cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فدا الاحمداݨی
خدمتاں
قرآن مجید منظوم سرائیکی ترجمہ کیتے
ابو بکر بیہقیؒ
حالات زندگی
امام بیہقیؒ دی وفات دے سلسلے وچ امام ذہبیؒ لکھدے ہن کہ آخر عمر وچ اوہ نیشاپور آ گئے ہن تے اتھاں اپݨی کتب دے درس وچ مشغول تھی گئے، لیکن جلد ہی وقتِ رحلت آن پہنچا تے 10 جمادی الاولیٰ 458ھ- 1066ء کوں نیشاپور وچ ہی داعیٔ اجل کوں لبیک آکھا تے بیہق وچ گھن آ کے آپؒ کوں سپرد خاک کیتا گیا۔
مشرقی یورپ
دریائے ڈینیوب تے بحیرہ اسود دے شمال اچ پھیلا ہویا علاقہ مشرقی یورپ (eastern europe) اکھیندا ہے۔ ایں خطے دا بیشتر علاقہ میدانی ہے۔ بیلارس، مالڈووا، رومانیہ تے یوکرین مشرقی یورپ دے ممالک شمار کیتے ویندن۔ جبکہ قفقاز دے ممالک تے سرد جنگ دے دوران وسطی یورپ دے وائز گراڈ گروپ دے ممالک وی مشرقی یورپ دا حصہ سمجھے ویندن۔ علاوہ ازیں شمالی یورپ دی بالٹک ریاستاں تے یورپی روس کوں وی مشرقی یورپ دا حصہ سمجھا ویندا ہے۔
مصطفٰی کمال (اتا ترک)
thumb|اتاترک مصطفٰی کمال پاشا (ترکی: Mustafa Kemal Atatürk) (پیدائش: 19 مئی 1881ء - وفات:10 نومبر 1938ء) سالونیکا دے متوسط الحال خاندان وچ پیدا تھئے۔ ست برس دے ہن کہ باپ دا سایہ سر توں اٹھ گیا۔ سالونیکا تے مناستیر دے کیڈٹ سکولاں وچ تعلیم پاتی تے 1905ء وچ اتھوں سٹاف کیپٹن بݨ کے نکلے۔ طالب علمی دے ایام وچ ہی ہک منجھے ہوئے مقرر دی حیثیت نال شہرت حاصل کیتی۔
مشتری
جیا!
آرا مکھیاں
thumb|آرا مکھی، आरा मखी آرہ مکھیاں (आरा मखियां) ، مکھیاں دی ہک قسم ہے۔ انہاں مکھیاں کوں انگریزی زبان وچ Tenthredo آکھا ویندا ہے۔ آرہ مکھیاں اصل وچ خاندان Tenthredinidae نال تعلق رکھݨ والی ہک جنس ہے جیہڑی دنیا وچ ہر علاقے وچ ہے۔ موجودہ زمانے وچ دنیا بھر وچ 120 دے قریب آرہ مکھیاں دی انواع پاتیاں ویندن ۔ ایں دی لمبایی 10 – 15 میلی میٹر ہوندی ہے۔ اے رنگين حشرہ ہے جیں دا رنگ کالا، پیلا یا لال تھی سڳدا ہے۔ ایں دے کول مرکب اکھیاں ہوندن۔
بدرو ملتانی
مس بدرالنساء عرف بدرو ملتانی دا جمنْا 1910 شہر ملتان ءچ تھیا۔ مس بدرو ملتانی ملتان دے مشہور سرائیکی گائیکی دے وڈے گھرانے ءچوں ہن۔ مولتان دے اے فنکار گھرانے ہندوستان دے تمام وڈے شہراں ءچ سرائیکی گائیکی بلخصوص ملتانی کافی گاونْ ءچ مشہور ہن۔ ایندے توں علاوہ پنجابی ٹپے فلمی گیت سہرے تے ڈوہڑے وی گاندے ہن۔ 1930ءچ پنجاب، بمبئی تے راجستھان ءچ انہاں دی سرائیکی گائیکی دی دھانکاں اُبھے لمے سُنْیج ہائی ۔ انہاں 1930 ءچ ہندوستان دی مشہور گراموفون دی کمپنی ایچ ایم وی تے ریڈیونال مستقل جُڑ گئے۔ پہلی دفعہ سرائیکی لوک سانجھ دی ذیلی تنظیم میلہ سانجھ دے مہاندرے تے لوک گائیک سئیں ڈاکٹر رفیق (سندھی فقیر) ہوراں وسیب ءچوں پرانْے ریکارڈ تھالیاں کٹھے کرنْ اہرشروع کیتا جیہڑا جو انتہائی مشکل اوکھا کم ہا۔ استاد سندھی فقیر ہوراں دی انتھک محنت، بھج دھرُک تے پرانْی قدیم سرائیکی گائیکی کوں کٹھا کرنْ دا جنون انہاں کوں سرائیکی موسیقی دے خزانے دا وارث بنْ چھوڑیا۔ لالہ رفیق نال میں کئے جگراتے کٹھے انہاں تھالیاں کوں ہتھ نال چابی بھرے گراموفون تے سُنْے۔ پہلی دفعہ سندھی فقیر سئیں ہوریں مس بدرالنساء عرف بدرو ملتانی دے ڈاہ خوبصورت چونْویں گاونْاں دی کیسیٹ تیار کیتی تے اوندیاں کئی کاپیاں کرا تے دوستاں کوں ونڈیاں گیاں۔ اوں ویہلے انٹرنیٹ دا عام زمانہ نہ ہا۔ اوہا کیسٹ دے ڈاہ گیت ول لوکاں اپنْے اپنْے ناواں نال یوٹیوب تے چاڑھےنے تے اج سندھی فقیر دے بنیادی کم پاروں ہر کوئی مس بدرو ملتانی کوں سنْدا پئے ۔ سرائیکی وسیب سئیں ڈاکٹر رفیق ہوراں دے تھورائت راہسن۔
جہانگیر سوز
نمونہ کلام
بیٹھا محفل سجائ ھئ خیالات دی
چندر منزل دو ویندا سفر کر گیا
رات پوه آلی خاموش ڈھلنڑ لگی
فاروق محرم
لیکن سرائیکی موسیقی، فن و ثقافت واسطے کم کرنڑ آلے دوستیں اتے صاحب اختیار لوکیں کیں ضرور گلا ہے جو انہیں لوکیں دے مرنڑ دا انتظار پئے کریندن۔۔ شاید مرنڑ دے بعد انہیں دی عزت تھیسی۔ ایویں نویں نسل دے ادبی ذوق تے وی ترس اندے۔۔۔ جو ،،،،ٹوبھا تار لمیں دا،،، انہیں کوں اپڑیں اندر بڈائی پئے۔۔
،،روندیں نہ کر شام کی پاگل،،، تھی ویسوں بدنام ڑی پاگل،،،
جیوے میݙا عمران خان
خان صاحب دے تان سین یعنی فواد چوھدری صاحب نے فرمائے خان سئیں ہیلی کاپٹر تے بنی گالہ تہوں تشریف گھن ویندن کہ روڈ بند نہ تھیون عوام کوں تکلیف نہ تھیوےواہ وائے تیڈی دلیل ، پنج منٹ دی تنگی دے بدلے ءچ عوام ترائے لکھ دا خرچہ کرویندی ھےشاباش ھے تھاڈی سوچ کوں. کل ہک شیخ رشید دی ویڈیو منظر عام تے آئ ھے اے اوھو شیخ رشید ہے جیرھا ہر حکمران دیاں جتیاں صاف کرکے ایں مقام تے پُجے اے اوھو شیخو ھے جئیندی بک بک پچھلے پنج سال سُنڑ کے ساڈے کن درد کریندے پئین،اگر اے سارے واقعی کوئ تبدیلی گھن آندن یقین منو سیانڑیں لوکیں دیاں بہوں ساریاں مثالاں غلط تھی ویسن ،کجھ مثالاں میں تھاکوں ڈسائ جُلاں ، منجھیں منجھیں دیاں بھینڑیں ھوندن،،گورے نال چٹا بدھو رنگ نہ وٹیسی عادت وٹا ویسی،سنگھتی سنگھتی دا تعارف ھوندے،کتا کتے دا گوشت نیں کھاندا، تساں کہیں ترقی یافتہ ملک تے نظر مارو ،سب توں پہلے تاں اے چیز نظرسی کہ قانون ساریں واسطے ہکو ھے ، ڈوجھے نمبر تے حکمران ہکو ھے، کہیں ڈوجھے ادارے یا طبقے دا کوئ عمل دخل نیں پَر ساڈے ملک ءچ ہر طاقتور ادارہ ہر طاقتور طبقہ حکمران ھے ،ایں رسہ کشی ءچ اساں خودکشی تک پہنچے ہیں ،تبدیلی اے نیں جیرھی اساں گھن آئے ہیں تبدیلی اڈھائیں آسی جڈاں مزدور کسان چپڑاسی تے ریڑھی آلا اسمبلی ءچ بیٹھا ھوسی ،جڈاں ہر ادارہ ہر طبقہ دا قانون ہکو ہوسی.
مصر
تاریخ
مصر دی تہذیب ٻہوں پراݨی ہے۔
مشتری
کیونجو، اے اپݨے سائز تے وسع گریئوٹی دی وجہ تو خلا وچ رلدے شہبایاں تے ݙوجھے آوارہ اجسام کو اپݨے کولو چھک گھندے جیندی وجہ تو ݙوجھے سیارے محفوظ راہندن،،،،،
جہانگیر سوز
نمونہ کلام
تھی کے مایوس گھر دو روانه تھیاء
بختاور کریم
بختاور کریم سرائیکی شاعرہ ہے۔
مصر
زبان
دفتری زبان عربی ہے۔
حفیظ آکاش نتھوانی
ڈوہڑہ
رکھے مونجھا یا خوشحال رکھے اساں سئیں ہر حال اچ ٹھیک ہسے
غزل
دوستیں دی محبت سانگے
آرائیں
ارائیں ہک جنگجو تے بہادر قبیلہ ہے تے اے سو فیصد مسلمان ہے پیا  ۔۔۔ انہاں دا تعلق آریا نال کائنی ۔ انہاں دی سب کاسٹ ' میاں ' ملک' چودھری'  مہر ' تے خان ہے ۔ ایں قبیلے دے  لوک اریحہ ۔۔ فلسطین ۔۔ شام عراق۔۔ تے سعودی عرب وچوں محمد بن قاسم تے بابر سلیمی دے نال مجاہدین دی حیثیت نال سندھ وادی وچ آئے تے راجا داہر کوں شکست ڈتی تے ملتان دے قابض تھئے ۔
بدھ مت
thumb|گوتم ٻدھ دا مجسمہ
ترقی اچوں غیر ترقی دا ویلا اتے مقامی خدشات۔۔۔
ترقی دے ناں تے ڈھیر ساریاں حیرانیاں اچوں ہک حیرانی گریٹر تھل کینال ہے، جیڑھی خوشحالی اتے روزگار دا وعدہ تاں کریندی ہے پر مقامی اکثریت راہیں ترقی بارے خدشات کوں دور نئیں کریندی۔ مقامی سوجھواݨ اینکوں شک دی نظر نال ݙیہدن۔
کوئی تارہ ہئی وݙے ویلے دا ایہو تھل اپݨا
جیب انشائیہ
جنہاں لوکاں دی جیب اِچ آپنیاں ضرورتاں پوری کرن کیتے ڈاڈھے اوکھے پیسے نکلدے ہوون۔ او دوستاں کیتے ناکارہ...........ذال دی نظر اِچ نامُراد...... ماء پیو کیتے ناہخبار ناخلف‘ خالی جیب مادہ پرستاں دی بھیڑ اِچ ناکام ہِن۔ خالی جیب آدمی کو تاں رشتہ دار شادی غمی تے سڈا اِی نی ڈیندے۔ جیکر غریب آپنی مخلصی تے مفلسی دے ہتھوں تنگ تھی کے چلا اِی ونجے تاں اوندے عزیز رشتے دار اوں کوں شامیانے لاون دیگاں اَتے تھاں دھواون جیں کماں تے لا ڈیندن۔ تاں جو بندہ آپنی اوقات اِچ راہوے۔ عام آدمی کوں تاں جیون دا حق صرف ایں کیتے ہے جو ووٹ کون پیسی........ نعرے کون لیسی....... لمبیاں قطاراں کون بدھیسی......... عرض گزاریاں کون کریسی۔ ایندے علاوہ وی عام آدمی کیتے روون دھوون دے مقامات بہوں ہِن۔ ہُن تاں عام آدمی تے سرکاری ملازم آپنی جیب اِچوں چھوٹے کنبے دے خرچے پورے نی کر سگدا۔ جاں جو او آپنی جیب اِچوں کجھ روپے آپنی ذات شریف تے وی خرچ کرے۔ بالاں دی تعلیم‘ ڈاکٹراں دی فیس تے ڈوجھے مسئلیاں نال نمٹن کیتے اخراجات انج ہِن۔ ہک بندہ بیمار تھیا تے متواتر ترائے ڈینہہ دوااستعمال کرن دے بعد آیا تاں ڈاکٹر نے پُچھیا ’’ہُن تاں تہاڈی طبیعت ہلکی ہوسی‘‘؟۔
دلدل
بھیڈ اجڑ  کنیں نکھڑی  ھے  تیں  گیدڑ  ڈیھدا کھڑا ھا  او ھولیں ھولیں بھیڈ دے نیڑے آونڑ  لگ گۓ جو شکار کراں ,جیرلھے بھیڈ کوں پتا لگے گیدڑ وی بھوں نیڑے تھی آیا ھا ,ھر کھیں کوں جان بھوں پیاری ھوندی ھے, بھیڈ بھوں کوشش کیتی بھج درک کے ,پر اوں ڈیٹھے اج پچدے نسے اوں دلدل ءچ ٹپ مار ڈتا ,گیدڑ وی پچھو ٹپ مار ڈتا  ,جڈاں گیدڑ اے محسوس کیتا جو شکار تاں آپڑیں جاہ ھنڑ آپڑیں زندگی گلدی ھے , اوں آپ کوں بچاونڑ واسطے بھوں پھتکاڑیاں تیں ٹپوس ماریے ,پر کتھاں دلدل تاں دلدل ھوندی ھے ,,گیدڑ ,سوچے بھیڈ کوں تاں ڈیکھاں او وی تاں میڈے کٹھے ھائ ,اوں بھیڈ کوں ڈیٹھا تیں حیران تھی گیا جو ,بھیڈ سکون نال بیٹھی ھائ ,گیدڑ آکھے وے مریں ڈیکھ تاں سھی بڈدے پۓ ھیں ,اپڑیں آپ کوں بچا کوئ ہتھ پیر مار ,بھیڈ بھوں سکون نال بیھ کے ولدا ڈتا ,گیدڑ صاحب گال اے ھے ,جو میڈا ھک مالک ھے جیندی میں بھیڈ ھاں ,او جیرلھے ڈیکھسی میں اوندے اجڑ اچ کائینی او میکوں ضرور گولیسی تیں آ کے بچا گھنسی ,توں آپڑیں خیر منا.
سرائیکی وکیپیڈیا
سرائیکی زبان دی علمی ترقی وچ وکیپیڈیا دی اہمیت تے ضرورت
دوستو! ایہ کم پنجابی وکیپیڈیا وچ شروع تھی ڳیا ہے، پنجابی وچ ستر ہزار مضمون ہن،  اردو وچ ݙو لکھ مضمون ہن،  جے تہاکوں سرائیکی نال پیار ہے تاں سرائیکی وکیپیڈیا دی خدمت ضرور کرو۔
وکی پیڈیا تے کم کرݨ دا طریقہ
سرائیکی وکی پیڈیا تے کم کرݨ ٻہوں سوکھا ہے۔
نواں کھاتہ بݨاوݨ
نواں کھاتہ بݨاوݨ کیتے اتھ کلک کرو ہک ورقہ کھلسی۔ آپݨاں ورتݨ ناں لکھو، ݙو واری پاس ورڈ لکھو وت ہک کیپچا لکھیا ہویا ہے ہوں کیپچا دے ہیٹھاں کیپچا آلے حروف لکھو، وت کھاتہ "آپݨاں کھاتہ کھولو"  تے کلک کرو۔ کھاتہ بݨ ویسی۔
سرائیکی ٹیکنالوجی
اینڈرائیڈ کیا ہے
اینڈرائیڈ ہک موبائل آپریٹنگ سسٹم ہے جیڑھا لینکس کرنل اور ݙوجھے کھلے(اوپن) سورس سافٹ ویئر دے ہک ترمیم شدہ ورژن پر مبنی ہے جیڑھا ، بنیادی طور پر اسمارٹ فونز اور ٹیبلٹس جیاں ٹچ اسکرین موبائل آلات واسطے تیار کیتا ڳئے۔
اختر مینگل
سردار اختر مینگل ہک پاکستانی سیاستدان تے پاکستان وچ بلوچستان صوبے دے وزیر اعلٰی دے طور تے خدمات سر انجام ݙیوݨ والے ہک ممتاز بلوچ قوم پرست تے مینگل قبیلے دے نواب زادہ ہن. اوہ عطاء اللہ مینگل دے صاحب زادے ہن. اوہ ہک صوبائی سیاسی جماعت بلوچستان نیشنل پارٹی (مینگل) (بی این پی) قیادت کریندے ہن. جیں دا دعویٰ ہے کہ اوہ، پرامن تے جمہوری جدوجہد دے ذریعے بلوچستان دے مساوی حقوق دا مطالبہ کریندے ہن ۔
سرائیکی وسیب، لکھت شعیب نواز جتوئی
سرائیکی وسیب
میٹرک دا ذکر تھئے  ،  ایں توں پہلے کہ  سدھے سادھے لوک  شعیب  کوں اسلوں میٹرک پاس  دائریکٹ  حوالدار سمجھن  میں  ڈس  ڈینداں  جو  سرائیکی ادب  دی  اعلیٰ تعلیم یافتہ  شاعراں  ، ادیباں  دی  پہلی صف وچ  انہاں دی جا ء اے۔اعلیٰ تعلیم  یافتہ دا خطاب  شہباز شریف ،  شیخ وقاص اکرم کوں وی ڈِتا ہئی،  جنہاں دی  ایف اے کیتے بغیر  بی اے دی  ڈگری ہئی۔  پر شعیب  سائیں اصلی  دیسی گھیو، تے اصلی  سنیاسی  باوا وانگوں اصلی تعلیم یافتہ ہن۔ یعنی  میٹرک دے بعد   ایف اے ، ولا  بی اے، ولا  اسلامیہ  یونیورسٹی  بہاولپور  توں ایم اے سرائیکی  کیتی ۔ آپاں سارےوی ایں  دنیا وچ راہندے ہیں، ساریاں کوں پتا اے  جو ڈاہ بارھاں جماعتاں پڑھ  تے لوکاں دی گچی  وچ کیجھا لینٹر   آ ویندے ۔ او  آپ سِوا  کہیں کوں بندہ  نی  جانڑدے ۔  پر آفرین اے   شعیب نواز  تے ،  اتنے اعلیٰ تعلیم  یافتہ  نوجوان تھی تے انہاں وچ اتنی جِھک  نِوائی  تے اتنی  انکساری اے جو انجان بندہ  کنفیوژ تھی ویندے  اے  واقعی  یونیورسٹی  وچ پڑھ تے آئے  یا یونیورسٹی  دی کینٹین  تے  بیرا  ہئی۔
اخروٹ
thumb| اخروٹ یا اخروٹ ایرانی (علمی نام: Juglans regia) اخروٹ Juglandaceae خاندان دا ہک درخت ہے جیں دی کاشت ایشیا تے يورپ وچ تھیندی ہے تے موجودہ زمانے وچ دنیا وچ سب توں زیادہ کاشت تھیوݨ والا درخت ہے۔ ایں دی لمبائی 45 میٹر تک ہوندی ہے۔ جنگلی درخت کاشت تھیوݨ والے درخت توں لمبی تے پتلی ہوندی ہے۔ اخروٹ ایراني اپریل توں مئی تک پھلدا ہے. ایں دا پھل عام طور نال اخروٹ دے ناں نال مشہور ہے۔ ایہ درخت بہت سارے طبیعی مواد اسید لینولئیک، گالیک اسید، الاجیک اسید، β-Carotene، حیاتین ج، حیاتین بی - 3، بی - 5، بی - 6، حیاتین اي، ٹریس عناصر پوٹاشیم، فاسفورس اور میگنیشیم, Juglone, كيرسيتين، کائمفرول تے مشتمل ہے۔ اخروٹ کھاوݨ دی صنعت، طب تے سنگار وچ استعمال تھیندا ہے۔ ایں دا پھل 70% چربي مواد، 18٪ پروٹین تے 3٪ کاربو ہائیڈریٹ تے مشتمل ہے مگر ایں دے پودے دا تیل وی حاصل کیتا ویندے۔
جہانگیر مخلص
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
اتھ تاں معصوم دے ہونٹ سیتے ویندین اوندئیں جذبیں کوں سولی چڑھایا ویندے
آ تے ݙیکھیں ڄو تھاݨے تُوں مِیزان تئیں ھِکے دوزخ کنوں آندے جھولے اِتھاں
ظلم دے اچے میناراں کوں
اوپرے حاکم کرتاراں کوں
میڈا سوہݨا ستلج سئیں توں نہیں وکیا.
میڈا سوہݨا ستلج سئیں توں نہیں وکیا.
حاجی ظفر گرماݨی
کلام حاجی ظفرگرمانی
جہانگیر مخلص
میڈا سوہݨا ستلج سئیں توں نہیں وکیا.
تیڈے جھوپڑ جاہ ٹکاݨے
تیڈے کیہل مور موہاݨے
سبھے تیڈے نال ویکاݨے
قصے نال قصولی رولیا.
میڈا سوہݨا ستلج سئیں توں نہیں وکیا.۰
ابو داؤد سجستانی
تحصیل علم
کم عمری وچ ہی اخذ علم کیتے سفر شروع کر ݙتا ہئی، حجاز، شام، مصر، عراق تے خراسان وغیرہ بلادِ اسلامیہ دا سفر کر کے اتھاں دے علماء تے مشائخ دی ہک وݙی جماعت توں حدیثِ پاک دا علم حاصل کیتا۔ آپؒ دے اساتذہ وچ امام احمد بن حنبلؒ، قعبیؒ تے ابولولیدؒ الطیالسی جیہے کبارِ مشائخ شامل ہن۔ بعض اینجھے اساتذہ وی ہن، جنہاں توں اخذ علم وچ آپؒ امام بخاریؒ تے امام مسلمؒ دے نال شریک ہن۔ مثلاً احمد بن حنبلؒ، عثمانؒ بن ابی شیبہ تے قتیبہؒ بن سعید وغیرہ۔
حاتم بلوچ
غزل
پہلے پہلے پیار دیاں گالہیں سچیاں، کھریاں گالہیاں گالہیں.
دھرتی ہے ہک وستی حاتم وستی وسدے سارے اپنڑے.
گوڈی ڈیندیں گوڈے گس گئے جیرھی رڑھ کوں بالیں سودھے.
قسماں شسماں ، وعدے شادے جانوں مانوں راہ کر ویسن.
جتھاں خدا تیں سوال تھیسن اے حال تھیسن۔
آرڳالی
آرڳالی یا پہاڑی بھیݙ (Ovis ammon)، بھیݙ دی جنگلی نسل ہے۔ ایہ وسط ایشیاء تے جنوبی ایشیاء وچ ہمالیہ، تبت تے آلتے دے پہاڑی علاقیاں وچ پائی ویندی ہے۔ thumb|آرڳالی، आरगाली ایہ بھیݙاں وچ دریافت تھیوݨ والی سب توں وݙی جسامت والی بھیݙ ہے تے ایں دا قد تقریباً 120 سینٹی میٹر ہوندا ہے۔ ایں دا وزن تقریباً 140 کلوگرام تک تھی سڳدا ہے۔ پامیر آرڳالی یا مارکوپولو بھیݙ جیہڑی عظیم سیاح مارکوپولو دی وجہ توں مشہور ہے۔ ایں نسل وچ سب توں مشہور پہاڑی بھیݙ ہے۔ ایں دی لمبائی 6 فٹ تک ہوندی ہے۔ عالمی سطح تے ایں نسل دی بھیݙ دی بقاء خطرے نال دوچار ہے۔
مصطفیٰ خادم
تعلیم
ناں: غلام مصطفیٰ۔۔۔۔۔۔
رنجیت سنگھ دے مددگار
رنجیت سنگھ مسلمانیں دا قاتل ہا اوں قتل ء عام ءچ تھاڈے پیر و مرشد دا ٹبر وی شامل ہا ۔بلکہ تھاڈے سرائیکی شامل ہن بھکر آلے ت ملتان آلے ۔انھیں کوں کجھ آھدیں بوتھاڑ ترٹدے ۔بس پنجابی برے ہن تاکہ ووٹ سندھی کوں ملے ۔تھاڈا ڈیڈھ بھریجے ۔سرائیکی دی گال کرنڑی ہے تاں میدان ءچ آ کے کرو کہیں دے مونڈھے تیں چڑھ کے نہ کرو ۔منافقت چھوڑو ۔قوم کنیں وسیب کنیں معافی منگو۔ڈسو جیویں پنجابی مہاجر منافق ہن انویں سندھی لیڈر منافق ہن ۔۔۔۔میں صرف سرائیکی ہاں کہیں سرائیکی کوں لیڈر منیساں۔اے دھرتی میڈی ماء ہے ۔ جمیل بلوچ
مصطفیٰ خادم
شعر
چُپ دے جندرے کہیں نئیں کھولئیے
ݙوہڑہ
تیݙی دید عبادت اکھیاں دی معراج دا سݙ پیغام تیݙا تیݙا ذکر زبان دی زینت ہے تہوں وِرد بݨائے می نام تیݙا
منتخب اشعار:۔۔۔۔۔۔۔۔
جے ہمت ہئ میڈی اکھ توں نکلدانیر جھل کوئ
کتاباں
• پورھیا( جنوری2010ء۔)....
ابو رافع رضی اللہ عنہ
ابو رافع کنیت، ناں ابراہیم یا اسلم ہے. آپ حضورؐ دے آزاد کردہ غلام ہن. آپ نسلًا قبطی ہن تے عباس بن عبد المطلب دی ملک وچ ہن تے انہاں نے بطور نذرانہ حضورؐ دی ملک وچ ݙے ݙتا۔ جݙݨ عباس اسلام گھنائے تاں انہاں نے ہی حضورؐ کوں آپؐ دے اسلام دی خبر ݙتی. حضورؐ نے اس خوشی وچ انہاں کوں آزاد کر ݙتا۔ آپ سوائے جنگ بدر دے باقی تمام غزوات وچ حضورؐ دے نال رہے. خلافت مرتضویؑ وچ وفات پاتی۔ (مرقاۃ واشعۃ اللمعات)
امتیاز ظفر
استاد شاعری
استادالشعراسئیں محمد ظفربھٹی صاحب خیرپورٹامیوالی
غزل
کن تے ڳئی او ڳاھل محبت کرنی ہئی
ایں نفرت کولوں  بچوں ہا رل وسوں  ہا
کیڈا. او کھا. تیڈا. میڈا
گاوڑ   دے. وچ  گھاٹا. ھوندے
مظفر خان مگسی
شاعری
کم کار مشین کریسی ہُݨ
کر نوکری توں محروم ݙتے
ودے سڑدِن سِل تغاری تے
ساݙے حاکماں ایجھے ظُلم وسائے
اساں کن ویسوں ساݙا بݨسی کیا؟
اشولال مہان شاعر تے دانشور
وستی شالا وستی نال الاوے پئی
ڈاکٹر اشو لال دی ’’کتاب سندھ ساگر نال ھمیشاں ‘‘دا پہلا درشن 2002 وچ آیا ۔ ڈوجھا درشن چوڈاں پندرہ سال بعد 2017وچ آیا چوڈہ پندرہ سال اساں پہلے درشن دی ٹرانس چہ رہ گئے ہیں ۔ اپنی شاعری بارے اشو آہدا ے’’ اج ویہہ(20) سالاں بعد مَیں اپنے کم کو ں اپنے قاری نا ل ولا پڑھداں تے اینویں لگدا اے جیویں مَیں ہکا نظم ولا ولا لکھی ہو وے‘‘۔ تے چھیڑ و ہتھ نہ مر لی تو گھن کے سندھ ساگر نا ل ہمیشاں ڈوجھے درشن تئیں اشودی شاعری ہکا مسلسل نظم اے جہیڑی شاعری نہیں فلم ہے جیکوں اوقاری کو ڈیکھوینداپئے۔ ڈوجھے درشن وچ مَیں سئیں اشولال دی نظم’’ کلس تے کال کڑچھی بولی ‘‘پڑھدے ھویاں اوہندے سارے منظر کوize Visual کریندا پیا ھم ۔ میں اونہوں نظم دا حصہ ہم تے ھک ھک کردار میڈے سامنے ہا۔ جیہڑے لعلن ؒ کال کڑچھی کوں جواب ڈتا کہ
دل دی اچھی
دل دی نگری ۔ ھر ویلے ست بسم اللہ
دلشاد کلانچوی
دلشاد کلانچوی دا اصل ناں پروفیسر عطاء محمد ہے۔ ٤ اپریل ١٩١٦ کوں مولوی بدرالدین بدر دے گھر کلانچ آلا بہاولپور وچ ڄمے۔ پرنسپل، ایس ای کالج. بہاولپور ہن ۔
روتھ فاؤ
ڈاکٹر روتھ فاؤ بارے ہک نظم
دِلیں دے وچ رہسی سدا.
حوا دی جائ ہک پری.
امجد کھوسہ تے عمران خان
سردار امجد فاروق کھوسہ بنی گالہ ءچ عمران خان دی قدم بوسی کرنڑ پہنچے میڈے زھن ءچ انھیں دے فرزند ارجمند جیرھا مسلم لیگ نون دا سپورٹر تے ضلعی چیئر مین ھے ابا حضور پی ٹی آئ دا پتر نون دا یعنی ہتھ گھیؤ ءچ سر کڑھائ ءچ عوام تتے توے تیں ،خیر عوام ہے ایں ڈا دی جیرھی قوم خود کوں باشعور سمجھ کے انھیں لوکیں کوں تبدیلی دے ناں تیں ووٹ ڈتن اُو صرف میڈے جٹاکے سوالیں دے جواب ڈیون کیا ساڈے حلقے دے ایم این اے کوں یا ایم پی اے صاحب کوں پہلے کوئ بدھی رہیاء ھا یا انھیں کوں کوئ فنڈ نہ ملیا اگر ڈوُھائیں گالھیں کُوڑیاں ھن ول میڈے حلقے ءچ جیرھے ترقیاتی کم تھئین جنھیں دا تزکرہ ول ول اے لوک کریندے رہن او کینجھی ترقی ھے جیرھی اج تئیں نظر نیں آئ.
میڈے تونسہ شریف دی قسمت ڈیکھو پہلے ایم پی اے صدر ممنون حسین وانگوں چُپ دا روزہ رکھی رہ ،مجال ھے کڈھائیں مرشد پاک عوام دے مسائل دو نظر کرم کیتی ھووے ،عوام باشعور پڑھی لکھی یونان صغیر دے ناں تیں دھبہ بڑنڑ آلی عوام اینجھی کاوڑ کڈھی ھے جو عثمان بزدار جھئیں کوں ایم پی اے دے تخت تیں ونج بلہائے نے عثمان بزدار جیرھا پہاڑ دے غریب بلوچیں دی ہر خوشی دا قاتل ھے جئیں ساری زندگی مفاد پرستی دی سیاست کیتی ھے جیرھا اج تئیں ٹرائیبل ایریا ءچ بنیادی سہولیات نیں پہنچا سگیا جئیندے تونسہ ڈی جی خان ،ملتان ،تے لاھور ءچ ذاتی گھر ہن او میڈے حلقے کوں ترقی ڈیویسی تُھک ہے تھاڈی تبدیلی کوں،ایم این اے وی ڈیٹھا بھالا ہے سوغند ھے جو پہلے مسلسل اٹھ سال ءچ ایں لاوارث تحصیل دا کوئ قابل زکر کم کیتا ھووے، اساں گردان کبوتر ہیں کھوسے تے خواجیں دے دوغزے مارو یا کُٹی بنڑا سٹو ،دانڑے سٹو یا بکھ مارو،اُڈسوں تھاڈی سیٹی تے ایھے ڈو کھوکھے ہن جتھاں ساڈی شروعات تے انتہا تھیندی ھے اساں بھانویں جتناں پریں اُڈ ونجوں ساڈی پرواز مثل شاھین ھووے پر سوچ جو غلام ھے لہسوں انھائیں دے پِڑ تیں پچھیں پتہ لگدے جو ساڈے حاکمیں ساڈے پر کٹ کے کھوکھے دی دری بند کر گئین اگلے پنج سال تک.
سرائیکی پیمانے
گڑھی اختیار خان
چار پڑوپیاں = ہک ٹوپا = چووی سیر
فرانس
فرانس ہک متحدہ، نیم صدارتی، جمہوری ریاست ہے۔ فرانس دے بنیاداں اس دے آئین تے "آدمی تے شہری دے حقوق دا اعلان" ہن۔ فرانس ہک ترقی یافتہ ملک ہے تے دنیا دی پنجویں سب توں وݙی معیشت ہے۔
ابو سلمہ عبد اللہ
وفات
غزوہ احد وچ زخمی تھئے، ٹھیک تھی گئے،  دوبارہ زخم ساوے تھیوݨ نال جمادی الاخر 3ھ وچ وفات پا گئے۔
آریائی زبان
گرئیرسن دا نقطہ نظر
گریسن دا آکھݨ ہے کہ آریا ڈھائی ہزار سال قبل مسیح وچ ایران دے شمالی مغربی علاقے میدیا وچ آباد تھئے۔ ول کئی صدیاں دے بعد کجھ لوگ اتھوں نکل کے ہند وچ چلے آئے تے انہاں دی زبان قدیم آریائی توں الگ تھی کے ہند آریائی تھی گئی تے جیہڑے لوگ ایران وچ رہ گئے انہاں دی زبان بدلدے ہوئے ایرانی بݨ گئی۔ قدیم آریائی زبان قدیم ہند یورپی آریائی تے سنسکرت زباناں وچ اتنی مشابہت ہے کہ معلوم تھیندا ہے کہ اے زباناں کہیں زمانے وچ ہک ہی مشترکہ زبان دی بولیاں ہن۔ اس زبان دی اصل صورت اہل لسانیات کوں براہ راست معلوم نی، اس معاملے وچ انہاں دا علم محض استخراجی ہے۔ جیہڑا انہاں زباناں دی مشابہت تے مبنی ہے۔
سرائیکی ٻولی دا قومی ݙین٘ہ چھی اپریل
عشق نہ سندا ھے کہیں دی بات
سندھ دے سرائیکی شاعراں وچوں قادر بخش بیدل داذکر بہوں ضروریءِ۔ انہاں دا تعلق روہڑی کنوں ہا اتے انھاں کوں سرائیکی دا صاحبِ اسلوب شاعر سمجھیا ویندے۔ انہاں توں علاوہ روحل فقیر، خلیفہ نبی بخش ات بے ڈھیر سارے شاعریں سرائیکی وچ مستقل شاعری کیتیءِ۔
برطانوی ہند
(برطانوی ہند، 1612ء–1947ء)
1612ء–1757ء 1757ء–1858ء 1858ء–1947ء 1824ء–1948ء 1721ء–1949ء 1947ء ایسٹ انڈیا کمپنی نے ہندوستان دے مشرقی علاقیاں تے مغل بادشاہواں دی تے مقامی راجاواں دی اجازت نال کجھ علاقیاں دی اجارادری حاصل کیتی۔ جنہاں ااچ مدراس، بمبئی تے کلکتہ شامل ہن۔
دلناز سمینوی
نمونہ کلام
ان پڑھ دے تکرار تے کھلنڑ نیئں بنڑدا
غزل سارے دوستیں دی نظر
قائم دنیا اوندی جے تائیں کھڑی ہے
ابو سہل مسیحی گرگانی
ابو سہل عیسیٰ ابن یحییٰ المسیحی گرگانی (پیدائش: 960ء – وفات: 1010ء) فارسی النسل طبیب، شاعر، ماہرفلکیات، ریاضی دان،فلسفی ہئی۔ ابوسہل خراسان وچ ابو ریحان البیرونی دا ہم عصر ہئی۔ ابن سینا، ابوسہل دے مشہور شاگرداں وچوں ہے۔ thumb|ابو سہل مسیحی
آخری دور تے وفات
1010ء وچ سلطان محمود غزنوی نے ابن سینا تے اُنہاں دے ہمراہ متعدد علما کوں غزنی طلب کیتا۔ اِس طلبی دے پچھوں ایہ وجہ کارفرما رہی کہ ایہ علما فلسفہ دی تعلیم ݙیندے ہن جینکوں اُس عہد وچ بدعت دے طور تے متعارف کروایا گیا۔ بیشتر علما خراسان توں فرار تھی گئے جبکہ ابوسہل نے ابن سینا دے ہمراہ خراسان توں نکل کے مغربی ایران دی طرف سفر کرنا شروع کیتا۔ صوبہ مازندران دے قریب صحرا وچ ریت دے طوفان وچ ابوسہل لاپتہ تھی گیا تے دوبارہ اُوندا کوئی سراغ نہ مل سڳا۔ اُس وقت اُس دی عمر 50 سال دے قریب ہئی۔
سرائیکی تاریخ
موہری سَنگ
اے تاریخ دا وطیرہ ہے جو کہیں وی مظہر دی صحیح ابتدا دا پتہ نئیں لڳ سڳدا۔ ہر آغاز دے پچھوں ہک ٻیا آغاز ہوندے۔ سرائیکی تحریک دے آغاز دا معاملہ وی کُجھ اینویں ہی ہے۔ اکثر لوک سرائیکی تحریک دے آغاز دے حوالے نال ریاض انور دا ناں ݙسیندن۔ اوندے آپݨے عہد دے بندیں دے علاوہ کرسٹوفر شیکل (1977، صفحہ نمبر 393) اَتے طارق رحمان (1992: صفحہ نمبر 9) وی اوندے کردار کوں ودھیک نُشابر کریندن۔
آریوس
thumb|آریوس، आरयूस آریوس (Arius, आरयूस) (قدیم یونانی: Ἄρειος) اسکندریہ، مصر وچ ہک تارک الدنیا شمالی افریقی مسیحی پروہت تے پادری ہئی جیندا اصل وطن قدیم لیبا ہئی۔ آریوس دا مسیح دا تصور بطور خدا دا بیٹا ہمیشہ توں موجود نہ ہئی۔ ایہ بعد وچ بݨا ݙتا ڳیا۔ آریوس (256-336ھ) مسیحی مذاہب وچ آریوسی مذہب (Arianism) دا موجد ہے جیہڑا ایں ڳالھ دا قائل ہے کہ یسوع مسیح معبود نی بلکہ اللہ (باپ) دی طرفوں پیدا کیتا ڳیا ہے تاں یسوع مسیح، اللہ دے نال اوں دی فطرت وچ شریک نی بلکہ انہاں دے درمیان وچ تبنی (بیٹا ہووݨ) دا تعلق تے نسبت ہے۔ آریوس 270ء کوں قورینا (موجودہ لیبیا) وچ آمونیوس (جیہڑا اصلا بربری ہئی) دے گھر وچ پیدا تھیا تے اپݨی مذہبی تعلیم اسکندریہ دے مذہبی مدرسے وچ حاصل کیتی تے اتھوں دے بپتسم (Baptism) جیں دا ناں اوریجن (اوریجانوس) ہئی دے أفکار توں متاثر تھیا جیہڑا خود افلاطونی نظریے توں متآثر ہئی، ہیں وجہ توں اوں نے انطاکیہ دے علاقے لوکیانوس وچ واقع مدرسہ (جیہڑا ارسطو دی منطق توں متاثر ہئی) وچ وی تعلیم حاصل کیتی، جتھاں بعض اینجھے لوگاں دے نال ہک ہی درسگاہ وچ پڑھا جنہاں نے بعد وچ کہانت دے اعلیٰ درجات حاصل کرݨ تک ترقی کیتی تے ہنہاں لوگاں نے اوں کوں اپݨے نظریات دی اشاعت کیتے جدوجہد دے رستے وچ دھک ݙتا۔
ترکی
ترکی (انگریزی: Turkey یا Republic of Turkey) (سرکاری ناں: Türkiye Cumhuriyeti یعنی ترکیہ جمہوریتی) یوریشیائی ملک ہے جو جنوب مغربی ایشیا وچ جزیرہ نما اناطولیہ تے جنوبی مشرقی یورپ دے علاقہ بلقان تک پھیلا ہویا ہے۔
حافظ گلاب فیاض
کتاباں
ݙوہزار ست اچ انھاں دا کونج کرلاٹ نانویں مجموعہ کلام چھپیا اتے انھاں دا نواں مجموعہ کلام کائنات کنجیر اشاعت دے مراحل وچ ہے ـ
نمونہ کلام
کپڑے سوہݨے تاں ہن جیرہے پئی کھڑی ہئیں
میݙے ابے کوں پیسے خدا ݙیوے ہا
اج عید اے عید تے ٹکریں ہا توں ٹکریں ہا جگ ٹکرے ہا.
بے سمت مسافر رل گئیں کوں کوئ توڑ توڑیں دگ ٹکرے ہا.
اجاں کھوہ توں ونجڑیں شہر ڈہیں اجاں وقت دے کھوٹے دام اچ ہیں.
تیں پچھیے کیوں دریارڑدے تیکوں ݙساں کون روا نکھڑیے
میں ہتھ بدھ تے ودا نیاز کراں ہر پھوٹ کوں جی ساݙی زندگی اے
برطانیہ
محل وقوع
برطانیہ دے چاراں طرف بحر اوقیانوس تے اس دے ذیلی بحیرے ہن جنہاں وچ بحیرہ شمال، رودباد انگلستان، بحیرہ سیلٹک تے بحیرہ آئرش شامل ہن.
حافظ گلاب فیاض
نمونہ کلام
میݙے تھوݙ گولیندن پیر تیݙے تیݙے اتلا ڈھیر وفا بنڑدن
میݙے تھل اچ پیر گواہی ݙیسن تیݙا کئی مکران نئیں ݙس سڳدا
امریکہ
thumb|ریاستہائے متحدہ امریکہ دا نقشہ
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
9 دی قنات تیڈے نال میں نی کھیڈ دا
9 دی قنات تیڈے نال میں نی کھیڈ دا
گھر مسئیں بنڑدےتےگوٹی ٹنڑی ویندیء
اخوندزادہ سیف الرحمٰنؒ
تاریخ پیدائش
ولادت بروز سوموار بمطابق 20 محرم الحرام 1344ھ تے عیسوی سال دے اعتبار نال 10اگست 1925ء وچ تھئی ( ایہ تاریخ آپؒ دے صاحبزادہ احمد سعید یار صاحب نے لکھوائی) جبکہ درۃ البیان سیرت حضرت اخوند زادہ سیف الرحمٰن دے مطابق 1349ھ بمطابق عیسوی 1930 بݨدی ہے. افغانستان دے صوبہ ننگر ہار دے ضلع کوٹ، تحصیل قلعہ وال، گاؤں باباکلی وچ تھئی جیہڑا جلال آباد توں تقریباً 20 کلو میٹر ہے۔ ۔السیف الصارم انہاں دے ناں نال منسوب تے سلسلہ سیفیہ دا نمائندہ ماہنامہ ہے۔
اخلاق مزاری
ڄم پل
پہلی جنوری ١٩٧٨ء کوں ڄمے۔
سندھ جیویں......... شالا جی
لکھیں جوڳا................ .. تھی
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
9 دی قنات تیڈے نال میں نی کھیڈ دا
میڈو آندا پیا ہے تے اوں وی ہے لانوڑی
میڈے کولوں ہکا ہے تے اوہا کنڑی ویندیء
غزل
ہک ڈنہہ حقی حق تیں عشق کوں مسجد وڑدا ڈٹھے
کملیاں کملیاں گالیھاں وانگو
(عدیل ققنس)
اخلاق مزاری
نکےنکے جھیڑے ہن
تیݙے سنگ سانولا
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
چندر. چؤڈھی دا ھا اپڑیں جوبن اتیں
سبھے تلخیاں حیاتی دیاں سھونڑ لگا
بانگ ڈتی مؤذن فجر دی جڈاں
امرت جوگی
ݙوہڑہ
ہاسے غنچے غیر دا ہتھ نہ ہا نہ ہائی بھر تول بازاریں وچ
اخلاق مزاری
امڑی
بابل کوں................ سمجھا
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
غزل
درد ہن درمان دو ڈیہدے کهڑن
لاش پیو دی گهردے وچ پئ ہے اجاں
اصغر چھینہ
اصغر چھینہ سرائیکی شاعر ہے
ڄم پل
وڳ صدر بکھر وچ ڄمے۔ لٹن وچ راہندے۔
تعلیم
بی ایس سی کمپیوٹر سائنس
اخلاق مزاری
کِکرّ آ وؤ کِکرّ آ
چھاں تیݙی ویلڑی
امرت جوگی
غزل
یاد ہئی جانیاں تھی بیتاب ول ݙوھیں ہک بئے تے سر آ رکھیندے ہاسے.
ابو طالب بن عبدالمطلب
ابو طالب بن عبد المطلب (پیدائش: 539ء— وفات: 619ء) حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے چاچا تے حضرت علی ابن ابی طالب دے والد ہن۔ انہاں دا ناں عمران یا عبد مناف تے کنیت ابوطالب ہئی۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اپݨی والدہ آمنہ بنت وہب تے ݙاݙا عبدالمطلب دی وفات دے بعد اٹھ سال دی عمر توں آپ دے زیر کفالت رہے۔ آپ نے ہک واری شام تے بصرہ دا تجارتی سفر کیتا تاں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کوں وی ہمراہ گھن گئے۔ اس وقت حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی عمر بارہ سال دے لگ بھگ ہئی۔ بحیرا راہب دا مشہور واقعہ، جس وچ راہب نے حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کوں نبوت دی نشانیاں ݙیکھ کر پہچاݨ گھدا ہئی، ایں سفر دے دوران وچ پیش آیا ہئی۔
اصغر چھینہ
ݙوہڑہ
جݙاں شہر مدینے اپڑ ونجیں میݙا سجݨ سلام توں آکھیں چا
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
شاکر مہروی   صاحب دی بڑی  خوبصورت  نظم
سر تے  کر  کڑکارے   کھاندن
امرت جوگی
اساں ہائیں تسڑی طلب دے تغمے
اساں ہائیں ساون دا مکدا میلا اساں تاں بدرا تٸیں بچ نہ سگیے.
اساں تاں فاقیں دے باد شاہ ہائیں اساں غریبی دا تاج پاتے.
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
شاکر مہروی   صاحب دی بڑی  خوبصورت  نظم
مہیں  دے  رنگ   ڈکھارے   کھاندن
اخلاق مزاری
غزل
کئیں دے کیتے روندے رہ گن اللہ جاݨے پھل
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
میڈی ڈاڑھی چٹی تھی گئ اے
او پہلے چٹی تھی گئ اے
جڈاں دل دے وچوں دھاں نکلے
جڈاں آپ کوں آپ کوئی کھاوے
کہیں دی غربت دا پردہ رکھیندا تاں ہے
تیڈے دربار وچ ہک گناہ گار دا
اخلاق مزاری
غزل
اوندے لب کوں ݙیکھ تے فطرت مونہہ اچ انگلیں پیسے
منی پئے ہیں مٹھا گل تے کاتی تیݙی
کھل وی تھوݙیں اتے ہے براتی تیݙی
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
نازش
چھوڑی جہان وینداں
Election2018
ہنڑ عقل دے پردے کھل گئے ہن
اخلاق مزاری
ہک نظم
دریا اکھ دا پانی ہووے
سجھ متھے دا جھمر ہوووے
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
Election2018
تیکوں پیریں پو تے ملدا ہم
مظہر محسن
نمونہ کلام
ڈس پوسن نین نماز تھیسی ایں شوق دے شور اچ لاتھی ہاں.
اخلاق مزاری
ہک نظم
بانہیں نال پناہیں ہوون
اوندی جھولی دے وچ جینویں
کچھی اوندی ویݨی ہووے
جنگل ھتھ بوہاری ہووے
ہک واری لہہ اسمان کنوں!!!!!
انسان دے رادھے مسلک دے
اے کونجاں میݙیاں اکھیں ہن
تھی رول تے مندر ونج وڑیاں
سرائیکی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
Election2018
تیڈے گودے پن تے لعنت ہے...!!!
اڈے سانگیں تیں سر نکلدے ہَن
جے او چھانٹی کرے ھا محفل دی
غزل
آپ کو مار چھڑیجے یا وت آپ ءچ آپ گولیجے..
دل دے مینڑھ کو ٹور جلیجے اوکون گول منیجے..
گتے چُنڑدے بالیں کیتیں روٹی رکھوں جالیں.
اللہ سیں دے پیسیں کو تاں ایں وی نہ خرچیچے..
ول میں  تیڈا ناں  چایا   جو حاتم  جُل ڈکھیجے...!!!
اتنی تریہہ ہے
اتنی تریہہ ہے
کھریاں چا کے ہکل ماریم
دریا نال کنارے
کہیں پچھے محبت دا بھلا مطلب ڈسا کیا ہے
کہیں پچھے محبت دا بھلا مطلب ڈسا کیا ہے
ڈسا اے جو کہیں وی جسم دے کیتے ہوا کیا ہے
نہ کہیں دی بےوفائی مارے نہ کہیں دی بدعا مارے
او ھئی وی نہ میں استقبال دےکیتے اُٹھی بیٹھاں
اوھے ناکام تھئے سارے وڈے جئیں جئیں الا مارے
ایویں لکدائے سجھ کوں آپ دو سڈڑاں چاہندائے۔۔؟
تیڈی تانگھ تنگھیندے ہوئیں،
موسم چیتر بہار جو آوے
ڈیکھ تے اے سوچیندی راہواں
پُتر دا رستہ ݙیہدی ہوس
ہے بھا خلوص دی صورت دھواں محبت ہے.
ناں کوئ درد ہے سینے اچ ت ناں محبت ہے
نظم
کئی میت نہ ہا کئی پیت نہ ہئی
میں اینجھی وستی کوں چھوڑ آنیاں...!!!
مُکھ نہ اتنا ڈکھال........شیشے کوں
کینویں لگدے زنگال، شیشے کوں؟
سوہنڑیں ہتھاں دے نال شیشے کوں
تِڑک پوسی خُمار دی چَس اچ
میڈی رُلدی جوانی سُنْ
متاں خیرات گھن آووے
کوئی ڋینہہ نئیں تهیا میڋی زندگی وچ جڋاں اکھ وچ مونجهہ نساری نئیں
تساہل
June 16, 2017 at 8:11 PM، تاج محمد گوپانگ
مظلوم وسیب
غربت
انھاں علاقاں دی شدید پسماندگی تے غربت نے ہمیشہ میݙا دل ݙکھ کنوں بھر یے' جݙاں وی انھاں علاقوں اچ میں ڳیاں،  پہلے کنوں زیادہ ݙکھی تھی تے ولیاں۔ میلاں لمبے آب و گیاہ گرم تپتے صحرا' تے کتھیں کتھیں جھونپڑیاں دی وستیاں تے انھان اچ پتہ نئی کیویں  زندہ رہنڑ والی مخلوق! میں انہاں علاقاں اچ بعض سلطان ابن سلطان قسم دے وڈیرے' لغاریاں' مزاریاں' کھوساں' دریشکاں تے گیلانیاں تے قریشیاں دے عالی شان محلات دی ڳال نی کرݨ چاہندا ، بلکہ انھاں لکھاں بے بس مجبور لوکاں دی ڳال کرݨ چاہندا ہاں،  جیہڑے شاید ایں جدید دنیا کنوں اج وی لا علم ہن،  تے اے پاکستان دے سب کنوں غریب تے ان پڑھ طبقہ ھن ۔
آبادکاریاں
تاریخی طور تے سو کالڈ پنجاب دے اندر سرائیکی قوم ݙو صدیاں کنوں نو آبادیاتی پالیسیاں تے استحصال دا شکار ہن۔ 1884ء اچ انگریزی دور ( برطانوی سامراج) دے اقتدار اچ سرائیکی وسیب اچ نویاں (نیو) کینال کالونیاں تعمیر کیتاں گئیاں ، تے بہاولپور ساہیوال اوکاڑہ جھنگ بھکر لیہ مظفر گڑھ خانیوال ریجن کوں آبادکاروں دے واسطے کھول ݙتا  ڳیا،  تے ملک دے  بئے (دیگر) حصیاں ،  خصوصا مشرقی پنجاب کنوں اتھاں وݙے پیمانے تے آبادکاری کتی ڳئی۔ بعداچ ستلج ویلی پراجیکٹ اچ وی بھی ایں علاقے اچ نووے آبادکار وساݙتے ڳئے۔ سرائیکی خطہ وادی سندھ دے سرے، اتلے حصے  تےدرمیانی حصے اچ انڈس ڈیلٹا دی طویل ترین گزرگاہ  دے دیہی اضلاع تے مشتمل ھ۔
بزرگ ہستیاں دے عرس
= بزرگ ہستیاں دے عرس =
سورۃفاتحہ
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ۔۔۔(اے پروردگار) ہم تیری ہی عبادت کرتے ہیں اور تجھ ہی سے مدد مانگتے ہیں۔
ادارہ شماریات، پاکستان
ادارہِ شماریات، پاکستان (Pakistan Bureau of Statistics)، پاکستان دا ہک ادارہ ہے جیہڑا پاکستان دے اہم ترین انتظامی شاخاں وچوں ہک ہے، ایہ وزارت مالیات دے تحت ہے۔ ایں ادارے دا کم مفصل و معتبر ریسرچ سر انجام ݙے کے قومی شماریات دی تفصیلات فراہم کرݨا ہے۔ ادارہ شماریات عالمی سطح پر ہونے والی شماریاتی تبدیلیاں توں آگاہ رہݨ دے نال نال اقتصاد، حکومت، تجارت تے دیگر شعبہ جات وچ تفصیلی تے جامع معلومات فراہم کریندا ہے۔ ملک بھر وچ مردم شماری کراوݨا وی ہیں ادارے دے ذمہ داریاں وچوں ہک ہے۔
حبیب اللہ طارق
لکھت دا ہک نمونہ
اُبھرسی کوئی
(سلیم انسب)
تسلیم فیروز
نمونہ کلام
ہِک منظر حیرت ناکی دا
خالی اَکھ دیاں پِـپلیاں ہیٹھ اُنگدن
امیتابھ بچن
امیتابھ بچن دا پیدائشی ناں انقلاب شری واستو ہے تے اے 11 اکتوبر، 1942ء کوں ﺑﮭﺎﺭﺕ دﯽ ریاست اتر پردیش اچ پیدا تھیوݨ والے بھارتی اداکار ہن۔ انہاں کوں ابتدائی مقبولیت 1970ء اچ ملی تے اڄ انہاں دا شمار بھارتی فلمی صنعت دی تاریخ دی معروف ترین ہستیاں اچ تھیندے۔ thumb|Amitabh Bachchan thumb| signature
ذاتی زندگی
امیتابھ بچن دی شادی اداکارہ جیا بہادری نال تھئی۔ انہاں دے ݙو ٻال ہن شوئیتا نندا تے ابھیشیک بچن۔ ابھیشیک وی فلم اداکار ہن تے بھارتی اداکارہ ایشوریا رائے نال رشتہ ازدواج اچ منسلک ہن۔ ﺳﻮ توں ﺯﺍﺋﺪ ﻓﻠﻤاﮞ اچ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﯼ دے ﺟﻠﻮﮮ ݙکھاوݨ ﻭﺍﻟﮯ ﺍﻣﯿﺘﺎبھ اڄ وﯽ ﻣﺪﺍﺣاﮞ دﮯ ﺩﻟاﮞ تے ﺭﺍﺝ ﮐریندن۔ ۔ﺍنہاﮞ ﻧﮯ ﻓﻠﻤﯽ ﮐﯿﺮﯾﺌﺮ دﺎ ﺁﻏﺎﺯ ﺳﻦ ﺍنیہہ ﺳﻮ ﺍﻧﮩﺘﺮ اچ ﻓﻠﻢ سات ﮨﻨﺪﻭﺳﺘﺎﻧﯽ توں کیتا جیندے اچ ﺍنہاں کوں ﭘﮩﻠﮯ ﻧﯿﺸﻨﻞ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈ نال ﻧﻮﺍﺯﺍ ڳیا۔ ﺍیندے ﺑﻌﺪ ﺍنہاﮞ ﻧﮯ ﮐﺌﯽ ﮐﺎﻣﯿﺎﺏ ﻓﻠﻤاں ﺍپݨی ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﯼ دے ﺟﻮﮨﺮ ݙﮐﮭﺎ کے ﻣﺪﺍحاﮞ دے ﺩﻝ ﺟﯿﺖ گھدے۔ ﺑﮭﺎﺭﺗﯽ ﻓﻠﻢ انڈﺳﭩﺮﯼ اچ ہݨ تک ﺑﮩﺘﺮﯾﻦ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭ دے ﻃﻮﺭ تے ﺳﺐ توں ﺯﯾﺎﺩﮦ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈﺯ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮݨ دا ﺍﻋﺰﺍﺯ ﺍیں ﺳﭙﺮ ﺍﺳﭩﺎﺭ ﮐﻮں ﮨﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮨﮯ۔ ﺍیندے ﻋﻼﻭﮦ ﺍنہاﮞ نے ﮐﺌﯽ ﻧﯿﺸﻨﻞ، ﻣﻌﺎﻭﻥ تے ﺩﯾﮕﺮ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈﺯ وی ﺣﺎﺻﻞ ﮐیتے۔ ﺍﻣﯿﺘﺎبھ ﺑﭽﻦ  ﺍﺩﺍﮐﺎﺭ دے ﻋﻼﻭﮦ ﭘﺮﻭﮈﯾﻮﺳﺮ، ﭨﯽ ﻭﯼ ﮐﻤﭙﯿﺌﺮ، ﭘﻠﮯ ﺑﯿﮏ ﺳﻨﮕﺮ تے ﺍﻧﮉﯾﻦ ﭘﺎﺭﻟﯿﻤﻨﭧ دے ﺭﮐﻦ وی ریہے ہن۔ ﺍنہاں دی ﻣﺸﮩﻮﺭ ﻓﻠﻤاں اچ ﺷﻌﻠﮯ، ﺷﮩﻨﺸﺎﮦ، ﻻﻭﺍﺭﺙ، قلی، ﺍﮔﻨﯽ پتھ، ﺧﺪﺍ ﮔﻮﺍﮦ، ﮨﻢ، ﺍﻧﺴﺎﻧﯿﺖ، ﮐﺒﮭﯽ ﺧﻮﺷﯽ ﮐﺒﮭﯽ ﻏﻢ، سوریاونشم، شرابی، نمک حلال، نصیب،  ﻣﺤﺒﺘﯿﮟ تے سرﮐﺎﺭ ﺭﺍﺝ ﺷﺎﻣﻞ ہن۔
مظہر نیازی
سرائیکی شاعری وچ مظہر نیازی دا ناں بہوں اہم اے تے تعلق میانوالی نال اے
جتنا لُرھیائے سنگھار واپس کر
ہر پاسے اج گرمی ہوسی
حتمی فیصلہ الیکشن ٢٠١٨
سوجھل دھرتی واس
آزاد جموں و کشمیر
کشمیر اپݨی قدرتی خوبصورتی تے دلکش مناظر دی وجہ نال ڄاݨا ویندا ہے تے سیر و تفریح کیتے لوگ وݙی تعداد وچ آزاد کشمیر دا رُخ کریندے ہن۔ انہاں خوبصورت مناظر دی وجہ نال مغل شہنشاہ ظہیر الدین بابر نے آکھا ہئی کہ کشمیر زمین تے جنت ہے۔ آزاد کشمیر وچ 10 اضلاع، 32 تحصیلاں تے 182 یونین کونسلاں ہن۔ آزاد کشمیر دے میرپور ڈویژن وچ ضلع باغ، ضلع بھمبر، ضلع پونچھ، ضلع سدھنوتی، ضلع کوٹلی، ضلع مظفر آباد، ضلع میر پور، ضلع نیلم، ضلع حویلی تے ضلع ہٹیاں شامل ہن۔
حفیظ خان
حفیظ خان
·      ”ہر عہد اپنے ساتھ تخلیق، تنقید اور تحقیق کے نئے اعتبار لے کر آتا ہے سرائیکی زبان اور تاریخ بھی اپنے احیا کے دور سے گزر رہی ہے نہ صرف وادی سندھ کے اس خطے کا نیا رخ دنیا کے سامنے اجاگر ہوا ہے بلکہ کلاسیک کی تفہیم نو بھی سامنے آ رہی ہے بابا فرید ؒ کے اشلوک، شاہ شمس  کے گنان سے لے کر خواجہ فرید ؒ کی کافیوں تک گفتگو کا انداز بدل چکا ہے یہ ادبی، تحقیقی اور تنقیدی کام دراصل قوموں کی سیاسی اور سماجی بیداری کا غماز ہوتا ہے“ (۱)
حفیظ خان دے ایں تنقیدی رویے توں ایہہ گالہ وی نشابر تھیندی ہے جو سچا تنقید نگار تے کھوج کار ایں گالہہ دی ٹوہ وی لاوے جو کہیں تخلیق پارے دے بارے وچ قاری دا ذاتی تاثر کیا ہے تے قاری آپ خود جیکر کہیں فن پارے کوں سینے وچ سانبھ سانبھ تے رکھدے تاں ایندا مطلب ہے جو او فن پارہ لوکائی دی حیاتی وچ ہندن کار ہے ڈؤجھا ایہہ جو حفیظ خاں ہوریں کہیں فن پارے اتے فن کار بارے ایہہ جان وندی رکھدن جو وقت ویلھا خود وی تاں نقاد ہوندے جے وقت کہیں گناں والے فن پارے کوں نئیں وسریندا تاں وت دیانت دار نقاد اینجھی تخلیق دی محافظت ضرور کرے۔ ایں گالہہ دا ثبوت خرم بہاول پوری بارے انہاں دی کاوش ہک نمائندہ مثال ہے۔ حفیظ خاں ہوراں سرائیکی تنقید کوں حادثاتی طور تے قبول نی کیتا بلکہ انہاں دا تنقیدی تحقیقی کم ایں گالہہ دی سدھ ڈیندے جو انہاں سرائیکی ادب وچ تنقید کوں شعوری طور تے قبول کیتے ات پاروں انہاں دے تنقیدی رویے وچوں نویں نقش نشابر تھیندے ڈسدے پئین۔ حفیظ خاں ہوراں نے عملی تنقید دے نال نال نظری اتے فکری مباحث کوں اگتے ٹورئیے مثلاً
سرائیکی تحریک
جشن فرید
لازمی ڳالھ ہے جو اے سبھ کُجھ کہیں ہک شخص دے چیتے دی پیداوار نئیں تھی سڳدا۔ ریاض انور دی ذہانت اتے کوشش دے علاوہ ہک ٻیا فیکٹر جیندا ایں احوال وچ اضافہ کیتا ونڄ سڳدے، او ہئی ریاض انور دا پاکستان رائٹرز گلڈ نال سانگا۔ پاکستان رائٹرز گلڈ ایوب خان دے دور وچ ہک نیم سرکاری ادبی تنظیم ہئی جیندیاں شاخاں پچادھی اتے پوادھی پاکستان ݙوہیں وچ ہئین۔ گلڈ اردو دی مشہور ناولسٹ قراۃ العین حیدر اتے اوندے سنگتی لکھاریں دے اَہر نال بݨیا جیڑھی جو اوں ویلھے پاکستان وچ رَھندی ہئی۔ ایں کم وچ قدرت اللہ شہاب دی وی مکمل حمایت اتے امداد شامل ہئی جیڑھا جو او ویلہے چیف مارشل لا ایڈمنسٹریٹرایوب خان دا سیکریٹری ہئی۔ ایں حوالے نال جنوری 1959 کوں کراچی وچ ہک رائٹرز دا کنونشن کیتا ڳیا جیندے وچ 212  مندوبین شرکت کیتی اتے ایں کنونشن وچ قدرت اللہ شہاب کوں رائٹرز گلڈ دا صدر بݨایا ڳیا جئیں ایں عہدے کوں اڳوں اپݨے کولہوں رکھیا۔ (شہاب 1990: صفحہ 747). حکمرانیں دا اے خیال ہئی جو ایں ننویں تنظیم نال سوچݨ ہاریں کوں اپݨے خیالات دے اظہار دا وی موقعہ مِلسی اتے لٹریچر دے وسیلے نال قومی سلہاڑ (national cohesion) کوں ودھایا ونڄ سڳسی۔ اے تنظیم اُنہیں لکھاریں وچ جلدی مقبول تھی ڳئی جیڑھے حکومت دے وسائل نال ذاتی مقبولیت چاہندے ہئین۔
آزاد سمندر
آزاد سمندر (انگریزی free ocean) کوں عالمی سمندر یعنی world ocean وی آکھا ویندا ہے۔ بین الاقوامی قانون دا ایہ اصول کہ کوئی ملک اپݨے علاقے دے پاݨیاں دی سرحد توں باہر سمندر تے اپݨا حق ملکیت نی ڄما سڳدا۔ ایہ اصول پہلے پہلے قدیم رومیاں نے ایجاد کیتا ہئی۔ اوں زمانے وچ تمام ممالک کوں جہاز رانی، ماہی گیری تے آبدوز تار وچھاوݨ دا غیر مشروط حق تے آزادی حاصل ہے۔ لیکن وݙی عالمی طاقتاں نے اکثر ایں اصول دی خلاف ورزی کیتی ہے۔
حفیظ خان
حفیظ خان
جینویں جو اساں جاندے ہیں جو تنقید نگار دا ایہہ فرض نبڑ دے جو او فن پارے دی تہہ تک پجے اتے اپنے مطالعے دے زو ر اتے فن پارے وچوں اپنے ذہن دیاں مختلف پرتاں کوں پھرولے وت تخلیق دے نمائندہ رجحانات کوں قارئین اتے ادب دے طالب علماں کیتے واضح کرے۔ ایں تناظر وچ حفیظ خان ہوراں سرائیکی زبان دے نامور شاعر ”ارشاد تونسوی......زمیں زاد کی ہزیمت اور حرماں نصیبی کا نوحہ گر“  اتے سرائیکی ادب دا دلچسپ عہد ”جھئیں تنقیدی ویورے وچ تخلیق اتے تخلیق کاراں دے رجحانات بخوبی جائزہ گھندن۔ نمونے دے طور تے اقتباسات ملاحظہ ہوون۔
·      ”صوفی فیض محمد دلچسپ نے آپڑیں قادر الکلامی کنوں کیہڑا کم ہے جیڑھانی گدا۔ طویل نظماں ہوون،، نعتاں یا منقبت۔ سی حرفی ہووے، کافی، ڈوہڑہ یا غزل۔ گیت ہوون، رباعایاں ہوون یا ول مکالماتی نظماں اتے روحانی شخصیات دے قصیدے، اناں دی شاعری کیوں جو وسیبی لوکائی کیتے ہئی، ایں گالہوں اناں نے کہیں نفسیات دے ماہر طرحاں اناں موضوعات کوں آپڑیں شاعری وچ ورتیا جیڑھے عوامی تفریح تے مقصدیت دے نال نال ساڈے وس وسیب دی ریت روایت تے مذہبیات کوں وی نال گنڈھ کرائیں اگو ہیں تھیندے ہن۔ ہک معتوب تے بکھ ننگ وچ مبتلا کر ڈتے گئے معاشرے وچ جیون دی سب توں وڈی رمز آپڑیں بکھ تے عذابیں تے مسکن دا ہنر ہوندے۔ جیویں جو جئیں ویلے ہندوستان وچ انگریزیں دی آمدتوں بعد مقامی حکومتاں دی ترٹ بھج نال جیا جنت کیتے حیاتی عذاب بنی تاں نظیر اکبر آبادی جیا شاعر پیدا تھیا جئیں روٹی، ککڑیاں تے پیسے اتے طویل نظماں لکھ کرائیں آپڑیں عہد کوں زندہ، کر ڈتا اوئیں ای فیض محمد دلچسپ نے آپڑیں مشہور نظماں ”ڈڈھ شریف“ تے ”کناری ڈھاندی ہئی“ نال وسیب کوں آپڑیں بکھ تے غربت تے مسکن تے اوندا حقیقی تجزیہ کرن دا رستہ ڈکھایا۔ میڈے نزدیک اناں دیاں اے ڈوہائیں نظماں آپڑیں معنوی گہرائی تے سماجی تانے پیٹے کوں تجزیاتی اکھ نال ڈیکھن کیتے سرائیکی شعری ادب وچ آپڑیں مثال آپ ہن   (۱۱)
حوالے
۳۱)     حفیظ خان، غیر مطبوعہ مضمون، ”خطہ ملتان سرائیکی مرثیہ گوئی تاریخ کے آئینے میں“
حجازی عربی
لہجے
حجازی عربی دے چار لہجے ہن۔
آزاد سوفٹ وئیر
آزاد سافٹ ویئر (free software)، اوں سافٹ ویئر کوں آکھا ویندا ہے جیں دے استعمال و مطالعہ تے اوندے وچ ترمیم کیتے کہیں وی قسم دی پابندی نہ ہووے۔
سول سوسائٹی تے سرائیکستان
1 February at 10:12
بزم کیفی ڄام پور
بزم کیفی جام پور مہا محقق ،ادیب تے شاعر حضرت کیفی جام پوری دے نام_ نامی دی نسبت نال قائم کیتی گئی ادبی ثقافتی تنظیم ھے جئیں مسقتل مزاجی نال آپڑاں پندھ جاری رکھیا ہویا ھے۔ اے ضلع راجن پور دی واحد تنظیم ھے جیندا پندھراں ڈیہنواری اجلاس باقاعدگی نال منعقد تھیندے ۔ ایں کنوں علاوہ شعراء نال شاماں مناونڑ کتابیں دی رونمائی ، ادبی ثقافتی سماجی حوالے نال خدمات سر انجام ڈیونڑ والی شخصیات دے آدر اچ تقریبات منعقد کیتیاں ویندن ۔ ماشااللہ بزم کیفی اشاعتی ادارے دے طور تے وی آپڑی خاص سنجانڑ رکھیندی ھے ہنڑ تک سولھاں صفحاتی ڈھگ کتابچیں دے نال نال بزم دے صدر حبیب اللہ طارق دیاں کتاباں پیریں پراگڑے پیار دے ۔ پلکیں ہیٹھ ستارا چھپ چکن ۔ ایں ویلھے وی حبیب اللہ طارق تے سلیم انسب دیاں ڈو کتاباں پریس اچ موجود ان تے کجھ ڈینہہ تک تہاڈے ہتھیں ہوسن ۔ محرالحرام اچ محفل سلام و منقبت، ربیع الاول اچ نعتیہ مشاعرہ ۔ عیدین دے موقعے تے شام_سخن ، یکم اپریل کوں حضرت کیفی جام پوری دی سالگرہ اکتوبر اچ انہاں دی برسی اتے اکویہہ فروری کوں ماء بولی دا عالمی ڈینہہ بزم کیفی دے سالانہ پروگرام ہن ۔ گزریل کلھ وی اے ڈیہنوار حسب سابق پورے جوش و خروش نال منایا گئے ۔ جیندی صدارت بزم دے صدر حبیب اللہ طارق کیتی ۔ کارروائی دا باقاعدہ منڈھ تلاوت قرآن مجید نال بدھا گئے تلاوت دی سعادت فیاض شاد بھٹی (نائبصدر ) دے حصے اچ ائی۔ پہلی نشست اچ ماء بولی دے ڈینہہ دے حوالے نال کلیم اللہ بھٹی لیڈر ، ملک ریاض حیدر، ملک اسحاق علیم ، آفتاب نواز مستوئی تے سلیم انسب آپڑے خیالات دا اظہار کیتا ڈوجھی نشست اچ شعراء کرام حبیب اللہ طارق، ملک اسحاق علیم، سلیم انسب، فیاض شاد، ناصر ڈینہ، جمیل احسن بھٹی، ندیم نصرت، شعیب زمان، جنید قریشی ، غلام عباس ہکدل، نصر اللہ جامی، اکرم لنجوانی، رمضان رمضی، رمضان راوی، تے سیف اللہ آتش، آپڑاں کلام سنڑا تے داد حاصل کیتی جڈانجو گلوکار کاشف اقبال کاشی، طالب حسین بھٹی گیت پیش کیتے معززین علاقے دی کثیر تعداد شریک محفل ہئی ۔جنہاں وچ محمد اختر نسیمی، رؤف بالم، ریحان خان، صابر حسین ، محمد یوسف ببر، شاھد حسین بابا، دے ناں شامل ہن ۔ ایں موقعے تے منڈھلی تعلیم مادری زبان اچ ڈیونڑ، سرائیکی صوبے دے قیام سرائیکی اساتذہ دی بھرتی سمیت بیاں قرارداداں وی منظور کیتیاں گیاں ۔ چیھکڑ تیں محمد اختر نسیمی وسیب اچ امن تے بابا راز تاجدار دے درجات دی بلندی دی خصوصی دعا کرائی۔ ایویں اے شاندار تقریب رات دے بارھاں وجے تئیں جاری رہ گئی. (سلیم انسب)
اداس نسلیں
اداس نسلیں اردو زبان وچ لکھا ونجݨ والا تاریخی ناول ہے جینکوں عبد اللہ حسین (پیدائش :14 اگست، 1931ء وفات:4 جولائی، 2015ء) نے 1963ء وچ تحریر کیتا۔ ایہ ناول عبداللہ حسین دی پہچاݨ بݨا۔ ایں ناول دے پنجاہ توں زیادہ ایڈیشن شائع تھی چکے ہن۔ ایں ناول کوں 1963ء وچ آدم جی ادبی انعام نال نوازا گیا۔
تصورعاصم دستی
نظم
چڑیاں دی لولی اے
غزل۔۔۔۔۔۔
چٹا چولا جو ھا تیکوں ڈیوے پواے۔۔۔
ڈیکھ پلکاں توں پیریں تایئں سترے کھڑن۔۔۔
حسن ابدال
پنجاب وچ ضلع راولپنڈی دا ہک اہم شہر اے. اے پہاڑی علاقہ اے تے اتھوں دی ٻولی پوٹھوہاری اے.اتھاں سکھاں دا ہک ٻہوں مقدس مقام گردوارہ پنجا صاحب وی موجود اے جتھاں پوری دنیا دے سکھ یاتری زیارت واسطے آندے ویندے رہندن.
اصغر گرماݨی
ڄم پل
مظفر گڑھ دے علاقے چوک قریشی نال تعلق ہے۔ بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی توں سرائیکی وچ ایم اے کیتا ہوئے۔ جدید سرائیکی شاعری خاص طور تے غزل دے میدان وچ بہوں ناں پیدا کیتے تے تجربے کیتن جنہیں وچ ہک تجربہ سرائیکی مقالماتی غزل دا ہے جیکوں عوام بہوں پسند کیتے۔ سرائیکی شاعری دا پہلا مجموعی "سیپ" چھپ چکے۔
کافر کون ؟
لوکی پچھدن،
کاں کوں کافر کیوں آھدن؟
معاشیات
اہم مکاتب فکر
اسلامی معاشی نظام
اصغر گرماݨی
کافر کون ؟
کہیں وسوں دیاں شانداں ݙیندے
کافر کہیں مذہب دا ناں نئیں
کہیں وستی دا ڳودا ھووے
کہیں درگاہ دا وارث ھووے
بھانویں ملک دا حاکم ھووے
کہیں مجبور دے بالیں دے ہتھو
غزل
جان تے جندڑی بے پرواہ ان کینا لکھساں
نمی لکھدا لوک گواہ ان کینا لکھساں
تیکوں آپڑیں خواب خیالیں لکھدا ہامی
خط ءچ لکھساں چنگی نبھدی پئی اے
دل ݙے حکیم کوں
قسماں چوا گِھن
در اتے چوگ سٹ
ویندا پئے وی اصغر
پیار پوجا اے پیار اے عبادت سجݨ
میڈا سلطان توں،
کیچ بھنبور توں،
حجاݨی جنت بی بی
تحقیق وترتیب خورشید احمد پہوڑ سرائیکی ریسرچ سینٹر کراچی
اصغر گرماݨی
یار دی بارات ہووے
یار دی بارات ہووے ، چوڈویں دی رات ہووے
سونے رنگی لهاں ہووے،سانولے دی بانهہ ہووے
Asghar Gurmani
تصوف
تصوف دی غرض عشق الہی کنوں نصیب تھیوݨ آلے انعاماں دے سوا ٻیا کجھ وی کائے نی۔ صوفیائے کرام دے سارے اعمال، مجاہدات، کشف وکرامات تے تزکیہ نفس دا محرک وی ذات مطلق دا عشق ہے۔ جیکر کہیں طرحاں اینجھا عشق نصیب تھی ون٘ڄے تاں آدمی تصوف دے جہان وچ ون٘ڄ وڑدے۔ ایں اُچی تے نویکلی منزل توڑیں پُڄݨ کیتے راہ وچ ترائے منزلاں آندن، تے اسنہاں کنوں لنگھݨ ویلے ہی پختگی تے کامیابی حاصل تھیندی ہے، تے آدمی آپݨی منزل مقصود تائیں ون٘ڄ پُڄدے۔ ایہ ترائے منزلاں ایہ ہن:
دلنور نور پوری
نمونہ کلام
سِر تے ٹوکری چاوݨی پوسی
فیشنی برقعے کالے پیسن
بزمِ کیفی جامپوری
سفر کے آگے بھی اک سفر ہے جو بولتا ہے
جینداذاکر خود قدیر اے او شبیرؑ اے
(شعیب زمان)
اظہار تشکر
تھینک یو:ـ جناب نورمحمد تھہیم ایڈووکیٹ سموری بار تے خان پور دے سارے قابل احترام دوستیں دے نانویں۔نظم نِمہیں لِکھدا میں خط پیا لِکھیداں۔جیویں الینداں اویں کاغذ تے لِکینداں۔تُساں ساہ ساہ دے سنگ سنگت جوڑی۔پیت پریت دی ریت بنڑائی ۔تُساں دریا دا لیکا جھاگیا۔ساڈی خاطر دعا دے بُگ جوڑ بنڑایا کاسا۔جہڑا خاصہ معتبر عمل اے ساکوں ودھیک بھانڑاں۔ہر ہِک نِمانڑاں بندہ خدا دے اگوں ہتھ اڈیندے۔تُساں وی اَڈیئے۔ گال ہِک سمجھ نہیں آئی جو تُساں ہِکی سہی اِچ خُدا کنوں منگیے تے ہِکے لہذے نا خُدا دے اگوں ساڈی خاطر پلو اڈیئے۔اے گال سچ اے جو تہاڈا ساڈا ساہ دا سانگھا مُل مہانگا ۔ایویں کُر تے یار نئیں بنڑدے ،وقت لگدے ۔ہاں نِکلدے تاں ناں نِکلدے۔اساں میت پریت دے اینجھے زائچے جوڑوں جو پار اُروار وچ فرق نہ آوے۔پار والیں کوں چھمک لگے تاں اُروار ولیں دی کنڈھ تے پھلوہیں پئے ڈِسسِن۔اے ٹھیک اے ریاست ماء ہوندی اے۔ اتھاں پاک سرزمین دے اُتے مئی اے پر مترائی اے ۔تُساں ریاست کنوں ساڈی خاطر پیسے نہ منگو۔ تُساں آکھو مِسنگ پرسن کتھ اِن۔ رِدھ تے کھا گیو دریاویں لُڑھ گِن یا پتھر پہاڑ دا رزق بنڑیِن۔تُساں ساڈی خاطر کجھ نہ منگو۔ تُساں اے پُچھو جو ایہے پہلوں ہَن پے۔پہاڑیں اندر رہندے نانگ لتاڑ تے مال چریندے سوہنڑے لگدے ہَن۔الغُرزہ دی تار اُتے چوٹیاں رقس کریندیاں ہِن۔ مئی مشین مخبری کیتی وچوں نِختے سونا جِپسم تیل پٹرول بیاں لا محدود دھاتاں بلوچیں کیتے اللہ سئیں دی طرفوں خاص الخاص براتاں سونا چاندی ڈیکھ تے یار اُبھے چڑھ گالہے تھی گے۔ راتوں رات سارے بُگٹی، مری، مسوری تے گشکوری دیش دروہی تھی گئے۔مارو مارو مُلک دے دشمن۔ بند بوری اِچ سانبھ تے رکھوں میڈے زہین یارو تُساں ساڈی خاطر نہ اڈڑاں ہا۔تہاڈے ہتھ خُدا بنڑاۓ ہَن دعا دی خاطر۔سیانڑے لوکو کڈھیں قضا دے ہتھوں شفاء مِلی اےـ وکیل مانڑوں التواء دے عادی عزرائیل کولوں ساڈی خاطر التوا وقفہ نہ منگو۔ موت مرسی اساں نہ مرسوں۔ خاطر جمع رکھو۔ پنڈت دے گھر خُدا نہ گولو۔کُچلے دی ہٹی دے اگوں کھڑ تے۔پرافٹ دے پِٹیے سیٹھ دے کولوں دریاق پئے پُچھدو۔ ساڈی تحریک محکوم لوگیں دی پُر امن تحریک اے ۔اساں غلولی نال ہِک پتھر نئیں اچھالیا دشمن دے گھر ڈو۔ ساڈے وینڑ کوجاں ولیندین۔ ساڈے نوحے چپڑیں دے چِلکارے تے چیڑیں دی چوں چوں ساڈا جلسہ۔ دول نغارے ساڈے راکٹ لانچر۔ سِندھو سئیں اِچ ٹھِلدیاں بیڑیاں ساڈے ہاتھی گھوڑے۔ جُھمر صوبہ جوڑے۔ (صوفی تاج گوپانگ) (لِکھت: ملک غلام عباس ببر)
سونا خان بے وس
نمونہ کلام
وے نیں سمجھ میݙا کیا لگدے میکوں اپݨاں کے سمجھینداے
سلام یا حسین
عزیز شاید دی "اول"
بندہ ڳل ڳئے۔ اونکوں چپ لڳ ڳئی ہے ۔ او کہیں نال کیا ڳالھ کرے؟ نکھڑے ٻال دی کوݨ سُݨدے ۔جیڑھا اوندی ڳالھ سمجھے ہا او تاں کہین ویران جھوک تے کوکدا پئے :
خالی پیر پا کرائیں
امیر عباس ہاشمی
حوالے
https://facebook.com/selslawar.saraikistan.ryk
عزیز شاید دی "اول"
اساݙی کِھل دا شریک راہندے
کُئی ویرݨ مُشکݨ نانڳݨ جھئیں
میں انت نساہ تھی مَر وینداں
حاصل سکھݨیں دُھوڑ
ہوکا آندا پئے
میݙے اپݨے نال حجاب لتھے (اول)
ادب ضمانت اے زندگی دی
غیورؔ بخاری
ابو عبداللہ معاویہ بن یسار
عہدے توں برطرفی
اس وچ دیگر خوبیاں دے علاوہ سب توں وݙی خرابی ایہ ہئی کہ اوہ مغرور تے متکبر شخص ہئی. اس دی ایہ عادت وی شاید برداشت کر گھدی ویندی لیکن شومئی قسمت نال اس دا پتر ملحد (باطنی) تھی گیا تے اس تحریک ملاحدہ (باطنیہ) وچ بڑے جوش و خروش نال حصہ گھدا۔ مہدی نے اونکوں سزائے موت ݙتی تے ابو عبداللہ کوں وی عہدہ وزارت توں برطرف کر ݙتا تے اس دی کل جائداد ضبط کر گھدی۔
امیر راول
غزل
زندگی دا نئیں اتبار سانولا
ہجر دی دھپ تے گزری ہے حیاتی میڈی ہنڑ تونڑیں
جڈاں راول محبت دے سلیقے آئے توں نکھڑیا ہئیں
ضلع پاکپتݨ
جغرافیہ
دریا ستلج دے اُبھے پاسے میدانی علاقہ ہے۔ کل رقبہ ٢٧٢٤ مربع کلومیٹر ہے۔
امیر راول
غزل
محبت کہانی لکھیندے ودے ہیں
گیت
ونجلی وجیندے ودے رانجھے ہر پاسے ہن
روح اللہ خمینی
ایران دے مذہبی رہنما، بانی اسلامی جمہوریہ ایران،  آیت اللہ العظمٰی روح اللہ موسوی خمینی 24 ستمبر 1902ء کوں خمین وچ پیدا تھئے. تہران توں ترے سو کلومیٹر دور ایران، عراق تے اراک (ایران دا ہک شہر) وچ دینی علوم دی تکمیل کیتی۔ 1953ء وچ رضا شاہ دے حامی جرنیلاں نے قوم پرست وزیراعظم محمد مصدق دی حکومت دا تختہ الٹ کے تودہ پارٹی دے ہزاراں ارکان کوں تہ تیغ کر ݙتق تاں ایرانی علما نے درپردہ شاہ ایران دے خلاف مہم جاری رکھی تے چند سال بعد آیت اللہ خمینی ایرانی سیاست دے افق تے ہک وݙے رہنما دی حیثیت نال ابھرے- انہاندے خاندان نے کشمیر توں ایران ہجرت کیتی ہئی تے خاندان دی نسبت سید علی ہمدانی نال ملدی ہے.
معاویہ بن یزید
امام حسین دی شہادت دے بعد اینکوں کاروبار حکومت نال اس قدر نفرت تھی چکی ہئی کہ 3 مہینے دی حکومت دے بعد ازخود خلافت توں ایہ آکھ کے دست بردار تھی ڳیا۔ کہ ’’میݙے وچ حکومت دا بار چاوݨ دی طاقت نی۔ میں چاہنداں کہ ابوبکر دی طرح کہیں کوں اپݨا جانشین بݨا ݙیواں یا عمر دی طرح چھی آدمیاں کوں نامزد کر کے انہاں وچوں کہیں ہک دا انتخاب شوریٰ تے چھوڑ ݙیواں لیکن نہ عمر جیہا کوئی نظر آیا تے نہ اوہوجیہے چھی آدمی ملے ایں واسطے میں ایں منصب توں دست بردار تھینداں ۔ تساں لوگ جینکوں چاہو اپݨا خلیفہ بݨا گھنو۔‘‘حکومت چھوڑݨ دے چند مہینے بعد معاویہ دا انتقال تھی ڳیا۔ اگرچہ ایندی دست برداری نال ہک سیاسی خلا پیدا تھیا لیکن عبد اللہ بن زبیر تے مروان بن حکم دی کمشکش نے بالآخر تاج و تخت و تاج مروان دے ہتھاں وچ منتقل تھی ڳیا۔
قدیم سلطنت ملتان، ایندی تاریخ تے جغرافیہ
ملتان بول ملاستہان توں بݨیا اے جیڑا سورج دیوتا دا ایتھے اک وڈا مندر ہائی۔ یونانی سکندر وی ایتھے آیا ہائی۔664 چ اموی خلیفہ معاویہ دا جرنیل مہلب بن ابی صفراہ ایتھے آیا ہائی۔ پر اسلامی دنیا نال گوڑا جوڑ اموی خلیفہ ولید بن عبدالملک دے ویلے ہویا جݙاں بنو امیہ دی فوج اودے جرنیل محمد بن قاسم نال ملتان آئی تے ملتان پکا اسلامی دنیا نال جڑ گیا. ملتان تے عرباں نے پہلی صدی ہجری وچ قبضہ کر گھدا ہڑی تے اے اس وقت تک خلافت دے زیر اثر ریہا جݙݨ تک مرکزی حکومت مضبوط رہی۔ مگر خلافت عباسیہ دی کمزوری نال دور دراز دے علاقے خود مختار تھی گئے، تے ایں وجہ نال ملتان دا صوبہ (موجودہ خطہ سرائیکستان) وی خود مختار تھی گیا۔ اے اگرچہ ابتدا وچ منصورہ دے ماتحت ریہا، مگر تریجھی صدی ہجری دے وسط وچ ملتان، سندھ توں علحیدہ تھی تھی کے ہک خود مختار ریاست بݨ گیا۔ اتھوں دے اوں وقت دے مورخین تے جغرافیہ داناں دے بیانات توں معلوم تھیندا ہے کہ ملتان وچ سامہ بن لوی کی حکومت ہئی جیہڑا قریشی نسل تے سنی ہئی تے عباسی خلفاء دا خطبہ پڑھدے ہن. thumb|مغل دور وچ [[صوبہ ملتان (سرائیکستان)]]