cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضمیر موصولہ
جہڑا ، جئیں
جہڑیاں، جو، جنھاں،  جنھیں
باؤ بقال
بیرام یا بہرام خان ہمایوں دا سپہ سالار ت بھنڑویا ہا جیہڑا بے دےمونڈھےت بندوق رکھ ت چلاونڑ چاہندا ہا.ہمایوں کو چا لوا تےشیر شاہ سوری نال بھڑا ڈتا شکست دےبعد ایران بھج گۓ آپ تاں اہل_تشیع ہا پر ہمایوں کوں وی اہل_تشیع بنڑا تےپناہ، اسلحہ ت اہل_تشیع سادات قبیلے گھن تے واپس آیا. ہمایوں دےمرنڑ بعد (ہمایوں سیڑھی توں ڈٹھےجتھاں بیرام خان ودا ہا اےوی نوٹ کرنڑ آلا پوائنٹ ہے) ایں سلہیں دا چبوترہ بنڑوا کیں جلال الدین محمد اکبر کوں بادشاہ بنڑا ڈتا ت خود سپہ سالار بنڑ گیا.تاں جو بندوق کیتے مونڈھا میسر رہوے. پانی پت دی ڈوجھی جنگ اچ اکبر بادشاہ اپنڑےدشمن راجے کوں زخمی حالت اچ قتل نہی کرنڑ چاہندا پر بیرام خان بادشاہ دےہتھوں تلوار گھن تےراجےدا سر کپ ڈتے.ایہ تاریخ دا پہلا ڈکٹیٹر ہے. چار سال بعد اکبر ایندےاشاریں ت نچنڑ چھوڑ ڈتےتےایکوں مکہ بھیج ڈتا پر اے پنجاب اچ ناکام بغاوت دےبعد حج ت ونجنڑ توں پہلےبادشاہ اکبر دی حکومتءچ مذہبی انتشار لو ابو الفضل ت فیضی(اہل_تشیع شاعر)چھوڑ گیا جنہیں اکبر توں دین_اکبری بنڑوایا اےآپ حج ت ویندیں ہوئیں گجرات دے دیہاتءچ ہک پٹھانڑ حاجی خان میواتی دےہتھو قتل تھیا. حاجی خان میواتی اصل اچ شیر شاہ سوری دی فوج دا جرنیل ہا ت اے سمجھدا ہا جو بیرام خان دے آکھۓ لگ ت ہمایوں نے سوری سلطنت نال جنگاں کیتاں ہن حاجی خان میواتی ت شیر شاہ ڈوہیں پٹھانڑ ہن.
ضمیر موصولہ
جنھاں کوُں، جنھیں کوں، جہڑئیں کُوں، جہڑیاں کوُں
جہڑیاں دا، جہڑئیں دا ، جنھاں دا، جنھیں دا
جنھاں وچ، جنھیں وچ، جنھاں /جنھیں دے وچ
/جنھیں دے  تلے/
مقدار کیتے:	جتنا، جتنے، جتنی، جتنیاں وغیرہ
سوڈیم
سوڈیم یا صوداصر ہک کیمیائی عنصر ہے جس دا علامت Na ہے اور جوہری عدد 11 ہے۔ ونکی:کیمسٹری ونکی:سائنس
ضمیر موصولہ
انداز کیتے:		جیویں، جہجاں ، جہجی، جہجے، جہجیاں، جیہو جھئیاں، جیہو جھئیں، جیہو جھئیاں وغیرہ۔
وہ کتاب جو کل گم ہو گئی تھی مل گئی ہے
میثاقِ مدینہ
میثاق مدینہ اچ 53 دفعات شامل ہن۔ ایندی سب توں اہم خصوصیت ایہ ہئی کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے یہود کولوں اپݨی سیادت تسلیم کرائی جیہڑے صدیاں توں مدینے دی سیادت کریندے پئے ہن۔
معاہدے دے اہم نکات
ݙوجھے حصے دا تعلق یہودیاں دے تریہے قبائل نال ہئی جیندے اہم نکات مندرجہ ذیل ہن:
ضمیر استفہام
4۔	کون آہدے؟ کِتھاں آنوݨے؟، کیکوں آکھاں؟ ، کئیں کنوں منگاں؟ (ضمائر کون، کتھاں، کیندا، کیکوں، کئیں کنوں وغیرہ انسانیں کیتے استعمال تھیندئین)
3۔	ضمائر استفہام انکاری:
کنھاں کوں/کنھیں کوں
کیندی
ظرفی حالت
کنھاں کنوں، کنھاں کنیں، کنھاں تنھاں کنوں، کنھاں تنھاں،کنھاں کنیں، کنھاں  /کنھیں توݨیں، کنھاں تنھاں/ کنھیں تنھیں توݨیں، کنھاں /کنھیں نال، کنھاں /کنھیں کولھوں، کنھاں تنھاں کولھوں
امام احمد رضا بریلویؒ
کثرت نال فقہی مسائل تے رسائل تے عقائد و اعمال دی اصلاح کیتے کتاباں تصنیف کیتیاں، ریاضی تے فلکیات دے علاوہ سائنس دے دیگر کئی موضوعات تے علمی تے مذہبی نکتہ نظر نال اپݨی آرا پیش کیتیاں۔ بریلی وچ منظر اسلام دے ناں توں اسلامی جامعہ قائم کیتی، بریلوی مکتب فکر کوں متعارف کروایا، جس دی وجہ شہرت عشق رسول وچ شدت تے تصوف دی طرف مائل ہوݨا ہے۔ آپؒ کوں اعلیٰ حضرت، امام اہلسنت تے حسان الہند جیہے القابات نال وی یاد کیتا ویندا ہے۔ دنیا بھر وچ ہر سال 25 صفر کوں یوم رضا دے ناں نال آپؒ دا عرس کیتا ویندا ہے۔
امیر خسرو
صنف شاعری
حضرت خسرو نے ہر صنف شعر، مثنوی، قصیدہ، غزل، اردو دوہے ،پہیلیاں، گیت وغیرہ وچ طبع آزمائی کیتی۔ غزل وچ پنج دیوان یادگار چھوڑے۔ ہندوستانی موسیقی وچ ترانہ، قول تے قلبانہ انہی دی ایجاد ہے۔ راڳݨی (ایمن کلیاݨ) جیہڑی شام دے وقت ڳائی ویند ہے انہی دی ایجاد ہے۔ آہدن کہ ستار تے تریجھا تار آپ ہی نے چڑھایا۔ حضرت خواجہ نظام الدین اولیا دے قدماں آلے پاسوں دفن تھئے۔
بابا سئیں
میڈے بابا سئیں مرحوم و مغفور محکمہ پولیس اچ مہتمم افسر تھانہ (S.H.O) ھن. اتلی کمائ شاید نہ ھوونڑ دی وجہ نال ڈھگ جزائیت نہ بنڑا سگۓ ت نال نال اولاد کوں وی ہمیشہ پیٹ کٹ کٹ ت جفے کرنڑ سکھاۓ نے. (اے صرف میڈی بابے سئیں نال عقیدت نئ بلکہ حقیقت ھے جیندا ہک ثبوت اساں پنج بھرانویں اچو ھک کوں وی محکمہ پولیس اچ ملازم کئنی) خیر گال تھیندی پئ ہئ 14 اگست دی چھوٹے لا دیاں کجھ گاہلیں یاد ھن جو جھنڈیاں شنڈیاں گھننڑ واسطے پیسے ناں ھوندے ھن ول میں سکولو آ کے کھجیں تلو گکڑیں چنڑدا ھم ول محمد حسین المعروف ڈاڈے حقی کولو ویچ ت جھنڈیاں گھناں ھاں... پر ھر سال ڈو کم تھیندے ھن ھک تاں میڈے بت اچ بھجدا بلوچکا خون جیہرلے طا اچ ہووے ھا ول کاوڑ کڈھنڑ دا اکلوتا راہ جھنڈیاں شودیاں ھوندیاں ھن.. یا ول اندھاری ت مینہہ آ ونجے ھا ت اٹھ آنے آلے گوٹے ت اٹے دی لیوی نال بدھیاں ہوئیاں 2 گرام آلے کاوظ دیاں جھنڈیاں شودیاں شہید تھی ویندیاں ت ول... دل کے ارماں آنسووں... خیر جڈاں ڈبے لاونڑ دا رواج آیا تاں میں وی ایں رواج اچ رنگیجنڑ دا سوچا پر پیسے.... بحرحال ارادے جن کے پختہ.... ھک صوتر ابوبکر صدیق دی لونڑی تیلی دی ھٹی تو ڈبا مفت ملیا،ڈبل لکھائ سر خان کولو سکھیا ھویا ھم ت کٹائ واسطے مشین آلے ڈبے وچو قینچی چا کے اے نیک کم تھی گیا... ت رنگ برنگا کاغد...؟ اماں سیئنڑ کولو سکول ونجڑ دی وزنی شرط اچ کجھ قرضہ مل گیا ت عبیداللہ عرف بیدا شیخ دی دکان تو رنگ برنگا کاغذ وی آ گیا.. ھنڑ... لمبی تار آلی لیڈ... چلو او تاں جاہ تو لبھ پئ... بلب.... یاد کئنی پر لبھ گیا ھا.. ت بابے سئیں دی اجازت....اوکھا ترین مرحلہ وی اماں سئینڑ دی سفارش نال حل تھی گیا... (بقول بابا سئیں وکیل فری سبیل اللہ) ساڈا ڈبہ لگ گیا پر بابے سئیں دا اے فقرہ اج وی انہیں دی کفایت شعاری دا مظہر ھے "بلب ساری رات نہ بلسی ادھی رات کوں میں بلب بند کر ڈیساں" یاد رھوے اوں ویہلے بی بی شہید ت واپڈا آلے (کیپکو نمی آھدا اگیں ھک سکا رسائ وداں) سجاک کائنا تھۓ ہن مختصر لوڈ شیڈنگ کئنا تھیندی ھئ... کل جیوے افنان محمد خان دا فون آۓ ابو اساں گھر سجائ پۓ ہیں تساں آؤ ڈیکھو.... میں سوچیا گھٹ ھے ایں فقرے ت رنا ودھ ھاں... اپنڑے بالیں کوں نکیاں نکیاں خوشیاں ڈیونڑ واسطے ساڈے بابے کتنے ڈکھ چاتے ھوسن ت اج اساں وی فکر_روز گار اچ گھر توں دور پردیس اچ... پر وطن تاں اپنڑا ھے جیندیں دے ٹکر ویندن جیہرے جھوکاں لڈا گئن.... ..... ..... .... بابا سئیں تہاڈی کمی قدم قدم ت ھے....(لکھاری، منصور شانی)
کُرَاہ (سرائیکی ڈرامہ)
کردار:
·       خاور                  …………                   رکشہ ڈرائیور دا پتر                 …………                                       عمر ۳۱ سال
·       عثمان             …………                   رکشہ ڈرائیور دا پتر                 …………                                       عمر ۵ سال
منظر 1
رمضان:                                     ہک تاں ایں گھر وچ کڈانہیں کوئی شے میکوں ویلھے سر نئیں لبھدی۔
ارم:                           (اندرلے کمرے توں باہر آندے ہوئے)…………ابو جی ……اے گھنو
رمضان:                                     ناں …………کٹیندے تاں کٹیج ونجے…………ناں توں ہر ویلھے دی  بیمار…………کڈا نہیں توں ٹھیک وی تھیسیں؟
منظر 3
رمضو:                       تیڈے کول کوئی ترے چار سو  روپے ہوسن رکشے وچ پٹرول پواوناں  ہئی…………
منظر 5
سواری:                                      (غصے نال) تیڈا رکشہ ٹھیک نہ ہئی تاں ول ساکوں کیوں بہایا ہاوی۔
منظر 6 Flash Back
ارم:                           چلو…………چلو…………ہٹو ابو کو آرام کرن ڈیو (کیمرہ رمضو تے رکشے دے سجے ہتھ لگے  شیشے  کوں Focus  کریندے رمضو ایں خیال توں واپس آندے…………ہک لحظے کیتے ایڈے اوڈے  ڈیہدے…………کوئی سواری تاں نی آندی پئی؟…………رمضو ول  ہک واری شیشے وچ اپنے آپ کوں ڈیہدے۔)
منظر 7  Flash Back
سکینہ:                         رمضو…………
سکینہ:                         میں آکھے تہاکوں مبارک ہووے۔
منظر۸
تریمت:                                       بالڑی دا پیو کیا کریندے؟
تریمت:                                       چلو ہن اساں جو تہاکوں اے شرط ڈس ڈتی اے۔ (اے آکھ تے ڈونہیں مہمان تریمتیں تے بوا نصیبو اجازت گھندین۔ارم اپنے  کمرے وچ لگی ویندی ہے تے کتاب کھول تے پڑھن لگ پوندی ہے۔سکینہ  اتے رمضو تے چہرے تے پریشانی دے آثار ڈسن پئے ویندن)
منظر11
رمضو:                       (حیران تھی تے) میں کیا سچیندا کھڑاں؟
بابا فرید
حضرت بابا فریدالدین گنج شکر رحمۃاللہ علیہ دے حالات زندگی
thumb|بابا فرید الدین گنج شکرؒ دا مزار
لیاقت پور
لیاقت پور سرائیکی وسیب دا ہک شہر ہے۔ ایہ ضلع رحیم یار خان دی تحصیل لیاقت پور دا صدر مقام ہے۔
محمد عمران ملک
نمونہ کلام
گودا سولنگ  نوھی  ݙیندا  جیکر نہ ݙے ٻڈھڑے چاچے کوں ٻئے کوئ لارے نہ ݙے
غزل:
ملخ جہان تے اݙدی ہئ
بابا پیلُو
ڄم پل
١٥٨٠ء
لھ
سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔
محمد عدنان فدا سعیدی
غزل
ضدی بلا ہے بوجہل ہتھیں ڈٹھی وی نا منے
مہانگے مل کڈاں لگدن بھلا کرڑی زمینیں دے
آزاد نظم
سبھے رشتے سکھا گئے ہن سہارے ٹھیک نی ہوندے
ہیں سئیں بکھ بخشیندے رہندو ؟
سکھ دا پوہ  وی ڈیندے رہندو؟
سعید اختر
سعید اختر سیال دا تعلق ڈیرہ اسماعیل خان نال ہئی۔ انہاں دا انتقال 2021ء اچ تھیا۔
ہیرا نند سوز
ادبی خدمات
انہاں دے ترئے افسانوی مجموعے “کاغذ کی دیوار”، “ ساحل سمندر اور۔ سیپ” تے” جنگل جنگل شہر” شائع تھئے تے ہک شعری مجموعہ” سورج میرے تعاقب میں” منظرعام تے آیا۔ انہاں دے شعری تے افسانوی مجموعیاں دی تمام ادبی حلقیاں وچ بے حد پذیرائی تھئی۔ آپ سرائیکی ساہتیہ سنگم دہلی دے عہدیدار تے انڈیا توں شائع تھیوݨ والے سرائیکی جریدیاں “ سرائیکی دنیا” تے” سرائیکی انٹر نیشنل“ دہلی دی مجلس ادارت وچ بھی شامل رہیے ہن۔ انہاں دی سرائیکی شاعری انڈیا دے جرائد تے پاکستان دے سرائیکی اخبار روزنامہ ” جھوک” ملتان، خان پور وچ شائع تھیندی رہی ہے۔ ہیرانند سوز نے معروف پاکستانی سرائیکی شعراء محمد سلیم احسن دے شعری مجموعے”چیتے چنتے” تے امان اللہ ارشد دے شعری مجموعے”سک دا ساوݨ” دے دیباچہ وی لکھے۔
کڄھ ݙینھ تربت اچ (انشائیہ)
سید علی تنہا اِنہاں ڈینہاں اِچ فرمیندے ہَن جیکر تُربت دی گرمی تے کلہیپے کول زندہ بچ گیوسے تاں احباب کوں ضرور تربت دے حال ونج سُنویسوں۔
مہر علی شاہ
نعت
سبحان اللہ ما اجملک
حفصہ بنت عمر
اسلام
اَمّاں اَبّا اَتے پئے دے نال مسلمان تھئے ہَن۔
سرائیکی ادب دی مختصر تاریخ تے تنقیدی اقتباسات
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی ادبی تاریخ
سحر خان
ݙوہڑے
میں روز دے منہڑیں جھل جھل کیں ہنڑ گئی ہاں تھک بس ول آ توں
تیڈی یاد ءچ پگل تھی گئی ھاں نئی رہ گیا شک بس ول آ توں
غزل
زندگی ساڈی سیجھ پھلیں دی
چپ دے پڑ تے الا
اپنڑے بھرا کوں ایڈوانس مبارکباد.....
محمد یارفریدی
محمد یارفریدی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ گڑھی اختیار نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
ﺗُﻮ ﻟﺠﭙﺎﻝ ﮨﯿﮟ ﺗُﻮ ﻟﺠﭙﺎﻝ ﮈﮬﻮﻻ
یاسین
ݙوہڑہ
ملک غلام یاسین مرحوم
مرشد دا ناں ہیئی چن ماہی اس واری ونجنڑ دے رس ونج
محمد یارفریدی
نعت شریف
محبت دا جھڳڑا چُھڑا کوئی نیئں سگدا.
یاسین
ݙوہڑہ
انجڑ درد وَنڈیندین دُکھیاں دے __ جیویں ساڈے درد ونڈائے نی*،***
گئیوں بُھل "" یسین * دی خدمت نوں __ چآ جیندیاں رُکھ بدلائے نی
سرائیکی زبان دی تاریخ
ایندے دے علاوہ جارج ابراہم گریسن نے لفظ سرائیکی کوں سندھی دے ہک لفظ سِرو دی بگڑی ہوئی یا سدھری ہوئی شکل ݙسیا جس دے معنی شمالی دے ہن. کرسٹوفر شیکل نے جارج ابراہم گریسن دی تحقیق کوں غلط آکھا ہے۔ ہک ٻئی تحقیق دے مطابق سرائیکی لفظ سرای توں بݨا ہے۔
پھوڳ (ناول)
ٻیا ݙیکھو
ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک ناول۔ ونکی:سرائیکی ناول۔ ونکی:ناول ونکی:سرائیکی لوک ناول ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
محمد یوسف تارڑ
میرے مرنڑ توں بعد میری کہانی سناویں
مردے ویلے وی "جوزی" دعائیں دیندا ها
یاسر اُچوی
شعر
اڄ ݙیکھ آ ساوݨ اکھیاں دے
میکوں لڳدے جو مرض ودھ ڳیا ہے
نظم
پیو ماء دی او ہکا دھی ہٸی
کنڄری کوں او ونڄ تے ملیا
ھال ڳال تے رووݨ لڳا
فی الحال توں ٻہہ ونڄ اپݨے در تے
ھر ھک رنگ وچ ونڄ منوینداں
اڄ توں نچݨ ڳاوݨ سٹ ݙے
پلکاں اپݨیاں نم نہ کر توں
ما آکھیس ھݨ بس کر دھیا
دل تیݙا کیوں پیار ݙو تنڑیا
کنڄری اونکوں وقت بݨایا
ڈومیسائل
ڈومیسائل دی قانونی وقعت تے اہمیت
ڈومیسائل دی لوڑ مختلف قانونی کارگریان٘ تے ذات دی پہچاݨڑ کیتے پوندی اے٠بیا ایہہ کہ اے سیاست، ووٹنگ حقوق تے وراثت دے اختیار وغیرہ وچ بڑی اہمیت رکھیندااے٠
ڈومیسائل دیان٘ قسمان٘
٢. ڈومیسائل آف چوائس یعنی کہ اپن٘ڑی من٘ مرضی آلا ڈومیسائل : اے ہک ڈومیسائل اے جو اگرہک شخص نے خود طورتے  رہنڑ آلا گھر قائم کرن٘ا ہووےا اتے، عموماً اون٘ہہ مقام کوں رہن٘ڑ دی نیت نال جتھان٘ اوہ ایکون٘  اپن٘ڑا مستقل گھر بنان٘ کوں تیار کریندا اے۔
٣. ڈومیسائل بائی آپریشن آف لاء یعنی قانونی ڈومیسائل: کجھ کجھ صورتاں وچ، قانون ہک شخص دا ڈومیسائل کہین٘ خصوصی قانونی پیمان٘ے ا تے مبنی کر سکدا اے، اتھان٘ کہ اگر تسان٘ اپنڑی پیدا تھیون٘ڑ دی جا یا گھر کون٘ خود کاری طریقے ن٘ال نہ چٌن٘ڑئا ہووے۔
ضمیر تنکیری
ضمیر تنکیری یا ضمیر نکرہ دے متعلق کجھ ضروری ڳالھیں :
دارالعلوم دیوبند
تریخ
1982ء وچ محمد طیب قاسمی دے دور اہتمام وچ مدرسے وچ انتظامی تنازعات پیدا تھی ڳئے، جیندے نتیجے وچ دار العلوم وقف دیوبند دا قیام عمل وچ آیا۔ thumb|دارالعلوم وچ قائم مسجد رشید
شاہ عبداللطیف
شاہ لطیف ایں گاٖلھ کوں چنگی طرحاں جٖانْدے ہن جو سندھ دے واسی گاٖونْ وجٖاونْ نال گھاٹا پیار کریندن ۔ تہوں تاں اُنھاں دے سدھے سادے ساز دِلڑیاں کوں گرماونْ تے تڑپاونْ دا وَل جٖانْدِن ۔ شاہ لطیف دا سارا کلام ایں انداز نال لکھیا گٖئے جو اوکوں سماع دیاں محفلیں تے عقیدت مندیں دیاں مجلسیں وچ پیش کیتا ونجٖے ۔ اے کلام ایں خیال نال نئیں لکھیا گٖیا جو پڑھیئے لکھیے لوک اینکوں ترتیب ڈٖے کے محض کتابیں دی زینت بنْا چھوڑِن ۔ اُنھاں دی ہر داستان کہیں نہ کہیں راگ نال منسوب ہے تے اے راگ وی خالص دیسی قسم دے ہِن ۔ تاں اے آکھیا ونجٖ سگٖدے جو شاہ لطیف دے کلام دا دلیں وچ گھر کر ونجٖنْ دا ہک سوّب ایندے وچ پاتے ونجٖنْ والے ہک ہک سُر دی لَے وی ہے۔
حوالے (1) مظہر جمیل ‘سید ۔ ’’اردو اور سندھی : لسانی و ادبی اشتراک‘‘۔ مشمولہ ’’پاکستانی زبانیں : مشترک لسانی و ادبی ورثہ‘‘ ‘ مرتبہ : ڈاکٹر انعام الحق جاوید و عبداللہ جان عابد ‘ اسلام آباد: شعبہ پاکستانی زبانیں ‘ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی ‘۲۰۰۹ء‘ ص ۱۴۴۔ (2) سبطِ حسن ‘ سید۔ ’’شاہ عبداللطیف بھٹائی‘‘ مشمولہ’’سرسیدین پاکستانی ادب‘‘249 پہلی جلد‘ راولپنڈی : فیڈرل گورنمنٹ سرسید کالج ‘ ۱۹۸۱ء‘ص۲۸۱۔ (3) سبطِ حسن ‘ سید۔ ’’شاہ عبداللطیف بھٹائی‘‘ مشمولہ’’سرسیدین پاکستانی ادب‘‘249 پہلی جلد‘ راولپنڈی : فیڈرل گورنمنٹ سرسید کالج ‘ ۱۹۸۱ء‘ص۲۸۱۔ (4) خیابانِ پاک‘ کراچی : ادارہ مطبوعاتِ پاکستان ‘ ۱۹۵۶ء‘ ص ۱۰۔ (5) خیابانِ پاک‘ کراچی : ادارہ مطبوعاتِ پاکستان ‘ ۱۹۵۶ء‘ ص ۱۰۔ (6) وحدتِ افکار ‘ اسلام آباد : محکمہ فلم و مطبوعات وزارت اطلاعات و نشریات‘ حکومت پاکستان ‘ س ن ‘ ص ۲۵۵۔ (7) خیابانِ پاک ‘ ص ۳۰۔۳۱
خواجہ محمد اسلام
خواجہ محمد اسلام (وفات:17 مئی 2020ء) ہک پاکستانی مصنف ہن جنہاں دی اردو کتاب "موت کا منظر" نے بے پناہ شہرت حاصل کیتی تے ہݨ تک کئی زباناں وچ شائع تھی چکی ہے۔ ایں کتاب توں کئی عالمی شخصیات وی پڑھ کے متاثر تھئے۔ شاہ فیصل مرحوم نے خواجہ محمد اسلام کوں اپݨی دعوت تے حج کروایا تے غلاف کعبہ دے کجھ حصے سمیت دیگر تحائف وی ݙتے۔
شاہ عظیم
شاہ عظیم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ضمیر تعظیمی
۱۔توں کِتھاں ہانویں (دی بجائے) تساں کتھاں ہاوے۲۔میں اڄ تیݙے گھر آساں (د ی بجائے) میں تہاݙے یا سئیں ہوراں دے گھر آساں۳۔توں کتھاں ڳیا ہانویں (دی بجائے) سئیں ہوراں کتھاں ڳئے ہن۴۔پیر صاحب اڄ میݙے گھر آسی (دی بجائے) پیر صاحب ہوراں اڄ میݙے گھر آسِن۵۔استاد صاحب میݙے تے ٻہوں مہربان ہے(دی بجائے) استا صاحب میݙے تے ٻہوں مہربان ہنِ۶۔توںکیا کریندا ٻیٹھیں (د ی بجائے) آپ ہوراں کیا کریندے ٻیٹھین
iii۔	اے لوظ پیغمبر اکیتے وی تعظیماً استعمال کیتا ویندے۔
چھونہارے ٻوہارے
لنمی کھجی دے چھونہارے
مُلاں دے کپڑے پلیت
سرائیکی وسیب اتیں پاکستان پیپلز پارٹی
سرائیکی وسیب اتیں پاکستان پیپلز پارٹی
ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت وچ 14-16 مارچ 1975 کوں ہک تاریخ ساز سرائیکی ادبی کانفرس مُلتان وچ تھئی جیندے وچ بہاولپور تے سرائیکی سُنڄاݨ کوں کٹھا جوڑا ٹھہایا ڳیا تے سرائیکی ٻولی دے سکرپٹ کوں متفقہ بݨایا ڳیا ۔۔۔ ایں کانفرس وچ ساݙے سارے بزرگ سرائیکی مہاندرے ( مثال کیتے تاڄ محمد لنگاہ، میر حسان الدین حیدری، سیٹھ عبید الرحمان، مہر عبدلحق، شہزادہ مامون الرشید، برگیڈیر نذیر علی شاہ، افضل مسعود، عبدل نبی کانجو، مختیار اعواݨ، اسلم رسول پوری، ارشاد تونسوی، فداحسین گاݙی تے ٻئے ٻہوں سارے) شامل تھئے تے وت سرائیکی تحریک ٻہوں اڳونہاں پندھ کیتا ۔۔۔۔ ایں کانفرس دی چھپی ہوئی رپورٹ میݙے سامہݨے اے جیندی ترتیب عمر کمال خان ایڈوکیٹ کیتی۔۔۔ ایں رپورٹ دے چھیکڑ وچ سرائیکی دی حمایت وچ جنہیں اہم سیاسی رہنمائیں لکھے ہوئے پیغام بھیڄے او سبھے پاکستان پیپلز پارٹی دی حکومت دے مُہاندرے ہن۔۔۔ مثال کیتے صاحبزادہ فاروق علی خان (سپیکر قومی اسمبلی)، بیگم اشرف عباسی (ڈپٹی سپیکر قومی اسمبلی) میر احمد یار خان بلوچ (گورنر بلوچستان)، غلام مصطفی جتوئی (وزیر اعلی سندھ)، ممتاز علی بھٹو (وفاقی وزیر مواصلات)، مخدوم زادہ سید حامد رضا گیلانی (سفیر پاکستان کینیا)، اشفاق احمد خان (سفیر ویت نام)، محترمہ عابدہ حسین (ایم پی اے) ۔ جے اے سرائیکی ادبی کانفرس نہ تھیندی تاں سرائیکی شناخت دا پندھ ٻہوں کھوٹا تھی چکیا ہوندا۔۔۔
اے ذوالفقار علی بھٹو دا دور ہئی جݙاں ملتان، بہاولپور تے ڈیرہ اسماعیل خان وچ یونیورسٹیاں بݨایاں ڳیاں ۔۔۔ اوندے بعد اَڄ تائیں پنجاب حکومت ہک وی یونیورسٹی نئیں بݨن ݙتی۔۔ ریڈیو سٹیشنز قائم تھئے، ہر ضلع وچ کالج بݨائے ڳئے۔۔۔ زون اے تے بی دی ونڈ کر کنیں سرائیکی لوکیں کیتے ملازمتیں دا کوٹہ انج کیتا جینکوں ولا ضیا دور وچ غیر آئینی طور تے مُکایا ڳیا۔۔ ایہو زوالفقار علی بھٹو سندھ وادی دے آدی واسیں نال اپݨی محبت دے جُرم وچ پھاہی چڑھا تے اوندے منہ تے خواجہ غلام فرید دا اے جڳ مشہور مصرعہ ہئی۔ "درداں دی ماری دلڑی علیل اے"
محی الدین محمد اورنگزیب عالمگیر
thumb|اورنگزیب عالمگیر اورنگزیب عالمگیر یا محی الدین محمد (پیدائش: 3 نومبر 1618ء— وفات: 3 مارچ 1707ء) مغلیہ سلطنت دا چھیواں شہنشاہ ہئی جیں نے 1658ء توں 1707ء تک حکومت کیتی۔ اوہ مغلیہ سلطنت دا آخری عظیم الشان شہنشاہ ہیی۔ اُوندی وفات نال مغل سلطنت زوال دا شکار تھی ڳئی۔
مرکب حروفِ تہجّی
ج:
چھنگیجن                           چھنگیج
چُمیجݨ                             چُمیج
ر
اُبھرݨ                        اُبھار
س
کھدومِس                            میں اوکوں کھادا
کھویومِس                           میں اوکوں کھوایا
یا کھاندی ہامیں                     کھاندے ہانِس؍ کھاندیاں ہانس
کھویندا رہِنس                      او اوکوں کھویندا رہ
کھاند ِنس                           توں اوکوں کھاندیں
ک
ٻہوں                 ٻہہ                                  ٻیٹھک
مصدر                       حاصل مصدر
تِڑکݨ                        تِڑک
مصدر                       اسم فاعل (مونث)
گ، ڳ
رِینگݨ                               رِینگ
ٻسکݨ                               ٻسکیٔل
اَڑݨ                                 اَڑیٔل
م
تِرمݨ                        تِرم
میثاقِ مدینہ معاہدے دا سیاسی جائزہ
حضور اکرم صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم نے تحریک اسلام دے فروغ کیتے دعوتی و تبلیغی، عسکری و جہادی، آئینی و دستوری تے سیاسی و معاہداتی مناہج کوں اختیار فرمایا تے انہاں تمام تر اقدامات اچ آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دی جدوجہد دی غایت جیہڑی احقاق حق، ابطال باطل تے غلبہ دین حق نال عبارت ہے، موجود رہی۔ میثاق مدینہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دی سیاسی و معاہداتی تے آئینی و دستوری جدوجہد وچ ہک نمایاں تے اساسی سنگ میل دی حیثیت رکھدے۔ میثاق مدینہ نے جتھاں ہک طرف آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دی دعوت و تبلیغ دی مساعی کوں ہک نویں مرحلے وچ داخل کر ݙتا اتھاں عالمی منظرنامے اچ وی اسلام کوں ہک نمایاں تے بے مثال مقام ݙے ݙتا۔ میثاق مدینہ کوں شعور انسانی دا سب توں پہلا تحریری دستور ہووݨ دا مقام حاصل ہے۔ صحرائے عرب دے امی نبی صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم نے اوں وقت دنیا کوں پہلے جامع تحریری دستور نال متعارف کروایا جݙݨ حالی دنیا کہیں آئین یا دستور توں ناآشنا ہئی۔
اسم معاوضہ
تَھݙݨ
کُٹݨ
پُرائی
رنڳائی
بھُنݨ
میر بادشاہ قیصراݨی
فخر کوہ سلیمان و دامان، چیف آف تمن قیصرانی سردار میر بادشاہ خان قیصراݨی، ستمبر 1972ء وچ پیدا تھئے. اے سردار ظہور خان قیصراݨی دے بیٹے تے سردار منظور احمد خان قیصراݨی دے پوترے ہن. بنیادی تعلیم سرائیکی وسیب دے شہر کوٹ قیصراݨی، ضلع ڈیرہ غازی خان توں حاصل کرݨ دے بعد جامشورو یونیورسٹی توں گریجویٹ دی ڈگری حاصل کتیی.
کھاکھی
کھاکھی قبیلہ کے علاقے:
موضع چناب رسول، بدھو والی، غلامن کھاکھی میں کھاکھی قوم آباد ہیں۔
باقر نیازی
پاقر نیازی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
ݙوہڑے
ہر کئیں کوں پیار نصیب تھیوے کوئی کئیں تُوں دور نہ تھیوے
غزل
ساڈٖی اوقات کیا باقرؔ اساں کاغذ دے پرزے ہیں
بوہے توں کئیں سوالی کوں ولاونْ ٹھیک نئیں ہوندا
ذرا جٖئیں گٖالھ تے باقرؔ ونجٖاونْ ٹھیک نئیں ہوندا
حسین برماݨی
ڈیرہ غازی خان دے مشہور ماہر لسانیات ہن۔
یتیم جتوئی
در یتیم دا پہلا ایڈیشن 1967 وچ سرائیکی اکیڈمی ملتان نے شائع کیتا ہئ تے ڈوجھا ایڈیشن 2014 وچ جھوک پبلشر ملتان آلیاں نے شائع کیتے.
کھجی نال عشق
کھجیں ساکوں اپڑاں سمجھ عربیں دے سب حال ڈسئے کھوہ گھڑیندے ڈاندیں ساکوں دھرتی ما دے گیت سنڑائے
ما ٔ ٻولی
سرائیکی صوبہ تحریک
سندھیاں نے کوشش کیتی بھا(بھرا) تساں اساݙے مساط او، تساں سندھی او سرائیکی سندھی دا لہجہ ھ ، اساݙے الفاظ وی ہکو ہن ، لیکن سرائیکیاں نے آکھیا تساں سندھی تے اساں سرائیکی ، ڳال ختم
ݙاݙکی زبان
، ہک مثال اے ۔ ہک سراںیکی نوجوان جیندی عمر ٢٠ توں ٢٥ سال ھ، اندا پیو ٥٠ سال دا ہوسے ، تے ݙاݙا اگر زندہ ھ تاں ٧٥ سال دا (پاکستان دی عمر ٧٠ سال ھ) ، ہݨ اوں سرائیکی نوجوان نے کڈاہی وی گھر اچ تے پیو ݙاݙے کنوں  بلوچی ، پشتو، سندھی عربی  زبان  نی سݨی ، کوئی اونکو اکھے یار توں تاں پشتون، عرب سندھی یا  بلوچی ہی ،  کیا او من گھنسے؟؟؟؟ جواب کائینا،  کیا کوئی وی اپݨی مادری زبان بھل سگدے؟؟؟ اگر جواب ھ کائینا ، تاں ول اوندا پیو وی نا بھلیا  ہوسے ، تے نہ اوندا پرݙاݙا، جھر ݙاݙا اپݨی مادری زبان بھلیا ہوسے ،، مادری زبان  تان پرند  چرند وی ین بھلدے ،  ول انسان کینوے بھل سگدے ،، اگر کہی عربی یا افغانی کوں اکھو کہ یار توں تاں سرائیکی نسل ہی  یا پنجاپی نسل ہی ، بس تیݙی زبان عربی ھے،    تاں کیا من گھنسی ؟؟؟ ول سرائیکی کیوں منے بغیر ثبوت دے
شاہ لطیفؒ دا سرائیکی وسیب نال تعلق
ٻارہویں تے تیرھویں صدی عیسوی ءچ صوفیانہ تحریک دے اثرات بھرپور ہن جݙاں جو بہاء الدین زکرؒیاملتانی سہروردی، اُچ دے مخدوم جلال الدینؒ بخاری سہروردی، لعل شہبازقلندرؒ دا تعلق سہروردی سلسلے نال ݙسایا ویندے تےبابا فریدالدینؒ گنج شکر ملتانی چشتی جہیےبلندپایہ صوفیا دی 'چویاری'سندھ تےملتان دی عوام ءچ مشہورتے مقبول تھئی تے اوندے اثرات آوݨ والےزمانے دےچھوڑیے. صوفیانہ ثقافتی تےلسانی اثرات دا اے سفر اُبھےکنوں لَمّے دو نظرامدے جیویں جو ملتان تےاُچ کنوں سندھ دو دریا سندھ واہندے، ایں واہݨ دا پاسہ حضرت غوث بندگیؒ قادری اچوی، دےسلسلہ قادریہ تےخواجہ محکم دین سیرانیؒ اویسی دےسلسلہ اویسیہ دا ودھارا کریندے. میں اینکوں ایں آکھ سڳداں دریائےسندھ، سرائیکی وسیب کنوں صوفیا دےسوہݨےمیٹھےگیت، قوالی دیاں محفلاں، بابا فریددے دوہےتےدَم بہاءالحق دے نعرے مستانے پروانےانداز ءچ اُٹھݨ والی موجاں سندھ تےسندھی زبان نال ہک جان تھی تے سمندر ءچ رَلدے وَنڄ.
شاہ کریم دے ابیات دا ہک ذخیرہ اینجھا وی ہےجیرھا سندھ دی سہروردی جماعت یعنی غوث دے پاندھی تےملتان دےیاتریں ءچ صدیاں کنوں آکھیےویندےہن. ابیات دے مجموعے'گلزار غوثیہ'1927ء ءچ ٹنڈومحمدخان کنوں چھپیا جیندا مولف فقیرسیدعلی شاہ گوہری کچھی ہن.
حوالا جات
(2) مہرعبدالحق، سرائیکی زبان تےہمسایہ علاقائی زبانیں سرائیکی ادبی بورڈ ملتان1977،ص51
(8)ڈاکٹر بلوچ، شاہ عبدالطیفؒ، مذکورہ، ص27
ہرنولی
ہرنولی سرائیکی وسیب دا قدیم وݨ ہے اینکوں سال وچ تقریباً ہک واری پھل لڳدے اینکوں ارنڈ وی آکھیا ویندے
ایندا پھل مارچ اپریل وچ پکدے ایندے پھل وچوں نکلݨ آلے تیل کوں کسٹرآئل آکھیا ویندے کسٹر آئل دی انفرادیت اے ہے جو اے کہیں ہک جا تے نی رکدا، حکما دے نزدیک اگر کسٹر آئل کوں کھیر وچ ملا تے استعمال کرو تاں اے پیٹ صاف کر ݙیندے اتے پیٹ وچوں سارے فاسد مادے کڈھ ݙیندے
غفور ملک
غفور ملک تے انہاں دے بھرانواں دی انہاں ݙینھاں "سرائیکو ایڈورٹائزنگ " دے ناں نال ہک ٻہوں وݙی تے مشہور ایڈورٹائزنگ کمپنی ہائی.
اسم اِستقبال
لکھݨ
غفور ملک
عبید خواجہ
مختیار حسین مخلص
قطعے
ول تاں بلدی بھاہ توں بچسوں
یزید دوم بن عبدالملک
thumb|یزیدی دور دے سکے یزید بن عبدالملک، (720-724), عمر بن عبدالعزیز دی شہادت دے بعد تخت نشین تھیا۔ ایہ ہک اوباش تے عیاش طبع انسان ہئی۔ عمر بن عبد العزیز، سلیمان بن عبدالملک دی وصیت کوں کالعدم قرار ݙے کے یزید دی نامزدگی کوں ختم نہ کر سڳے تاہم وفات توں قبل سݙ کے اینکوں عدل و انصاف نال حکمرانی کرݨ دی تلقین کیتی۔ یزید ثانی ہک نااہل حکمران ہئی۔ چنانچہ ایندے عہد حکومت وچ قبائلی تعصبات دے علاوہ خوارج تے دیگر مخالفین نے سر چاوݨ دی کوششاں کیتیاں۔ یزید ثانی دا دور بنوامیہ دا بدترین دور ہئی۔ ایں دور وچ بنو امیہ دے زوال دا آغاز تھیا۔ تمام مملکت ایندی سیاہ کاریاں تے نااہلی توں متاثر ہئی۔ لوگ معاشرتی برائیاں توں تنگ آکے صدائے احتجاج بلند کریندے پئے ہن۔ ہر طرف ابتری تے انتشار دا دور دورہ ہئی۔ ایں دور وچ عباسی دعوت تے پراپیگینڈے دا آغاز تھیا جیہڑا بنی امیہ دی خلافت دے خاتمے دا سبب بݨا۔
لوݨ دا جیوݨ گھر (ناول)
رفعت عباس دا ناول ’’لوݨ دا جیوݨ گھر‘‘ اشاعت ۲۰۰۲ء دستک پبلی کیشنز، ملتان دی طرفوں شائع کیتا ڳئے۔ ایہ ناول ہݨ تک سرائیکی زبان وچ چھپیل ناولاں وچوں سب توں وکھرا تے کھلے گھیر دے موضوع کوں نشابر کریندے۔ ایہ لوݨی شہر دی کہاݨی ہے۔ لوݨکا ایں ناول دا ہک خاص کردار ہے جیڑھا گم تھی ویندے۔ ایندی تلاش قاری دی جستجو کوں ودھا ݙیندی ہے۔ چھڑا ایہا حیرت والی ڳالھ نھیں۔ ایں ناول وچ حیرتاں دا ہک جہان آباد ہے۔ ناول وچ کہاݨی بیان کرݨ دی جو ٹیکنیک ورتی ڳئی ہے۔ او داستان، خواب، تاریخ، ناٹک راہیں ناول نگار چیزاں ڈھلیندے تے کھلیندے۔ ناول وچ سرائیکی زبان دا ورتارا خوب تر ہے نثر دا ہک نواں اسلوب دریافت تھئے۔ ناول وچ مقامی کردار لوݨکا، سنارنگ، شوبھا، درشے، اتڑی، نِسرا، سادھا، جاگی، سگرایا، دادرا، دھارا، نارنگی، جاٹل، ابنا، چندر ڄایا، چندر ڄائی، ایں وسوں وچوں ڄائے ہن۔ ناول نگار نے کامیاب تکنیکی مہارت دے نال ناول کوں کئی زمانیاں اُتے پھیلا ݙتے۔ ایہ ناول ناٹک، آہٹ دے توسط نال جنگ کوں روکݨ دی رمز گھن کے قوماں، تہذیباں دے درمیان امن دا پیغام ہے۔
سرائیکی وسیب دا جغرافیہ
سرگودھا :                  سرگودھا ، شاہ پور صدر ، بھلوال
یاسین حاتم
نمونہ نثر
محمد مظہر نیازی صاحب دی سرایئکی تے اردو شاعری توں پورے سرایئکی وسیب دے علاوہ سارا جہان واقف اے.
شاہ محمود قریشی
سرائیکی صوبہ مخالف جاگیردار ۔ڳدی نشین، سرمایہ دار ھے اڄ جو لوک سرائیکیاں دے مخالف ھن او تحریک انصاف ءِچ داخل تھیندے پِن ۔ڳدی نشین جاگیردار کوں اپݨی بقا کیتے ھک بئی پارٹی دی ضرورت تھی ڳئی ھائی جو سرائیکی قومتی حقوق دی مخالف ہووے اِنھاں کوں تحریک انصاف دی صورت ءِچ اے پارٹی مل ڳئی ھے اڄ کِنوں کجھ عرصہ پہلے میں عرض کیتا ھم اے جاگیردار ڳدی نشین سرائیکی صوبہ کیتے رکاوٹ واسطے تحریک انصاف داخل تھیسے ایندی وجہ پیپلز پارٹی اے این پی تے ڈوجھی وڈیاں جماعتاں ھک واضع روڈ میپ ڈے ڈتا ھے ایں چیز کِنوں گھبراں تے ڳدی نشین جاگیردار فوراً تحریک انصاف ءِچ چھلانڳ مار ڈتی ھے تاکہ اپݨی بقا کوں قائم رکھ سکے اپݨی حاکمیت کوں قائم رکھ سکے۔انشاء اللہ وسیب ءِچ انقلاب اوسے تے اساں اِنھاں دیاں ڳدیاں خاک ءِچ ملیسو اِنھاں دا جاگیراں خاک ءِچ ملیسو اِنھاں دی حاکمیت کوں خاک ءِچ ملیسو اے اسٹیبلیشمنٹ دے لوک ھن ۔
یاسین حاتم
یکم مائ....
رات مالک بنڑائ ہاوی سمھن کیتے تیڈا بندہ اکھیں تے کٹیندا کھڑے.
توں تے اللہ دایار ہیں میڈا دوستا اوندا مدنی تیڈے ہَتھ چُمییندا کھڑے.
ایں واری
نہیں بھالے گھنڑے کہیں دے ہُن
چلوپنج مرسوں یا ست مرسوں.
اے سودا گھاٹیں نہ اوسی.
آوے لاش نہ چھت توں فرش اُتیں.
کوہ سلیمان دے واسی
ہسپتال نہ کوئ سکول اے.
یاسین حاتم..
نظم.........اُڈاری......
ہک ڈھلدی شام دا منظر ہائ.
ڈو پکھی بھڑدے لڑدے آے.
جُل تنڑدا اپڑی منزل دو
اُچا اُڈر اڈاریاں اچیاں کر.
توں اڈر اڈاریاں اُچیاں کر.
میر حسان الحیدری
خدمتاں
٦ اپریل ١٩٦٢ء کوں سرائیکی زبان دا ناں سترݨ آلی کانفرنس وچ میر حسان الحیدری دی تجویز تے ناں سترا ڳیا۔
سندھی زبان
لاسی، سندھی بھیل ، سندھی ، سرائیکی، ڈھاٹکی، میمنی، کچھی سندھ دیاں وݙیاں زباناں ہن، انھاں وچوں لاسی، سندھی بھیل تے سندھی آپت وچ رلدیاں ملدیاں زباناں ہن۔ انھاں وݙیاں زباناں دے نال نال سندھ وچ کئی ٻیاں زباناں وی ہن،اُنھاں وچوں کجھ ایہ ہن۔
مختصرمعلومات
مولانا عبیدالللہ سندھی
تحریک آذادی دے مجاھد،بانی تحریک ریشمی رومال،مفسر،محقق،امام انقلاب مولانا عبیدالللہ سندھی دا مزاردین پور شریف ّ(خان پور ، ضلع رحیم یار خان)اچ ھ.آپ دی 1924ء دی تقسیم برصغیر دی تجویز توں متاثر تھی تےعلامہ اقبال نے خطبہ الہ آباد ݙتا.مولانا نے 1943 اچ پہلا سرائیکی قاعدہ مرتب کیتا.
یاور عظیم
خان پور دے نوجوان شاعر یاور عظیم 11جنوری 1984 کوNڈاکٹر عنائت الللہ دے گھر ڄمیے ہن.استاد سخن حفیظ شاھد ھیں.شاعری دے انتخاب دی 2 کتاباں شائع تھیاں، بسلسلہ روزگار واہ کینٹ اچ مقیم ہن. ھو رہے ھیں قتل یاور دن دھاڑے شہر میں. سب تماشہ دیکھتے ھیں روکتا کوئی نہیں ۔
آخری آرام گاہ
ایلزبتھ جوزفین (1894-1922) گورا قبرستان خان پور۔
محسن خان پوری
محسن خان پوری(1866-1944)ترقی پسندانہ نظریات دے بانی شاعر خان پور د وستی فتح پور کمال اچ پیدا تھۓ.1903 اچ پہلی کتاب " ڈالی "جبکہ 1906 اچ خواب سرشار چھپی.انھاں دے ریختی دیوان رنگیلی بیگم کوں برصغیر خصوصا لکھنو اچ بہوں پسند کیتا گیا.بہاولنگر میں وفات تھیے.
مرید حسین راز
. بشکریہ (حبیب مرزا) .
باندر
باندر ہک جانور ہے۔ کجھ لوکاں دا خیال ہے جو انسان پہلے بندر ہائی وت انسان بݨیا ہے۔
سرائیکی زبان تے اَدب دے خاصیّتاں
کنز قدوری کا فیہ کے کین پڑھیوم
شاہد راسب
موبائل نمبر
03322526824
مختیار لغا ری
غزل
میڈے ہتھ مختیار قلم کر ڈے.
شاعر سئیں مختیار لغاری(مرحوم)
عید
شاعر:سئیں مختیار لغاری مرحوم
باہو
جے کر دين علم وچ ہوندا، سرنيزے کيوں چڑھدے ہو اٹھاراں ہزار جو عالم آيا، اگے حسين دے مردے ہو جے کر من دے بيعت رسولي ، پانی کيوں بند کردے ہو عاشق جہڑے صادف باہو، سرفربانی کردے ہو
ما ٻولی ݙیہاڑ دے انتظام
20 February ٢٠١٩
سندھݨی دا سائیں
سندھڑی دا سائیں
خالد وارݨ
دھوڑ کوٹ ضلع بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور سیاستدان ہن۔ موجودہ ایم پی اے ہن۔
شاہد ماکلی
سرائیکی غزل
جیندا ہووݨ ہے گُھپ اندھارے تے
بُھردے ویندن مکاں زماں ساݙے
ساݙی شے رہوے کیوں پرائی جاہ تے
سرائیکی زبان دے لہجے
2۔ ڄٹکی/ݙبھاری سرائیکی
جھنگوی سرائیکی: جھنگ، ساہیوال، پاکپتݨ، اوکاڑہ،تاندلیانوالا، کمالیہ، پیرمحل،پنڈی بھٹیاں، چنیوٹ، سرگودھا، منڈی بہاؤالدین،. بہاولنگر، تحصیل حاصل پور(ضلع بہاولپور)، فاضلکا تے سری گنگا نگر دے علاقیاں وچ جھنگوی سرائیکی الیندے ہن۔ ایں کوں ݙبھاری سرائیکی وی آہدے ہن۔ ایں لہجے وچ "ب" کوں "ٻ" ، "ج" کوں "ڄ" تے "گ" کوں ہمشہ "ڳ" ٻولیندے ہِن۔ تے "د" وی ٻُچکاری اواز نال الیندے ہن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض تے عابد تمیمی  سرائیکی دے ݙبھاری لہجے دے شاعر ہن۔ ایں لہجے دے مزید ست لہجے ہن۔ ہر تحصیل دا لہجہ کُجھ نہ کُجھ وکھرا ہے۔
اعواݨکاری
٣ـ دھنی
Hindko, Hindku ہندکو ہزارہ Jatki جٹکی۔ ساہیوال Multani, Siraiki, Hindki, *بہاولپوریBahawalpuri ، لموچی، ریاستی۔ *مظفر گڑھ، ڈیرہ غازی خان ، شمالی بہاولپور، *مظفر گڑھ کی ہندکی جو یہاں بولی جاتی ہے Pashawri پشاوری
جنوبی پنجاب صوبے دا رستہ، سݨپ یا سازش
جنوبی پنجاب صوبے دارستہ؛ سِنڑپ یا سازش؟؟
سرائیکی تحریک جڈانہہ دا مُنڈھ بدھیے، مُنڈھ لاتوں ایندا آڈٹ تھیندا پئے۔۔۔۔۔۔۔۔۔ایندے مُتوں سندھی، بلوچ تے پشتون قوم پرست تحریکاں کوں گھٹ آڈٹ بھُگتاونڑاپئے۔ پاکستان دے اتہاس وچ پہلااگوانڑمیرغوث بخش بزنجوہائی جَیں سرائیکی قوم کوں منیاتے تے ‘پی این پی’ وچ سرائیکی وسیب دا پنجواں صوبائی یونٹ وی قائم کیتا، اوندے بعد سندھی قوم پرست اگوانڑممتازبھٹودی سربراہی وچ ‘یونائٹڈ نیشنل الائنس’ ٹھہایاگیا(جیندے وچ سئیں تاج محمدلنگاہ دا وی اہم کردارہائی) تاں اُتھاں وی سرائیکی کوں پاکستان دی پنجویں قوم منیاگیا، ول ‘پاکستان وچ مظلوم قومیں دی تحریک’ (PONM)بنڑی تاں سرائیکی قوم کوں پہلی واری بِنہائیں قوماں دے سانویں حیثیت ملی، عوامی نیشنل پارٹی، پختونخواملی عوامی پارٹی، پختونخوا ملی پارٹی، بی این پی(مینگل گروپ) تے پونم وچ شامل بِنہائیں جماتاں سرائیکی کوں قومی تسلیم کرن دے نال نال صوبہ سرائیکستان کوں پنجاب دی پنجویں وفاقی اکائی منیاگیا۔ ایہاگالھ شک مُتوں اے جو پونم بنڑن دا سب توں ودھیک فیدہ سرائیکی قوم چاتا، شئیت ایں پاروں خفیہ طاقتاں پونم کوں نہ چلن ، نتاں اے پاکستان دے اتہاس وچ مظلوم قوماں دا سب توں وڈااتحاد ہائی جیں پاکستان دی سیاست کوں ہلاوا ڈے ڈتا ہائی۔ جڈانہہ تئیں پونم رہ گئی وسیب وچ تے وسیب توں باہروں صرف ‘صوبہ سرائیکستان’ دا نعرہ گجدا ہا، ایں پاروں بہوں سارے اگوانڑاں کوں سرائیکی صوبے دے قیام دا رستہ سوکھا پیا ڈسدا ہا، بھل جو وفاق پاکستان دیاں ترائے(3)قوماں سرائیکستان سانگے راضی برضا ہَن۔۔۔۔۔۔۔۔ تے صرف ہِکا (پنجابی) قوم دا مسئلہ ہا، جیں کن اساں آزادی گِھنڑی ہائی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔پونم دے خاتمے پاروں سرائیکستان دا مقدمہ جتھاں ادھورا رہ گیااُتھاں خفیہ طاقتاں سرائیکی قوم دے بیانیے اُتے وی حملہ کیتا، اچن چیتی ہِک بیا نانواں سامڑیں آیا تے ودھیک لوکاں کوں سُدھ نہ لگی جو ‘جنوبی پنجاب’ تے سرائیکستان وچ کے تلا ودھیک فرق اے، ول 2010وِچ پیپلزپارٹی دے فیصلے سانویں تاج حیدرکمیٹی دی رپورٹ آئی تاں سبھے خُش تھی گئے جواوندے وچ وی ‘سرائیکی صوبہ’ دا شبد ورتیا گئے، اوں رپورٹ وچ سرائیکی صوبے دا شبد تاں ورتیاگیا،پر، سرائیکی صوبے دا بیانیہ ادھورا پیش کیتاگیا، بھل جوصوبے دی لوڑھ کوں سرائیکی وسیب دے محرومیاں تے انڑہوند نال گنڈھ تروپ کیتا گیا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ایندے مُتوں سرائیکی اگوانڑاں 1970تے1980دے ڈہاکیاں وچ سرائیکستان سانگے جیڑھا بیانیہ ٹھہایا ہائی اوندے وچ تاں سرائیکستان دا مقدمہ اتہاس دا مقدمہ ہا، جیندے سانویں سرائیکی وسیب1818توں پنجاب دا مقبوضہ، مفتوحہ علاقہ (کالونی) اے، جیں پاروں تخت لہورساڈا استحصال پیاکریندے، اساں 1818دا زورظلہل نال کیتا گیا قبضہ ختم کروانڑسانگے جدوجہدپئے کریندوں، 1818وچ رنجیتی فوج ہک وڈے قتلام پچھوں ملتان تے قبضہ(1816وچ ریاست بہاولپور کوں ظلہل نال آپڑاں باجگزاربنڑاکے) نال ای ساڈی سُنجانڑدا مُنڈھ کڈھنڑدی پالیسی شروع کیتی، ایں پاروں جڈانہہ سرائیکی تحریک مُنڈھ بدھیاتاں اے سُنجانڑدی تحریک ہائی، پر، کجھ اگوانڑاں سُجھایا جو سُجانڑصوبے مُتوں نی مل سگدی، ول اے سرائیکستان دی تحریک بن گئی۔ اِتھاں اے گالھ وی ساڈے بیانیے وچ موجود ہے پئی جو سرائیکی وسیب دا پنجاب نال کئی گانڈھا کائنی بھل جواے وادی مہران دا حصہ اے، اتہاس وچ ٹھٹھہ توں مُلتان تئیں ہِکوسندھ ہائی۔۔۔۔۔۔۔سرائیکی بولی دا وی پنجابی نال کئی گانڈھا کائنی، سرائیکی بولی بئے خاندان تے پنجابی دا بئے خاندان نال گانڈھا اے(علی گڑھ یونیورسٹی دے ماہرلسانیات پروفیسرمحی الدین قادری زوردی تصنیف ‘ہندوستانی لسانیات’ نشابرکریندی اے جوسرائیکی، سندھی ہکے خاندان نال تے پنجابی دا گانڈھا بئے خاندان نال اے)۔
دوست محمد مزاری
روجھاݨ مزاری نال تعلق رکھݨ والے ہک مشہور سیاستدان ہن۔ ڈپٹی سپیکر پنجاب اسمبلی ہن۔
بتول رحمانی
کم کا ر:
لیکچرار۔
متقل:
MubasherKaleem (talk) 12:10, 20 June 2019 (UTC)
رابعہ بصری
اشعار
وأشتـاق شوقيـن.. شوق النـوی
ہِک ٻیا قصیدہ:
وأنـيـسـي وعـدتـي ومــرادي.
کہانی دا گھر : 3
وت اوں جل پری کول چار چونڑاں ہوندیاں ہَن ' لوری سُنڑے سم ونجے ' کہانڑی وچ جاگے ' کتاب وچ پَیہ ونجے ' لالٹین چاوے دریا تانڑیں پُجے
شاہد ندیم
غزل
روہ وچالے. ہر شے بدلی پیالے اونویں ہن پے
رتاں آون پل پل پلکیں کئ کئ خاب سجاون
شاھدندیم...
ڈکھاں دے جام پیوݨ دا سلیقہ آ ڳیا ساکوں
مخدوم مصطفیٰ خادم
سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور ، اپریل ، مئی ، جون 2017ء
شمارہ نمبر 15 اپریل، مئی، جون 2017ء
کڈٖاہیں دھرتی دے غاصباں کوں نویں نسل معاف نہ کریسے
تونسہ شریف، پیر پٹھانْ(حضرت شاہ سُلیمان تونسوی) دی نگری ہوونْ دے نال نال سرائیکی ادبی، سیاسی تے سماجی شخصیات نال بھریل ہک سوہنْا شہر ھے۔ ایں شہر اچ سرائیکی ادب نال تعلق رکھنْ والے پہاڑ قامت لوکاں جنم گھِدے۔ ایں وَسوں وچ آباد سرائیکی دھرتی جٖئے اپنْی زبان ، ادب تے ثقافت نال بے پناہ پیار کریندن۔ تونسہ شریف نال تعلق رکھنْ والے اِنھاں سچے قوم پرستاں وچ ہک عظیم دھرتی جٖئے ، سرائیکی دانشور سئیں اکرم گرمانْی کہیں تعارف دے محتاج نئیں۔ بھانویں جو روزی روٹی دے رُدھیمے گرمانْی سئیں کوں اوپرے دیساں وچ رُجھائی ودن ، وَل وی ایہ اپنْی دھرتی اتے قوم نال محبت دا گاٖنڈھا ہمیشہ جوڑی رکھدن۔ اکرم گرمانْی سئیں سرائیکی لوک سانجھ اتے پاکستان پیپلز پارٹی وچ ہک متحرک ورکر دی حیثیت نال کم کریندے رہ گٖن ۔ سرائیکی قوم اتے دھرتی دا درد اینویں لگٖدے جو اِنھاں کوں گُھٹی وچ ملئے۔ اساں اِنھاں نال سویل سرائیکی دے قارئین سانگے ہک مختصر گاٖلھ مُہاڑ کیتی جینداخلاصہ تہاڈٖی خدمت اچ حاضر ھے۔
کر خیراں ڈھول سپاہی دیاں میڈٖے سِکدے ڈٖیس دیاں خیراں کر
او رمز اونویں ، اونویں جھاتی پا ساڈٖے ہوش ونجٖا اجٖاں ہوش اچ ہئیں
رُٹھڑے مناونْ دا دَوا
مونجھیں دیاں وی قدراں کرو
’’فریدؒ مَت ‘‘ ہی سرائیکی وسیب دا اصل سرمایہ ھے۔ڈاکٹر شہزاد قیصر کلامِ فریدؒ دا اصل موضوع ہی وحدۃ الوجود ھے۔مجاہد جتوئی ’’خواجہ فریدؒ تے وحدۃ الوجود ‘‘ دے موضوع تے تریجھا فکرِ فریدؒ سمینار 18مارچ2017ء کوں کنگنْ والا وچ منعقد تھیا۔
فکرِ فریدؒ فورم بہاول پور دے زیرِ اہتمام کنگنْ والا دے مقام تے تریجھا سالانہ ’’فکرِ فریدؒ سمینار ‘‘ منعقد تھیا ۔جیندی نظامت دے فرائض پروفیسر عصمت اللہ شاہ ادا کیتے۔ اُنھاں فکرِ فریدؒ فورم دا تعارف کرویندیں ہوئیں آکھیا جو صوفیاء دی فکر عام کرتے ہی معاشرے وچوں عدم برداشت، فرقہ واریت اتے انتہا پسندی جیہاں بُرائیاں دا خاتمہ کیتا ونجٖ سگٖدے۔ صمد یار عباسی اپنْے معزز مہماناں کوں خوش آمدید آکھیا ۔ سمینار دے آغاز وچ پیر آف بھر چونڈی شریف فکرِ فریدؒ فورم دے بانی صاحبزادہ شہر یار عباسی اتے نامور شاعر احمد خان طارق دے ایصالِ ثواب کیتے دُعا کرائی۔ گاٖلھ مُہاڑ اچ محمود مہے آکھیا جو فریدؒ دا دھرتی اتے روہلیں نال عشق ہی وحدۃ الوجود آلے پاسے پہلا قدم ہا۔ ڈاکٹر مقبول گیلانی آکھیا جو کلامِ فریدؒ اچ جا بجا وحدۃ الوجود دی اہمیت تے زور ڈٖتا گٖئے۔ ظفر لاشاری آکھیا جو خواجہ فرید ؒ نے جیرھی خوبصورتی نال فلسفہ وحدۃ الوجود کوں بیان کیتے ایہ اُنہاں دا ہی خاصہ ھے۔ مجاہد جتوئی آکھیا جو خواجہ فریدؒ داپورے دا پورا کلام وحدۃ الوجود دے موضوع تے مبنی ھے پر ایں فلسفے کوں سمجھنْ اتے عوام کوں سمجھاونْ خاصا مشکل کم ھے۔ شمیم عارف قریشی ایں موقعے تے آکھیا فریدؒ دھرتی دے معروف کرداریں کوں علامت بنْا کراہیں رب اتے بندے دے درمیان فاصلہ ختم کیتے۔ خواجہ فریدؒ فاؤنڈیشن دے ڈائریکٹر خواجہ کلیم الدین کوریجہ ایں موقعے تے فکرِ فریدؒ فورم دی ایں کاوش کوں سرہیندیں ہوئیں آکھیا جو فکرِ فریدؒ دی روشنی عام کرنْ نال معاشرے دی بقا ممکن ھے۔ اُنھاں خانوادہِ فریدؒ دی طرفوں اپنْے مکمل تعاون دا یقین ڈٖیوایا۔ ڈاکٹر شہزاد قیصر آکھیا جو فکرِ فریدؒ دا اصل سرمایا فریدؒ مت ھے جیکوں عام کرنْ دی ضرورت ھے۔ اُنھاں آکھیا خواجہ فرید رب اتے بندے دے درمیان فرق مِٹا ڈٖتے اتے برملا طور تے رب کوں مخلوق اچ گٖولنْ تے زور ڈٖتا ھے۔ سجادہ نشین دربارِ فریدؒ کوٹ مٹھنْ شریف خواجہ معین الدین محبوب کوریجہ مسجد نبوی مدینہ منورہ توں براہِ راست ٹیلی فونک خطاب وچ آکھیا جو خواجہ غلام فریدؒ دی ساری حیاتی خلقِ خدا دی خدمت سانگے وقف ہئی۔ اُنھاں مخلوق دی خدمت کوں ہی خدا دی محبت دا ذریعہ قرار ڈٖتے۔ اُنھاں آکھیا سرائیکی وسیب دی اصل شناخت خواجہ فریدؒ ہِن اِنھاں دی تعلیمات کوں عام کرتے ہی ہک مثالی معاشرے دی تشکیل ممکن ھے۔ اخیر تے اُنھاں پاکستان دی بقاء، سلامتی اتے اَمن سانگے دعا کیتی۔اِنھاں دے علاوہ سرائیکی وسیب دے بٖئے وی ڈھیر سارے مقررین ’’خواجہ فریدؒ تے وحدۃ الوجود‘‘ اُتے گاٖلھ مُہاڑ کیتی۔ سمینار دے پہلے سیشن دے اختتام تے صاحبزادہ شیر میاں عباسی معزز مہماناں دا شکریہ ادا کیتا اتے ایں عزم دا اظہار کیتا جو اساں فکر فریدؒ دی ترویج سانگے ڈٖینھ رات کم کریسوں۔ ڈٖوجھے سیشن اچ موہن بھگت، فاروق محرم اتے مائی اللہ وسائی دی پوتری شازیہ ناز خواجہ فریدؒ دا کلام اپنْی پُرسوز آواز وچ سُنْایا۔ سمینار اچ ابراہیم بیگ، عبدالباسط بھٹی، مادھو لال، زاہد افغان، علی بخاری، سید تحسین گردیزی، پیر حسنین شاہ، پیر مشتاق شاہ، سامر یار عباسی، آغا ظاہر شاہ، آغا زاہد، سلیم رضا ہاشمی، دیوان اعجاز بخاری، دیوان آصف، حکیم محمد آصف، اسد شاہ، اشرف خان، ہمایوں شاہ، منصور احمد عباسی، مبشر یار عباسی، بہاول یار عباسی، ڈاکٹر ممتاز بلوچ، اکرم گھلو، نادر لاشاری، اسلم لاشاری، امتیاز احمد جہانگیر، سیف اللہ نیازی، نیاز خان، میاں اختر فریدی، حبیب الرحمن فریدی، مقبول خان گشکوری، جام نادرمحراب، محمد اجمل فریدی، عاشق فریدی، رضوان ریحان، محسن شہزاد، ملک اللہ نوازوینس، شہزاد خان وسیر، شاہد نجم ، شیخ بشیر احمد ، مک عبدالقادر، عامل عباسی خواجہ نصیر ، مہر حسنین سلیم سمیت سینکڑاں افراد نے شرکت کیتی۔
عاشقِ اہلِ بیت ، مناظرِ حُسینتؑ سئیں پُرسوزؔ بخاری شاعری نال کھیڈٖدا رہ گٖئے تے فکر وتدبر دے موتی ونڈٖیندا رہ گٖئے۔ اِنہیں دا حسینی انقلابی جذبہ پڑھنْ دے ڈٖا دا ھے۔ جیندے نال پڑھاکو اپنْے مُردہ ضمیر کوں سُجٖاکا کر سگٖدے ، نال مودت، حُب ، حلم تے عشق دیاں گاٖلہیں سِکھ سگٖدے۔ پُرسوزؔ مولا حُسینؑ دے غم وچ نِت پُرسوز رہندے۔ اہلِ بیت دیاں خوشیاں ہوون تاں ایہ جھمراں پیندے تے جشن منیندے۔ ساری دُنیا دے لوک جنہاں دے ضمیر زندہ ہِن ، غیرت سُجٖاکی ھے، سچ سُنْ کے برداشت کر سگٖدن ۔ حقیقت دے گٖول وَند ہِن۔ او سارے دے سارے مولا حُسینؑ کوں اپنْا ہیرو منیندن۔ مولا حُسینؑ ہر غیرت مند تے ہر ضمیر آلے دا محسن ھے۔ جئیں کائنات کوں انسانیت سکھائی اے۔
اَنْ ڈٖٹھی جنس دا سوداگر گھِدی بَر بیابان جگیر ءِ او شبیر ءِ
جئیں دین اسلام دی ہر حال اچ ھے کرنْی سئیں تشہیر ءِ او شبیر ءِ
ڈٖتا خطبہ شام بازار دیوچ پُرسوزؔ جیندی ہمشیر ءِ او شبیر ءِ
غم نبھیندے توڑ تئیں، ہک وار سونہاں تھی کراھیں
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
صدر بزمِ رفیقم۔احمد پور شرقیہ
شاعری اللہ تعالیٰ دی ڈٖتی ڈٖات ھِ جیڑھی خاص تے چُنْے ہوئے لوکیں کوں عطا تھیندی ھِ۔شاعر شعورِ یافتہ لو ک ہوندن، اِنھاں دا ویلے دی نبض تے ہتھ ہوندے، اپنْے سماج نال جُڑیل ہوندن۔ انہیں دا شعور باریک بینی نال وسیب دیاں تبدیلیاں تے نویاں ضرورتاں دا مشاہدہ کریندا رہ ویندے تے ایہ اپنْی شاعری دے ذریعے اُنھاں دی نشاندہی کر تے لوکیں کوں تبدیلی دا احساس ڈٖیویندن۔ شاعری بیان دے اظہار دا بہترین طریقہ ہے۔ جیڑھا سُنْنْ تے پڑھنْ آلیاں تے بٖہوں جلدی اثر کریندے۔ شاعریں دی شاعری لوکیں دے شعور کوں جگٖیندی ھے۔ شعور انسان دی بٖہوں وڈٖی خوبی ھِ۔جیڑھی انسان کوں ڈٖوجھی مخلوق توں افضل کریندی ھَ۔شاعری ، شاعر دے اندر دا عکس تے اوندی شخصیت دی آئینہ دار ہوندی ھِ۔ آذرؔ بخاری ہک نوجوان شاعر ھے۔ تھوڑے عرصے وچ شاعری دی دُنیا اپنْی جٖانْ سُنجٖانْ بنْائی ھِ۔سرائیکی وسیب وچ سرائیکی شاعری دی حیثیت نال اوندی ہک انج سُنجٖانْ ھِ۔ ڈٖوہڑہ، قطعہ، نظم تے غزل ایندیاں پسندیدہ اصناف ہِن۔اِنھاں وچ زور لئی رکھیندے اے ہک محبت کرنْ والا بندہ ھِ تے شاعری نال محبت دی جوت جگائی رہندے۔ شاعری دے موضوعات وچوں عشق تے محبت وی ہک اہم موضوع ھے۔ آذرؔ بخاری دی شاعری وچ وی عشق و محبت دے موضوع تے ڈھیر سارے اشعار موجود ہِن۔ محبت دے وچ گُندھے ہوئے کجھ شعر ایں ہِن جو:
ٹلسن سارے کال تے ہنجوں
آذر بخاری ہک سُجٖاک انسان ھِ۔ ایہ وسیب دیاں محرومیاں ناانصافیاں توں واقف ھِ۔ ایہ امیراں دیاں عیشاں تے عیاشیاں کوں وی ڈٖیدھا بٖیٹھے تے غریبیں دیاں بے وَسیاں دا بھائیوال وی ھِ۔غریبی ایندی سنگتانْی ھِ تے ایہ غریبی دے ڈُٖکھ دا شناسا ھِ۔ایہ ڈُٖکھ ایندے اشعار وچ نشابر ھِ:
سُنْ تے روز غبارے والے دی
؂رو تے پُچھدن بٖال غبارے کیا ہوندن
آذرؔ ہک خوددار انسان ھِ ۔ عزت کرنْ تے عزت کراونْ دا گُر اینکوں بھَل بھَل آندے۔ سنگت کیتے سب کُجھ وار ڈٖیونْ کوں اپنْا مانْ سمجھدے تے سنگت کنوں وی ایہا اُمیدرکھیندے ایہ نہ مفتی پھوت بنْیندے تے بنْنْ ڈٖیندے۔ ایہ پھوت بنْاونْ والیاں دے اگٖوں اپنْی اَنا دی کندھ اُساری رہندے۔
اَنا دی کندھی اُسار سگٖدوں
ایہ چندر تے بھانویں تارے لِکھ
اساں روہی دی گذران دیوچ نقصان چاتے اَنْ کُھٹ چاتے
سیفل بلوچ:
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
کے توڑیں اینویں غیراں دی درسال تے ؟
میکوں پیر فریدؒ دی کافی نال عشق ہے
(حال حوال:ملک عبدالخالق نعیمی)
کرتے ہیں مالا مال وہ دامن بچھا کے دیکھ
ایندے علاوہ پیر فرید ؒ دی کافی نال وی میکوں عشق ھے۔ تے اکثر محافل اچ میں کافی پڑھ تے خوشی محسو س کرینداں۔ نعت خوانی دے علاوہ مصروفیت دے حوالے نال اُنھاں ڈٖسایا جو میڈٖا آبائی کم زمیندارہ ھے نعت خوانی دے بعد جیرھا ٹائم مِلدے او میں کاشت کاری کوں ڈٖینداں ایندے باوجو د وی وقت مِل ونجٖے تاں اپنْے پُتر محمد عامر موتھا جیرھا درزی دا کم کریندے اوندی نال اوندی دوکان تے گزار آنداں۔ اخیر تے اُنھاں آکھیا اساکوں اپنْے اندروں وڈٖائی تے نفرت دی بھاہ کوں ختم کرنْ دی ضرورت ھے۔ جھِک نوائی اچ جو چس ھے او بٖئی کہیں شئے وچ نئیں ۔ ہر دَور اچ صوفیاء نے وی مِٹ ونجٖنْ دا دَرس ڈٖتے ۔ میڈٖے خیال اچ اساکوں صوفیاء دی گاٖلھ تے عمل کر تے خوشگوار حیاتی گزارنْ دی ضرورت ھے۔
ایویں رڑھ وانگوں ڈُٖکھ جٖم پے ہِن
جڈٖاں آکھیس بس ھے تئیں کنوں دِل پھٹی نی ارمان کنوں
جیویں تئیں کیتی ھے ڈھول سجٖنْ ایویں کہیں دے نال نہ تھیوے
لا تیر ہجر دا چھوڑ گٖیوں کیرھا دِل زخمی کوں سیوے
ہوش کائینی
ساڈٖا ترکہ خواب ہَن چئی وَدے ہئیں نہ اکھ وچ کُئی سُوئی سندھ چھوڑئیے
میں ہاں یار غریب دا بٖال
دِل تیڈٖے دے ہر خانے وچ
تیڈٖے بٖاجھوں اجمل خاں کوں
جیکوں اپنْا یار سمجھدا ہم
شالا واصیؔ وَسدا رہوے او
ہک پاسے تاں بُکھ دے بھنجٖ لیوں پیٹ تے پتھر وانْیے
تیڈٖی مِنت میڑھ کریندیں ہوئیں تیڈٖے پیر دُھویسوں تھکسوں نہ
تیڈٖے لائق نمہی گُلنور ؔ جیکر میکوں معاف چا کر میں مجرم ہاں
تحسین بخاری
غریب دی عید
تیݙے محل ݙے رہ ڳی دید میݙی ݙینہہ ڈھلدے تئیں ݙکھ کیا پچھدیں
پردیس دی عید
لڳی وطن دی سک لب کھل بھل ڳے بیٹھوں نیر وہا ساݙی عید کیہی
مختیار مونس جھوکوی
ݙوہڑہ
ݙو ڳالہیں وچ تقسیم کھڑاں کیوں وسدا رسدا گھر منگدے
غزل
اے قصہ مختصر ہاسے حوالہ معتبر ہاسے
سنگسار تھئے ہاں پھس پئے بیمار دا لاچار دا
تیݙیں زلفیں کوں خم ݙیندیں زمانہ لڳ ڳیا ھوسی
اساں دریا جھئیں پاڳل ودے لبھدوں سمندر کوں
میݙے اندر دے غم ہر دم لکھاں ادرکے ݙیندے ھن
کلھپ ھے یا گلھپ ھے کھڑ حویلی کوں سجیندے ھن
میݙے نیناں کوں نیرے بہہ تیݙے قصے سݨیندے ھن
حسینی بند
(3 )
ڈاکٹر اجمل ملک
بہاولپور اچ تھیٹر تے سٹیج ڈرامیاں دے مشہور ڈائریکٹر ہن۔
چین
中華人民共和國/中华人民共和国/ 中文 جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى عوامی جمہوریہ چین، وسط ایشیاء وچ پاکستان دا ہک قریبی ہمسایہ تے انتہائی دوست ملک اے. جیندے پاکستان نال کئی تجارتی تے عسکری معاہدے ہن.
thumb|قومی نشان
thumb|چین دا جھنڈا
چین (جینکوں روایتی چینی وچ中國 آہدے ہن، آسان چینی وچ中国 آہدے ہن) ہک ایسا ثقافتی تے قدیم تہذیب دا علاقہ ہے جیہڑا ایشیا دے مشرق وچ واقع ہے۔ چین دنیا دی سب توں پراݨی تہذیباں وچوں سے ہک ہے جیہڑی اج ہک کامیاب ریاست دے روپ وچ موجود اے اور اس دی ثقافت چھ ہزار سال پراݨی ہے۔ جنگ عظیم دوم دے بعد تھیوݨ والی چین دی خانہ جنگی دے اختتام تے چین کوں تقسیم کرکے ݙو ممالک بنا ݙتا گیا، ہک دا ناں عوامی جمہوریہ چین اور ݙوجھی دا ناں جمہوریہ چین رکھا گیا۔ عوامی جمہوریہ چین دے کنٹرول وچ مین لینڈ، ہانگ کانگ تے میکاؤ، جبکہ جمہوریہ چین دا کنٹرول تائیوان تے اس دے ملحقہ علاقیاں تے ہئی۔
کیمسٹری
دنیا دی ہر او چیز جیندے وچ اساں او چیز دی اگر ساخت ،شکل تے خصوصیات کو پڑھدے ہیں کیمسٹری آہدن
ونکی:کیمسٹری ونکی:سائنس
بحرین
زبان
عربی زبان ہے.
یسوع مسیح
بس، سی ۔ ایس ۔ لیوس نے دلائل پیش کیتے ، یسوع کوں چنڳے استاد دے طور تے منݨ ہک چنڳا پہلو کائنی ۔ یسوع واضع اتے ناقابل انکار طور تے خدا ہووݨ دا دعویٰ کیتا۔ اگر اوہ خدا کائنی ، ول او کوڑا ہے اتے ایں واسطے نہ وہ پیغمبر ، نہ ہک چنڳا استاد یا نہ ہک متقی انسان ہے ، کئی دفعہ یسوع دے الفاظ کوں بیان کرݨ دی کوششاں تھیاں ، جدید " عالم" دعویٰ " سچے تاریخی یسوع" نے ٻہوں جیہاں ایجھیاں چیزاں آکھیاں جو کلاݨ ایندے نال منسوب کریندے ۔ اساں کون ہیسے جو خدا دے کلام دے بارے اچ دلیل ݙیوں جو یسوع کیا آکھیے اتے کیا نہ آکھیا؟ کیویں ہک "عالم" یسوع دی حیاتی نال ٢٠٠٠ سالاں کوں مٹا سڳدے جو یسوع ایں بارے اچ بہتر ڄاݨدے جو اوں نے کیا آکھیا اتے کیا نہ آکھیا بلکہ او جو اوندے نال راہندے ہن ، نال خدمت کریندے ہن اتے جنہاں کوں یسوع نے خود تعلیم ݙتی (یوحنا ١٤ باب ٢٦ آیت)؟
امام غزالی
آپؒ دی تصانیف
شریعت
یمن
تاریخ
مشرق وسطیٰ وچ یمن عرباں دی اصل سرزمین ہے۔ یمن قدیم دور وچ تجارت دا ہک اہم مرکز ہائی، جہڑا مصالحیاں دی تجارت کیتے مشہور ہائی۔
زاہدہ پروین
زاہدہ پروین سرائیکی زبان دی مایہ ناز گائیکہ ہن۔ انہاں نے حضرت خواجہ غلام فرید رحمتہ اللہ علیہ دے کافیاں ڳائے ہن۔
ذیشان نون
ذیشان نون سرائیکی ٹیلی فلماں دے ہک اداکار ہن۔
ماء دھرتی دا نقاش ۔۔۔عاشق بُزدار
’’عاشق بُزدار دی شاعری سرائیکی وسیب دے کُچلیے ہوئے پورہیت عوام دے ڈُٖکھ درد دا نوحہ ھے۔ ‘‘ ایہ تبصرہ عزیز الرحمن ملک کیتے اتے سئیں عاشق بُزدار دی کتاب’’ قیدی تخت لہور دے‘‘ دے چھیکڑ وچ فلیپ دے طور تے لکھیا کھڑے۔ لیکن میݙے خیال وچ عاشق بُزدار صرف مہقور دا نوحہ گر نئیں بلکہ ایندے نال نال او سرائیکی وسیب اتے سرائیکی قومیتی سوال دا مورخ اتے نقاش وی ھے۔ موضوعاتی اعتبار نال انہیں دی شاعری وچ تنوع پاتا ویندے ۔ انہیں دی شاعری تہذیبی ، سماجی تے معاشرتی ، معاشی ، لسانی اتے وسیبی تاریخی روئیں دی امین اے۔
ساݙے بابے ݙاݙے بݨ ڳئے