cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قدیم سلطنت ملتان، ایندی تاریخ تے جغرافیہ
حوالے
ونکی:قدیم سلطنت
ضلع چنیوٹ
ضلع چنیوٹ صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ فیصل آباد ڈویژن وچ شامل ہے۔
بشریٰ رحمٰن
جمن دی تریخ
انتر یہہ اگست ۱۹۴۴ء
کم کار
مدیرہ ماہنامہ وطن دوست لاہور
پتہ
ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری
تقسیم ہند
thumb|
ابو علی فارمدیؒ
مقام و مرتبہ
خراسان دے شیخ الشیوخ ہن اپݨے وقت دے یکتا ہن۔ تے اپݨی طریقت وچ خاص ہن وعظ و نصیحت وچ ابو القاسم دے شاگرد ہن۔ انہاں دی نسبت تصوف وچ ݙو طرف دی ہے۔ ہک تاں شیخ بزرگوار ابو القاسم گرگانیؒ(جرجانی) دی طرف ݙوجھی شیخ بزرگوار ابو الحسن خرقانیؒ دی طرف جیہڑے مشائخ دے پیشوا تے وقت دے قطب ہن۔ طریقہ نقشبندیہ وچ خواجہ ابوالقاسم گرگانیؒ توں بیعت تھئے لیکن اویسی طور تے ابوالحسن خرقانیؒ توں فیض یاب تھئے۔ آپؒ دے صاحب کمال ہووݨ کیتے ایہ دلیل کافی ہے کہ حجۃ الاسلام امام محمد غزالی آپؒ دے مرید تے تربیت یافتہ ہن۔
تفرقہ بازی وچ شاعراں دا کردار
کتھائیں وی اقبال رح تنقید براۓتنقید (جیہڑی اج دےشعراء دا عمومی رویہ ہے) نئ کیتی اور نہ ہی غیر ادبی لفظ استعمال کیتن مثلا" فتوی نہ جاری کر دے ڈرتا ہوں ورنہ تائب "ملاں" سےپوچھنا تھا فتنہ گری کا مسلہ رفیق تائب فلحال شعر دی باقی بناوٹ،مصرع سازی ت فنی لوازمات کوں نظر انداز کر ڈیوو صرف املاء "ملاں" ڈیکھو.ایں گفتگو اچ ہک دوست جناب .... دا حوالہ ڈتےجو ملاء آہدن با عمل کوں ت ملاں آہدن فسادی کوں. اچھا ول ایں شاعر کوں کتنی داد ڈیسوں
ہاۓکرتاہوں تو کہتی ہے کہ یہ کافر ہے
وقاص اللہ وقاص (منصور شانی)
حسن رضا
سوالی جوابی ݙوہڑے
جداں مین اکھیاں وچ پاونڑاں نہوں _ کس کانڑ خرید کے آندائی
حسن رضا کوٹ شادا "شاہ پور" سرگودھا
ݙوہڑہ
ویہلی پال کے ضد لاغرضیا سجناں _ میری عید ونجا نہوں چھوڑی
دنیا حکایت تھیونڑا چاہندی (رفعت عباس)
دنیا حکایت تھیونڑا چاہندی
بشیر ارمان
غزل
جڈاں یاریں دے ہتھ دے وچ ولا کئی تیر ݙیہدے ہیں
تیڈی الفت دے وچ نقصان جتلا تھئے مگر وت وی
سئیں بشیر ارمان
فرحان شامی، پورھیت رمضان آرائیں
نہ الویسی۔۔کوئی ڈر کائینی۔
ہر شہر دے وٙڈے چوک بازار وِچ 10 وجے تک کھڑے ہن قطاریں دے وچ
عشق دا سجدہ بھانویں چرکیں تھئے۔ دیر تھئی اے قضا تاں کائینی تھئی۔
میں وی تسا میڈا لشکر تسا کھڑے تھل دے ٹبے کھٹو وچوں دریا گولو
پئ نکلدی ہے چندر دی ڈولی سج گیا ہے بزار خابیں دا
سود کیا ہے زیان کیا شۓ ہے یار نہ کر وپار خابیں دا
کوئی عجب رات ہے جینویں شب رات ہے اپنے آسیں دے آسن مُہیندی ہوئی من دیوچ مونجھ میندیاں لُویندی ہوئی تن دیوچ تانگھ پیرے رنگیندی ہوئی سانجھ سیجھیں ستارے سجیندی ہوئی سک صفیلیں تیں ڈیوے بلیندی ہوئی اوبیں کھربیں تے ضربیں زمانیں کنوں تیڈی پازیب چھَن چھَن کریندی ہوئی
اُوندے ناں تے نہ کُئی حَرف آوئے۔
آزربائجان
thumb|آذربائیجان دا جھنڈا
ابو عمرو بن علاء بصریؒ
ابو عمرو بن العلا البصری التمیمیؒ، قراء سبعہ وچ شامل ہن. انہاں کوں ابو عمرو بصریؒ وی آکھا ویندا ہے. ولادت 68ھ مکہ وچ تھئی. انہاں دا پورا ناں زبّان بن العلاء ابن العريان بن عبد الله التميمی المازنی البصری ابو عمرو ہے. ایہ ابو عمرو بن العلاء بن عماد التمیمی بصرے دے رہݨ والے ہن۔ ائمہ رجال انہاں دی توثیق کریندے ہم۔ انھاں نے حمید بن قیس الاعرج یحیٰ بن یعمر، مجاہد بن جبیر، سعید بن جبیر، عکرمتہ البریری تے عبد اللہ بن کثیر توں قرآن پڑھا ہئی.
اِمام ابوعمرو بن العلاء البصری دے بارے اکابرین دے اقوال
انہاں تے مختصر مگر جامع تبصرہ جرح و تعدیل دے لحاظ نال پیش خدمت ہے :
2۔ امام ابو عمرو الشیبانی نے آکھا: ما رأیت مثل أبي عمرو بن العلاء ’’میں ابوعمرو بن علاء جیہا (کوئی) نی ݙٹھا‘‘
6۔ وقال أبو عمر الشیباني: ما رأیت مثل أبي عمرو، میں  ابو عمرو جیہا کہیں کوں نہ ݙٹھا.
امیر عبدالرحمٰن دوم
تعارف
امیر عبدالرحمٰن دوم، امارت بنی امیہ اندلس دا چوتھا حکمران ہئی جیہڑا 792ء وچ ڄمیا تے 822ء توں 852ء تک اپݨی وفات تک طویل عرصہ اندلس تے حکمران ریہا تے شاندار انداز نال حکومت کیتس.
حسن بن صباح
حسن بن صباح دی جنت
فدائیاں وچ ان پڑھ، جان باز نوجوان شریک کیتے ویندے ہن۔ صرف ہتھیار استعمال کرݨ دا فن انہاں کوں سکھایا ویندا ہئی۔ اے سپاہی حسن دے حکم دی بے عذر اکھیاں بند کرکے تعمیل کریندے ہن۔ جس دے قتل دا اشارہ تھیندا، فدائی اس دے کول ویس بدل کے ویندے ہن تے اس دے مزاج وچ رسوخ پیدا کریندے ہن۔ اس دے معتمد بݨدے تے موقع پیندے ہی اس دا کم تمام کر ݙیندے ہن۔ انہاں خونخوار اعمال دی تربیت ݙیوݨ کیتے ہک جنت بݨائی گئی ہئی۔ پہلے او حشیش (بھنگ ) دے اثر نال اس طرح بے ہوش کر ݙتے ویندے ہن کہ انہاں دے دل وچ کسے نشہ آور چیز دا گمان وی نہ ہوندا ہئی۔ بے ہوش تھیوݨ دے بعد خاص ذریعاں نال تے رستیاں نال او مصنوعی تے دنیاوی جنت وچ پہنچائے ویندے ہن۔
دمُودر
نمونہ کلام
ہیر چھوہر جمی ہے لوکا، صورت نند نہ کائی
اول نام صاحب دا لیئے ، جن ایہہ جگت اپایا
وڈا راٹھ زمیں دا خاوند ، کیہی صفت اکھائیں
ہیر تیرے گھر وڈی ہوئی ، کیجے ساک کدائیں
١٥
جوڑا گھوڑا دوہاں تائیں ، دوہیں تیڑ پہرائے
ونجو کھیڑیں ! بوہت عاجزی ، چوچک آکھ سنائے
٢٤
چلیے جھنگ سیالاں والے ، روشن ساک کریہے
امیر عبدالرحمٰن سوم بن محمد
عبد الرحمن الناصر (912ء توں 929ء تک بحیثیت امیر تے 929ء توں 961ء تک بحیثیت خلیفہ) اندلس وچ خلافت امویہ دا سب توں مشہور حکمران ہئی جیہڑا عبد الرحمن الثالث تے عبد الرحمن اعظم دے ناواں نال وی بھی معروف اے.تخت نشینی17 اکتوبر 912 (عمر 21) کوں بطور امیر دے تھئی تے 929ء وچ خلیفہ دا لقب اختیار کیتس. پیدائش 11 جنوری 889ء دی ہس. وفات 15 اکتوبر 961ء 72 سال دی عمر وچ قرطبہ وچ تھئی. ایندا مسلک اہل سنت (مالکی فقہ) اے.
ادب وچ تنقید دی لوڑھ
تجربے وچ وی اتنی جان تے عام انسانی سطح تک اینکوں سمجھݨ دا اشارہ موجودہ ہے تاں ول ایہ کامیاب تجربہ ہے۔ اگر عوامی سوچ کوں نی اَپڑ سڳدا تاں ایہ تجر بہ تجربہ گاہ تک رہ ویند ے۔ ادب وچ وی جدت ہک خاص حد تک عوامی ذہناں تے سفر کریندی ہے اگر ایہ گالھ عوامی ذہنی سطح توں ہٹ کے کیتی ونجٖے تاں ایہ شہکار یا ایندی شہرت اڳی تے سفر نی کر سڳدی۔ جدید تخلیق کاری دے ایں سفر کوں ڈاکٹر گل عباس اعواݨ نے ݙیکھݨ ، پرکھݨ ، بھالݨ تے جانچن دی اَہر کیتی ہے۔ ایہ موضوع ایہ انگ ساݙے ویلھے دی لوڑ وی ہے ۔ جو ساݙا اجٖوکا نینگر تنقیدی رَویاں توں آشنا تھیوے تے تخلیق دے سہݨپ دے ورتا ر ے تے اٹکلا ں دی سُنجٖاݨ رکھے۔ ڈاکٹر گل عباس اعواݨ نے ایں تنقیدی سوجھلے کوں جدید رنگ اچ کیویں ݙٹھے اُنھاں اینکوں اپݨی کتاب ’’جدید سرائیکی شاعری‘‘ اِچ چھی حصیّاں اچ تقسیم کیتے۔ جدید شاعری دی وجوہات کیا ہن ۔
؂ شالا کڑکی غیبی گولا (رحیم طلب)
سرائیکی ڈکشنریاں
سرائیکی زبان وچ کافی تعداد وچ ڈکشنریاں ہن۔
ابو غوش
تاریخ
1948ء دی عرب اسرائیلی جنگ دے دوران ہارل بریگیڈ دے صدر دفتر دا مسکن ایہو ابو غوش ہئی۔
سرائیکی تحریک اچ موقع پرستی دیاں ݙلاں
اُنہیں سرائیکی لوک سانجھ کوں کلہا کیتا، پچھلے ݙو ݙہاکیں کنیں سرائیکی سر گرمیں دا بائیکاٹ کیتا۔ پچھلے پندرہ سالہیں کنیں اوں کہیں قابل ذکر سرائیکی کٹھ وچ شرکت نئیں کیتی، سوائے ایندے جو مُلتان دے ہک پروگرام وچ اُنہاں دی شرکت جتھاں آ کے اُنہیں سرائیکی صوبہ دی مخالفت کیتی۔اُنہاں ہک غیر سرائیکی مُلتانی مرزا نال اپݨے تعلق کوں ورتیندے ہوئیں فاروق لغاری دے صدارتی عملے وچ اپݨی جاہ بݨائی۔ جݙاں فاروق لغاری بی بی دی حکومت کوں برطرف کر کنیں زرداری صاحب کوں جیل سَٹ ݙتا تاں او وت وی فاروق لغاری دے صدارتی عملے وچ شامل ریہے۔ ہُݨ او ہک واری ول سرائیکی تحریک وچ ننیگریں دا پاݨی کَچھݨ کیتے میدان اچ آئن۔ او اے سب فیصلے اپݨی ذات دے ودھارے اتے فیدے کیتے کریندے ریہے جیویں جو سرائیکی تحریک اُنہیں دی کوئی ذاتی شے ہووے۔
بشیر دیوانہ
جم پل
بستی گوٹھ جھوڑا
اولاد
بشیر دیوانہ فی البدیہ شاعر ، گلوکار ،ایڈیٹر ، ناشر ، مخلص کارکن ہے۔
گھڑی
گھڑی تے وڄ ڳئے پورا ہِک
ہِک ݙُوں ترَے چار
بشیر غمخوار
نمونہ کلام
ݙر خلق دے سنگھ ایں بہیہ ڳئےکوئی حلق آواز دے قابل نہیں
اشعار
زباناں خشک تھی ویندن الا کہیں دا نکلدا نئیں
روحل فقیر
نمونہ کلام
روحؔل راہ ربانی ٻاجھوں ٻَئ سب کُوڑ کہاݨی...
ابو فضالہ انصاری
حالات زندگی
مسند احمد:جلد اول:حدیث نمبر 763 وچ ہے، فضالہ جنہاں دے والد ابو فضالہ انصاری بدری صحابہ کرام وچوں ہن، آہدے ہن کہ ہک مرتبہ میں اپݨے والد دے نال سیدنا علی المرتضی  دی بیمار پرسی کیتے گیا، اوہ کجھ بیمار تھی گئے ہن تے اس نال انہاں دی طبیعت بوجھل تھیندی پئی ہئی، میݙے والد صاحب نے انہاں کوں آکھا کہ بیماری نے آپ دا کیا حال کر رکھا ہے؟ اگر آپ دا آخری وقت آ پہنچا تاں آپ دے کول جہینہ دے دیہاتیاں دے علاوہ کوئی نہ آسی جیہڑے آپ کوں مدینہ منورہ گھن ویسن ، اس واسطے اگر آپ دا آخری وقت قریب آ ونجے تاں آپ دے ساتھیاں کوں آپ دا خیال کرݨا چاہیدا اے تے آپ دی نماز جنازہ پڑھنی چاہیدی اے،  سیدنا علی المرتضی نے فرمایا کہ نبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے میکوں ایہ ڳال ݙسا رکھی ہے کہ میں اس وقت تک نہ مرساں جے تک کہ میں خلیفہ نہ بݨ ونجاں، اس دے بعد ایہ ݙاڑھی اس سر دے خون نال رنگین تھی ویسی چنانچہ ایویں ہی تھیا تے  سیدنا علی المرتضی اپݨے دور خلافت وچ شہید تھئے، جبکہ ابوفضالہ  علی المرتضی دے نال جہاد وچ شریک تھی کے جنگ صفین دے موقع تے شہید تھی گئے۔
سرائیکی صوبے دا مقدمہ
بݨاوݨ دے فائدے، چرک دے نقصان
6۔ سوسائٹی وچالے اُپرپ: سرائیکی ٻہوں وݙا سماجی پرت ہن۔ انہیں دا اُپرپ  ۔ الیئی نیشن نہ انہیں کیتے چنڳاں نہ ریاست کیتے چنڳاں
ہکڑپ (وحدت ۔ اتحاد) دا ریاستی ڈسکورس
2۔ تعلیمی نظام تے اُپرپ (بیگانگی): اقوام متحدہ تے ماہرین تعلیم متفق ہن جو پرائمری تعلیم مادری زبان وچ ہووے۔ پرائمری سطح تے مادری زبان کن محرومی ٻالیں کوں علمی طور تے ساری حیاتی کمزور تے اندر دے ماݨ تے خود اعتمادی کنیں خالی کر ݙیندی ہے۔ آئین وچ ذریعہ تعلیم دا اختیار صوبے کن ہے۔ صوبہ پنجاب پنجابی زبان کوں وی مارے تے سرائیکی کوں وی محروم رکھے۔ سرائیکی صوبہ دی تعلیمی پالیسی سکول سطح تے مادری زبان تے انگریزی کوں لاگو کریسی۔
روزمرہ، محاورہ تے اکھاݨ
محاورہ:
سرائیکی ڈرامہ نویسی
دھی ارے امی یہ تو چاند ہے ناں پہلی کا۔شوال کا۔ارے واہ امی مبارک ہو ۔
اے گالھیں میڈی حیاتی دا اثاثہ ہِن ۔سچ آکھیا ویندے جو وڈا بندہ اپنٹریں عملاں د وڈائی نال ای وڈا بندہ ہوندے۔تے ضروری نیئں جو ہر وڈا فنکار وڈا انسان وی ہووے۔پر چھڑی ایہو گالھ کریساں ،ادَی جیوو ہزاراں سالھ تہاڈے تھورے کیویں لہسن۔
کونجاں
کونجاں ڈرامہ جھوک کہانی دے ضمن وچ ٹیلی کاسٹ کیتا ڳیا جیندے وچ ݙکھایا ڳیا اے کہ کیویں سرائیکی وسیب وچ چھوہریں دے مرضی دے بغیر رشتے کر ݙتے ویندن. کاسٹ وچ فرزانہ تھہیم اہم اے.
بـلوچ قبائل
بلوچ قبائل کافی تعداد اچ آباد ہن تے ایں تو علاوہ ݙھوڃھے ملکیں اچ ہی آباد ہن جنہاں دی تفصیل درج ذیل ہے
حسن مرتضیٰ احمدانی
نمونہ کلام
میں نوکر توں سرکار میݙا
جمہور ہےیارو چنڳی شے
ساݙا حق کھاندن تہوں باطل ہن
تیݙے وعدے سارے کوڑ تھئے
غزل
میں کرلاواں جے درد تیکوں تھیوے
میݙے نکھڑݨ دے سئیں، تیکوں غم رہ ویسن
چھوڑ دنیا دے رنگ اچ رچ ونج اڑی ونکی:سرائیکی شاعر
سرائیکی صوبہ تے سویرے ڄماترے دا سچ
’’ نیشنل عاومی پارٹی(ولی) الیکشن1970 وچ جیڑامنشور جاری کیتا اوندے وچ انہاں 20 سالہ سوشلسٹ پروگرام ڈتا، جیندے وچ سب سانگے مفت تعلی(سائنسی تے ٹیکنیکل تعلیم سمیت)،سوفیصدبالغ خواندگی ہوسی، ریاست وفاقی تے پروگریسیو ہوسی، چارے صوبیں کوں اٹانومی (خودمختیاری)ملسی، 50ایکڑتوں زیادہ زمین کہیں دا ملخ نہ ہوسی، خالی زمین حقداریں کوں ڈے کے رہندڑ بنڑائی ویسی، نجی شعبے دے ذریعے صنعتکاری کیتی ویسی، ہرضلعے وچ ہائوس بلڈنگ فنانس کارپوریشن دی برانچ ٹھہاکے ہرکہیں کوں گھرڈتاویسی، بے زمین مزیریں وچ وادھو زمین ونڈی ویسی، غیرجانبدار خارججہ پالیسی ہوسی، سبھے لوکیں کوں (مزیریں، پورھیت سمیت) بنیادی انسانی حقوق ملسن، بولنڑ، لکھنڑ، چھاپنڑ، تنظیم بنڑاونڑ، ٹرپھردی آزادی ہوسی‘‘ ۔۔۔۔۔اتھاں نیپ(ولی)دے منشوروچ کتھائیں شمال مغربی سرحدی صوبے دا ناں بدل کے پختونستان یا پختونخوا رکھنڑ دا کئی وچن کائنی کھڑا!!۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ حمایت اللہ یعقوبی صیب اگوں تے(اپڑیں مقالے دے صفحہ251 وچ) لکھیندن۔۔۔۔۔۔۔۔ بدل’’ولی خاں ایں موقع تے کوئٹہ وچ ’زوان پختون‘ ناں دی تنظیم ری ایکٹو کیتا تے پشاور وچ خدائی خدمتگار تحریک تے پختون زلمے کوں ری ایکتو کیتا، جنہاں الیکشن وچ نیپ(ولی) دی پوری مدد کیتی’’ ۔۔۔۔۔۔ حمایت اللہ صیب اپڑیں مقالے دے صفحہ254تے کیا لکھیندن، ولی خان الیکشن کمپیئن وچ کیا تقریراں کیتیاں۔۔۔۔۔۔۔۔آئو صفحہ254دا ہیٹھلا پیرا پڑھدوں۔۔۔۔۔ ’’ این ڈبلیوایف پی وچ ولی خاں (کمپیئن وچ) پختون کلچر،زبان دے اُتم ہوونڑ مُتوں ایندے نال پنجابی سٹیبلشمنٹ ولوں وانج دا ودھیک پرچارکیتی رکھیا’’ ۔۔۔۔۔۔۔۔اِتھ وی صوبے دا ناں پختونخوا رکھنڑ دے ’’مطالبے‘‘دا کئی ذکر کائنی۔۔۔۔۔ول حمایت اللہ صیب صفحہ254تے ای لکھدن۔۔۔۔۔۔۔ ’’ تقریباً ہرجلسے وچ لوکاں ولوں ولی خاں کوں پختونستان دا سوال ضور سنڑنا پوندا ہا تے اوندا اونکوں جواب وی ڈیونراں پوندا ہا’’ حمایت اللہ صیب اپڑیں مقالے دے صفحہ263تے صفحہ264تے لکھیندن (الیکشن1970دا نتیجہ آونڑ،عوامی لیگ تے سٹیبلشمنٹ دے گڑدھال دے نتیجے وچ بنگلہ دیش بنڑن دے بعد) چھیکڑی پچدے پاکستان وچ حکومتاں ٹھہاونڑ سانگے 4جون1972کوں نیپ ولی، جمیعت علمائے اسلام تے پاکستان پیپلزپارٹی وچ ہک معاہدہ تھیا۔۔۔۔۔۔ اوں معاہدے وچ وی کتھائیں صوبے دا ناں بدل کے پختوانخوا یا پختتونستان رکھنڑ دا کئی وعدہ کائنی شامل کیتا گیا، نہ ای حمایت اللہ صیب ایں معاہدے سانگے راولپنڈی تے بئے شہراں وچ تھیونڑ والے مذاکرات وچ ولی خاں ولوں صوبے دا ناں بدل کے پختونخوا یا پختونستان رکھنڑ دے کہیں مطالبے دی شاند ڈیندن۔
امیرعباس راقب
امیرعباس راقب سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
غزل
ہے اپڑیں ہوونڑ کولوں شکایت
ڈساؤ میڈی ہے کیہڑی طاقت
اخیر مٹی نصیب ایند
ہے چارے پاسوں عجیب وحشت
سرائیکی ڈکشنری
اُبھارݨ =============== نکالنا یا جوش دینا۔
اُبھردا ================ نکلتا ھوا
آپ ھوویں ======================== آپ ،sir
سرائیکی الفاظ=================اردو معنی اَٹکا========================معلق
روحانیت
٢. ݙوجھا گروہ سچیندا اے کہ ایویں کیوں تھیندا پیا اے؟ کیا صحیح تے کیا غلط اے.
پیشِ نظر صفحات وچ سیدنا حضور علیہ الصلٰوۃ والسلام دی حیاتِ طیبہ دے او پہلو جمع کیتے ڳن جنہاں وچ مثبت طرزِفکر کوں فروغ ݙیوݨ وچ شر دے نمائندیاں دے طرفوں قدم قدم تے کھڑے کیتے ڳئے رکاوٹاں دا تذکرہ اے. توحید دے رستے وچ انہاں رکاوٹاں کوں دور کرݨ کیتے حضور علیہ الصلٰوۃ والسلام دی ساری زندگی پریشانیاں تے ذہنی اذیتاں وچ لنگھ ڳئی. تے اخیر او اللہ دا پیغام پہنچاوݨ وچ کامیاب تے کامران تھئے. او اللہ توں راضی تھی ڳئے تے اللہ انہاں نال راضی تھی ڳیا.
مرکزی مراقبہ ہال
سرجانی ٹاؤن کراچی.
سرائیکستان دا موقف
اساں سرائیکستان الی گال تیں قائم او جنوبی پنجاب الی گال تیں قائم ہنڑ تساں ڈسو فیصلہ کیویں تھیسی او ادارے اساں عوام او متحد اساں کھیرو کھانڈ انہیں اچ ڈسپلن اساں بے واگ انہیں کنوں حکم اساں غلام انہیں کنوں تھانڑیں پرچے جیل ساڈے کولھو جذبہ سر دھرتی دی ویل انہیں کنوں ٹینک توپاں گھن گرج ساڈے کولھو جزبہ حیدراے قرار تیں خیبر دی جنگ ساڈے کولھو مکمل ہک تاریخ فیصلہ ڈھیر تھوڑے دا نئیں ہیڑیں ڈا ڈھے دا نئیں فیصلہ ہک مکمل قوم دا اے ۔ قوم دا فیصلہ قوم دے نال بہیہ کیں تھیندے قوم تیں چڑھائی نال نئیں تھیندا اساں وی انسان ھئیں اساں وی پوری ہک صدی توھاڈی غلامی اچ گزاری تیں ھ منگیا تیں اپڑاں صرف حق ھسےہیندے اچ ساڈے نال اے جیڈا تماشہ لا ڈتے جیویں اساں کوئی بغاوت دا ناں چا چاتا ھووے مہربانی کرو او ساڈے کٹھے بہو بھرانویں الی کار ساڈے نال فیصلہ کروجیرھا توھاڈے کولھو علاقہ مفتوحہ اے او ساکوں سکے بھرانویں الی کار نکھیڑ ڈیوو کیہاں جھیڑا کہیاں شر تساں پیور پنجابی او توھاڈا پنجاب اے اساں پیور سرائیکی اوں ساڈا سرائیکستان اے او ہتھ اچ ہتھ پا ہکو زور نال نعرہ ماروں سرائیکی پنجابی بھرا بھرا پاکستان زندہ باد پنجاب زندہ باد سرائیکستان زندہ باد پاکستان دیاں ساریاں قوماں زندہ باد جیوو پئے خیر ھوائے۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی (١ فروری ٢٠١٩)
سرائیکستان دا نقشہ
بھرا عامر فہیم دی سرائیکستان نقشہ بارے پوسٹ اتے بھراویں دے Replyes دا جواب :-
حسن رضا گردیزی
کتاباں
(دیباچے توں /دھابے دھوڑے / ص: ١١)
تھل دے ہاں وچ لگیاں جھوکاں
حضرت ابو دجانہ
حیات مبارک
بدر و احد تے دیگر غزوات وچ رسول اللہؐ دے نال شریک رہے۔ احد دے ݙینہہ رسول اللہؐ نے انہاں کوں اپݨی تلوار ݙتی ہئی جیہڑے ویلے آپؐ نے فرمایا میݙی تلوار اس دے حق دے نال کون گھنسی، ساری قوم خاموش رہی،  ابو دجانہ نے آکھا میں اس دے حق دے نال اینکوں گھندا ہاں تے ول مشرکین دی کھوپڑیاں اݙا ݙتے بعد وچ رسول اللہؐ نے فرمایا اج ابو دجانہ لڑائی وچ سچے نکلے۔ ایہ مشہور بہادراں وچوں ہن. انہاں دے کول ہک سرخ پٹی ہئی جس نال اوہ لڑائی وچ پہچاݨے ویندے ہن۔ احد وچ او بطور نشان لا کے ݙوہاں صفاں دے درمیاں اکڑ کے چلے تاں رسول اللہؐ نے فرمایا ایہ چال اللہ کوں بہت ناپسند ہے سوائے اس مقام دے۔ یمامہ دی جنگ وچ آپ شہید تھئے۔ بنی حنیفہ دا یمامہ وچ ہک باغ ہئی جس دی آڑ گھن کے اوہ لوگ لڑدے ہن مسلماناں دی اتھاں تک پہنچ نہ ہئی. ابو دجانہ نے آکھا میکوں ایں باغ دے اندر سٹ ݙیو. ایویں ہی کیتا گیا جس نال انہاں دا پیر ٹٹ گیا لیکن اس دے باوجود انہاں نے مقابلہ کر کے انہاں لوگاں کوں دروازے توں ہٹا ݙتا۔ جنگ وچ انہاں دے سامݨے ابو سفیان دی بیوی ہندہ آ گئی اس لوگاں کوں مدد کیتے پکارا کوئی شخص مدد کرݨ نہ آیا انہاں نے تلوار کوں روک گھدا کہ رسول اللہؐ دی تلوار کوں ہک عورت تے کیوں چلاواں.
حسن رضا گردیزی
کتاباں
ترسیاں فصلاں سڑدیاں جھوکاں
انب
گولا
بمبیا
حسن رضا گردیزی
نمونہ کلام
نام خدا دا باقی راہسی، ٻئی کوئی چیز نہ راہسی..
نظم
تیݙے میݙے بعد وی جانی نوری راتاں آسن
سرائیکستان
‎سرائیکستان دے ضلعے تے تحصیلاں
خطہ سرائیکستان وسیع و عریض رقبے تے پھیلا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے. thumb|ہندوستان تے مرہٹہ راج دے دوران خطہ سرائیکستان دا نقشہ جیہڑا صوبہ ملتان دے طور تے ݙٹھا ونج سڳدائے
انتظامی تقسیم
3.ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے ضلعے، صوبہ خیبرپختونخواہ، کمشنر ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن دے زیر انتظام
حسن رضا گردیزی
نوکر دا بچہ
چھوڑ ڈے نوکری بھج ونج گھر کوں
مال دا دشمن جان دا د شمن
ایہ لوکاں دے بچے چیسی
جے کُجھ ایندے ہتھ وچ آیا
ایہ بنڑسی عزرئیل دا سایہ
لکھاں صدیاں پہلے
ننگ نموز دے جھگڑے کئیناں
اج تیڈیاں افلاک تے دھاکاں
تیڈے ہتھ فطرت دیاں واگاں
لوک اُبال تے چمڑے کھاندے
پندھ دا نویکلا پاندھی
پندھ یا پوہ یا فاصلہ ایجھے لوظ سرائیکی ادب وچ بہوں معنی خیز ہن۔پندھ ہک مخصوص سفر ہے جیڑا کہ ہک حد رکھیندا ہے بھکر توں ملتان۔ ملتان توں ڈیرہ اسماعیل خان توں رحیم یارخان تک دا سفر۔ یا ہک ملخ توں ڈوجھے ملخ دا سفر ۔ بندہ جتنا سفر کریسی جیڑے حالات ہوسن اگر لکھسی تاں اے پندھ وہانڑی بنڑ ویسی۔ فاصلہ وی سفر کیتے لوظ استعمال کیتا ویندے۔ مگر فاصلے دا لوظ پندھ پچھنڑ کیتے استعمال ہوندا ہے۔ بعض اس کوں بطور سفر نامہ وی شمار کریندے ہن۔ علاوہ پوہ ہک ایجھا سفر ہوندا ہے جیندی حد کائنی ہوندی۔ یعنی کہ اے کوئی مخصوص سفر کائنی ہوندا۔ بندے دا جڈے دل آکھے سفر شروع کر ڈیندا ہے۔ بندہ گھر توں شہر۔ شہر توں کہیں میلے۔ یا شہر توں شہر وغیرہ۔ اگر بندہ گھر توں شہر گیا ہے اگوں ہک دوست مل پیا ہے دوست اونکوں اپنڑے گھر گھن گیا ہے یا دوست کوں اگے کہیں میلے تے گھن گیا ہے۔ اگر سفر کرنڑ والا بندہ انہاں حالات کوں جیڑے بندے دے ذہن اچ پہلے کائناں ہن لکھ ڈیوے تاں او پوہ وہانڑی بنڑ ویسی۔ پندھ ارادتاً کیتا ویندے جبکہ پوہ بغیر ارادہ دے کیتا ویندے۔ پوہ ہوے یا فاصلہ مگر پندھ زیادہ مقبول ہے۔ ادب وچ پوہ تے صرف قصے دی صورت وچ لکھا گیا ہے او وی نمک وچ اٹے توں وی گھٹ۔
حضرت عبداللہ بن عباس رضی اللہ عنہ
ناں تے نسب
عبد اللہ بن عباس بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف۔
ڄم
عبد اللہ ابن عباس دی پیدائش ہجرت توں 3 سال قبل شعب ابی طالب وچ محصوریت دے دوران تھئی ہئی۔ آپ دی پیدائش دے بعد حضرت عباس آپ کوں بارگاہِ رسالت وچ گھن آئے تاں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم نے انہاں دے منہ وچ اپنا لعابِ دہن مبارک سٹ کے آپ دے حق وچ دعا فرمائی۔
قبولِ اسلام
آپ دے والد حضرت عباس نے اگرچہ فتح مکہ توں پہلے اسلام قبول کیتا، لیکن آپ دی والدہ اُم الفضل نے ابتدا وچ ہی داعی توحید کوں لبیک آکھا ہئی۔ ایں کیتے آپ دی پرورش توحید دے سائے وچ تھئی۔
حضرت عمر نال معاملات
حضرت عمر:اے ابن عباس!میں ایں چيز توں خوف زدہ ہاں کہ تیݙی گورنری وچ کوئی حادثہ پیش آوے، تیݙی حکومت وچ اے تھیوݨے کہ توں لوگاں کوں آکھݨ لڳیں:ساݙی طرف آؤ، تے تساں اپݨے بنی ہاشم دے سوا کہیں کوں قبول نہ کریسو، لیکن میں نبی اکرمﷺ کوں ݙٹھا ہئی کہ تیکوں دور رکھا تے ݙوجھیاں کوں کم تے لایا۔
ابن عباس:اگر میں ایں حالت وچ تہاݙے کیتے کم کراں کہ تساں میݙے بارے مطمئن نہ ہوو تاں ہمیشہ میں تہاݙی اکھیاں اچ کنڈا بݨا رہساں۔
ابن عباس:کہیں اینجھے شخص کوں کم تے لاؤ جیہڑا تہاݙی نظر وچ تے تہاݙے کیتے زیادہ صالح ہووے۔
ابن عبد ربہ اینکوں ابو بکر بن ابی شیبہ م235ھ توں ݙوجھی طرح نقل کریندے تے کوشش کریندے کہ خلیفہ ثانی دے ابن عباس کوں گورنر نہ بݨاوݨ دی وجہ ایہ ݙسے کہ ابن عباس نے ذوی القربی دے بارے وچ بے جا تاویلاں کیتے ہوئے ہن تے اوندے کیتے حضرت علی دی طرف منسوب خط کوں تائید کیتے پیش کریندے۔ ابو بکر بن ابی شیبہ نے ایہ نقل کیتا :ابن عباس حضرت عمر دے ہاں سب توں زيادہ محبوب ہن تے حضرت عمر انہاں کوں دیگر اصحاب نبوی توں مقدم کریندے ہن لیکن انہاں کوں ہرگز گورنری نہ ݙتی۔ انہاں کوں ہک ݙینہ آکھا:شاید میں تیکوں گورنر بݨا ݙیندا لیکن میکوں ݙر ہے کہ توں تاویل کرکے مال فیئ کوں حلال سمجھ گھنیں۔ جݙݨ حضرت علی دا دور آیا تے آپ نے ابن عباس کوں بصرہ دا والی بݨایا تاں ابن عباس نے آیت خمس دی تاویل کرکے فیئ کوں حلال کر گھدا۔ تبصرہ: ابن ابی شیبہ دی تصریح دے مطابق نبی اکرمﷺ دے زمانے توں گھن کے حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی خلافت دے آخری سال تک سہم ذوی القربی دے متولی حضرت علی بن ابی طالب ہن، ڳالھ ابن عباس جیہے دانشمند افراد توں پوشیدہ نہ ہئی پس اوہ کیں طرح حضرت علیؑ دی رائے دے بغیر سہم ذوی القربی وچ تصرف کرسڳدے ہن ثانیا اگر ابن عباس دے بارے وچ تاویل دا خوف انہاں کوں گورنر بݨاوݨ توں رکیندا ہئی تاں حضرت معاویہ کوں شام دی حکومت کیتے کیوں منتخب کیتا کہ انہاں دے مالیات وچ تاویلاں کرݨ دے باوجود باقی رکھا؟ ثالثا ابن عبد ربہ نے جیں خط کوں تائید کیتے پیش کیتا اوہ جعلی ہے اوندے توں ہرگز استدلال نی کیتا ونڄ سڳدا۔
عبداللہ بن عباس کیتے نبی ﷺ دی دعا
ہک واری رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نماز کیتے بیدار تھئے تاں عبد اللہ بن عباس نے وضو کیتے پاݨی گھنا کے رکھ ݙتا۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے وضو توں فراغت دے بعد پچھا کہ پاݨی کون گھن آیا ہئی؟ سیدہ میمونہ نے عبد اللہ بن عباس دا ناں گھدا تاں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے خوش تھی کے ایہ دعا فرمائی۔
سرائیکستان دی سیاسی اہمیت
سرائیکی وسیب اسلام آباد اُتے حکومت کررڑ دا سیاسی گیٹ وے ۔ جو پارٹی سرائیکی وسیب کِنوں سیٹاں جیت ویسے اوھا پارٹی اسلام آباد دے تخت اُتے بہہ ویسے ۔ اپ ڈیکھیں پیپلز پارٹی نے سندھ ءِچوں تقریباً تمام سیٹاں جیتن لیکن اسلام آباد دے تخت اُتے نہیں بہہ سڳی ایویں مسلم لیگ نون نے پنجاپ ءِچوں سو کِنوں اُتے سیٹاں جتن لیکن اسلام آباد دے تخت اُتے نہیں بہہ سڳی ایندے برعکس تحریک انصاف نے سرائیکی وسیب وچوں سیٹاں جیتن اَتے اڄ او اسلام آباد دے تخت تے بیٹھی ھوئی ھے ۔ ایں کِنوں ثابت تھیندے سرائیکی وسیب اسلام آباد دے تخت تے قبضہ کررڑ اصل محرک ھے ۔ سرائیکیں دی سیاسی طاقت دا محرک ھے لیکن بدقسمتی نال سرائیکی قوم پرست ایں محرک کوں نہیں سمجھدے ۔ مختلف تڄربات دے بعد میں اے نتیجہ کڈھم جو سرائیکی قوم پرستیں دی اوں پرت دا تعلق پیپلز پارٹی نال ھے جو ھڑ 60 / 70 سالیں دی عمر ءِچ ھن انھیں قوم پرستیں دے مطابق پیپلز پارٹی ھی سرائیکی صوبہ بڑیسے اَتے اِنھیں پیپلز پارٹی کو چار دفعہ اقتدار منتقل کروائے سرائیکی نوجوان طبقہ پیپلز پارٹی کِنوں بد ضن ھے سرائیکی قومتی تحریک ءِچ جو اتنا وڈا عرصہ لڳے اوں انھیں بابیں دی وجہ کِنوں لگے جو ھڑ وی ھک طرف سرائیکی قوم پرستی کوں دھوکہ ڈیندے پِن ڈوجھی طرف انھیں دی تمام تر ہمدردی پیپلز پارٹی نال وابستہ ھن انھیں دی وابستگی براہ راست وی ھے اَتے بلواسطہ وی ھے ۔ انھیں وچوں ظہور احمد دھرہجہ ، کرنل جبار عباسی ، عاشق بزدار ، اکبر ملکاڑی ، محترمہ نخبہ لنگاہ وی وغیرہ شامل ھن اگلے ڈو چار سالیں ءِچ انھیں وچوں کئی بڈھے مر ویسِن انشاء اللہ ۔میڈے خیال ءِچ انھیں دے مرن نال سرائیکی قوم پرستی گراس روٹ لیول تے منتقل تھی ویسے ۔ کیونجو نوجوان طبقہ پیپلز پارٹی نال منسلک کائنی جو طبقہ تحریک انصاف نال منسلک تھئے او وی وقتی جذباتی انداز ءِچ شامل تھئے انھیں دی منزل یقناً قوم پرستی ھوسے. (ڄام بھورل گھلیجہ)
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
انہیں سکالرز دا خیال ہئی جو ایہو چھوٹا تے موسمی دریا گھگھر ہک ویلھے رݨ آف کچھ تائیں واہندا ہئی تے خود رݨ دے بݨاوݨ ودھاوݨ وچ ایندے ڈیلٹا دا ہتھ ہئی۔ اے او ویلھا ہئی جݙاں وادی سندھ دی قدیم شاہری تہذیب دی جاݨ سنڄاݨ نہی تھئی، نہ ای ہڑپہ، موہنجودڑو تے ٻئے کئی قدیم شاہری مرکز دریافت نہن تھئے۔ انہیں سکالرز دا خیال ہئی جو اے دریا مغل دور وچ کہیں ویلھے سُکیا ہئی۔ کُجھ دا خیال ہئی جو اے اَٹھویں صدی دے نیڑے تیڑے واہݨ بند تھیا۔
بلال محسن
غزل
مرض اے لادوا ہے ٻڈھڑی
گھگھر ہاکڑا تہذیب دی ڳول پھرول
اینویں 1980 وچ ہک جرمن مشن چولستان دی پاتال وچ وہندے انڈرگراونڈ پاݨی دا تفصیلی آئیسوٹاپ سروے کیتا تاں اوں کنیں تصدیق تھئی جو اے مٹھا دریائی پاݨی ہے جیڑھا ہزاریں سالیں سِمدا رَسدا سینکڑاں میٹر پاتال پڄیا۔
بلال محسن
غزل
نو نئیں تیݙے رلے راہندی
تیݙی کیا صلا ہے ٻُڈھڑی
میں توں رُس کے رُو نہ اماں
کہڑی ݙس خطا ہے ٻڈھڑی
مردیں دم تئیں سُکدا کائنی
جیکوں یاد ورہݨا کائنی
غزل :-
سجا توں سیرت اے ہے ضروری
غزل
راہواں تیڈیاں بھلیندی راہساں توں روندے دل کوں رہا کے ٹُر ونج
دُنیا دی ڄاݨ سُنڄاݨ
دُنیا بارے ڄاݨ سُنڄاݨ
=کُل رقبہ=510072ملین مُربع کلومیٹر(31696ملین مربع میل) =خُشکی دا رقبہ=14894ملین مُربع کلومیٹر(9255مُربع میل) =پاݨی دا رقبہ=361132ملین مُربع کلومیٹر(22441مُربع میل) =دُنیا دے ساحلاں دی لمبائی=356000کلومیٹر(221206میل) دُنیا دے کُل رقبےدا29‌.2فیصد خُشکی تے70.8فیصد پانی تے مُشتمل ہےـ =دُنیا دی سب تُوں اُچی جاہ=ماؤنٹ ایورسٹ8850میٹر(29035فٹ) =دُنیادی سب تُوں جِھکی جاہ=بحرمُردارہے جیرھی جو،منفی411میٹر(1349فٹ سطح سمندرتوں تلے ہے) =دُنیادی آبادی=١٠ اگست٢٠٠٢ء 6ارب24کروڑ 39لاکھ90ھزاراَٹھ سو ستترہے... =شرح پیدائش=(٢٠٠١ء)٢١ فی ہزار =شرح اموات=(٢٠٠١ء)٩فی ہزار =مرداں تے تریمتیاں دی آبادی دا تناسب= ٢٠٠١ء میں ١: ١: ٢٥ شرح خوان٘دگی١٩٩٩ء ١٥سال تُوں زائدآدمی جیرھےپڑھ لِکھ سڳدن.٧٩.٤فیصد مردوں دی شرح خواندگی ٨٥.٢فیصد تریمتیاں دی شرح خوان٘دگی: ٧٣.٦ =دُنیا دی سیاسی تقسیم=١٩٣ آزاد ریاستاں،٦١ٻَئےمُلخاں تےانحصار کرن والے علاقے اتے ٦رَپھڑوالےعلاقے
ضلع کشمور
زبان
سندھی تے سرائیکی
حضرت ابو درداء
حالاتِ زندگی
حضرت عمر نے اپݨے عہد خلافت وچ تمام اکابر صحابہ دے نقد وظائف مقرر کر ݙتے ہن. مجاہدین بدر دی سب توں زیادہ تنخواہ ہئی، ابودرداء مجاہدین بدر وچ داخل نہ ہن لیکن حضرت عمر نے انہاں دا وظیفہ بدریاں دے برابر مقرر کیتا۔ حضرت عثمان دے عہدِ خلافت وچ امیر معاویہ نے انہاں دی منظوری نال انہاں کوں دمشق دا قاضی مقرر کیتا ،کݙہیں کݙہیں جیہڑلے امیر معاویہ کوں باہر ونجݨ دی ضرورت پوندی تاں اوہ انہاں کوں اپݨا قائم مقام بݨا ویندے. دمشق وچ قضا دا ایہ پہلا عہدہ ہئی۔
حضرت عمر دا ابن عباس کوں گورنر نہ بݨاوݨا
ابن عباس:میں ہرگز گورنری قبول نہ کریساں جے تک میکوں اپݨے خدشے دے بارے نہ ݙسیسو۔
انجم لاشاری
ابھے سر دی ݙیݨ، میݙے گھر دیاں خوشیاں کھا ڳئی،،
انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دےیونیورسٹیاں
thumb|نسٹ، اسلام آباد
سرائیکی کلچر
سُنڄاݨ | Sunjjan | Sun᷉Ᾱṇ
سرائیکی کلچر
ضلع چکوال
وادی دھن:
چکوال تحصیل۔ کلر کہار کنوں چکوال تے ڈھڈیال کنوں ݙاہ کلومیٹر اڳوں سید تائیں دھنی علاقہ ہے۔ نیلہ، ڈھڈیال، بھون، کلرکہار، بھین، بلکسر، بھگوال، کریالہ ،بھرپور مشہور علاقے ہن۔ بابا پیلُو، پیلُو مہرو دا ہائی۔ مائی مہرو تے بابا پیلُو دیاں وستیاں نال نال ہن، ہُݨ رل تے ہک تھی ڳیاں ہن۔
اعواݨی
٣۔ پاکھڑی:
سرائیکی صَوتاں
سادہ واول
اڳلے واول پنج ہن تے پچھلے واول چار ہن۔ کل نو سادہ واول ہن۔
اڳلے غنہ آلے واول
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:
آسٹریلیا
دولت مشترکہ آسٹریلیا (Commonwealth of Australia) جنوبی نصف کُرے دا ہک ملک ہے جیہڑا دنیا دے سب توں چھوٹے براعظم تے مشتمل ہے۔ اس وچ تسمانیہ دا وݙا جزیرہ تے بحر جنوبی، بحر ہند تے بحر الکاہل دے کئی چھوٹے وݙے جزائر شامل ہن۔ اس دے ہمسایہ ممالک وچ انڈونیشیا، مشرقی تیمور تے پاپوا نیو گنی شمال دی طرف، سولومن جزائر، وانواتو تے نیو سیلیڈونیا شمال مشرق دی طرف تے نیوزی لینڈ جنوب مشرق دی طرف موجود ہے۔
اندھا شاعر
میڈے کولو غلطی تھئ ھے میں وی باطنی اندھے شاعریں کول دوا ویچنڑ گیا ھم پر.......!
اندلس وچ بنو امیہ دی امارت تے خلافت
امارت دی خلافت وچ تبدیلی
امیر عبدالرحمٰن سوم نے اپݨی امارت کوں 929ء وچ خلافت وچ ڈھال ݙتا تے اپݨی حکومت کوں جاری رکھدے ہوئیاں مملکت دے تمام علاقیاں دی مساجد وچ عباسی خلیفہ دی بجائے جمعہ تے عیدین دے نمازاں وچ اپݨے ناں دا خطبہ جاری کرا ݙتا تے ہک نویں دور دا آغاز کیتا۔
آسٹریلیا وچ اسلام
تاریخ
آسٹریلیا آوݨ والے ابتدائی مسلماناں دا تعلق انڈونیشیا نال ہئی تے اوہ ماہی گیر ہن۔ آسٹریلیا دے قدیم باشندیاں دے مسلماناں نال تعلقات ہن تے ابوریجنل سݙیجݨ والے ٻہوں سارے لوگاں کوں ہݨ تک اسلام نال دلچسپی ہے۔ قدیم آسٹریلوی باشندیاں کیتے ایبوریجینل دی اصطلاح دا استعمال یورپیاں نے شروع کیتا۔ اولین مسلمان انڈونیشیا دے مکاسانی باشندے ہن جیہڑے ماہی گیری دی غرض نال آسٹریلیا پہنچے ہن۔ ایہ لوگ پہلی واری آسٹریلیا کݙݨ آئے ہن اس دا تعین تاں حالی نی تھی سڳا لیکن لگ بھگ پنج سو سال دا اندازہ لویج سڳدا ہے.
تلاش گمشدہ (انشائیہ)
خواتین و حضرات ہک شریف النفس غریب شہری اَچن چیت کتھائیں گم تھی گے۔ جیندی صحت اصلوں چنگی نہ ہئی۔ اکثر حالات دا رونا رروندا راندھا ہئی۔ ورثاء دی رپورٹ موجب او گھروں کہیں معمولی گا لہہ تے جھیڑا کر کے نکلیا ہئی۔ حالانکہ گھر اِچ جھیڑا لڑائی روز دی گالہہ ہئی۔ پر ایں واری او واپس نی وَلیا۔ اوندے رشتہ داراں تے عزیزاں دا اَکھان ہے جو او کئی سالاں توں کہیں چنگی خبر دی آس تے رُوزانہ پورا اخبار پڑھدا ہئی۔ اُوندے کول ہک عدد پھٹیچر سائکل ہئی۔ جیندے کُتے فیل راہندے ہَن۔ پر اور ٹریفک دے قوانین دی مکمل پابندا کریندا ہئی۔ ہک عرصے توں ایں سائیکل دیاں بریکاں ٹھیک کراون دے باوجود وَل وَل فیل تھی ویندیاں ہَن۔ لہٰذا ہُن اوویگن تے سفر کرن لگ پیا ہئی۔ ویگن کنڈیکٹر نال اوندی ودھ کرایہ وصول کرن تے اکثر وِگڑ ویندی ہئی۔ عینی شاہداں دا اَکھان ہے جو او کئی دفعہ کنڈیکٹر کولوں اوور چارجنگ دے مسئلیتے مار کھاندے کھاندے بچیا۔ صرف بچواون آلیاں دی مہربانی نال۔ شریف آدمی آپنی نیک کمائی نال بجلی‘ پانی دا بل لمبی قطار اِچ لگ کے جمع کرویندا ہئی۔ شفارش دے دور اِچ وی اوندے کول ذاتی کم کڈھاون کیتے کوئی شفارش نہ ہئی۔ مالک مکان کوں کرایہ ویلے سر اَدا کر ڈیندا ہئی۔ ہر مہینے دے پہلے ہفتے اِی اُدھار منگنا اوندی مجبوری ہئی۔ سگریٹ منگ تے پیون توں گریز نہ کریندا ہئی۔ نویاں پُرانیاں فلماں دے کھمبیاں تے لگے ہوئے پوسٹر ڈیکھن اوندا شوق ہئی۔ او دِل اِی دل اِچ گنگناندا تے منہ اِی منہ اِچ بُڑبڑاندا راہندا ہئی۔ گھر کوں تھانہ تے ذال کوں تھانے دار سمجھدا ہئی۔ اوندے ڈینہہ رات ہکو جئیں ہَن روز مرہ دے معمول توں ہَٹ کے کڈاہیں کڈاہیں مشاعرے سنن وی چلا ویندا ہئی۔ اُوندے قریبی دوستاں دے مطابق او آپ وی کہیں حد تک‘تُک بند شاعر ہئی۔ مہنگائی‘ پڑول‘ آٹا‘ کھنڈ‘ انصاف تے احتساب دے موضوع تے آپنی سوچ دے مطابق شاہکار نظماں آکھ چُکیا ہئی۔ جیڑھیاں اوندی ذاتی ڈائری تو مِلیاں ہِن۔ جیکر اوں کوں آپنے تخلص دا مسئلہ نہ ہووے تاں او آپنی شاعری چھپوا وی چُکیا ہوندا۔ اوندے خیال اِچ تخلص چنگا ہووے تاں وَل بندہ بھانویں شاعر نہ وی کرے شاعر مشہور تھی ویندے۔
سرائیکی گرائمر
اکھاݨ
اکھانڑ دا مطبل اے تھوڑی جتلی گاہل کر کے ڈھیر ساری گاہل مراد گھنڑاں
حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ
رسول اللہؐ دے وصال تے آپ دا مرثیہ
ضاقت علّی بعرضمن الدُور
من البریّة حتٰی ادخل اللحدا
ما اطیب الذکر والاخلاق والجسدا
انسانی پنڈے دے حصے
بھربھٹے ۔ڳچی۔ مونڈھے ۔ݙولا ۔ارک۔ مرچا ۔چیچی ۔ ڈھڈھ دنی۔ ببے۔ بلی۔ ننی۔  دنی۔ ۔ ستھل۔ گوڈے۔ پنی۔ گٹے کیاڑی۔ کھتی۔ وڈھا۔ انوٹھا۔ گل۔ وینڑی۔ نونہہ۔ بوتھی۔ بکی بک ۔کھری۔ پنی۔ تالوں۔ چوکنڑاں۔ کنڈ ۔مٹھ۔ پنجا ۔جبھ پاپڑی۔ کنوڑی۔ بنڈڑی۔ نک چونبھݨی۔ ناساں۔ شرطان ۔کنہیاں پتوجھڑی ۔شانہ۔ بچا۔ ڈکر۔ مشک۔ دومغزہ ۔آنہاں ۔کتیف۔ کڑی لبہ۔ بکیاں ۔زیرا۔ پھپھڑ۔ مکھ۔ کھڈا ۔نرگھٹ۔ آندراں۔ تلی ۔ہاں کہانڑیں ۔جیر ۔ہانڑوں۔ واچھاں۔ سنگھ۔ سنگھڑی ۔کھتی بوتھی۔ کھاڈی۔ چڈے۔ پب ۔پپلیاں۔ تھوڈ ۔ونڑی۔ مراہیاں۔ وات۔ چپ ۔ڈند ۔متھا بوداں ۔کچی۔ مݨکا  ۔تالوں، بھیجا.
قرامطہ
حکومت قرامطہ ملتان
مرکز خلافت توں دوری تے کمزور انتظامی گرفت دے پاروں اسماعیلی قرامطیاں کوں ملتان وچ اپݨی حکومت قائم کرݨ دا موقع مل ڳیا تے اے حکومت طویل عرصہ جاری رہی تے آخر کار محمود غزنوی تے دیگر سلاطین دہلی دے ہتھوں ایندا خاتمہ تھیا. ملتان دے سرائیکی اسماعیلی قرامطی حکمراناں وچ ابو فتح داؤد دا ناں سب توں اہم اے تے ایہو محمود غزنوی نال برسرِپیکار ریہا.
ابن عباس دے حضرت عمر نال معاملات
حضرت عمر:خدا دی قسم!معلوم نی کہ کیا توں گورنری کیتے مناسب ہاویں تے تیݙے نال حسد و بدبینی دی وجہ توں تیکوں (خلافت اول دے دوران) دور رکھایا ڳیا یا اوہ ݙر ڳئے کہ متاں تیݙی بیعت کرݨ دا معاملہ مشکل نہ تھی ونڄے تاں اے تھیا، بہرحال تیݙی رائے کیا ہے؟
سرائیکستان نال مکاݨ
عنوان:اپنڑیں پیارے لیڈر سرائیکستان خان دے نال مکانڑ
قرامطہ ولوں حجرِاسود دی چوری تے واپسی
حجر اسود دی واپسی
جݙں حجر اسود مسلماناں کوں مل گیا تاں اینکوں ہک کمزور ݙاچی دے اتے لݙا گیا جس تیز رفتاری دے نال اینکوں خانہ کعبہ پہنچایا، اوں ݙاچی وچ زبردست قوت آگئی اس واسطے کہ حجراسود اپݨے مرکز (بیت اللہ) دی طرف ویندا پیا ہئی لیکن جس وقت اینکوں خانہ کعبہ توں کڈھا گیا ہئی تے بحرین گھدی ویندے ہن تاں جس ݙاچی تے لݙا ویندا اوہ مر ویندی حتی کہ بحرین پہنچݨ تک چالیہ اٹھ تے ݙاچیاں اس دے تلے مر گئے-. تاریخی روایات دے مطابق قرامطی دی موت چیچک دی وجہ نال تھئی۔
ابوالحسن شاذلیؒ
شیخ ابوالحسن شاذلی جنہاں دا پورا ناں ابوالحسن علی بن عبد الله بن عبد الجبار بن يوسف ابن ہرمز المغربی الشاذلی الشريف الحسنی ہے، قطب اول، سلسلہ شاذلیہ دے بانی، بہت بڑے شیخ ، اولیاء دے امام تے امت مسلمہ دے بڑے بزرگ ہن۔
سوچ سِنگار،پورھیت: رمضان آرائیں
سَاوݨ
میݙےاُتے بَدلےگجِن
اڳلا سَاوَݨ
سوچ
اپݨےپیار دَا راز چا کھولِن
ہَنجوں دِی برسَات
باقی بَچ ڳئے پیار
وَݨجارا
پیار دے رن٘گ وچین٘دا وَداں
کہیں سوہݨےدی یاد ءِی وِک ڳئی
خواہش
میں چاہن٘داں میں کافیاں لِکھاں
میں ءِ چاہن٘داں
ہرکوئی کِھلّے
ماتم لکھین
یادیں دےکونڈے
تیݙےدل دےوَرقے پھولاں
خواب
کہیں دی کاوڑ کہیں دےدڑکے
ݙِیوا
میں نہ ہوواں
خضر وی اپݨا رستہ بُھلّے
حضرت ادریس علیہ السلام
حیات طیبہ
آپؑ حضرت شیثؑ دے پتر انوش دی نسل وچوں ہن۔ آپؑ دے والد دا ناں یارد تے والدہ دا ناں برکانہ ہئی۔ آپؑ دی بیوی دا ناں عادنہ ہئی۔ آپؑ دا ہک پتر وی ہئی جس دا ناں متوشالخ ہئی۔ ادریسؑ، حضرت نوحؑؑ دے پڑݙاݙا وی ہن.
طارق امین یازر
طارق امین یازر سرائیکی تے اردو دا خوبصورت شاعر ھے
حضرت اسحاق علیہ السلام
thumb|انجیل وچ اسحاقؑ دی عکاسی حضرت اسحاقؑ، حضرت ابراہیمؑ دے فرزند ہن جنہاں دے پتر حضرت یعقوبؑ توں بنی اسرائیل دی نسل شروع تھیندی اے.اضحاق یا اسحاق (عبرانی: יצחק مطلب: ہنسی، خوشی) ابراہیمؑ تے سارہؑ دے کلہے پتر ہن جیہڑے انہاں دے ہاں تݙہاں پیدا تھئے جݙݨ آپؑ دے ماں پیو عمر رسیدہ ہن۔ خدا نے اس دا وعدہ ابراہیمؑ تے سارہؑ نال کیتا ہئی۔ اے بیر سبع وچ پیدا تھئے تے آپؑ دی پرورش وی اتھائیں تھئی۔
طائر قدیمی
شاعری استاد
شاعری آغاز۔
کتاباں
1۔ چندر چہرہ تیڈا ۔
قوم، نَسل، اَتیں ٻولی دی بحث
شئیت یہودی دُنیا دی واحد ایسی قوم ہے جہڑی اڄ تک یہودیّت (دھرم) کُوں قومیّت دا بّدل سمجھیندی تیں مَنیدی ہے ـ اے اُنہاں دی خوش قِسمتی یا بَد قسمتی ہے جو دنیا وی انہیں کوں ایویں ڄاݨدی تے منیدی ہے ـ اُنہاں دی اے سنڄاݨ اسرائیل تے فارس دے کوہستانییں کَنوں یورپ دی وادئیں تک تسلیم کیتی ویندی اے ـ مثلا" تُساں عام سݨیا تے پڑھیا ہوسی جوآئین سٹائن یا کارل مارکس 'یہودی النسل' ہَن ـ
البتہ ایندا ثقافلسانی مُراد 'ایتھنولِنگوسٹک' تصور نہ صرف زِندہ ہے، زندہ راہسی بلکہ گلوبلائزیشن دے سکیل تے سکوپ اچ اضافے نال مُقامی لوکاں کُوں آُپݨے وجود، آپݨی بقاء، آپمݨے وسائیل، آپݨی زبان سنڄاݨ اتے آپݨے حقوق دے استحصال اتے خاتمے دا مزید خوف پیدا تھیسی تے زیادہ کنوں کنوں ذیادہ، مضبوط کنوں مضبوط ، شوریدہ تے کڑکیلی تحریکاں چلسِن ـ قومی ریاستی خُود مْختاری سمُورے عالم اِچ مزید کمزور تھیسی اتے تھیندے پئی اے کیوں جو ایکوں کمزور کیتے بغیر، بے پناہ مالی، تجارتی تے خارجہ تعلقات، مفادات برقرار رکھݨ کیتے، ریاستاں داں آپݨی سووِرنٹی تے سمجھوتہ کرݨ لازمی بݨدا ویندے ـ اگر او اِیوّیں ناں کریسِن تاں سخت بَند ریاستاں دا آپݨا وجود قائم رکھݨ آوݨ آلے وخت اچ ذیادہ کنوں ذیادہ مشکل تھیندا ویندے تے تھیندا ویسی ـ بحرحال اے ہک علیحد موضوع اے جیندے اُتے مزید وضاحت کرݨ مضمون دے ضمیر توں ہٹ ونڄݨ دے مترادف ہوسی ـ
کُجھ بلوچ سیاسی کارکُنان اتے کُجھ سیاستداناں دا خیّال اے جو راجن پوراتیں دیرہ غازیخان دے سرائیکی کیونکہ نسلا" بلوچ ہن، آپݨے ناں نال کوئی کوئی بلوچ کاسٹ لکھدِن، لہٰزا اُنہاں کو آپݨی بلوچ شناخت تے زور تے آپݨا سرائیکی ھوݨ ترک کر ݙیوݨا چاہیدا اے ـ پہلی ڳال تاں اے ھے جو پنجاب اِچ بلوچ تاں کوہ سلیمان کنوں رکھ کے لیّہ، ساہیوال، جھنگ اتے خوشاب تئیں کِھنڈیٓے پٓین ـ کئی پنجابی وی بلوچ ہِن ـ وت صرف دیرہ غازیخان تے راجنپور کیوں؟ پورا پنجاب کیوں ناں؟
ونکی:سیاست ونکی:تاریخ ونکی:زبان
ادی نور
ڈاکٹر کامران اسلام وعلیکم امی۔۔۔۔میں آگیاں
حیرت نال کامران دے متھے کوں ڈہدے ہوئےماء اے کیا اے پُتر؟
گل زیب اسکرپٹ کہاں تک پہنچا میں ڈسیا اتے باد اچ آکھنڑ لگےاچھا میں ایک مہینے کے لیے دبئی جا رہی ہوں ۔ میں چاہتی ہوں کہ تم ہم ٹیلی ویژن کے اسکرپٹ ڈیپارٹمنٹ کو عارضی طور پر ہیڈ کرو اورمیری غیر موجودگی میں جو رایٹرز اور پروڈیوسر ہمارے لیے پروجیکٹ کر رہے ہیں ان کو بھی ڈیل کرو۔اور اپنا پروجیکٹ بھی لکھتے رہو۔
پنڈ دادن خان
پنڈ دادن خان ضلع جہلم دی تحصیل ہے۔
قربان نوید خان
نمونہ کلام
تیݙے چمکدے ݙند ہن ہیرے رت تیݙے ناز انداز نرالے
ماجد صدیقی
کل کیہ ہوسی
اوہ… ہرنیاں وانگوں ترٹھسن تے
کھیڈاں دے لالچ لالیساں
سرائیکی تحریک دا المیہ
ولا کیا ڳالھ ھے جو اے تحریک او مقاصد حاصل نی کر سکی. جیندا خاب اساݙے وݙکیاں ݙٹھا ھا، آو اڄ ولا کجھ اپݨی تحریک دی کمزوریاں دے دید بھوانو، تے اینکوں کھلے دل تے دماغ نال تسلیم کروں،
2 سرائیکی تحریک ھالی تک لوئر کلاس عوام تئیں محدود ھے، مڈل کلاس دا بندا جیکر شامل تھیندا ھے تا ڈائریکٹ اڳواݨ بݨ ویندے تے اپر کلاس دے لوک تاں ایوںں بھڄدن جو متاں ایمان خراب تھی ونڄے،
6 اڄوکی سرائیکی تحریک ءچ تنظیم سازی یا سیاسی تربیت دی بجاے میوزیکل پروگرامیں تے توجہ زیادہ تھی ڳئی ھے
"سرائیکی" دا ناں کائیں اتے کیویں سِترے
سرائیکی اصطلاح
سرائیکی دی اے اصطلاح کݙاں اتے کیویں گھڑی ڳئی اتے ایں پوری کامیاب سکیم کوں تیار کرݨ دے پچھوں کیندا ہتھ ہئی؟ اے کُجھ اینجھے سوال ہن جنہیں اُتے پیلہے وی زورو شور نال ڳالھ مُہاڑ تھیندی ریہی ہے اتے اِنہیں سوالیں دے جواب دی اڄ وی لوڑھ ہے۔ ہک اردو روزنامہ دے خصوصی ایڈیشن کوں انٹرویو ݙیندے ہوئیں سرائیکی دے ہک اڳواݨ مہر عبدالحق آکھیا جو اُوں ایں ٻولی کیتے "سرائیکی" دا ناں ملتان وچ 1962 وچ تھیوݨ آلی ہک میٹنگ وچ تجویز کیتا اتے اینکوں منظور کروایا (مہر عبدالحق 1987)۔ ایں دعوے کوں ریاض انور اوں روزنامہ وچ ہک وضاحتی نوٹ لکھ کنیں فوری مُسترد کیتا۔
روشن ضمیر
ݙوہڑہ
او کینجھی ڳال اے ڳالی ڳئی جیری منہ تے آن تے رہ ڳئی اے
غزل
انویں ہن سلامت یا بُھر بٌھر کے ݙہے ڳئیاں ہن
کیا ہے جھرنا کیا نیلُ نالہ تے کیا ساوݨ دی رُت
تندرستیں دی ڳال کر کے ساقی خراب نہ کر
عشق تھی گئے بخار اندر دا
سارا محور یادیں دا ہے دل ہسوڑ گھسوڑ ہے اندر
دل وت حوصلے ہردا ویندے
اپڑیں کیوں صورت پیاری نیں لڳی
خوبصورت ہئی زندگی باری نیں لڳی
مکمل وچ ادھور ہووے میکوں تکمیل اینجھی ݙے
میں ونجڑے چا تے محشر وچ سئیں کربلا دا حق ݙیوݨ
پیتا تھل ہے
مُٹھ وچ آ ڳئے بھر کے دریا
طارق تے خواجہ فریدؒ
حال دے نقش لیکجن تائب
روہی
روہی دے کھاج
ڄنڈی دے پّتر
روشن ضمیر ملک دیاں یاداں
بعد اچ ڄݙاں سراءیکی تحریک شروع تھءی تاے اوہ اس دا حصہ ٻݨ گءے تے استاد فدا حسین ڳاݙی صاحب دی سراءیکی لوک سانجھ اچ شامل تھی ڳءے۔انہاں میانوالی دی تاریخ اچ پہلی دفعہ منصور آفاق تے عباس شاکر نال مل کے "سراءیکی میگزین پرچول"شاءع کیتا۔تے سراءیکی مشاعراں دے انعقاد دی بنیاد رکھی۔بعد ازاں انہاں سراءیکی اخبار سچل کݙھیا۔انہان سراءیکی لوک ڳیتاں کوں اکٹھا کیتا تے انہاں دی نوک پلک سنوار کے سراءیکی رسالیاں شاءع کرݨ دا اہتمام کیتا۔
حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی رحمۃاللہ علیہ
thumb|مزار بہاؤالدین زکریا ملتانی‌ؒ
آفاق بلوچ
غزل
ربا ایجھا سانوݨ نہ ݙے
کہیں کوں پیرا پانوݨ نہ ݙے
حفیظ طاہر گھوٹیہ
حفیظ گھوٹیہ، سرائیکی زبان دا ہک لکھاری اے. ایندی لکھت دا ہک نمونہ اے ہے.
آفاق بلوچ
غزل
سیاݨاں تھی ھن زندگی اپنی
سٹ پردیس آفاق وطن تے
طالب حسین درد
جوڳ دا شہنشاہ سݙویجݨ والا اے سرائیکی ڳویا جھنگ نال تعلق رکھدا اے. اے ڳویا ہووݨ دے نال اپݨے زیادہ تر گیت لکھدا وی خود اے.
حضرت حضرت یعقوب علیہ السلام
یعقُوب (/ˈdʒeɪkəb/; عبرانی: יַעֲקֹב، Yaʿakov ، طبری Jaʕăqob ; "heel"; عربی: يَعْقُوب Yaʿqūb) ݙوجھا ناں اسرائیل، ہک بنی اسرائیل دے بزرگ ہن۔
ولادت با سعادت
آپ دی پیدائش 1653 قبل مسیح وچ کنعان وچ تھئی تے آپؑ دی وفات سنہ 1506 قبل مسیح آپؑ دی زوجہ مطہرہ دا اسم گرامی حضرت لیاہؑ ہئی. آپؑ دی والدہ ماجدہ دا ناں ربیکاؑ ہئی. آپؑ دا ہک وݙا بھرا ہئی جیندا ناں عیسو ہئی. عملی زندگی وچ انہاں دا پیشہ ٻکروال دا ہئی
ارباب عامر ایوب
پاکستان عام انتخابات، 2013ء
انہاں پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ خیبر پختونخوا دے حلقہ این اے۔4  (NA-4 (Peshawar-IV)) وچ   پاکستان تحریک انصاف  طرفوں انتخاب وچ حصہ گھدا اتے کامیابی حاصل کیتی۔
حضرت حوا علیہ السلام
حضرت حوا دی پیدائش حضرت آدمؑ دی پسلی وچوں تھئی. ول حوا تے آدم ݙوہاں دے ذریعے بنی نوع انسان دی نسل ٹری.آدم و حوا ݙوہاں کوں شجر ممنوعہ دا پھل کھاوݨ توں روکا گیا۔ ݙوہیں ہی اس حکم خداوندی کوں بھل گئے تے وسوسہ شیطان نال اوں درخت دا پھل کھا بیٹھے۔ پھل کھاندے ہی احساس گناہ تھیا تے توبہ استغفار وچ لگ گئے۔ اللہ جل شانہ نے معاف تاں کر ݙتا مگر مشیت وچ زمین کوں آباد کرݨ دا وقت آ گیا ہئی۔ تخلیق آدم دے وقت ہی ݙس ݙتا گیا ہئی کہ زمین تے ہک خلیفہ یا نائب دا تقرر تھیوݨ والا ہے۔ اس واسطے آدم و حوا ݙوہاں کوں زمین تے لہا ݙتا ڳیا.
پولنگ دا ݙینہہ
25 جولائی 2018 کوں پولنگ ھئی،رات کوں دیر تئیں جاگیا ھم ول وی سویل نال نندر پٹیج گئی سچی گال تاں اے ھے جو اج مک مکا دا ڈینھہ ھا جلتی جلتی تیاری کر تے اپنڑی بمباٹ تے جگمشھور موٹر سائیکل کوں چھک رکھیم پیھلوں اپنڑے پولنگ اسٹیشن تے گیم میڈا بھرا ناصر خان تے کونسلر طالب خان اکا خیل کم کوں سمبھالی کھڑے ھن لوگاں دا ارد ھا کجھ دیر اتھائیں کھڑ تے شھھر دو موٹر سائیکل چھک رکھیم.
بلوچستان
ڄغرافیہ
پہاڑی علاقہ، میدان تے ساحل دا علاقہ ہے۔
انور قنبرانی
انور قنبرانی سندھ دھرتی تے راہوݨ آلا عظیم سرائیکی شاعر ہئی، قنبرانی سائیں تمام زندگی سرائیکی وچ شاعری کیتی، اُنہاں دا کلام ڳا تے سندھ دے فنکاراں اُلخ ملخ وچ اپݨا ناں کمایا، انہاں فنکاراں وچوں ہک معتبر ناں سائیں جلال چانڈیو دا وی ہے۔
کہیں تاں نبھاڳے نظر ماری
انعام اللہ بادل
غزل
تیݙا شکوہ ہے بادل وفا نیں کیتی
باجھ تیݙے توں ݙسا میں کیا کراں
دشمنیں دے بھیس وچ آئے سامنے
غــــــــــزل
کنگھی کر کے وال گُندھانواں چنڳی لڳساں؟
نیـــــلا نیـــــلا تھــــیوا ہووے مندری دے وچ
غزل
رب کوں منݨے تے سوچݨاں کیا ہے
ذات اوندی کوں پرکھݨاں کیا ہے
یار سڈ کے پُکاروں ولا ہک دفعہ
انہاں اکھیاں کوں ٹھاروں ولا ہک دفعہ
ڈینہ رات جو ھا رہندا سوچیں وچار لہہ گئے
پہلے پلیندا ھانویں ساقی نہ لہندی ہئ پل
ہک آزاد نظم
ماہ رمضان دی آمد اتیں
اٹھو روزہ رکھو اٹھو روز جگوانونڑ آ ویندا ہا
آل انڈیا مسلم لیگ
آل انڈیا مسلم لیگ دا قیام 1906ء وچ ڈھاكہ دے مقام تے عمل وچ آیا۔ محمڈن ایجوكیشنل كانفرنس دے سالانہ اجلاس دے ختم تھیوݨ تے برصغیر دے مختلف صوبیاں توں آئے ہوئے مسلم عمائدین نے ڈھاكہ دے نواب سلیم اللہ خاں دی دعوت تے ہک خصوصی اجلاس وچ شركت كیتی۔ اجلاس وچ فیصلہ كیتا ڳیا كہ مسلماناں دی سیاسی راہنمائی کیتے ہک سیاسی جماعت تشكیل ݙتی ونجے۔
4 جولائی 1947ء کوں ہک مسودہ قانون برطانوی پارلیمنٹ وچ پیش کیتا گیا۔ 15جولائی کوں دارالعوام نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، 16 جولائی 1947ء کوں دار الامرا نے وی اس کوں منظور کیتا۔ 18 جولائی 1947ء کوں شاہ برطانیہ نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، ول اس قانون دے تحت تقسیم ہند عمل وچ آئی اور ݙو نویں عملداریاں مملکت پاکستان تے مملکت بھارت وجود وچ آئے۔ قانون کوں شاہی اجازت 18 جولائی 1947ء کوں حاصل تھئی۔ تے ݙو نویں ممالک پاکستان تے بھارت 15 اگست کوں وجود وچ آئے۔
دھریجہ نگر دے نعت گو شاعر
نانے سئیں کوں اپݨا کلام یاد ہا پر نانا سئیں سیلاب آلے سال فوت تھی ڳے ۔ ایویں نانے سئیں دے شاگرد حضرت مولانا غلام محمد دھریجہ جیرھے گانمݨ تخلص کریندے ہن تے جنہاں اپݨا مدرسہ وی قائم کیتا۔ نانے سئیں توں ڈھیر پہلے رضا تھی ڳئے ۔ انہاندی ہک نعت او وی سینہ بہ سینہ مولود خوانیں توں مل سڳی اے۔ اسیݙی وستی دے نال ، لائن دے پاروں ہک وستی موسانی ہے ۔ اتھوں ہک شاعر بہاول خاکی میݙے ابے مولانا کریم بخش دھریجہ کول امدے ہن تے اپݨا کلام سݨیندے ہن ۔ میں کجھ بندیں دے ذمے لائے جو اوندا کلام لبھن تانجو ہتھیکا کیتا ونجٖ سڳے ۔ حاجی صیب ݙسئے جو کجھ مولود خوانیں توں سینہ بہ سینہ انہائیں دا کلام ملئے جیرھا ایں کتاب اچ شامل ہے۔ احٖ اساں ارمان کریندوں جو اساں شاعری دا ترکہ ہتھیکا نی کر سڳئے ۔اے ارمان چھڑا سرائیکی وسیب دا کینھی سارے وسیب دا ہے۔ اساݙا سب کجھ رُل ڳئے ۔ احٖ ضرورت ایں ڳالھ دی ہے جو اساں اپݨے علمی خزانیں کوں ڳولوں تے انہائیں کوں ہتھیکا کروں ۔ کتابی شکل اچ گھن آؤں تے کتاب چھپواؤں ۔ میں اڳلے جٖہاڑے ڳالھ کریندا بیٹھا ہم جو میں ڳالہا کینھی تے نہ میکوں چِتھے کُتے پٹیئے جو اپݨے سارے وسائل کتاباں چھپواوݨ تے لائی امداں ۔ میکوں پتہ ہے جو سرائیکی قوم کوں تکڑا کتاباں کریسن تے اساں اپݨے علم تے اپݨے کتابیں نال وݙے تھیسوں ۔ شابس ہووے سئیں حاجی عید احمد دھریجہ کوں جو انہاں دھریجہ نگر تے کجھ نال دے وستیں دے شاعریں دے کلام کوں ڳول پھول تے کٹھا کر چھوڑیئے ۔اینکوں اساں چنڳے کم مہورت سمجھدوں تے امید کریندوں جو اے کم وادھو وادھ تھیسے ۔ کیونجو اشرف دھریجہ ، محمد نواز نوازݨ دھریجہ عاجز دھریجہ دے کلام میں خود سݨیئے ہوئے ہن ۔ کجھ بٖئے شاعر وی ہوسن ۔ ایں کتاب اچ اے لوک نظر نی امدے ۔ ضروری ہے جو ڳول پھول تھیوے جو اساݙا ترکہ ملخ مربعے نی شاعری ہے۔
تنقید برائے اصلاح
تنقید برائےتنقید ــ تنقید برائے اصلاح
میں سمجھداں___اساں سارے خواہ ادب دے کہیں وی میڈیم نال تعلق رکھیندے ہووں ساکوں سمجھݨا پوسی. ہک صحت مند، تعمیراتی یا اصلاحی تنقید کیا ہے، ایندے اغراض و مقاصد کیا ہن اور ساڈے واسطے کتنی اہم ہے،
طالب حسین طالب
نمونہ کلام
ساڈے وینڑاں نوں بولی دا ناں دے لیوئ توں تے اچا شکاری سدیندا رھیوں..
جہیڑے ڈاراں ڈیگر سدیندے رھے تیری ظلمت اسیراں تے نگران ھا..
ساڈے ھنڑ تاں نصیباں دا پک ھو گیا اے ھنڑ تاں زخمی جلانا جگر چھوڑ دے..
"ڈِڈھ دا دوزک”
” ابا اخیر ایندا کوئی جُرم ای تاں ہوسی ڈیکھو تاں سہی شودی زارو زار روندی کھڑی ہے اوندا
ہِس ایندے پُتر دے ڈڈھ وِچوں کڈھ گھِناں ” کوثر انسانیت توں لہہ تے آکھیا
ہِک ٹھڈی آہ دل وِچوں نکلیس جو واہ وے نیلی چھت والا کیا تھیندا جو اساں غریبیں کوں اے
روہی، تھل، دامان
ٻَن مارُو اے تھل مارو اے نہ کوئی جھوک اے نہ کوئی چارو اے نہ بھیݙاں ‘ ٻکریاں ‘ چانگھے نیں تتی نینہہ دے پندھ اڑانگے نیں اوہو تھل ہا، اوہے جھوکاں اَتے ݙنگریں دے چارو ہَن، اوہے نِت وانگوں بھیݙاں، ٻکریاں، چانگھے جیندا پہلے کہیں مَدھ رُت وچ کہیں نال سنگت تھیا نِت وانگوں بھیݙاں ٻکریاں اَتے اُٹھ ہَن۔ ساراماحول اوہو ہا جے نَہا تاں مارو نَہا ۔ ایں واسطے سب کجھ ہوندین ہوئیں وی کُجھ نَہاٴ۔ او تھل، اوجھوکاں، او بھیݙاں، ٻکریاں، چانگے جنہیں دا پہلے کہیں مَدھ رُت وچ کہیں نال سنگ تھیا ہئی ۔ ہُݨ او مارو بِن ہووݨ، نہ ہووݨ ہکو کجھ بݨ چُکا ہئی۔ دامان سندھ اَتے روہ دی وِچلی دھرتی ہے ۔ اے دیرہ اسماعیل خان دے شہر پہاڑ پورکنوں شروع تھیندی ہے اَتے سندھ دی دھرتی تئیں ونڄ مُکدی ہے ۔ روہی راجپوتانے دے وݙے تَھر دا حصہ ہے ۔ اے کݙاہیں ہسدا وَسدا مُلک ہا۔ ایندے وچ دریائے ہاکرہ وَہندا ہا ۔ اِنہیں تھر دے ٹٻیں وچ اَڄ وی انسانی تہدیب دے آثار مِلدن۔ جݙاں ساوݨ وَسدے، ٹوبھے تارو تار تھی ویندن ۔ اِنہیں ٹوبھیں دے نال آلے ٹٻے وَسوں تھی ویندن ۔ نہ گھر، نہ دَر، نہ کندھ ، نہ چھت، کھلی جاہ اُتے بھیݙاں، ٻکریاں، چانگھے چارو اَتے انہیں دیاں تریمتیں اَتے ٻال نِرمل ریت دے بسترے مݨیندن ۔ پَرّہ پُھٹدے، مَٹیاں دے گُھبکار آندن ۔ ہَنباہ خالی تھیوݨ لڳ ویندن اَتے ٹوبھے دو اَلہڑ جوانیاں ڈھاک اُتے گھڑا رکھ پاݨی بھرݨ ٹُر پوندین۔ راتیں اے انسانی ٹولے قصّے کہاݨیاں سُݨا اَتے ڳا وَڄا کے گُزریندن ۔ ساوݨی وَس پووے تاں لوکیں دے ساوݨ خواب حقیقت تھی ویندن۔ ہر ٹِٻا ساوا تھی ویندے ۔ اے فطرت واسی ہر لیپا پوتی کنیں آزاد اپݨے آپ وچ اَتے آپݨے نال وَسدن۔ ایہو حال چھوٹی سطح اُتے تھل دا ہوندے ۔ تھل دا علاقہ ریتلیں پہاڑیں کنیں شروع تھی مظفر ڳڑھ ونڄ مُکدے۔ اِتھاں نہر آوݨ نال اُٹھ ݙاڳے مُکدے ویندن۔ نہر آوݨ نال ہُݨ اِتھاں او لوک آن وَسین جیڑھے اِتھوں دے دھرتی واسیں کنوں اَنج ہِن۔ روہی ہووے یا تھل دامان ہووے، اِتھوں دے دھرتی واسیں دی رَڳ رَڳ وچ اپݨی بھوئیں دی محبت ہے ۔ کڑکدا اُنہالا ہئی یا خون ڄَما ݙیوݨ آلا سیالا، بھانویں جھکڑ جھولے ہَن یا ٹھڈیاں ہیلاں، اَساں ایں ریت، ایں کُریہہ ایں ݙکھ وچ ڄالئے ۔ اپݨا وطن ‘اپݨا گھر نِہسے چھوڑیا۔ اَساں جے کہیں شہر دو ونڄوں وی ہا تاں او ساکوں پردیس لڳے ہا ۔ ساݙا پیت پریت، ساݙا پَرم بَھرم، سارا اپݨے ٹوئے لو، اپݨے ٹوبھے لو ہئی۔ ہُݨ جݙاں ساݙے اے تِڑ تاݙے، گھٹ لانگھے ساکوں جیوݨ کیتے کجھ ݙے سڳݨ جوڳے تھئین تاں اے اساں کنوں چھکیج پرائے تھی ڳئین ۔ اے صدیں بعد ہک پَل وچ کاغذ دی ہک سطر نال پرائے تھی ڳئین ۔ جیویں جو میں پہلے آکھئے جو رُتیں دا غرور ‘ رُتیں دی شدت، ساݙیں مَدھ جذبیں کوں رنگ روغن ݙیندی ہے۔ معصوم جذبیں وچ او دھیرج، او مِٹھاج ݙیندی ہے جیڑھی ساݙے جیوݨ دا سرمایہ ہوندی ہے۔ روہی، تھل، دامان وچ موسم فلم دے نظاریں آ لی کار بدلدن۔ ہک ٻئے توں انوکھے اَتے وَکھرے ۔ پر نظاریں دا ایہو اَنجپ اَتے وَکھرپ اِتھوں دا سُݨہپ اَتے کَڈھپ ہے ۔ کئی مارو رُتاں ہوندین جیڑھیاں جو سر روہی سہرے سُہیندین اَتے سر روہی سہرے سَہن تاں وَت سُݨ گھنو جو: تھیاں روہی مینگھ ملہاراں کل گُل گلزار بہاراں وچ سوہندیاں گُھنڈ تواراں ہر ٹوبھے چھانگاں چھیڑے
سرائیکی آبادی
سرائیکی وسیب دے تریوی ضلعیاں دی آبادی چھی کروڑ، چھی لکھ، ستاوی ہزار، چھی سو تریٹھ ہے۔۔ سرائیکی علاقے وچ جتی غیر سرائیکی رہندن اُتی سرائیکی پنجابی علاقے وچ وی رہندن۔ ایہ چھی کروڑ سرائیکی بݨ ڳئے تے ݙو کروڑ سرائیکی صوبہ سندھ وچ وی وسدے ہن۔ پاکستان وچ کل اٹھ کروڑ سرائیکی ہن۔ سرائیکی نال رلدی ملدی ٻولیاں کوں شامل کیتا ونڄے تاں پاکستان وچ یارھاں کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔
انٹارکٹیکا وچ وقت دے پیمانے
انٹارکٹیکا قطب جنوبی تے واقع ہوݨ دی وجہ توں طول البلد دے ہر خط تے موجود ہے۔ نظریاتی طور تے انٹارکٹیکا تمام منطقات وقت اچ واقع ہے۔ عملی مقاصد کیتے منطقات وقت عام طور تے علاقائی دعویاں تے مبنی ہن، مثلاً میک مرڈو اسٹیشن تے امینڈسن سکاٹ قطب جنوبی اسٹیشن نیوزی لینڈ وقت استعمال کریندن، کیونکہ انہاں دا اہم فراہمی بیس سٹیشن کرائسٹ چرچ، نیوزی لینڈ ہے۔
معروف نعت گو شاعر ملک نذیر احمد شاہین نال ڳالھ مُہاڑ
(ڳالھ مُہاڑ:عابد جتوئی ، ملک عبدالخالق نعیمی)
اُنھاں دے فرمان تے دُعا میݙی حیاتی دا رُخ موڑ ݙتا۔ اوں ویلے میکوں تھوڑا ٻہوں شاعری دا وی شوق ہا۔ بھَنے تُرٹے جُملے جوڑ اکثر وسیبی سنگت کوں شعر سُݨائی رکھدا ہامی۔ امّاں ابے دی دُعا ایں رنگ لاتا جو میݙی آواز پاروں میݙے وسیب اچ چاہ چہاوت ودھݨ پئے ڳئی۔ میں مذہبی محافل وچ باقاعدگی نال شریک تھیوݨ پئے ڳیُم۔ ذکرِ خدا تے ذکرِ حبیب ؐ خدا ایجھا رنگ لاتا جو وسیب توں ٻاہروں وی میکوں لوک محفلاں اچ سݙݨ پئے ڳئے۔ ایں دوران شاعری دا شوق وی ودھݨ پئے ڳیا اتے سرائیکی وسیب دے ہک درویش صفت شاعر سئیں سید احمد حسن پُرسوزؔ بخاری کوں اپݨا شاعری دا اُستاد بݨا کراہیں باقاعدہ شاعری شروع کر ݙتم۔ استادِ محترم دی محبت تے دُعا میݙی عزت اچ مزید ودھارے دا سبب بݨی۔ میݙی پُرسوز آوازتے عشقِ رسول ؐ اچ لکھی ہوئی شاعری میکوں شہرت بخشی اتے میکوں ایں حوالے نال پورے مُلک اچ اڄ وی یاد کیتا ویندے۔میں سمجھداں اڄ میں جو کُجھ وی ہاں اپݨے اَمّاں ، ابا اتے اُستاد دی دُعا دے نال ہاں۔ شاہین سئیں توں اساں اجٖوکے دَور اچ تھیوݨ والی نعتیہ شاعری دے حوالے نال کُجھ سوال کیتے جنھاں دے جواب اچ اُنھاں آکھیا جے حقیقت پُچھدے ہو تاں ایں دَور اچ محنت کرݨ والے نعت گو شاعرنئیں رہ ڳئے۔ ایں دَور دے نعت گو شاعر ویلھے کوں پاس کرݨ کیتے اپݨی عقیدت اچ جیرھا ادب تخلیق کریندے پِن اگر اوندا بغورفنی فِکری جائزہ گھِنوں تاں ایں ڳالھ دا اساکوں احساس تھیسے جو او کہنہ مشق لوک جیرھے حدیث، قرآن، فقہ تے تاریخ دا مطالعہ کر تے شعر اَہدے ہَن اُنھاں دی ساری شاعری دا چربہ اجٖوکی تخلیق تھیوݨ والی نعتیہ شاعری ھے۔