cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اجمل خٹک
وفات
اجمل خٹک، جیہڑے کافی عرصہ توں علیل ہن، 7 فروری، 2010ء کوں پشاور دی ہک مقامی ہسپتال وچ انتقال کر گئے۔ کافی عرصہ اوہ سیاست توں کنارہ کش رہے تے آخری ایام انھاں نے اپݨے آبائی گراں اکوڑہ خٹک وچ گزارے۔ اکوڑہ خٹک وچ ہی انھاں کوں سپرد خاک کر ݙتا گیا۔ انتقال دے وقت انہاں دی عمر پچاسی سال ہئی۔
ابراہیم بن اغلب
thumb|اغلبی درہم عہد عباسی دا ہک حاکم (184ھ تا 196ھ) خلیفہ ہارون الرشید دے عہد وچ شمالی افریقہ وچ آئے ݙینہ بغاوتاں برپا رہندیاں ہن۔ ابراہیم اغلب والیے زاب نے باغیاں کوں شکست ݙے کے تمام ملک وچ امن و امان بحال کر ݙتا تے 184ھ وش سلطنت بنو اغلب دی بنیاد رکھی۔ اوں نے قیروان دے نال عباسیہ ناں دا ہک نواں شہر وسا کے اینکوں دارلحکومت بݨایا۔ ہارون الرشید نے افریقا دی مارت مستقل طور تے اوں دی تحویل وچ ݙے ݙتی۔ ابراہیم دی حیثیت ݙوجھے صوبائی گورنراں دی نہ ہئی۔ اوہ تمام امور وچ خود مختار ہئی تے خلیفہ کوں صرف 40 ہزار درہم سالانہ خراج ادا کریندا ہئی۔ اوں نے ٻارہاں سال تک بڑے امن و امان نال حکومت کیتی تے اوں دے بعد اوں دے بیٹے ابو العباس عبد اللہ نے تے ول 201ھ وچ زیادۃ اللہ نے حکومت دی باگ ݙور سنبھالی۔ اوں دے دور وچ مسلماناں نے سسلی تے صقلیہ تے قبضہ کیتا۔
ماٻولی جڳ ݙیہاڑ دا سنیہا
اج دے ڈیہنہ دا اہم پیغام۔۔۔۔۔۔۔ا ج دے ڈیہنہ کوں مابولی دا ناں ڈے کیں اہم ترین ڈیہنہ بنڑا کیں ہر قوم اپڑیں طور تیں تقریبن ہر جاہ تیں وڈے ذور شور نال منایا ویندا پئے میڈے خیال اچ سرائیکی قوم وی ایں ڈیہنہ کوں وڈے زور شور نال تقریبن ہرشھر اچ منیندی پئی اے سرائیکی اے ڈیہنہ ضرور منانون تھوڑا جیہاں اوں ڈکھاری مادے نو حے کوں وی ضرور سنڑن۔اوں بھینڑ دے کرلاٹ تیں وینڑ وی ضرور سنڑن اوں ماتیں بھینڑدے ہک پتر بھرا کوں ایجنسیاں چاگئین بے سارے پتر بھرا تیں باہرو ھنپئے اج ایں سونڑھیں ڈیہنہ کوں منانونڑ دے سانگ سبب کٹھے وی تھیندے پئین صلاح جہیں گال اے کیوں نہ ایں کٹھے تھیونڑدا اساں اے فایدہ ای نال چا گھنوں احمد مصطفے کانجودے رھائی دے مسئلے کوں وی نال بٹائی جلوں ایہا مابولی دی ریلی کوں احمد مصطفے کانجو دی رھائی دی ریلی بنڑاوں چا ہک ایویں اپت اچ صلاح جہیں صلاح اے میڈے خیال اے ایویں کروں چا ڈیکھو توھاڈی مرضی اگر توھاڈا دل بدھیچے تیں کرو میں ضرور کریساں اور بھرپور طریقے نال کریساں اج نہ کل اخر کرنڑاں تیں ھ ۔ھ جو سرائیکی اساں نہ کریسوں بیا کون کریسی بحرحال ہک بہوں اہم مسئلہ اے میڈا فرض ھا میں نشاندہی کر ڈتی اے تساں جانڑو توھاڈا کم جانڑے لیکن اتھائیں ہک گال بی وی سمجھ گھنو پوری دنیا دا نگاہیں کھڑیاں توھاڈی ہیں گال تیں ھن سرائیکی اپڑیں مظلوم مجبور اسیر بے جرم قیدی دے مسئلے کوں کیویں چیندن کتنا موثر اواز اٹھدی اے میں کلھا جیرھی ٹیں ٹیں کر سگداں اومیں اج کنوں شروع کر ڈیساں میڈے واسطے دعا کریسو اللہ سئیں میڈی ایں ٹیں ٹیں کوں بھاگ لاوے جیوو پئے سرائیکستان زندہ باد تساں زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی (٢١ فروری ١٩)
زاہد مستوئی
نمونہ کلام
زاہد مستوئی
غزل
جَانیاں مِیڈے جَنم تُھوڑے تاں نَئیں
ابراہیم بن ولید
بیعت وچ اختلاف
ابراہیم بن ولید ہک برائے نام خلیفہ ہئی کیونکہ اس دی خلافت کوں تسلیم نی کیتا گیا۔ صرف چند لوگاں نے بیعت کیتی ہئی۔ اکثریت نے بیعت نہ کیتی ہئی۔ اوہ کݙہیں خلیفہ دے لقب نال پکارا ویندا تے کݙہیں امیر دے لقب نال پکارا ویندا ہئی۔ ہک جمعہ وچ لوگاں نے اینکوں خلیفہ آکھ کے سلام کیتا تے ݙوجھے جمعہ کوں محض امیر دے لقب نال، آئندہ جمعہ کوں نہ خلیفہ آکھا تے نہ امیر آکھا۔ ابراہیم بن ولید ہیں تذبذب دے عالم وچ چار مہینے دے عرصہ تک خلافت تے فائز ریہا۔ ہک روایت دے مطابق اوہ کل ستر (70) ݙیہنہ تک خلیفہ ریہا۔
سرائیکی لوک سانجھ دی تنظیمِ نو
سرائیکی لوک سانجھ موجودہ کلچر کوں ترقی ݙیوݨ چاہندی ہے تاں ایندا واضح مقصد اے ہے جو موجودہ کلچر وچ تبدیلی آسی۔ جے موجودہ کلچر توں سرائیکی عوام دی بے توجہی ریہی تاں وت ݙر اے ہے جو ارتقاء اَتیں تبدیلی دے عمل وچ ایندی جاہ کوئی اجنبی کلچر نہ مَل گھنے۔ ایں کیتے اپݨے کلچر کوں اَپنا کرائیں ایندی ارتقائی تبدیلی کیتی ونڄے تاں جو ساݙا کلچر اڄ دے تقاضیں کوں پورا وی کرے اَتیں ایندے نال اپݨی انفرادیت وی قائم رکھے۔
سرائیکی لوک ادب وِچ تذکرے
پاکستان بݨݨ توں بعد، جینویں جینویں سرائیکی خطے دے شاعراں ادیباں کوں تخلیقی اظہار، ماضی دے ورثے بارے تحقیق دے رستے  ملدے ڳئے انہاں سرائیکی ادب دے دامن کوں وسعت ݙیوݨ شروع کر ݙتی اتے کجھ لکھاریاں اپݨی زبان سرائیکی وچ لکھیا تے ایندے نال نال قومی زبان اردو وچ سرائیکی تاریخ تے ادب بارے لکھیا۔
سرائیکی تے قوم پرست وچ فرق
اے ہے شاکا گاڈی صیحب دا اعتراف جیہڑا انھاں بطور یاداشتی نوٹ اپنْے زاتی رسالے ءچ چھاپے ۔۔۔ جیویں شاکا بھائی جان فرمیندن جو" میں سینیٹرز نال لابی کیتی۔۔۔سینیٹ دی قائمہ کمیٹی دے میٹنگز وچ شریک تھیم۔۔۔۔۔ بل دے حق وچ جݙاں اساں کُجھ سرائیکیں سینیٹ دے چیرمین رضا ربانی کوں ملݨ دی درخواست کیتی تاں اُنہیں چٹا انکارکر ݙتا۔" ۔۔۔۔۔۔
فرید ساجد لغاری
کافی
رَت نال میندی لوونڑی
ظہیر مہاروی
نثری لکھت دا ہک نمونہ
انہاں چوں ڈاند کہڑَئے ؟
دید جوگی سہی
سجھ کنوں روشنی ہے ....ستاراں کیتے
ہجر دے دانگ
درد پیتا ونجے، اتنا پیتا ونجے
فرید ساجد لغاری
کافی
مَن مور دی ' تھی ہُنڑ ولا
ظہیر مہاروی
الا وچوں ہک غزل
ہجر توں بعد ہی وصال آندے
توں کڈاہیں نی بُکھا مر سکدا
کہیں کوں اتنا کتھے خیال آندے
"الا" وچوں غزل
دل وچوں درد کجھ نکل گئے تاں
خالد پرویز
چوݨی
آ میݙی سوهݨی ، بݨ چوݨی
فقیری
ول بهانویں کشکول وی نہ چا
خود کوں آپ فقیر سݙیندن.........!!!!!
ݙکھ زاد
جیویں کوئی کم ادهورا رہ ونجے تے یاد نی آندا
کݙاہیں او ناخدا لگدے
ٹاکیاں
ول او کہیں دے کارے کینی
آ کوڑ الانوݨ کار کروں
جݙاں هاڑ دے چونسے لہہ پوون
عائشہ قیوم عظیمی
عائشہ قیوم عظیمی، روحانی اکیڈمی لاہور اچ استانی مقرر ہن تے سلسلہ عظیمیہ دی ہک ذمہ دار رکن تے محقق ہن۔
فرید مت
(رپورٹ:ناصر اعوانْ)
حوالے
ونکی:فرید مت
اقوام متحدہ
اقوام متحدہ
thumb|اقوام متحدہ دا پرچم
پڑ اڄوکیت
١ـاینکوں اتم کرݨ آلے کُج اُشاکاں دے ناں تے انہاں دیاں کتاباں دے حوالے
٤ـمصنف مر ڳئے رونالڈ بارتھس (Roland Barthes) دی مشہور کتاب جیندے وچ او آکھدے کہ متن وچوں معنی دا سورس متن ہی ھ نہ کہ مصنف، مصنف کوں متن اچ سلہاڑ تے تساں متن دے سمورے امکانات دی پھلپھوٹ نئیں کر سڳدے، مصنف دی موت ایں بارے بہوں ستھری کتاب ھ تے ہر ادبی بندے کوں پڑھنی چاہیدے ھ
یا یونایٹڈ
سردار عثمان بزدار
سیاسی زندگی
اوہ پاکستان تحریک انصاف دے ٹکٹ تے پنجاب صوبائی اسمبلی دی نشست کیتے پاکستان دے عام انتخابات، 2018ء وچ حلقہ پی پی-286 (ڈیرہ غازی خان-2) توں کھڑے تھئے تے کامیاب رہے۔ انہاں نے 26,897 ووٹ حاصل کیتے تے آزاد امیدوار سردار محمد اکرم خان کوں شکست ݙتی۔
اقبال سوکڑی دی شاعری تے نواں تنقیدی بیانیہ
اقبال سوکڑی دی شاعری تے نواں تنقیدی بیانیہ
شاعر نہ کوئی فلسفی ہوندے تے نہ اوندی شاعری فلسفے دا نعم البدل ہوندی ہے‌، او اپݨی بھوئیں نال جڑیا ہویا انسان ہوندے. اوندی جڑت اپݨی بھوئیں تے بھوئیں داں چیزاں تے انساناں نال ہوندی ہے. اوں دھرتی دی سماجی، ثقافتی، تاریخ تے سیاسی آئیدیالوجی نال اوندی فطری جڑت ہوندی ہے. اوں بھوئیں دی آئیڈیالوجی اوندے اجتماعی لاشعور دا حصہ بݨ ویندی ہے. ساݙی وسیبی آئیدیالوجی جیݙی قدیم ہے. ایندا رنگ ساݙے لاشعور وچ اوݙا پکا تے سچا ہے. ساݙے وسیب دی شاعری اپݨی ثقافتی ریت نال جڑی شاعری ہے. ساڈی بھوئیں ایݙی ذرخیز ہے جو نظریہ یا تھیوری، جتھوں جیویں وی ایں بھوئیں تے آئی ہے اوکوں مقامی رنگ وچ رنگ چھوڑیس. ساݙیاں تہزیبی پاڑاں ایݙاں جھکیاں ہن، جو شوہ توڑیں ویندن. ساکوں ہر دور وچ منیا تاں گئے پر تھژ کوئی نیں سڳیا. جو کجھ وی تھی ونجے اساں بے ہاڑے تاں نیں تھی سڳدے. اینویں ای ساݙا ادب، ساݙی شاعری اپݨی ثقافت تے تہزیب نال جژی ہوئی ہے. ادیب ناں تاں خلائی مخلوق ہوندے تے نہ اوندا ادب خلا وچ تخلیق تھی سڳدے. اوندا ادب اپݨی. بھوئیں، تے اوندی آئیڈیالوجی وچوں نسردے. او اپݨی بھوئیں دی سیاسی، سماجی تے سماجی آئیڈیالوجی نال جڑیا ہک انسان ہوندے،. اینویں ہک ناں اقبال سوکڑی دا وی ہے. جیندی فکری جڑت اپݨی بھوئیں نال ہے. ہݨ تائیں انہاں دی شاعری دے ست مجوعے آچکن. انہاں دی شاعری دی طبعی عمر میݙی عمراں تو وی ودھ ہے. سرائیکی دا ہر شاعر انہاں کوں اپݨاں استاد منیدے. ایں مہا استاد شاعر ہر صنف شاعری کوں اپݨے اظہار دا ذریعہ بݨائے. انہاں اپݨی شاعری دا منڈھ ݙوہڑے توں بدھا، تے غزل انہاں دا خاص مقام ہے. ایں توں علاوہ نطم، کافی،. قطعے رباعیاں کوں وی اپݨے خیالات دے اظہار دا ذریعہ بݨائے.
آسانول سک سئیت سنواروں
سرمایہ داری نظام نے صنعتی ترقی دے نانویں اڄ دے بندے کوں وی مشینی بݨا ݙتے. اوندی سوچ وی اپݨی نئیں رہ ڳئی.
؎ میں ایں خوف توں شیشہ کھڑا ݙیہداں یارو
مابعد جدیدیت ساکوں عالمیت توں اپݨیاں پاڑاں تے ثقافت، مرکزیت توں مقامیت، مہا بیانہ، ( خواہ او کہیں غاصب دا ہووے کہیں وی مذہبی ٹھکیدار دا) توں مقامی تے چھوٹے بیانے، ( جہڑے ساݙی بھوئیں توں نسردن) اشرافیہ توں عام لوکاں، عالمی یا غیر زباناں توں اپݨی مقامی ٻولی، ملاں یا کہیں وی مزہبی ٻانبھݨ دی تعلیم توں صوفی، بھگتی یا انسان دوستی دیاں تعلیمات، بدھل معناں توں تکثیریت آلے پاسے پندھ کرویندی ہے. اقبال سوکڑی دی شاعری انہاں ورتاریں نال پر ہے. انہاں دی شاعری مروجہ ہئیتی تے فکری زوایاں نال بغاوت دا ݙوجھا ناں ہے.
"یوسف نون ملتانی"
(مطبوعہ مقالہ "وسوں ویہڑے" اقبال سوکڑی نمبر) ونکی:سرائیکی شاعر
سرائیکی لوک قصے
قصولی برقصے داآغاز مخصوص طریقے نال کریندے ہِن ، سرائیکی اچ اکثر باشاھواں داراج رھیاء ۔ ہر قصے دی شروعات جمہوری سوچ نال تھیندی ہے ۔
پہاکہ
٤َ ایندے اجزاء عام طور تے ہم قافیہ ہوندن
اسم صفت
نوٹ: اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو جہڑے اسم دی صفت بیان کیتی ون٘ڄے اوکوں موصوف آکھیا ویندے تے موصوف دی صفت ہمیشاں موصوف کنوں پہلوں آندی ئِ  جیویں جو ’’ وݙا آدمی‘ کالا کاں، بگا بغلا‘‘ وغیرہ وغیرہ۔ ونکی:سرائیکی قواعد
الامین
thumb|آمین دے دور دا دینار امین الرشید عباسی خلیفہ تے ہارون الرشید دا بیٹا ہئی۔ زبیدہ دے بطن توں ہئی۔ ہارون الرشید دی وفات 193ھ دے بعد خلافت سنبھالی۔ پیؤ نے سلطنت کوں ݙو حصیاں وچ تقسیم کرکے اپݨے ݙوہاں پتراں امین تے مامون دے حوالے کرݨ دی وصیت کیتی۔ تے یکے بعد دیگرے ݙوہاں کوں اپݨا ولی عہد بݨایا۔ بعد وچ امین نے مامون دی ولی عہدی دا معاہدہ خانہ کعبہ توں منگوا کے پھاڑ ݙتا۔ تے اپݨے پتر دی ولی عہدی دا اعلان کیتا۔ ایویں مامون نے خراسان توں بغداد تے حملہ کر ݙتا۔ دجلہ وچ فرار تھیندے ہوئے امین کوں قتل کر ݙتا ڳیا۔ کاہل تے عیش پسند ہئی اس واسطےے سلطنت توں ہاتھ دھو ٻیٹھا۔ ایندے بعد مملکت دی زمام مامون الرشید دے ہتھ وچ آئی۔
مایوس چھیڑو (شبیر لغاری)
اساکوں تس مریندی ہے طلب کوں شوق دھانونڑ دے
آئیوڈین
آیوڈین یا بنفشیہ (Iodine) ہک کیمیائی عنصر ہے جیہڑا دوری جدول (Periodic table) وچ ہیلوجن گروہ نال تعلق رکھدا ہے۔ اس دا جوہری عدد 53 ہے یعنی اس دے ہر جوہر وچ 53 اولین (protons) ہوندن۔ آیوڈ دا صرف ہک ہی ہمجاء (isotope) پائیدار ہوندا ہے تے اوہ 74 تعدیلن (neutrons) دے نال آیوڈین-127 ہے۔ thumb|Sample of iodine آئیوڈ دے سیمپل آیوڈ ہک ٹھوس عنصر ہے۔ فارغہ دی حالت میں آیوڈ کا رنگ جامنی ہوندے۔ گندھک دی طرح آیوڈ وی غیر دھاتی عنصر ہے۔
حوالے
ونکی:سائنس ونکی:علم
غزوۂِ بَحران
غزوہ بَحران (عربی:غزوة بَحران) جمادی الاول ترئے ہجری کوں مسلماناں تے بنو سلیم دے درمیان پیش آیا۔ مسلماناں دے پہنچݨ توں پہلے ہی دشمن بھڄ چکا ہئی۔ مسلمان جیہڑی جگہ دفاع کیتے پہنچے، اوں مقام دا نام بحران ہئی، اونہی نسبت نال ایں غزوہ دا ناں وی غزوۂِ بحران مشہور تھی ڳيا۔ مسلماناں کوں اطلاع ملی کہ بنو سلیم جمعیت کٹھی کریندے پئے ہن، حضور 300 افراد دے ہمراہ دفاع کیتے روانہ تھئے تے بحران نامی مقام تے پہنچے، بحران، فرع دے کول ہک جگہ ہے، چوݙہ ݙینہہ مدینے توں ٻاہر رہیے مگر دشمن منتشر تھی چکا ہئی تے مقابلہ نہ تھیا۔  دشمن بغیر مقابلہ کیتے بھڄ ڳیا، کوئی جانی یا مالی نقصان نہ تھیا۔ اوں دوران مدینہ وچ حضرت ابن ام مکتوم نائب مقرر ہن، جیہڑے ہک نابینا صحابی ہن۔
پہلا پہلا پوسٹر (رفعت عباس)
ایہ گالھ پہلے شہر دے ہک شاعر کیتی'کجھ مدت تئیں بئے لوکی وی کٹھے تھی آئے'ہک ڈو کالج دے استاد'ڈو ترے شاگرد'سٹھ ورہے دا ہک ریٹائرڈ سپاہی'مشہور ہک کالم نگار تے جیڑھے ہوٹل وچ اوہ چا پیندے اوندے ڈو بیرے
ابراہیم جاہد
کافی
مونجھیں دی ماری دل ھے نماݨی
ہݨ ول آ ٻیٹ دا واسی آ تیݙے ٻیٹ کوں مونجھ مریندی ھے
ساݙے مال کوں سئیں آں ہݨ توݨی وچ ٻیٹ چراند ملی نئیں
جھٹ تے پیلھوں بھک تے بھنگرے ٻوٹے ٻلھیوں چئی پن جھمراں لئی پن
جاوید آصف قادرالکلام شاعر
سینگیاں دول وجیندیاں سہرے اہدیاں پن
میں بانگ اپݨی دے نال سجھ ہاں ابھار سگدا
میں ایں جہنم کوں ہک ڄیہاڑے بݨیساں جنت
یا جیویں وستی دا ہک سیاݨاں سِوَڈھا جٹ دھرتی اماں دے سینے تیں سیݨپ دا چوپا لیندے
ہک ڄماندرو شاعر ہی معاشرے دے تلخ روییں دی عکاسی کر سگدے. اور حقیقت دے قریب ترین شاعری کر سگدے انویں تاں غزل وچ ٻہوں وڈے ناں ہن اچھوتے رنگ وچ غزل لکھی گئی ہے لیکن جاوید آصف ایں سنجاݨ وچ ایں سݨھپ وچ نشابر تے وکھرے تے نویکلے کھڑن.........
ملوہیا سدا سُہاڳݨ
ملوہیا:وسوں دی اجوکی ہک اکھ
خان امیر تابش نیازی
غزل
توں تاں تابش سکھ دی چادر پا سمدیں :
جتھاں سچائ دا درس ملدے ‏
بُٹ ہِن رول فقیر تماشہ ݙہدا ڄُل
سُدھ نئیں چُھٹ کے خُود شَمشِیر تے ڳَل آندئے
آخر ترُٹ کے ڈھاسی ہِک ݙِینہہ پیراں وچ
کل سَݙوِیساں پیر تماشہ ݙہدا ڄُل
جڳ ہسانویں تاں ݙسا میں کیا کراں
نظم
کِھنڈ ڳئے ہِن چودھار منافق
ہوندے نئیں مئے خار منافق
ساکُوں وی ہِک ٹکرے تابشؔ
آزاد نظم
مٹی خاک سوا‎ ‎‏ زندگی ہے
وت اے سوچ کہ چپ کر وینداں
سُڄاک ماݨھوں، روہی دا روہیلاغیورؔ شاعر
غیورؔ دیاں ہُݨ تک ترئے کتاباں ادبی حلقیں اچ مقبولیت حاصل کر چُکن ۔ جنھاں دے ناں ’’کُجھ اَلا سانولا‘‘،’’ سِر دھرتی دی ویل‘‘تے ’’عذاب خوابیں دے نال ہوندن ‘‘ ہِن۔ غیورؔ دی شاعری پڑھݨ دے بعد میں مجبور تھی ڳیاں جو ایں نوجوان دی شاعری تے کُجھ سطراں میں وی اپݨے حصے دیاں لکھاں۔ غیورؔ دی ساری شاعری سرائیکی وسیب دا نوحہ ھے۔ ایہ نوحہ چھڑا رووݨ کیتے نئیں لکھیا ڳیا بلکہ روندیں کوں کھِلاوݨ کیتے ، جذبے تے جنون کوں زندہ کرݨ سانگے، وسیب واسیں دے دِل ٻدھاوݨ دے نال نال انہیں چہریں دی نقاب کُشائی کیتی ڳئی اے جتھاں ساݙی ماء دھرتی دی رَت پِی کراہیں اپݨیاں محل ماڑیاں اُسارین ، ساݙا مزدور کسان احٖ وی اُنھاں دی غلامی کرݨ تے مجبور ھے۔ ایہ مجبوریاں اوں وقت ختم تھیسن جݙاں اساں فرعون نما سرداریں دے محلیں دیاں اُساریاں چھوڑ کراہیں اپݨے گھر کوں بناوݨ سجاوݨ سانگے قدم ودھیسوں۔ غیورؔ بخاری ادبی حوالے نال اپݨا فرض نبھا کراہیں موہری ہووݨ دا ثبوت ݙتے۔ مثال دے طور تے کربلا دی تاریخ ، منصور دا سولی تے جھوٹے کھانوݨا غیورؔ دی شاعری دا اہم موضوع ریہن۔
فلسطین
فلسطین دنیا دے قدیم ترین ممالک وچوں ہک ہے۔ ایہ اس علاقے دا ناں ہے جیہڑا لبنان تے مصر دے درمیان ہئی جس دے بیشتر حصے تے ہݨ اسرائیل دی ریاست قائم کیتی گئی ہے۔
بھرا اکبر ملکاݨی صیہب کیتے خاص طور
نہ اسمبلی پرے تے نہ ممبران پہلے بال جمنڑ تاں ڈیوو سئیں صوبے سرحد دا ناں بدل سگدے تاں اے کوئ حدیث نی جو بدل نی سگدا ، سئیں ھنڑ تاں اناں ساریں دی کنڈ تھپی ونجے جہڑے پنجاب دی تقسیم  تے اساڈے کیتے انج صوبے  دے حامی ھن یا اساڈے کیتے انج صوبے دی گال کھڑے کریندن بھلے او " ن" اچ کیوں نی کھڑے، وسیب دے ھر منتخب ممبر نال ملاقات کر تے اناں کوں پنجاب دی تقسیم اتے مجبور کیتا ونجے تاکہ صوبے دی قرارداد پاس تھیوے ، رب دا ناں ھیوے کہیں اتے فتوے جاری نہ کرو، اے گال یاد کراھے جو پنجاب دی تقسیم دا ایں توں بہتر موقعہ ول نہ ملسی ، کیونجو ایں وقت PTI تے PPP دے نال اسٹبلشمنٹ وی پنجاب دا زور/طاقت تورنڑ چاھندن ، اے وی سچ ھے جو اے اناں دی ھنڑ اساڈے نال خیرخواھی توں زیادہ اپڑی مجبوری بنڑ گئی اے ، سجنڑو سچ تاں ایہو ھے پر سچ کوں مرچاں وی ھوندن پڑھدیں یاد رکھسو ضرور ۔ ۔ ۔ جیوے سرائیکی. مسن
سرائیکی لوک ادب دے شخصیّتاں
ڈاکٹر مہر عبدالحق دی 708صفحات اتے مشتمل ضخیم کتاب "ملتانی زبان اور اس کا اردو سے تعلق" جیندے کل پندرہ ابواب ہن۔ ایندے وچوں 9 واں باب "ملتانی لٹریچر" دے حوالے نال ہے۔ جاں جو کیفی جام پوری دی کتاب "سرائیکی شاعری" مطبوعہ 1969ء، ناشر، بزم ثقافت ملتان، کتاب سرائیکی شاعری دی اصناف اتے سرائیکی شاعری دی ادبی تاریخ ہے۔ پنجاب یورنیورسٹی، لاہور دی طرفوں "تاریخ ادبیات مسلمانانِ پاک وہند" مطبوعہ (1971ء) دی جلد چوݙاں دا ستواں باب "سرائیکی ادب" بارے ہے۔ جینکوں نامور محقق میر حسان الحیدری ہوراں ادبی تاریخ نویسی دے اصولاں مطابق لکھئے ۔ کیوں جو ایہ تحقیقی پراجیکٹ اقوام متحد ہ دے ادارے یونیسکو دی طرفوں پنجاب یونیورسٹی کوں ݙتا ڳیا ہئی۔ یقینا انہاں دی طرفوں ادبی تاریخ نویسی بارے تحقیق تے تنقید اَتے ٻئے ضابطے اصول مقرر کیتے ڳئے ہوسن تاں ایں حوالے نال میر حسان الحیدری دے تحقیقی مقالے ’’سرائیکی ادب‘‘ مشمولہ ’’تاریخ ادبیات مسلمانان پاک وہند‘‘ کوں سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دے سلسلے وچ خشت اول دا، مربوط اتے معیاری درجہ حاصل ہے۔ بعد دے زمانے وچ آوݨ والے مورخین و محققین ادب نے میر حسان الحیدری دی تحقیق کوں بنیادی حوالہ بنا تے اپݨے ادبی تاریخ نویسی دے کم کوں اڳاں ٹوریئے۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی لکھدن:"'سرائیکی شاعری تے سرائیکی شاعراں دے متعلق جتنیاں وی وݙیاں چھوٹیاں کتاباں لکھیاں گیاں ہن انہاں وچوں معیاری تے قابل ذکر جیکر کوئی کتاب سامݨے آئی ہے تاں اوہ کیفی جام پوری دی کتاب ’’سرائیکی شاعری‘‘ ہے پرایندے نال سب کجھ نہیں تھی گیا۔ اڄݨ اساکوں اساݙے شاعراں دے حالات تے شخصیات تے اُنھاں دے کلام دے فکری تے فنی جائزیاں دی ضرورت ہے تے ٻہوں ضرورت ہے۔'"
استاد عادل رشید دی یا د اچ
استاد عادل رشید پکے مارکسسٹ تے ماءسٹ ہن۔ملکی تے بین ا لالقوامی ھالات تے انہاں دی گہری نظر ہوندی ہا ۔انہاں دے تجزیءے شوق نال سݨے ویندے ہن ۔ اوہ میجر اسحاق تے دوست محمد بھچر تے انہاں دے نظریے دے پرچارک تےعاشق ہن تے ساری زندڳی اسے عشق اچ گزار ݙتی ۔اوہ میانوالی اچ تاے مزدور کسان پارٹی دے اندر سراعءیکی قومی تحریک دا ہک وݙا تعارف ہن،انہاں ایں سانگھے ٻہوں سارے آرٹیکل لکھے تے میانوالی دے سیانݨیاں کوں این پاسے متوجہ کیتا۔اوہ پروفیسر اسلم ملک مرحوم دے پھپھیر ہن جہڑیاں سراءیکی تاریخ ۔ثقافت تے ادب واسطے ٻہوں وݙیاں خدمات سرانجام ݙتیاں۔
اجمل ساجد
اجمل ساجد دے بارے وچ انہاں دے ہک دوست مہر فیض دا لکھا ہویا مضمون اردو زبان وچ
چند ماہ قبل پیر ذولقرنین شاہ بخاری جو۔ اجمل ساجد کے بہت اچھے دوست ھیں آئے چاچو سے ملنے ۔۔اور پرزور فرمائش کی کے اجمل بھائی میں الیکشن لڑ رہا ہوں مجھے ترانہ ریکارڈ کرا دو ۔۔۔اجمل ساجد  نے کہا ۔۔مرشد ست بسم اللّه ۔۔کیوں نہں ۔۔۔۔ انہوں نے کہا کے جس میں نواز شریف شہباز شریف کی تعریف هو ۔۔۔اجمل ساجد نے ہاتھ جوڑ لیے مرشد آپکی ذات سر آنکھوں پے پر میں وسیب کے دشمن کی تعریف نہں کر سکتا مجھے معاف کر دیں ۔۔میں نہں گاؤں گا ۔۔۔ اپنے دوست کے پرزور اسرار پے اس شرط پے آمادگی ظاہر کی کہ میں آپکے لیے چند الفاظ گنگنا دوں گا ۔۔۔ اسی دوران کراچی گئے اور انکا ایک ترانہ گایا پیر ذولقرنین کے لیے ۔۔۔۔۔انکے ایک چاہنے والے نے کچھ دنوں پہلے وہی ترانہ فیسبک پے ڈال دیا اور ساتھ  اجمل ساجد  کی تصویر لگا دی ۔۔۔
سرور کربلائی
دھی داناں  :۔۔۔۔ معصومہ نرجس کربلائی
خاکہ
سرائیکی دیاں کجھ خاکہ دیاں کتاباں تے خاکہ نگار ایہ ہن۔
سرور کربلائی
غزل
توں ھک وار ولا بول ..
بےسوبھ وفا بول ..
اے حسن ازل گول تیݙی رول ݙتا ھے
ݙیکھوں تاں سہی کون کیڑھے پانی دے وچ ھے
خاکہ
اللہ سئیں موجود خاکہ نویسیں وچ برکت پیسے تے شہکار خاکے دی خالی جاہ کوں چنڳی رُوت بھریسن
سرور کربلائی
غزل
دل آھدا ھے باہیں دا رحل بھیج ݙیویجے ،
کئ سر ھے نہ پتھر ھے نہ مخلوق دے کٹھ ءن
رام لعل چھاٻڑا
لکھتاں
• آئینے۔۔۔۔۔۔( افسانے) • انقلاب آنے تک۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • نئ دھرتی پرانے لوک گیت • وہ مسکراۓ گی ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • گلی، گلی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • آواز تو پہچانو۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • چراغوں کا سفر۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • کل کی باتیں۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • پکھیرو۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • انتظارکےقیدی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • اُکھڑےہوۓ لوگ۔۔۔۔۔۔۔۔ • گزرتے لمحوں کی چاپ۔۔ • معصوم آنکھوں کا بھرم۔ • سدا بہار چاندنی۔۔۔۔۔۔۔ • ڈوبتا ابھرتا آدمی۔۔۔۔۔۔۔ • ایک اور دن کو پرنام ۔۔۔۔ • آتش خور۔۔۔۔۔۔۔( ڈرامے) • دریچوں میں رکھے چراغ • رام لعل کے منتخب افسانے • رام لعل کے شب وروز۔۔۔ • چاچی کاڈھابہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • جو عورت ننگی ہے۔۔۔۔۔۔ • رام لعل کی پیاری پیاری کہانیاں • مُٹھی بھر دھوپ ( ناول  ) • کہر اور مسکراہٹ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • نیل دھارا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • آگے پیچھے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • سورج جیسی رات۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • خواب خواب سفر ( سفرنامے) • زرد پتوں کی بہار۔(سفرنامہ پاکستان) • ماسکو یاترا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ •اردو افسانے کی نئ تخلیقی فضا ۔ • کوچۂ قاتل (1947 میں میانوالی سے ہجرت کی آپ بیتی) • قند مکرر۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • رام لعل کےنام خطوط۔۔۔۔۔ • حرفِ شیریں۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ • خواجہ احمد عباس کے منتخب افسانے • رام لعل کی افسانہ نگاری • رام لعل ۔۔فن، شخصیت۔
سرور کربلائی
سرور کربلائی دےچند اشعار :۔۔۔۔۔۔۔
میں کلہاں میکوں لکھاں خُدا ویڑھ گۓ ہِن۔۔۔۔۔۔
ابراہیم واصف
ابراہیم واصف عمرانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
قطعہ
واصف جِھݨکاں ݙیندیں ݙیندیں
ݙینہہ زندگی دے مُک وی سگدن
غزل
کڈھانوݨ دھاڑ آ ویندے
فکر باڑیا ودا ہوندے
میݙا دشمن سجݨ والی
ستم کر کاڑ آ ویندے
ابراہیم واصف عمرانی
اَمرود
فائدے
موٹاپے کنوں بچاؤ
اَنجم لاشاری
ہک جدت پسند عظیم شاعر
میرے گھر میں کیا ڈھونڈو ہو
شب کے چہرے پہ ملا صبح کا غازہ دیکھو
کرا چی وچ انجم لاشاری دا ہک نواں روپ اساݙے سامݨے آندے کیونکہ اوں ویلھے پورے پاکستان دے وچ سرائیکی صوبہ دی تحریک جیکوں اساں مزاحمت آہدے ہیں اوں تحریک نے مزاحمتی ادب کوں جنم ݙتے جیں وچ عزیز شاہد، عاشق بزدار  تے ٻئے ݙھیر سارے شاعر ہن تاں انجم لاشاری دی شاعری وچ وی اساکوں مزاحمت دے اشارے لبھدین
ول ادا نزیر لغاری جیڑھے جو  سرائیکی علم۔و ادب وچ ہک نشابر شخصیت ہن انہاں سرائیکی عوامی سنگت دی بنیاد رکھی اتے کراچی وچ عظیم کٹھ خواجہ فرید کانفرنس کیتی ویندی ہائی جیں وچ انجم لاشاری سرائیکی قوم کیتے شاعری تے تقریاں نال ہمیش موہری رہئے
کھو کسیجݨ لگن
سرائیکی علاقے دے ضلعے
تفصیل
انتظامی اعتبار نال سرائیکی وسیب دے اضلاع درج ذیل ہن.
گولڈن ٹیمپل
thumb|1860s گولڈن ٹیمپل
گولکنڈہ
ایہ علاقہ دنیا بھر وچ ایں دے کاناں توں ہیرے جواہرات دی کان کنی کیتے مشہور ہے۔ اتھوں ملݨ والے ہیریاں وچ کوہ نور، دریائے نور، ہوپ ڈایمنڈ، آئڈل آئی دنیا دے مشہور ہیرے ہن۔
سِر چِٹا تے راگ پھِٹا
سِر چِٹا تے راگ پھِٹا، سرائیکی افسانہ، لکھت سیݨ طلعت نقی
ودھ ہا ۔ پہلی رن سکی سوتر ہئی ۔ جیکوں مِلخ دے راہ تے اوندے پیو پرنایا ۔ ڈوجھی ذال سنگھتی دی بھینڑ
اوہا چھوہِر اکھیاں دے اگوں آ ویندی ہاسی ۔ او وسائے دے انِتظار وِچ ہا ۔ وسایا آیا تاں چوہدری
سئیں اوندا ناں چاندی ہے اوندے پیو دا ناں رحمتو ہے تے ذات دی کمہارنڑ ہے ۔
وت کیا متام ہے بختاں پُچھیا ۔
سرائیکی ماہیے
ماہیے
٣۔ ڳڈی روز چلاندے او
١١۔کوئی کالا وے پا چولا
١٢۔ کوئی کالا داند ہوسی
٢٥۔ ساوی سر ماہیا
حدوں توں ماہی نظر آوایں، ہوسی اکھاں اتے چھاں ماہیا
٢٩۔ کوئ ساوی ونگ ماہیا کوئ ساوی ونگ ماہیا
٣٠۔ پاݨی تھل ماہیا
٣١۔ سونے دا کل ماہیا
وطناں تے ول ماہیا
پردے وسلاں دے
توڑ نبھاویندے بندے چنگیاں نسلاں دے
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پورنومبر 2016
اداریہ:
ادب زندگی دے اظہار دا ناں ھے ۔ ایہ او راہ ھے جیندے اُتے پندھ کریندے انسان کوں زندگی دے اُنھاں گُٖجھے رازاں دی سُدھ بُٖدھ پوندی ھے جنھاں توں او بے خبر ہوندے۔ادب ہر دَور وچ اَمن دا پیغام عام کریندا رہ ڳئے۔جیندی وجہ توں ایہ دُنیا وچ اَمن دا استعارہ ھے۔اڄ وی دُنیا وچ جتنا ادب تخلیق تھیندا پئے سارا انسان دی فلاح تے بقا دا امین ھے۔سرائیکی دھرتی دے پُراَمن لوک وی صدیاں پُراݨا ادبی ورثہ سینے سانبھ اپݨا ارتقائی پندھ طے کریندن پِن۔ایں وَسوں وچ ادبی وَݨ دی چھاں تلے ساہ گھِنݨ والے شاعر ادیباں دا شمار ہمیشہ پُراَمن لوکاں وچ تھیندا رہ ڳئے۔ ایہ لوک اپݨی دھرتی اتے دیس دے او امانت دار ہِن جنھاں اپݨی قوم دی بے لوث خدمت کریندیں ہوئیں اپݨی قومی شناخت کوں منوائے۔ پر اجٖوکے دَور اچ اِنھاں حق پرستاں داکوجھا حال ݙیکھ کراہیں اساں مونجھے تھی ڳئے ہئیں۔سرائیکی دھرتی دی صدیاں پُراݨی ادبی ڳوجھی دے امانت داریں دے سینے وچ بغض ، کینہ ، حسد تے لالچ جہیں بیماری خبر نئیں کیویں رچ وَس ڳئی ھے۔ایہ تاں اپݨے ایں قومی پندھ کوں حیاتی دا قرض جٖاݨݨ والے لوک ہن۔ اِنھاں تاں اپݨی آوݨ والی نسل کوں شعور دے سوجھلے ݙتن ، اتے ݙیوݨے ہِن۔ اللہ جٖاݨے اِنھاں سوجھلے دے سفیراں دے اندر لاعلاج روڳ کیویں پلݨ پئے ڳن۔ میݙے خیال اچ ادبی مُہاندریاں کوں ذاتی رنجشاں اتے بے بُنیاد نفرتاں ختم کر تے ہک ٻئے نال جُڑݨ دی ضرورت ھے۔اینویں ایں دھرتی دے سچے ادیباں دا خیال وی اساں ساریاں دی ذمہ داری ھے۔ اساݙے دیس دے حکمراناں کوں وی باقی قوماں دے ادیباں وانگوں سرائیکی ادیباں داحق وی ݙیوݨا چاہیدا ھے۔ ایندے علاوہ سرائیکی دھرتی دے صاحبِ ثروت لوکاں دا حق وی بݨدے جو او سرائیکی ادبی پندھ کوں اڳونہاں کرݨ سانگے سرائیکی ادیباں دے ٻانہہ ٻیل بݨن۔ جیکر اساں اپݨے ادب تے ادیباں دی معاشی سرپرستی نہ کیتی اتے اُنھاں کوں مسائل دی کالی رات اچ کلہا چھوڑ ݙتا تاں اساݙی اُمید دا سجھ ہک ݙینھ صلیب چڑھ ویسی۔
مونجھاں کوں نہ کر یاد وَل
ایہ نئیں نہ واہسی ہک مݨی
میں وی قسم چا ئی ودّاں تریجھے پکھے اچ ساکوں سماجی قدراں دی بے حرمتی ، روحانی کلھیپا، لُمب پو ݨاں آپݨے ثقافتی رنگ دی ڳول پھول، اجٖوکے غصب تھیندے حقوق، حق دی آواز بلندکرݨ دا اَہرتے ہوکا، شاعری اچ قافیہ بندی تُک بندی تے لفظی زور بیان توں ہٹ کے حقیقی جذبات دی ترجمانی ݙو ٹرُدی نظر آند ی ہے ۔ ایں پکھے اچ نصر اللہ خان ناصرؔ کوں جدید سرائیکی نظم دا بانی آکھیا ڳئے۔ اِنھا ں دیاں نظماں وچ سیاسی تے سماجی گھُٹن کوں مِٹھے مِٹھے اظہار دا چولا پوایا ڳئے ۔ اقبال سوکڑی جدید غزل دا وݙا شاعر بݨ تے نشابر تھئے ۔ زندگی کوں احساس دی سولی تے لڑکݨ تے ݙیکھݨ والا زندگی کوں آرزوئیں دا متام اَہدے۔ جٖایاں کوں متّاں ݙیوݨ، سردی سُنجٖی سوغات، عجیب شہر ہے ٻالیں دے ٻال سنگتی کائنی ، ٹُکر کیتے سکدے ٻال تے بکھ دے منظر اقبال سوکڑی دی شاعری دے نشابر منظرہن۔ سلیم احسن جدید دائرے وچ ، ایریاں دکھ کچھ کاری کر ، چھتاں تے نہ گارے لا جہاں چونکا ݙیوݨ والا لہجہ اختیار کریندا داخل تھئے ۔ سرمایہ داراں کو ں بگھیلے آکھݨ تے مجبور ہے ۔ کلام وچ سلامت تے ملائمت ہے ، نکیاں بحراں ورتیند ن، جبر دے اڳوں سِر نہ سٹݨ دا درس، کلام اچ اسطوری تے ثقافتی حوالے، لفطیات پاݨی وانگیں مترہم ہِن۔ قیس فرید ی اردو ترکیباں کو سرائیکی انگ ݙیوݨ والے مونڈھی شاعر ہن۔ پتھر او ہو مارے جو گنہگار نہ ہووے
اساں مارئیے مال دی کار
(نذیر ثاقب)
ݙیوا وِسما تے وفادار سُنجٖاتا ویندے
غیورؔ بخاری اپݨیں تخلص دا اسمِ بامسمٰی ہِن ۔ نہ ٻوہل اُڳڑیندن ، نہ پُھل تعویز وچیندن نہ جِن بھوت کڈھیندن نہ پھوکے دی پُھو پُھو کریندن ایں ڳالھ دی گواہی اُنھاں دی شاعری وچ وی مِلدی ھے:
تیکوں اڄ توڑیں ہکلاں مریندے کھڑن ........
دھرتی جٖایا تیݙیاں جھوکاں اُجٖڑ ونجٖݨ دا ٻہوں ارمان ءِ
میݙے دیس دے مظلوماں کوں
اساں ماء دھرتی دے سجھ ہیسے ساݙے نال اندھارے نہ ٹُرسن
غیورؔ توں کربلائی علَم چاتی ودیں ، اینویں خلوص نال ٹُردا جُٖل زمانے دے کئی غیرت مند حُر تیݙی تحریک دا حصہ آن بݨسن۔
(ڳالھ مُہاڑ:عابد جتوئی ، ملک عبدالخالق نعیمی)
سڑدے مردے کھیڑے بھیڑے
گھِن اپݨے سوہݨے سئیں کنوں
جمشید ناشاد نال میݙی پہلی مُلاقات اٹھ سال پہلے اُنھاں دے مشاعرے وچ تھئی۔ جیڑھا سال پسالی تھیندے تے اُوندے روحِ رواں جمشید ناشاد سئیں ہوندن۔ پہلی مُلاقات اچ گھُل مِل ونجٖݨ والا ناشاد جیویں تݙاں ہا اڄ ھے۔ اوندی طبیعت تے میل ملاپ اچ رَتی فرق نئیں آیا۔ کہیں و ی شخص دی سُنجٖاݨ اوندے علاقے دی اوندے نال محبت یا نفرت توں کیتی ونجٖ سڳدی ھے۔ کیوں جو گھر دا تھاں ہلکا ہوندے۔ پر ناشاد دے علاقے دے لوکاں دی اوندے نال محبت ݙیکھ کے میں حیران تھی ڳیاں اوندی وجہ ایہ ھے جو ناشاد کم کیتے ویلھا ضائع نئیں کیتا، نہ اوں کہیں نال بغض رکھیے۔ اپݨی ہستی مطابق نہ صرف اپݨے علاقے بلکہ پورے سرائیکی وسیب دے شعراء تے ادیباں کوں ماݨ عطا کیتے۔ اُنھاں کوں ہک جاہ کٹھا کر تے ادب دی خدمت کیتی ھے۔ ڈھیر سارے نوجواناں دی سرپرستی کر ادب دوستی دا ثبوت ݙتے۔ کیوں جو اوندے اندر منافقت کائینی شاعر، ادیب اتے سامعین اوندا احترام کریندن۔ ناشاد دوستاں کوں کٹھا کر جٖاݨدے پہلے وی ہک جاہ تے لکھ چُکاں جو دوستی تے دشمنی وچ کھرے لوک ہمیشاں جذباتی ہوندن ایں حوالے نال میں ݙٹھا ھے جو ناشاد دوستی وچ جذباتی ھے ۔ جتلے تئیں دشمنی دی ڳالھ ھے تاں ناشاد جہیں فقیر آدمی کیا دشمنی رکھݨی ھے۔ اوندا وصف عاجزی ھے تے لوک ایجھے انسان نال ڈھیر محبت رکھدن ۔ ایہا ڳالھ اوندی شاعری وچ وی جاہ جاہ تے ݙٹھی ونجٖ سڳدی ھے۔ ناشاد شاعری کیتی ھے کُجھ سرائیکی شاعراں وانگوں خدا ، غربت تے حکومت نال جھیڑے نئیں کیتے ۔’’پرلی کندھی‘‘ ،’’پرایا چندر‘‘ تے ’’پپلیں ہیٹھ جہان‘‘ ناشاد دے ترائے شعری مجموعے اوندے شعری قد کاٹھ دا ثبوت ہِن۔ ناشاد اپݨے شاعری وانگوں کتاباں دے ناں وی ٻہوں سوہݨے تے نویکلے رکھین۔ یکیاں کتاباں دے ناں حرف ’’پ‘‘ توں شروع تھیندن ایندی وجہ میں نئیں جٖاݨداپُچھݨ دے بعد ای کُجھ آکھساں۔ بحرحال یکے مجموعے ٻہوں سوہݨے چھپین۔ اُستاد لوک اَہدن شاعری اپݨے وقت اچ چھپ ونجٖے تاں چنگا ہوندے ۔ کیوں جو وقت گُزرݨ دے نال نال معاشرے وچ تبدیلی آندی ھے تے لوکاں دیاں سوچاں تے مزاج وی تبدیل تھی ویندن۔ ایں حوالے نال ناشاد خوش نصیب شاعر ھے جو اوندی شاعری ٹھیک وقت تے چھپ تے ادبی حلقیاں وچ مقبولیت دی سند حاصل کر چُکی ھے۔ ناشاد فطرتی شاعر ھے، اوندا ٻہوݨ ،کھلووݨ ، الاوݨ ہک مکمل شاعر وانگوں ھے۔ اوندی شاعری دے مضامین وسیع ہِن او آفاقی ڳالھ کرݨ جٖاݨدے اوندے کول لفظ وی ہِن تے اوندے ورتݨ دا سلیقہ وی ۔ لسانی حوالے نال وی ناشاد ہک مضبوط شاعر ھے اونکوں زبان کوں ورتݨ دا ݙا آندے اوندے مصرعیاں دی وُݨت ایں ڳالھ دی گواہ ھے۔ ݙوہڑہ،قطعہ ، نظم تے غزل ناشاد دیاں پسندیدہ اصناف ہِن۔ تھیندا اینویں ھے جو زیادہ تر شعراء کہیں ہک یا ݙو صنفاں وچ کمال رکھدے ہوندن پر ناشاد اِنھاں چاریاں صنفاں وچ مہارت رکھدے تے اِنھاں نال انصاف کرݨا وی جٖاݨدے۔ اِنھاں چاریاں صنفاں وچوں جیڑھی صنف وی پڑھو تاں لڳدے جو ناشاد اِسے صنف دا شاعر ھے۔ ایہ کمال نئیں تے ٻیا کیا ھے؟۔ چندر پرایا کر کے پرلی کندھی ݙیکھݨ توں بعد ناشاد اڄ پپلیں ہیٹھ جہان وسائی ٻیٹھے۔
قانون جتھاں کمزور ہووے
(اطہر ہمدانی)
میکوں اپݨا بدن وی اڄ
میݙیں پلکیں توں ہنجواں دی روانی ھے
ایہا میݙی کہانی ھے
جتھاں جذبات وِک ویندن
فقط دولت دے نانویں ھے
میݙے دیس دی قسمت سُم ڳئی اے ہتھ واڳ پُجٖی زرداراں دے
تیکوں چھوڑ تے ویندے پئے ہوں ایہ دڑکے ہِن ایجھے دڑکے
تیݙے نال تاں شو ہَن ساݙے توں جو ٹُر ڳیوں اینویں لڳسے
سکھڑیں لارے لیندا رہ ڳئے
ساوے باغ ݙکھیندا رہ ڳئے
ہک ہک ڳالھ تے رُسدا رہ ڳئے
غماں سختی تپائی ءِ کیا کریجے
اوں کیتی بے وفائی ءِ کیا کریجے
میݙا جیوݨ تیݙے ٻاجھوں ھے اینویں
اوندے تاں روز دے جھیڑے نی مُکدے
ہجر نکھڑیا ہویا مسافر ھے
ہجر ڈُٖکھیں دا ہک تواتر ھے
ہجر دا تاں وݙا مقدر ھے
وصل سسی یا ہیر کوئی کائینی
بُٖک بُٖک روندن دِل تے اکھیں
کے تئیں لنگڑی روزے رَکھسن
بُٖکھ توں موئے ہوئے ٻال تے میں
کݙی نذرؔ کوں آ تے ݙیکھ تاں ونجٖ تیݙی یاد اچ ڈھول فقیر تھئے
اونکوں سوچ توں سوہݨاں رب سوہݨے خود آپ بݨائے میکوں نئیں بھُلدا
اوندی کیا تعریف بیان کراں رب کم ݙکھلائے میکوں نئیں بُھلدا
یا سُݨیں جیو نیوز اُتے یا سُرخیاں وچ سرکار پڑھیں
عبدالواحد صابر ٻراٹھا ؂ (ٻیٹ سونترا ، راجن پور)
ونگاں پاوݨ کݙاں آسیں ؟
وَسدے وَہݨ اُجٖاڑی ٻیٹھوں
چُھٹی تھیوے جو ہا تیݙے بستے اندر خط ولا آپ ونجٖ کے رکھیندے ہاسے
کیویں تتلیں پکڑ پا کراہیں بُک اندر ݙوہیں ہک ٻئے دے سِر توں اُݙیندے ہاسے
یاد ہئی جانیاں ݙہدیں ݙہدیں وَلا ٹھڈے ساہ ݙوہیں مِل تے بھریندے ہاسے
ݙوہیں ہک ٻئے دی جھولی اندر سُم کراہیں انگلیں والیں دیوچ وی پھریندے ہاسے
بے خطر ہاسے دُنیا دی تلخی کنوں کہیں دی سُݨدے نہ کہیں کوں سُݨیندے ہاسے
اکھیندے ہَن نویں رُت اچ بَدل حالات سب ویسن
اِتھاں کہیں دا نئیں غم کہیں کوں اِتھاں احساس مَر ڳئے ہِن
لڳدے کنگال تھی ڳے ہئیں
ٻالیں توں ٻال تھی ڳے ہئیں
خینس اپݨی کر تے ساری زندگی جالی ٻیٹھاں
ساری عمراں ٻدھیج ویندے ہِن
ھے ایہ سفر نِولا تیݙا منزل ݙو ٹُر
آلس نہ کر نہ پندھ کھَنا منزل ݙو ٹُر
اپݨی میّت آپ چا منزل ݙو ٹُر
(فیروزہ)
سجاد الفت حیات پوری (حیات پور)
میݙی آس دی تردی ٻیڑی تے آ مونجھ مُلوک ملاح تھئی اے
کر کرم ایہ راہبؔ ݙس تاں سہی کیویں آئی ھے یاد فقیریں دی
حُسن جسامت جوش دیوچ ہَن
ختم شد
کھوہ
کھوہ:
رائے احمد خان کھرل تے مہاراجا رنجیت سنگھ دا ہک مشہور واقعہ
مہاراݨی نے رنجیت سنگھ کوں ݙسیا کہ اج تہاݙے بھرا کوں پیسیاں دی طلب ہئی تے چار ہزار اونکوں بھجوا ݙتے ہن، سویرے جیہڑے ویلے دربار وچ جرمانہ پیش کیتا گیا تاں مہاراجہ نے آکھا، ایہ عجیب ڳال ہے کہ جرمانہ وی ہݨ میݙے ہی گھر توں ادا تھیسی، رائے صاحب نے آکھا، تیݙے میݙے گھر کوئی ݙو تاں نی، ایہا تاں ہک سانجھ ہے، بس تیݙا حکم پورا تھیوݨا چاہیدا ہئی، اوہ جیویں کیویں پورا کر ݙتے ، مہاراجہ ایں ڳال تے کھل پیا تے آکھا، اتھاں راج تاں ول کھرلاں دا ہی تھیا ناں، اساں تاں ایویں ہی بیٹھے ہیں، مہاراجہ نے رائے صاحب کوں رخصت کریندے وقت انہاں دے مصاحباں کیتے پنجیہہ پنجیہہ روپے نذرانے دا اعلان کیتا تے رائے صاحب کوں سونے دے کنگݨ تے اطلس دی پوشاک پیش کیتی۔
سرائیکی لوک ادب دی تاریخ نویسی
ایندے وچ کوئی شک نہیں جو سرائیکی لوک ادب وچ تاریخ نویسی دے تناظر وچ میر حسان الحیدری، کیفی جام پوری توں بعد ٻہوں عرصے تک کوئی قابلِ ذکر کم سامݨے نہیں آیا۔ تاہم سرائیکی زبان دے مختلف علاقیاں توں ادبی تخلیقی کم جاری رہیا اتے مختلف شہراں دے مختلف ادبی مراکز توں سرائیکی شاعری، شاعراں دے حالات زندگی، انہاں دی شاعری بارے تاثراتی تنقید اُتے مشتمل کتابچے، رسائل، کتب چھپدیاں رہیاں۔ مگر سرائیکی ادبی تاریخ نویسی بارے دانشوراں، محققاں  دی طرفوں،سوالات سامݨے آندے رہیئے۔
خدمت خلق
السلام علیکم بھراوو تے سوہنڑے سوہنڑے ممبروں میں سوہنڑی سرائیکی دے سوہنڑے پیج دا نکڑا ایڈمن محمد صابر (مناملغانی) دوستو انسان بڑا نازک دل ہوندے کئی واری انسان دا کہیں چھوٹی گالھ توں دل ڈکھدے تے بندہ جیندے جی مر ویندے تے کہیں ویلھے بندے دا کہیں وڈی توں وی وڈی گالھ توں دل ڈکھدے تے بندہ ایں گالھ کوں کھندا وی نئی کیوں۔۔۔۔؟؟ میڈے خیال دے مطابق دل دکھنڑ مین گالھ نئی مین گالھ اے ہے جو ڈکھ دیونڑ آلے دا رتبہ کیا ہے تہاڈے نزدیک۔۔۔۔۔۔
اگر گھر دے نزدیک چارے پاسوں تھوڑے تے برابر دے فاصلے تے چار آباد مساجد ہوون تے اگر تہاڈے خاندان ہمسائے محلے دار یا تہاڈے شہر اچ خواہ کتھائیں کہیں غریب دے گھر دھی نیانڑی نوجوان تے شادی دے قابل ہووے کیا پنجویں مسجد تعمیر کرنا بہتر ہوسی یا کہیں دی بال کوں عزت و آبرو نال شادی دی مدد کرنا بہتر ہوسی۔۔۔۔؟ (صابر ملغاݨی)
زبیدہ زیدی
عمر :
پہنتر یہہ سال۔
جاویدآصف
جاویدآصف پیشے دے اتبار نال پرائیویٹ سکول اچ مدرس ہے۔
مکالماتی غزل
میں پچھیے کیا ساݙی یاری لڳ سڳدی اے
اَݨ پَڑھ وًݙیرا
میں چہن٘داں میݙے علاقے، میݙے وسیب اتے میݙے مُلخ دا کوئ بَن٘دہ اَݨ پڑھ نہ رہے، میں چہن٘داں میݙے کول اینجھے لوک آوݨ جیرھے علم نال مُحبت کریندےہوون، علم کُوں ودھاوݨ اَتے علم حاصل کرݨ وچ دلچسپی رکھدے ہوون، میکوں جہالت دے ان٘دھارےایہو سبق ݙتے جوعلم دے سوجھلے دے ناں سب کُجھ لُٹا ݙیو. کاکا کیویں آئےوے؟ سئیں آپت وچ لَڑ پَیسے. پولیس اَوکھا کیتی کھڑی اے، کوئ آکھےہا جو سَس نونہہ دا جھیڑا لائےتےشر پئےگے، کوئ آکھے ہا نمبردار دا چوکیدار دڑکے ݙین٘دے اَتے کوئ وَت آکھے ہاجو میݙے پُترسرکاری کِکرتوں لام لہائ اے مال پَھاٹک لگ گئے. وؤےبھکن دے پُتر، سارے بے عقلائ دیاں ڳالھیں کرین٘دو، تُساں وچوں کوئ اینجھا بن٘دہ وی ھے جیڑھاآکھے میکوں پُتر کیتےکتاباں گھنا ݙیوو، اساݙے علاقے سکول کینھی، سکول بݨوا ݙیوو یا اے آکھےبجو میݙاپُترولائت پڑھݨ چہن٘دے، ݙُوچار ھزار ݙیوو، اے ڳالھیں آکھݨ والےشخص دا ناں سردار کوڑاخان جتوئ، رئیس آف ضلع مُظفرگڑھ جنہاں دا اَڄ وی ہزاراں ایکڑ رقبہ صرف وسیب دے ٻالیں دی تعلیم کیتے وقف ہےپر سردار کوڑا خان جتوئ دی ایں جائیداد توں علم دا کم گَھٹ اَتے جہالَت زیادہ گِھدا وین٘دا پئے
جاویدآصف
غزل
جاویدآصف
کــــیا تھـــــیا جــــیکر میہݨـــے وی ہک ݙو ݙیندن
خرم بہاولپوری
ڄم پل
مولانا نصیرالین خُرم بہاولپوری دا ڄمݨاں
27 رمضان 1271 ھ
خدا دے ناں
لینچو کھِل کے وَلدی ݙتی تے بھاجی دی ہَواڑ سنِگھ کے ناساں پُھنڈاوݨ لگاٖ۔ لینچو دا پلیٹھی آلا پُتر فصل اچوں للمی پٹݨ اچ رُدھا پیا ہئی۔ تے ننڈھڑا پُتر تے دِھی جُھڳے دے نال آلی اَݨ وَڑھی زمین اچ کھیݙدے ودے ہَن۔ ’’آؤ وے نینگرو بھاجی پکی پئی اے‘‘ لینچو دی ذال ٻوھے تے ہکل ݙتی تے سارا ٹٻر کم کار سٹ کے ݙوپہر کرݨ تݙی تے آݨ کٹھا تھیا۔ اڄاں او بھاجی کھاندے پئے ہَن جو مینہہ دیاں کݨیاں ٻوھے تے مورھیاں کھڑکاوݨ لڳ پیاں ۔ ہوا ہکے لنگوں ٹھڈی تھی ڳئی تے چپھیروں اندھارا تھی ڳیا ۔ لینچو خوشی کولوں ٹُکر چھوڑیندا اَتے لُݙدا ہویا ٻاہر نکل آیا۔تاں جو مینہہ نال پِنڈا تَر کر سڳے۔جھٹ تئیں او سِنا تھی کے آ ڳیا تے اوندی اَلا خوشی کولوں تھڑکدی ویندی ہئی۔ ’’ایہ کݨیاں نئیں‘‘ اوں اپݨی ذال دی چُمی پٹیندیں ہوئیں آکھا’’اللہ اَسمان توں کلدار بُھکیندا پئے........مݙی لُٹائی ویندی پئی اے‘‘ او چِرکے تئیں مورھی دے نال کھڑو کے گھڑے ٻوڑ مینہہ دی گھیٻر نال مکئی کوں وِلٹا ݙیکھ کے گُنگناندا رہیا۔ ول اچݨ چیت ہَوا اچ تکھئی آ ڳئی۔ ݙیہدے ݙیہدے کݨیاں دے نال ننانواں پووݨ لڳ پیا ۔
زبیر احمد
نمونہ کلام
لوک لتاڑےلوکیں کوں
کافی دا تہذیبی عرفان
چُم سر اکھیاں چئی ہم
سری نیواسا رامانوجن
وفات
رامانوجن پنج سال کیمبرج وچ گزارݨ دے بعد 1919ء وچ بھارت واپس آئے تے ہک سال دے بعد انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔ رامانوجن دی برطانیہ دے سخت سرد موسم وچ صحت بہت خراب تھی ڳئی ہئی جتھاں انہاں نے ہمیشہ صرف سبزیاں تے مشتمل خوراک کھادی۔ رامانوجن دی تحقیق نے جدید دور وچ ڈیجیٹل انقلاب دے بیج بیجے۔ خودکار ٹیلر مشیناں جنہاں نال پیسے کڈھوائے ویندن رامانوجن دا نظریہ پارٹیشن دے تحت کم کریندن۔
سِک دا ساوݨ
امان اللہ ارشد ہک عظیم شاعر ہے۔ جیندے کلام وچ ہر قسم دا موضوع ڈسدا ہے۔ معاشرے دے مسائل دی عکاسی جیڑے رنگ وچ ارشد صاحب کیتی ہے ایندی مثال کائنی۔ ارشد صاحب ہک بے مثل شاعر ہن۔ ہک پاکستان ہی نہیں ڈوجھے ملکاں وچ وی راشد صاحب دا کلام وڈے شوق دے نال پڑھا ویندا پے۔جیندے وچ خاص طور تے بھارت ، بنگلا دیش ، چین وغیرہ وچ ایندے چاہونڑ والے موجود ہن۔
تشبیہاں تے استعارات دا استعمال کلام کوں رنگ لا ڈینداۓ ارشد صاحب وی انہاں دا استعمال کیتے ہے۔
جیویں صبح توݨی اندھارے نی سمدے
الطاف جابر چانڈیہ
ݙوہڑہ
ایویں وسرݨ   اپݨیں  وس کائینی کوئی  ورد  ڈسا   تیکوں وسر ونجوں
تیڈی جان  چھٹے مجبورییں  توں ساڈی  جان چھڑا  تیکوں وسر ونجوں
بھوپا
اوں شام بھوپا اپنڑے اوزاراں آلے گتھلے سمیت بختاور نال ہک کمرے وچ ہا۔ کمرے دی کونڈی اندروں بند ہائ۔ کمرے دے باہروں اگواڑ وچ بگو، اوندی ذال چھٹنڑ مائ،چارے پتر، کجھ نیڑے دے سکے تے ہمسائے پڑچھیاں وچھا کے بیٹھے ہن تھئے۔ او اپنڑے کن اندروں آنونڑ والیاں آوازاں تے لائ بیٹھے ہن۔ بے رحم بھوپے دے دڑکے ہاشے۔۔۔۔۔۔۔ بختاور دیاں منتاں زاریاں۔۔۔۔۔۔۔۔ دگے لگنڑ دے دھمکے۔۔۔۔۔۔۔۔ دھاڑ پٹکا۔۔۔۔۔۔۔ راوا باوا۔۔۔۔۔۔۔ چیکڑ باکڑ۔۔۔۔۔۔۔ ول چپ غڑپ۔ تھوڑی دیر بعد کونڈی لتھی۔ بوہا کھلیا۔ بھوپا ویبلا تھی کے باہر نکلیا ول باہرلے دروازے ڈے دھروکڑی لا ڈتوس۔ او سارے ویڑے تھی کے اندر ڈے بھجے۔ اندر ونج کے ڈٹھونے جو بختاور موئ پئ ہائ۔ ول او بھوپے دے پچھوں بھجے۔ بھوپا بہوں دھروکیا پر انت پکڑیج پیا "چھوہر نال کیا لقا کیتی؟" بگو اوندا گریوان پکڑ ، رڑ کر کے پچھیا بھوپا تھر تھر کمبدا کھڑا ہا۔ " میں کیڑھا لقا کیتم؟" اوں بے وسئ نال آکھیا "میں تاں بس جن کڈھیندا پیا ہم۔ جن دے نال جند وی نکھتی گئ ہے تاں بھلا میں کیا کر سگداں؟"
سرائیکی مرثیہ
ہک روایت دے مطابق ہندواں دا ہک فرقہ جیکوں حسینی ٻاہمݨ سݙیا ویندے، سانحہ کربلا دے موقع تے شام وچ موجود ہا۔ انھاں مختیار ثقفی دے نال مل تے قاتلانِ حسینؓ کنوں بدلا گھدا۔ انہاں ایں جنگ وچ آپݨے کارنامیاں کوں منظوم کرتے پیش کیتا۔جیکوں کبت اہدن۔ ایہ حسینی ٻاہمݨ کجھ عرصے بعد سرائیکی علاقے وچ آتے آباد تھی ڳئے۔ ایہ ٻاہمݨ وستیاں تے شہراں وچ پھر پھر تے آپݨے کبت سݨیندے ہن۔ جیندے وچ واقعہ کربلا دا تذکرہ تے حضرت امام حسینؓ دی جنگ تے تریمتاں دی بہادری دا ذکر ہے۔
آرمینیا دی سیاست وِچ زنانیاں
سیاسی حیثیت
مئی ٢٠٠٧ء وِچ قنُون سازی دے حکم ناویں دے ذریعے جیکُوں "صنف کوٹہ قنُون" آکھیا وین٘دا ہِے، ٻئے آرمینیائی زنانیاں کوں سیاست وِچ رلَّݨ دی ترغیب ݙِتّی ڳئی۔ اِیں سال صرف سَت زنانیاں پارلیمانی عہدیاں اُتے لڳیاں ہَن۔ اِنّھاں زنانیاں سیاست داناں وِچ ہرانوش ہاکوبیان وی شامل ہَن، جیڑھی آرمینیا دی قومی اسمبلی وِچ سبھ توں ودھ مُد تئیں رہوݨ آلی زنانی ہَن۔ آرمینیا دی حکومت وِچ زنانیاں دی نسبتاً گھٹ ہووݨ دی وجہ توں غیر ملکی تبصرہ نگاراں دی طرفوں آرمینیائی زنانیاں کوں "دنیا وِچ سبھ توں گَھٹ" سمجھیا وین٘دا ہِے۔ اِین٘دے توں انڄ، سیاست وِچ آرمینیائی زنانیاں دا مقام اکثر نجّی شعبے وِچ ہون٘دا ہِے۔ عوامی حلقیاں وِچ اکثر اِنّھاں دے داخلے کی قدر صرف اِیں ویلے تِھین٘دی ہِے جِہڑیلے اُوہ سماجی توقعاں اُتے مبنی نسائی مثالی تصویر دی عکاسی کرین٘دیاں ہِن، جیڑھی زنانیاں کِیتے سیاسی، سماجی اَتے اقتصادی پُڄ وِچ مسلسل اَڑان٘داں پین٘دیاں ہِن۔ ٢٠١٥ء وِچ، ارپائن ہوہانیسین آرمینیا وِچ وزیرِ انصاف دے عُہدے اُتے لڳݨ آلی پہلی آرمینیائی زنانی بݨ ڳئی، اِیں عہدے اُتے اُوہ ٢٠١٧ء تئیں ٹِکّی رہی۔ اُوہ ہِک سیاست دان اَتے وکیل وی ہِن۔
احسان اللہ احسان
احسان اللہ احسان سنہ 2013ء تک کالعدم تحریک طالبان پاکستان دا ترجمان رہا ہئی۔ اوہ تے تحریک طالبان پاکستان دے بعض ݙوجھے سابق کمانڈر ہیں سال ایں دہشت گرد گروپ توں الگ تھی گئے ہن تے انھاں نے جماعت الاحرار دے ناں توں اپݨا نواں دھڑا بنا گھدا ہئی۔
الظاہر بامراللہ
خصوصیات
رعایا کوں راحت و سکون پہنچایا تے لوگاں تے تمام لاگو ٹیکس کوں معاف کر ݙتا۔
وفات
ایندا عہد اصلاحات دا عہد ہئی، اس واسطے مورخین نے ایندے عہد کوں حضرت عمر بن عبد العزیز رحمتہ ﷲ علیہ دے عہدے نال مشابہ قرار ݙتے۔ لیکن زندگی نے ساتھ نہ ݙتا تے مختصر حکومت دے بعد اوندی وفات 10 جولائی 1226ء/623ھ وچ تھئی۔ ایندے انتقال دے بعد ایندا پتر مستنصر باللہ بن ظاہر تخت خلافت تے ٻیٹھا۔
خضر حیات گُل
نمونہ کلام
اللہ صرف حفاظت کانڑ بنڑائے نی ایہ جهڑ گئے جال ناں راهسن
( وت گل یعنی شاعر دوهاں دی گل سن کے پهل نوں آهدا اے)
کیتے فرض  ادا  اوقات  مطابق  اکهیں ویکهہ لیا اے پرنیندے
هنڑ کار تے کولوں لنگهہ گئے نی (گل) سدیاں نہی پرتیندے
آبادی دے حساب نال زباناں دی تندیر
گراف
thumb|زبان دی آبادی دی تندیر
ممتاز حیدر ڈاہر
ڄم پل
تحصیل صادق آباد ضلع رحیم یار خاں دے تاریخی قصبے بھٹہ واہݨ دے ہک زمیندار گھراݨے نال تعلق رکھدے ہن۔ آپ ١٩٣٧ء وچ ڄمے۔
رائے احمد خان کھرل دا انگریزاں تے پہلا حملہ
ایں میدان جنگ دی صورتحال کوں سمجھݨا ہووے تاں اونکوں ترے دائریاں وچ ݙیکھݨا ہوسی. پہلا ایہ کہ لاہور (پنجاب) توں پاکپتݨ، قبولہ، ملتان (سرائیکی وسیب)، کمالیہ، جھامرہ توں واپس لاہور تک ہک وݙا دائرہ چھکا ونجے تاں ایہ لڑائی دا وݙا میدان ہئی جس وچ سوا لکھ مجاہدین تے انگریزی فوج دی ݙاہ کمپنیاں مختلف جاہواں تے موجود ہن. جیویں کہ لیفٹیننٹ نیوائل دریائے ستلج دے کول کھڑا ہئی تے لیفٹیننٹ چیشٹر گشکوری دے جنگل دی طرف ہئی۔
زرداری دا انٹرویو
آصف زرداری دا انٹر ویو تے جمشید رضوانی.
ابلیس تے آدم
ابلیس دا تعلق نوعِ جنات نال اے. اے مسلسل عبادت، ریاضت تے اپݨے علم دے بل بوتے تے روحانی طور تے ترقی کریندے ہوئے اللہ تعالٰی دے انتہائی مقربین وچ شامل تھی ڳیا جیندی وجہ توں تکبر وچ آ ڳیا. اللہ تعالٰی نے جس وقت آدمؑ کوں خلیفہ مقرر کر کے سب کوں ایندے اڳوں تعظیمی سجدے دا حکم ݙتا تاں ابلیس نے تکبر دی وجہ توں انکار کیتا تے مردود بݨ ڳیا.اوں وقت توں ابلیس تے اوندی ذریت دی آدم تے بنی آدم نال جنگ جاری اے.
رائے احمد خان کھرل
تاریخ انسانی دے اوں ݙوجھے معتبر سر دی کہانی جینکوں ݙاہ محرم دے ݙینہہ نماز وچ لہا کے نیزے تے سجایا گیا ہئی۔
چوں مے گوئم مسلمانم بلرزم
ایہ کہانی اوں ݙوجھے معتبر سر دی ہے جینکوں نماز وچ لہا کے نیزے تے سجایا گیا، اوں بہادر سپوت نے بیعت و نیابت قبول نہ کیتی تے لارڈ برکلے دے نال ہک بھرپور جنگ کر کے راوی دے سڄے کنارے وستی جھامرہ وچ ابدی نندر سمھ گیا، اس دے کئی سال بعد جݙݨ لارڈ برکلے دا بھرا گوگیرہ دا کمشنر بݨ کے آیا تاں حالات حالی وی اچھے نہ ہن۔
قصہ رائے صاحب تے لارڈ برکلے دا
لوک شاعر ݙاݙا پھوڳی دے مطابق ݙوجھا ٹاکرا اس وقت تھیا جݙݨ دہلی تے میرٹھ وچ بغاوت برپا تھئی، ایں موقعے تے لارڈ برکلے نے رائے صاحب کوں سݙیا تے دہلی دی بغاوت کچلݨ کیتے درکار افرادی قوت تے اچھی نسل دے گھوڑے مہیا کرݨ دا تقاضا کیتا۔
رائے احمد خان کھرل دی شہادت
میجر رابرٹس منٹگمری لکھدا ہے:
مورخ کیوو براؤن دے مطابق معرکہ گشکوری وچ ترے توں پنج ہزار لوگ شامل ہن، جیہڑے قد آدم جھاڑیاں وچ لکے ہوئے ہن، چیف کمشنر پنجاب دے سیکریٹری برانڈرتھ نے لکھا ہے کہ چالیہہ توں پنجاہ میل دے علاقے وچ ویہہ توں تریہہ ہزار باغی پھیلے ہوئے ہن. ہک ݙوجھے سیکریٹری رچرڈ ٹمپل نے لکھا ہے کہ لاہور توں ملتان تک سوا لکھ باغی سرگرم عمل ہن. اتے دے ترے دائرے ایں بنیاد تے بیان کیتے ڳئے ہن۔
انڈیا آفس لائبریری دے مطابق برکلے اگلے ݙینہ دریا دے نال نال محمد پور دی جانب رواں دواں ہئی کہ کوڑی شاہ دے قریب جنگل توں اچانک اوندے تے حملہ تھیا، برکلے دے نال پنجاہ سپاہی وی ہلاک تھئے
بروز 22 ستمبر کوں راوی دے اطراف وخ ہُو دا عالم ݙیکھ کے اونکوں اطمینان تھی ڳیا تے شام دے وقت واپسی تے اوہ اپݨے ساتھیاں دی پرواہ کیتے بغیر کجھ اڳوں نکل ڳیا، پہلے اوندا گھوڑا دُلکی، ٹراؤٹ، چال تے ہئی لیکن جیہڑے ویلے اونکوں خطرے دا احساس تھیا تاں اوں نے گیلپ لاوݨ دی کوشش کیتی، شائد اونکوں پتا نہ ہئی یا اندازہ نہ ریہا کہ دریا دی چکڑ وچ گیلپ نی تھی سڳدی کیونکہ گھوڑے دے سم بار بار سنہی زمین وچ دھنسدے پئے ہن۔
انگریزاں نے رائے صاحب دا سر چھی ݙینہ تک نیزے تے لٹکائے رکھا، ارد گرد ننگی تلواراں دا سخت پہرہ ہئی۔ رات کوں وی سخت پہرہ ہوندا، ہک سپاہی ہوں علاقے دا ہئی، اوہ رائے صاحب دے کول وی آندا ویندا ہئی، رائے صاحب اوں دے خواب وچ آئے تے آکھا “میں ایں مٹی دا پتر ہاں لیکن انگریز میݙا سر دنیا کوں ݙکھاوݨ کیتے برطانیہ بھیڄݨا چاہندن، توں میݙا سر میکوں واپس کر ونڄ۔ سپاہی سخت اضطراب وچ ہئی، ݙوجھے تے تریجھے ݙینہ وی ایہو خواب آیا تاں اوں نے ایہ خدمت بجا گھناوݨ دا فیصلہ کر گھدا۔
رائے صاحب دے پوترے کوں انہاں دے روحانی پیشوا نواب آکھ کے ٻلویندے ہن، انہاں دا آکھݨا ہئی کہ اصلی نواب تاں ایہے ہن، راوی دے باقی نواب غدار ہن تے نواب سݙیجݨ دے حقدار نی، ایں واسطے نواب انہاں دے ناں دا حصہ بݨ ڳیا ہئی، 1968ء وچ نواب علی محمد خان نے اپݨے ݙاݙے دے روضے دی تعمیر شروع کیتی، قبر شریف دے ارد گرد پکا چوکھٹا کھڑا کرݨ کیتے جݙݨ کھدائی شروع تھئی تاں کدال ہک مٹکے تے ونڄ لڳی، اوں مٹکے کوں احتیاط نال باہر کڈھا ڳیا تاں اوندے وچ حضرت کھرل شہیدؒ دا سر مبارک ہئی جیندے 110 سال گزرݨ دے بعد دی اکھیاں، ݙاڑھی، چہرہ سمیت سب کجھ صحیح سلامت تے تروتازہ ہئی، لوگاں نے بھرپور زیارت کیتی، نواب علی محمد خان نے دوبارہ اپݨے ݙاݙے دا جنازہ خود پڑھایا تے سر کوں جسم دے نال دفن کر ݙتا، کھرل صاحب دا پرشکوہ روضہ تعمیر کرݨ تے سالانہ عرس شروع کرݨ دا سہرا وی نواب علی محمد خان دے سر ہے۔
بھٹو (جمیل حیدری)
اُنویں تاں ہر سیاستدان دی تقریر زہر لگدی ہے مگر میں اج وی پیپلز پارٹی دے قاتل چیئرمین زرادری کوں بی بی شھید دا قاتل پارٹی دا قاتل سمجھداں ، میڈے مطابق پیپلز پارٹی اڈھائیں دی فوت تھی چُکی ھئ جڈاں بھٹو دا جنازہ پڑھیا گیاء اُو جنازہ صرف بھٹو دا نہ ہا بلکہ او میڈی دھرتی دے ہر غریب دا جنازہ ھا،کمزور لاچار بے وس انڑ پھر نادار لوکیں دی میت دا جنازہ ھا، بھٹو دے بعد بی بی اڈھائیں تک بھٹو ہئ جڈاں تک اُوندے ناں نال زرداری دا ناں کائیناں ھا ،کجھ لوک آھدن خود بی بی وی چاھندی ہئ کہ اے جتناں عرصہ جیل ءچ رہ ونجے اُتناں پارٹی کوں فائدہ ہے واللہ عالم سچ ھے یا؟؟ بی بی دی موت دے بعد پرانڑیں ورکریں دی موت ھئ جنھیں ہر مشکل وقت ءچ پارٹی دا ساتھ ڈتا ھا اُو لوک وقت نال آسے پاسے تھی گئے اوندا نتیجہ چاریں صوبیں ءچ مقبول جماعت صرف ہک صوبے ءچ ول بچی ،اُو وی چند خاندانیں دی مرہون منت ،اگر سندھ ءچو ،چانڈیو ،تے شاہ برادری کڈھ سٹو پیپلز پارٹی دا صرف رتا پاسہ ول بچدے، جنوبی پنجاب دے سردار گدی نشین ہمیشہ وانگوں مفاد پرستیں دا ٹولہ مشہور ھے لہزا انھیں کوں کہیں پارٹی دا نہ سمجھا ونجے، خیر گال چلدی پئ ھئ زرداری دی ایندی قیادت ءچ تباہ تھیونڑ آلی پارٹی دی حکومت سندھ ءچ ھے جی اوھو سندھ جئیندے علاقے تھر ءچ روزانہ بچے بُھک مردن جتھاں بُھک موت بنڑ کے نچدی ھے میں کیویں آکھاں بھٹو زندہ ھے بھٹو اگر زندہ ھوندا تھر دے بلاول بھکے نہ مردے بھٹو اگر زندہ ھوندا چولستان دی بختاور ہک پانڑی دی بوتل تیں عزت نہ لُٹویندی ،بھٹو اگر زندہ ھوندا سندھ دی آصفہ کچرے ءچو روٹی چاء کے بڈھڑے پیئو ماء کوں نہ کھویندی میڈی سوچ دی تند تُرٹ ویندی ھے میڈے اندر دا بھٹو مر ویندے جڈاں میں ایں پارٹی دے قائد کوں ڈیھداں آپڑیں ماء بولی سرائیکی دے دشمن کوں ڈیھداں میں ایکوں کل وی منافق سمجھدا ہم اج وی اے منافقیں دا چیئرمین ھے ،پتہ نیں کینجھے کم ظرف لوک ہن جنھیں دا اے لیڈر ھے میڈا ویر ضمیر وی کوئ شئے ھے ، ہر شخص کراڑ دا بیلی نئیں ،،،،،،، جمیل حیدری
ابن البواب
وفات
ابن البواب دا انتقال جمادی الاول 413ھ/ اگست 1022ء وچ بعمر 63 سال قمری (61 سال شمسی) بغداد وچ تھیا تے بابِ حرب دے قبرستان وچ امام احمد بن حنبل دے مدفن دے جوار وچ تدفین کیتی گئی۔
بھٹو جاتی
بھٹو جاتی
علی پور
علی پور ضلع مظفر ڳڑھ تحصیل علی پور دا صدر مقام ہے ۔جیندا صدر مقام اے۔ ایہہ ہک قدیم تے تاریخی شہر ہے۔ مشہور ہیڈ پنجند بیراج وی ایندے نزدیک واقع ہے۔
شمیم عارف قُریشی
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
رائے احمد خان کھرل دی شہادت
مجاہدین دے کول نیزے بھالے، تلواراں تے چند سو بندوقیں وی موجود ہن. انگریزاں دا زیادہ نقصان اس وقت شروع تھیا جݙݨ مرݨ والی فوج دیاں بندوقاں تے اسلحہ وی مجاہدین دے ہتھ لگݨا شروع تھیا. دست بدست لڑائی وچ مجاہدین وی شہید تھئے لیکن رائے صاحب دے علاوہ کوئی مجاہد انگریز دی گولی نال شہید نی تھیا. انگریزاں دے بارے وچ حنیف رامے صاحب نے لکھا ہے کہ اس وسیع و عریض علاقے یعنی انہاں تریہے دائریاں توں انگریزی فوج دی ترے ہزار لاش چاتی گئی ہئی۔