cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Listo MS-DOS-speelâin
E
Earth 2140 -- EarthSiege -- Earthworm Jim -- Elasto Mania -- The Elder Scrolls: Arena -- The Elder Scrolls II: Daggerfall -- Elder Scrolls Legends: Battlespire -- Electranoid -- Electro Man -- Elite -- Empire: Wargame of the Century -- Empire Deluxe -- Epic Pinball -- Eric the Unready -- Excelsior Phase 1: Lysandia -- Extreme Pinball -- Eye of the Beholder -- Eye of the Beholder II: The Legend of Darkmoon -- Eye of the Beholder III - Assault on Myth Drannor
F
Fallout: A Post Nuclear Role Playing Game -- Final Doom -- Fire Hawk -- Flashback -- Flightmare -- Formula One Grand Prix -- Full Throttle -- FX Fighter
H
Harpoon -- Harpoon II -- Heartlight -- Heaven's Dawn - viimeinen toivo -- Heretic -- Heroes of Might and Magic -- Heroes of Might and Magic II -- Hexen -- Highway Hunter
I
Ignition -- Ikari Warriors -- Impact -- The Incredible Machine -- The Incredible Machine 2 -- Indiana Jones and the Fate of Atlantis -- Indiana Jones and the Last Crusade: The Graphic Adventure -- International Karate -- Ishar: Legend of the Fortress -- Ishar 2: Messengers of Doom -- Ishar 3: The Seven Gates of Infinity
K
Keen Dreams -- Ken's Labyrinth -- Kiloblaster -- King's Quest I: Quest for the Crown -- King's Quest II: Romancing the Throne -- King's Quest III: To Heir is Human -- King's Quest IV: The Perils of Rosella -- King's Quest V: Absence Makes the Heart go Yonder -- King's Quest VI: Heir Today, Gone Tomorrow -- King's Quest VII: The Princeless Bride -- Kingdom: The Far Reaches
L
Lands of Lore: Guardians of Destiny -- Lands of Lore: The Throne of Chaos -- The Last Express -- The Last Ninja -- Last Ninja 2: Back with a Vengeance -- Leather Goddesses of Phobos -- The Legend of Saladir -- Legend of the Red Dragon -- Leisure Suit Larry in the Land of the Lounge Lizards -- Leisure Suit Larry Goes Looking for Love (in Several Wrong Places) -- Leisure Suit Larry 3: Passionate Patti in Pursuit of the Pulsating Pectorals -- Leisure Suit Larry 5: Passionate Patti Does a Little Undercover Work -- Leisure Suit Larry 6: Shape Up or Slip Out! -- Leisure Suit Larry 7: Love for Sail! -- Lemmings -- Lemmings 2: The Tribes -- Lemmings 3D -- Liero -- LineWars -- LineWars II -- Litil Divil -- Little Big Adventure -- Little Big Adventure 2 -- LOOM -- Lords of the Realm -- Lords of the Realm II -- Lotus III: The Ultimate Challenge -- Lure of the Temptress
M
Magic Carpet -- Magic Carpet 2: The Netherworlds -- Major Stryker -- Maniac Mansion -- Manic Miner -- The Manhole -- Martian Memorandum -- Master of Magic -- Master of Orion -- Master of Orion II -- M.A.X.: Mechanized Assault and Exploration -- MDK -- Mean Streets -- MechWarrior -- MechWarrior 2: 31st Century Combat -- Mega Man -- MegaRace -- MegaRace 2 -- MHM 97 -- MHM 99 -- MHM 2000 -- Microsoft Flight Simulator -- Might and Magic: The Secret of the Inner Sanctum -- Might and Magic II: Gates to Another World -- Might and Magic III: Isles of Terra -- Might and Magic IV: Clouds of Xeen -- Might and Magic V: Darkside of Xeen -- Mine Bombers -- Mini-Putt -- Mixed-up Mother Goose -- Molez -- Monkey Island 2: LeChuck’s Revenge -- Moonstone -- Moria -- Mortal Kombat -- Mortal Kombat II -- Mortal Kombat III -- M.U.G.E.N -- Muukalaisten yö -- Mystic Towers
N
Navy Moves -- NBA Jam T.E. -- The Need for Speed -- NetHack -- NHL ’94 -- NHL 95 -- NHL 96 -- NHL 97 -- Normality
P
Panzer General -- The Patrician -- PC Kid -- Personal Nightmare -- Phantasmagoria -- Phantasmagoria: A Puzzle of Flesh -- Pharaoh’s Tomb -- Pinball Dreams -- Pinball Dreams II -- Pinball Fantasies -- Pinball Illusions -- Pinball Mania -- Planetfall -- Police Quest: In Pursuit of the Death Angel -- Police Quest II: The Vengeance -- Police Quest III: The Kindred -- Police Quest IV: Open Season -- Populous -- Populous II: Trials of the Olympian Gods -- Prince of Persia -- Prince of Persia 2: The Shadow and the Flame -- Propilkki
R
Railroad Tycoon -- Rainbow Islands -- Rambo III -- Raptor: Call of the Shadows -- Rayman -- Realms of Arkania: Blade of Destiny -- Realms of Arkania: Star Trail -- Realms of the Haunting -- Red Baron -- Redneck Rampage -- Return to Zork -- Rise of the Triad -- Robinson's Requiem -- Rogue -- Round 42
S
Sam & Max Hit the Road -- Sango Fighter -- Scorched Earth -- Screamer -- The Secret of Monkey Island -- Seek and Destroy -- Sensible Soccer -- Serve & Volley -- The Settlers -- The Settlers II -- Shadow Warrior -- Shadowgate -- Shattered Steel -- Silverball -- SimAnt -- SimCity -- SimCity 2000 -- SimEarth -- SimIsle -- SimLife -- Simon the Sorcerer -- Simon the Sorcerer II: The Lion, the Wizard and the Wardrobe -- The Simpsons: Bart vs. the Space Mutants -- SkyRoads -- Slicks ’n Slide -- Slipstream 5000 -- Snarf -- Solar Winds -- Space Adventure -- Space Invaders -- Space Quest - Sarien Encounter -- Space Quest II: Vohaul's Revenge -- Space Quest III: The Pirates of Pestulon -- Space Quest IV: Roger Wilco and the Time Rippers -- Space Quest V: The Next Mutation -- Space Quest 6: The Spinal Frontier -- Spear of Destiny -- Speedball -- Spellcross -- SpurguX -- Star Control -- Star Control 2 -- Star Control 3 -- Star Mines -- Star Mines 2 -- Star Wars -- Starflight -- Starflight 2: Trade Routes of the Cloud Nebula -- Steel Panthers -- Steel Panthers II: Modern Battles -- Steel Panthers III: Brigade Command (1939–1999) -- Stellar 7 -- Stonekeep -- Street Fighter -- Street Fighter II -- Stunt Car Racer -- Stunts -- Supaplex -- Super Street Fighter II Turbo -- Super ZZT -- Syndicate -- Syndicate Wars -- System Shock
T
Tank Wars -- TechnoVenture -- Teenage Mutant Ninja Turtles -- Teenage Mutant Ninja Turtles: The Manhattan Missions -- Teenagent -- Telengard -- Terminal Velocity -- Tetris -- Thexder -- Thexder 2 -- Thor's Hammer -- Threat -- TIE Fighter -- Titans of Steel -- Titus the Fox -- Tomb Raider -- Toonstruck -- Traffic Department 2192 -- Transport Tycoon -- Triplane Turmoil -- Turbo Outrun -- Turrican II: The Final Fight -- Tyrian
U
UFO: Enemy Unknown -- Ugh! -- Ultima I: The First Age of Darkness -- Ultima II: The Revenge of the Enchantress -- Ultima III: Exodus -- Ultima IV: Quest of the Avatar -- Ultima V: Warriors of Destiny -- Ultima VI: The False Prophet -- Ultima VII: The Black Gate -- Ultima VII, Part Two: Serpent Isle -- Ultima VIII: Pagan -- Ultima Underworld: The Stygian Abyss -- Ultima Underworld II: Labyrinth of Worlds -- Under a Killing Moon
V
Varjojen kaupunki Riva -- Visual Star Trek -- Volfied
W
Wacky Wheels -- Warcraft -- Warcraft II: Tides of Darkness -- Waxworks -- Wing Commander -- Wing Commander: Privateer -- Wing Commander II: Vengeance of the Kilrathi -- Wing Commander III: Heart of the Tiger -- Wing Commander IV: The Price of Freedom -- Wings -- Winter Olympics: Lillehammer 94 -- Wipeout -- Wipeout 2097 -- Wolfenstein 3D -- Worms
X
X-COM: Apocalypse -- X-COM: Terror from the Deep -- X-Men: Children of the Atom -- X-Wing -- Xargon
Z
Zak McKracken and the Alien Mindbenders -- Zombi -- Zone 66 -- Zork I -- Zork II -- Zork III -- Zork Nemesis -- Zork Zero -- ZZT
Zaza Gorozia
Zaza Gorozia (š. kuovâmáánu 11. peeivi 1975, Martvili, Georgia SST, Sovjetlitto) lii georgialâš politikkár.
839
839 (DCCCXXXIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 830-lovo majemuš ihe.
Kähvi
Kähvi lii kähvimiestuu páávuin valmâštum, táválávt kume juhâmâš. Kähvi siskeeld kofeiin já lii tondiet virkosmittemaamnâs. Kähvi valmâštuvvoo ovdâmerkkân páánust vuošâmáin, kähvivuoššâmpiergâsáin tâi pressopáánust. Maaŋgâs lasetteh kááhván mielhi, laavcâ, sukkârijd teikkâ eres njadosijd, mut iärráseh juheh tom čappâdin.
Arabeh valmâštii käähvi Jemenist ušom jo 1200-lovvoost. Euroopân kähvi poođij 1600-lovvoost. Kähvi pyevtittuvvoo ennuv Koskâ- já Maadâ-Amerikist, tego Brasiliast, Kolumbiast já Guatemalast. Eres merhâšittees käähvi pyevtitteijeeh láá ovdâmerkkân Vietnam, Etiopia já Indonesia. Stuárráámus pyevtitteijee Brasilia pyevtit suullân kuálmádâs maailm käähvist. Syemmiliih kuleh maailm viššâlumos kähvijuhhei juávkun: syemmilâš kuulât käähvi koskâmiärálávt 10 kilugrammâd ivveest.
717
717 (DCCXVII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 710-lovo káávcád ihe.
869
869 (DCCCLXIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 860-lovo majemuš ihe.
Serie B 1965–1966
Serie B 1965–1966 lii Italia jyelgipáálu nubben alemuu liigatääsi 34. paje. Tot aalgij čohčâmáánu 5. peeivi 1965 já nuuvâi kesimáánu 19. peeivi 1966.
Juávhuh
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Lombardiast, 3 juávhu Venetost, 2 juávhu Piemontest, 2 juávhu Emilia-Romagnast, 2 juávhu Toscanast, 2 juávhu Sisiliast, 2 juávhu Calabriast, 1 juávkku Basilicatast, 1 juávkku Apuliast já 1 juávkku Liguriast.
Lopâlâš tavlustâh
Ivneh: Serie A 1966–1967 Serie C 1966–1967
Čuággáh: 2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Guardia Perticara
Guardia Perticara lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Guardia Perticarast ääsih 518 olmožid. Ton vijdodâh lii 53,68 km², já alodâh 750 m. Guardia Perticara naaburkieldah láá Armento, Corleto Perticara, Gallicchio, Gorgoglione já Missanello.
Malala Yousafzai
Roovvâdmáánu 9. peeivi 2012 Taliban-almai paajij Yousafzai, ko sun lâi monâmin škoovlân. Yousafzai lammâšui, mut ceevzij. Suu muáđui nubbe peeli halvaandui pääččim tiet.
Malala čaalij oovtâst toimâtteijee Christina Lambáin kirje I Am Malala: The Story of the Girl Who Stood Up for Education and was Shot by the Taliban. Tot almostui eŋgâlâskielân ive 2013 já suomâkielân čuávuváá ive.
Guardia Perticara
Ive 2021 Guardia Perticara lâi ässeelovo mield Potenza eennâmkode kuálmádin ucemus kieldâ San Paolo Albanese já Calvera maŋa.
904
904 (CMIV) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 900-ihelove viiđâd ihe.
Guardia Perticara
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
904
Kalender
thumb|Guo Wei
980
980 (CMLXXX) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 980-lovo vuossâmuš ihe.
Kalender
thumb|Ichijō
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1968 – Almai 20 km
thumb|Mitalisteh Almai 20 km pääččimčuoigâmkišto ive 1968 tälviolympialijn uárnejui kuovâmáánu 12. peeivi Autransist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 60, já sij lijjii vuálgus 16 enâmist.
Elvis Presley
Elvis Aaron Presley, pyerebeht tubdum noomáin Elvis lâi ovtâstumstaatâlâš lávloo, musikkár já elleekovečaittâleijee.
Elvis Presley aneh ohtân 1900-lovo pop-kulttuur merhâšitteemuin ulmuin. Sun lâi 1950-lovo tergâdumos teini-iidool já seksisymbool. Elvis lâi ohtâ rockmuusik vuosmuin oovdânpyehtein já ton stiijlâ pioneerijn. Sun kočoduvvoo almolávt "rock 'n' roll kunâgâssân" teikkâ tuše "kunâgâssân". Sust šoodâi stuorrâ kulttuurlâš mulsâšume algâtteijee, mon vievâst afroameriklâš rhythm and bluesân vuáđudeijee rock and roll -muusik pajanij almolâš mielâstumvuotân. Sust šoodâi meid maaŋgâi musikkárij vaikutteijee, suu ääigi rock and rock lávloin maŋeláá šoddâm pop- já rockartistáid.
I Walk the Line (ive 1964 album)
I Walk the Line lii ovtâstumstaatâlâš countrylávloo Johnny Cash 19. studioalbum. Tom almostitij Columbia Records kesimáánu 22. peeivi 1964. Album pyevtittáin Frank Jones já Don Law. Ive 2006 Payless Entertainment almostitij album uđđâsist.
960
960 (CMLX) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 960-lovo vuossâmuš ihe.
Kalender
thumb|212px|Fujiwara no Morosuke
Suoniemi
Kieldâlahtem
Uđđâivemáánu 1. peeivi 1973 Suoniemi lohtui Nokian.
Ässeeloho
Käldee: Suomâ statistiikkuávdáš.
Čuákkipääihih
Ive 1960 já ive 1970 tiäđui mield iänááš Nokiast leijee Siuro čuákkipäikki (565 ässed) lâi uásild meid Suoniemi kieldâst.
Siijdah
Kauniainen, Kulju, Mauri, Pakkala, Ruolahti, Sarkola, Suoniemi markkân, Tyrisevä, Urmia já Vahalahti.
Sääksmäki
thumb|292px|Sääksmäki kieldâ ive [[1960]] thumb|292px|Sääksmäki šalde Sääksmäki lii oovdiš kieldâ Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Tot lohtui Valkeakoskin ive 1973 aalgâst. Ive 1972 loopâst Sääksmäkist assii 4 392 olmožid. Ive 1972 aalgâst kieldâ vijdodâh lâi 215,8 km² (tuše eennâm). Sääksmäki naaburkieldah lijjii Kalvola, Lempäälä, Pälkäne, Toijala, Tyrväntö, Valkeakoski já Viiala.
Kieldâlahtem
Uđđâivemáánu 1. peeivi 1973 Sääksmäki lohtui Valkeakoskin.
Ässeeloho
Käldee: Suomâ statistiikkuávdáš.
Valkeakoski ässeeh láá fáárust Sääksmäki lovoin ive 1930 räi, veik Valkeakoski iäruttui Sääksmäkist jo ive 1922.
Čuákkipääihih
Ive 1970 tiäđui mield Sääksmäkist lijjii kulmâ čuákkipääihi: Kärjenniemi (466 ässed), Valkeakoski kuávdáščuákkipäikki (13 ässed Sääksmäki peln) já Vanhakylä (37 ässed Sääksmäki peln). Valkeakoski kuávdáščuákkipäikki já Vanhakylä kullii iänááš Vakleakoski kaavpugân.
Siijdah
Annila, Huittula, Ikkala, Itko, Jutikkala, Kalalahti, Kantala, Kasuri, Kyä, Kärjenniemi, Kärsä, Lahinen, Lantoinen, Leipiälä (Naakkala), Linnainen, Liuttula, Maatiala, Mulkue, Muntee, Mustilahti, Muti (Mutinen), Nuutala, Pappila, Partala, Pietola (Koivuporras), Poukkala, Rapola, Ritvala, Roukko, Rytiälä, Saari, Salo, Sillantaka, Sulamäki, Talola, Tarttila, Terinen, Tyrisevä, Uittamo, Vainonniemi, Valkeakoski (erotettu kauppalaksi 1923), Valto, Vedentaka, Voipaala, Vuorentaka já Ylenjoki.
Ailu Valle
thumb|right|Áilu Valle thumb|right|Ailu Valle já [[Trio Boogiemen]] Ailu Valle (š. 1985, Kaamâsmokke, Ucjuuhâ, Suomâ) lii sämmilâš ráppájeijee. Sun lii meddâl Ucjuuvâ Kaamâsmohe siijdâst. Algâaalgâst sun ráppái eŋgâlâs- já suomâkielân, mut talle sun kevtiškuođij eenikielâs orjâlâškielâ. Sun lii luuhâm máttáátteijen já haalijd ráppámáin meid ovdediđ kielâiäláskittem.
Muusik
Valle lii mainâšâm, ete suu muusikliih ovdâkoveh lává sämmilâš taaidâr Nils-Aslak Valkeapää já ráppájeijee Asa. Ovdil ko sun raahtij jieijâs skiäru, sun lâi fáárust oululij ráp-juávhui Pummiharmonia já Roolipolunveljekset skiäruin. Suu vuossâmuš skiärru Dušši dušše duššat almostui ive 2012 juovlâmáánust. Suu nubbe skiärru 7 (2015) ovtâstit sämmilij ärbivuáválijd oskomušâid já orientaallijd filosofiaid. Vale kuálmád sooloskiärru Viidon sieiddit almostui ive 2019.
Valle lii rähtimin uđđâ skiäru oovtâst anarâš ráppájeijee Amocáin. Sunnuu vuossâmuš single Horagállis almostui ive 2020 loopâst.
Jienâčaittâlem
Sämitige alguu vuáđuld Yle já Gutsy Animations -pyevtittemfinnodâh rähtiškuottii uđđâ Muumileehi-rááiđu orjâlâškielân, anarâškielân já nuorttâlâškielân. Valle lii jienâčaittâlâm Muumistáálu roolâ orjâlâškielâg rááiđust.
Jurgâlem
Oovtâst Sara Margrethe Oskaláin já Cathrine Bang Norumáin Valle lii jurgâlâm Jiäŋŋum 2 -elleekove lavlui orjâlâškielân.
Lismanaapa
Lismanaapa lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Ive 2020 Lismanaapast assii 39 olmožid.
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
Sant'Angelo Le Fratte
Sant'Angelo Le Fratte lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Sant'Angelo Le Frattest ääsih 1 135 olmožid. Ton vijdodâh lii 23,10 km², já alodâh 560 m. Sant'Angelo Le Fratte naaburkieldah láá Brienza, Caggiano, Polla, Satriano di Lucania, Savoia di Lucania já Tito.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Farisi, Isca, Santa Maria Fellana já San Vito.
940
940 (CMXL) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 940-lovo vuossâmuš ihe.
Listo Akkad kunâgâsâin
Taat lii listo Akkad kunâgâsâin (tobdeh meid noomáin Agade). Akkad lâi stuorrâ imperium antiikáigásii Mesopotamiast 3. ihetuhháát oKr.
940
Kalender
thumb|212px|Abu al-Wafa' Buzjani
Mollis
Mollis lii oovdiš kieldâ Sveeicist, Glarus kantonist. Ive 2010 Mollisist assii 3 337 olmožid. Ton vijdodâh lii 21,83 km², já alodâh 445 m.
Historjá
Mollis kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 18 806 olmožid (31.12.2020), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
The Christmas Spirit (Johnny Cash album)
The Christmas Spirit lii ovtâstumstaatâlâš countrylávloo Johnny Cash 17. studioalbum. Tom almostitij Columbia Records kesimáánu 22. peeivi 1964. Album pyevtittáin Frank Jones já Don Law. Ive 2006 Payless Entertainment almostitij album uđđâsist.
Listo Nobel-kemiapalhâšume vyeittein
Taat lii listo Nobel-kemiapalhâšume vyeittein äigioornigist.
1900-loho — 1910-loho — 1920-loho — 1930-loho — 1940-loho — 1950-loho — 1960-loho — 1970-loho — 1980-loho — 1990-loho
2000-loho — 2010-loho — 2020-loho
920
920 (CMXX) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 920-lovo vuossâmuš ihe.
Kalender
thumb|212px|Harumichi no Tsuraki
Monsampolo del Tronto
Monsampolo del Tronto lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monsampolo del Trontost ääsih 4 487 olmožid. Ton vijdodâh lii 15,43 km², já alodâh 184 m. Monsampolo del Tronto naaburkieldah láá Acquaviva Picena, Castorano, Controguerra, Monteprandone, Offida já Spinetoli.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Markkân lasseen Monsampolo del Tronto kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Stella.
Saoirse Ronan
Saoirse Úna Ronan (iättoo ; š. 12. cuáŋuimáánu 1994 Bronx, New York, New York) lii irlandlâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Sun lii roolâidiskuin vuáittám maaŋgâid palhâšuumijd tego oovtâ Golden Globe. Sust láá ohtsis meid nelji Oscar-iävtukkâsvuođâ já vittâ Bafta-iävtukkâsvuođâ.
Raudanjoki
Raudanjoki lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Tot lii váldumaađij 4 piällást. Ive 2020 Raudanjokist assii 59 olmožid.
Saoirse Ronan
Eellim
Saoirse Úna Ronan šoodâi Bronxist New Yorkist. Suu vanhimeh láin varrim Dublinist Ovtâstum staatáid 1980-lovvoost, já ko Ronan lâi 3-ihásâš, sij varrii maassâd Irlandân. Ronanist lii-uv sehe Ovtâstum staatâi já Irland aalmugjeessânvuotâ.
Raudanjoki
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
Vällisierâdem
Vällisierâdem lâi taggaar, et párnáin ohtâ lâi kaskoo viste, nubeh pirrâ. Välli keččâl čuolâstiđ nuubijd. Jis luhostuvá, te saalâs kalga älgiđ váálán reŋgân väldiđ nuubijd kiddâ. Tast puáhtá sooppâđ meiddei torvopääihist, kuus peessâm sierâdeijee välli ij uážu čuolâstiđ.
Saoirse Ronan
Eellim
Irlandist Ronan juuđij váhá ääigi Ardattin National School, mutâ mudoi suu vanhimeh máttááttáin suu pääihist. Suu nommâ Saoirse meerhâš "rijjâvuotâ".
Karrieer
Ronan karrieer aalgij ko sun pärnin čaittâlij TV-rááiđust The Clinic iivij 2003–04. Tast maŋa sun finnij roolâ rikosrááiđust Proof ive 2005. Siämmáá ive kovvejui meid I Could Never Be Your Woman, mast Ronanist lii suu vuosmuš elleekoveroolâ. Elleekove ij kuittâg almostum ko esken kyehti ive maŋeláá.
Vuosmuu Oscar-iävtukkâsvuođâ Ronan finnij ive 2007 suu roolâst elleekooveest Atonement, mast sun čaittâl 13-ihásii Briony Tallis, kii ibbeerd puástud suu stuorrâuábi roomaans já kieleest vaahâglâš čuávumušâigijn.
Tast maŋa sun lii čaittâlâm ovdâmerkkân Peter Jackson stivrim elleekooveest The Lovely Bones (2009), Wes Anderson elleekooveest The Grand Budapest Hotel (2014), John Crowley elleekooveest Brooklyn (2015) já kyevti Greta Gerwig stivrim elleekooveest: Lady Bird (2017) já Little Women (2019). Sun lâi meid nommâroolâst elleekooveest Hanna (2011), mon láá uásild kuvvim Suomâst Rukast.
Sydney Sweeney
Sydney Bernice Sweeney (š. 12. čohčâmáánu 1997 Spokane, Washington) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kiäm tobdeh pyeremustáá Cassie Howard roolâst HBO TV-rááiđust Euphoria. Sun lii uápis meid Netflix rááiđust Everything Sucks! já Hulu rááiđust The Handmaid’s Tale. Ive 2019 sun čaittâlij uccâ roolâ Quentin Tarantino elleekooveest Once Upon a Time in Hollywood.
Eellim
Sydney Bernice Sweeney šoodâi ive 1997 Spokanest, Washington uásistaatâst äššivyeijee iänán já talhâstieđâsyergist pargee iäčán.
Videospellâihe 2015
Videospellâihe 2015 kieđâvuš ive 2015 almostittum videospeelâid já videospellâmaailm merhâšittee tábáhtusâid.
900
900 (CM) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 800-lovo majemuš ihe já 900-ihelove vuossâmuš ihe.
Kalender
thumb|200px|Fujiwara no Saneyori
Ive 1932 kesiolympialij miitaaltavlustâh
Ive 1932 kesiolympialijn lijjii fáárust 1 332 valastâlled (1 206 almajid já 126 nisonid) 37 enâmist, kiäh kištottâllii 117 tábáhtusâst. Nube käldee mield fáárust lijjii 1 334 valastâlled 37 enâmist, kiäh kištottâllii 117 tábáhtusâst. Puoh enâmus mitalijd vuoittii Ovtâstum staatah. Ovtâstumstaatâliih valastâlleeh vuoittii ohtsis 103 mitalid: 41 kollemitalid, 32 silbâmitalid já 20 pronssimitalid.
Miitaaltavlustâh
thumb|[[Heikki Savolainen vuoitij oovtâ silbâmiitaal já kulmâ pronssimiitaal Los Angeles kesiolympialijn ive 1932.]] thumb|[[Matti Järvinen vuoitij oovtâ kollemiitaal Los Angeles kesiolympialijn ive 1932.]]
Castorano
Castorano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castoranost ääsih 2 260 olmožid. Ton vijdodâh lii 14,08 km², já alodâh 279 m. Castorano naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Castel di Lama, Colli del Tronto, Monsampolo del Tronto, Offida já Spinetoli.
Reijo Ståhlberg
Reijo Einar Ståhlberg (š. čohčâmáánu 21. peeivi 1952, Tammisaari, Suomâ) lii syemmilâš paŋkkihovdâ, finnodâholmooš, toimâttâshovdâ já oovdiš kuulašlivgejeijee.
Castorano
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Reijo Ståhlberg
Eellim
1970-lovvoost Ståhlberg já sávrudâhkäččee Pirjo Vihonen naajáin.
Valastâllâm
Kuulašlivgejeijen Ståhlberg ovdâstij Suomâ maaŋgâin almosvalastâllâmkištoin sehe Euroopist já maailmist. Kištottâllâm ääigi sun vuoitij 9 Suomâ miäštárkišto já 3 EM-hallâmiäštárkišto (iivij 1978, 1979 já 1981). Ton lasseen suu 21,69 m šlivgim vyesimáánu 5. peeivi 1979 Fresnost, Kaliforniast lii vala-uv kuulašlivgim olgorađe Suomâ ulâttâs. Iivij mield Ståhlberg šlivgij ohtsis 8 sis- já olgorađe Suomâ ulâttâssâd.
Euroop kištoh
Ive 1974 almosvalastâllâm Euroop miäštárkištoost Ståhlberg poođij ohtnubálovádin. Čuávuváá miäštárkištoost nelji ive maŋeláá sun poođij niäljádin. Ive 1982 almosvalastâllâm Euroop miäštárkištoost sun poođij ovcádin.
Kesiolympialiih
Ståhlberg uásálistij kuohtii kesiolympialáid. Vuossâmuu keerdi ive 1976 kesiolympialáid Montréalist já nube keerdi ive 1980 kesiolympialáid Moskovast. Montréalist sun poođij ohtnubálovádin almai kuulašliivgimist já Moskovast niäljádin.
20 m kerho
Ive 1983 vuáđudui kerho puoh syemmilijd kuulašlivgejeijeid, kiäh láá šlivgim kuula ucemustáá 20 m virgálii kištoost. Ståhlberg lâi niäljád syemmilâš, kii peesâi keerhon. Sun lii toimâm meid kerho saavâjođetteijen.
Listo Bhutan kaavpugijn
thumb|right|185px|Bhutan kárttá thumb|right|185px|[[Thimphu]] Taat lii listo Bhutan kaavpugijn.
Vincenzo Lorenzoni
thumb|right|San Marino kapteenstaatâhoovdâi väldičokkámsaje Vincenzo Lorenzoni lâi sanmarinolâš politikkár. Sun väljejui San Marino kapteenstaatâhovdân čiččâm kerdid: roovvâdmáánust 1634 sehe cuáŋuimáánust 1646, 1651, 1656, 1660 já 1664.
Keejâ meid
Listo San Marino kapteenstaatâhoovdâin iivij 1501–1700
Portocannone
Portocannone lii kieldâ Italiast, Molise kuávlust. Portocannonest ääsih 2,335 olmožid. Ton vijdodâh lii 13,11 km², já alodâh 148 m. Portocannone naaburkieldah láá Campomarino, Guglionesi, San Martino in Pensilis já Termoli.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Elin Anna Labba
Eellim
Elin Anna Labba šoodâi skammâmáánu 30. peeivi 1980 Kiärunist, kost sun meid rávásmij. Te sun varrij Göteborgân luuhâd journalistiik Göteborg ollâopâttuv Journalistiik, mediai já viestâdem instituutist. Jo škoovlâ ääigi Labba poorgâi toimâtteijen P4 Norrbottenist, SR Sápmist já uđâsloostâst Samefolketist. Sun valmâštui ive 2008.
Valmâštum maŋa sun poorgâi uáivitoimâtteijen sämmilij nuorâi loostâst Nuorat já viestâdemhovdân Laponiatjuottjudusist. Onnáá peeivi sun parga proojeekthovdân kirječällei kuávdáást Tjállegoahtest Juhâmohheest.
Ive 2020 suu vuossâmuš kirje, Herrarna satte oss hit: om tvångsförflyttningarna i Sverige almostui. Siämmáá ive tot almostui orjâlâškielân-uv noomáin Hearrát dat bidje min: bággojohtimiid birra. Čuávuváá ive tot almostui tárukielân noomáin Herrene sendte oss hit: om tvangsflyttingen av samene. Tot ij lah almostum anarâškielân.
Palhâšumeh
Ive 2020 Labba vuoitij August-palhâšume ruotâkielâg kirjestis Herrarna satte oss hit: om tvångsförflyttningarna i Sverige. Čuávuváá ive sun vuoitij siämmáá kirjeest meid Norrland-kirjálâšvuođâpalhâšume.
Mauri Kunnas
Mauri Tapio Kunnas (š. kuovâmáánu 11. peeivi 1950, Vammala, Suomâ) lii syemmilâš grafikkár, kirječällee, kovetaaidâr já ráiđukovesárgoo. Sun lii šoddâm tobdosin pivnohis párnáikiirjijn, eromâšávt historjálii Penuvämmir-rááiđust. Sun lii meid ráhtám Kalevalast já Aleksis Kivi Seitsemän veljestä -klassikkost párnáiversioid. Kunnas kirjeh láá vuobdum maailmist paijeel 10 miljovn pittád, já toh láá jurgâlum 37 kielân. Sun lii finnim maaŋgâid palhâšuumijd kirjijnis.
Kunnas klassikko Koiramäen talossa (Penuvämmir táálust) almostui anarâškielân ive 2017. Tom lii jurgâlâm Matti Morottaja.
Suvi West
Suvi West ađai Doavtter-Piera Suvi Máret (š. uđđâivemáánu 14. peeivi 1982, Kittâl, Suomâ) lii sämmilâš dokumentelleekovestivrejeijee já kietâčällee.
Suvi West viettij nuorâvuođâs Ucjuuvâst já áásá tääl Helsigist. Sun šoodâi tobdosin Märät säpikkäät / Njuoska bittut -tv-rááiđust. Sun lii stivrim dokumenteelleekuuvijd Sparrooabbán (2016) já Eatnameamet (2021). Eatnameamet vuoitij kyehti palhâšume Tampere elleekovejuuhlijn.
Riipi
Riipi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Ive 2020 Riipist assii 125 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 952.
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
Katarina Barruk
thumb|250px|right|Katarina Barruk [[Pariisist ive 2019]] Elina Maria Katarina Barruk (š. juovlâmáánu 5. peeivi 1994, Storuman, Ruotâ) lii umesämmilâš lávloo, jyeigee, pianočuojâtteijee já laavlârähtee, kii nyettee jieijâs pittáid umesämikielân.
Palhâšumeh
Ive 2012 Barruk väljejui Riddu Riđu ive nuorâ taidârin. Kuulmâ ive maŋa sun raahtij Golbma jiena-single oovtâst ive 2014 vyeittee Marja Mortenssonáin já ton ive vyeittee Elina Waage Mikalsenáin.
Potenza
Potenza lii ässeelovo mield sehe Potenza eennâmkode já Basilicata stuárráámus kieldâ.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Barrata, Borgo Giuliano, Borgo Trinità Sicilia, Case Capoiazzo I, Cerreta, Chiàngali, Dragonara, Falcianella, Giarrossa, Lavangone, Macchia Capraia, Masseria Cavalieri, Masseria Viggiani, San Francesco, San Nicola, Tiera, Tora-Centomani já Varco d'Izzo.
Listo Burundi kaavpugijn
thumb|right|250px|Burundi kárttá thumb|right|250px|[[Bujumbura, oovdiš uáivikaavpug]] thumb|right|250px|[[Gitega, tááláš uáivikaavpug]] Taat lii listo Burundi kaavpugijn.
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart, kaastânommâ Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart lâi nuorttâriijkâlâš klassism ääigi šuoŋârähtee. Suu aneh ohtân merhâšitteemuin eurooplâš taaiđâmuusik šuoŋârähtein. Mozart raahtij šuoŋâ nuuvt sinfonia-, ooppera-, konsertto-, kirkko- ko káámmármusikkân-uv.
895
895 (DCCCXCV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 890-lovo kuuđâd ihe.
Kalender
thumb|Fujiwara no Yasunori
1009
1009 (MIX) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1000-ihelove majemuš ihe.
Kalender
thumb|Sergius IV
Spinetoli
Spinetoli lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Spinetolist ääsih 7 275 olmožid. Ton vijdodâh lii 12,58 km², já alodâh 177 m. Spinetoli naaburkieldah láá Ancarano, Castorano, Colli del Tronto, Controguerra, Monsampolo del Tronto já, Offida.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Pagliare del Tronto, Villa Ciarulli, Villa Palazzi já Villa San Pio X.
Elvis Presley diskografia
Taat lii ovtâstumstaatâlâš musikkár Elvis Presley diskografia.
Melfi
Melfi lii kaavpug Italiast, Basilicata kuávlust. Melfist ääsih 17 005 olmožid. Ton vijdodâh lii 206,23 km², já alodâh 532 m. Melfi naaburkieldah láá Aquilonia, Ascoli Satriano, Candela, Lacedonia, Lavello, Monteverde, Rapolla, Rionero in Vulture já Rocchetta Sant'Antonio.
Melfi lii vijđoduv mield Potenza eennâmkode nubben stuárráámus kieldâ Genzano di Lucania maŋa.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Camarda, Capannola, Foggianello, Foggiano, Isca ricotta, Leonessa, Masseria Casella, Masseria Catapane, Masseria Menolecchia, Parasacco, San Giorgio di Melfi, San Nicola, Vaccareccia já Villa Mariannina.
Erika Aland-Vernik
Erika Margareta Aland-Vernik (cuáŋuimáánu 3. peeivi 1913 Kooraste táálunkieldâ, Võrumaa, Eestieennâm – vyesimáánu 25. peeivi 2001 São Paulo, Brasilia) lâi eestilâš čaaitâlmčällee, tihtâčällee, proosačällee já tekstiiltaaidâr.
Eellim
Erika Margareta Aland šoodâi cuáŋuimáánu 3. peeivi 1913 Kooraste táálunkieldâst, Kanepi servikoddeest, Eestienâmist Kusto Tamme táálust. Suu eeči lâi milloo já kieldâkonstaabel Johan Alant (meid Aland) já suu enni lâi Johan nube kálgu Miina (teikkâ meid Minna) Alant (j.s. Hindrikson).
Vuossâmuu näimilittoost šoddii Erika peliuábbi Alvine (maŋeláá Mõts) sehe peliviiljah Nikolai já Hans. Nube näimilittoost šoddii Elisabeth, Jaan, Julius, Erika já Rudolf. Sehe Nikolai já Jaan jaamijn jo vávván.
Erika rávásmij Koorastest, kost sun meid juuđij škoovlâ. Ton lasseen sun juuđij Kanepi škoovlâ. Luvâttuv tiet sun varrij Otepään, kost sun juuđij Otepää Kymnaas. Ive 1932 sun valmâštui luvâttuvvâst árvusaanijn cum laude.
Siämmáá ive sun eeči jaamij, já tondiet Erika ij puáhtám algâttiđ ollâopâttuvvâst. Porgemáánu 13. peeivi 1938 sun naajâi brasiliaeestilâš Jüri Vernikáin Kanepi kirhoost. Vihkâm maŋa suoi mađhâšáin Eestienâmist Brasilian eelliđ Jüri huolhij kuvlân já passijn toho aassâđ. Sunnui šoodáin kyehti päärni: Jorge já Asta-Margarita.
Karrieer
Vernik uásálistij aktiivlávt brasiliaeestilij sosiaallâš elimân Brasiliast. Ton vuáđuld sun čaalij ive 1990 almostum eestikielâg roomaan Kohvipõllu leib, mii muštâl eestilij enâmânvärrejeijei algâääigist uđđâ staatâst ađai Brasiliast.
Sun čaalij tiivtâid já čaitâlmijd-uv. Tiivtah almostuvvii el. tagarijn loostâin já aavisijn ko Meie Tee, Triinu, Eesti Kirik já Teataja. Ton lasseen suu tiivtâid almostittii sehe eesti- já portugalkielâg äigičalluin.
Vernik kyehti majemuu čaaitâlm jurgâluvvojii eestikielâst portugalkielân. Taah čaittâluvvojii Brasiliast.
Luosto
Luosto lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Ive 2020 Luostost assii 88 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 962.
Perniö
Perniö lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Salo kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Perniöst assii 5 903 olmožid, já ton vijdodâh lâi 419,12 km², mast 21,85 km² lâi čääci. Perniö naaburkieldah lijjii Halikko, Kemiö, Kisko, Muurla, Salo, Särkisalo já Tammisaari.
Kieldâlahtem
thumb|left|Salo kieldâlahtemeh ivveest [[1932 ihán 2009.]]
865
865 (DCCCLXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 860-lovo kuuđâd ihe.
Luosto
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
Perniö
Kieldâlahtem
Halikko, Kiikala, Kisko, Kuusjoki, Muurla, Perniö, Pertteli, Suomusjärvi já Särkisalo váldustiivrah meridii kieldâlahtemist Saloin kesimáánu 11. peeivi ive 2007, já kieldah lahtojii Salon uđđâivemáánu 1. peeivi 2009.
Kieldâlahtem maŋa šoodâi paijeel 50 000 ässee kaavpug, mon nommâ lii Salo. Ton vaakunin šoodâi Halikko kieldâ vaakun.
Siijdah
Aaljoki, Aimontappo, Aitolahti (Aitolaks), Alaspää, Alimälkilä (Alasmelkkilä), Anjala, Arpalahti (Arpala), Asteljoki (Aslo), Ekkulla (Eikkula), Ervasto (Ervastböle), Ervelä, Foudila (Foula), Haarla, Haaroinen (Haaro), Heikkilä, Hentola, Hirvilahti, Huhti, Hämeenkylä, Isokuusto (Kuusto), Iso-Pakapyöli (Stor-Baggböle), Kakola, Kanturpyöli (Kanturböle), Kaukonpyöli (Kaukonböle), Kestrikki (Gästerby), Ketunpyöli (Ketunböle), Kieronperä, Kirakka, Kirjakkala, Kivelä, Knaapila, Koivisto (Koisto), Kollarla, Korttila, Korvenkylä, Kovamäki (Kouvola), Krootila (Krogsböle), Kuhmisi (Kuhminen), Kumionpää, Kyynämäki (Kynämäki), Kyynärä, Laiterla (Laitla), Lankkeri, Lanviikki (Långvik), Lapnäs (Lappnäs), Lapparla, Lassinböle, Latokartano (Näsegård), Laukka, Lehtiniitty, Leipyöli (Löfböle), Lemunkartano (Lemogård), Liite (Liiri) (Lidö), Lintilä, Lupaja, Makarla (Makkarböle), Merihuhti, Metsäkylä, Metsänoja, Mussaari, Mutaisi (Mutainen), Mäkisauru, Mälkilä (Melkkilä), Noko (Nokoinen), Nurkkila, Paarskylä, Penttilä, Pettälä, Pohjankartano (Pojogård), Pohjankylä, Preitti (Breitsböle), Provani (Proända), Puontpyöli (Bondböle), Puopyöli (Boböle), Pyhäjoki, Pääris (Päärinen), Saari, Skoila (Skinnfällskog), Sormijärvi, Soukka, Suksenpyöli (Suksenböle), Suomenkylä, Suomenniitty (Finnäng), Sydänsauru, Talonpojanteijo (Bondtykö), Teijo (Tykö), Tilkkala, Torkkila, Trespyöli (Träskböle), Tuohittu (Tuohitto), Vihiniemi (Vihnämäki), Viipuri (Frilla-Viborgsgård), Väärlä, Yliskylä, Ylönkylä (Överby) já Öyrilä (Äyrilä).
885
885 (DCCCLXXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 880-lovo kuuđâd ihe.
Kalender
thumb|150px|Daigo
Cossignano
Cossignano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cossignanost ääsih 877 olmožid. Ton vijdodâh lii 14,95 km², já alodâh 400 m. Cossignano naaburkieldah láá Carassai, Castignano, Montalto delle Marche, Offida já Ripatransone.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
875
875 (DCCCLXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 870-lovo kuuđâd ihe.
Sund
Sund lii kieldâ Suomâst, Åland eennâmkoddeest. Sundist ääsih 1 010 olmožid, já ton vijdodâh lii 184,32 km², mast 76,11 km² lii čääci. Sund naaburkieldah láá Finström, Jomala, Lemland, Lumparland, Saltvik já Vårdö.
Čuákkipääihih
Kieldâst ij lah ohtâgin čuákkipäikki.
Siijdah
Berg, Björby, Bomarsund, Brändbolstad, Domarböle, Finby, Gesterby, Gunnarsby, Hulta, Högbolstad, Jussböle, Kulla, Lappböle, Lövvik, Mångstekta, Persby, Prästgården, Rosenberg, Sibby, Smedsböle, Strömbolstad, Sundby, Svensböle, Tosarby, Tranvik, Träsk já Vivasteby.
Antti Tuisku
Antti Tapani Tuisku (š. kuovâmáánu 27. peeivi 1984, Ruávinjargâ, Suomâ) lii syemmilâš poplávloo. Sun poođij kuálmádin Suomâ vuossâmuu Idols-kištoost ive 2003. Tuisku vuossâmuš skiärru Ensimmäinen almostui ive 2004. Tast maŋa sun lii almostittám 11 skiärrud. Suu skiäruh láá vuobdum ohtsis paijeel 300 000 pittád.
Castignano
Castignano lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castignanost ääsih 2 646 olmožid. Ton vijdodâh lii 38,80 km², já alodâh 473 m. Castignano naaburkieldah láá Appignano del Tronto, Ascoli Piceno, Cossignano, Montalto delle Marche, Montedinove, Offida já Rotella.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Castello, Castiglioni, Contrada Pachierno, Ripaberarda, Rufiano, San Martino, Sant'Angelo di Ripaberarda já San Venanzo.
Vuojärvi
Vuojärvi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Sijdâ lii váldumaađij 4 piällást. Ive 2020 Vuojärvist assii 65 olmožid.
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
855
855 (DCCCLV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 850-lovo kuuđâd ihe.
Kalender
thumb|Leo IV
835
835 (DCCCXXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 830-lovo kuuđâd ihe.
Kalender
thumb|Kūkai
Montedinove
Montedinove lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montedinovest ääsih 476 olmožid. Ton vijdodâh lii 11,93 km², já alodâh 561 m. Montedinove naaburkieldah láá Castignano, Montalto delle Marche, Montelparo já Rotella.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Croce Rossa, Lago, San Tommaso já Trippanera.
845
Kalender
thumb|210px|Sugawara no Michizane
Listo Suomâ enâmustáá vuobdum videospeelâin jyehi oho ive 2015
Listo Suomâ enâmustáá vuobdum videospeelâin jyehi oho ive 2015 vuáđuduvá Figma tiäđoid Suomâ enâmustáá vuobdum videospeelâin oho mield.
Maarianhamina
Maarianhamina lii kaavpug Suomâst, Åland eennâmkoddeest. Maarianhaminast ääsih 11 785 olmožid, já ton vijdodâh lii 20,75 km², mast 8,95 km² lii čääci. Maarianhamina naaburkieldah láá Jomala já Lemland.
Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Maarianhamina kuávdáščuákkipäikki.
Kaavpuguásih já siijdah
Maarianhaminast láá 27 kaavpuguássid: Apalängen, Backeberg, Dalberg, Dalbo, Espholm, Främmanberg, Hindersböle, Johannebo, Kasberget, Klinten, Kvarnberg, Lotsberget, Norrböle, Nyängen, Rossen, Sjukhuset, Storgärdan, Storängen, Strandnäs, Sveden, Vreten, Västernäs, Västra Klinten, Västra Ytternäs, Ytternäs, Österbacka já Östernäs.
Kaavpugoosij lasseen Maarianhaminast láá 8 sijdâd: Dalkarby, Espholm, Hindersböle, Styrsö, Sviby, Svinö, Ytternäs já Övernäs.
Sottunga
Sottunga lii kieldâ Suomâst, Åland eennâmkoddeest. Sottungast ääsih 98 olmožid, já ton vijdodâh lii 342,44 km², mast 314,40 km² lii čääci. Sottunga naaburkieldah láá Brändö, Föglö, Kumlinge, Kökar, Parainen já Vårdö. Sottunga lii ässeelovo mield Suomâ ucemus kieldâ.
Čuákkipääihih
Kieldâst ij lah ohtâgin čuákkipäikki.
Venosa
Venosa lii kaavpug Italiast, Basilicata kuávlust. Venosast ääsih 11 165 olmožid. Ton vijdodâh lii 170,39 km², já alodâh 415 m. Venosa naaburkieldah láá Barile, Ginestra, Lavello, Maschito, Montemilone, Palazzo San Gervasio, Rapolla já Spinazzola.
815
815 (DCCCXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 810-lovo kuuđâd ihe.
Venosa
Historjá
Venosast šoodâi kaavpug ive 1967.
Seipäjärvi
Seipäjärvi lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâ maadâoosijn. Ive 2020 Seipäjärvist assii 29 olmožid.
Eennâmtiätu
Seipäjärvi lii suulân 60 km keččin Suáđigil markkânist já suulân 80 keččin Ruávinjaargâ kirdemkiedist. Sijdâ lii siämmáánommâsii jäävri riddoost. Siijdâ alda lii 310 meetter alosâš Seipävaara-tuodâr.
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
Särkisalo
Särkisalo lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Salo kaavpugân ive 2009 aalgâst. Ive 2008 loopâst Särkisalost assii 742 olmožid, já ton vijdodâh lâi 152,32 km², mast 70,60 km² lâi čääci. Särkisalo naaburkieldah lijjii Perniö, Kemiö, Västanfjärd já Tammisaari.
Siurunmaa
Siurunmaa lii uccâ siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Siurunmaast assii 41 olmožid. Siijdâ čoodâ mana kuávluluoddâ 967.
Särkisalo
Kieldâlahtem
thumb|left|Salo kieldâlahtemeh ivveest [[1932 ihán 2009.]]
Siurunmaa
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
Särkisalo
Kieldâlahtem
Halikko, Kiikala, Kisko, Kuusjoki, Muurla, Perniö, Pertteli, Suomusjärvi já Särkisalo váldustiivrah meridii kieldâlahtemist Saloin kesimáánu 11. peeivi ive 2007, já kieldah lahtojii Salon uđđâivemáánu 1. peeivi 2009.
Kieldâlahtem maŋa šoodâi paijeel 50 000 ässee kaavpug, mon nommâ lii Salo. Ton vaakunin šoodâi Halikko kieldâ vaakun.
Siijdah
Aisböle, Bastböle, Falkki (Falkberg), Finnari (Finnarv), Förby, Hakkala, Heikberg, Hästö, Kaukassalo (Kolsjö), Kiviniemi (Stennäs), Kota, Kraila (Gråböle), Montola (Mondola), Muuri (Murom), Niksaari (Niksor), Norrby, Pensalo, Pettu, Seppälänmäki (Smedsby), Siksalo (Siksala), Suutarkylä, Särkisalo markkân (Finby kyrkoby), Söderby, Taamarla (Domarby), Tessvärr já Verkkoranta (Varkna).
Madisen Beaty
Madisen Beaty (š. 28. kuovâmáánu 1995 Centennial, Colorado) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já DJ, kiäm tobdeh pyeremustáá Daisy Fuller roolâst elleekooveest The Curious Case of Benjamin Button (2008), Doris Solstad roolâst elleekooveest The Master (2012), Talya Banks roolâst Freeform rááiđust The Fosters (2013–2018) já Patricia Krenwinkel roolâst sehe rááiđust Aquarius (2015–16) já Quentin Tarantino elleekooveest Once Upon a Time in Hollywood (2019).
Rotella
Rotella lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Rotellast ääsih 837 olmožid. Ton vijdodâh lii 27,44 km², já alodâh 395 m. Rotella naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Castignano, Force, Montedinove, Montelparo já Venarotta.
Siijdah
Capradosso, Castel di Croce já Poggio Canoso.
Suomâ aalmuglâškirjerááju
pienoiskuva|[[Säämi lippu Aalmuglâškirjerááju lippustáágust säämi aalmugpeeivi kuovâmáánu 6. peeivi 2023]] Suomâ aalmuglâškirjerááju, meid tuše Aalmuglâškirjerááju, ive 2006 räi Helsig ollâopâttuv kirjerááju, lii Suomâ stuárráámus já puárásumos tieđâlâš kirjerááju.
701
701 (DCCI) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 700-ihelove nubbe ihe.
Maya Hawke
Maya Ray Thurman Hawke (š. 8. syeinimáánu 1998, New York, New York) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, malli já musikkár. Sun lii čaittâleijei Uma Thurman já Ethan Hawke pärni.
Eellim
Maya Ray Thurman Hawke šoodâi New Yorkist syeinimáánu 8. peeivi ive 1998. Sun lii vuosmuš čaittâleijei Uma Thurman já Ethan Hawke kyevti päärnist. Thurman já Hawke teiváin elleekove Gattaca kuvviimijn ive 1997. Mayast lii ohtâ viljâ, Levon Thurman Hawke (š. 2002), kyehti peliuábi eejis peln já ohtâ peliuábbi eenis peln. Suu vanhimeh iäránáin ive 2003, mutâ virgálâš näimi-iäránem poođij vuáimán ive 2005.
Hawkest lii dysleksia, já sun kaartâi pärnin maŋgii molsođ škoovlâ tondiet. Sun lii jottáám škoovlâ, mii lâi uáivildum párnáid, kiäin láá oppâmvädisvuođah. Maŋeláá sun moonâi artistlâš kreatiivlâšvuotân vuáijoo Saint Ann's škoovlân Brooklynist, mon maŋa peesâi siisâ Juilliard Schoolân.
Karrieer
Hawke algâttij suu čaittâlemkarrieer ive 2017 Jo rooláin TV-rááiđust Little Women. Tast maŋa sun lii čaittâlâm Robin TV-rááiđust Stranger Things, Linda “Flowerchild” Kasabian Quentin Tarantino elleekooveest Once Upon a Time in Hollywood já Frankie Gia Coppola elleekooveest Mainstream. Sun čaittâl meid Wes Anderson elleekooveest Asteroid City (2022).
Čaittâlemkarrieer lasseen Hawke lii porgâm mallin, já ohtâ suu vuosmuin mallipargoin lâi Vogue-loostân. Sun lii lamaš muáttun meid All Saints já Calvin Klein kampanjain. Toos lasseen Hawke ráhtá meid muusik. Ive 2019 sust almostuvvii kyehti single “To Love a Boy” já “Stay Open”, já ive 2020 sun almostitij jieijâs vuosmuu album Blush.
883
883 (DCCCLXXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 880-lovo niäljád ihe.
825
825 (DCCCXXV) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 820-lovo kuuđâd ihe.
Kalender
thumb|Tsunesada
Näfels
Näfels lii oovdiš kieldâ Sveeicist, Glarus kantonist. Ive 2010 Näfelsist assii 4 021 olmožid. Ton vijdodâh lii 36,93 km², já alodâh 437 m.
Historjá
Näfels kieldâ lopâttui ive 2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 18 806 olmožid (31.12.2020), já ton vijđodâh lii 146,98 km2.
893
893 (DCCCXCIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 890-lovo niäljád ihe.
Kalender
thumb|300px|Ariwara no Yukihira (čižetpeln)
Serie B 1964–1965
Juávhuh
Fáárust lijjii ohtsis 20 juávkkud: 4 juávhu Lombardiast, 4 juávhu Emilia-Romagnast, 3 juávhu Venetost, 2 juávhu Apuliast, 1 juávkku Friuli-Venezia Giuliast, 1 juávkku Piemontestst, 1 juávkku Toscanast, 1 juávkku Campaniast, 1 juávkku Basilicatast, 1 juávkku Calabriast já 1 juávkku Sisiliast.
Lopâlâš tavlustâh
Ivneh: Serie A 1965–1966 Serie C 1965–1966
Čuággáh: 2 (vuáittu), 1 (täsispellâ), 0 (táppu)
Mikey Madison
Mikey Madison (š. 25. njuhčâmáánu 1999 San Bernardino, Kalifornia) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Suu tobdeh pyeremustáá Max Fox roolâst FX komedia-draama rááiđust Better Things (2016–2022), Susan "Sadie" Atkins roolâst Quentin Tarantino elleekooveest Once Upon a Time in Hollywood (2019) já Amber Freeman roolâst elleekooveest Scream (2022).
Eellim
Mikey Madison šoodâi San Bernardinost, Kaliforniast, mutâ pajasšoodâi Los Angelesist. Suu vanhimeh lává kuohtuuh psykologeh, kiäin láá párnááh Madison lasseen val Madison jyemeehviljâ já kulmâ eres päärni. Käävci-ihásâžžân Madisonist šoodâi raccasteijee, mutâ tast maŋa ko suu uábbi naajâi elleekovekietâčällein, Madison kiäsutškuođij elleekovesyergi. Sun hilgoi niävdusis šoddâđ áámmátraccasteijen já čaittâlškuođij ton saajeest.
Karrieer
Madison karrieer aalgij tuođâlávt ive 2016, ko sun finnij roolâ FX komedia-draama rááiđust Better Things, mast sun lâi válduroolâst rááiđu nuuhâm räi ive 2022. Sun lii čaittâlâm meid Quentin Tarantino elleekooveest Once Upon a Time in Hollywood (2019), sehe kauhuelleekooveest Scream (2022).
Orajärvi
Orajärvi lii sijdâ Suáđigil kieldâst. Ive 2020 Orajärvist assii 251 olmožid.
Eennâmtiätu
Sijdâ lii siämmáánommâsii jäävri riddoost.
Ässeeloho
Käldee: Suáđigil kieldâ.
873
873 (DCCCLXXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 870-lovo niäljád ihe.
Aanaar kieldâkirjerááju
thumb|right|Aanaar kieldâkirjerááju váldukirjerááju [[Avveel|Avelist]] Aanaar kieldâkirjerááju lii ive 1859 vuáđudum kirjerááju Aanaar kieldâst. Puohah uážžuh kevttiđ kirjerááju palvâlusâid.
Kirjerááju historjá
Aanaar vuossâmuu kirjerááju vuáđudij kappalâš E. W. Borg Piälppáájäävri pappâlân njuhčâmáánu 13. peeivi 1859. Onnáá peeivi kiirjij luoihâttem lii nuuvtá, mut talle tast ferttij mäksiđ. Ive 1892 kirjerááju sirdâšui kieldâ hoittámnáál já ive 1912 pappâl meddâl pyellim keežild.
Toimâsajeh já palvâlusah
Kirjeráájust láá fastâ toimâsajeh sehe Avelist já Aanaar markkânist Sajosist. Avveel kirjerááju lii kieldâ váldukirjerááju já Aanaar markkân kirjerááju lii sämikirjerááju.
Tai lasseen lii kirjerájuauto, mast fállojeh uási kirjerááju palvâlusâin pirrâ kieldâ. Kiirjij luoihâttem lasseen kirjerájuautost lii meid Avveel apteek palvâlusčyegis, mast puáhtá uástiđ jieštipšomvalmâstuvâid já moos puáhtá tiiláđ el. reeseepttalkkâsijd. Vaaljâi ääigi kirjerájuautost adai Jottee jienâstemautost puáhtá meid jienâstiđ.
Muonio jävrikuávlu
Jävrikuávlu lii nommâ, mii čuujoot Muonio kieldâst leijee kuávlun, kost láá ennuv uccâ siijdah. Jävrikuávlun kuleh čuávuvááh siijdah: Särkijärvi, Kutuniva, Jerisjärvi, Matinvaara, Linkuniemi, Soukka, Muotkavaara, Kumpula, Isosaari, Tiurajärvi, Äkäsjärvi, Nivunkijärvi já Heinäniemi. Kuávlu stuárráámuuh jäävrih láá Jerisjärvi já Äkäsjärvi. Kuávlust tuáimá Järvialueen Kyläyhdistys ry.
Jävrikuávlust tooimâi aalmugškovlâ iivij 1950–1993. Ton toimâ nuuvâi ive 1993 uáppei vänivuođâ tiet.
863
863 (DCCCLXIII) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 860-lovo niäljád ihe.
Venarotta
Venarotta lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Venarottast ääsih 1 942 olmožid. Ton vijdodâh lii 30,21 km², já alodâh 421 m. Venarotta naaburkieldah láá Ascoli Piceno, Force, Palmiano, Roccafluvione já Rotella.
Ässeeloho
Käldee: Italia statistiikkuávdáš.
Siijdah
Capodipiano, Castellano, Cepparano, Cerreto, Gimigliano, Monsampietro, Olibra, Portella já Vallorano.
Aalmugijkoskâsâš luándusuojâlemlitto
thumb|right|Aalmugijkoskâsâš luándusuojâlemlito logo thumb|right|Aalmugijkoskâsâš luándusuojâlemlito uáivikonttur [[Glandist, Sveeicist]]
Lito nommâ
Ko ornijdume vuáđudui ive 1948, te ton nommâ lâi Aalmugijkoskâsâš luándu já luánduriggoduvâi suojâlemlitto. Ive 1990 ornijdume finnij uđđâ noomâ: Maailm luándusuojâlemlitto ( já ). Njuhčâmáánu 2008 noomâst šoodâi Aalmugijkoskâsâš luándusuojâlemlitto.
The Velvet Underground
Juávhu tobdosumoseh pitáh láá ovdâmerkkân "Sweet Jane", "I'm Waiting for the Man", "Heroin", "Pale Blue Eyes", "Sunday Morning" já "Venus in Furs".
Säämi máttááttâskuávdáš
thumb|Säämi máttááttâskuávdáá kolbâ Säämi máttááttâskuávdáš (, já ) lii eromâš nube tääsi oppâlájádâs, mii oovded sämikulttuur ubâ sämikuávlust. Tast lii tehálâš uási Säämi kuávlu oovdedmist já arktâsâš mättiimist. Oppâmlájádâs uárnee maaŋgâsuárgásâš áámmátlâš škovlim suomâ- já sämikielân sehe nuoráid ete rävisulmuid.