cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلم رسول پوری
·      ”رولا ں بارتھ جڈاں دا مصنف دی موت دا علان کیتے‘ اردو تنقید وچ تاں ایندا اثر پوون پئے گئے لیکن سرائیکی وچ ایہ سلسلہ شروع نئیں تھیا۔ جیکر ایہ انداز تنقید سرائیکی وچ وی ٹُر پیا ہووے ہاں تاں میکوں شاید معذرت کرنی پووے ہا جو میں شاعر دی ذات کوں اوندے کلام کنوں انج نئیں کر سگدا(میڈے نزدیک ایہ ممکن نئیں ہوندا) ویسے وی کم از کم سرور کر بلائی دی ذات کوں اوندی شاعری کنوں انج کرن سوکھا کم کئے نہیں (اگرچہ بعض نقادین دے نزدیک ایہہ اعلی شاعری نئیں ہوندی تاہم میکوں ایندے نال اختلاف اے) جیویں جو تہاکوں خود اگوں انداز ہ تھی ویسی جو سرور کربلائی دے کلام وچ اوندی موت کئے نی تھیئ بلکہ او جیندا جاگدا اے اتے اپنے سارے کلام وچ الینداپئے“۔(۸۱)
۳)         ایضاً،ص:۹۳
علی ظفر
ابتدائی حیاتی
علی ظفر ١٨ مئی ١٩٨٠ء کُوں پاکستان دے پنجاب دے شہر لاہور وِچ ہِک اِیہو جئیں ٹَٻَّر وِچ ڄَمّے جین٘دا تعلق مغل ٹَٻَّر نال ہِے۔ اِنّھاں دے پِیؤ، محمد ظفر اللہ اَتے اَمّاں کنول آمین، جامعہ پنجاب وِچ پروفیسر ہَن۔ علی ظفر دے ݙُو بِھرا ہِن، زین اَتے دانیال، اِنّھاں وِچُوں ہِک ماڈل ہِے جِین٘دا مقصد وی اِیہو ہِے جو جلتی بطورِ ڳائیک اَتے اداکار حیاتی دا اَغاز کریسی۔ ظفر نے ابتدائی تعلیم سی اے اے پبلک سکول تُوں حاصل کِیتی۔ اِنّھاں نے اپݨی تعلیم لاہور دے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی اَتے نیشنل کالج آف آرٹس تُوں مکمل کِیتی۔
ھِک رات،پورھیت رمضان آرائیں
غزل
بڈنڑ دے بعد ساحل تے صدا کیتو تاں کیا کیتو
تڑپدا ڈیکه کے میکوں ستارے وی تڑپدے ہن
جاگیر دار
توں بے شک لکا گئیں میڈے کولوں ہنجوں
مگر منہ  تے  وگھریا   کجل   سامنے   ھے
اے سکرات   خاور  مرن   دی  تاں   کائنی
سراٸیکی نظم۔۔ ” ابا کلھا تھی ڳے“
اماں ساکوں چھوڑ ویسی ٹر اوں جہان وو۔۔۔
ماچا کلھا تھی گے۔۔۔۔۔۔۔ حقہ کلھا تھی گے۔۔۔۔۔
سرائیکی لوک ادب دے کُجھ تذکرے
سرائیکی شعری گلدستہ
"سرائیکی شعری گلدستہ" جینکوں غلام عباس حیدری تے حکیم فضل حسین ذوق نے مرتب کیتے۔ ایہ کتاب 1988ء وچ سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور دی طرفوں چھپی ہے۔ جیندے وچ صالح الہ آباد، ظامی بہاول پوری، دلشاد کلانچوی، قریشی احمد سعید، جانباز جتوئی، نقوی احمد پوری، عاصم اچوی، فیض محمد دلچسپ جھئیں نامور 83 شعراء دا تذکرہ کیتا ڳئے۔
اسماعیل ارشد
ݙوہڑہ
ساری ۔ارشد ۔کھیڈ وچ جوڑیاں آلی اسے پیر اتے پرتی گئی
ہک ڊوئے دے ارشدؔ راہواں تے لگاتار کھوندیاں راہسن
کلہل سجن عزیز دا خط آیا، جداں کھول کے پڑھیا خط آ
کتپنا صحرا
ٹمپریچر
ایندے وچ سرسبز شجرکاری تے نباتات وی ہن۔ ایندا درجہ حرارت اکتوبر وچ اوسطا 8 ڈگری سینٹی گریڈ توں 26 ڈگری سینٹی گریڈ تک ہے جیہڑا دسمبر توں جنوری وچ -10 ڈگری سینٹی گریڈ تک ڈھہندے۔ ایندا درجہ حرارت کݙہیں کݙہیں انتہائی گھٹ توں گھٹ وی تھی سڳدے۔
فیاض قاسی
ہک بند
اساں پیر زمین تیں ماریے ہن ساݙو. زم زم بھجدا آیا ہا
غزل
در. تیں ساوا کڑٻ سریہنہ ہا
غزل دے چند شعر
تانگھ ءچ نچوں نچدے رہ ووں
ساکو ں مونجھاں جھول پلائے ہا
غزل
جݙاں دا تھئے نال مسیت دے جھیڑا ساݙا جیویں
ناں کوئی رقبہ سانجھ دا جھیڑے ملاں
ساڈیاں ہوندین ٹوبھے ٹولھے آلیاں ڳالھیں
گودے  ساݙے ــ کمی ــ ہوسن
دھیریں رب دی رحمت ہوندین
جدی پشتی  جے  آجڑی نکلے
سرائیکی حروفِ تہجّی
صورت دے لحاظ نال حروف تہجی دیاں قسماں
ݙوجھے او حروف جہڑے جو ݙو یا ݙو کن زیادہ حروف تہجی تے مشتمل ہوندن یا ݙوجھے لوظیں ئِ چ او چھوٹے چھوٹے غیر مستقل لوظ جہڑے جو ٻولݨ یا لکھݨ ئِ چ کلھے کلھے معنی پیدا نھئیں کر سڳدے جݙاں توݨیں او کہیں جملے ئِ چ یا ݙوجھے لوظیں نال مل کرئیں استعمال نہ تھیون۔ انھیں چھوٹے چھوٹے لوظیں کوں ’’ مرکب حروف‘‘ آکھیا ویندے۔
نیل دریا
حضرت عمر دا نیل دریا کوں خط
قرآن مجید وچ ݙو دریاواں دا ذکر آیا ہے جنہاں وچ دریائے نیل (سورہ انبیاء) تے دریائے فرات (سورہ فرقان) شامل ہن۔
سارے دوستاں دی خدمت وچ
وستی وچ سب توں اچا تے قدیمی ککر بگو میراثی دے گھر ھا پہلے تاں ادھا گھنٹہ اوں ککر دی شان وچ قصیدے سنڑائے اوندی بے سری آواز سنڑ تے دل اھدا ھا بندہ کڈاھیں منہ کر ونجے اتے واپس ھوں ڈینہہ آوے جڈاں بگو میراثی دے قل ھوون دلبر دی محبت وچ اے وی برداشت کیتوسے آخر بگو میراثی اجازت ڈتی سئیں تساں میڈے بالیں کوں قلفی گھنا ڈیوو اتے تعویذ چھی وجنڑ توں پہلے پہلے بدھ گھنو کیوں جو چھی وجے توں بعد سارے میراثی کٹھے تھی تے ریاض کریسن ۔۔بالیں دی ھک فوج قلفی قلفی کریندی باھر نکل آئی  کوڑا گھٹ کرتے انہاں کوں ھزار ڈتوسے قلفی والا سونھاں نکلیا کجھ اوں ادھار کیتا اللہ دا ناں گھن تے ککر تے چڑھیوسے انوٹھے دا درد پہلے نکلیا ھویا ھا پتہ نی کیویں ککر تے ٹنگیئے ھویئے دول کوں ھتھ لگ پیا دول دی آواز سنڑ تے پوری میراثی برادری کٹھی تھی گئی تعویذ تاں جیویں کیویں بدھیج گیا لیکن میراثی ۔۔۔۔اللہ امان ڈیوے باقی جیڑھے پیسے ھن ویلھیں اچ گئے
تحریر: سنئیں فیض بلوچ
سرائیکی اکھاݨ
ظ
تَخت تُوں لَہیندی وی ہِے
م
؂ مُدئی (مُدعی) سُـست تے گواہ چُست
؂ مالھ پُـراݨی لوٹے بَھنّے،ڄَٹ کھڑوتا خُتی کھنّے
؂ مُغلاں ݙِٹھے فارسیاں بُھل ویندِین
ن
؂ تِـریں٣ اِچ، نہ تـیرھاں١٣ ءِچ، پَݙّاں ءِچ پَلِیت ترائے اچ ناں تیرھاں اچ پے لتڑیجوں پیراں اچ ؂ ناں چَـڑھا وپاری کَھٹ کھاندۓ
؂ نہ حال دا نہ حوال دا، سِـنّا دِگا ڄالھ دا
و
؂ ویلے دیاں نمازاں، کُویلے دیاں ٹکراں
؂ وِس کُوں وِس مَریندی اے
ہ
؂ ہَتھ دا کَتیا سُتر تے پیٹ دا ڄَایا پُتر کَم آندۓ
ی
؂ نَواں نمازی تے پاݨی دا اُڄاڑا
آدم شماری
آدم شماری (جُمل ڳݨتڑی) کوں سوکھے مُلخیں وچ وسائل دی ڳݨ مُنجھ اتے اڳونہی سوچ دا وسیلہ بݨایا ویندے، پراِتھاں (پاکستان وِچ) آدم شماری اڄاں تائیں وسائل دی کھَس کھوہ تے ہݨی قومیں کوں ہَتھوں بُکھا مارݨ دا ہتھیار ہے۔ آدم شماری دا پنجوی اگست ݙوہزارستارھاں کوں جاری تھیوݨ آلا کچارزلٹ وی کجھ اینجھا نِکلیئے۔ ادارہ شماریات پاکستان دی طرفوں جاری کیتے ڳئے اعدادوشمارݙسیندِن جو گُذریل اُنوی سالاں وچ پاکستان دی آبادی وچ 56.99 فیصد ودھارا تھئےجیڑھی جو 1998وچ 13 کروڑ23 لکھ 52 ہزار279 ہئی۔ 2017 وچ وَدھ کنیں 20کروڑ 77 لکھ 74 ہزار520 تھی ڳئی ہے، انہاں اعدادوشمارسانویں سب توں گھٹ ودھارا (49.43 فیصد) صوبہ پنجاب دی آبادی اِچ ݙکھایا گئے جیڑھی جو7 کروڑ36 لکھ 21 ہزار290 توں وَدھ کے 11کروڑ 12 ہزار442 تھی ڳئی ہے، صوبہ سندھ دی آبادی (57.31 فیصد) ودھارے نال 3 کروڑ 4لکھ 39 ہزار893 کن وَدھ کنیں 4 کروڑ  78لکھ 86 ہزار 51تھی ڳئی ہے۔ صوبہ خیبرپختونخوا دی آبادی (72.02 فیصد) ودھارے نال ہِک کروڑ  77لکھ 43 ہزار 645کنیں وَدھ کے 3 کروڑ  5لکھ 23 ہزار371، صوبہ بلوچستان دی آبادی (88.01 فیصد) ودھارے نال 65 لکھ 65 ہزار 885 کن وَدھ کے ہِک کروڑ 23لکھ   44 ہزار، فاٹا دی آبادی (57.47فیصد) ودھارے نال 31 لکھ 76 ہزار 331کن ودھ کے 50 لکھ ہِک ہزار 676تے وفاقی دارالحکومت(اسلام آباد) دی آبادی (149.19 فیصد) ودھارے نال اٹھ لکھ 5 ہزار 235کن ودھ کے 20 لکھ 6 ہزار 572تھی ڳئی ہے ۔
اڄوکا سوال
ایں کن پہلوں سرائیکی وسیب تے پنجاب دے ضلعیں تے شہریں دی آبادی دا جائزہ گھِنݨ ضروری ہے بھل جوساکوں کیویں چارکروڑ اُنوی لکھ بݨایا ڳئے تے پنجاب کوں کیویں چھی کروڑ اسی لکھ تے پُڄایا ڳئے۔
وہن٘دے نِیر اَتے کُجھ ٻئے تذکرہ جات
وہن٘دے نِیر
"سئیں فانی اﷲ آبادی سئیں ممتاز علی خان حیدر، پورے۔ سرائیکی علاقے وچ ٹرپھرتے ہک ہک سرائیکی شاعر کول خود ونڄ تے جیڑھی محنت تے مشکلیں نال ’’وہندے نیر‘‘ دا مواد جمع کیتے۔ اوندے تے بے ساختہ داد ݙیوݨ تے مجبور تھیوݨاپوندے۔" (۴)
خیر شاہ
"خیر شاہ" (1835ء - 1920ء): سرائیکی زبان دے ایں گمنام شاعر دی شاعری کوں ڳول پھرول تے ڈاکٹر طاہر تونسوں نے ’’خیر شاہ دا کلام‘‘ کے ناں نال 1977ء وچ ایں کتاب کوں بزم ثقافت ملتان دی طرفوں چھاپیئے۔ تے ایندے وچ خیر شاہ ؒ دے حالات/کوائف و کلام کوں شامل کیتا ڳئے۔ جاں جو ایں کتاب دا ݙوجھا ایڈشین اضافے دے نال 1995ء وچ گورا پبلشرز لاہور توں چھپئے۔
سرائیکی غزل تے تنقیدی بحث
تحریر:      :   (فیض بلوچ)
سرائیکی غزل دا بانی
میݙے نال ہک سوال ایجھاں مجہول تے مبہم کیتا ڳیا جیندا حاصل مقصد مبہم ای ریہا- مثلاً فرنٹ مین دا کیتا ڳیا سوال ݙیکھو۔ کجھ نقاد آہدن جو اقبال سوکڑی غزل دا بانی ہے، تساں آکھئے اقبال سوکڑی غزل دابانی کائنی، بلکہ بانی قاضی راضی تے خرم بہاولپوری ہن۔ جبکہ اقبال سوکڑی جدید غزل دے بانی ہن۔ اردو اچ وی ولی دکنی کوں غزل دابانی آکھیا ویندے۔ لیکن اوں توں پہلے صاحب دیوان اردو غزل دے شاعر قلی قطب شاہ ہَن۔ تے کچھ اردو فارسی مکس غزل دے نمونے امیر خسرو کنوں وی ملدن۔ بالکل ایویں سوکڑی صاحب وی غزل دے بانی کائنی۔کیا مطلب؟ اِتھاں سوال نِتر کے سامنے نہیں آندا- بہر حال ایں بحث دے دوران فرنٹ مین موصوف شاعر دی غزل بارے ول ول میݙے کولوں تأثرات گِھنّݨ دی کوشش کیتی۔ ایں حوالے نال فرنٹ مین دے کجھ سوالات دیاں جھلکیاں ملاحظہ تھیون۔ کیا تساں سمجھدے وے جو موصوف شاعر صاحب دی غزل جدید ہے؟ اور جدیدیت دی تعریف تے پوری اتردی ہے؟ اور کیا موصوف شاعردی غزل کوں سوکڑی صاحب دی غزل دے تقابلی تناظر اچ ݙِٹھا ونڄ سڳدے؟ اور کیا جیڑھے فنی تے فکری محاسن سوکڑی صاحب دی غزل اچ موجود ہن، اوہ فنی تے فکری محاسن موصوف دی غزل اچ وی موجود ہن؟ لیکن میں ایہ سوالات، سوال گندم,جواب چیݨاں دے مترادف سمجھ کے موصوف دی غزل تے کوئی تبصرہ نہ کیتا۔ البتہ مضمون نال تعلق رکھݨ آلے کجھ سوالیں دے جوابات میں پیش کیتے۔
جواب فیض بلوچ - سئیں اقبال سوکڑی جدید غزل دے بانی ہن، جبکہ قاضی راضی روایتی غزل دے بانی ہن۔
قومیتی تحریک دا اڳلا مرحلہ
ݙوجھے پاسوں مشاعرے دی رانوش پئے ڳئی. ہر وسوں تے مشاعرے تھیوݨ پئے ڳئے. مہرے والا کنوں گھن گوہر والا تے سانول سوبھ کنوں گھن وساخی تئیں ڈھیر سارے پڑ مشاعرے دی ریت بݨ ڳئے. لوک سال تئیں انھاں مشاعریاں دے ݙینہہ اڳلیں تے ڳنڑیندے ھن.
اتھائیں تھیا ایں جو قومیتی تحریک محض شاعری تے ثقافتی پروگرامیں تئیں محدود تھی ڳئی. استاد فداحسین ڳاݙی دے خیالات موجب شیئت ھک وقت تئیں اے ضروری وی ھا.
سرائیکی خطے وِچ پرنٹ میڈیا
سرائیکی ماہنامے‘ جنہاں وچوں ”اوتا“ ڈیرہ غازی خان۔ پریت‘ بہاولپور۔ پینگھ‘ جام پور۔ تانگھ‘ ڈیرہ غازیخان۔ تشویش‘ڈیرہ غازیخان۔عصائے کلیم‘ مٹھن کوٹ۔ سرائیکی ادب‘ ملتان۔ سمل‘ احمد پور شرقیہ۔ سنگھار‘ ڈیرہ غازی خان (مانہ احمدائی)۔ سنہیڑا‘ بہاولپور۔ سوجھلا‘ رحیم یار خان۔ فرید رنگ‘ ڈیرہ غازیخان۔ معاشرہ‘ بہاولپور۔ ملت‘ ڈیرہ غازی خان۔ وسیب‘ ڈیرہ غازیخان اَتے ایہوں سنویں پئے بہوں سارے شہراں توں ادبی ماہنامے سرائیکی صحافت خاص طور تے اَدبی ٹور کوں تِکھا کریندے رہین۔ کجھ ماہنامے چھپدے تے بند تھیندے رہین تے کجھ اجاں تائیں اپنا قابل تحسین کردار ادا کریندے پئین۔ جاری راہون والیاں ادبی ماہنامیاں سرائیکی ادب دے سَمّل وِچ خاطر خواہ اضافہ کیتے۔ انہاں ادبی شماریاں وچوں کجھ نے مجلے (Periodicals) دی شکل اختیارکیتی یعنی مخصوص وقفے توں بعد وت ڈکھالی ڈتی جینویں ’سجان‘ اسلام آباد۔ جیون جوگ‘ ملتان۔ سہ ماہی سرائیکی‘ بہاولپور۔ انہاں مجلیاں راہیں سرائیکی ادبی تحریک وِچ نواں ادبی مواد اَتے نویں رجحانات سامنے آئن۔
سہ ماہی و ششماہی تے سالانہ ادبی رسائل تے جرائد وچوں سہ ماہی سرائیکی۔بہاولپور‘ سنجان‘ اسلام آباد۔ بانگ‘ بہاولپور۔ پڑچول‘ میانولی۔ پیت پریت‘ لیہ۔ روہی رنگ‘ خانپور۔ سچار‘ کراچی۔ سدھ سار‘ کراچی‘ سُرت‘ لیہ۔ سنداری‘ ڈیرہ غازی خان۔سنہیڑا‘ احمد پور شرقیہ۔سنہیڑا‘ بہاولپور۔ سنیہا‘ کوٹ قیصرانی۔ سوجھلا بھٹہ واہن۔ سوچاں‘رسول پور۔ گلدستہ سرائیکی‘ ڈیرہ غازی خان۔ محرم راز‘ خانپور۔ وسیب‘ احمد پور شرقیہ۔ مجلہ سویل‘ بہاولپور۔ وسوں ویڑھے‘ ڈیرہ غازیخان۔ جیون جوگ‘ ملتان۔ جیویں ہفت روزہ اخبار‘ ماہنامے ادبی مواد چھاپ کر انہیں اپنا بھانگا پیندے رہ گئین انویں اِی سہ ماہی اَتے ششماہی اَتے سالنامے سرائیکی ادب کوں ترقی پذیر بناون وچ اپنا کردار ادا کریندے پئین۔ بھانویں جو انہاں شماریاں کوں پڑھن والا مخصوص طبقہ ہے پرانہاں شماریاں سرائیکی ادب اَتے سماج وچ تبدیلی دی لہر کوں متعارف ضرور کروائے۔
موہن داس کرم چند ڳاندھی
30 جنوری 1948ء کوں ہک عبادتی خطبے کیتے چبوترے دی طرف ویندے ویلے گاندھی کوں گولی مار کے قتل کر ݙتا گیا۔ قاتل ناتھو رام گوڈسے ہک ہندو قوم پرست تے ہندو انتہاپسند تنظیم ہندو مہاسبھا نال وابستہ ہئی.
سمیرا فضل
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی ناول نگار ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:ناول نگار زنانیاں ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار زنانیاں ونکی:ڈرامہ نگار زنانیاں
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
؂ ݙاڈھے تے پَھردا نئیں، ہِیݨیں تُوں ٹَلدا نئیں
؂ ݙانگ تے ݙاکُو ـ ݙُو ڄَݨے، جَنڄ شودھی کَلھی
؂ ݙُدھی تَھݨیں نئیں پوندی
؂ ݙَہ کِراڑ ہِکو ڄَٹ، چالھی مُلاں ہِکو رَنّ
؂ ݙَیݨ وی ست گھر چھوڑ وَیندی اے
ڳ
؂ ڳالھِیں دے پَھٹ نئیں مِلدے
؂ ڳالھِیں رہ ویندِین، بندہ نئیں راہندا
؂ ڳالھِیں نال ڈِڈھ نئیں بھرِیندا
مَولود شریف منظوم
اِیندے مونݙھے کملی کالی ہِے
اِیہا کملی رحمت والی ہِے
سلطنتِ آلِ طاہر، ایران
طاہری خاندان دے حکمراناں وچ طاہر دے صاحبزادے عبد اللہ نے اپݨی سخاوت، تدبر تے دانش مندی تے رعایا پروری دی وجہ نال بڑی شہرت حاصل کیتی۔ عبد اللہ بن طاہر اپݨے کارنامیاں دے لحاظ نال برامکہ توں کہیں طرح گھٹ نہ ہئی۔
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)
ڳ
؂ ڳَنݙھی ہمیشاں کم آندی اے
سلطنت مغلیہ
مغل حکمران
12-رفیع الدولہ، 1719ء
14-مجاھد الدین احمد شاه، 1754ء -1748ء
16-مرزا عبدﷲ علی گوھر، 1806ء -1759ء (شاه عالم)
ہائے امریکہ وائے امریکہ (انشائیہ)
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
صحارا
صحارا دا علاقہ ہر 20 ہزار سال بعد 6 ہزار سال دے کیتے ساوا تھی ویندے۔ ایویں ایں کیتے تھیندے کہ زمین دا محور خود 26 ہزار سال وچ ہک چکر مکمل کریندے جینکوں Apsidal precession آہدن۔ صحارا دے مغرب وچ بحر اوقیانوس، شمال وچ کوہ اطلس تے بحیرہ روم، مشرق وچ بحیرہ احمر تے مصر، جنوب وچ دریائے نائجر دی وادی تے سوڈان واقع ہن۔ صحارا مختلف حصیاں وچ تقسیم ہے جنہاں وچ وسطی کوہ ہقار، کوہ تبستی، کوہ ایئر، صحرائے تنیر تے صحرائے لیبیا شامل ہن۔ صحارا دی بلند ترین چوٹی ایمی کوسی ہے جیندی بلندی 3415 میٹر ہے تے ایہ شمالی چاڈ وچ کوہ تبستی دے سلسلے وچ واقع ہے۔ صحارا وچ کل 25 لاکھ افراد رہائش پزیر ہن جنہاں دی اکثریت مصر، ماریطانیہ، مراکش تے الجزائر نال تعلق رکھدی ہے۔ اتھاں رہݨ والے باشندیاں دی اکثریت بربر نسل نال تعلق رکھدی ہے۔
فیصل آباد
نجی ہسپتال
thumb|left|250px|الرازی ہسپتال، بٹالہ کالونی شہر میں بےشمار چھوٹے بڑے نجی ہسپتال موجود ہیں، جو مریضوں کو نسبتاً مہنگے علاج کی سہولت فراہم کرتے ہیں۔ علاوہ ازیں ہر گلی محلے میں ایک آدھ نجی کلینک ضرور موجود ہوتا ہے۔ {|
شیلا عبد اللہ
شیلا عبد اللہ (اردو: شیلا عبداللہ) (انگریزی: Shaila Abdullah) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٧١ء) ہِک پاکستانی نژاد امریکی مصنف زنانی، لکھاری اَتے ڈیزائنر ہِن۔
فیض احمد اسیر
فیض احمد اسیر سرائیکی دا لاجواب شاعر ھے انہاں دا سانگا رحیم یار خان نال ہے۔
بیماریاں دا فطری تے سوکھا علاج
٣ـ  زیادہ تریھ لگے تاں کھکڑیاں کھاو ، تریھ نہ وسمے تاں کھیر دی کچی لسی بݨاں تے ݙو تریھ گلاس پیو ، تریھ ختم تھئی ویسی
٧ـ گرمیاں ءچ آکھ دی سرخی تے جلن دور کرݨ کیتے پنج یا ست آملے گھن تے مٹی دے پیالے ءچ رات کوں پُسا ݙیو ، سویرے پاݨیں چھاݨ تے آنکھیں تے چھنٹے مارو۔
٢٠۔ سردیاں ءچ ہتھ پیراں دی انگلیاں دی سوجن دور کرݨ کیتے گھیا (لوکی) کاکدوکش کر تے ہتھ پیراں تے چنگی طرح لاو ھک گھنٹے بعد ہتھ پیر دھو گھینو ول پیٹرولیم جیلی لاو
٥٣ پیٹ ءچ ہر ویلے گیس رھاندی ہووے تاں میتھ دے بیج کھاو ، گردے تے مثانے ءچ پترھ کڈھݨ کیتے روزانہ نہار منہ پنجھ عدد انجیر کھاو تے پتھر چٹ پودے دے پتے چباو
٨٢۔ موسم گرمہ ءچ پیشاب دی جلن تے رکاوٹ دور کرݨ کیتے گرما استعمال کرو ۔
٨٣۔ جلݨ دی صورت ءچ متاثرہ جگہ تے فوری طور تے کاسٹر آئل لاو ۔
٨٩۔ منہ دی بدبو دور کرݨ کیتے ݙینھ ءچ ݙو تریھ واری سونف چباو تے ایندا عرق نگل ون٘ڄو۔
مَڑیچہ اُٹھ
تاریخ
تاریخ ءچ مڑیچہ اُٹھ دھرتی اتے ٻرہوپلے دھاڑل نال بھڑاند ءچ دھرتی دی سُڄاݨ بݨے۔۔۔۔۔۔
فیاض باقر
اماں (کہانی)
اماں دی محبت ہمیشہ ایویں ہائی اماں نیں اساں سبھ بھین بھراواں کو پکھیاں رنگ اسماناں تائیں اݙاریاں کرن دی پوری چھوٹ ݙتی۔ ساݙی اݙاریاں ݙیکھ کے ٹھردی رہی۔ ساکوں پنجرے وچ ݙکن دا کݙاہیں چاہ نہ کیتا۔ نکے لاء توں میں سکول ونجناں شروع کیتا۔ سکولوں ویندے آندے رات کوں سمدے ویلے میں اماں کوں چلھے اگوں روٹیاں پکینداں ݙیدھا ہم۔ روٹی کھاندے کݙاں ناہیں ݙٹھا بہوں مدتیں ایہو سچیندا رہم جو اماں روٹی نہیں کھاندی۔
ہک ݙینہہ چھٹی دا ݙیہاڑا ہائی سویرے دے ݙاہ یابارھاں وجے کول ہک پھیری آلا لنگھا اوں نیں ہوکا لایا ’’ایہہ تازی ݙبل روٹی لے ، رس لے ، کیک لے ، بسکٹ لے ، باقر خانی لے ‘‘ امی نیں پھیری آلے کوں رکوایا ہک پیسٹری خریدی ، سبھ بالاں دے پیسے کوئے نہ ہن۔ سبھ دے سامنے میں کلہے کو پیسٹری کھواون چنگی ناہی لگدی۔ اماں اشارے نال میکوں سݙ کے غلام گردش وچ گھن گئی پیسٹری کھوایس تے آکھئیس ہن لگا ونج بیا کیں کوں نہ ݙسیں۔ ایں تھلے دے چار چپیرے ملتان دے وݙے مدرسے تے دینی ادارے ہن۔ ابے دے مہمان بہوں آندے ہن تے اماں دا بہوں وقت ایہناں مہمانداریاں وچ لگدا ہا۔ گھر توں تھوڑے فاصلے تے ساݙا سکول محلہ کڑی افغاناں ہا۔ تے میݙا ݙینہہ گھر،سکول تے محلے دی گلیاں وچ لنگھدا ہائی۔ چار پنج سال اساں کرائے تے محلہ چہلیک رہے تے ول ابے نیں شمس آباد کالونی وچ کوٹھی پا گھدی تے اساں شمس آباد آگئے۔
بھٹو صاحب دی پھانسی توں بعد میݙے تے میݙے کجھ سنگیاں تے لہور گلبرک تھانے وچ ’’مقدمہ بغاوت‘‘ ،’’اندیشہ نقص امن ‘‘تے مسلح افواج دے خلاف نفرت پھیلاون دا پرچہ درج تھی گیا۔ پولیس دا خیال ہائی جو اساں بہوں وݙی سازش تے تانے بانے وٹنے شروع کیتے ہن۔ ایں واسطے پولیس تے ’’خفیہ ‘‘ دے اہلکاراں نیں لہور وچ میݙے فلیٹ ، تے ملتان وچ میݙے گھر چھاپے مارے۔ میݙے بھرا کوں پکڑ کے تھانے وچ بند کرݙتا۔ تے ہک دہشت دا ماحول پیدا کرݙتا۔ میں یونیورسٹی توں غائب تھیا تاں انتظامیہ نیں اخبار وچ اشتہار ݙے کے میکوں ݙیوٹی تے حاضر تھیون دا فرمان جاری کیتا۔ ݙیوٹی توں غیر حاضر تھیون پاروں میݙی نوکری ختم تھی گئی۔ پولیس دی مخبری تے چھاپیاں دے ݙر توں میں گھر ونجنا بند کرݙتا۔ ایں زمانے وچ اماں نیں بہوں بے خوفی ، حوصلے تے محبت نال کم گھدا۔ تے میکوں سنیہا بھجوایا۔ اپناں خیال رکھیں گھر نہ آویں پولیس تے خفیہ کوں میں آپے سانبھ گھنساں۔ ایہہ لکن میٹی زیادہ دیر نہ چل سکی تے اخیر میں1980وچ پاکستان چھوڑ کے شمالی امریکہ چلا گیا۔
تاج محمد لنگاہ
پیشہ
وکالت
سرائیکی دا افسانہ
جئیں ویلے کو اُوں زمانے توں ذرا پہلے ساکوں بشریٰ رحمن، شیما سیال، بتول رحمانی، نجمہ کوکب تے اقبال بانو دے ناں وی نظر آندن۔ ویہویں صدی دے ستر دے ایں ڈہاکے وچ جیہڑیاں تریمتیں سرائیکی افسانے دی بنیاد کوں مضبوط کرن دا سبب بنڑیاں اُوہناں وچ اُتے گھدے ہوئے ناواں توں علاوہ رعنا فاروقی، ناظمہ، طالب، غزالہ احمدانی، سلمٰی ناز، پروین عزیز، سعید افضل، صبیحہ قریشی، شاہدہ رحمن، شاہدہ عطا مقدس، بشریٰ قریشی، رخسانہ علی، میمونہ طاہرہ تے رفیعہ ضیاء عباسی وی شامل ہین۔ لیکن اِیہناں سب تریمت لکھاریاں دے افسانے ساکوں گھر دی چار دیواری دے اندر دا حال ڈیندے ریہن جنہاں وچ آپسی رشتیاں دے درمیان interaction دے مسائل، رسماں ریتاں دے رولے تے بئے زنانے گویڑ شامل ہِن۔ ایہہ افسانہ ساکوں ہک وسیبی گھر دا شیشہ تاں ضرور ڈکھیندا ہا، پر ایہہ کتھائیں وی کہیں وڈے گھیر وچ عالمی سطح تے کہیں بئے انسان نال جُڑدا ہویا نظر نہیں آندا۔ میڈے نزدیک ایہہ ایڈا کوئی غیر فطری وی کائی نہیں۔ ایکوں معاشرتی پریشر کُکر دے ڈسچارج والوّ توں چا تے گئے ویٹ (weight) دے بعد دی کیفیت نال تشبیہ ڈیونی چاہیدی ہے کہ جیندے وچوں نکلن والی اسٹیم وچ کُنی دے مسالیاں دا سواد تے چرار وی شامل تھی ویندے۔ ایہندی وجہ شاید اُو گھٹن وی ہائی کہ جینے سرائیکی تریمیت کوں تعلیم دے باوجود ہُن تئیں اُوں شعور توں محروم رکھیا ہویا ہا کہ جیندے نال انسان آپڑیں آپ کوں ہِک خاص علاقے دے چھوٹے جیہے گھر دی بجائے پوری کائنات دے ڈُکھ سُکھ نال گنڈھیا ہویا محسوس کریندے۔
دلکش اماموی
ویندا تاں او نویں پائیں گل نال لائی   ونج
وفات
خمیس ١١ مئی ٢٠٢٣ء اڈا واہی حسین
سرائیکی وسیب دی انتظامی خود مختاری
انتظامی تقسیم
2.ضلع میانوالی، بھکر تے ضلع خوشاب دا جزوی علاقہ، کمشنر سرڳودھا ڈویژن (شمالی پنجاب) دے زیر انتظام
میڈے دیس وچ
آ میڈا جانیاں آ میڈے دیس وچ
کروموپیتھی
کروموپیتھی
کروموپیتھی ہک ایہوجیہا طریقۂ علاج اے جیندے وچ رنگاں تے رنگین شعاواں تے روشنی کوں استعمال کریندے ہوئے جسم کوں صحت مند کرݨ تے شفاء حاصل کرݨ دی کوشش کیتی ویندی اے تے اے طریقہ علاج، نیچروپیتھی (قدرتی طریقہ علاج) دی ہک شاخ اے. ایں طریقہ علاج وچ بیماری دی تشخیص دے دوران اے ݙٹھا ویندے کہ کیہڑے کیہڑے رنگاں دی کمی یا بیشی ایں مرض دی وجہ بݨی اے. ایں تشخیص دے بعد مریض وچ انہاں رنگاں دی کمی کوں دور کرݨ واسطے اقدامات کیتے ویندن تاکہ ایں کمی دے دور تھیوݨ نال شفا حاصل تھیوے یا او رنگ جنہاں دی جسم وچ زیادتی تھی چکی ہووے، انہاں رنگاں دا اثر زائل کرݨ تے اعتدال قائم کرݨ واسطے ݙوجھے رنگ تجویز کیتے ویندن. ‌
علاج دا طریقہ
رنگاں نال علاج کرݨ واسطے مندرجہ ذیل طریقے اختیار کیتے ویندن:
ہابیل
حضرت آدم دے فرمانبردار پتر دا ناں ہابیل اے جیہڑا بے گناہ اپݨے بھرا دے ہتھوں عورت توں وجہ توں قتل کیتا ڳیا جیندے تے فرشتیاں نے وی ویݨ کیتے.
قرآن وچ ذکر
تے ذرا انہاں کوں آدمؑ دے ݙو پتراں دا قصہ وی ہوبہو سݨا ݙیو جݙݨ اُنہاں ݙوہاں نے قربانی کیتی تاں انہاں وچوں ہک دی قربانی قبول کیتی گئی تے ݙوجھے دی نہ کیتی گئی اُس آکھا "میں تیکوں مار سٹیساں " اس جواب ݙتا "اللہ تاں متقیاں ہی دے نذراں قبول کریندا  ہے.
میں چاہندا ہاں کہ میݙا تے اپݨا گناہ توں ہی سمیٹ گھن تے دوزخی بݨ کے رہویں، ظالماں دے ظلم دا ایہو ٹھیک بدلہ ہے. "
غلام علی (ڳائیک)
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی کلاسیکی ڳائیک ونکی:لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیک ونکی:پنجابی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے ونکی:کلاسیکی ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:لوک موسیقی
گوا
گوا (کونکنی: गोंय، نقحر: گون٘ئے‎؛ ہندی: गोवा‎) بھارت دی ہک ریاست ہے۔ بلحاظ رقبہ سب توں چھوٹی ریاست ہے۔ بلحاظ آبادی چوتھی ریاست ہے۔ ایہ ریاست بھارت دے جنوبی مشرقی علاقے وچ واقع ہے۔ ایں علاقے کوں کونکن وی آکھا ویندے۔ ایں ریاست دے شمال تے مشرق وچ ریاست مہاراشٹر، جنوب وچ ریاست کرناٹک تے مغرب وچ بحیرہ عرب واقع ہن۔ ایں بھارتی ریاست دے ݙو ضلعے ہن۔
اسماعیل بیگ
اسماعیل بیگ سرائیکی شاعر ہے۔
سندھو تیݙے ٻیٹیں وچ
پکھی وانگ سخی وے
لاحظہ لاحظہ کت کیں
بندہ دمی دم ای ہوندے
کلہڑے سر بہہ روندے
کریم آغا خان (آغا خان چہارم)
ہز ہائی نس پرنس کریم آغا خان 13 دسمبر 1936ء کوں سوئٹزرلینڈ دے مشہور شہر جنیوا وچ پیدا تھئے۔ 1957ء وچ آغا خان سوم دی رحلت دے بعد پرنس کریم آغا خان کوں امام بݨایا گیا۔ شاہ کریم الحسینی آغا خان چہارم اسماعيلى فرقے دے سب توں وݙے گروہ نزاریہ قاسمیہ جیہڑا ہݨ آغا خانی یا اسماعیلی سݙیندے، دے امام ہن۔ تے  شیعاں دا ݙوجھا وݙا فرقہ اسماعیلیہ ہے۔ اسماعیلیہ دی سب توں وݙی شاخ آغا خان دی پیروکار نزاری اسماعیلی ہے جیہڑی تقریباً ݙو تہائی اسماعیلیاں تے مشتمل ہے۔ thumb|پرنس کریم آغا خان
فیض بلوچ
نمونہ کلام
سوٹی کھس ٹر پئے مسکین نماݨیں دی
غزل
ڈیکھ تئیں باجھ کیا تھی ڳیاں
آکھ ڈے لادوا تھی ڳیاں
یا میڈا یار او نی ریھا
تئیں کنڑ پپلی نال ستارے ٹنگے ھن
فیض میڈے لیکھاں وچ کالی رات آئی اے
توں میڈا کمال ڈیکھیں میں تیڈا کمال ڈیکھاں
ورھیاں پہلے اجرک کائناں ھوندی ھئی۔
نا محرم ڈو اکھیں کائناں ڈھدیاں ھن
تاج محمد گوپانگ دی کہاݨی
منکہ مسمی صوفی تاج گوپانگ پیشہ وکالت ( جہڑا جو زبان بندی دے بعد ختم تھی گے ) سکنہ کوٹلی خدائی جو کجھ آکھساں نال ایمان دے سچ آکھساں علم ادب کی خدمت میں حفیظ کا جو حصہ ہے وہ نصف صدی کا قصہ ہے دو چار برس کی بات نہیں میں تہاڈے سامنڑیں جوگی بنڑ تے وسیب دی ہک ہک وستی ہک ہک شہر تے سارے گوٹھ ہنمبھا پھردا رہ گیاں میڈی سیاست دی سی ڈی وچ کوئی سکرائج کائنی کوئی تلخی کائنی ہر دوست ہر کارکن نال محبت دا الاپ کیتم نگر نگر وچ کجل مساگ دے ہوکے ڈتم رین سوہنڑی نبھدی پئی ہئی جیویں احمد خان طارق آکھیے
سیف اللہ آصف
نمونہ کلام
اساں چیتر بہار دے _چتریے ہوئے
ݙوہڑہ
ڈینہ لاہنڑ تے ہے سنگریج کراہیں مہتاب اچ اساں عید کروں
یاری اے تاں یاری اے
اساں ایں جیونی کو ہرحال جیونے
سندھ دی تے بنی دی ایہا وتھ وکھری
غزل
ساڈے ماس ءچ کولے ہوندِن پئے
اَساں نازیں نال لتاڑئے ہوئے
کافی
سوئیں وچ پا کے کالے گوٹے
لاہیں نال سلھاہیں جوڑوں,
پیلهوں آلیاں جالیں وی بیریں دیاں مولیریں هن.
سنج دے وچهوڑے وچوں پهٹدیاں سویریں ھن.
(سئیں سیف الئه آصف)
خواجہ فرید دی شاعری
رتھ تے بہندی وڑران سہندی
روز ازل دی پایم گل وچ
برہوں تیڈے دی ڈور
سیفل بلوچ
نمونہ کلام
پیار دے وچ سجݨ ھراوے اکھین دے میون خداؤں ھرݨاں ھا.
ونڄ ولا سوچ گھن.ونڄ ولا سوچ گھن.
تون سدھی گالھ ݙس ھوش جاتے ھوی میکون لگدے دماغ وچ ھوا تھی گئي.
سرائیکی دعائیں
* پُلس دی مار توں ،*
رخسانہ خان
ابتدائی حیاتی
رخسانہ خان ١٩٦٢ء وِچ پاکستان دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہئی۔ اُوہ ترے ورھیاں دی حیاتی وِچ اپݨے ٹَٻَّر دے نال کینیڈا کوچ کر ڳئی اَتے ڈنڈاس، اونٹاریو وِچ پَلّی وَدّھی۔ اِنّھاں نے سینیکا کالج آف اپلائیڈ آرٹس اینڈ ٹیکنالوجی تُوں گریجوایشن کِیتی اَتے حیاتیاتی کیمیائی ٹیکنیشن بݨ ڳئی۔ اِنّھاں دے چار ٻال ہِن جِنّھاں وِچ ترے دِھیاں اَتے ہِک پُتر شامل ہِن اَتے اُوہ اونٹاریا دے شہر ٹورنٹو وِچ اپݨے پئے دے نال رہن٘دی ہِن۔
کشمور
کشمور صوبہ سندھ وچ ہک شہر ہے۔ thumb|Languages of Pakistan
ابو القاسم احمد المستعلی باللہ
افضل دی حکومت
نزار دی شکست دے بعد دولت فاطمیہ وچ مستعلی دی کم سنی دی وجہ نال حکومت دی باگ ڈور افضل دے ہتھ رہی۔ کم سن خلیفہ صرف نمائش کیتے عوام وچ گھنایا ویندا ہئی۔ افضل نے انہاں شہراں کوں جیہڑے فاطمی قبضہ توں نکل گئے ہن واپس گھنݨ دی کوشش کیتی۔ بیت المقدس تے ترکی امیر سکمان قابض تھی گیا ہئی تے افضل دی کوشش نال 490ھ وچ ممالک فاطمیہ وچ داخل تھیا۔
صلیبی جنگ
جݙݨ افضل کوں اس دی خبر تھئی تاں اس اوندا خیر مقدم کیتا۔ اس دا خیال ہئی کہ انہاں دی مدد نال بیت المقدس واپس گھنیج سڳدا ہے۔ لیکن صلیبیاں نے بیت المقدس تے قبضہ کر کے اتھاں جیہڑی خون ریزی کیتی اس نال افضل چونکا۔ اس دے بعد عقسلان دے قریب اس تے صلیبیاں دی جماعت نے اچانک حملہ کیتا تے مصریاں کوں شکست ݙتی۔ افضل گھبرا کے مصر بھڄ گیا۔
سیلاب 2014ء
بھارت وچ برسات دے اختتام تے 2 ستمبر توں مقبوضہ جموں تے کشمیر وچ شدید بارشاں شروع تھیاں۔ انہاں بارشاں نال بھارت تے پاکستان دے علاقیاں وچ نہ صرف سیلاب بلکہ لینڈ سلائیڈنگ وی شروع تھی گئی۔ 5 ستمبر کوں سری نگر وچ دریائے جہلم وچ 22.40 فٹ پاݨی گذرݨ لگا جیہڑا خطرے دے نشان توں 4.40 فٹ بلند ہئی۔ اننت ناگ دے ضلعے وچ سنگم دے مقام تے پاݨی دی سطح 33 فٹ ہئی جیہڑی خطرے دے نشان توں 12 فٹ زیادہ ہئی۔ دریائے چناب وچ وی خطرے دے نشان توں اتے موجود پاݨی دی سطح نال اس دے کنارے آباد سینکڑاں دیہات متاثر تھئے ہن۔ قادر آباد، سیالکوٹ، نارووال، گجرات، منڈی بہاؤالدین، گجرانوالہ، حافظ آباد، شیخو پورہ وسطی پنجاب وچ طوفانی بارشاں توں سب توں زیادہ متاثر تھئے ہن۔
کشمالہ انجم
کِتھ مُلاں کِتھ آمر، ناسی
کِتھ صوفی سرشار، یار مُہنجو ........
کِتھ دلبر غمخوار، یار مُہنجو ........
فیض روکھڑی
فیض حمید فیض روکھڑی سرائیکی زبان دا ہک شاعر ہے
تعلیم
یونیورسٹی آف سرڳودھا توں پڑھے۔
نمونہ کلام
بے۔حیائ کیتےڈبل۔ بَیڈ آگئے ۔
فیض حمید فیض روکھڑی
ہک پُل روکھڑی دا
نالے چاروں مونڈھے گَل گیۓ ہس
جاں پل دا سفر کردے ہسے
اتوں ڈر ڈر قدم رکھیندے ہسے۔
کائیں کِیتی کال وَزیراعظم تے
اس آکھیا مسئلہ حل کرݨا اے
بس کُوڑ تے لارے ِلِیندے رئے
کیڑے کم دے یار سیاسی ہن
صفت عددی
معین اعداد دیاں قسماں:معین اعداد دے صفات کوں پنج ونکئیںئِ چ ونڈ یا ون٘ڄ سڳدے۔ ۱۔ صفت عددی ذاتی یا شماری یا معمولی۔۲۔ صفت عددی ترتیبی یا قطاری۳۔ صفت عددی اضعافی ۴۔ صفت عددی استغراقی۵۔ صفت عددی کسری
صفت عددی ذاتی
1۔ صفت عددی ذاتی یا شماری یا معمولی:ایجھیں صفت عددی جہڑی جو اپݨے موصوف دی ٹھیک ٹھیک یا معمول دے مطابق تعداد ݙساوے صفت عددی ذاتی ، شماری یا معمولی اکھیندی ئِ۔ مثال دے طور تے ہک، ݙو ، ترئے، ویہہ، پنجاہ ، سو، ہزار، لکھ وغیرہ۔ ݙوجھے لوظیں ء ِ چ تمام قدرتی اعداد کہیں وی موصوف دی ذاتی ، شماری یا معمولی صفت ڳݨیندن۔
2
پنج
چھا
9
تیرہا
پنج دشن
19
تریہہ
چتالیسا
ستا، سئیا
1000,00,00,00,00,00
صفت عددی ترتیبی
پہلے چار قدرتی اعداد دی صفت ترتیبی (عدد تے جنس دے لحاظ نال) بے قاعدہ بݨدی ئِ۔ پر اڳلے غیر متناہی اعداد بݨاوݨ سانگے واحد نال واں ، جمع نال ویں(و۔ے۔ں) مونث نال ویں(و۔ی۔ں) ایویں ای یارھاں کن اٹھاراں تئیں اعداد دے آخری حرف "اں"کوں حذف کر کے باقی دے اڳوں یائے معروف دا ودھارا کر ݙتا ویندے۔ جیویں جو یارھاں کنوں یارھی ، ٻارھاں کنوں ٻارھی، تیرھاں کنوں تیرھی، چوݙاں کنوں چوݙی، پندرھاں کنوں پندرھی، سولھاں کنوں سولھی، ستارھاں کنوں ستارھی ، اٹھارھاں کنوں اٹھارھی ایویں ای ہزار کنوں ہزاری ، لکھ کنوں لکھی، ارب کنوں اربی، تے کھرب کنوں کھربی وغیرہ وغیرہ ۔ تے مذکر نال واں دا لاحقہ ڳنڈھیا ویندے جیویں جو اتے مثالیں ئِ چ پیش کیتا ڳئے۔
اردو دا پہلا ، ݙوجھا ، تریجھا ، چوتھا، تے چھیواں بے قاعدہ بݨدݨ تے باقی اعداد دے اڳوں سرائیکی اعداد وانگوں "واں"دا لاحقہ ڳنڈھ ݙویندے۔
3۔صفت عددی ضعفی یا اضعافی:
ݙوڑا/ݙواڑا
ترؤڑی
چوڑیاں
سٹھ واری
ستر سماں
ستر دفعہ
5۔ صفت عددی کسری:
پوݨی، مُنی
سوائی
ݙوݙھوڑے،
پائو، چوتھائی، تہائی آدھا، پونا، پون، سوا، ڈیڑھ، اڑھائی، ساڑھے۔
6۔ صفت مقداری:
۴ شارک= ہک پا
جنرل (ر) وید پرکاش ملک
ڈیرہ اسماعیل خان اچ پیدا تھئے۔ تقسیم ہند دے بعد بھارت چلے ڳئے تے فوج اچ بھرتی تھئے۔ بھارت دے واحد سرائیکی آرمی چیف ہووݨ دا اعزاز انہاں کوں حاصل اے۔
عرشم نیازی
تاڑی  غزلاں دا سوہݨا تے منفرد شعری مجموعہ ہے جیندے وچ کجھ نظماں وی ہن ۔۔تاڑی ۔۔ان شاءاللہ سرائیکی ادب وچ بہوں شاندار تے جاندار اضافہ ثابت تھیسی ۔میں دعاگوہ ہاں کہ رب تعالی عرشم نیازی دے سخن تے عزت وچ مذید اضافہ کرے آمین آمین
اجے وبا اے،حکومت آکھائے،وصال کیندا وی تھی نی سگدا
میں کیویں لکھاں تے کیشے لکھاں وصال کھلسن تاں شعر تھیسن
پلکاں دی کلی تے
تیݙی زلفاں دے پاند کیا پونجھن
خالی بوتل تے دید کیا پئ اے
تھیوݨا نئ ملاپ کھڑ تھئے ہیں
تہاکوں وانگ یوسف دے اساں مفتےملے ہاسے
کݙائیں وی میݙے خدا نی آکھا
یا کئیں ولی دے مزار اتے
ݙیہاڑی پورے تو ول کے آوے
میر تقی میر
کلیات میرؔ دے مختلف نسخے
میر دے دیواناں تے کلیات دے جتنے قلمی نسخے دیگر ممالک بالخصوص بھارت دے کتاب خانیاں وچ پائے ویندن، اُنہاں دی تعداد کہیں وی ٻئے شاعر دے مخطوطات توں کتھائیں زیادہ ہے تے ایہ میر دی مقبولیت دا ثبوت ہے۔ ول ایہ وی نہایت اہم واقعہ ہے کہ میر دے بہت حد تک مکمل کلیات اُنہاں دی زندگی دے آخری سالاں وچ تیار تھیوݨا شروع تھئے تے وفات دے ہک سال دے اندر ہی نہایت اہتمام دے نال فورٹ ولیم کالج کلکتہ دے کارپردازاں نے 1811ء وچ شائع کر ݙتا ہئی لیکن اِوندے بعد اڄ تک ہک کلیات وی ایینجھا مرتب تے مطبوع نہ تھیا جیہڑے 1811ء دے اِوں نسخۂ کالج دی اغلاط کوں دور کریندے ہوئے صحتِ متن دی ضمانت فراہم کریندا بلکہ واقعہ ایہ ہے کہ کلیاتِ میر دا ایہو نسخہ ہے جیندے وچ سب توں گھٹ اغلاط ہن تے جینکوں متنِ میرؔ دا سب توں بہتر نمونہ تے نمائندہ مجموعہ قرار ݙیویج سڳدا ہے۔ اِیں حد درجہ حوصلہ افزائی دے بعد ہوندا تاں ایہ چاہیدا ہئی کہ چند اہم قلمی نسخیاں تے نسخۂ کلکتہ دی مدد نال میرؔ دا مستند تے قابلِ اعتماد متنِ کلام تیار کر گھدا ویندا لیکن ایویں نہ تھیا تے ہر اڳلی اشاعتِ کلیاتِ میرؔ نے ماقبل دے کہیں ہک آدھ نسخے کوں اپݨے اپݨے کاتب کولوں ’صاف‘ کروا کے شائع کر ݙتا۔ ایویں گذشتہ کلیات دی اغلاط وچ ہر نویں کاتب دی اغلاط تے مرتب دے تصرفات دی کارفرمائی نال متنِ میرؔ بہتر ہووݨ دی بجائے مسخ ہی تھیندا رہیا۔
راحت عائشہ
راحت عائشہ (اردو: راحت عائشہ) ہِک پاکستانی، ٻالاں دی مصنف زنانی ہِن۔ اِنّھاں دی (2022 تئیں) پنج کتاباں "پیڑ کا بھوت، گمشدہ چابی، بلیوں کے لٹیرے، موتیوں والا ہار" اور کیچوا جن چَھپ چُکّیاں ہِن۔ راحت عائشہ کراچی وِچ ڄَمّی ہئی، مہان٘درے ادیب مائل خیر آبادی راحت دے پِیؤ دے چاچا ہَن جِنّھاں نے اسلامی اقدار کُوں سامھݨے رکھین٘دے ہوئے ٻالاں کِیتے ٻہوں اہم ذخیرہ ادب تخلیق کِیتا ہئی اِنّھاں دی کُجھ کہاݨیاں کُوں بھارت وِچ ہِک ڈرامائی صورت ݙے تے ڈی وی ڈی تیّار کِیتی ڳئی اَتے مونس انصاری (شاعر) اِنّھاں دی اَمّاں دے ماموں ہَن۔
ادبی خدمتاں
عام طور تے ٻالاں کِیتے لِکھین٘دے ہِن اَتے اَڄ کَل ٻالاں دے ہِک قدیم رسالے "بچوں کی دُنیا" دی مدیرہ ہِن۔ پاکستان توں انج بھارت توں چَھپَّݨ آلے ٻالاں دے ماہنامیاں "گل بوٹے بمبئی"، اتے "پھول (بھٹکل)" وِچ وی راحت عائشہ دی لِکّھتاں چھپدیاں ہون٘دیاں ہِن۔
جمشید ناشاد نال پہلی ملاقات
اے مصرعہ میڈی قبر دے کتبے تے لکھاۓ
ایہ ہا ساݙا ترکہ
اَریڑیاں رہ ڳن نہ پاڑچھا
ترہا کو کو ترہا کو کو
جالیاں وچ کٹ دے تھاں، تھال تھالیاں، منگر، لغن لغنیاں، تنبالوں، رکیبیاں، سفیل دی چنڈ اچ تریانکل تے لاتھا تونگ۔ تونگ اچ دُسے لکاراں، چولے، گھگرے تے نویاں ٹکڑیل گندیاں۔ عام کھٹاں تاں کجھی دی پٹی نال بݨیاں ہوندیاں ہن تے ائے ڳئے کیتے ٻاکرے اون وݨیاں کھٹاں۔ کھٹاں اتے موتی ستر نال بݨیاں شطرنجیاں۔ ایہ ہا ساݙا ترکہ
المقتدی بامراللہ
المقتدی بامر اللہ خلافت عباسیہ دا ستاویہواں خلیفہ ہئی جیں نے 1075ء توں 1094ء تک حکومت کیتی ۔مقتدی نے خلافت عباسیہ دے وقار کوں قائم رکھا۔ اُوندے اچ دِین و سیاست ݙوہیں جمع ہن۔
وقائع سلطنت
تتش اول جیہڑا ملک شاہ دا بھائی ہئی، اوہ وی مقتدی دے خیرخواہواں اچ شامل ہیی۔ اُوں نے دمشق کوں تسخیر کر گھدا تے اتھاں 468ھ مطابق 1075ء وچ مقتدی دے ناں دا خطبہ پڑھوایا۔ ملک شاہ توں تتش اول دی ناراضی تھی ڳئی مگر جلد ہی صلح تھئی۔ اِیں ناراضگی دے سبب تتش اول نے خراسان، ترمذ تے قبضہ کر گھدا ہئی، صلح دے بعد ݙوہاں علاقیاں کوں واپس ملک شاہ دے سپرد کر ݙتا ڳیا۔
وفات
برکیارق دی دربار اچ حاضری دے اڳلے روز ہی خلیفہ متقدی نے بغداد وچ 15 محرم 487ھ مطابق 3 فروری 1094ء کوں 38 سال شمسی دی عمر وچ وفات پاتی۔ بقول علامہ جلال الدین سیوطی، خلیفہ مقتدی کوں اُوندی کنیز شمس النہار نے زہر ݙتا ہئی ۔ مدت خلافت 18 سال 10 مہینے 1 ݙینہ ہے۔
جمشید ناشاد
کجھ شعر
....
میݙی شاہی سلامت راہوے
توں آہدیں روز راہی لٹیندے راہون
توں آہدیں میݙی شاہی سلامت راہوے
ﺍﮐﮭﯿﮟ ﺗﻮﮞ ﮨﻨﺞ ﺟﺎﺭﯼ ﮬﮯﺍﺟﺎﮞ ﺗﺌﯿﮟ
ﮐﻮﺋﯽ ﺗﮭﻮﮌﯼ ﺑﮩﻮﮞ ﺑﯿﻤﺎﺭﯼ ﮬﮯﺍﺟﺎﮞ ﺗﺌﯿﮟ
ﺍﯾﻨﻮﯾﮟ ﮨﮏ ﺭﺍﺕ ﮨﮏ ﺟﺎﮦ ﺗﮯ ﻣﻠﯿﺎ ﮨﺎ
غزل
اے پتہ نئیں جو اسمان پهٹسی کݙاں
بئے تماشے تاں میں ڈهیرسارے ݙٹهن
دلیں دا ݙیوا وی بجه گیا ہے
جنهیں درختیں تے آلهݨیں ہن
جمشیدناشاد
میکوں ہار ہنجوں دے پووݨ ݙے میکوں پوندیں ھوئیں چس آندی اے
تیکوں لیندئیں ھوئیں چس آندی اے میکوں لوندئیں ھوئیں چس آندی اے
فاصلیں دے جہاں تاݨیں ٹردے جلوں
تیڈے ناشاد ناں تاݨیں ٹردے جلوں
جمشیدناشاد....
فیض مڳی
آہ! استاد نذیرفیض مگی ایں جہان فانی توں ٹر گئین. . اللہ دا بشک ہووے آمدن خیر دی. . . . سرائیکی وسوں دے ہک مہان شاعر جنہاں ضیائی آمریت تے ملٹری اسٹیبلشمنٹ دیاں عوام دشمن پالیسیاں کوں "کوئی گھندے میڈے پاک فوجی قسم اے خدا دی سارے وچینداں" جہاں نظماں لکھ کےنشابر کیتا. . وسیب زادیں دی اپنڑی وسوں توں پنجابیں ولوں جبری بے دخلی،جعلی الاٹمنٹس دے خلاف "میں نئیں اہدا جگ پیا اہدے اتھوں کڈھ پنجابی" جہاں شہرہ آفاق نظماں لکھ کے وسوں واسیں کوں جگاون دا ترلا کیتا. . کالا کالی جہیں غلط رواج دے خلاف قوم کوں جگایا. .
نمونہ کلام
سنڑیاں تاں ہوسن تئیں
جشن آزادی
دھی مزدور دی رُلدی رہ گئی
کوئی گھندے
کوئی گھندا اے میڈے پاک فوجی
سرگودھا وی نال اے پنڈی وی نال اے
سارے اے لاہوری فوارے وچینا
جے گھنن دی سوچے تے رجاوے ایہناں کوں تے پِنن دی سوچے
گُزریا ویلھا
جِتھ سِجھ سلامیاں ݙیندا ہا
مژدم خان
غزل
تیݙی فٹ بال کیتے بیس بال چھوڑ ݙیوں
شاعر مژدم خان
ڈیٹی آپ کوں مَنیُس ڈناں سارے جگ کوں
اتنے وڈے جہان اچ ھک وی بیلی نہ ھئی
کافی
آئی کھڑی ھ آئی کوں ٹالنڑ
رت توں رات نشابر تھیوے
اپنڑیں ناویں لائی ہوئی بھا کوں
حقی پکی بیٹھی ہاں کوئی نئیں پیا کھمدا
صوفی کائنی بندے ھن سئیں
زری کائنی زری سہیلی
دھپ کُئی دھپ نہیں سجھ دا سلوک ھ
سرائیکی ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاول پور
سہ ماہی سرائیکی ادبی مجلہ
ستمبر 2016ء شمارہ نمبر 12
Email:swailsaraiki@gmail.com
پُراݨا زمانہ گُزر ڳئے ، نویں صدی ، نواں زمانہ ، نویں لوک، نویں نسل ، نویں مسائل اتے نویاں ضرورتاں پیدا تھی ڳن۔ ایں سانگے اساکوں اپݨی زبان ، ثقافت اتے کلچر دی بقا سانگے وی نویں حکمت عملی تیار کرݨی چاہیدی ھے۔ 1962ء وچ سرائیکی وسیب دے لکھاریاں ، دانشوراں اتے رہنماواں ملتان اچ ہک کانفرنس منعقد کیتی ہئی جئیں وچ سرائیکی قوم کوں متحد اتے سیاسی طور تے منظم کرݨ سانگے تاریخ ساز فیصلے کیتے ڳئے۔ اِنھاں تمام فیصلیں دی روشنی وچ سیاسی ثقافتی اتے زبان دی ترقی و ترویج سانگے ٻہوں کم تھیا۔ 21سال بعد 1983ء وچ سیاسی طور تے براہِ راست جدو جہد دا آغاز سئیں تاج محمد خان لنگاہ دی سربراہی اچ تھیا ݙوجھی طرفوں 1984ء اچ سئیں اُستاد فدا حسین گاݙی دی سربراہی وچ سرائیکی لوک سانجھ دے جھنڈے تلے سرائیکی ثقافت اتے زبان دی ترقی و ترویج سانگے تیزی نال کم تھیوݨ پئے ڳیا ۔ اِنھاں ݙوہاں صورتاں وچ جدوجہد کوں 30سال گُزر ڳن اتے سرائیکی قومی حقوق تے شناخت دی تحریک دے باقاعدہ آغاز کوں پورے 40سال تھی چُکن۔ پہلے 10سال دوست انفرادی گروپس دی شکل اچ کم کریندے رہ ڳن وَل 83ء تے 84ء وچ ایں تحریک کوں باقاعدہ ناں ݙتا ڳیا۔حقیقت اچ اگر ݙٹھا ونڄے تاں اساں 40سال پُراݨے ویژن دے مطابق تحریک کوں چلیندے پئے ہئیں۔لیکن ایں حال اچ اساکوں اساݙی تحریک اڳوں تے ودھدی نظر نی آندی۔ موجودہ حالات اچ ہک تاں ایہو رستہ ہے جیندے اُتے اساں ٹُر کراہیں مکھی تے مکھی ماری رکھوں یا کھوہ دے ݙیڈر والی کار اِنہیں حالات وچ اپݨیاں آوݨ والیاں نسلاں کوں چھوڑ ونڄوں یا ولا نویں زمانے دی نویں سوچ دے مطابق نویں حکمتِ عملی تیار کر تے اپݨے حقوق دی جدوجہد کوں نواں رُخ ݙے کراہیں اپݨی منزل حاصل کروں۔ ایں اہم مسئلے تے میں سرائیکی تحریک دے تقریباً چھوٹے وݙے لیڈراں نال زبانی گاٖلھ مُہاڑ کیتی سب نے زبانی طور تے اتفاق کیتا۔ جݙاں میں عملی طور تے ایں حوالے نال قدم چاوݨ دی گاٖلھ ٹوری تاں ساریاں کوں مختلف مجبوریاں آڑے آ ڳیاں ۔ پچھلے 6مہینے توں ایہ گاٖلھ اڳوں تے نہ ٹُر سڳی جو کیڑھے طریقے نال نویں سوچ، نویں حالات تے نویاں تقاضیاں تے مشتمل نواں ’’چارٹر آف ڈیمانڈ‘‘ سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں مِلا تے تیار کیتا ونڄ سڳے۔ جئیں وچ تمام طبقات تے تمام شعبہ جات نال تعلق رکھݨ والے تعلیم یافتہ لوکاں کوں شامل کرتے ڈرافٹ تیار کیتا ونڄے۔وَل ایں نویں چارٹر آف ڈیمانڈ دی روشنی وچ نویں حکمت عملی تے نویں لائن تیاری کیتی ونڄے جو اساں سرائیکی تحریک کوں کیڑھے طریقے نال کیرھے کیرھے شعبہ جات وچ کیویں چلاوݨا ھے ایہ ہے میݙی سوچ جیکوں اساں عملی شکل ݙیوݨ سانگے سرائیکی فورم پاکستان دے زیرِ اہتمام نومبر اچ ہک روزہ کانفرنس کرݨ دا ارادہ رکھدے ہئیں۔ ایں کانفرنس اچ تمام اضلاع توں سیاسی ، سماجی تے دیگر تمام شعبہ جات نال تعلق رکھݨ والے حضرات کوں دعوت ݙتی ویسی۔ ایں کانفرنس اچ اساں نویں چارٹر آف ڈیمانڈ دے نال نویں حکمتِ عملی تیار کریسوں ۔ ایں کانفرنس دے بعد اڳلے ݙینھ اساں ہک عوامی جلسہ وی منعقد کریسوں جیندے وچ سرائیکی وسیب دے عام و خواص تمام لوکاں کوں شرکت دی دعوت ݙتی ویسے اُتھاں تما م اعلان پبلک تے میڈیا دے نال سانجھے کیتے ویسن۔ ایں حوالے نال میݙے سرائیکی وسیب دے دوستاں نال رابطے جاری و ساری ہِن ۔ مزید سرائیکی دھرتی دے سچے دھرتی جایاں کوں وی ارداس ہے جو او وی اساݙے نال شامل تھی کراہیں ایں خواب کوں سچی تعبیر ݙیون جیندے نال اساں ایہ صدیاں دی غلامی دا پینڈا مُکا کراہیں اپݨی منزل حاصل کر سڳوں۔
شاعری وچوں چوݨ
کوئی کاسہ تے گھنگرو نال یکتارا گھِنا ݙیوو
میݙے چہرے تے ݙیکھ ویرانی
جیڑھا جھٹ خیر دا گُزرے سو بِسم اللہ سو بِسم اللہ
گاٖلھ مُہاڑ:	حسن محمود چانڈیہ
اَکھ دے ٹوبھے بھَر تے رونواں
ویݨ کریندا زارو زاری
تریسیا پاندھی
اجُٖڑیا پُڄڑیا ، وِسمیا وِسمیا
وَستی ہک پندھیڑو آیا
سُکھ دے پار دی وستی ٻہنداں
تریہہ لہیسیں؟؟؟
اکھیں دھوکا کھا سڳدیاں ہِن
عشق دی گاٖلھ دی گاٖلھ الڳ ھے
کر یاد تیکوں یار جی دھمدی تئیں رب دی قسم
میݙی جبیں چُمدے ریہے پتھر وفا دے شہر وچ
جو تیݙے پلکیں توں مونجھ کھس کے
ہک گلابی یا ول شرابی غزل ہی لکھاں
توں جے آندا کمال کھیݙے ہا
کون منگدا ھے رہائی تئیں کنوں
جݙاں پیلوں چُݨدے ٻال ہوون
(وستی بُزدار ) تونسہ شریف
تہوں ایں دِل کوں دیوار کیتا ہا
تیݙے ہوندیں ہوئیں گھر وَسدا ہا ہُݨ کندھ دے کیرے نی مُکدے
میݙا سانول آ سُݨ حال میݙا میݙا کیویں وقت گُزردا پئے
میݙا روندیں روندیں ݙینھ لہندے میݙا روندیں وقت ءِ سردا پئے
مَسیں آس دی ٻوٹی پھپھڑی ہے اینکوں تروڑ ڳیوں میݙا کیا بݨسی
میݙا روح ہئی بھوئیں تے کُجھ تبدیلیاں کیتیاں ونڄن
میݙی اکھ اچ حُور نما کئی ہیر دا چہرہ ڄم ڳئے
اِتھوں ہُو ہُو سُنڑیجے ہا اِتھوں ڈُٖسکار کیوں آندن
ٹانڈا نِرا بھوڳ
ایہ میݙے ݙوہڑے
فقط اشارہ جو تھئے تہاݙو
چڑھ مُحسنؔ رَسم دی سُولی تے اساں نویں سوٹ وَلا پاتن
کُجھ دُور شعور توں گُزرئیے ہیں کُجھ وقت نِرالے خواب ݙکھائے
آ ݙیکھ ستم ساݙیاں اکھیاں توں لہو پوندے ویہہ کیا ویݨ کروں
ٻہوں گھٹ مِلدے ترسا ݙیندے
اینویں اَن اُکریج تے ݙھہندی ھے
صفدرؔ میݙی جھوک دے واسی
جیوݨا چاہندن جی نی سڳدے
(اسلام آباد)
(خیر پور ٹامیوالی)
اسلام آباد
جݙاں کالی رات دے سینے تے کوئی سجھ اُبھریسی حق منگسوں
ساݙا تلخ تجربہ اے طبلے دی سُر تار پچھوں کوئی ہتھ ہوندے
میݙے ٻاہروں قصائی ٹوکے کِلا چودھار ٻیٹھے ہَن
توں ہونویں ہا تاں ݙیکھیں ہا اِتھاں کیجھیں تماشے ہَن
پائلاں پا تے ایہ کیا کیتی
پُنل توں تاں میݙا ہانویں
جان راقم دی
توں آن وسا ہُݨ گھر وَل آ
ہنیں آن پچھے من ربک میں آکھیے فیاض تغاری ھے ٻہوں باری ھے
پتھر زمانے وانگ وساوݨ تاں چھوڑ ݙے
(عباس نگر ، خان بیلہ)
تیݙی سوہݨی صورت ݙیہدیں ہوئیں تھیا دِل پاڳل دیوانہ ہا
احٖ سکھڑیاں تَن تے لیراں ہِن نی رہ ڳئے تاج تے تخت ساݙے
ہر حال ہنبھا دے نال رُلئے رُلئے رے سینکا تھی مَال نہ پُچھ
اساں ٻیٹی مشہور ہیسے ہمیشہ مال رکھدے ہئیں
او میݙے کیتے کݙاہیں جاڳیا تاں نئیں
سجھ اُبھردا نی
سچا ماجدؔ کُئی
متاں وقت دا پھیرا پھِر پووے نہ ݙس اوقات فقیریں کوں
الموت
الموت (Alamut) ایران دے شمال مغربی حصے وچ ہک علاقہ ہے۔ ایہ علاقہ کئی سال تک اسماعیلی نزاری فرقے دے داعی حسن بن صباح دی دہشت پسند تے خفیہ جماعت حشاشین (Assassins) دا مرکز وی رہا۔ قلعہ الموت حشاشین تنظیم دا مرکز ہئی۔ اے قلعہ صرف ایں اسماعیلی تنظیم دا ای مرکز نہ ہئی بلکہ اے اسماعیلی نزاری سلطنت دا دارالحکومت وی ہئی۔ thumb|[[ایران اچ الموت دا محل وقوع]] thumb| thumb|
احمد سعید کاظمی
سلسلہ ذھب
اُنویں تاں محدث اعظم علامہ سید احمد سعید شاہ کاظمی رحمتہ اللہ علیہ دی سند حدیث کئی واسطوں نال امام بخاری رضی اللہ عنہ نال ہے پر ہندوستان اِچ رسالہ’’السعید‘‘ شمارہ فروری ۱۹۹۷ء دے خصوصی ایڈیشن امام اہلسنت اِچ اینویں درج ہے۔
تدریس
٭ حضرت علامہ کاظمی صاحب فراغت کے بعد بعض احباب سے ملاقات کے لئے لاہور تشریف لائے۔ یہاں حضرت مولانا سید دیدار علی شاہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ کی زیارت سے مستفیض ہوئے اور حضرت مولانا سید ابو البرکات اور مولانا سید ابو الحسنات سے ملاقات ہوئی۔ اسی اثنا میں ایک دن جامعہ نعمانیہ تشریف لے گئے۔ وہاں ایک کلاس میں حافظ محمد جمال صاحب کتاب ’’مسلم الثبوت‘‘ پڑھا رہے تھے۔ آپ سماع کی خاطر ایک طرف بیٹھ گئے۔ اس وقت ماہیت مجردہ پر گفتگو ہو رہی تھی۔ آپ نے بھی بحث میں حصہ لیا۔ آپ کی جودت طبع اور استحضار مسائل کے ملکہ سے حافظ محمد جمال صاحب بہت متاثر ہوئے اور انہوں نے دبیر انجمن خلیفہ تاج الدین صاحب سے آپ کی قابلیت کا تذکرہ کیا۔ انہوں نے آپ کو جامعہ نعمانیہ میں تدریس کی پیش کش کی، جس کو آپ نے اپنے برادرِ معظم کی اجازت کی شرط پر منظور کر لیا۔
قیصر انور
نعت
ہے قیصر مدینے دے والی دا نوکر
میں اے چاکری نت کریندا ودا ہاں
سدا جگ تے چمکن مدینے دیاں ڳلیاں
قیس فریدی دی غزل گوئی
سرائیکی غزل دا ہک لافانی شاعر......قیسؔ فریدی
جو اپݨے تسدے کناریں دے لب وی تَر نہ کرے
آس دی رڑھ پلھرے تاں کیویں
کئی تاں سجھ دی گاٖلھ چلاوے
قیسؔ دے شاعرانہ فلسفے دے مطابق زمین دی زرخیزی دا تعلق ذہن دی زرخیزی نال ہے ۔ ایں حوالے نال او انقلاب واسطے پہلے ذہنی تبدیلی دے خواہش مند ہِن۔ ایندے بعدا و لوکاں کوں انقلاب گھِن آوݨ دا درس ݙیندے ہوئیں صرف اپݨے وسائل تے بھروسہ کرݨ دی تلقین کریندن اتے کہیں قسم دے خوف خطرے کنوں وی نئیں گھبریندے۔
احٖ تاں اپݨی ریشمی زلفیں دی چھاں روشن کرو
اپݨے من کوں مار تے دُنیا تے ناں پیدا کرو
احٖ دے نویں انسان دی ہے سوچ پُراݨی
جݙاں وی قیسؔ لکھیں اپݨی ذات دا ݙُکھڑا
یا سجدے نہ کرا یا خیالِ انا نہ ݙے
تیکوں بے وفا کیوں سݙیندی ہے دُنیا
میں اپݨے دُھر دے سڄݨ کوں رنجاوݨا جو نہ ہا
قیسؔ نے جتھاں پورے وسیب دے ݙُکھ کوں اپݨی شاعری دا موضوع بݨائے ۔ اُتھاں اُنہاں نے اپݨی زندگی دا اظہار وی اپݨے اشعار وچ کیتے ۔ ایندے اچ کئی شک نئیں جو اُنہاں دی زندگی دا ہک ہک لمحہ ݙُکھ دی ہک مکمل داستان پیش کریندے ۔ اوائل عمر اچ شادی، وَل بیوی دا مَر ونڄݨ، بھرانواں دیاں شکر رنجیاں ، بے اولادی اتے مجرد زندگی ...... ایہ سارے عذاب قیسؔ زندگی داہک جزو لاینفک بݨ ڳئے تے اُنہاں کوں دَر بدر تھی ونڄݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ بالکل اوہے حالات جیڑھے میر تقی میرؔ کوں زندگی اچ پیش آئے ہن تے اوکوں دہلی کنوں ہجرت تے مجبور کر ݙتا ، اوہا کیفیت سئیں قیسؔ فریدی نال وی پیش آئی۔ جݙاں او میانوالی شیخاں کنوں خان پور تشریف گھِن اَئے تاں میکوں ہک خط اِچ ایندی اطلاع ݙیندیں ہوئیں لکھیونے جو ایہ میݙی زندگی دی ’’ستارہویں ہجرت‘‘ ہے۔ ایہ احٖ توں پندراں سال پہلے دی گاٖلھ ہے ۔ ایندے بعد ݙاہ ہجرتاں مزید تھئین ۔ احٖ کل قیسؔ صاحب رحیم یار خان دا پلاٹ ویچ تے مؤ مبارک اچ قیام پذیر ہِن۔ بہر حال اُنہاں دی ذاتی زندگی اچ جتنے ݙُکھ وی آئین لیکن کمال اے اُنہاں دا جو احٖ تک اُنہاں نے ݙُکھ دے مقابلے اچ سِر نی جُھکایا بلکہ اُنہاں نے اپݨے ݙُکھ دا علاج ݙُکھ دے نال ای کیتے ۔
پاواں سزا اَسمان توں
مہاراشٹر
مہاراشٹر رقبے دے لحاظ نال بھارت دی تریجھی تے آبادی دے لحاظ نال ݙوجھی سب توں وݙی ریاست ہے۔ ایندے سرحداں گجرات، مدھیہ پردیش، چھتیس گڑھ، آندھرا پردیش، کرناٹک تے گوا نال ملدن۔ ریاست دے مغربی ساحل تے بحیرہ عرب واقع ہے۔ بھارت دا گنجان آباد ترین شہر ممبئی ریاست دا دار الحکومت ہے۔ 2001ء دے مطابق ریاست دی کل آبادی 96،752،247 ہے جبکہ فی مربع کلومیٹر 314.42 افراد وسدن۔ مہاراشٹر دا کل رقبہ 307،713 مربع کلومیٹر ہے جبکہ ریاست دے 36 اضلاع ہیں۔ سرکاری زبان مراٹھی ہے۔
سرائیکی اکھاݨ حصہ ب
ب
؂ بادشاہ دا پُتر مویا دُنیاں آئی،بادشاہ مویا کئی نہ آیا
؂ بُشکا کَچھ اِچ،ڈھنڈورا شہر اِچ
؂ بے حیا دی چُت تے اَک ڄَما،آکُھئس چھاں تے تھی ٻہساں
ٻ
؂ ٻکری اپݨے پیرے آپ ٹنگِیندی اے
پ
؂ پِنڄرا تھیا پُراݨا پنچھی تھیا اُداس،جیں گھر
؂ پھاتھی دا کیا پَھتھکݨ اے
ت
؂ تَیݙے لارے تاں پرنے کُن٘وارے
؂ تُھکاں نال وَڑے نئیں پَکدے
ٹ
؂ ٹَھڈ نال بندہ نئیں مَردا، بُکھ نال مَردےٗ
؂ ٹَھڈا لوہا تَتے لوہے کُوں کَپیندےٗ
ڄ
؂ جُمعے خمِیس دی جَھڑی اَٹھ ݙینہہ کَھڑی
؂ ڄیہڑا ٻولے اُوہو کُنڈا کھولے
؂ ڄَٹ ڄاݨے تے وِڄوں
چ
؂ چاندی دا بَدَل گَجے، سُور سُوراں تے وَڄے
؂ چَٹی پئی مَہراں تے، مَہراں گَھتی شہراں تے
؂ چِھکے تے پَڑ چِھکا، تُساں ݙاہ تے میں ہِکا
ح
؂ دِل اِچ ہووی سَچ تاں ڳَلی تے کھڑا نَچ
ر
؂ رنگ مُشکی، کَھنگھ آوے نہ خُشکی
س
اساں تُہاݙے گھر آسوں تاں کیا ݙیسو
رام چندر
ہندواں دے اعتقاد دے مطابق رام، وشنو دا ستواں اوتار ہے۔ ہندواں دی مقدس کتاب رامائن دے مطابق شمالی ہند دی ہک ریاست ایودھیا (اودھ) تے سورج بنسی خاندان دا ایک کھتری راجا دشرتھ راج کریندا ہئی۔ اوندے تریے بیویاں ہن تے چار بیٹے؛ رام چندر، لکشمن، شتروگھن تے بھرت ہن۔ رام چندر جی اپݨی شہ زوری، دلیری تے نیک دلی دے سبب پرجا وچ بہت ہر دل عزیز ہن۔ انہاں دی شادی متھلا پوری (موجودہ جنک پور واقع نیپال) دے راجا جنک دی بیٹی سیتا نال تھئی ۔ راجا دسرتھ دی چھوٹی راݨی کیکئی نے کہیں جنگ وچ راجا دی جان بچائی ہئی جیندے تے راجا نے وعدہ کیتا ہئی کہ ایندے بدلے وچ اوہ اوندی ہک خواہش پوری کریسی۔ thumb|
سرائیکی اکھاݨ حصہ ب
س
؂ سَپ ای مَرے، لَٹھ ای اُراوے
؂ سَپ ݙَنگݨ چھوڑےٗ، شُوکݨ نِس چھوڑا
؂ سُتا تے مویا ہِک برابر
؂ سِندھ صادقاں دا، چنان٘ہہ عاشقاں دا اتے راوی راشکاں دا
؂ سَیّد تے مُلاں کُوں خُدا بادشاہی نہ ݙیوے
ش
؂ شیخ پُتر چَماں دے، بابے دے نہ امّاں دے
سامرا
thumb|سامرا دا سپائرل مینار سامرا یا سامرہ (عربی اچ سامراء ) عراق وچ بغداد دے شمال وچ دریائے دجلہ تے محافظہ صلاح الدین وچ واقع آباد ہک شہر ہے۔ ایندا ہک ناں سرمن رائے وی ہے جیندا مطلب ہے 'جیں نے ݙٹھا اوں نے پسند کیتا'۔ ایہ ساسانیاں دے زمانے توں ہک فوجی مرکز چلا آندا ہئی جیندی ایہ حیثیت اسلامی دور اچ وی رہی۔ اتھاں امام علی نقی تے امام حسن عسکری رحمۃاللہ علیہم دے مزارات ہن۔ 2003 عیسوی دے امریکی قبضے توں پہلے ایہ شہر سنی تے شیعہ مسلماناں دی آپسی محبت تے میل ملاپ کیتے مشہور ہئی۔ اتھاں قدیم زمانے دی ہک مسجد ہے جیندا مینار انوکھی وضع دا ہے جینکوں امریکی قبضے توں پہلے سیاح ݙیکھݨ آندے ہوندے ہن ۔ سامراء دی مجموعی آبادی 348,700 افراد تے مشتمل ہے۔
جمشید ناشاد ہک خوبصورت شاعر
جمشید ناشاد ہک خوبصورت شاعر
تاج محمد گوپانگ نال نشست
صوفی تاج محمد گوپانگ سرپرستِ اعلٰی سوجھل دھرتی واس ہِن.. سابق صدر سرائیکی لوک سانجھ تے سابق چیئرمین سرائیکی تھنکرز فورم ہِن. ہُنیں دی ساری زندگی مجاہدے وچ گزری اء.. صدیئیں دا سچ الیندے گزری اے، زندگی جیون دے رمز ݙسیندا اے بزرگ آپنڑیں ساری زندگی آپنڑیں مقصد تے وار چُکیے اور ہݨ وی آپنڑیں زندگی دے دان کوں نَویں نسل دے مستقبل دا سوبھ بنڑدا ݙیکھݨ چاہندے..