifrastliih konditional- já optatiivtäpiluokah še. Puoh totkei mielâst komikielâst ij lah sierâ fuutur tondiet, ko tot iärrán preesensist tuše kuálmád persovnijn.
Kielâopâlâš rááhtus
Komikielâ lii agglutinatiivlâš kielâ, ađai tot kiävttá ennuv suffiksijd. Nomineh, adjektiveh já adverbah láá távjá identliih. Komikielâst láá kyehti moonnâm ääigi, neutraallâš já evidentiaallâš. Kopulaveerbâ iä keevti, mut predikatiiv koŋruist subjekt lovvoost. Sänioornig lii melgâd rijjâ, mut neutraallâš sänioornig lii kuittâg tile mield jo-uv SVO teikkâ SOV.
1661
1661 (MDCLXI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1660-lovo nubbe ihe.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 2000 (Espanja)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Espanjast ive 2000.
Listo lavluin já albumijn, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2018 (Nuorttâriijkâ)
Taat lii listo lavluin já albumijn, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2018.
Hankasalmi
Hankasalmi lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Hankasalmist ääsih 4 778 olmožid, já ton vijdodâh lii 687,75 km², mast 116,06 km² lii čääci. Hankasalmi naaburkieldah láá Kangasniemi, Konnevesi, Laukaa, Pieksämäki, Rautalampi já Toivakka.
Historjá
Hankasalmi vuáđudui ive 1872.
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah
Armisvesi, Hankasalmi markkân, Hankasalmi sajattâhkuávlu, Kallioaho, Kankainen, Kärkkäälä, Murtoinen, Niemisjärvi, Ristimäki, Sauvamäki, Säkinmäki já Venekoski.
Helena Bonham Carter
Helena Bonham Carter (š. vyesimáánu 26. peeivi 1966, Islington, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš čaittâleijee. Sun lii čaittâlâm hirmâd maaŋgâlágán roolâin já lii ohtâ pyeremusávt miänástum čaittâleijein Ovtâstum kunâgâskoddeest tááláá ääigi. Bonham Carter karrieer aalgâ roolâi tet sust maŋgii iättoo, et sun lii "korset kunâgâtâr" teikkâ "eŋlandlâš ruusu".
Videospellâihe 2000
Videospellâihe 2000 kieđâvuš ive 2000 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
1641
1641 (MDCXLI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1640-lovo nubbe ihe.
1523
1523 (MDXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1520-lovo niäljád ihe.
Helena Bonham Carter
Filmografia
thumb|Helena Bonham Carter ive [[2005]] thumb|[[Colin Firth já Helena Bonham Carter ive 2009]] thumb|Helena Bonham Carter ive [[2011]]
Oklahoma
Oklahoma lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Oklahoma City.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
1651
1651 (MDCLI) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1650-lovo nubbe ihe.
1533
1533 (MDXXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 1530-lovo niäljád ihe.
Oman
thumb Oman lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Masqat.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 1959 (Saksa)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Saksaast ive 1959.
1693
1693 (MDCXCIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1690-lovo niäljád ihe.
Videospellâihe 2001
Videospellâihe 2001 kieđâvuš ive 2001 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Helena Westermarck
thumb|Helena Westermarck. thumb|Helena Westermarck: Lapsia tuvassa (1892). Helena Charlotta Westermarck lâi suomâruátálâš kovetaaidâr já kirječällee. Suu viljâ lâi tobdos antropolog Edvard Westermarck.
Westermarck luuvâi Suomâ taaiđâseervi sárgumškoovlâst Helsigist iivij 1874–1877. Ton maŋa sun luuvâi taaiđâmáálárin Adolf von Becker jođettâsâst ive 1880 räi. Ive 1880 Westermarck varrij Ranska Pariisin, kost sun luuvâi Académie Colarossist iivij 1880–1881 já vuod ive 1884.
Pariisist Westermarck puosâškuođij tuberkulosân ige puáhtám innig mááláđ, sun veikkâ puáránij-uv. Talle ko sun lâi pyeccee, sun čäliškuođij esseid já taaiđâárvuštâlmijd Finsk Tidskrift -äigipajeloostân. Majebist Westermarck čaalij ain eenâb nisonij sajattuvâst siärváduvâst já nisonij historjást. Sun lâi ohtâ Union Nissoonaašijlito vuosmuin vaiguttijjein, ko litto vuáđudui ive 1892.
1683
1683 (MDCLXXXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1680-lovo niäljád ihe.
Serie B 1939–1940
Serie B 1939–1940 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 11. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 17. peeivi 1939 já nuuvâi kesimáánu 16. peeivi 1940.
Juávhuh
Fáárust lijjii ohtsis 18 juávkkud.
Lopâlâš tavlustâh
Ivneh: Serie A 1940–1941 Serie C 1940–1941
Čuággáh: 2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Konnevesi
Konnevesi lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Konnevesist ääsih 2 606 olmožid, já ton vijdodâh lii 680,85 km², mast 167,92 km² lii čääci. Konnevesi naaburkieldah láá Hankasalmi, Laukaa, Rautalampi, Vesanto já Äänekoski.
Historjá
Konnevesi vuáđudui ive 1922.
Siijdah
Hytölä, Hänniskylä, Istunmäki, Jouhtikylä, Kärkkäiskylä, Lahdenkylä, Leskelänkylä, Lummukka, Mäkäräniemi, Pukara, Pyhälahti, Pyydyskylä, Rossinkylä, Siikakoski, Sirkkamäki, Särkisalo já Tankolampi.
Koskokko
Koskokko lii oho kuálmád peivi. Tot lii majebaargâ já tuorâstuv kooskâst.
Videospellâihe 2002
Videospellâihe 2002 kieđâvuš ive 2002 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
Varsinais-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Varsinais-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu Varsinais-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Varsinais-Suomâ eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 485 565 olmožid.
Historjá
Varsinais-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Sajadâh já rääjih
Varsinais-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavveen Satakunta pyereestvaijeemkuávlu, tavenuorttân Pirkanmaa pyereestvaijeemkuávlu, nuorttân Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu já maadânuorttân Viestâr-Uusimaa pyereestvaijeemkuávlu.
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh 27 kieldâd, main 12 láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
1673
1673 (MDCLXXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1670-lovo niäljád ihe.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 2001 (Espanja)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Espanjast ive 2001.
1663
1663 (MDCLXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1660-lovo niäljád ihe.
Omsk
Omsk lii kaavpug Ruošâst.
1653
1653 (MDCLIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1650-lovo niäljád ihe.
Omsk
Historjá
Omsk vuáđudui ive 1716.
Islandkielâ
thumb|right|Islandkielâ sárnumkuávluh Island alda. {{Legend|#0082FF|Sajeh, kost islandkielâ lii eenâblovokielâ.}} {{Legend|#8CC7FF|Sajeh, kost islandkielâ lii ucceeblovokielâ.}} Islandkielâ (isl. íslenska) lii tavegermaanlâš kielâ, mii sárnoo iänááš Islandist. Tom sárnuh suulân 314 000 olmožid, kiäin 300 000 ääsih Islandist, 8 000 Tanskaast, 5 000 Ovtâstum staatâin já paijeel 1 400 Kanadast.
Islandkielâ pustaveh
Islandkielâst láá 32 pustavid. Tain 14 láá vokaleh já 18 láá konsonanteh:
Kielâčááitus
Faðir vor, þú sem er á himnum.
Helgist þitt nafn, til komi þitt ríki,
verði þinn vilji svo á jörðu sem á himni.
Gef oss í dag vort daglegt brauð
og fyrirgef oss vorar skuldir,
svo sem vér og fyrirgefum
vorum skuldunautum.
Eigi leið þú oss í freistni,
heldur frelsa oss frá illu.
1643
1643 (MDCXLIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1640-lovo niäljád ihe.
Islandkielâ
Kielâčááitus
Því að þitt er ríkið, mátturinn og dýrðin
Ibrahim Traoré
thumb|Ibrahim Traoré Ibrahim Traoré (š. 1988) lii burkinafasolâš upseer já Burkina Faso koskâpuddâsâš president roovvâdmáánu 2022 rääjist. Čohčâmáánu 30. peeivi sun jođettij vääldičovádem Burkina Fasost, mon keežild ovdebáá koskâpuddâsii president Paul-Henri Sandaogo Damiba jođettem suáldátjuntta kománij.
Islandkielâ
Kielâčááitus
að eilífu.
Mark Zuckerberg
thumb|Mark Zuckerberg ive [[2018]] Mark Elliot Zuckerberg (š. vyesimáánu 14. peeivi 1984, White Plains, New York, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš almai, kiäm tobdeh pyeremustáá Facebook vuáđudeijen.
Islandkielâ
Kielâčááitus
Amen.
Kontiolahti
Kontiolahti lii kieldâ Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Kontiolahtist ääsih 14 834 olmožid, já ton vijdodâh lii 1 029,83 km², mast 230,63 km² lii čääci. Kontiolahti naaburkieldah láá Joensuu, Juuka, Lieksa, Liperi já Polvijärvi.
Historjá
Kontiolahti vuáđudui ive 1873.
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah
Harivaara, Herajärvi, Iiksenniitty, Jakokoski, Kontiolahti, Kontioniemi, Kulho, Kunnasniemi, Kupluskylä, Kylmäoja, Lehmo, Mönni, Onttola, Paihola, Puntarikoski, Puso, Pyytivaara, Rantakylä, Romppala, Selkie, Varparanta já Venejoki.
1633
1633 (MDCXXXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1630-lovo niäljád ihe.
1623
1623 (MDCXXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1620-lovo niäljád ihe.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 1960 (Saksa)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Saksaast ive 1960.
Korsnäs
Korsnäs lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Korsnäsist ääsih 2 076 olmožid, já ton vijdodâh lii 1 424,71 km², mast 1 188,70 km² lii čääci. Korsnäs naaburkieldah láá Maalahti já Närpiö. Kieldâ lii kyevtikielâlâš.
Historjá
Korsnäs vuáđudui ive 1887.
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah
Edsvik, Harrström, Korsbäck, Korsnäs, Moikipää (Molpe), Taklax, Träskböle, Töjby já Överträsk.
Helsig kuávlulâš jyehim
Helsig kuávlulâš jyehim šoodâi tárbulâžžân, ko Helsig stuárui já vijđánij.
Kaavpuguásih
Helsigist láá 59 kaavpuguássid.
thumb|500px|Helsig kaavpuguásih
1613
1613 (MDCXIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1610-lovo niäljád ihe.
Marikielah
Marikielah láá sämikielâi hyelkkikielah. Toh hämmejeh jieijâs vyelijuávhus, ađai tain iä lah meendu aldasiih suhâkielah. Marikielah láá marilij aalmuglâš kielah. Marikielâst láá kyehti čäällimkielâ: nijttomarikielâ (nuorttâmarikielâ) já värimarikielâ (uárjemarikiekâ). Maaŋgâi mielâst nijttomarikielâ já väärimarikielâ láá eres kielah.
Kuávlu
Marikielâid sárnuh eurooplii Ruošâ nuorttâuásist, Mari El -täsivääldist, já ton kuávlu alda. Uárji-Siberiast, Baškortostanist lii meid marikielâi kuávlu.
Kielâsosiologlâš tile
Marikielâi sárnooloho uccán. Unesco mield marikielah láá uhkevuálásiih. Nijttomarikielâst láá 365 316 já värimarikielâst 23 062 sárnod Ruošâ ive 2010 viehâdâgreekkig mield.
Fonetiik
Nijttomarikielâst láá käävci já väärimarikielâst love vokalid. Ton lasseen ryeššilijn lovnâsaanijn puáhtá leđe vala ohtâ vookaal. Nijttomarikielâst láá 19 já värimarikielâst 21 konsonantid, ryeššilijn saanijn puáhtá leđe váhá eenâb.
Silbo Gomero
pienoiskuva|La Gomera -suálui pienoiskuva|Silbo Gomero kevttee Silbo Gomero ađai El Silbo ( 'njuurgâs') lii kielâ, mon viestâdem tábáhtuvá njurgiitmáin. Kielâ kiävttoo Kanariasuolluid kullee La Gomera -suollust. Njurgum kielâin Silbo Gomerost láá enâmustáá kevtteeh maailmist.
Historjá
Suolluu ässeeh láá viestâdâm Silbo Gomero peht jo ovdil ko vuossâmuuh euroopliih pottii Kanariasuolluid 1400-lovvoost. Njurgum kielâ vuáđđun lâi talle suollui algâaalmug ađai guanchij kielâ. Talle ko espanjaliih väldideijeeh väldidii Kanariasuolluid, njurgâsijd sovâttii espanjakielân, já meid espanjaliih kevtiškuottii Silbo Gomero. pienoiskuva|Silbo Gomero – ovdâmerkkâ 1960-lovvoost ennuv ulmuuh värrejii La Gomerast meddâl eres soojijd (tego Kuuban, Venezuelan já Teneriffan). Forgâ tast maŋa puhelimeh šoddii suollust táválâžžân, mii merhâšij tom, ete Silbo Gomero ij lamaš innig nuuvt tarbâšlâš ko ovdil. Meiddei uđđâ luodah kepidii Silbo Gomero merhâšume kiellân, mii kulloo pyereest meid taggaar kuávlust, kost láá ennuv váráduvah, leevih já kanjoneh. Njurgâsij jienâ kulloo joba muádi kilomeetter keččin.
1970- já 1980-lovvoin kielâ kevtteeh lijjii innig tuše muádis. 1990-lovo aalgâst Silbo Gomero kiäsutškuođij kuittâg oppeet ulmuid, ko ärbivuovijd halijdii anneeđ huolâ. Ive 1999 rääjist Silbo Gomero lii lamaš págulâš aamnâs puoh škoovlâin La Gomera-suollust. Máttááttâs uárnejuvvoo puoh 6–14-ihásâš párnáid. Silbo Gomero škovliittâsâst kiävttoo Silfateo-meetood, moin lii máhđulâš čäälliđ já luuhâđ njurgum kielân. Silfateo-meetood lii keksim Silbo Gomero kielâmiäštár Isidro Ortiz.
Ive 2009 Silbo Gomero uážui Unesco kulttuurärbi-staatus.
Onnáá peeivi kevttim
Masa puoh La Gomera ässeeh (suullân 22 000) iberdeh Silbo Gomero. Stuárráámus uási ässein mättih kevttiđ tom, eromâšávt puáris já nuorâ ulmuuh. Suijân toos lii tot, ete ulmuuh, kiäh láá šoddâm ovdil 1950-lovvoost, láá oppâm kielâ vaanhimijnis. Nuorâbeh suhâpuolvah, kiäh láá jottáám škoovlâ 1999 maŋa, láá oppâm Silbo Gomero škoovlâst.
Veikkâ Silbo Gomero kevttim vijđánij ton historjá ääigi La Gomerast eres Kanariasuolluid, onnáá peeivi kielâ kiävttoo La Gomera ulguubeln innig oovtâ Kanariasuollust, El Hierrost, kost puáris ässeeh kevttih tom tyellitälli.
Silbo Gomero ij kevttuu tuše páihálij ässei kooskâst. Meid turistijn lii máhđulâšvuotâ uápásmuđ kielân motomijn raavâdviäsuin La Gomerast, kost uárnejuvvojeh Silbo Gomero čáittuseh.
Kielâ rááhtus
Silbo Gomerost láá kyehti vookaal viiđâ espanjakielâ vookaal saajeest. Aaleeb njuurgâs (i) meerhâš i já e espanjakielâst. Vyeligub njuurgâs (a) vuod meerhâš a, o teikkâ u espanjakielâst. Nelji njurgum konsonant västideh puoh espanjakielâ konsonantijd. Njurgâseh iäráneh nubijnis nuottâaloduv já jotkuuvâšvuođâ mield.
Helsig ollâopâttâh
thumb|300px|right|Helsig ollâopâttuv válduviäsu ive 1908. Čižetpeln [[Helsig tuámukirkko já válduviäsu puotâluvâi Seenaat-tori.]]
Helsig ollâopâttâh (, uán. HY já, uán. HU) lii Suomâ stuárráámus já puárásumos ollâopâttâh. Tot vuáđudui njuhčâmáánu 26. peeivi 1640.
Marttila
Marttila lii kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Marttilast ääsih 1 993 olmožid, já ton vijdodâh lii 195,99 km², mast 0,68 km² lii čääci. Marttila naaburkieldah láá Koski Tl, Lieto, Loimaa, Paimio, Pöytyä já Salo.
Historjá
Marttila vuáđudui ive 1409.
Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Marttila markkân.
Siijdah
Heikola, Hirvas, Hongisto, Huovaristo, Juutila, Karvela, Krouvi, Laurila, Lovi, Maunula, Mäntsälä, Ollila, Palainen, Pappila, Prunkila, Purhala, Rekoinen, Ruskolainen, Simala, Siutila, Suoniittu, Tiipilä já Vättilä.
Päijät-Häme pyereestvaijeemkuávlu
Historjá
Päijät-Häme pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Sajadâh já rääjih
Päijät-Häme pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavveen Koskâ-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu, tavenuorttân Maadâ-Savo pyereestvaijeemkuávlu, maadânuorttân Kymileevi pyereestvaijeemkuávlu, mäddin Nuorttâ-Uusimaa pyereestvaijeemkuávlu, maadâviestârist Koskâ-Uusimaa pyereestvaijeemkuávlu já viestârist Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu.
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh láá 10 kieldâd, main kulmâ láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Kanta-Häme eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 169 646 olmožid.
Satakunta pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Satakunta pyereestvaijeemkuávlu Satakunta pyereestvaijeemkuávlu lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Satakunta eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 212 880 olmožid.
Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu
Sajadâh já rääjih
Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavveen Pirkanmaa pyereestvaijeemkuávlu, nuorttân Päijät-Häme pyereestvaijeemkuávlu, maadânuorttân Koskâ-Uusimaa pyereestvaijeemkuávlu, mäddin Viestâr-Uusimaa pyereestvaijeemkuávlu já maadâviestârist Varsinais-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu.
Satakunta pyereestvaijeemkuávlu
Historjá
Satakunta pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh 11 kieldâd, main kulmâ láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
Satakunta pyereestvaijeemkuávlu
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh 16 kieldâd, main čiččâm láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
Marokko
Marokko kunâgâskodde (, fastâdum tamazightkielân ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ) ađai Marokko lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Rabat.
Marokkost ääsih masa 37 miljovn olmožid, kiäin 98,7 % láá islamliih. Marokko ránnjástaatâ nuorttân lii Algeria. Mäddin lii Viestâr-Sahara, mon Marokko lii labdam jieijâs uásán, mutâ mast lii vižže.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Virgálâš kielah já eres kielah
thumb|250px|left|Arabia-, tamazight- já ranskakielâg koolbah
Marokko vuáđulaavâ 5 § mield Marokko virgálâš kielah láá arabiakielâ já tamazightkielâ. Veikkâ ranskakielâ ij lah staatâ virgálâš kielâ, tot kiävttoo lingua francan eromâšávt maaŋgâin virgálâš ohtâvuođâin tegu virgálâš dokumentijn já kaavpâšmist. Tamazightkielâ lasseen sárnuh meid eres berberkielâid.
1603
1603 (MDCIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1600-ihelove niäljád ihe.
Pirkanmaa pyereestvaijeemkuávlu
Historjá
Pirkanmaa pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Sajadâh já rääjih
Pirkanmaa pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavveen Maadâ-Pohjanmaa pyereestvaijeemkuávlu, tavenuorttân Koskâ-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu, maadânuorttân Päijät-Häme pyereestvaijeemkuávlu, mäddin Kanta-Häme pyereestvaijeemkuávlu, maadâviestârist Varsinais-Suomâ pyereestvaijeemkuávlu já viestârist Satakunta pyereestvaijeemkuávlu.
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh láá 23 kieldâd, main 12 láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
Listo lavluin já albumijn, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2019 (Nuorttâriijkâ)
Taat lii listo lavluin já albumijn, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2019.
Kymileevi pyereestvaijeemkuávlu
pienoiskuva|Kymileevi pyereestvaijeemkuávlu Kymileevi pyereestvaijeemkuávlu lii pyereestvaijeemkuávlu, mii vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist. Ton toimâkuávlu lii siämmáš ko Kymileevi eennâmkodde. Skammâmáánust 2022 pyereestvaijeemkuávlust assii 159 653 olmožid.
Historjá
Kymileevi pyereestvaijeemkuávlu vuáđudui Suomân uđđâivemáánu 1. peeivi 2023 uássin soti- já eennâmkoddeuđâsmitmist.
Sajadâh já rääjih
Kymileevi pyereestvaijeemkuávlu ránnjákuávluh láá tavveen Maadâ-Savo pyereestvaijeemkuávlu, nuorttân Maadâ-Kärjil pyereestvaijeemkuávlu, maadâviestârist Nuorttâ-Uusimaa pyereestvaijeemkuávlu já taveviestârist Päijät-Häme pyereestvaijeemkuávlu.
Kieldah
Pyereestvaijeemkuávlun kuleh kuttâ kieldâ, main kulmâ láá kaavpugeh.
Kuávlustivrâ
Vuossâmuuh kuávluvaaljah uárnejuvvojii uđđâivemáánu 23. peeivi 2022.
1699
1699 (MDCXCIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1690-lovo majemuš ihe.
Helsig
Helsig (,, já ) lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Tot lii Suomâ uáivikaavpug já Uusimaa eennâmkoddekuávdáš. Helsig lii Suomâluovtâ taveriddoost. Ton vijdodâh lii 715,48 km², mast 501,23 km² lii čääci. Helsig naaburkieldah láá Espoo, Vantaa já Sipoo.
Helsigist láá 655 172 ässed (30.4.2020). Uáivikaavpugkuávlust láá 1 191 124 ässed (30.4.2020), já ubâ Helsig metropolkuávlust ohtsis 1 516 676 ässed (30.4.2020).
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Čuákkipääihih
thumb|left|150px|[[Helsig tuámukirkko|Helsig katedraal]]
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Kaavpuguásih
Helsigist láá 59 kaavpuguássid.
thumb|left|Helsig kaavpuguásih
Njaalâ
Lavdâm já eellimpiirâs
thumb|left|300 px|Njaalâ lavdâm Njaalâ iälá arktâsijn kuávluin Kanadast, Alaskast, Ruošâst, Ruánááeennâm robdâoosijn, Islandist, Čokkevaarijn, Skandinaviast já  Suomâst. Njaalâid šoddâdeh meid čevđiellen, já talle taid kočodeh čuovjisriemnjisin.
Njaalâ lii ollásávt vuáhádum arktâlâš pirrâsân já ličij-uv jurdemist, et njaalâst láá puoh ääših oornigist, mut iä lah. Njaalâst mana tááláá ääigist hyenebeht ko kuássin ovdil, já tot kámppádâl-uv suhâjämimis vuástá.
Riemnjis lii korrâsávt loskâm njaalâ eellimpirâskuávluin ton suujâst, et ovdâmerkkân pessimääigi muádi ceehi lieggânem (13°:st 15°:n) uáivild tom, et njaalâ eellimpirrâsist šadda riämnjá eellimpiirâs.
Eellimvyevih já lattim
Njaalâ lii aktiivlumos veigin, ko ocá purrâmâš. Njaalâ lii puohporree piätuellee, mut válduevvisin láá kuittâg kozzâsäpligeh já muldesäpligeh. Talle ko smavvâ jursseeh láá vääniht, te njaalâ kárttá tuuttâđ luddijd, toi moonijd já uđâgáid sehe muorjijd já haškáid. Tot porá meiddei stuárráámušâid tiivrijd.
Taan ääigi váiluh njaalâ eellimpirrâsist stuorrâpiäđuh masa ollásávt, tegu kumppi, kuobžâ já ketki, já njaalâ ij čuuvtijgin pyevti ávhástâllâđ piäđui koddem poccui pasâttâsâigijn.
Lasanem
Lasanemäigi álgá kuovâmáánust, já njaalâ kiäimá kiđđâtäälvi njuhčâ- tâi cuáŋuimáánust. Piäju lii suáhirääji paajaabeln čunoitiäváin teikkâ keđgijuovâin. Čuávjiäigi lii 51–53 peivid. Vyesimáánu loopâst teikâ kesimáánu aalgâst šaddeh 2–4 čiivgâ.
Himalaja
thumb|300px|Annapurna Himalaja (sanskritkielân हिमालय Himālaya; mast hima meerhâš 'muotâ' já ālaya 'päikki') lii várádâh Aasiast. Himalaja alemus čokke lii Mount Everest.
Väärih
Himalajast láá maailm alemuuh väärih. Maailmist láá 14 väärrid, moi alodâh lii paijeel 8 000 m. Toh láá puoh Himalaja já Karakorum kuávluin:
Helsig tuámukirkko
thumb|250px|right|Helsig tuámukirkko
Helsig tuámukirkko  lii Helsig tuámukirkkoservikode já Helsig evaŋgellâš-luuteerlâš pispekode uáivikirkko. Täsiverdisâš ristâkirho lii vuávám saksalâš arkkiteht Carl Ludvig Engel. Veikâ maŋgâs mielâst kirkko viälgáá, kirho ulguin lii 3 sierâ kuovgisränis ivnesuoivuu. Tuámukirkko apostolpáccáiguin lii ohtâ Helsig tobdosumos symbolijn. Kirhoost kolliisteleh ihásávt paijeel 500 000 olmožid. Sist pelemat láá olgoeennâmlâš turisteh.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 1961 (Saksa)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Saksaast ive 1961.
Oregon
Oregon lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Salem.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
1689
1689 (MDCLXXXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1680-lovo majemuš ihe.
1679
1679 (MDCLXXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1670-lovo majemuš ihe.
Hildur Guðnadóttir
thumb|250px|right|Hildur Guðnadóttir ive [[2007]]
Hildur Ingveldar Guðnadóttir (š. čohčâmáánu 4. peeivi 1982, Reykjavik, Island) lii islandlâš šuoŋârähtee já musikkár, kote lii vuáittám sehe Golden Globe- já Oscar-palhâšuumijd. Hildur Guðnadóttir suáittá selo. Sun lii suáittám om. čuávuvâš juávhuiguin: Pan Sonic, Throbbing Gristle, Múm já Stórsveit Nix Noltes. Ton lasseen Hildur Guðnadóttir lii ráhtám šuoŋâ tagarijd TV-ohjelmáid já elleekuuvijd ko Chernobyl, Joker já Tom of Finland.
Once Upon a Time in Hollywood
thumb|Once Upon A Time in Hollywood logo Once Upon a Time in Hollywood lii ive 2019 puáttám draamakomediaelleekove, mon lii čáállám já stivrim Quentin Tarantino. Tot sajaduvá ive 1969 Los Angelesân.
Kosovo
Kosovo lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Pristina.
Once Upon a Time in Hollywood
Juonâ
Hollywood čaittâleijee Rick Dalton pala ete suu karrieer lii lappâd. Sun já suu sajasâščaittâleijee Cliff Booth irâttává vala miänástuđ já finniđ pegâlmâsvuođâ ive 1969 Hollywoodist.
Čaittâleijeeh
thumb|Brad Pitt, Margot Robbie, já Leonardo DiCaprio [[Hollywoodist ive 2019]] thumb|[[Quentin Tarantino|Tarantino já Robbie Cannesist ive 2019]]
Vuástáväldim
Rotten Tomatoes -sijđo 529 árvustâlmist 85% lijjii miättáseh. Metacritic-siijđost tot finnij 83 čuággád čyeđeest.
1669
1669 (MDCLXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1660-lovo majemuš ihe.
Kuovdâ-Amerik
Kuovdâ-Amerik lii Amerik koskâuási, kezis kuátku Tave- já Maadâ-Amerik kooskâst. Táválávt toos rekinistojeh staatah Meksiko maadârääji já Kolumbia taveviestârrääji kooskâst. Kuovdâ-Amerik viestârpeln lii Kuálhismeerâ já ton nuorttiibeln Karibiameerâ. Kuáđhu kezimus uási lii Panamast. Kuovdâ-Amerik vijđodâh lii paijeel 500 000 km².
Staatah
Kuovdâ-Amerikân kuleh 7 staattâd, main ääsih áárvu mield suulân 47 600 000 olmožid.
Panama lovoin láá fáárust sehe Panama Kuovdâ-Amerik uási lovoh ete ton Maadâ-Amerik uási lovoh.
Mars
thumb|right|250px|Mars Mars lii plaaneet Eennâmpáálu já Jupiter kooskâst. Tot lii Piäiváást niäljádin aldemus plaaneet. Nuuvtko Eennâmpállu já piäiváškode eres planeteh Mars-uv jorá Piäiváá pirrâ. Mars täsnitieđâlâš symbol lii 16px|♂.
1659
1659 (MDCLIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1650-lovo majemuš ihe.
Kostroma
thumbnail|right|250px|Kostroma
Kostroma lii kaavpug Ruošâst.
Historjá
Vuossâmuu keerdi Kostroma mainâšuvvoo ive 1213.
1639
1639 (MDCXXXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1630-lovo majemuš ihe.
1629
1629 (MDCXXIX) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1620-lovo majemuš ihe.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 1962 (Saksa)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Saksaast ive 1962.
Koskâ-Afrik täsiväldi
Eennâmtiätu
thumb|left|265px|Koskâ-Afrik täsivääldi topografisâš kárttá. Koskâ-Afrik täsiväldi lii Afrik koskâuásist. Ton ránnjáenâmeh láá Tšad tavveen, Sudan já Maadâ-Sudan tavveen já nuorttân, Kongo demokraatlâš täsiväldi já Kongo täsiväldi mäddin sehe Kamerun viestârist. Staatâ vijđodâh lii 622 984 km².
Ko saahâ lii šoŋŋâduvâst, te Koskâ-Afrik täsivääldi puáhtá jyehiđ kyevti uásán. Taveuásist lii ohtâ arvepaje jyehi ive vyesimáánust čohčâmáánun. Arvepaje ääigi arva suulân 875–1 000 mm. Mudoi šoŋŋâdâh lii uáli koškes. Maadâuásist vuod šoŋŋâdâh lii trooppisub. Tobbeen koške paje pištá tuše kyehti mánuppaje (juovlâmáánu já uđđâivemáánu), já koskâmiärálávt arva 1 500–2 000 mm jyehi ive. Ive koskâliegâsvuotâ lii mäddin 23 °C já tavveen 26 °C. Tavveen liegâsvuotâ mulsâšud kuittâg eenâb ko mäddin.
Koskâ-Afrik täsiväldi lii Afrik saavaankuávlust, mut šadolâšvuotâ mulsâšud ennuv tavveen máádás. Tavveen iä lah muorah. Mäddin vuod lii trooppisâš arvemecci.
Koskâ-Afrik täsivääldi alemus vääri lii Mont Ngaoui (1 410 m).