cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tuuni Partti
Tuuni Monika Partti (j.s. Länsman; š. vyesimáánu 8. peeivi 1975, Aanaar, Suomâ ) lii tavesämmilâš lávloo já musikkár. Sun kuulâi ive 1982 vuáđudum Angelit-juávkun, mast lâi fáárust meiddei suu uábbi Ursula Länsman. Sunnust šoodâi pegâlmeh jo ive 1979, ko Elina Karjalainen čaalij artikkâl Aŋŋelist ässee oobijn Suomen Kuvalehtin Ovtâstum aalmugij almugijkoskâsâš Päärni ive keežild. Siämmáá ive Länsman uábih uásálistijn meiddei muádi TV-ohjelmân sehe Suomâst já Japanist.
Karrieer
Tuuni Länsman algâttij karrieeris ive 1982 Áŋŋel nuorat -juávhust oovtâst ereslasseen Ulla Pirttijärviin já Ursula Länsmanáin. Sij almostittii juovlâlavlui kasseet ive 1987 oovtâst Mari Boinein. Juávkku almostitij vuossâmuu album ive 1992. Talle juávhu nommâ lâi Angelin tytöt.
Kati-Claudia Fofonoff
Kati-Claudia Fofonoff  lâi nuorttâlâš kirječällee, kii čaalij novellijd, tiivtâid já muštâlusâid sehe nuorttâlâškielân já suomâkielân. Suu pargo lii jurgâlum el. orjâlâškielân, tárukielân já islandkielân.
Bolivia virgáliih kielah
thumb|Espanjakielâ sárnoi prooseent kieldâ mield. thumb|Stuárráámus algâaalmugkielâ kieldâ mield.
Bolivia virgáliih kielah láá ohtsis 37. Stuárráámus kielâ lii espanjakielâ. Eres kielah láá algâaalmugkielah.
Muurame
Muurame lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Muuramest ääsih 10 199 olmožid, já ton vijdodâh lii 194,05 km², mast 50,00 km² lii čääci. Muurame naaburkieldah láá Jyväskylä já Toivakka.
Historjá
Muurame vuáđudui ive 1921.
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah
Isolahti, Hautalanmäki, Jaakkola, Kinkomaa, Kotiranta-Paavalinvuori, Niittyaho, Pitkälä-Riihiniemi, Rajala, Rannankylä, Saarenkylä, Valkola-Rajahonka, Velkapohja, Verkkoniemi, Vihtalahti já Vuorenlahti.
Gagliole
Gagliole lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Gagliolest ääsih 591 olmožid. Ton vijdodâh lii 24,05 km², já alodâh 484 m. Gagliole naaburkieldah láá Castelraimondo, Matelica já San Severino Marche.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Bologna
Bologna lii kaavpug Italiast, Emilia-Romagna kuávlust. Bolognast ääsih 391 034 olmožid. Ton vijdodâh lii 140,86 km², já alodâh 54 m. Bologna naaburkieldah láá Anzola dell'Emilia, Calderara di Reno, Casalecchio di Reno, Castel Maggiore, Castenaso, Granarolo dell'Emilia, Pianoro, San Lazzaro di Savena, Sasso Marconi já Zola Predosa.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 1980 (Espanja)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Espanjast ive 1980.
Luoto
Luoto lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Luotost ääsih 5 530 olmožid, já ton vijdodâh lii 853,28 km², mast 710,83 km² lii čääci. Luoto naaburkieldah láá Kokkola, Kruunupyy, Pedersöre já Pietarsaari. Kieldâ lii kyevtikielâlâš.
Historjá
Luoto vuáđudui ive 1867.
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Listo lavluin, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2005 (Nuorttâriijkâ)
Taat lii listo lavluin, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2005.
Listo lavluin, moh pessii Hit Parade Italia -listo njunošân ive 1970 (Italia)
Listo
Enâmustáá vuobdum single Italiast ive 1970 lii Insieme/Viva lei. Tot ij kuittâggin peessâm listo njunošân.
1703
1703 (MDCCIII) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1700-ihelove niäljád ihe.
Syyria
thumb Syyria lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Damaskos.
Prato eennâmkode kieldah
Prato eennâmkoddeest láá 7 kieldâd.
Listo iivijn
Taat lii '''listo viestâreennâmlâš äigilovo iivijn.
Mondavio
Mondavio lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Mondaviost ääsih 3 737 olmožid. Ton vijdodâh lii 29,64 km², já alodâh 280 m. Mondavio naaburkieldah láá Colli al Metauro, Corinaldo, Fratte Rosa, Monte Porzio, San Lorenzo in Campo já Terre Roveresche.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Cavallara, Pianaccio, San Filippo sul Cesano, San Michele al Fiume já Sant'Andrea di Suasa.
Uáinámušah
Mondaviost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.
Ann-Mari Andersen
Ann-Mari Andersen (š. juovlâmáánu 1. peeivi 1969, Kuovdâkiäinu, Taažâ) lii taažâsämmilâš lávloo já musikkár, kii lii vuálgus Kuovdâkiäinust. Sun lii kyevtikielâlâš. Suu nanosumos kielâ lii tárukielâ, mon sun sárnu argâelimist. Sun kuittâg lávlu orjâlâškielân.
Palhâšumeh
Ive 1993 Ann-Mari Andersen vuoitij Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási pittáin "Ráhkisvuohta seamma lea". Ive 2007 sun uásálistij Melodi Grand Prix -kiišton.
Sysmä
Sysmä lii kieldâ Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Sysmäst ääsih 3 615 olmožid, já ton vijdodâh lii 936,18 km², mast 269,88 km² lii čääci. Sysmä naaburkieldah láá Asikkala, Hartola, Heinola, Kuhmoinen, Luhanka já Padasjoki.
Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Sysmä markkân.
Siijdah
Joutsjärvi, Karilanmaa, Kinnarila (Skinnarila), Koivisto, Käenmäki (Tikkala), Liikola, Nikkaroinen, Nuoramoinen, Onkiniemi, Otamo, Palvala, Rapala, Ravioskorpi, Saarenkylä, Soiniemi, Suurikylä, Särkilahti, Taipale, Toivola, Valittula, Vintturi, Virtaa já Voipala (Suopelto).
1457
1457 (MCDLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1450-lovo káávcád ihe.
Piikkiö
Piikkiö lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Kaarina kaavpugân ive 2009 aalgâ rääjist. Ive 2008 loopâst Piikkiöst assii 7 578 olmožid, já ton vijdodâh lâi 109,21 km², mast 18,52 km² lâi čääci. Piikkiö naaburkieldah lijjii Kaarina, Lieto, Paimio, Parainen já Sauvo.
Eennâmtiätu
Piikkiönjoki kolgá kieldâ čoođâ. Piikkiö stuárráámus suálui lii Harvaluoto.
Siijdah
Aerla, Aininen, Andelmaa, Aro, Bussila, Böle, Finby, Hadvala, Harvaluoto, Hepojoki, Hiirla, Hirsund, Hulkkio, Huttala, Iso-Hepojoki, Isokartano (Storgård), Joensuu (Åminne), Kalainen, Kavalto, Kellarimäki, Kemperlä, Kierlä, Kirismäki, Kokolahti, Koroinen, Koski, Kuotila, Linnunpää, Littoinen, Lyytikkylä, Makarla, Moisio, Niemi, Nunna, Oorlahti, Ootoinen, Perttala, Pukkila (Buckila), Puosta, Puurkankari, Raadelma, Ratsula, Rojola, Runko, Salvela, Suni, Teppala, Tiskarla, Toivonlinna (Hiirla siijdâst), Tuorla, Uitto, Villisi, Viukkala, Vähä-Hepojoki, Vähäkylä já Yltöinen.
Nils Henrik Måsø
Nils Henrik Måsø (čohčâmáánu 23. peeivi 1952 Tiänu, Taažâ – uđđâivemáánu 9. peeivi 2022 Kirkkonjargâ, Taažâ ) lâi sämmilâš toimâtteijee já politikkár Taažâ peln.
Bolognola
Bolognola lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Bolognolast ääsih 142 olmožid. Ton vijdodâh lii 25,87 km², já alodâh 1 070 m. Bolognola naaburkieldah láá Fiastra, Montefortino, Sarnano já Ussita.
Historjá
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Bolognola masa ollásávt:
Siijdah
Markkân lasseen Bolognola kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Pintura.
Gambia
Gambia täsiväldi ađai Gambia (mandinkakielân: Kambiya; wolofkielân: Gámbi) lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Banjul.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Vahto
Vahto lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Rusko kieldân ive 2009 aalgâ rääjist. Ive 2008 loopâst Vahtost assii 1 919 olmožid, já ton vijdodâh lâi 77,37 km², mast 0,31 km² lâi čääci. Vahto naaburkieldah lijjii Aura, Masku, Mynämäki, Nousiainen, Pöytyä, Rusko, Turku já Yläne.
Myanmar
thumb Myanmar ađai Burma lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Naypyidaw.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Borgo Maggiore
Borgo Maggiore lii kieldâ San Marinost. Borgo Maggiorest ääsih 6 971 olmožid. Ton vijdodâh lii 9,54 km², já alodâh 525 m. Borgo Maggiore lii San Marino nubben stuárráámus kieldâ sehe ässeelovo já vijdoduv mield.
Syeinimáánu 27.
thumb|right|[[Kesiolympialiih 2012|Lontoo kesiolympialij lekkâmtilálâšvuotâ syeinimáánu 27. peeivi 2012]] Syeinimáánu 27. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 208. peivi (kárgámive 209. peivi). Ive loopân láá 157 peivid.
Tábáhtusah
Unikekopeivi
Luosâ
Luosâ (Salmo salar) lii kyeli, mii kulá luosâkuolij laahkon.
Lavdâm
Euroopist luosâ luándulâš lavdâmkuávlu lii Nuorttâmeerân, Baareencmeerân, Taažâmeerân, Tavemeerân já Euroop Atlantân lyeštee juuvah já merâkuávluh Novaja Zemljast já Ruánááenâmist Espanja já Portugal räi. Meid Island já Stuorrâ-Britannia juuvâin eelih luosah. Jävriluosah eelih motomijn Taažâ, Ruotâ já Ruošâ čácáduvâin sehe Suomâst Vuoksi čácáduvâst já Aanaarjäävrist. Tave-Amerikist luosah láá Ruánááeennâm já Ovtâstum staatâi koskâsâš merâkuávlust.
1385
1385 (MCCCLXXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1380-lovo kuuđâd ihe.
Serie B 1940–1941
Serie B 1940–1941 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 12. paje. Tot aalgij roovvâdmáánu 6. peeivi 1940 já nuuvâi kesimáánu 12. peeivi 1941.
Juávhuh
Fáárust lijjii ohtsis 18 juávkkud.
Lopâlâš tavlustâh
Ivneh: Serie A 1941–1942 Serie C 1941–1942
Čuággáh: 2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Ripe (Trecastelli)
Ripe lii oovdiš kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Ripest assii 4 401 olmožid. Ton vijdodâh lâi 15,2 km², já alodâh 143 m. Ripe naaburkieldah lijjii Castel Colonna, Corinaldo, Ostra já Senigallia.
Historjá
Uđđâivemáánu 1. peeivi 2014 Ripe, Castel Colonna já Monterado kieldah lahtojii oohtân já šoodâi Trecastelli kieldâ. Trecastellist šoodâi kaavpug ive 2018.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Brugnetto, Passo Ripe já Ponte Lucerta.
Mondolfo
Mondolfo lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Mondolfost ääsih 14 355 olmožid. Ton vijdodâh lii 22,82 km², já alodâh 144 m. Mondolfo naaburkieldah láá Fano, San Costanzo, Senigallia já Trecastelli.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Enonkoski
Enonkoski lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Savo eennâmkoddeest. Enonkoskist ääsih 1 367 olmožid, já ton vijdodâh lii 419,20 km², mast 113,62 km² lii čääci. Enonkoski áinoo naaburkieldâ lii Savonlinna.
Historjá
Enonkoski vuáđudui ive 1882.
Siijdah
Hanhijärvi, Hyypiänniemi, Ihamaniemi, Karvila, Kattilanmäki, Jokisivu, Laasala, Muhola, Paakkunala, Rekitaipale, Simanala, Suurimäki, Vuorikoski já Vääräntaus.
Katri Linna
Katri Sinikka Maaria Linna (š. porgemáánu 27. peeivi 1960, Tampere, Suomâ) lii ruotâsyemmilâš juuriist já olmoošvuoigâdvuođâi piälušteijee. Porgemáánu 2019 rääjist sun parga oovtviärdásâšvuođâváldálii toimâttuvâst Suomâst. Ovdâl taan pargo Linna lâi ee. senior legal advisorin aalmugijkoskâsâš olmoošvuoigâdvuotâornijdume Civil Rights Defendersist (CRD), vt. kuávlutoimâttuv hovdân já tárkkojeijen Euroop torvolâšvuođâ- já oovtâstpargo-ornijdume Ukrainast, já oovtviärdásâšvuođâváldálâžžân Ruotâst. Ton lasseen Linnast lii kuhes karrieer pargovuoigâdvuođâ juristin.
Gamprin
Gamprin lii kieldâ Liechtensteinist. Gamprinist ääsih 1 658 olmožid. Ton vijdodâh lii 6,19 km², já alodâh 468 m.
Säämi ollâopâttâh
thumb|Diehtosiida. Rakânâs, kost Säämi ollâopâttâh lii Säämi ollâopâttâh teikkâ Säämi ollâškovlâ lii Kuovdâkiäinust leijee ollâopâttâh, mii vuáđudui ive 1989. Ton váldu-ulmen lii adeliđ sämikielâg uáppeid tohálâšvuođâ porgâđ sehe Säämist já eres siärváduvâin.
Robert Curl
thumb|right|Robert Curl ive 2009 Robert Floyd Curl, Jr. (porgemáánu 23. peeivi 1933 Alice, Texas, Ovtâstum staatah – syeinimáánu 3. peeivi 2022 Houston, Texas, Ovtâstum staatah ) lâi ovtâstumstaatâlâš kemist já Rice ollâopâttuv kemia professor. Curl finnij ive 1996 Nobel-kemiapalhâšume oovtâst Harold Krotoin já Richard Smalleyin fullereenij kavnâmist.
Säämi ollâopâttâh
Tooimah
Säämi ollâopâttuvvâst láá čuávuvááh uáppufalâlduvah:
Robert Curl
Eellim
Robert Floyd Curl, Jr. šoodâi porgemáánu 23. peeivi 1933 Alicest, Texasist, Ovtâstum staatâin. Suu eeči lâi metodistlâš pappâ Robert Floyd Curl (1897–1971), já suu enni lâi Lessie Waldene Merritt Floyd (1893–1979). Sust lâi ohtâ uábbi Mary Kurio (j.s. Curl).
Curl luuvâi kemia Rice insituutist (maŋeláá Rice ollâopâttâh), mast sun valmâštui tiettuu kandidaatin ive 1954. Filosofia tuáhtárin sun nágáttâlâi ive 1957 Kalifornia ollâopâttuvvâst Berkeleyst.
Luosâ
Lasanem
Luosâ kođá juuvâst čohčuv, 1–4 merâive maŋa. Kođo tábáhtuvá kuoškâst, čievrâponneest. Vistig niŋálâs ocá pyeri kođosaje já kuáivu toos kyepi. Ko kyeppi lii vaalmâš, te niŋálâs almoot tast já luosah kođeh. Táválávt ohtâ luosâpaarâ kođá maaŋgâ kuápán. Algaah čalgeh kiđđuv suulân vyesimáánu ääigi. Luosah jäämih maŋgii kođo maŋa, mut motomeh sättih kuuđđâđ kyehti teikkâ kulmâ keerdi. Puárásumos luosâ lii lamaš 13-ahasâš.
Syeinimáánu 28.
Syeinimáánu 28. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 209. peivi (kárgámive 210. peivi). Ive loopân láá 156 peivid.
1447
1447 (MCDXLVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1440-lovo káávcád ihe.
Livkkáreh
Aanaar kuávlu šlaajah
Aainâs-uv käävci livkkáršlaaijâd láá meiddei Aanaar kuávlu šlaajah. Toh láá:
Ränislivkkár já kiirjâgloddááš láá kuohtuuh viehâ táváliih pessimlodeh Aanaar pirrâsijn.
Nomâttâsah
Livkkárij almosnommâ lii valdum lovnân pajekiel noomâst livkkár. Táválâšvuođâst huolâhánnáá tai nommâ lii kuittâg šoddâm esken tai aigij. Kiirjâgloddáá nommâ lii šoddâm ton ohtâvuođâst, ko biologia oppâkirjeh jurgâluvvojii anarâškielân, já taan šlaajân tarbâšui nommâ. Eidu ton muddoost ep lam vala keččâm loddenomâttâsâid toin čolmijn, et ubâ suuhân ličij pyeri adeliđ siämmááloppâsâš noomâ. Taat loddenomâttâs rahtui talle tuš ovtâskâs nommân, já tagarin tot lii pááccám kielân eidu biologia oppâkirjij peht. Ränislivkkár lii finnim nommâs maŋeláá, esken systemaatlâš loddenommâpargo ääigi. Taat nommâ lii uássin jurgâluslovnâ suomâkielâst já uássin pajekielâst.
Álguálgulávt kiirjâgloddááš lii lamaš čuovjis siähálâsmeecij ässee. Ko majemui aigij loddekuáđáážij falâldâh lii lasanâm, tot lii asâškuáttám meiddei kuácceevuovdijn já tuodârrođoin. Nuuvtpa šiev kuáđáá kavnum lii-uv tääl toos tehálub pessimkriiteer ko tiätulágán mecci. Lode aassâmpirrâs muttuumáin lii čielgiimist, mondiet taan šlaajâst ij ovdil lah lamaš nommâ. Ränislivkkár vist lii häämis peeleest räänis, ige tot ennuv láávlugin nuuvt et ij lah komme, jis tot lii pááccám nomâttáá. Kiirjâgloddááš lii taggaar lodde, mii táválávt finnee eidu tom kuáđáá ko haalijd: jis pyeidicissááš lâš monnim jo monijdis ton kuáđáážân, moos kiirjâgloddááš-uv lii mielâstum, te ij tot maiden häittid: ijhân mihheen eesti kiirjâgloddáá monniimist jieijâs moonijd veikâ toos oolâ!
Puáris kielâst ij lah kavnum nommâ čuávuváid luddijd: kuávsuilodde já čuovjispoođâš. Taah šlaajah láá Aanaar kuávlust härvinâšah, já tondiet toh láá esken tai ivij uážžum noomâs. Taah noomah láá jurgâlusloovnah suomâ- já orjâlâškielâst.
Mánudâš
thumb|Lađâsmáánu 2010
Mánudâš jorá Eennâmpáálu pirrâ. Eennâmpáálust lii ohtâ máánu. Ton täsnitieđâlâš symbol lii 16px|☾.
Kaja Kallas
thumb|right|Kaja Kallas ive 2021 Kaja Kallas (š. kesimáánu 18. peeivi 1977, Tallinna, Eestieennâm SST, Sovjetlitto) lii eestilâš äššivyeijee, politikkár, Eestieennâm reformpiäláduv saavâjođetteijee (2018– ) já Eestieennâm 19. uáiviminister (2021– ). Kallas lii vuossâmuš nissoon, kii väljejui Eestieennâm uáiviministerin.
Edirne
Edirne ( já ) lii kaavpug Tuurkist.
Historjá
Edirne vuáđudui ive 125 oKr., já tast šoodâi kaavpug ive 1923.
Kaja Kallas
Škovlim
Škovlâivijdis Tallinnast sun juuđij vistig vuáđuškoovlâ Tallinna Lilleküla Gümnaasiumst iivij 1984–1992 já te luvâttuv Tallinna 7. Keskkoolist iivij 1992–1995. Luvâttuv maŋa sun varrij Tartton já algâttij uápuidis Tartto ollâopâttuvâst, kost sun luuvâi vuoigâdvuođâtiettuu válduamnâsin. Sun valmâštui kandidaatin ive 1999. Ive 2007 sun oppeet opâškuođij, taan keerdi Estonia Business Schoolist, mast sun valmâštui MBAn kyevti ive maŋa. Sun jotkui siämmáá priivaat kävppitiettuu ollâopâttuvâst já valmâštui EMBAn ive 2010.
Edirne
Ässeeloho
Ive 2019 loopâst Edirnest assii 172 802 olmožid.
Ranskakielâ
upright=1.9|thumb|right|Ranskakielâ maailmist {{Legend|#00006d|Kuávluh kost tot lii váldukiellân}} {{Legend|#0b66e1|Kuávluh kost tot lii [[Virgálâš kielâ|virgálâš kiellân}} {{Legend|#79bdff|Kuávluh kost tot lii nubben kiellân}} {{Legend|#32ff1b|Kuávluh kost tot lii ucceeblovokiellân}} ]] thumb|right|Ranskakielâ Ovtâstum staatâin Ranskakielâ (ransk. français) kulá indoeurooplij kielâi roomaanlâš kielâjuávkun.
São Tomé
São Tomé lii São Tomé já Príncipe stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Borgo Pace
Borgo Pace lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Borgo Pacest ääsih 547 olmožid. Ton vijdodâh lii 56,22 km², já alodâh 469 m. Borgo Pace naaburkieldah láá Badia Tedalda, Carpegna, Mercatello sul Metauro, San Giustino, Sansepolcro já Sestino.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Kauhajoki
Kauhajoki lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Kauhajokist ääsih 13 172 olmožid, já ton vijdodâh lii 1 315,54 km², mast 16,56 km² lii čääci. Kauhajoki naaburkieldah láá Isojoki, Kankaanpää, Karijoki, Karvia já Teuva.
Historjá
Kauhajoki vuáđudui ive 1868, já tast šoodâi kaavpug ive 2001.
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah
Filppula, Heikkilänkylä, Hangaskylä, Ikkeläjärvi, Järvikylä, Kainasto, Kalkunmäki, Kauhajärvi, Keturinkylä, Kokonkylä, Korpikylä, Koskenkylä, Kuutinkylä, Käyränkylä, Luomankylä, Lustila, Marttilankylä, Muurahainen, Möykkykylä, Nirvankylä, Nummikoski, Pihkakylä, Piipari, Pukkila, Puskankylä, Ratikylä, Sahankylä, Savikylä, Turjankylä, Uuronkylä, Yrjänäiskylä já Äijönkylä.
W
thumb|W W lii läättinlâš puustavoornig 23. puustav. Tot ij lah anarâškielâ puustavoornigist.
Vöyri
Vöyri lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Vöyrist ääsih 6 412 olmožid, já ton vijdodâh lii 1 499,92 km², mast 717,78 km² lii čääci. Vöyri naaburkieldah láá Isokyrö, Kauhava, Mustasaari, Uusikaarlepyy já Vaasa. Kieldâ lii kyevtikielâlâš.
Skammâkoveh
thumb|Skammâkuuvij muotâteatter ive 2012 Skammâkoveh teikkâ Skammâkoveh-elleekovefestivaal (, teikkâ Skammkaart-fiʹlmmfestivaal, ) lii algâaalmugij elleekovefestivaal. Ive 1998 vuáđudum festivaal uárnejuvvoo tääl Aanaar markkânist jyehi ive uđđâivemáánu loopâst. Koronaviruspandemia tiet festivaal ij uárnejum ive 2021 ige ive 2022 pääihi alne, pic tot lâi máhđulâš čuávvuđ om. pääihist neetist njuolgâvuolgâttâssân.
Vöyri
Historjá
Oovdiš Vöyri kieldâ vuáđudui ive 1868. Tááláš Vöyri kieldâ vuáđudui ive 2011.
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Skammâkoveh
Skammâkoveh-palhâšume
Skammâkoveh-palhâšume teikkâ Skammâkoveh-elleekovepalhâšume lii algâaalmugij elleekovepalhâšume, mii juáhhoo jyehi Skammâkoveh-elleekovefestivaal ääigi.
Syeinimáánu 29.
thumb|right|[[Dag Hammarskjöld 1950-lovvoost]] Syeinimáánu 29. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 210. peivi (kárgámive 211. peivi). Ive loopân láá 155 peivid.
Tábáhtusah
Olsohpeeivi
Sämirääđi kunneepalhâšume
Sämirääđi kunneepalhâšume ( já ) lii palhâšume, mon Sämirääđi lii mieđettâm ive 1985 rääjist.
Historjá
Sämirääđi vuáđudij jieijâs kunneepalhâšume, ko tot halijdij palhâšiđ ulmuid, seervijd, ornijduumijd jna., moh láá äŋgiruššâm sämmilij pyerrin. Palhâšume juohhui vuossâmuu keerdi ive 1985. Talle tot juohhui jyehi ive, mut ive 2000 maŋa tot lii juohhum suulân jyehi niäljád ive.
Anarâš-lostâ
Lostâ vuolgâttuvvoo Suomâ lasseen Japanân, Ovtâstum staatáid, Kanadan, Saaksan, Hollandân, Sveeicin, Ruotân já Taažân.
Historjá
Anarâškielâ seervi toimâttem Anarâš-lostâ almostuuškuođij ive 1988, já ton vuosmuš nummeer lâi A5-stuárusâš mááŋgus. Numerist lijjii seervi pevdikirjeh, muáddi säniruossâháá, muáddi sargum kove, saavâjođetteijee sänivuáru já toimâttâs postâpalsta, mast pieijui joton loostâ nommâkišto. Numerist lâi meiddei siemin uđđâsâš esken toollum vuosmuu anarâškielâ kuursâst, mii uárnejui Avelist kesimáánust 1988. Kuursâ ornij Laapi ollâopâttâh, já máttáátteijen láin Kuobžâ-Saammâl Matti (Matti Morottaja) já Sevtil-Piäkká (Pekka Sammallahti). Kurssâliih lijjii neljinubáloh, já maaŋgâs tááláin čällein čallii talle vuosmuu keerdi jieijâs eenikielân.
Anarâš almostui nube keerdi Sápmelaš-loostâ lahtosin ive maŋeláá. Taat lâi juo kirjeteddilemlájádâsâst teddilum lostâ mut vala čapisvielgâd. Ihepele maŋeláá, kesimáánust 1990, almostui vuosmuu keerdi olmâ Anarâš-lostâ, mon olgosaddelmân servi lâi finnim ruuđâ Máttááttâsministeriöst kyevti nummeer várás. Tot-uv lâi vala čapisvielgâd, mut juovláid 1990 almostui jo ivnekuvijgijn hervejum nummeer.
Ranska
Ranska täsiväldi ađai Ranska (ransk. France [fʁɑ̃s]) lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Pariisi. Ranskalii uáli pivnohis mađhâšemeennâm.
Eennâmtiätu
Ko Ranska lii stuorrâ väldikodde, te spiekâsteh eennâm jieškote-uv oosij luándutileh čuuvtij nubijnis. Ranska uulât Atlant väldimeerâst Koskâmeerân. Veikkâ paijeel peeli Ranska vijđoduvâst lii vuáládâh, kávnojeh väldikode kuávlust meiddei ollâ váráduvah tegu Aalpah já Pyreneeh. Ranska nuorttârääjist álgá Euroop stuárráámus várádâh Aalpah já eennâm máddáápiäláá rääjist paijaan hormišis Pyrenij várádâh.
Juuvah
Ollâ várádâhkuávluin kulgijdeh Ranska stuorrâ juuvah, main maaŋgah láá ovtâstum kanavaiguin. Ranska	čoođâ Atlantist Koskâmeerân piäsá časijmield maaŋgâi čäcikiäinui mield.
Ranska taveuásist Eŋland kanalân kolgee Seine kolgá Pariisi čoođâ.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Ranska tovnbeln meerâ kuávluh
Raanskan kuleh 18 kuávlu já 101 departement lasseen tovnbeln meerâ kuávluh.
Ráhtulâšvuotâ
Ranskaast lii ennuv tááláá-áigásâš já ollâtásásâš ráhtulâšvuotâ. Pegâlmâsah	ranskaliih automeerhah láá Peugeot, Renault já Citroën.
Eennâmtuálu
Ranska lii Euroop merhâšitteemus eennâmtuálueennâm. Tot lii Italia lasseen maailm stuárráámus viinipyevtitteijee.
Riätká
thumb|Riätká (Juniperus communis) pienoiskuva|Myerjih Riätká (Juniperus communis) lii kuácceemuorâ, mii šadda meecijn, jeegijn, källein, kuátuenâmijn já luođâi piällást. Sáppum myerjih láá čuovjâdeh. Myerjih njiäpcojeh eskin kuálmád keesi čohčuv. Riätká puáhtá eelliđ kuhháá, já tot sáttá leđe 1000-ihásâš.
Sämiriätká
Sämiriätká lii vyeligâš, eennâm mieldi šaddee já tuodârkuávluin táválâš šlaajâ.
Kiävttu sämmilij kulttuurist
Riätkámuorjijn vuoššum teejâ kevttui činehumtaavdân, paijeelmiärálii puáskumân já kužžâpocceeváddoid. Myerjih lasetteh kuužâ, čuávjikolgos já sääpi vuáčuttem. Riätkámyerjih iä soovâ jis láá manemušvääivih iäge meiddei párnái vuástá leijee nisonáid. Riätká lii ucánjáhháá mirhâlâš, mutâ táválávt smavvâ meerijd puáhtá kevttiđ.
Maaŋgah tobdeh riäđhá piärgu- já vuolânjadosin, mutâ vuoššum juhâmuššân-uv tot lii hersku. Teejâ puáhtá vuoššâđ sehe muorjijn, oovsijn ete versoin. Visseeh suápih pyereest tipšomoljon. Muorjijd puáhtá čuággiđ ubâ ive, mutâ puoh pyeremuuh tot láá maŋŋeed čohčuv. Meiddei versoid já oovsijd puáhtá kevttiđ kuás peri.
Wales
thumb thumb Wales lii Ovtâstum kunâgâskode uásikuávlu. Ton uáivikaavpug lii Cardiff.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Bosnia-Hercegovina
Bosnia-Hercegovina lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Sarajevo.
Aanaar Pride
Aanaar Pride lii aanaarlij pridefestivaal, mii Aanaar nuorâistivrâ uárnee jyehi keesi Anarist. Tot lii ubâ Suomâ tavemus Pride.
Historjá
Vuossâmuš Aanaar Pride uárnejui syeinimáánu 2. peeivi 2022. Fáruluvâi jottee juávkku vuolgij Sale-käävpi oovdâst já moonâi Aanaar markkân čoođâ Saijoos šiljo räi. Tastmaŋa ehidist lijjii jieškote-uvlágáneh konserteh, sahâvuáruh já savâstâlmeh. Iärásij lasseen lávdástii Kaisla Suomisii bändi Pain in the Balls sehe Amandaid, kii lii Suáđigilist vuálgus leijee musikkár. Ohjelmân kuulâi meiddei tánssámpáájá. Tábáhtusân uásálistii suulân 100 olmožid.
Njuhčâ
thumb|Njuhčâ Njuhčâ (Cygnus cygnus) lii stuorrâ, vielgis viettuulodde. Tot lii kesilodde. Tot pessee Euroop tavekuávluin já värree čohčuv máádás sudes čääsi kuuvl. Suomâst njuuvčah värrejeh Tanska čolmijd, Nuorttâmeerâ maadâoosijd já Tavemeerân.
Lii arvâlum, et maailmvijđosávt njuhčânääli lii suulân 180 000 ohtâgâssâd. Suomâst njuhčâ lii rávhuidittum.
Njuhčâ porá válduääšist šaddoravâdâs. Njuuvčah parâluveh ubâ eellimáigásis. Paarâ huksee piervâl láásán teikkâ koškásân. Niŋálâs mannee 4–7 laavcâivnásii mane. Kuohtuuh vaanhimeh piemmâv uđâgáid. Uđâgááh viettih vaanhimijguin vuosmuu täälvi. Njuhčâ šadda suhâjuátkimahan suullân 4–5-ihásâžžân.
Stuorrâ, vielgis lodde lii ain kiäsuttâm ulmuid. Njuhčâ kávnoo maŋgii aalmugärbivyevist já taaiđâtuojijn. Njuhčâ lii Suomâ aalmuglâšlodde.
São Tomé já Príncipe
São Tomé já Príncipe demokraatlâš täsiväldi ađai São Tomé já Príncipe lii suáluistaatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii São Tomé. Staatâ uáivisuolluuh láá São Tomé já Príncipe, moi koskâ lii suulân 140 km.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Laskijááh
thumb|Laskijâšpullá Laskijááh láá ristâosko juhle. Juhleh älgih laskijâšpasepeeivi, já nubbe tehálâš juhlepeivi lii laskijâšmajebargâ. Tast maŋa lii kunnâkoskokko já talle álgá vástu, mii pištá 40 peivid. Laskijáid viettih kiđđuv, mutâ peivimeeri muttoo pessijái mield. Laskijâšmajebargâ lii 40 peivid ovdil pessijái.
Ij lah vises, maid suomâkielâ sääni laskiainen meerhâš. Ohtâ máhđulâšvuotâ lii, ete tot meerhâš "lyeštiđ". Ađai saavâst lii jo-uv vástupeeivij lyeštim älgimpeivi teikâ váástu älgimpeivi. Ruotâkielâ sääni lii fettisdag, mii meerhâš "vuojâmajebaargâ".
Jieškote-uv enâmist láá jieijâs ärbivyevih. Maaŋgâin enâmijn läävejeh puurrâđ ennuv já toollâđ ilolâš juuhlijd. Suomâst vuod läävejeh čierâstâllâđ sehe puurrâđ herttâmääli já pulláid.
Tovle laskijááh lijjii tehálâš peivi nisonáid. Ulmuuh tuoivuu šiev piellivâsšado, já nisonij älši já čeppivuotâ mitteduvvojii. Nisoneh ferttejii finniđ panneempargoid valmâšin laskijái räi, vâi sij talle puohtii algâttiđ kođđeempargoid, moid táválávt tarbâšuvvoo eenâb čuovâ.
Laskijâšmajebargâ
Laskijâšmajebargâ lii ain 3.2. já 9.3. kooskâst. Tot puáhtá leđe meid kárgámpeeivi ađai kuovâmáánu 29. peeivi. Čuávuvâžžân lii listo laskijâšmajebaargâin ive 2100 räi:
Skammâkoveh-palhâšume
thumb|right|[[Katja Gauriloff Göteborg elleekovefestivaalist ive 2017, siämmáá ive ko sun vuoitij Skammâkoveh-palhâšume]]
Skammâkoveh-palhâšume teikkâ Skammâkoveh-elleekovepalhâšume lii algâaalmugij elleekovepalhâšume, mii juáhhoo epimerikoskâsávt Skammâkoveh-elleekovefestivaal ääigi. Vuossâmuu palhâšume vuoitij Johs. Kalvemo ive 2003.
Listo lavluin, moh pessii listo njunošân ive 1981 (Espanja)
Taat lii listo lavluin, moh pessii listo njunošân Espanjast ive 1981.
Listo lavluin, moh pessii Hit Parade Italia -listo njunošân ive 1971 (Italia)
Taat lii listo lavluin, moh pessii Hit Parade Italia -listo njunošân ive 1971.
Kauhava
Kauhava lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Kauhavast ääsih 15 682 olmožid, já ton vijdodâh lii 1 328,37 km², mast 14,59 km² lii čääci. Kauhava naaburkieldah láá Evijärvi, Isokyrö, Lappajärvi, Lapua, Pedersöre, Seinäjoki, Uusikaarlepyy já Vöyri.
Historjá
Kauhava vuáđudui ive 1867, já tast šoodâi kaavpug ive 1986.
Kieldâlahtemeh
Alahärmä, Kortesjärvi já Ylihärmä kieldah lahtojii Kauhavan uđđâivemáánu 1. peeivi 2009.
Čuákkipääihih
Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
1437
1437 (MCDXXXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1430-lovo káávcád ihe.
Listo lavluin, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2006 (Nuorttâriijkâ)
Taat lii listo lavluin, moh pessii Ö3 Austria Top 40 -listo njunošân ive 2006.
Iitti
Iitti lii kieldâ Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Iittist ääsih 6 615 olmožid, já ton vijdodâh lii 687,09 km², mast 97,25 km² lii čääci. Iitti naaburkieldah láá Heinola, Kouvola (Elimäki, Kuusankoski já Jaala ive 2008 räi), Lahti (Nastola ive 2015 räi), Lapinjärvi já Orimattila.
Historjá
Iitti vuáđudui ive 1539, já ton kieldâ vuáđudui ive 1865.
Uđđâivemáánu 1. peeivi 2021 Iitti kieldâ sirdâšui Kymileevi eennâmkoddeest Päijät-Häme eennâmkoodán.
Čuákkipääihih
Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii puáidudum.
Siijdah
Apessiinia, Erottaja, Haapakimola, Haukkala, Hiisiö, Huutotöyry, Iitti markkân, Isokylä, Jokue, Kalaksue, Kurri, Kauramaa, Kausala (Kausansaari), Koliseva, Konttila, Koskenniska, Kuukso, Kymentaka (Kymentausta), Lapinkulma, Leininkulma, Lyöttilä, Mankala, Metsälä, Muikkula, Myllytöyry, Niinimäki, Nirvinen, Parolanlääni, Pentinmäki, Perheniemi, Radansuu, Rieska, Saaranen, Sampola, Sitikkala, Sorronniemi, Säyhtee, Sääskjärvi, Taasia, Tapola, Tillola, Vuolenkoski já Väärtti.
Boston
thumb| thumb|Boston lippu thumb|Suffolk pirrâdâhkodde já Boston
Boston lii Massachusetts uásistaatâ uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Tobbeen ääsih ohtsis suulân 710 000 olmožid.
Maribor (kaavpugkieldâ)
Maribor kaavpugkieldâ, meid Maribor kaavpug (, uán. MOM) lii ohtâ Slovenia 12 kaavpugkieldâst. Ton haaldâtlâš kuávdáš lii Maribor, Slovenia nubben stuárráámus kaavpug. Kaavpugkieldâ pormiäštár lii lamaš 2018 rääjist Saša Arsenovič.
Historjá
Maribor kaavpugkieldâ vuáđudui roovvâdmáánu 3. peeivi 1994, ko Sloveniast uđâsmittui kieldâjyehim.
Siijdah
296px|thumb|right|Kaavpugkieldâ siijdah Haaldâtlâš kuávdáá lasseen kieldâst láá meid čuávuvááh siijdah:
Ässeeloho
Ive 2020 Maribor kaavpugkieldâst assii 112 395 olmožid.
Käldee: Wikidata
Syeinilyevi
thumb|300px|Syeinilyeveh [[Montenegrost]] Syeinilyevi lii lamaš vyehi vuorkkiđ koške suoinijd olgon tälviv. Syeinilyeveest láá suullân kuulmâ meetter kukkosiih pelduvváid karsâhánnáá ciägu stáávráh čyeggejum enâmân maŋaluvâi já toh láá suullân 30 seenti kooskâi. Stávrái kuábbáá-uv pelni láá enâmân čyeggejum neeljist kuutân, joba kááhcán-uv uánihis vyelicagged, moi oolâ piäijojeh vyelimuorah, amas syeinih leđe njuolgist ohtâvuođâst enâmân. Ko lyevi lii tievâ suoinijn, te ton oolâ piäijojeh tedâmeh, moh láá rahtum kierruinis oohtânčoonnum riissijn já stáávráin. Risij madduikeijijd láá kuođâttum uávsih, moid stáávráid puáhtá heŋgiđ kuábbáá-uv pel lyeve tedâmin. Tast maŋa lyevi cogâstuvvoo kuábbáá-uv pelni vala tuáris muorâigijn já cogijgijn, amas pieggâ njeidiđ lyeve.
Suomâ lippu
Suomâ lippu lii ohtâ Suomâ aalmuglâšsymbolijn. Lippu lii vielgâd, já tast lii čuovjis ristâ. Kovos vuáđuduvá tave-eennâmlâš ristâliipun. Ovdâskodde tuhhiittij čuovjisristâliipu Suomâ staatâlippun vyesimáánu 28. peeivi 1918, já seenaat nonnij laavâ čuávuváá peeivi.
Nubbe muulsâiähtu liipu ivnen lâi ruopsisfiskislippu. Seenaat lâi iävtuttâm ive aalgâst leijoonliipu staatâlippun. Eero Snellman já Bruno Tuukkanen vuáváin čuovjisristâliipu. Suomâst láá kulmâ čuovjisristâliipu tiijpâ: aalmuglippu ađai táválâš čuovjisristâlippu, njuálguroobdâg staatâlippu já staatâlippu, mast láá kuárvih.
Liputtempeeivih
Suomâst láá aainâs-uv čiččâm virgálâš liputtempeivid já 12 vuáhádum liputtempeivid. Juáhhást lii kuittâg vuoigâdvuotâ keessiđ Suomâ liipu lippustáágun ain, ko sun ana tom tárbulâžžân. Staatâ já virgetoimâttuvah ferttejeh keessiđ Suomâ liipu pajas lippustáágun virgálij liputtempeeivij. Táválávt lippu kiässoo lippustáágun tme käävci iđedist, já tom lyeštih vuálus ehidist majemustáá tme 21.
Lusaka
Lusaka lii Sambia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Genga
Genga lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Gengast ääsih 1 700 olmožid. Ton vijdodâh lii 73,16 km², já alodâh 320 m. Genga naaburkieldah láá Arcevia, Fabriano, Sassoferrato já Serra San Quirico.
Syeinimáánu 30.
Syeinimáánu 30. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 211. peivi (kárgámive 212. peivi). Ive loopân láá 154 peivid.
Genga
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Balaton
Balaton lii jävri Viestâr-Uŋgarist. Ton stuáruduv tiet Balaton-jävri kočoduvvoo meid “Uŋgar meerrân”.
Genga
Siijdah
Avenale, Bivio Filipponi, Camponocecchio, Capolavilla, Casamontanara, Cerqueto, Colcello, Colleponi, Falcioni, Fossi, Gattuccio, Genga Stazione, Mariani, Meleto, Mogiano, Monticelli, Palombare, Palombare di ferro, Pianello, Pierosara, Pontebovesecco, Pontechiaradovo, Rocchetta, Rosenga, San Donnino, San Fortunato, San Vittore, Trapozzo, Trinquelli, Vallemania, Valmontagnana, Vallerapara já Valtreara.
Balaton
Eennâmtiätu
Balaton lii Uŋgar já ubâ Koskâ-Euroop stuárráámus jävri. Jäävri kukkodâh lii 77 kilomeetterid já kobdodâh enâmustáá 14 kilomeetterid. Ton vijđodâh lii 598 km². Balaton-jäävri stuárráámus kieŋŋâlvuotâ lii 11 meetterid já koskâkieŋŋâlvuotâ 3,25 meetter.
Balaton-jävri lii pivnohis mađhâšem- já luámusaje. Ton maadâriddo lii täässiv já cuávis, taveriddoost vuod láá väärih. Taverido eennâm lii vulkaanlâš, já tot lii onnáá peeivi tehálâš viinikuávlu.
Balaton čääsi liegâsvuotâ puáhtá leđe joba 30 cekkid keessiv, jäävri uccâ kieŋŋâlvuođâ tiet. Siämmáá suujâst jävri jiäŋu älkkeht tälviv, já jieŋâ asodâh puáhtá leđe talle 20 senttimeetterid.
Historjá
Balaton-jäävri ääldis lii nuorâ: tot šoodâi vuálá miljovn ihheed tassaaš. Algâaalgâst kuávlust lijjii vittâ ucceeb jäävri, main šoodâi maŋeláá ohtâ stuorrâ jävri.
Kyeleh
Balaton-jäävrist eelih paijeel 30 kyelišlaaijâd. Táválumos kyelišlaajah láá siergi já puško.
Listo Mycodrosophila-suuhân kullee šlaajâin
Taat lii listo Mycodrosophila-suuhân kullee šlaajâin. Listo siskeeld 127 šlaaijâd. Mycodrosophila-suuhâ kulá Drosophilidae-hiäimun.
Ranua
Ranua lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Ranuast ääsih 3 743 olmožid, já ton vijdodâh lii 3 694,79 km², mast 241,17 km² lii čääci. Ranua naaburkieldah láá Ii, Puáššu, Pudasjärvi, Ruávinjargâ, Simo já Tervola.
Historjá
thumb|left|[[Pudasjärvi, Ruávinjaargâ já Simo kuávluh, main šoodâi Ranua kieldâ.]] Ranua vuáđudui ive 1917. Ton kuávluh kullii Pudasjärvi, Ruávinjaargâ já Simo kieldáid. Ive 1926 smavvâ kuávlu sirdâšui Ranua kieldâst uđđâ Puášu kieldân.
Listo sämitiggeairâsijn Taažâ Sämitiggeest iivij 1997–2001
thumb|400px|Sämitige čuákkim iivij 1997–2001 Taat lii listo sämitiggeairâsijn Taažâ Sämitiggeest iivij 1997–2001. Listoost láá puoh ulmuuh, kiäh väljejuvvojii Taažâ Sämitiigán ive 1997 sämitiggevaaljâin. Sämitiigán väljejuvvojii ohtsis 43 sämitiggeairâsid 13 valjâpirrâduvvâst.
Iivij 1997–2001 paje lâi Sämitige 3. paje, já tot lehâstui virgálávt roovvâdmáánu 7. peeivi 1997.
Porgemáánu 1.
Porgemáánu 1. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 213. peivi (kárgámive 214. peivi). Ive loopân láá 152 peivid.
Niillas Holmberg
Niillas Holmberg teikkâ Jalvvi Anna-Liissá Niillas (š. syeinimáánu 2. peeivi 1990, Ucjuuhâ, Suomâ) lii sämmilâš tihtâčällee, kirječällee, musikkár, čaittâleijee, TV-jođetteijee já aktivist.
Rapagnano
Rapagnano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Rapagnanost ääsih 2 000 olmožid. Ton vijdodâh lii 12,65 km², já alodâh 314 m. Rapagnano naaburkieldah láá Fermo, Grottazzolina, Magliano di Tenna, Monte San Pietrangeli, Montegiorgio já Torre San Patrizio.
Niillas Holmberg
Eellim
Niillas Holmberg šoodâi syeinimáánu 2. peeivi 1990 Ucjuuvâst. Suu eeči lii sämmilâš párnái- já oppâkiirjij kirječällee já jurgâleijee Veikko Holmberg já suu enni lâi sämmilâš máttáátteijee Anna-Liisa Guttorm. Ko Holmberg lâi 12-ihásâš, suu enni jaamij purâsân.
Rapagnano
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Niillas Holmberg
Eellim
Holmberg rávásmij Ucjuuvâst, kost sun juuđij Ucjuvnjäälmi škoovlâ orjâlâškielâg luoka. 16-ihásâžžân sun varrij Tamperen luvâttuv tiet. Taaiđâluvâttuvvâst sun teeivâi Roope Mäenpää, kiäin sun maŋeláhháá vuáđudij lávlumduo Niillas Holmberg & Roope Mäenpää. Luvâttuv maŋa sun maacâi Ucjuuhân.
Rapagnano
Siijdah
Markkân lasseen Rapagnano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Piane di Rapagnano.
Niillas Holmberg
Teatter- já televisiopargo
Jo škoovlâ ääigi Holmberg lâi ive 2009 valmâštum Yleisradio minirááiđust Lopun alku, mii muštâl vyevdičuoppâmčuolmâin Anarist. Siämmáá ive Holmberg jođetškuođij Yle pyevtittem sämikielâg Unna Junná -párnáiohjelm. Sun lii čaittâlâm eereeb iärrás Kuovdâkiäinust tuáimee Piäiváš Säämi Aalmugteatterist já lii lamaš sämikielâg párnáiohjelmist NRK:st Taažâ peln.
Holmberg elimist já määđhist jieijâslágán taidârin muštâleijee Soajálaččat-elleekove vuosâeehid lâi kuovâmáánu 2. peeivi 2013 Skammâkoveh-elleekovefestivaalist. Elleekove lii stivrim Ima Aikio-Arianaick.
Karen Marie Eira Buljo
Karen Marie Nilsdatter Eira Buljo teikkâ Jusse Juhán Niillasa Gáre Márjá (š. njuhčâmáánu 23. peeivi 1956 ) lii tavesämmilâš kirječällee já politikkár.
Cantagallo
Cantagallo lii kieldâ Italiast, Toscana kuávlust. Cantagallost ääsih 3 149 olmožid. Ton vijdodâh lii 95,67 km², já alodâh 423 m. Cantagallo naaburkieldah láá Barberino di Mugello, Camugnano, Montale, Montemurlo, Pistoia, Sambuca Pistoiese, Vaiano já Vernio.
Niillas Holmberg
Muusik
Poppoo-juávhu jesânin 14-ihásâš Holmberg vuoitij ive 2005 Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási lavluin Giella ii leat jáddan. Holmberg raahtij pitá saanijd já meid ráppái taid.
Holmberg lii almostittâm kyehti orjâlâškielâg folk-muusikalbum oovtâst tamperelâš klassiklâš muusik šuoŋârähtee Roope Mäenpääin. Duost Holmberg láávlui já čuojâttij kiitaar, já Mäenpää čuojâttij selo já piano. Suomâ já Taažâ lasseen kyevtis lávdástáin aalmugmuusikjuuhlijn eereeb iärásij Islandist já Eestienâmist. Kyevtis čuojâttáin majemuu konsertis vyesimáánu 25. peeivi 2019.
Cantagallo
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Niillas Holmberg
Muusik
Holmberg lâi kyessilávlon oovtâst Sofia Jannokáin Amoc singlest Kuobârpoolvâ maŋa (2016) sehe Ailu Valle pittáást Dušši dušše duššat (2012).
Čalluuh
Holmberg lii almostittám kuttâ tihtâkirje:
Suu tiivtah láá jurgâlum suomâ-, eesti-, saksa-, espanja- já tárukielân.
Cantagallo
Siijdah
Campagnana, Carmignanello, Castello, Cerbaia, Chiusoli, Dagnana, Fornace, Fossato, Gavigno, Gricigliana, Il Fabbro, L'Acqua, La Dogana, La Villa, Luicciana, Luogomano, Migliana, Peraldaccio, Piazza (ij innig aassum), S. Stefano, Sezzana já Usella.
Kauniainen
Kauniainen lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Kauniaisiist ääsih 9 867 olmožid, já ton vijdodâh lii 6,00 km², mast 0,11 km² lii čääci. Kauniaisii áinoo naaburkieldâ lii Espoo. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.
Niillas Holmberg
Čalluuh
Holmberg lâi ohtâ Giron Sámi Teáhter CO2lonialNation-čaaitâlm (vuosâeehid 2017) kietâčällein. Sun lii čälimin elleekove kietâčalluu oovtâst pelikyeimis Katja Gauriloffáin.
Holmberg vuossâmuš roomaan Halla Helle almostui ive 2021.
Kauniainen
Čuákkipääihih
Kaavpugist lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Helsig kuávdáščuákkipäikki.
Niillas Holmberg
Palhâšumeh
Ive 2010 Holmberg väljejui Riddu Riđu ive nuorâ taiđârin. Ive 2014 Holmberg vuoitij tihtâkirjestis Amas amas amasmuvvat Sämirääđi kirjálâšvuođâpalhâšume. Kirje lâi meid iävtukkâssân Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuođâpalhâšumán ive 2015, mut ij vuáittám. Ton lasseen Holmberg kirje Juolgevuođđu lâi iävtukkâssân Tave-enâmij rääđi kirjálâšvuođâpalhâšumán ive 2020, ko meiddei suu eeji čäällim kirje Duvro-guovža ja skohtermáđii lâi iävtukkâssân párnái- já nuorâikirjálâšvuođâpalhâšumán.
Washington, D.C.
thumb| thumb|Washington, D.C. lippu thumb|
Washington, D.C. (virgálávt District of Columbia, kočodeh meid Districtin, D.C.:n teikkâ tuše Washingtonin) lii Ovtâstum staatâi uáivikaavpug. Tot ij kuulâ oovtâgin uásistaatân, peic tot lii njuolgist Ovtâstum staatâi kongres vuálásâš kuávlu já tast lii räijejum jiešhaldâšem. Ton ráánjáh láá Maryland já Virginia uásistaatah.
Ovtâstum staatâi kongres ovdâsteijei viste lii kesimáánu 26. peeivi 2020 jienâstâm ton peeleest, ete Washington, D.C.:st šodâččij uásistaatâ. Talle tot ličij Ovtâstum staatâi 51. uásistaatâ. Oskoh kuittâg, ete iävtuttâs ij peesâ senatist čoođâ. Lahâiävtuttâs ij lah kuássin ovdil čođâldittâm jienâstem ovdâsteijei visteest teikâ senatist. Moonâm tove ääšist láá kongressist jienâstâm ive 1993.
Washington, D.C.:st ääsih ohtsis suulân 720 000 olmožid (2020).
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
N
thumb|N N lii läättinlâš puustavoornig 14. já anarâškielâ puustavoornig 19. puustav.
Hirvensalmi
Hirvensalmi lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Savo eennâmkoddeest. Hirvensalmist ääsih 2 155 olmožid, já ton vijdodâh lii 746,59 km², mast 281,31 km² lii čääci. Hirvensalmi naaburkieldah láá Joutsa, Kangasniemi, Mikkeli, Mäntyharju já Pertunmaa.
Historjá
Hirvensalmi vuáđudui ive 1656.
Siijdah
Hirvenlahti, Hirvensalmi markkân, Hurrila, Hämeenmäki, Kekkola, Kilkki, Kissakoski, Kotkatvesi, Kuitula, Lahnaniemi, Lelkola, Malvaniemi, Merrasmäki, Monikkala, Noitti, Parkkola, Puukonsaari, Pyörnilä (Björnilä), Pääskynsaari, Pöyry, Ripatti, Suonsalmi, Syväsmäki, Tuukkala, Vahvamäki, Vahvaselkä já Väisälä.
1417
1417 (MCDXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 1410-lovo káávcád ihe.
Lupita Nyong'o
Lupita Amondi Nyong'o (š. njuhčâmáánu 1. peeivi 1983, México, Meksiko) lii meksikolâš-kenialâš čaittâleijee. Ive 2014 sun vuoitij Oscar-palhâšume rolâstis elleekooveest 12 Years a Slave.
Eellim
Lupita Nyong'o šoodâi njuhčâmáánu 1. peeivi 1983 Méxicost. Suu vaanhimeh lává kenialiih Dorothy Ogada Buyu Nyong'o já Peter Anyang' Nyong'o, kiäid lijjii ááijám Keniast meddâl pooliitlâš suujâi tet, mutâ peerâ puovtij maccâđ Kenian, ko Lupita lâi val páárnáš. Lupita vietij-uv pärnivuođâs já nuorâvuođâs Keniast ovdilgo 16-ihásâžžân suu vaanhimeh vuolgâttáin suu čiččâm mánuppajan maassâd Meksikon oppâđ espanjakielâ. Maŋeláá sun vuolgij Ovtâstum staatáid jotteeđ Hampshire College Amherstist, Massachusettsist, kost sun valmâštui elleekovesyergi uápuin ive 2003.
Karrieer
Lupita Nyong'o finnij vuossâmuu roolâ ive 2008. Sust lâi talle uáiviroolâ uánihisfiilmâst East River. Sust šoodâi pegâlmâs ive 2013, ko sun čaittâlij elleekooveest 12 Years a Slave, mast sun vuoitij Oscar-palhâšume (nissoonuálgiroolâ).
Mõisaküla
Mõisaküla lii epijiečânâs kaavpug Mulgi kieldâst, Viljandimaa eennâmkoddeest, Eestienâmist.
Historjá
Roovvâdmáánu 24. peeivi 2017 Karksi, Abja já Halliste kieldah sehe Mõisaküla kaavpug lahtojii uđđâ Mulgi kieldân.
Montefelcino
Montefelcino lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montefelcinost ääsih 2 568 olmožid. Ton vijdodâh lii 39,01 km², já alodâh 260 m. Montefelcino naaburkieldah láá Colli al Metauro, Fossombrone, Isola del Piano, Pesaro, Petriano, Sant'Ippolito já Urbino.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Casa Rotonda, Fontecorniale, Monteguiduccio, Montemontanaro, Ponte degli Alberi, Sterpeti, Valzangona, Villa Palombara já Ville.
Suomâ sämmilij kuávdášservi
Suomâ sämmilij kuávdášservi lii kuávdášservi, mii oovdâst sämmilijd Suomâ peln. Tot lii Sämirääđi áinoo jeessânservi Suomâst.
Historjá
Servi vuáđudui Anarist roovvâdmáánu 5. peeivi 1997. Tom vuáđudii Ucjuuvâ sämiservi Sámi siida, Iänuduv sämiservi Johtti sápmelaččat já Ruávinjaargâ sämiservi Mii. Maŋeláhháá ađai ive 1998 servii meid SámiSoster já Suomâ säminuorah. Tast maŋa seervâi Suomâ puásuisämmiliih. Ive 2008 seervâi majemuš jeessânservi ađai nuorttâlij servi Saaʹmi Nueʹtt.
Jeessânseervih
Suomâ sämmilij kuávdášseervist láá tääl čiččâm servid :
1407
1407 (MCDVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1400-ihelove káávcád ihe.
Washington (uásistaatâ)
Washington lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Olympia já stuárráámus kaavpug Seattle. Washington uásistaatâ ij koolgâ siävuttiđ Ovtâstum staatâi uáivikaavpugân, Washington, D.C.:n.
Washington uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 7,8 miljovn olmožid (2020).
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
1375
1375 (MCCCLXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1370-lovo kuuđâd ihe.
Márjá-Liisá Olthuis
Márjá-Liisá Olthuis (j.s. Mujo; š. porgemáánu 9. peeivi 1967, Pärttih, Aanaar, Suomâ) lii anarâš kielâtieđâldeijee já kielâtotkee. Suu sämikiel nommâ lii Kaabi Eljis Márjá-Liisá. Merhâšittee äšši Márjá-Liisást lii tot, et sun lii pastam siäiludiđ já ovdediđ anarâškielâ kukken anarâš pirrâsist, ko lii aassâm Kuhmost, Oulust já Hollandist.
Eellim
Márjá-Liisá Mujo šoodâi porgemáánu 9. peeivi 1967 Pärttihist, mii lii uccâ siijdâš Aanaar kieldâst. Suu eeči lâi Sammlii-Kaabi Eljis (Eljas Mujo) já enni lii Piätárii-Heendâ Heeihâ Elsa (js. Aikio, tááláš Väisänen).
Vuáđuškoovlâ sun algâttij Pärttihist ive 1974, joođhij Ucjuuvâst já Njuárgámist já loppâuási škoovlâ sun juuđij Kuhmost. Pajeuáppen sun čaalij Kuhmo luvâttuvâst kiđđuv 1986.
Márjá-Liisá lii vuossâmuš anarâš maister sehe vuossâmuš anarâš, kote totká jieijâs kielâ. Sun valmâštui filosofia maisterin Oulu ollâopâttuvâst njuhčâmáánu 25. peeivi 1992. Filosofia lisensiaatin sun valmâštui ive 2001 já lisensiaatpargo kieđâvušâi kyevtistaavvâl orjâlâškielâ -mi- já anarâškielâ kyevtistaavvâl -mi- já -me- nominijd já toi álgupuáttim. Sun nágáttâlâi tuáhtárin ive 2007. Sun čaalij náguskirje anarâškielâ šlajânomâttâsâin, moh kieđâvušeh kuobbârijd, šaddoid já luudijd.
Márjá-Liisá áásá tááláá ääigist Hollandist já suu perrui kuleh hollandlâš kállá Henkjan lasseen kyehti nieidâ, Sofia (š. 1996) já Ester Anne (š. 2004), kiäid sun sárnu pääihist anarâškielâ.
Pargo
Márjá-Liisá lii pargoost Oulu ollâopâttuvâst, kost sun máttát anarâškielâ. Sun tuáimá meiddei Anarâškielâ seervi saavâjođetteijen.
Palhâšumeh
Säämi Instituut mieđettij Márjá-Liisán Israel Ruong stipend, mii mieđettuvvoo nuorâ sämikielâ totkei. Stipend keigij sunjin roovvâdmáánu 26. peeivi 1999 Kuovdâkiäinust suu kuhesáigásâš máttáátteijee já ustev filosofia tuáhtár Tuomas Magga.
Kuovâmáánu 21. peeivi 2020 Márjá-Liisá vuoitij Linguapax-palhâšume pargostis anarâškielâ pyerrin. Palhâšume juáhhoo jyehi ive aalmugijkoskâsii eenikielâ peeivi ulmui tâi uásipiälán, mii lii ovdedâm kielâ maaŋgâpiälálâšvuođâ, kielâ iäláskittem, kielâ siärváduv movtáskittem já maaŋgâkielâlâšvuođâ. Palhâšume juáhá Linguapax-ornijdume, mii suoijâl já iäláásk kielâ maaŋgâpiälálâšvuođâ maailmist. Palhâšume lii 6 000 eurod.
Montelabbate
Montelabbate lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montelabbatest ääsih 6 936 olmožid. Ton vijdodâh lii 19,57 km², já alodâh 65 m. Montelabbate naaburkieldah láá Pesaro, Tavullia, Urbino já Vallefoglia.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Apsella, Farneto, Montelabbate, Osteria Nuova já Ripe.
Luxemburg
Luxemburg lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug, Luxemburg, lii ohtâ Euroop union neelji virgálii uáivikaavpugist.
Ässeeloho
Käldee: Wikidata
Genova
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
1397
1397 (MCCCXCVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1390-lovo káávcád ihe.
Taras Ševtšenko
Taras Hryhorovytš Ševtšenko lâi ukrainalâš tivtâsteijee já taaiđâmáálár sehe 1800-lovo ukrainalii aalmuglii lihâstâs vaigutteijee. Suu tiivtah kieđâvušeh iänááš historjálijd tábáhtusâid kaasaaksoođij ääigi sehe olmooškode epiluholijd kolgâmušâid.
Porgemáánu 2.
Porgemáánu 2. peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 214. peivi (kárgámive 215. peivi). Ive loopân láá 151 peivid.
Taras Ševtšenko
Eellim
Ševtšenko lâi eennâmuárji, já sust šoodâi uárbis 12-ihásâžžân. Eennâmuárjin Ševtšenko varrij omâsteijes P. Engelhardtáin vistig Vilnan já ive 1831 Piättârân. Piättárist Engelhardt huámášij, et Ševtšenko maatij mááláđ hirmâd pyereest, já tondiet ive 1828 Ševtšenko algâttij máálámpargoid oppâalgen. Ševtšenko máálái ovdâmerkkân Piättár Kesimuorâstuv enâduvâid. Piättârist sun uápásmui meiddei páiháláid ukrainaláid taidâráid. Ševtšenkon uđđâ skipáreh ruuđâid já luovâsmittii suu uárjivuođâst. Ševtšenkost šoodâi rijjâ almai vyesimáánu 5. peeivi 1838.
N'Djamena
N'Djamena lii Tšad stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.
Taras Ševtšenko
Karrieer
Rijjâ almajin Ševtšenko luuvâi Piättâr taaiđâakatemiast, kost suu máttáátteijee tooimâi Karl Brjullov. Ive 1840 almostui Ševtšenko vuossâmuš tihtâantologia Kobzar. Ive 1841 almostui uđđâsist eeppisâš tihtâ Haidamaky já ive 1844 ballad Hamaliia. Iivij 1843, 1845 já 1846 Ševtšenko eelij huolhij kulen Ukrainast, kost sun uápásmui ovâmerkkân Panteleimon Kulišân, Myhailo Maksymovytšân já Varvara Repninan. Ševtšenko valmâštui Piättâr taaiđâakatemiast ive 1845. Ive 1846 Ševtšenko finnij pargosaje Kiova ollâopâttuvâst sárgummáttáátteijen.