cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پندھیڑو اَتے صحرائی لوک ادب
صدیاں پہلے جݙاں بہاول پور دا صحرا چولستان ہک سکھا ساوا سدا بہار تے جنت والی کار موجود ہا تاں ہوں زمانے سائبیریا دی برف پاتی دھرتی توں آئے مسافر پکھی ہر سال ایں وادی اِچ آ تے سیالا گزریندے ہن۔ اڄ وی دور پرے دے ویسوں آئے پکھی خاباں دی ایں دنیا اِچ ہزاراں میل دا پندھ طے کر تے آندن۔ راہ رستے اِچ کئی دریا تُرکڑیاں (جھیلاں) اَتے پاݨی دے ذخیرے اُنہاں کوں آپݨے پاسے سݙیندن لیکن او آپݨے خاباں دی دھرتی دو پندھ کریندے راہندن۔
اپنی رحمت کی بارشوں کو بھیج
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:نڳال ونکی:صحرائی لوک ادب ونکی:صحرائی ادبی لوک ورثہ
نواب مظفر خان شہید
نواب مظفر خان (اصل ناں: مظفر خاں، تخلص: مظفرؔ) (ڄَمَّݨ دا سال: 1757ء - فوت تِھیوݨ دا سال :1818ء)
ادبی پورھیا
نواب مظفر خان شہید دی سی حرفی دستیاب نہ ہووݨ پاروں محقق سجاد حیدر پرویز نے نمونہ کلام درج نی کیتا۔ ڈاکٹرسجاد حیدر پرویز دی ایہہ کتاب ادبی تاریخ نویسی دے پہلے منڈھ یعنی تذکرہ نویسی وچ شمار تھیندی ہے۔ ضلع مظفر گڑھ (تاریخ ، ثقافت تے ادب) ، تقریباً ہک ہزار صفحات اُتے مشتمل ہے۔ ایں ضخیم کتاب دے چھیکڑی 58 صفحات حوالہ جاتی کتب اتے اشاریہ شخصیات بارے ہن۔ ایں کتاب راہیں ضلع مظفرگڑھ دے علماء ، مشائخ تے شعراء دے علمی ، ادبی شعری پورھیئے دا ذکر کیتا ڳئے۔ شاعراں دے مختصر کوائف تے سن پیدائش اتے مرحوم شاعراں دے سن وفات ، درج کیتے ڳیئن۔ جیندے توں آئندہ کیتے ادبی تاریخ رقم کرݨ والے مورخین ، محققین دا تحقیقی کم پدھرا تھیسی۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز بنیادی طور تے محقق ہن تے تنقید نگاروی۔ جتھاں او اپݨے کم کار بارے ڳول پھرول کریندن ، تنقید دافریضہ انجام ݙیندن اتھاں او اپݨے  اتے تنقید دا حوصلہ وی رکھدن۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ، اپݨی کتاب ’’سرائیکی ادب ، ٹور تے پندھ‘‘ دے صفحہ نمبر 95 تے ، اپݨے  تحقیقی کم بصورت ضلع مظفرگڑھ (تاریخ ، ثقافت تے ادب) بارے نصیر شاہ دا ہک مختصر تحقیقی و تنقیدی مضمون شامل کیتے۔ جیندے خاص نکات کجھ ایں طرحاں ہن۔
نور سمند
ذرا جاگ کے
جتھے پیار ہووے اوتھے روسے ای ہوندین نہیں انج محسوس کریندا.
ݙوہڑہ
ہتھ سنگت دا نپ کے مڑ قابو رکھنڑاں ایے قول ہوندن شرفاء دے
ملک رحمت اللہ
کراچی وچ موجود سرائیکی تحریک دے ہک مشہور رہنما ہن۔ انہاں دی جماعت ہمدرد سرائیکی پارٹی ہے۔
احمد زئی ۔ قمبرانی ۔ میروانی
احمد زئی ہک بلوچ قبیلہ ہے جہرا سندھ تے بلوچستان اچ آباد ہے۔
دورِ جہانگیری اِچ ملتان دے لوک فنکار
شاہجہاں دے عہد اِچ مُلا عبدالحق شیرازی دے معتبر شاگرداں سلطان محمود کاشف انصاری، قریشی، ملتانی دے لکھے کئی خط شاہجہان دی نظر اِچوں گذرے تاں او ایݙا خوش تھِیا ڄو اِنہاں کُوں عزت دِتی تے شاہی دربار اِچ کاتبِ خاص مقرر کیتا۔ ضعیف العمری اِچ جناب انصاری ایں عہدے تُوں سبکدوش تھی کے ولدے ملتان آگئے۔ نعمان بن سعید انصاری نقشبندی ہراتی ثمّ ملتانی دے تحریر کیتے ہوئے کاشی تے طغرے اَج وی قلعہ چِتّوڑ گڑھ (ضلع ملتان) تے کوفی خط اِچ اُچّی مسیت تے موجود ہِن ڄیڑھے زمانے دی دست بُرد اَتے ہوائیں بارشاں دے باوجود پڑھے ونج سگیندن۔
کاربین
حوالے
ونکی:کیمسٹری ونکی:سائنس
دورِ جہانگیری اِچ ملتان دے لوک فنکار
اکبری دور دے ݙوجھے کاتب میر عبد اللہ ملتانی ہَن ڄنہاں فنِ خطاطی کوں فروغ ݙتا اَتے اِینجھیں عالمگیر شہرت پائی ڄو جہانگیر دے دربار تک رسائی حاصل تھی گئی، انہاں ہِک رُباعی خطِ نستعلیق اِچ لکھی ڄیڑھی ڄو ہِک شاہکار ہئی۔ رُباعی اِے ہِے:
مرد گاں راجان بخشی زندگاں بے جاں کُنی
بے نواؤ بے کَساں را در دمے سلطان کُنی
نور محمد مہاروی
آپ دا ناں بہیل تے لقب نور محمد جیہڑا آپ دے پیرو مرشد فخر الدین نے عطا کیتا ، والد صاحب دا ناں ہندال جیہڑے کھرل قوم نال تعلق رکھدے ہن۔ انہاں نے مہار وچ سکونت اختیار کیتی۔ آپ دی والدہ دا ناں عاقل خاتون ہئی. آپ دی ولادت 14 رمضان 1142ھ بمطابق 1729ء کوں چوٹالہ جیہڑا مہار توں مشرق کوں واقع ہے، وچ تھئی۔ آپ نے ابتدائی تعلیم اپݨے گراں مہار شریف توں حاصل کیتی، ول مہار شریف دے قریب دُلہ بھڈیرا ڳئے ، کجھ عرصہ بعد موضع بیلانہ جیہڑا پاکپتݨ دے قریب ہے چلے ڳئے ول ڈیرہ غازی خان تے لاہور وی علم حاصل کریندے ریہے۔
ظہور سحر
تخلص
سحر
استاد شاعری
رفیق ساحل
مزاحمت
مزاحمت
ہݨ کجھ  مزاحمتی تحریکاں ایجھیاں وی ہن جیڑھیاں  اپݨے  ماضی  دے  عظیم دور  کوں یادکریندے  ہوئیں  اونکوں ول  حیاتی  ݙیوݨ چاہندین. جیڑھیاں کہیں مہدی یا  نجات دہندہ  دی آمد تے  تحریکاں شروع کریندیں ہوے آپݨیں جدوجہد دا  اغاز کریندیاں ہن  تاں جو ہک مثالی معاشرے دا قیام تھی سڳے.
لہذا مزاحمتی تحریکاں وچ  ساکوں ڈھگ سارے مقصد نظردین پر ہک شئے جیڑھی  مشترک ہے او اے ہے جو سماج کوں تبدیل کیتا ونڄے   فرسودہ نظام دی جاہ تے ہک نواں  تے بہتر نظام  نافذ کیتا ونڄے.
مظفر گڑھ، تاریخ، ثقافت تے ادب
سرائیکی وسیب وچ لوک قصیاں دی روایت ٻہوں قدیم ہے۔ لوک قصے تجربے، تخیل، تجسس تے مشاہدے دا خوبصورت نمونہ ہوندن۔ اِیں پوتھی وِچ کُجھ زبانی لوک قصے اَتے اِنّھاں کُوں کٹھا کرݨ آلیاں دی حیاتی دے احوال لکّھے ڳئے ہِن۔
عبدالمجید گانگا
رہائش گاہ
دنیا پور گانگا
مظفر گڑھ، تاریخ، ثقافت تے ادب
تعارف
ایہ وضاحت ضروری ہے جو ہک تاں ایہ چھڑی تاریخ دی کتاب نہ ہئی۔ ݙوجھے ایں اختصار توں باوجود ضخامت ہک ہزار صفحے تک پج ڳئی اے۔ جے مزید وضاحتاں کیتیاں ویندیاں تاں کتاب چھپݨ توں رہ ونڄے ہا۔ ایہو حال ادبی تے سیاسی تحریکاں تے اُنہاں دے اثرات بارے آکھی ونڄ سگدی اے۔ٻیاہک اعتراض اُردو ادیباں شاعراں دے تذکرے یا اُنہاں دے کلام دی نمائندگی ہے… ایہہ بورڈ دی پالیسی ہئی جو صرف مقامی زباناں دے شاعراں ادیباں دا ذکر کیتا ونڄے۔ مثلاً کشفی ملتانی دا سرائیکی ادب دے حوالے نال جو ذکر تھی سڳدا ہا کرݙتا ڳئے۔ وت کہیں شخصیت بارے جے کر تفصیل کائے نی تاں ایندی ہک وجہ ایہہ وی ہے جو اوں شخصیت ، اوندی کتاب، کلہا موضوع نہ ہئی۔ البتہ نوابزادہ نصراللہ خان بارے اعتراض دا میکوں اعتراف ہے۔
ابدال (صرف)
وقت کاظم تیݙے ہتھ کن جے کݙۂیں چھٹ پووے
۷
ریاض رحمانی
اتے ݙتے ڳئے پہلے شعر ئِ چ داغ کوں دانگ، ݙوجھے شعر ئِ چ بلوچ کوں بروچل ، تریجھے شعر ئِ چ چھوڑ کوںچھݙ ، چوتھے شعر ئِ چ بھید کوں بھیت ، پنجویں شعر ئِ چ اولاد کوں الھادھ، چھیویں شعر ئِ چ جانور کوں زناور، ستویں شعر ئِ چ شاید کوں شیت، اٹھویں شعر ئِ چ آرام کوں ارام تے ماتم کوں متام جݙاں جو ناویں شعر ئِ چ پوشاک کوں پشاک تے ننگ کوں ننگیج ئِ چ بدل ݙتا ڳئے ۔
خصوصیت دے لحاظ نال حروف تہجی دے قسماں
-1۔	شمسی حروف تہجی:۔ عربی زبان دے او حروف تہجی جنھیں کنوں پہلے لام التعریف یعنی ’’ال ‘‘لکھیاتاں ویندے پر پڑھیا نھیں ویندا شمسی حروف تہجی اکھیندن۔ شمسی دا لوظی معنی ئِ شمس یعنی سجھ نال واسطہ رکھن آلا۔ ایندا مرادی معنی ئِ ہے جو سجھ دی تیز روشنی ’’ال ‘‘کوں لکا ݙیندی ئِ یا ݙوجھے لوظیںئِ چ ’’ال ‘‘لک ویندے ’’ال ‘‘دے بعد آون آلا حرف تہجی’’ ال ‘‘دے حذف کر ݙیوݨ دے بعد مشدد (یعنی شد آلا) تھی ویندے ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اونہہ حرف کوں ݙو مرتبہ پڑھیا ویندے۔ شمسی حروف کوں شمسی آکھݨ دی ہک وجہ اے وی ہے جو الشمس دی شین شمسی حروف تہجی وچ بذات خود وی شامل ئِ۔ شمسی حروف تہجی کجھ ایں ہن۔ ت، ث، د، ذ،ر، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ل، ن = ۱۴۔
نوبل انعام یافتہ ݙُو مہان٘درے
اساݙی کم ظرفی اتیں کم علمی اے ہے جو پاکستان اُوکوں کݙاہیں نہ اپݨایا، نہ دعوت ݙتی، حالانکہ او تل وطنی، سرائیکی، ملتانی اتیں پاکستانی ہئی، ہندوستاں اوکوں پدم بھوشن ایوارݙ ݙتا، پاکستان کوں وی اوکوں ستارہٗ امتیاز اتین اعزازی شہریت ݙیوݨیں چاہیدے ہئی تاکہ او ساݙا بالاں کیتے مشعلِ راہ بݨے اتیں طالب علم اُوندیاں ریساں کرِن۔
اگر قارئین کُوں اتفاق تھیوے یا او چیٹ کرکے جھنگ شہر دے اندر چار پنج فُٹ دی ہک تنگ ڳلی دی نُکڑ تے عبدالسلام ولد محمد حسین دا گھرݙیکھن ونڄن اتیں ہرگو بند کھورانہ دی چھوٹی جہیں وستی رائے پور (ملتان) دی یاترا کرݨ ڄُلن تاں اوحیران پریشان رہ ویسن جو اِتنے وݙے عبقری، نابغے ایناں پسماندہ علاقیاݨ اچو، اینیں چھوٹے چھوٹے گھراں اچ غریب پیوء ماء دے گھر ڄَم پل، ہنئیں گلیئیں محلئین سکولیں اچو پڑھ لِکھ کے ہک دنیائے حیاتیات اتیں ݙوجھا دنیا ئے طبعیات دا عظیم ساینسدان بݨ گئے ۔ آخر اچ ولا تاکید کرݨ ضروری اے جو اے ہستیاں ساݙا فخر، ساݙا سرمایہ ہن، طالب علماں کوں اُنہاں کولو محنت شاقہ دا ذوق پکڑناں پوسی ـ ایں سارے مضمون اچوں کتھوؤں وی اے نسل پرستانہ نتیجہ نئیں اخذ کرنا چاہیدا جو اَساں ٻس سرائیکی ہووݨ نال عظیم ہَیں پر اے لوک ساݙا مثبت و معروضی حوالہ ضرور ہِن جنہاں دے نقش قدم تے ٹُر کے اَساں نویں دنیاء اچ داخل تھی ویسوں ۔
صورت دے لحاظ نال حروف تہجی دے قسماں
ب: 	ہک مستطیل مکان دی سادہ جھئیں شکل کوں ’’ب‘‘ تصور کیتا ڳیا (کیوں جو عبرانی ئِ چ گھر کوں بیت آکھیا ویندے ) تے اوندے ہیٹھ ݙتے ڳئے نقطے کوں ہک دربان تصور کیتا ڳیا جہڑا جو مستطیل شکل دے مکان دے دروازے تے ٻیٹھا ہا۔ وت ہولیں ہولیں مکان دی شکل ہک لکیر بݨ کے رہ ڳئی تے دروازے تے ٻیٹھا ہویا آدمی اوندا نقطہ بݨ ڳیا۔
س: ٻہوں زیادہ کھنگھݨ آلا شخص یعنی کھنگھو۔
ف: 	سمندر دے پاݨی دا ساحل نال ٹکراوݨ تے دھماکے دار آواز پیدا کرݨ یعنی سمندر دا جوار بھاٹا، جوش و خروش ، مدو جزر۔
ل: 	اُٹھ، دولت،ٻال دی ڳلھ تے نظر گُزر کیتے کالا ٹکا لاوݨ ، ہک ٻئے کوں گُھٹ گُھٹ کرئیں گلکڑی پاوݨ، وݨ دیاں نرم و نازک شاخاں ، پشت پناہ ، پردہ ، ڈھک (بندش)، بچاء (بچائو)، آسرا، سہارا، گھر، رہݨ دی جا، لمباݨ۔
نجم بزدار
ڄم پل
١٢ نومبر ١٩٩٣ء کوں دیرہ غازی خان وچ ڄمے۔
نمونہ کلام
میں آہداں او خوش وسدا پٸے
غم کٸی اپنڑاں سکا ہوسی
میڈے حال تے کھلدا ہا جو
سراج احمد گل
تعلیم
8 جماعتاں
میݙا پیو فداحسین گاݙی(کِھنڈرے پُنڈرے یادیں دے کُجھ ٹوٹے ݙلاں)
(مشتاق گاݙی)
کوہ یورال
کوہ یورال مغربی روس دا ہک پہاڑی سلسلہ ہے۔ ایہ قازقستان دے شمالی سرحداں توں شروع تھی کے شمال وچ بحر منجمد شمالی دے ساحلاں تے ختم تھیندے۔ ایں سلسلے دی لمبائی تقریباً 2،500 کلو میٹر ہے۔
سرائیکی شاعری اَتے روائتی لوک شاعری
اَساں جئیں ویلھے 1975ء توں گھِن کرائیں اجوکے دور تک دی سرائیکی لوک شاعری دا ویورا کریندے ہیں تاں اے گالھ سامنے آندی اے جو سرائیکی شاعری روایتی شاعری توں انَج تھیندی نظردی پئی اے۔
نجیب اللہ نازش
گیت
چا نظر ملا مُسکایو سے نہ تئیں سوچا نہ میں سوچا
سرائیکی شاعری اَتے روائتی لوک شاعری
۱۔     سماجی قدراں دی بے حُرمتی دا اظہار۔
نجیب اللہ نازش
گیت
نہ چھیکڑ دا مکلایو سے نہ تئیں سوچا نہ میں سوچا
سرائیکی شاعری اَتے روائتی لوک شاعری
۹۔     استحصالی طبقے دے خلاف احتجاج
اشباع
رنجکی یار بھلاوو چا
جسم ، روح دی کشمکش دا فیصلا تھیوݨ تاں ݙے
ہوندے کاوڑ غصہ کہیں ویلھے، میݙا ڈھول مزاج دے سختا !
ٹی وی دے افطاری پروگرام
روزہ کھولنڑ کنیں تھوڑا پہلے ٹی وی تیں نظر ماری تاں افطار پروگرام ءچ میڈے ملک دے ہر مسلک دے علماء کرام نعت خوان عشق رسول ءچ سرشار ہن، ٹی وی پروگرام دا جیرھا میزبان ھوندے اوندی کرسی ادھ ءچ ھوندی ھے تیں زرا وکھری یعنی معزز قسم دی ھوندی ھے مہمانیں واسطے زرا کمتر قسم دے صوفے یا کرسیاں وغیرہ ھوندن، معزز قسم دی کرسی تیں پاکستان دے نامور اداکار تیں اداکارہ تشریف فرما ہوندن عام کرسیں تیں علماء تیں نعت خوان لاتھے ہوندن، عجیب منافقت ھے ایھے مولوی مسجد ءچ بیھ کے ہک ڈُوجھے کوں کافر مشرک گستاخ سڈیندن، مگر کیمرے دے سامنڑے ساکوں اتحاد و اتفاق دا درس اینجھا ڈیندن کہ بندہ سُنڑ کے مسلمان تھی ونجے، مسجد ءچ بیھ کے ساکوں عورتیں دے پردے بارے اینجھاں گالھیں سُنڑیسن کہ اساں گھر ونجنڑ کنیں پہلے شھر ءچو ٹوپی آلا برقعہ گول کے ویندے ہیں حالانکہ ساکوں اے وی پتہ ھوندے ساڈی حور بےمثل چڑیل کوں کوئ چنگی اکھ نال نیں ڈیھدا گندی اکھ تاں دور دی گال ھے، خیر مولوی صاب دا حکم ھے پردہ ضروری ھے، پَر ایھے مولوی ٹی وی تیں بیھ کے شکل حور عورتیں نال ایویں کھل کھل کے گال کریندے بیٹھے ھوندن جیویں اے ساریاں انھیں دیاں بھنڑیجاں ھوون.
میݙا پیو فداحسین گاݙی(کِھنڈرے پُنڈرے یادیں دے کُجھ ٹوٹے ݙلاں)
نئیں پتہ اے کیویں تھیا؟ میں کیا سوچیا تے سمجھیا؟ اے سویل دا ویلھا ہئی تے ساݙے گھر دے صحن وچ اوں ویلھے تنور تے روٹیاں لڳدیاں پیاں ہئین۔ میں ٻیٹھے ٻیٹھے کوڑی مُچک دا ڈھے پیا تے اَکھیں بند چا کیتم۔کُجھ دیر تاں میں اینویں لیٹا ریہم تے کہیں وی میکوں نہ ݙٹھا۔ تھولی دیر باد میݙی ہک بھیݨ آکھیا: " اے شاکے بھرا کوں کیا تھئے؟" وت ٻئے لوک وی میکوں ݙیکھݨ لڳ پئے۔ میکوں ہلایا چُلایا پر میں پَھن مار کے لیٹا ریہا۔ میݙے وݙے بھرا تاں میݙے مُنہ تے ہک چاٹ وی ٹھوک ݙتی جو اے مکر کیتی پئے۔ میں اوں چاٹ کوں پی ڳیم تے وت وی پھن ماری رکھئے۔ میݙے پیو دی چاچی جندن آکھیا مرو سمجھو اینکوں پتہ لڳ ڳئے جو اَساں اینکوں تونسے بیراج سیر تے نہسے گیدھی ویندے تے اے ہُݨ بے ہوشی دا ڈرامہ کیتی پئے۔وت اوں آکھیا "اَکھیں کھول چا اَساں تیکوں نال گھن ویسوں" میں اے سُݨ کے اچݨ چیتی اَکھیں کھول ݙتیاں۔ میکوں نئیں پتہ اے میݙی چالاکی ہئی یا وت چھوٹے ہووݨ دی حیثیت وچ ہک دھاڑ پٹکار دا ݙا ہئی۔ جو وی ہئی پر میکوں باد وچ اے سُدھ ٻُدھ تھی ڳئی جو چھوٹے ہووݨ دا ساݙے روایتی جُھڳیں وچ کیا مطلب ہوندے۔جیڑھا وݙا ہے، او ݙادھا ہے۔ یا تاں چھوٹا چُپ کر ہک پاسے تھی ونڄے یا وت تݨ مار کرے، لڑے بھڑے۔ میں ݙوجھا رستہ چُݨیا تے او باد وچ ایتلا پکیا تھی ڳیا جو ہُݨ کئی واری او ہک بیکار عادت ڄاپدی ہے۔ اے تاں ہک اینویں وادھوں ڳالھ ہئی، چیتے وچ آڳئی ہے تے میں لکھ ݙتی ہے۔ جیڑھی اصل ڳالھ میں ݙسݨ چاہندا او ہک اوپری تریمت دا ساݙے کٹھے تونسے بیراج ونڄݨ ہئی۔ میں اوں ویلھے ٻہوں چھوٹا ہم تے ٻہوں کُجھ میݙی یادواشت وچ نئیں۔ ٻس اینویں کُجھ جُھٹکے، کُجھ اُول ہن جیڑھے باد وچ جݙاں میں وݙا تھیا تے ٻہوں کُجھ میکوں گھروں تے وت اِنوں اُنوں پتہ لڳیا تاں او ہک سَلہڑی ہوئی کہاݨی بݨ ڳئی۔
منگروٹھہ دی او نینگر ترمیت پار ہئی بھانویں اروار ہئی، یار ہئی بھانویں دلدار ہئی، سہیلی ہئی بھانویں ٻیلی ہئی، او جو کُجھ وی ہئی پر چھیکڑ وچ مݨاں مݨ مٹی ہیٹھوں دفنیڄ خواب خیال تے وہم بݨ ڳئی۔ اینویں ڄاپدے جیویں مُکتی، فنا اتیں وچھوڑے دا مہا نربھاڳی ݙکھ میݙے پیو دی ہمیش تاک وچ رہندا ہئی۔ او آہدا ہئی وچھوڑا او جیندے وچ ملݨ دی کوئی آس اُمید نہ رہوے۔
علی پُور
جُغرافیہ
علی پور ضلع مظفر گڑھ دِی تحصیل ہِے۔
میݙا پیو فداحسین گاݙی(کِھنڈرے پُنڈرے یادیں دے کُجھ ٹوٹے ݙلاں)
میݙے پیو دی وی اپݨے چھوٹے کلہے بھرا نال ݙونگھی جُڑت ہئی۔ اوندے اُنس دا اے حال ہئی جو اوں ویلھے دے حساب نال میݙا پیو اوندے کیتے ہک اݨ مول تحفہ شہروں گھن آیا۔ اے تھالی آلا ہک واڄا ہئی۔ ایں واڄے دا ساݙی وستی آوݨ ایویں ہئی جیویں گیریل گارشیا دے ناول " کلہیپے دے سو سال" وچ' جیپسیز' مقناطیس تے ٻیاں ونکو ونک دیاں ایجاداں وستی گھن آندے ہئین تے اُنہیں دے بدلے شودے آدی واسی ہر مُنہ مَنگی شے ݙے ݙیندے ہئین۔ آہدن ایں واڄے نال میݙے چاچے دی پوری وستی وݙی ٹور بݨی رَہندی ہئی۔
میݙے پیو دا اے سوتر کلہا ہئی۔ گھر آلیں ایں آس اُمید نال جو مَتاں ایندی پیڑھی، ناں نشان اڳوں ٹُر پووے، اوندے مرݨ کنیں کُجھ مہینے پیلھوں اوندا پرنیوا کر ݙتا۔ ایں ترلے کوئی کم ناں کیتا اَتیں او چڑھدی جوانی وچ جݙاں اوندا مَسیں مسائیں پُھٹدیاں پیاں ہئین تاں او اوتر نکھتر تھی وچھوڑے دی کاری کاتی چلا ایں جڳ کنیں ٹُر ڳیا۔
میݙا بھݨویے کوں تاں کُجھ ای مُدت باد اپݨی نوکری کیتے ونڄݨا پئے ڳیا۔ اوندے پچھوں میݙی بھیݨ دا ݙو سال دا پُتر ذوہیب ساݙے کولہوں تونسے ریہے ڳیا۔ میݙے پیو دا ٻس ہک کم بݨ ڳیا۔ او ذوہیب کوں مونڈھے اُتیں چا تونسے دے بازار لڳا ونڄے ہا۔ کہیں ویلھے اپݨے سنگتی محمود نظامی کوں نال رَلا ہوٹل ادھے ونڄ پیوے ہا یا وت شریف خان بزدار دی ریڈیو سروس دی دکان تے ونڄ ٻہوے ہا۔ ذوہیب اوندے نال ہر ویلھے مونڈھے اُتیں چڑھیا ودا رہندا ہئی۔ اَڄ میں جݙاں اوں ویلھے اُتے دید بھنوینداں تاں میکوں ڄاپدے او آپݨی گُذری وہاݨی دُہریندا پیا ہئی۔ اے یادواشت وی تاں ہک عجیب اسرار ہے۔ اے ماضی کوں ماضی نئیں بݨن ݙیندی۔ اَڄ کوں اَڄ نال نئیں جیوݨ ݙیندی۔ ݙکھے گُذرے ویلھے دے چھاپے ننویں واقعیں تے حوالیں وچ اولا گھن ساݙا بھولا بھنݨ کیتے وت آ ویندن۔ تھی سڳدے ایہو حال میݙے انہیں کھنڈریاں پُنڈریاں یادیں دا ہووے۔ میں کوئی اپݨی گُذری وہاݨی ایں صورت ولا دُہریندا تے جیندا پیا ہوواں۔
میکوں ہُݨ اے وہم تھی ڳئے میں تہاݙی کہاݨی دی چُس سروں ونڄا ݙتی ہے۔ کہیں ٻئی وادھوں ڳالھ مُتوں میں آپݨے پیو دے ٻلپݨ، جوانی تے پڑھائی لکھائی دا حال چھیڑ ݙیواں تاں چنڳا ہوسی۔
جیویں او ݙسیندا ہئی او اَٹھویں تائیں ساݙی وستی دے پچھادھو سوکڑ دے قصبے پڑھدا ریہا۔ جݙاں او ہالی ٻہوں چھوٹا ہئی تاں اوندا پیو سردار خان اونکوں روز مونڈھے چا سکول گھن ویندا ہئی۔ میݙا ݙاݙا کݙاھیں وستی ول آوے ہا، کݙاھیں او سوکڑ آپݨے کہیں سنگتی دی وساخ ٻہہ ݙوپہرا بھنے ہا۔ جݙاں کُجھ وݙے تھئے تاں گاݙیں وچ اپݨے سنگتی تے کلاس فیلو لطیف خان گاݙی نال آپ سوکڑ لڳے ونڄن ہا۔ اوں ویلھے سوکڑ تے گاݙیں دے وچالے جوار باجھریں نال بھرے بند ہوندے ہئین، وچوں نائیں دے کئی پاڑے تے جھر جنگل۔ اُنہیں پاڑیں تے جھر جنگلیں کوں جھاڳݨ سوکھا نہی ہوندا۔ گیڈر، نہر تے ٻیاں کئی بلائیں اُتھاں پھرداں ریہے وینداں ہئیں ۔ بندے کوں ݙانڳ ݙنڳوری ہتھیں رکھݨی پوندی ہئی۔
نذر محمد ناشاد
ڄم پل
چک نمبر ١٥/٦٠ـ ایل تحصیل میاں چنوں ضلع خانیوال نال تعلق ہے۔ ٤ مئی ١٩٦٩ کوں ڄمے۔
تزیید
کیتم یار وسارا
صحت دے اعتبار نال حروف تہجی دے قسماں
ٻس حروف علت ݙو قسمی ہن۔ ہک وݙے حروف علّت یعنی (ا، و، ی) تے ݙوجھے چھوٹے حروف علّت (یعنی زبر، زیر ، پیش) ۔ زبر کنوں مراد ادھ الف، زیر کن مراد ادھی ی ، تے پیش کنوں مراد ادھی وائو گھدی ویندی ئِ ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ ہک الف ݙو زبریں ہک ی ݙو زیریں تے ہک وائو ݙو پیشیں دے برابر ہوندی ئِ۔ لہٰذا انھیںحروف علت کوں حرکتیں دا ناں ݙتا گئے یعنی انھیںحرکتیں دے وسیلے نال صحیح حروف متحرک تھی ویندن بصورت دیگر انھیںصحیح حروف کوں ساکن آ کھےا ویندے ۔ زبر دی حرکت کوں عربی ئِ چ فتح یا نصب زیر دی حرکت کوں کسرہ یا جر تے پیش دی حرکت کوں ضمہ یا رفع آکھیا ویندے ۔ جہڑے حرف تے کُئی حرکت نہ آوے اوندے اتے جزم یا سکون دی علامت (د) یا (۸) لاݙتی ویندی ئِ ۔ جݙاں جو یائے معدولہ یعنی یائے خفی الصوت تے جزم دی الٹی علامت (v) لئی ویندی ئِ۔ نون غنہ تے وی ایّھا علامت (v) یعنی الٹی جزم لئی ویندی ئِ۔
چولستان اتے سرائیکی لوک شاعری
نویں نظم دا ہک اہم ناں اقبال سوکڑی ہے ۔ دامان وی چولستان ، ریت تس تے کریہہ دا علاقہ ہے ۔ پر اِتھاں تمنداری نظم تے وݙیرہ شاہی نظام موجود ہے ۔ اقبالؔ سوکڑی ایں نظام تو ںانحرافیت کر تے جدیدیت دی بنیاد رکھی ہے ۔ اُنہاں دی 1969ء اِچ لکھی ڳئی ہک نظم ’’قومی سا  لمیت‘’ کوں پڑھ تے اندازہ تھیندے جو اُنہاں اِچ فکری تبدیلی شروع تھی چکی ہئی ۔ ایں نظم دا ہک مصرعہ ݙیکھو:
’’اقبال سوکڑی نویں شاعری دا ہک نمائندہ شاعر ہے۔ او ہِک عام آدمی ہے تے بہوں حساس دل تے دماغ رکھیندے۔ بس کوئی اوکھا تھیندے تاں اے ڈیکھ تے تڑپ پوندے۔ وسیع النظر ہے تے وسیع القلب ہے۔ او وسیبی بندہ ہے تے وسیب دا ہے۔ اوندے سوچ ، اوندی عقل، اوندی شاعری ۔۔۔ہر شئیے وسیب کیتے ہے۔ او  وسیب اِچ وگاڑ گھتن والیاں کوں وِی جانڑدن۔ ‘‘
پی ایس ایل
پی ایس ایل دا مطلب پاکستان سپر لیگ جو ہر سال ٹورنامنٹ تھیندا ہے
سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے
thumb|سرائیکی لوکاں دا لوک ویس سرائیکی وسیب دے لوک چولا یا کُرتا پین٘دِن اَتے منُجھلا ٻدھین٘دِن، سِر تے پٹکا اَتے پیریں کنیں چھیکویں جُتّی یا طِلّے آلا کُھسّہ پین٘دِن۔
منجھلا تے لُنگی
سرائیکی وسیب وِچ منجھلے دے نال لُنگّی وی پاتی وین٘دی اے۔ منجھ ٻدّھݨ کِیتے سرائیکی وسیب دی ہِک سوکھڑی لانچا وی ہے، جیڑھا جو ݙاڈھا سوہݨاں ہون٘دے۔ سرائیکی وسیب دے عظیم لوک ثقافت آلے خِطّے جھنگ وِچ لانچے کُوں ہُݨ وی وݙّی چاہ تے محبّت نال پاتا وین٘دے۔ مرداں دے نال نال جھنگ، شور کوٹ تے چنیوٹ دے سرائیکی علاقے وِچ تِریمتاں ہُݨ وی لُنگی تے لانچا ٻدھین٘دِن۔
فَیض بلوچ
فیضؔ بلوچ بطور محقق۔
تحقیق و تنقید دے حوالے نال فیضؔ بلوچ دا ٻہوں سارا کم ہے۔”سرائیکی شاعری اچ غزل گوئی“انہاں دی ایہ کتاب ݙو جلداں وچ چھپ چکی ہے۔پہلی جلد 2003ء وچ چھپّی جیندے وچ 197شعرا ء دا غزلیہ کلام تے کوائف شامل ہن۔ݙوجھی جلد 2018ء کوں چھپّی جیندے وچ 204شعراء دا کلام تے کوائف درج ہن۔تے ایویں ”سرائیکی شاعری اچ طنز و مزاح“دے عنوان نال وی انہاں دی ہک کتاب 2006ء وچ چھپ چکی ہے۔جیندے وچ مختلف شعراء دا مزاحیہ کلام شامل ہے۔
فیضؔ بلوچ بطور عروض دان۔
؎میں ہاں کیڑھے باغ دی مولی
اعزازات۔
فیضؔ بلوچ کوں انہاں دے فنی کمالات تے مختلف ادبی تنظیماں تے اداریاں توں ایوارڈز دی صورت اچ ملیاں محبتاں نے انہاں دی شخصیت کوں چَندَن بݨا ݙتا۔
(1)1995ء کوں ”گانگا ویلفئر سوسائٹی“ضلع رحیم یار خان دے زیرِ اہتمام ”ساوݨ“ موضوع تے نظم گوئی دا مقابلہ تھیا،جیندے وچ فیضؔ بلوچ دی نظم اول پوزیشن حاصل کیتی،ڄام ایم ڈی گانگا نے سوسائٹی دی طرفوں اعزازی سند پیش کیتی۔
(نور شاہ)
بنڈہ اسحاق
ضلع مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے۔
بزنجو
بزنجو ہک بلوچ قبیلہ ہے جہرا بلوچستان ضلع آوران اچ آباد ہے
ایران اتے ملتان دی لوک فنِ خطاطی دا تعلق
ڄݙاں شیخ سعدی ملتان آئے تاں اُوں ویلے فصیل دے اندر شہر پناہ اِچ لوک راہندے ہَن النگ دے باہر، اُچے ڄئیں تے ہر دروازے دے باہر قبرستان۔ گرمی، مٹی، ݙٹھی، شہر دے باہروں راہوݨ آلے غریب فقیر فُقرے ݙینہہ کوں شہر اِچ آویندے ہَن اَتے کئی محنت مزدوری کر کے اَتے کئی پِن منگ کے رات کُوں شہر دے دروازے بند تھیوݨ توں پہلے باہر چلے ویندے ہَن آپݨیاں جھونپڑیاں اِچ۔ شیخ سعدی توں کہیں دوست پُچھیا ڄو سئیں تُساں ملتان کوں ݙٹھے؟ ہِک شعر اِچ ایندا جواب ݙیو۔ اُنہاں فَٹ جواب ݙتا جیندے وِچ موسم دی کیفیت داظاہر تھیوݨ، ماحول دااثر، اِنّوں اُنوں دا منظر اَتے حَد نگاہ تئیں کھنڈے ہوئے قبرستاناں دا نظارہ، شیخ سعدے نے اِنہاں چارے اشاریاں کُوں ملتان نال محبت دی وجہ نال تُحفیاں اِچ شمار کیتا اَتے آکھیا:
صہباء سرور
حیاتی دا احوال
صہباء سرور پاکستان، کراچی، وِچ پَلّی وَدّھی ہِن اَتے اِنّھاں نے ہندوستان، پاکستان، امریکہ اَتے کینیڈا وِچ مقالے، نظماں اَتے اخباراں اَتے رسالیاں وِچ مختصر کہاݨیاں چھاپیاں ہِن۔ اُوہ تجرباتی ویڈیوز اَتے آرٹ دی پیش کار وی ہِن۔
تحریک (علم صرف)
لڳڑی شہر خواری
۵
ٻال لوک ادب
اڄڑ دا میں آڄڑی
پئے گیا میکوں زور
بروہی
بروہی ہک بلوچ قبیلہ ہے
پہاڑ
کانچن جنگا
کوہ ہمالیہ
ٻالاں دیاں نظماں
اسی ہک اکاسی
تیڈی میڈی پھــوئی
برا
برا ہک بلوچ قبیلہ ہے
نویں لوک نطم وِچ لہجے دی تبدیلی
پر ، عاشق بزدار ’’جیویں کٹی اے‘‘ اونویں سُݨائی وی ہے ۔ اُنہاں محسوس کیتے جو اپݨے دیس اِچ کہیں دی قیدی تھی کے رہ ڳئین ۔ اُنہیں نوآبادباتی سوچ کو محسوس کیتا۔ اُنہیں دا خیال ہے جو سرائیکی خطہ کہیں نویںنوآبادیات دا شکار تھی گئے۔ ا اُنہاں اپݨے محسوسات دا اظہار ’’اساں قیدی تخت لاہور دے‘‘ لکھ کے کیتے ۔ ایکوں اساں سرائیکی وسیب دی طرفوں ’’پہلی باضابطہ شناخت دی ڳول‘‘ آکھ سڳدے ہیں۔ عاشق بزدار سرائیکی خطے دے مسائل کوں ہک مقدمے دی صورت اِچ پیش کیتے ۔ اُنہاں ݙسائے جو سرائیکی ہک وݙی قوم ہے تے ایندے وجود کوں تسلیم کریندے ہوئے ایکوں اوندے سیاسی تے سماجی حقوق ݙتے ونڄن۔
’’جے کر اپݨی عظمت نہ سنبھلیسوں
نور محمد کہتر
نمونہ کلام
یاد کیتا رب تیکوں اَڄ لامکاں دی سیر کر
عجائبات
روڈز کابت
بندرگاہ روڈز وچ سررج دیوتا ( اپالو )  دا مجسمہ 105 فٹ بلند ہا ۔
تاج محل
شاہ جہان نے اپݨی بیگم ممتاز محل ( ارجمند بانو بیگم )  دی یاد وچ تعمیر کرایا اے 1648  کوں تعمیر  تھیا ۔ اے آگرہ وچ ہے
نور محمد کہتر
نمونہ کلام
بشر کیا حیواناں دا،  رہبر سدا ہئی مصطفیٰؐ
ترخیم
کتھ آدم تے کتھ شیثؑ نبی
حذف (علم صرف)
وسرئیے ݙکھڑے، سُکھڑے
نقوی احمد پوری ۵
ٻولݨ دی رب طاقت ݙیسی، دھرتی صاف ٻلیسی
نہراں
نہر پانامہ
1914 وچ بݨائی گئی ۔ اے 50 میل لمبی اے 40 فٹ کنوں گھن تے 48 فٹ توڑیں جھکی ہے ۔ حکومت امریکہ نے بحرالکاہل تے بحر اوقیانوس نوں ملاون کیتے اے نہر کٹ وائی ہئی
آ چُݨوں رَل یار سرائیکی لوک گیت
کافی دے لوک اشعار
آ چُݨوں رَل یار
سردار محمد شریف خان کھوسہ بلوچ
ساڈے جگری دوست وی ہن تے ساڈی قوم کا مانڑ تے فخر وی ہن میں بھرواں دا نیاز مند آصف خان رند بلوچ پاکستان ہمدرد سرائیکی پارٹی
ٻر ٻر رابھا
اوہ بُڈھڑیاں کوں نَپیندا ہا ' اُنہاں کوں کہیں باغ وچ بَنچ تے بِلہیندا ہا ' اَن ڈِٹھی ہک رسی نال اُنہاں کوں بَدھیندا ہا ' بًڈھڑے وت بَنچ اُتوں اُٹھی جو نہ سَگن ہا کِھلدا ہا ' اوہ پکھیاں دے کھنبیں کوں ان ڈِٹھی ہک چیڑھ چِنباڑے ہا ' پکھی وت باغ اندر اُڈ جو نہ سگن ہا کِھلدا ہا ' اوہ مسخریں پچھوں بَھجدا ہا ' جوکریں کوں ڈریندا ہا ' میلے وچ چَڈول کوں پُٹھا گِڑیندا ہا ' سرکس وچ بازی گر گولے اُچھالے ہا ' اوہ پنج وچوں ڈو گولے ان ڈٹھے ہتھیں نال تَلے سَٹواوے ہا کِھلے ہا
صدیق طاہر
ڈاکٹر گیان چند نے تحقیق دے جیہڑے چار مطالبے پیش کیتن انہاں دے مطابق تحقیق:
”تحقیق دے پورے میدان کوں سامنے رکھیندے ہوئے آکھیا ونج سگدے جو تحقیق دیاں ڈو(۲) اہم ترین قسماں تجزیاتی اتے تاریخی تحقیق ہن۔ زباناں دا عہد بہ عہد ارتقاء ویکھن تاریخی لسانیات ہے کہیں زبان یا بولی دا ہک دور وچ (عموماً معاصر دو ر وچ) مطالعہ کرناں وضاحتی لسانیات ہے۔ جیہڑی جو سائنس دی طران تجزیاتی ہوندی ہے“(۷)
”اصل وچ ہر زبان دا اپنا اَنج مزاج تے آہنگ ہوندے سرائیکی زبان دے بن بنیاد وچ دھیما پن اے۔ نرمائش تے مٹھاس اے۔ کھورا پن تے سختائی ذری وِی کائنی۔ عام تشبیہاں‘ محاورے تے استعارے‘ جیہڑے ہک زبان دا سنہٹپ ہوندن ایں زبان دی شاعرانہ مصوری دے رنگاں وانگوں ہن۔ ہک بئی خاص گالہہ سرائیکی زبان دی اے ہے جو ایں زبان دا جیہڑا سنہٹپ گالہہ مہاڑ وچ اے اوہ لکھت وچ حالی توڑیں نی اپڑیا۔ پر نصراللہ خان ناصر نے متکلمانہ تے بول چال دی سنگری پنگری تے بامحاورہ زبان دے سنہٹپ تے اُوندیاں نزاکتاں کوں جیئں طراں اپنیاں نظماں وچ سمیٹے اوندی مثال بہوں گھٹ ملسی“۔(۰۱)
”ایں زبان دا ادب وی وقت دے سماجی‘ سیاسی تے ثقافتی محرکات توں متاثر تھیندا رہیے تے مختلف تحریکات تے رجحانات نے ایں زبان دے سرامایہ نظم و نثر اتے دور رس اثرات سٹین۔ چنانچہ نویں دور اچ ہئیت تے اسلوب دے علاوہ موضوعات دے تنوع دی وجہ نال سرائیکی شاعری دے مزاج تے وی گہرا اثر پئے تے سرائیکی ادیباں‘شاعراں نے نویں موضوعات دے علاوہ پرانی تعلیمات تے استعاریاں دے نویں استعمال نال عصری تقاضیاں دا ساتھ ڈتا تے ایں طراں نویں نسل کوں مایوس نی تھیون ڈتا“(۲۱)
”ون یونت دے سیاسی تجربے وچ اتحاد دے ناں اتے جیہڑا استحصال تھیا اوندے نال بری طرح متاثرتھیون آلے علاقیاں وچ نصراللہ خان ناصر دا ماحول وی شامل ہئی۔ جتھوں دے عوام دے ہونٹھاں کنوں مسکار وی کھس گدیاں گیاں۔ ڈھیر سارے پرانے کج مُک گئے تے لوکاں کوں اپنیاں گھراں وچ مسافر کر ڈتا گیا۔ عوام دی بے چینی۔ فریاداں تے دھائیں ناصر دی زندگی اتے مسلسل اثر کریندیاں رہیاں“۔ (۳۱)
ورلڈ ریکارڈ
براعظم
ایشیا دنیا دا سب توں زیادہ آبادی والا براعظم ہے
جزیرہ
گرین لینڈ دنیا دا سب توں وڈا جزیرہ ہے
پہاڑی سلسلہ
کوہ انڈیز دنیا دا سب توں لمبا پہاڑی سلسلہ ہے
لوک قصّہ سیف الملوک وِچ ثقافتی رنگ
لوک قصّہ سیف الملوک سرائیکی وسیب دی ہِک ثقافتی تخلیق ہِے۔ کتاب دے مصنّف مولوی لطف علی ہِک دیہات دے رہݨ والے ہن، اِنّھاں دے زمانے وِچ کُھوہ ہَن، جھلاریں ہَن، کٹھ ہن، میل ہن، صحبتاں تے سنگتاں ہن، اِیہا وجہ ہِے جو انّھاں دے کلام وِچ جاہ جاہ تے ثقافتی رنگ نظر اَمدِن، اِنّھاں ثقافتی رنگاں کُوں نشابر کرݨ دی ضرورت اے۔ مولوی لطف علی دے کلام تے تحقیق کرݨ دی لوڑ اے۔ اُون٘ویں تاں لوک قصّہ سیف الملوک ١٨٧٢ء وِچ لیتھو پریس لہور، ١٨٨٤ء وِچ وکٹوریہ پریس لہور، ١٨٨٨ء بعد وِچ محبتائی پریس لہور، نواں سکھر سندھ (سن نہ ملُوم) اَتے ١٩٦٠ء وِچ سندھی ادبی بورڈ حیدر آباد تُوں شائع تھیا۔ بعد وِچ لوک قصّہ سیف الملوک دا اُردو ترجمہ سئیں بشیر احمد نظامی ہوراں کِیتا اَتے اِین٘کُوں اردو اکیڈمی بہاولپور نے شائع کِیتا پر قصّہ سیف الملوک تے اُون٘ویں کَم نی تھی سڳیا جیویں تھیوݨ دا حق ہون٘دے۔ مبارک لائبریری محمد آباد تحصیل صادق آباد وِچ سیف الملوک دے ٻہوں سارے قلمی نسخے موجود ہِن اَتے سید انیس شاہ جیلانی سیف الملوک تے کَم کرین٘دے پئن، اسیڈی دُعا ہِے جو اُنّھاں دا کَم جلدی سامھݨے آوے تاں جو اساں جئیں ہزاراں طالبِ علمیں کُوں فیض حاصل کرݨ دا موقع مِلّے۔ (آمین)۔ لوک قصّہ سیف الملوک دے لِکّھت کار سئیں مولوی لطف علی دا مزار مبارک "مئو مبارک ضلع رحیم یار خان وِچ ہِے۔ پہلے سادہ قبر ہئی ١٩٨٢ء وِچ مخدوم سجاد حسین قریشی گورنر بݨیے تاں مہان٘درے سرائیکی لکھاری سئیں صدیق طاہر مرحوم دی اَرداس تے اُنّھاں ہِک لَکھ روپیہ مزار کِیتے منظور کِیتا۔ مزار بݨایا ڳیا پر ٹھیکیداریں دی بے ایمانی تے سرائیکی قوم دی بے حسی تے مزار دی ݙیکھ بھال نہ ہووݨ دی وجہ کنُوں اے مزار صدیاں پُراݨی لڳدی اے۔
ٻالیں دے نفسیاتی مسائل
6.کھبا ہتھ استعمال کرݨ 7. انگوٹھا چوسݨ
(    ڈس لیکسیا دے مریض کیا سوچیندن تے آکھدن )
● او آہدن جو اساں سست کینی - ● پڑھڑن لکھنڑ وچ ساکوں بورنگ تھیندی اے
مقبول ذکی مقبول
مقبول ذکی مقبولؔ ہِک مکمل شاعر
تتلی ، بھنورے ، خمرے، جگنو ذکر کرن تیں مالک دا
مَیں مقبولؔ دی قسمت کوں وی پُھلاں نال سجایا ہے
پاک محفل سجے عرشی فرشی آوِن
سرائیکی لوک ثقافت وِچ خَجّی دی اہمیّت
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
عہدِ ابدالی اِچ ملتان دے لوک فنکار خطاط
1857ء دی آزادی آلی جنگ دے مشہور ہیرو سید عبدالنبی قادری شہید ملتانی، حضرت مخدوم عبدالہادی انصاری القریشی، مولانا قاضی نور مصطفی انصاری القریشی شہید، مولانا علی مردان قادری ملتانی المتوفی 1288ہجری، مولانا مفتی قاضی محمد عبیداللہ چشتی نظامی 1301ہجری، حضرت قاضی ابو موسیٰ پاک المعروف خواجہ خدا بخش ملتانی، حضرت مولانا فخر الدین العراقی ، اِنہاں دی اولاد اِچوں حضرت حافظ محمد بشیر احمد قریشی العراقی ابنِ حضرت خواجہ محمد حسین بخش چشتی نظامی قریشی، حضرت سید جلال الدین ملتانی المتوفی 1275ہجری ڄَیں مقدس شخصیات نے اپݨے مریدین اَتے حلقۂ احباب اِچ فن خطاطی کوں ڄیڑھی پذیرائی بخشی او آپݨی ڄا تے ہک مثالی مقام رکھدی ہِے۔ جتھاں دلی، پٹنہ، بدایوں، آگرہ، لکھنؤ، بریلی، اجمیر شریف، سرہند شریف اَتے لہور ڄیں عظیم شہراں اِچ خوشنویسی و خطاطی کوں ترقی ملی اِیویں اِی ملتانی دی دھرتی وی آپݨی قدیمی عظمت دی وجہ نال تمام علوم اَتے فنون اِچ اِنہاں دَھرتیاں تُوں پِچھوں نیں رہی۔   ۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
سرحدیں
دنیا دیاں اہم سرحداں
ڈیورنڈ لائن
اے سرمور ٹائمر ڈیورنڈ نے 1893 وچ چیکی ہئی۔ پاکستان ایں حد کوں تسلیم کریندے ۔ مگر افغانستان نے اجݨ توڑیں اینکوں تسلیم نی کیتا۔
صحرا
گبسن
120000 مربع میل رقبہ ہے
ربع الخالی
سعودی عرب وچ ہے
250000 مربع میل رقبہ ہے
کالا ہاری
225000 مربع میل رقبہ ہے
پونم جھاور
پونم جھاور (اردو: پونم جھاور) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٤ اگست ١٩٦٩ء) (ڄَمَّݨ دی جاء: ممبئی، بھارت) ہِک فلمی اداکارہ ہے۔ 1994ء فلم موہرہ توں بالی وڈ وِچ اپݨے فلمی کَم کار دا اَغاز کِیتا ہئی۔ اُوں ویلے اُوں نے سنیل شیٹی دے نال کَم کِیتا ہئی۔ اُوہ فلمی او مائی گاڈ وِچ نظر آئی ہَن۔ اُوہ جنوبی ہند دی فلماں وِچ وی کَم کر چُکی ہِے۔
بندر گائیں
انڈیا
کلکتہ
اشو لال فقیر دی لوک شاعری
وسیب دا ہک المیہ اے وی ہے جو اِتھاں حکمران یا وڈے لوک اپنے توں وڈے لوکاں یا غیر ملکی حکمراناں کوں خوش کرن سانگے ، اِتھوں دے لوکیں دیاں خوشیاں نال کھیڈدن۔ اِتھوں دے لوکیں تے ظلم کریندن، پر،  او،  اپنے توں زور آور  لوکیں دی نظر اِچ اونویں نوکر دے نوکر اِی رہ ویندن:
ہتھیں تخت لہور دے آیا کیا؟
صغیر احمداݨی
اولاد
صغیر احمداݨی قومیتی شعور کوں اپݨی اولاد اچ وی منتقل کریندا پئے ماشاء اللہ صغیر احمداݨی دا وڋا پتر علی رضا احمدانی ایم اے جنرلزم دا سٹوڈنٹ ھووݨ دے نال نال سچ ٹی وی دا بطور تحصیل رپورٹر الیکٹرانک میڈیا نال منسلک اے او سرائیکی وسیب اچ تھیوݨ آلیں پروگرامیں کوں سچ ٹی وی تے تے اوندا شاگرد عزادار احمداݨی وش ٹی وی تے جی ٹی وی تے سرائیکی پروگرامیں کوں ہمیش کوریج ڋیندے رھندن۔ جڋاں جو صغیر احمداݨی دا ڋوجھا پتر میثم رضا ایں ویلھے ایف ایس سی دا طالب علم اے میثم رضا وی اپݨے پیو صغیر احمداݨی دی تربیت دی وجہ توں ان شاءاللہ سچا قوم پرست ثابت تھیسی دعا ھے صغیر احمداݨی تے اوندے فلسفے تے عمل کرݨ آلے ہمیش وسیب دی ترقی سانگے کم کریندے رھن۔۔۔۔ آمین ثمہ آمین
شہر سلطان
ضلع مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے۔
لوک ادب
شہر سُلطان، علی پور توں تقریباً 60 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے۔ سیّد اللہ وسایا بُخاری المعروف  مہجور بخاری، اِتھوں تعلق رکھدِن، تے سرائیکی دے معروف شاعر ہِن۔ اُنہیں کوں جانباز ثانی وِی آکھیا ویندے۔ کافی، نظم، ڈوہڑے، رباعیات اَتے قطعات اُتے مشتمل اُنہاں 5 شعری مجموعے زیر ترتیب ہِن۔ معروف گلوکار عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی نے اُنہاں دا کلام وِی گائے۔
رفعت عباس دی سرائیکی لوک شاعری
دِل تاں آہدے پُھل کوں رفعتؔ نیڑے تھی کر ݙیکھوں
سرائیکی وسیب اِچ ’’بندے دا ، اعتراف‘‘ تاں اپݨی جھاہ  ، اِتھاں تاں سرائیکی زبان دا اعتراف اعتراف، شناخت ٻہوں وݙا مسئلہ رہ ڳئی اے ۔ ’’اپݨی شناخت تے اپݨی ذات دے اعتراف ‘‘ دی خواہش اڄوکے دور دا ہک ٻہوں وݙا مسئلہ رہ ڳئین ۔ مغرب اِچ ایں مسئلے کوں حل کرݨ سانگھے ’’فلسفہ وجودیت‘‘ پیش کیتا ڳیا ۔ رفعت عباس دی شاعری اساکوں وجودیت تے ا نسان دوستی دیاں قدراں کوں ورتیندی نظر آندی ہے
ایں گاٖلھ وچوں، کوئی عاشق ہے
لوک مذہب
لوک عیسائیت
ماہرین اَتے سکالراں نے لوک عیسائیت دی کئی طرحاں نال سُن٘ڄاݨ کرائی ہِے؛ "مفتوح قوم دا عیسائیت اُتے عمل کرݨ" کُجھ لوک اِیکُوں "مسیحی اِلٰہیات اَتے غیر اِلٰہیات دے آپت وِچ مسیحیت دی وَن٘ݙ کرݨ تُوں ٻچاوݨ کِیتے وی ہِک طریقہ ݙَسین٘دے ہِن۔“ مسیحیت اُتے قوم در قوم جغرافیائی اعتبار نال اَنج اَنج طریقیاں اُتے عمل تِھین٘دا ہِے۔ اِیہو جئیں کئی جغرافیائی مسیحی جَتّھے موجود ہِن۔ کُجھ مسیحیت دا “ اِلٰہیات یا تاریخ مسیحیت تُوں کوئی ݙیوݨ گِھنَّݨ کائے نِیں“
لوک اسلام
تَلّے ݙِٹّے ڳئے کُجھ عقیدے لوک اِسلام وِچ سمجھے وین٘دے ہِن:
چننا پونو
کَم کار
2004ء وِچ، چننا پونو نے رجنی کانت اور جیوتیکا اداکاری آلی ہٹ فلم چندرامکھی وِچ "وازھورین وازھورین" دے ڳاݨے دے نال پلے بیک ڳائیکی دی حیثیتنال تمل فلمی صنعت وِچ پیر رکّھیا۔ این٘دے نتیجے وِچ ٹیلی ویژن دی نمائش اتے ٻئے موسیقی ڈائریکٹر کوں چننا پونو وِچ دلچسپی پیدا تھی ڳئی۔
ذاتی حیاتی
1990ء وِچ چننا پونو نے تنجاور مریممہ مندر وِچ کمپوزر سیلوا کمار (جیڑھے عام طور تے کمار دے ناں نال سر انجام ݙیندے ہِن) نال شادی کیتی ہئی۔ اُوں ویلے توں اُنّھاں ݙُون٘ہائیں نے میوزک اَتے پیشکش نال اِی کِیتا ہِے۔
قِصّہ کراں پُٹّھا
مین٘ہ اُتے چَھپّر وُٹّھا
جِہڑا وسدا نئیں اوندے وچوں نکتِن ترے کمبھار،
ایجادات
بس
بس دا سفر وی اچھا ہوندے
ٹرین
ٹرین دا سفر وی لطف اندوز ہوندے ـ تے آرام دا ہوندے
حجاج بن یوسف
ﺣﺠﺎﺝ ﺑﻨﻮ ﺍﻣﯿﮧ دا ہک ﺟﺮﻧﯿﻞ، ﻇﺎﻟﻢ تے ﺳﻔﺎﮎ، کرخت ﮔﻮﺭﻧﺮ ہئ، آکھیا ویندے ﮐﮧ انہاں دے منشاﺀ تے ﺣﮑﻢ نال قرآن اچ ﺍﻋﺮﺍﺏ لڳائے ڳئن، ﻓﺼﯿﺢ ﺍﻟﻠﺴﺎﻥبندہ ہا۔ ﺍﻣﻮﯼ سرکار ﮐﻮں تکڑا  بݨاوݨ اچ اوہندا وݙا ہتھ ہا۔
عراق دا گورنر
694 عیسوی اچ عبدالمالک حجاج کوں عراق دا گورنر بݨا کر پٹھیے۔
قِصّہ کراں پُٹّھا
جِہڑا گلدا نئیں اوکوں کھاوݨ آ ٻیٹھن ترے چنے،
ݙو اندھے ہِن ہِک کوں سُجھدا نئیں
ݙو تُرٹّے ہِن ہِک جُڑدا نئیں
لوک فن
ٻاہرے رابطے
ونکی:اصناف فن ونکی:لوک فن ونکی:پاکستانی لوک فن
جہانگیر مخلص دی لوک شاعری
"ترقی پسند شاعری ، دے بعد ، نویں شاعری دا ،جیڑھا ٻیا دور اَئے ، اوں کئی ٻنھیں علامتیں کوں جنم ݙتے جنھیں وِچوں ہوا ، برف ، سجھ ، رات ، تے پکھی زیادہ مشہور ہِن۔‘‘
منصف دی ظلم کچاہری وچ، تصویر اساں کیوں بݨ ویندوں؟
ایئر لائنز
ہالینڈ
کے ۔ ایل ۔ ایم
روس
ایرو فلوٹ
ماس سپیکٹرومیٹری
ایہ اینالیٹیکل کیمسٹری دی ہک لڑی ہے۔
گستاخان رسول دا انجام
ایں مذموم مقصد کیتے ترئے ملعون شاعراں نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے خلاف معاذاللہ ہجو لکھیاں۔ ہک دا ناں کعب بن الاشرف ہئی جیہڑا یہودی ہئی، ݙوجھی دا ناں اسماء بنت مروان ہئی تے تریجھے دا نام ابوعفک ہئی۔ جݙݨ اوہ شاعر حد توں گزر ڳئے تے انہاں دے رکیک اشعار توں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں شدید رنج پہنچا تاں انہاں تریہاں کوں انہی دے قبیلے دے افراد نے قتل کر ݙتا۔ کعب بن الاشرف کوں اوں دی ایک رشتہ دار ابونائلہ نے قتل کیتا۔ اسماء بنت مروان کوں اوندے ہم قبیلہ ہک نابینا صحابی حضرت عمیر بن عوف رضی اللہ تعالیٰ عنہ نے قتل کر ݙتا۔ ابو عفک کوں حضرت سالم بن عمیر رضی اللہ عنہ نے قتل کیتا۔
ثریا ملتانیکر
فلم "بدنام دا" گیت
١٩٦٦ء وچ  ریلیز تھیوݨ آلی فلم ’’بدنام‘‘ دے حوالے نال ݙو ڳالھیں مشہور  تھیاں ہن۔ ہک تاں ریاض شاہد دے مکالمے  تے ٻیا موسیقار دیبو بھٹا چاریہ دی کمپوز کیتی ہوئی سپر ہٹ غزل’’ بڑے بے مروت ہیں یہ حُسن والے، کہیں دل لگانے کی کوشش نہ کرنا‘‘ ثریا ملتانیکر دی آواز وچ اوں زمانے دھوم مچا  ݙتی ہئی۔
مائع-مائع استخراج
پاݨی تے آرگینک محلول
سرائیکی لوک ثقافت وِچ روہی
دیوانِ فرید وِچ ٢٢٢ لمبر تے آوݨ آلی لوک کافی "روہی وٹھڑی ٹوبھا تار وے"، آ مل تُوں سینگا یار وے، یارھاں شعراں تے مشتمل اے، کافی دے سبّھے شعراں وِچ روہی وِچ مِین٘ہ تِھیوݨ نال ٹوبھے تار، تھلڑے باغ بہار، مِین٘گھ ملھار، پکھیاں دے چہکار، مٹیاں دے گُھٻکار، ڳاج دے دھدکار تے کھیوݨ دے لسکار دا ذکر مِلدے۔ شاعرِ مناظرِ فطرت حضرت خواجہ غلام فرید سئیں روہی وِچ مِین٘ہ وَسَّݨ یا بارش تِھیوݨ دی منظر کشی جئیں طرح کِیتی اے اِیں طرح دی منظر کشی اَڄ تک کوئی نی کر سڳیا، کافی دا ہِک ہِک بول سونے نال تول گِھنَّݨ دے ݙا دا ہِے۔
چولستان دی لوک شاعری دی اَواز
اِنہاں مظالم کوں ݙیکھ تے اُنہاں دے اندر قومی شناخت دا تصور پختہ تھیندے ۔ اپݨی شناخت تے سُنڄاݨ دا تحفظ اُوں ویلھے دا سب توں اہم تقاضا ہا ۔ جہانگیر مخلصؔ جہیڑھے علاقے اِچ ٻیٹھے ہَن تھئے اُتھاں ٻاہروں آوݨ آلے لوکیں نیں اِتھوں دے بندے دا اَس تس تے اوندی نمانتا دا غلط مطلب گھدے۔ اِنہائیں ڈینہاں ’’کرش ݙیوایا‘‘ جھیں نعرے سامݨے آئے ۔ ’’عصری تقاضیاں توں بے نیاز تھی کے، کوئی شاعری وی ترقی دا پندھ جاری نھیں رکھ سڳدا ۔ اُنھاں وی ایہو آکھیے جو:
ساکوں ٹھڈے وَݨ دی چھاں ہووے
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی لوک نظم
نوشی گیلانی
اشعار (اردو)
وہ شخص زبانی یاد ہوا
میں کس طرح آفتاب لکھوں
ہمارے درمیاں عہدِ شبِ مہتاب زِندہ ہے
ٻُلھے شاہ
نمونہ کلام
لال سینے دے نال لکھ لکھ سگن منا کے
ڈانواں ڈولی لے چلے کھیڑے
مڈھ قدیمی دشمن جیہڑے
کیہے پا بیٹھے قاضی گھیرے
ملک مشتاق صاحب
تھل دامان
پرویز قادر سئیں دا نمبر
11
ڈوجھا سندھ یاترا
پہلی لڑی
تریخ دے مطالعے نال اے معلوم تھیندے جو خونی تعلقدار تاں ہک بئے داخون وھیندے رہے گن لیکن تاریخ انسانی وچ نظریاتی سانجھ رکھنڑآلے دی جنگ یاخون خرابہ نہ ھوونڑ دے برابراے  ایہا وجہ ہے جو سرائیکی لوکیں دی سندھ دھرتی نال محبت ایویں ہےجیویں مقناطیس تےلوہے دی کشش اے  بس ایہا چھک اے جیہڑی اساکوں سال پسالی اپنڑیں سندھی سجنڑیں کنیں سندھ یاترہ تے ونجنڑ تے مجبور کرڈیندی اے  سبھ توں پہلے تاں سندھ یاترہ داحال احوال لیٹ لکھنڑتے معذرت  میں جون دے آؤائل ءچ سندھ گیاھم حیدرآباد جام شورو ٹھٹھہ مکلی جنگشاھی گھارو کراچی سندھ سول سیکٹریریٹ بلوچستان حب چوکی گڈانی لسبیلا داسفرکیتم ڈاھا توں بارہ جیہاڑے لگ گئے
ماء بولی واسطے خدمات
اپنڑے ناں وانگوں صبردااستعارہ
اساں ساریں سرائیکیں کوں او ویندیں ویندیں دگ لائی گئے جو سرائیکی ماءبولی ماءدھرتی تے پیرفرید نال جے محبت کریندو تاں عملی کم کروچھڑے غلابی ترکاء نہ مارو بلکہ سرائیکی پڑھو سرائیکی لکھو سرائیکی الاؤ گالھیں دے چمپئین نہ بنڑوبلکہ آلاؤبعد ءچ پہلے عمل کرڈکھلاؤ تے سرائیکی زبان کوں گلوبل لئینگوئج سٹیٹس سانگھے سرائیکی وکیپیڈیا تے آپ وی کم کرو تےاپنڑے&فیملی کوں وی آکھو پروفیسرپرویزقادرسئیں داساتھ ڈئیوskr. Wikipedia. org
وسدے رھوشالا
ملک مشتاق دے بارے اشعار
وکی پیݙیا کامن وائس کیتے
ملک مشتاق دیاں ادبی تے انقلابی تحریراں
ھرنفع نقصان توں بےغانہ
ساڈاًعشق سرائیکستان
رستے ءچ شاندار بٹ کڑاک لگی کیوں جو آفتاب عباسی سئیں ڈاڈھا خوش مزاج تےھنس مکھ انسان اے بلکہ مین آف کوالٹیز اے  اوندی سنگت ءچ بہوں چس آئی اے  جیویں گاڈی دے اندر داماحول شاندار ہا تےباہر داماحول وی خشگوار ہا خوبصورت نظارے ہن ساول ھئی چھوٹے وڈےپہاڑ ہن منہ تار نہراں ہن سادہ مزاج دیہاتی سندھی ہن ٹھڈی واہ پئی چلدی ھئی کینجھرجھیل دا نیلا ٹھًا تے ممٹھا پانڑی وگداپیاءہا سرائیکی فاؤنڈیشن دا چئیرمین جام اظہرمراد وی رابطے ءچ ہاپیاء  آفتاب عباسی سئیں نے روہ دی اوچوٹی وی ڈکھائی جتھاں سندھ دھرتی دے ھیرو راجہ داھرتےمحمدبن قاسم دی فوجیں دے درمیان جنگ تھئی ھئی تے پرے کنوں جھرک شاہر وی ڈکھلایس  اللہ دی رحمت نال اساں تقریبن سوا 12وجے وی کئیرہال مکلی پج گئیو
skr. Wikipedia.org
وسدے رھوشالا
اساں خیرنال جیویں ای مکلی پجےسے
اساں  جیہڑے ویلھے وی کئیرہال ءچ پجوں جلسے دیاں تیاریاں عروج تے ھن تے سندھ دے مختلف علاقوں بلکہ اضلاع توں قافلیں دی آمد تےاستقبال دا سلسلہ وی جاری ہا  عوامی پورھیت تحریک دے سارے سندھی دوست میکوں شاندار طریقے نال ویل کم کیتے
اےسبھو حال ھنڑ اگلی قسط ءچ
صفدر ٻوسݨ دا کلام
اساں اینجھے بھڈورے ہاءوں
اساں اینجھے بھڈورے ہاءوں ساکوں جو نہرکھنمدے پن اساں تاں باک نئیں سگدے۔
ولا وی۔ نال رہے ویندوں۔
تے۔ ہوندا مال تھی پوندوں۔۔۔۔۔
مسدس
پر پساری کھڑاں اج اڈار ءچ کھڑاں۔
لڑ کھڑایا نمیں۔کہیں قطار ءچ کھڑاں۔
ہنڑ تاں کوئ نئیں پرسہ ڈیندا
وچ بازار ٹرے کوئ جیویں۔
وج تے آلا بت بت کہیں۔
ملک دوست محمد بَھچر
حوالے
https://www.facebook.com/groups/809131930018793/permalink/817265912538728/
ٻیا حکم کرو
ڳالھ تاں سوشل میڈیا تے اینویں ٹُردی پئی ء جو " ٻیا حُکم کرو۔۔۔۔ تساں پنجاب ءچوں سرائیکی صوبہ منگدے ہاوے اساں پورا پنجاب تہاڈے ہتھ ءچ رکھ ڈتے" ہُݨ سرائیکی صوبہ یا پنجاب دی تقسیم دی کُر کُر بند کرو۔۔۔۔۔۔ ہک معصوم غُلام سرائیکی چیف منسٹر دی اوقات ہی کیا جو سرائیکی صوبے دی ڳالھ کرے ۔۔۔۔۔ البتہ ہݨ سرائیکیاں تے ہک ٻیا ٹھوٹھا چڑھ ڳیا جو " فاروق لغاری تمہارا، یوسف رضا گیلانی تمہارا، ترین مخدوم، قریشی مزاری لشاری سب تمہارے اور اب سی ایم بزدار بھی تمہارا ۔
سونیا جہاں
ابتدائی حیاتی
سونیا جہاں ٢٤ اپریل ١٩٨٠ء کُوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ ڄَمّے۔ اِنّھاں دے پِیؤ اکبر حسین رضوی کراچی وِچ رَہوݨ آلے ہِک کاروباری ہِن اَتے اِنّھاں دی اَمّاں سئیݨ، فلورنس رضوی ہِک فرانسیسی شہری ہِن۔ سونیا دا اصل ناں سونیا رضوی ہِے ڄاں جو اُنّھاں نے آپݨی ݙاݙی، مہان٘دری ڳائیکا نور جہاں دے اعزاز وِچ آپݨاں اَخِیرلا ناں بدل تے جہان کر ݙِتّا۔ اِنّھاں دا ہِک بِھرا ہِے، اِین٘دا ناں سکندر رضوی ہِے، جیڑھا فلمی اداکار ہِے۔ سونیا مہان٘درے فِلم ساز شوکت حسین رضوی دی پوتری، ڳائیکا ظل ہما دی بھݨین٘جی اَتے اداکار احمد علی بٹ دی پہلی کزن ہِن۔
آبنائے سنگاپور
thumbnail|آبنائے سنگاپور thumbnail|آبنائے سنگاپور مشرقی ساحلی پارک توں نطارہ آبنائے سنگاپور (Singapore Strait) (آسان چینی: 新加坡 海峡, روایتی چینی: 海峡 星加坡, پن ین: Xīnjiāpō Hǎixiá, مالے : Selat Singapura) آبنائے ملاکا تے بحیرہ جنوبی چین دے درمیان ہک 114 کلو میٹر طویل تے 16 کلومیٹر چوڑی آبنائے ہے۔
ڈاکٹر ذوالفقار علی رحماݨی
ڈاکٹر ذوالفقار علی رحماݨی، احمدپور شرقیہ نال تعلق رکھݨ آلے ہک معروف علمی شخصیت ہن۔
صلح حدیبیہ دے معاہدے دا متن
"ابتدا اللہ دے ناں توں۔ امن دے اے شرائط محمد بن عبداللہ (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) تے سہیل بن عمرو سفیرِ مکہ دے درمیان  طے تھئے۔ ݙاہ سال تک کوئی جنگ نہ تھیی۔ کوئی وی (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) دا ساتھ ݙیوݨا چاہے یا انہاں نال معاہدہ کرݨا چاہے تاں ایں امر اچ آزاد ہے۔ اینہی طرح کوئی وی قریش (مشرکینِ مکہ) دا ساتھ ݙیوݨا چاہے یا انہاں نال معاہدہ کرݨا چاہے تاں ایں امر وچ آزاد ہے۔ کوئی وی جوان آدمی یا ایسا شخص جیندا باپ زندہ ہووے، (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) دی طرف اپݨے والد یا سرپرست دی اجازت دے بغیر ونڄے تاں اونکوں اوندے والد یا سرپرست کوں واپس کر ݙتا ویسی لیکن اگر کوئی وی قریش دی طرف ونڄے تاں اونکوں واپس نہ کیتا ویسی۔ ایں سال (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) مکہ وچ داخل تھئے بغیر واپس چلے ویسن۔ مگر اڳلے سال او تے انہاں دے ساتھی مکہ وچ داخل تھی سڳدن، ترئے ݙینہہ گزار سڳدن تے طواف کر سڳدن۔ انہاں ترئے ݙینہاں اچ قریشِ مکہ اردگرد دے پہاڑیاں توں ہٹ ویسن۔ جݙݨ (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) تے انہاں دے ساتھی مکہ وچ داخل تھیسن تاں غیر مسلح ہوسن سوائے انہاں سادہ تلواراں دے جیہڑے عرب ہمیشہ اپݨے نال رکھدن“۔
صوبائی انتخابات ہند، 1937ء
2۔ صوبائی حصہ
قانون ہذا دے مطابق مرکزی سطح تے تمام صوبیاں تے ریاستاں دے باہمی اشتراک نال ہک آل انڈیا فیڈریشن دا قیام عمل وچ گھن آوݨ دا فیصلہ کیات گیا۔ جبکہ باہمی صوبائی سطحاں تے 1919ء دی اصلاحات دی رو نال رائج الوقت ݙو عملی نظام حکومت کوں ذمہ دار حکومت نال تبدیل کر ݙتا گیا۔ اڑیسہ کوں ہک نواں صوبہ بݨا ݙتا گیا۔ صوبہ سرحد کوں مکمل طور تے صوبے دا درجہ ݙتا گیا۔
ارشاد تونسوی دی لوک شاعری
ارشادؔ تونسوی ہک مَہان دانشور تے شاعر ہن۔ جیڑھے ایں اجتماعی بے خبری  دے خول کوں ترور کے ٻاہر آئین ۔ اُنہاں اپݨا ہک نویکلا دڳ چُݨے۔ اُنہاں سماجی تے ثقافتی زندگی کوں ہک نویں تنظیم تے ترتیب نال پیش کیتے۔  سرائیکی شاعری اِچ اشو لال توں بعد ، شاعری دا مزاج بدلݨ دا اے ݙوجھا وݙا مظاہرہ ہئی۔
کینجھاں مورکھ مَنت
پئیوت
پئوت ( عبرانی وچ פֵּאָה) پائوث اشکنازی تلفظ ہے، اے اصطلاح یہودی مذہبی عقائد دے مطابق سر دے ݙوہیں طرفاں یعنی کناں دے اتوں والے حصے دے والاں یا قلماں کیتے استعمال تھیندے. پئوت کجھ راسخ العقیدہ یہودی مرد تے لڑکے بائبل دے ہک حکم دی تاویل تے یعنی سر دے "جانب دے وال نہ کٹݨ " دے تحت جانبی لٹھ رکھدے ہن. لفظ، پیہ دا مطلب ہے "کونے، طرف، کنارے". حاریدی / حسیدی ، یمنی ، تے چردل یہود وچ پئیوت رکھݨ دے مختلف انداز ہن. یمنی یہود اپݨے جاںبی لٹھ کوں سمونیم آہدن (لفظی، "نشانیاں"، انہاں دے طویل ونگرے وال یمنی معاشرے وچ ہک واضح نشانی دے طور تے ݙٹھے ویندن ، جیہڑے انہاں کوں انہاں دے غیر یہودی پڑوسیاں توں نمایاں کریندن.
ٻیڑی کندھی لڳ ونجے
سارے لوک کلمہ پڑھ پڑھ دعا کریندے بیٹھے ہن اللہ کرے ٻیڑی پرلی کندھی لگ ونجے، جڈاں سیت ہردے ورد وظیفے کم نیں آندے، ٻیڑی بھنور توں نکل کے چکڑ ءچ پھس گئ، کجھ مسافریں سارا قصور ٻیڑی تیں تھپ ڈتا نہ اے ٻیڑی ہوندی نہ اساں زلیل تھیندے، کجھ مسافریں موہاݨیں کوں مندے گالھیں کڈھ کے آپڑاں دل ٹھڈا کیتا، تھوڑی دیر تاں بک بک کریندے ریہ آخر کار فیصلہ کیتونے سارے رل کے ٻیڑی کوں دھکا لؤ ہک مُٹھ تھی کے جڈاں زور لئیسوں اللہ پار کریسی،مسافریں اے مشورہ ونج کے موہاݨیں کوں ڈتا کیونکہ ٻیڑی دے کرتا دھرتا اوھے ہن، مسافریں دی گال سُݨ کے کجھ موہاݨیں خوش تھئے اکثر ناراض تھی پئے، کہ مسافریں کوں اے حق کئیں ڈتے کہ ٻیڑی دے بارے کوئ فیصلہ کرن، موہاݨیں تیں مسافریں دی ساری بحث بانس آلا موہاݨاں چپ کرکے سُݨدا ریھ گئے، بانس آلا موہاݨاں اُو ہوندے جیرھا ٻیڑی دے کناریں تیں بانس چاء کے، ٻیڑی کوں جیرھے پاسے گھن ونجے، ٻیڑی دے سارے مسافر ایندے رحم وکرم تیں ھوندن اے چاھوے تاں ٻیڑی کوں سیدھے راہ ٹور ڈیوے یا وت آپڑیں مرضی دے موہاݨے ٻیڑی تیں مسلط کرکے مسافریں دیاں چیکاں سُݨے، خیر، جڈاں مسافریں دا شور زیادہ تھیاء ٻیڑی کوں ہر حال کنارے لاوݨ دا.
اسم جمع
۱۔	 بعض اسم ایھو جھئیں ہوندن جہڑے جو ݙسݨ ئِ چ تاں واحد ݙسدن پر معنیاں دے لحاظ نال کئی اسمیں دا مجموعہ ہوندن ۔ اسم جمع اکھیندن ۔						         (ڈاکٹر مولوی عبدالحق)(ترجمہ)
(بشیر احمد بھائیہ)
۱۔ سرائیکی=سر ۔ ۲،سندھی=سن، ۳۔ اردو =ار، ٤انگریزی=انگ، ۵۔سنسکرت=سَنس، ٦۔ہندی =ہ، ۷۔ فارسی =ف، ۸۔عربی=ع۔
آڑنگ(سر)
نادیہ عنبر لودھی
"عورت" (اَزاد نظم)
مرے لکھے ہوئے الفاظ مٹا نہیں سکتے
اسم جمع
مختلف خبروں کا مجموعہ
اَرود (سر)
نادیہ عنبر لودھی
"عورت" (اَزاد نظم)
نئے جہان
اسم جمع
انبار، ڈھیر
خاندان ، کنبہ، قبیلہ ، نسل
گٹھڑی، بوجھ جو پیٹھ پر اٹھایا جائے
نادیہ عنبر لودھی
باندیاں (اَزاد نظم)
ہم وہ جوانیاں ہیں
درد و غم کے مارے (غزل)
دکھ کی چادر تان کے ہم نے ہجر کی رات گزاری تھی
دیکھو فانی سارے نکلے رات سفر صحرا اور میں
ہم نے جس کی بنیادوں میں سانس کا سیسہ ڈالا تھا
اسم جمع
بھاڄڑ(سر)
گھاس وغیرہ ، اشیاء کی گٹھڑی یا بنڈل
اناج کا ڈھیر یا انبار
خوشہ ، پھل کا گُچھا، ایک زیور
ٻہارا (سر)
گھیرا، گروہ ، غول ، شکاریوں کا ہانکا ، قطار ، ڈھول بجانے والوں کی قطار ، پرندوں کا غول
پھولا (سر)
ترنڈ(سر)
تڑانہہ(سر)
تھہئی(سر)
ٹَلا(سر)
گروہ ، جتھہ ، جماعت ، انبار ، ڈھیر
مجمع ، ہجوم ، انبوہ ، اجتماع
لوگوں کا چلتا ہوا ہجوم ، انبوہ
جھانور(سر )
سر کے بے ترتیب اور میلے کچیلے بال
مکھیوں کے غول
ڄت(سر)
ڄوی (سر )
چَٹا(سر)
فوجیوں کا ایک گروہ
دَھڑا(ہ)
انبار ، ڈھیر
رال(سر)
خریدا ہوا مال
فرقہ(ع)
گروپ(انگ)
کتوں کا یا گیدڑوں کا غول
گائیوں بھینسوں کا گلہ یا ریوڑ
شادی بیاہ کے موقع پر لوگوں کا اکٹھ
وہیر(سن)
ہَمار(سر)
کئی آدمیوں کی بیک وقت گفتگو، گالی گلوچ ،ہنگامہ
یرانگا(سر)
سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب
اسلام دی آمد تُوں پہلاں سارے ہندوستان وِچ اَنجو انج مذاہب دِیاں غیر مسلم اَبادیاں اَباد ہَن، اِنّھاں دے اپݨیاں رَسماں، رِیتاں اَتے آپوواݨے طور طریقے ہَن، اسلام دی آمد دے بعد اِتّھاں مسلمان آئے اَتے ٻہوں ساری مقامی اَبادیاں کُوں وِی مسلمان کِیتا، ہولے ہولے اِنّھاں علاقیاں وِچ مسلمان ودھدے ڳئے اَتے غیر مسلم اَبادی تھولی تِھین٘دی ڳئی۔
ٻاہرے رابطے
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
بزم ادب سنیہڑہ درابن خورد ڈیرہ اسماعیل خان
کلرک اؤل:..بچہ توں ایہہ ڈسا توں کہڑے وکیل دا منشی ہائں۔
مسلوب :۔۔۔۔۔۔کوئ وی ہووے میڈا مقصد ایہہ نہیں۔
میں اتھوں کچہری دے پاسے ٹر پیاں اتھاں میڈا ہک دوست جوڈیشنل عدالت ءچ ملازم ہیے او مل گئے اونکوں سارا حال سنڑائے آؤں آکھے اچھا صبر کر ساڈا صاحب آونجے وت گالھ کریندے ہیں ،میں آکھے نائیں بھئی میں وینداں پیاں بلال بلوچ دو ڈیکھنڑ او کیا آدھن کیونکہ پہلے وی انھاں دے توسط نال میڈا کم تھیا۔اوندے بعد میں بلال بلوچ کول پہنچ گیاں گزری وہانڑی سنڑنڑ  دے بعد فرمایا نے آچھا انویں کر گیٹ دے نال آلا کمرہ ہیے اسپیشل برانچ آؤندے وچ ملک  حوالدار ہیے اونکوں میڈا اکھسیں تیکوں لائیسنس چوا ڈیسی۔میں دفتر آیاں حوالدار صاحب نال ملاقات تھئی میکوں آکھے نے اتھائیں کھڑو میں پتہ کرکے آنداں میں برانڈے ءچ انتظار کرنڑ  لگ پیاں تھوڑی دیر بعد میکوں ملک صاحب آلا کیتے جو اندر ا ونج ،میں جیویں دروازے تے گیاں کلرک دوم پہلوں میڈی تاڑ ءچ بیٹھا ہا میکوں ڈیکھ کے آکھیس ایہو بندہ تاں ہیے۔
ضیاء صاحب اسے ٹائم موبائل کڈھ کے کلرک اؤل دو ٹلی کھڑکا ڈتی نے آچھا ٹھیک ہیے فون بند کر کے فرمایا نے بچہ توں کل ول آنویں ۔
میں اجازت گھن کے گھر آگیاں دیگر کوں کجھ سنگتیاں نال ملاقات تھئی کجھ نے مشورہ ڈتا کہ توں ڈائریکٹر انٹی کرپشن دو ہک لیٹر لکھ  ایہہ ڈیہواراں آلا کم ہک ڈو گھنٹے ءچ  تھیسی تے ان شاءاللہ آساں وی ایں جنگ ءچ تیڈے نال ہائیں سنگتیاں دے مشورے تے حوصلے افزائی نال میڈا جذبہ حق مزید ودھ گیا۔خیر دی رات گزری تے فجر تھئی تاں میں تیاری کرکے وت شہر آلے پاسے ٹر پیاں ،جڈاں کوں میں دفتر دے باہروں ہی ہامی جو ملک صاحب کوں موٹر سائیکل تے اندا ڈیٹھم ،انھاں وی میکوں ڈیکھ کے موٹر سائیکل مٹھا کرکے پچھے حال ڈے جیویں ۔میں عرض کیتے سر جی تہاڈے سامنڑیں 12وجے دا اکھا ہانے لیکن 12وجے میکوں اجھ دا کھے نے۔
کلرک سوم:۔۔۔۔۔۔۔۔نئیں نئیں اے کل آوے ۔
کلرک اؤل انتے اونتے ڈیکھ کے آکھے کلرک دوم کوں، ڈیکھنڑ کلرک سوم دو کال کر بچہ آیا بیٹھے اینکوں ٹوروں ہا نہ میڈا آکھیس۔
ڈرائیور کول بستہ گھن کے آپڑیں کمرے ءچ لگا گئے تقریباً پندرہ منٹ اندروں کنڈی لائ رہے گئے پندرہ منٹ بعد کنڈی کھلی تے اوں لائسنس کلرک اؤل دے ہتھ آ کے رکھ ڈتی ۔میڈے اکھیاں دے سامنڑیں کلرک اؤل آپڑیں دستخط کیتے تے ول کلرک دوم  کوں ڈتی کلرک دوم نے مہر لاکے میڈے حوالے کر ڈتی۔۔۔۔ختم شد
یاسمین لاری
کَم کار آلی حیاتی
١٩٦٤ء وِچ آکسفورڈ سکول برائے اُساری دا کَم تُوں ڈگری حاصل کرݨ دے بعد ٢٣ ورھیاں دی عمر وِچ لاری اپݨے پئے سہیل ظفر لاری دے نال پاکستان وَل آئی اَتے کراچی وِچ لاری ایسوسی ایٹس دے ناں نال ادارہ بݨایا۔
اعزازات
٢٠٠٢ء وِچ Heritage Foundation نے اپݨی کاوشوں اَتے نتیجیاں دی پذیرائی دے طور تے United Nations System in Pakistan توں اعزاز گِھدّا۔
وسیب دا وݙّا لوک شاعر
جے کوئی رستہ نہیں ݙس ڳدا
فریحہ جبین
ابتدائی حیاتی
فریحہ جبین ١٠ فروری ١٩٦٨ء وِچ پاکستان دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہئی۔
جاوید بشیر دی شخصیت
ڄاݨدا ہا کلہپ کاتی اے