cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حقِ ٻکری
مت
اے سب کجھ ہک ٻڈھڑی ٻکری وی سنڑدی ٻیٹھی ہائی، بڈھڑی ٻکری اٹھی تے ائی،  تے آکھیس اماں  ہوش کرو، عقل کوں ہتھ مارو، اے نہر(بھیڑئے) اساݙے  دشمن ہن۔  انھاں دی ڳالھیں اچ نہ آو۔
طالب ملتانی
نمونہ کلام (اردو)
ایں کلیات اچ سرائیکی کلام تاں نی لیکن ہک ڳالھ یقین نال اکھیج سڳدی ہے کہ طالب ملتانی، ملتان اچ ہی ریہے کیوں کہ اوں دور دے اہم روحانی شخصيات دی مدح سرائی ایں کلیات اچ شامل ہے ۔
آلو
آلو دے فائدے
آلو وچ موجود الفا لیپوئک ایسڈ دماغی صحت کوں بہتر کریندا ہے جبکہ ڈاکٹرز دا ایہ وی منݨ ہے کہ Alzheimer نامی دماغی مرض وچ مبتلا افراد کوں آلو دا استعمال زیادہ توں زیادہ کرݨا چاہیدا اے۔
3- نظام ہاضمہ کیتے مفید
آلو وچ موجود وٹامن سی جلد کوں بہتر کرݨ دے کیتے کار آمد منا ویندے، آلو دا استعمال خشک جلد کوں بہتر کریندے، جبکہ اینکوں چہرے تے لایا ونجے تاں جھریاں وی ختم تھی سگدیاں ہن. thumb|Patates
حضرت ذوالکفل علیہ السلام
حیات طیبہ
حضرت ذوالکفل علیہ اسلام بعثت دے بعد مسلسل تبلیغ دین کریندے پئے ہن کہ داعی اجل آپہنیچا تے آپ نے لبیک آکھ کے ملکِ بقا دی راہ گھدی۔ مورخ طبری نے آپ علیہ اسلام دی عمر 75 سال تحریر کیتی ہے۔ 95 سال وی کئی علماء تاریخ نے لکھی ہے۔
سرائیکی قوم پرستی دی نویں شروعات
اسلام علیکم ! نئی صبح اَتے نئی اُمنگ دے نال سرائیکی قوم پرستی دی شروعات کیتی ونجے ۔ ھک تجزیہ ۔
چوتھا ! خواجہ غلام فرید دے الیکشن کمپین ءِچ وی غلطیاں ھِن انھیں صرف پیر فرید دے ناں تے ووٹ گھنڑ دی کوشش کیتی ھِے خواجہ غلام فرید کوریجہ دی کمپیں ءِچ کہیں سرائیکی قوم پرست رہنما نے شرکت نہیں کیتی ۔ انھیں دی ہار دی وجہ وی قوم پرست ھِن انھیں واسطہ قوم پرست نے کہیں جلسے دا اہتمام نہیں کیتا ۔ اصغر خان نہڑ تن تنہا اپڑی الیکشن مہم چلیندے رہے گئے ھِن ایں طرح کیویں قوم پرست جت سڳدن الیکشن دے دوران تاں اتحاد ڈیکھائی ڈیوے لیکن الیکشن دے دوران اَتحاد ھی نہیں ڈیکھائی ڈتا قوم پرست مختلف نشانات تے آزادانہ حیثیت نال الیکشن ءِچ حصہ گھدینے جیندی وجہ کِنوں ڈوجھی جماعتاں نے فائدہ اُٹھائے ۔ دیرہ اسماعیل خان دے رمضان شوری جو سرائیکی اَتحاد دے منتخب کردہ ھَن انھیں 13200 کِنوں اُتے ووٹ گھدن ۔اَتھاں ھک طبقہ پیپلز پارٹی دا سپورٹر ھا ڈوجھا طبقہ سرائیکی اَتحاد دا سپورٹر ھا جئیں رمضان شوری دے جتڑ ءِچ رکاوٹ پیدا کیتی ھِے ۔ ایں مسئلے دا حل کیا ھے ؟ ایں مسئلے دا حل تاں اے ھِے قوم پرستاں ءِچ شامل ڈوجھی جماعتاں دے رہنماواں کو نکال باہر کیتا ونجے اَتے صرف انھیں رہنماواں کو پارٹی دا عہدہ ڈتا ونجے جو صرف قوم پرست ھِن کہیں ڈوجھی جماعت نال مخلص کائنی ۔ الیکشن دے دوران سرائیکی قوم پرست جماعتاں دے اتحاد کو ہر صورت ءِچ قائم رکھا ونجے اَتے پارٹی اجلاساں ءِچ ڈوجھی پارٹیاں دے رہنماواں کو سڈواں تے شرکت دی دعوت نہ ڈتی ونجے کیونجو اے رہنما سرائیکی قوم پرستاں دے اَتحاد ءِچ رکاوٹ پیدا کریندن ۔
سرائیکی گیت
پرنے(شادی) دے گیت
شادی دے موقع تے ڳاناں  بدھائی دا  گیت
جھمر دے گیت
دل تانگھ تانگھے، اللہ جوڑ سانگھے
چھلے دے گیت
میکوں تیڈی پئی اے  چھک
تیڈے کھوہ تے  آئیاں پانی پلا ڈے
ڈھولے دے گیت
تیڈے بت وچ میڈی جند وے
روٹھݨ دے گیت
میڈا چن مساتا، میڈا چن مساتا
سرائیکی قوم ہے یا ٻولی
،،،، سرائیکی قوم ھے یا بولی ھے،،، سب توں پہلے پنجاب کنیں شروع کریندے ھئیں پنج آب یعنی پنج پانڑی یا پنج دریا دی دھرتی جیرھی وگڑ کے پنجاب تھی گئ اُتھو دے رھنڑ آلے لوک پنجابی سڈویندن ول انھیں پنجابیں ءچ کئ ذاتاں ہن، مگر انھیں ماء بُولی دی عزت کیتی ھے آپڑیں ماء بولی دے ناں تیں ہک قوم بنڑائ ھے جیرھی پنجابی سڈویندی ھے، ایویں سندھ لگے جُلو ۔سندھیں وی آپڑیں ماء بولی سندھی کوں عزت بخشی تیں آپڑیاں ذاتاں وسار کے صرف سندھی سڈویجنڑ ءچ عزت سمجھی اج اُو بھانویں چانڈیو ھے یا عمرانی بلوچ ھے ملک ءچ یا ملک دے باہر صرف سندھی ھے خیبر پختونخواہ، کل دی گال ھے ساڈے سامنڑے اے صوبہ سرحد ھا اوندا ناں پشتون لوکیں کوں پسند کائینا نہ ھا انھیں زور لاء کے آپڑیں ماء بولی پشتون دے ناں تیں صوبے دا ناں رکھیے، اج اُو بھانویں خٹک ھے یا آفریدی تیں بنگش ھے صرف پشتون سڈویندے تساں کہیں کنیں پچھسو توں کون ھئیں او فٹ ڈسیسی میں پشتون ھاں یا پٹھانڑ ھاں او تھاکوں آپڑیں قوم نہ ڈسنڑ شروع کر ڈیسی کہ میں بنگش ھاں یا خٹک ھاں، احساس کمتری دا شکار صرف سرائیکی نظرسی اُو اج تئیں ایں گال تیں اڑیا کھڑے میں بلوچ ھاں یا سرائیکی ھاں یار جڈاں پنجابیں آپڑیں ذات کوں چھوڑ کے پنجابی سڈویجنڑ ءچ فخر کیتے سندھیں مانڑ کیتے بلوچیں غرور کیتے توں کیوں سرائیکی سڈویجنڑ تیں شرمسار ھئیں. ہر صوبہ زبان دے سر تیں بنڑیا کھڑیے اساں سرائیکی ہک قوم ھئیں کیونکہ ساڈا کلچر ساڈی ثقافت ہر کنیں وکھری ھے، جیرھے خود کوں بلوچ سڈویجنڑ تیں زور لئیندے ھاؤ زرا بلوچی جھمر تاں مار ڈکھاؤ تلواریں آلی، یا مکرانی ڈانس کر ڈیکھاؤ نعرے مار کے، ساڈی ذات ضرور بلوچ ھے مگر ساڈا رھن سہن ساڈا کلچر بلکل مختلف ھے اساں بحثیت قوم سرائیکی ھیں ساڈے شعر ساڈے گیت ساڈیاں غزلاں ہر رسم و رواج وکھرا ھے ایں بحث توں نکلو جیویں ہر صوبہ نکھتے نتاں بلوچ تھاکوں پنجابی سمجھ کے مار ڈیسن ۔پنجابی تھاکوں بہاولپوری سمجھ کے چپ کر ویسن پشتون تیں سندھی تھاکوں سنجانڑدے نیں تساں ھاؤ کون پنجابی قوم ھے، سندھی قوم ھے، پٹھانڑ قوم ھے، تساں سرائیکی کیوں قوم نہوے ایھا چھوٹی جھئیں گال میں ان پڑھ کوں سمجھاؤ ھا.
سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی دے مرکزی چیئرمین رانا محمد فراز نون نال ڳالھ مُہاڑ
ملتان توں گریجویشن کرݨ دے بعد میکوں ایل ایل بی کرݨ دا شوق پیدا تھیا پر کُجھ راہ وچ ایجھے مسئلے پیش آئے جنھاں پاروں ایل ایل بی دا پندھ اُدھورا رہ ڳیا۔ باقی جتھاں تئیں سرائیکی کاز نال جُڑݨ دا سوال ھے ایندیاں وجوہات کئی ہِن ۔ سرائیکی خطے دی پسماندگی ݙیکھ کراہیں ہر باشعور انسان دا دِل ڈُٖکھدے اتے اپݨی دھرتی سانگے کُجھ کرݨ دا جذبہ اوندے اندر جاڳدے۔ٻیا ایں پاسے میکوں متحرک کرݨ والے ݙوں لوگ ہِن۔ ہک میݙے بابا سئیں دے دوست اساݙے چاچا جی حاجی ربنواز نون (سابق ایم پی اے) تے مرحوم بیرسٹر تاج محمد خان لنگاہ ۔ اِنھاں ݙوں ہستیاں نال وسیبی مسائل تے کئی نشستاں تھیاں۔ ایں توں علاوہ سرائیکی وسیب اچ موجود مسائل اتے نوجواناں دی محرومی میکوں چُپ نہ راہݨ ݙتا اتے اساں ’’سرائیکستان یوتھ پارلیمنٹ ‘‘ دی بُنیاد رکھی ۔ لیکن میکوں افسوس نال آکھݨا پوندا پئے جو یوتھ والا ساݙا خواب کُجھ مفاد پرست دوستاں دی نظر تھی ڳیا۔ایں دوران عظیم سرائیکی راہنما بیرسٹر تاج محمد خان لنگاہ اللہ کوں پیارے تھی ڳئے ۔ سارے وسیب سمیت اساکوں وی ٻہوں سارا صدمہ تھیا ۔ ایں خلاء کوں پورا کرݨ سانگے کُجھ سینئر دوستاں دی مشاورت نال اساں ’’سرائیکستان ڈیمو کریٹک پارٹی ‘‘ دی بُنیاد رکھی۔ ڳالھ اجٖوکی سرائیکی قومی صورتحال دی ٹُری تاں رانا صاحب آکھیا جو اساں گُزرئیے سالاں دی نسبت ایں دَور کوں سرائیکی تحریک دا خوش نصیب دَور آکھ سڳدے ہئیں۔ کیوں جو ہُݨ اساݙے وسیب دا باشعور طبقہ ڈاکٹر ، وکلاء، کسان، سول سوسائٹی، خواتین اتے نوجوان اساݙے ٻانہہ ٻیل ہِن ۔ ایں توں علاوہ سینٹ وچ سرائیکی قومی شناخت دا بِل پاس تھیوݨ ، اٹھویں دے جغرافیہ وچ سرائیکستان دا نقشہ چھپݨ ، سرائیکی لیکچرار دی کالجاں وچ طعیناتی اتے میٹرک دے نصاب اچ سرائیکی دا شامل تھیوݨ اساݙی کامیابی دی ٻہوں وݙی دلیل ھے۔
قرویین یونیورسٹی، مراکش
یونیورسٹی دی مسجد
موحدین دی حکومت وچ یونیورسٹی دی مسجد وچ مزید توسیع تھئی۔ 1135ء وچ امیر علی بن یوسف نے مسجد وچ 18 توں 21 صفاں دی توسیع دی ہدایت کیتی جس نال مسجد دا رقبہ ترے ہزار مربع میٹر تھی گیا۔
حضرت خواجہ غلام فرید رحمۃ اللہ علیہ
نمونہء کلام
اساں راتاں ݙکھاں وچ جالیاں
اتھاں میں مسافر بے وطن
المست ہزار مرایا، لکھ عاشق مار گنوایا
صابرّ دے تن کیڑے بچھے، موسیّٰ طور جلایا
شمس الحق دی کھل لوھایو ، سرمد سر کپوایا
کافی
دِل یار کِیتے کُرلاوے، تَڑپھاوے تے غم کھاوے
پُنؐوں ھوت نہ کھڑ مُکلایا،چَھݙ کلھڑی کیچ سِدھایا
دِل پرم نگر ݙو تانگھے،جِتھاں پینݙے سخت اڑانگے
میݙا جسم وی تُوں ۔۔۔۔۔ میݙا روح وی تُوں
میݙا قلب وی تُوں ۔۔۔۔۔ جند جان وی تُوں
علم وی تُوں ۔۔۔۔۔ عرفان وی تُوں
میݙا خوشیاں دا اسباب وی تُوں
میݙے سُولاں دا سامان وی تُوں
میݙا گریہ آہ فغان وی تُوں
میݙا شعر عروض قوافی تُوں
ڈسکورس
تحریری صورت وچ ڈسکورس
ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
طالبان تے امریکہ
"ہر آس اسامہ منگدی ھے ھک ملا عمر بیا ڈے ، ڈے".(منصور شانی)
رِِچھ، کُتا
قصہ
اساڈی وستی اچ ھک. زمنیدار بندہ ھا.. اونکوں کتے پالڑں دا وڈا شوق ھاـ. ولا انھاں کوں ریچھ نال وی لِڑویندا ھا.. ھک دفعہ ھک کتا پالیوس..ڈوں ترائے.مہینے اوندی وڈی داری کیتوس گھیؤ.مکھݨ.ھر شئے کھوایس.... تے ولا ریچھ آلے نال میل رکھویس ۔
ڈنمارک
زبان
ڈینش
اظہر کلیانی
تعلیم
زکریا یونیورسٹی ملتان وچ ٥ نومبر ٢٠١٧ء کنوں پی ایچ ڈی اردو دا طالبعلم ہے۔
نمونہ کلام
میݙا پتر بݙهیپا اپݨی جاہ
پیا روز چهپیں اخباریں وچ
میݙا پتر بݙهیپا اپݨی جاه
،،،،،،، چھڑی میں تاں نیں،،،،
ایں سیک وچ سڑی میں تاں نیں
اڑیے پاند ہن اڑی میں تاں نیں
اعجاز بلوچ
ڄم پل
خانسر ضلع بکھر نال تعلق ہے۔
اظہر مراد
گھِن اپنْے سوہنْے سئیں وو کنوں
دیرہ جات
دیرہ غازی خاں
پراݨا شہر ١٩٠٨ء وچ چھل آوݨ پاروں تباہ تھی ڳیا تے نواں شہر ١٩١٠ء وچ بݨیا،
دیرہ اسماعیل خاں
١٨٤٨ء : دولت رائے نظامت کنوں معزول تھیا تے پہلا انگریز وان کارٹ لینڈ ڈیرہ دا کاردار بݨیا۔
١٨٥١ء : موجودہ ڈسٹرکٹ ہیڈ کوارٹر (سِول) ہسپتال
طاہر بھٹی
طاہر بھٹی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
سرائیکیاں دا المیہ
حوالے
ونکی:سرائیکیاں دا المیہ
سرائیکی اتیں پاکستانی سیاست دے اُپٹھ
ݙوجھا اُپٹھ اے ہے جو اَساں سرائیکیں دا سیاسی جھیڑا ݙو مرکزیں،   پنجاب اَتیں وفاق نال ہے۔ پر مُلک دی سبھ کن وݙی مرکز پسند پارٹی، پی پی پی نال سرائیکیں دی آپت اَتیں اُپرپ دا ݙونگھا سمٻندھ ہے (آیا سہی سچ پی پی پی مرکز پسند ہے؟)
جیرھلے 1977 دی پی پی پی اسٹیبلشمنٹ نال متھا ݙتا، تاں ایندا مُل ݙیوݨ والا کلہا ہک بھٹو شہید ہا اتیں ٻئے اوندے جیالے۔ اڄ دی پی پی پی دا عجب ریکارڈ اے ہے جو سَٹ پِٹ پارٹی دی اُتم لیڈرشپ چیندی پئی ہے؛ مثال دے طور تیں سید یوسف رضا گیلانی، مخدوم شہاب، سید حامد کاظمی، امین فہیم اتیں ٻئے۔  معروضی وجہ جو وی ہے، جیالے ریزرو   وچ ہن۔ آہدن اکھیں وچ پگھر  او پیندن جنھیں دے پیو مر ویندن۔ سوچیندے او ہن جیرھے مار کھا ٻہندن۔
پوپ اربن دوم
thumb|پوپ اربن دوم دا پورٹریٹ فوٹو پوپ اربن دوم(1099ء-1042ء) (اصلی ناں: اوڈو ڈی لاگری) اوہو شخص ہئی جیں نے بیت المقدس کوں مسلماناں کولوں واپس حاصل کرݨ کیتے مسیحی دنیا دے لوگاں کوں آمادہ کیتا۔ اے فرانس دے شہر چاٹیلن سرمانے وچ پیدا تھیا۔
سوچݨ دی ڳالھ
ہر بندہ اپنڑیں قمیض چھنڈک گھیندے جئیں ویلے اے گالھ ٹُرے کہ چلو کوئی ایہو جئی کم دی شروعات کریندوں جیندے ءچ ہر گھر سنور ونجن، مستقبل بݨ ونجے۔ گالھ قوم پرستاں دی کروں ، یا گالھ کروں قوم دے اگوانڑاں دی سبھ ایں پاسے سوچ ضرور رکھیندن لیکن کرݨ دا حوصلہ نی رکھیندء ، کبوتر وانگ آنکھیاں موند تے منہ ھک پاسے کر تے بہہ ویندن کہ اساں کیا کروں ۔۔۔ سرائیکی خطے ھک تاریخی حیثیت رکھیندے ایندا ورثہ ، تاریخی مقامات ، تہذیب دے نشانات آہستہ آہستہ ختم تھیندے ویندن، تاریخ کو دوبارہ نویں انداز ءچ لکھݨ والے نویں تاریخ دان مورخ آ گئن جو اپنڑی من پسند تاریخ تحریر کیتی ویندن، اساݙے قوم پرست جھمریاں ، اجرک ڈے ، کلچر ڈے و دیگر کماں ءچ کمال کیتی پئن۔
آلو انشائیہ
اَج کیا پکاؤں۔؟ ایہہ کیہڑے گھر دا مسئلہ نی، گھر وچ اجاں کُئی شئے پکاون بارے صلاح مشورہ جاری ہوندے کہ کچن وچ آلواں دے ڈھون پوون دی آواز کنیں پوندی ہے۔ میکوں نی پتہ جو تُساں آلو کُوں کِتلا من بھاوناں سمجھدے ھیوے اتے کِتلا اہمیت ڈھیندے ھیوے۔کیوں جو میڈے ایں سوال وچ ذوق اتے شوق دا معاملہ وی موجود ہے ایڈوں ساڈا تاں اے حال ہے گھر وچ شایت کُئی اینجھاڈینہہ لنگھیا ہُوسی جئیں ڈینہہ کُنی آلواں بغیر پکی ہووے۔ جے تہاڈی طبیعت اُتے ناگوار نہ گذرے تاں میں پورے ست ڈینہاں دے کھانے دی فہرست بیان کر ڈیواں۔ آلو پالک‘ آلو قیمہ‘ آلو مٹر‘ آلو گھوبھی‘ آلو میتھی‘ آلو وتاؤں‘ آلو گوشت یا گوشت وچ آلو‘ وغیرہ وغیرہ۔۔۔۔۔ہُن کئی جناں ایہہ کینویں دعوٰی کر سکدے جو اُوندا ہاضمہ صحیح سلامت ہے۔ ایہہ وی تھی سکدے جو تہاکوں اُتلیاں سطراں پڑھدے ای یا آلو دا ناں سندے اِی تبخیر معدہ دی شکایت پیدا تھی گئی ہووے لیکن جناب تُساں این گالہہ اُتے غور کرو اج کل کتھاہیں تُساں آپ حسرت یا کثرت نال آلو تاں نی کھاندے پئے؟
بہوں پہلے دی گالہہ اے آلو کوں بالاں۔ مریضاں یا وت ڈنداں توں فارغ بزرگاں دی غذا سمجھیا گیا ہئی۔ ہن ایہہ صورتحال ہے جو آلو ہر گھر دے ہر جنے نال چنگاں بھلا بے تکلف تھی گئے۔ جینویں جو ہک او ویلہا ہئی جڈاں سارے جی دال کھاتے خوش ہوندے ہن۔ پر ہن ایہہ ویلہا ہے دکاندار کنوں دال دے ریٹ بارے کئی گالہہ کرو تاں آہدے ونج او میاں ’’تیڈا منہ تے مُنگی دی دال۔۔۔۔ تو کہیڑے باغ دی مولی ہیں وغیرہ وغیرہ۔۔۔۔ اینویں ایں جڈاں توں مہماناں نے دال دا ناں سندے ای اچل چیت۔ خدا حافظ آکھن شروع کیتے تاں میزباناں دی ایں شرمندگی تے مجبوری دا فائدہ آلو نے اگاں ودھ کے چاتے تے ہن آلو ہر دسترخوان تے موجود ہوندے۔آکھیا ویندے ذائقے دا تعلق زبان نال ہوندے اتِ پاروں جیہڑی سبزی ترکاری کُوں زبان قبول کر گِھنے اونکوں پہلے دستر خوان اُتے سجایا ویندے تے وت معدے وِچ سٹیا ویندے ہن آلو دی زبان ذائقے نال اینجھی بنی ہے جو ہر پاسے آلو۔۔۔۔آلو دا ذکر خیر سنیدے۔۔۔
حضرت عثمان بن عفان رضی اللہ عنہ
دور خلافت
سنہ 23 ھ (644ء) وچ خلیفہ عمر بن خطاب دی شہادت دے بعد مشورے نال آپ کوں خلافت دی ذمہ داری سونپی ڳئی، جینکوں انھاں نے 644ء توں 656ء تک انجام ݙتا۔ انہاں دے عہد خلافت وچ جمع قرآن مکمل تھیا، مسجد حرام تے مسجد نبوی دی توسیع تھئی تے قفقاز، خراسان، کرمان، سیستان، افریقیہ تے قبرص فتح تھی کے سلطنت اسلامی وچ شامل تھئے۔ نیز انھاں نے اسلامی ممالک دے ساحلاں کوں بیزنطینیاں دے حملوں توں محفوظ رکھݨ کیتے اولین مسلم بحری فوج وی بݨائی۔
حمیدالدین فراہی
حمید الدین فراہی (پیدائش: 18 نومبر 1863ء– وفات: 11 نومبر 1930ء) برصغیر پاک وہند دے ممتاز قرآنی مفسر تے دین اسلام دی تعبیر جدید دے بانی تصور کیتے ویندن۔ آپ نے امت وچ تفقہ فی الدین کوں دور حاضر دے تقاضیاں دے عین مطابق ہک لافانی نہج تے قائم کیتا، بعد ازاں ایہیں نہج نے دین اسلام دے خلاف اٹھݨ والے ہر پیچیدہ سوال دا دندان شکن جواب ݙتا۔
حضرت عبداللہ بن زبیر رضی اللہ عنہ
اعلان تے زمانۂ خلافت
ابن زبیر دی شخصیت اوں وقت تمام عالم اسلام وچ نمایاں تے محترم ہعی۔ کوئی شخص وی انہاں دے مدمقابل دعویٰ خلافت کرݨ دی اہلیت نہ رکھدا ہئی۔ چنانچہ انہاں دے داعیاں تے ساتھیاں نے عراق مصر و شام دا رخ کیتا۔ سوائے شام دے باقی سب ملکاں دے حکمراناں تے عمائدین حکومت نے عبد اللہ بن زبیر کوں اپݨی وفاداریاں سونپ ݙتے۔ عوام نے وی انہاں دی قیادت کوں تسلیم کر گھدا۔ ایں طرح آپ دی خلافت دی حدود حجاز دے علاوہ عراق تے مصر تک وسیع تھی ڳئی۔
طاہر شیرازی
غزل
کَہیں ٻُݙدے سِجھ دی جھال پِچھوں اوندی اَکھ دے نیل سمندر دے وِچ
حضرت عبداللہ بن زبیر رضی اللہ عنہ
ابنِ زبیر دی شہادت
’’شہسوار حالی اپݨی سواری توں نی لتھا۔‘‘
طاہر شیرازی
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
پوٹھوھاری
پوٹھوہاری زبان دے چند شعراء دے ناں اے ہن:
پہاڑی
پہاڑی دیاں ݙو قسماں ہن۔ چیبھالی تے دھنڈی کیرالی۔
دیرہ غازی خان
دیرہ غازی خان سرائیکی وسیب دا اہم شہر ہے،
حمیدہ بانو
حمیدہ بانو یا مریم مکانی ہک مغل ملکۂ اعظم ہئی، جیہڑی اکبراعظم دی والدہ تے ہمایون دی بیوی ہئی۔ انہاں نے ہندوستانی تے فارسی کاریگراں توں مقبرۂ ہمایوں دی تعمیر کروائی۔ حمیدہ بانو بیگم 1524ء کوں سندھ وچ ضلع دادو دے گاؤں پاٹ وچ پیدا تھئے۔ انہاں دا والد شیخ علی اکبر جامعی مغل شہزادہ تے بابر دے سب توں چھوٹے صاحبزادے ہندال مرزا دا دوست تے اتالیق ہئی۔ انہاں دی والدہ دا ناں ماہ افروز بیگم ہے۔
سرائیکی ادب تے تعلیمی ادارے
ہݨ تاں سرائیکی ادب تعلیمی اداریاں ءچ منڈھلے پاسوں شروع تھئے جتھ وسیب دے ٻالاں نینگراں کوں اپݨی مادری سرائیکی زبان ءچ اوں ادب دی لوڑھ ء ڄیڑھا ہک پاسے پاڑاں لتھی ہزاراں وریہاں قدیم ثقافت، تہذیب، لوک دناوت، ہُنر آرٹ تے تاریخ کوں نشابر کرے تے ݙوجھے پاسوں روشن خالی، ترقی پسندی، انسان دوستی اتے جدت پسندی کو گھن تے سیاسی سماجی شعور دے ودھارے دی بݨیاد بݨے۔۔۔۔۔ تعلیمی ادارے تاں اڄ وی آزاد کوئی نئیں۔ اے تعلیمی ادارے ہک ایسے ریاستی بیانئے دے ٻدھل ہن ڄیہڑا عوامی سوچ دے اُپٹھ ءچ ء۔
توقیر احمد توقی
نظم
جھنگ دیاں ونگاں آپنڑی جاہ تے
او کیجھاں ہوسی
اوندیاں اکھیں
او اوں جاہ تے
او جتنا سوہݨے
پھلیں اتیں
جتنے سوہݨے
لفظ نئیں رہ ڳئے
او کیجھاں ہوسی?
توقیر چغتائی
نمونہ کلام
چِھمکاں لِپھیاں ورگے بھجے
پہاڑاں تے چن چڑھسی بدلاں تے رنگ آسی
طاہرہ سوز
جمن دی جاہ
وستی میاں صاحب
اعظم بلوچ احمد پوری
[غربت] نظم
کپڑے گھنساں چنی گھنساں
میں وی سوہنے کپڑے پیساں
ڈڈے
چݨے جس وقت نرم تے ساوی حالت وچ ہوندن تاں سرائیکستان دے لوگ انہاں کوں ڈڈے آکھدن. اے کچے تے بھن کے ݙوہاں حالتاں وچ کھادے ویندن.
ݨ
سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔
سرائیکیاں دی جدوجہد
3 February at 04:46
پَکّے تے کچّے لفظ
١۔ ربط: جہڑے لفظ کنوں ہک لفظ دا تعلق ٻئے لفظ نال ظاہر تھیوے اوں کوں حرفِ ربط آہدن، مثلاً دا، دی، دے، کوں
٢۔ علت: جہڑا لفظ ݙو لفظاں یا جملیاں کوں ملا ݙیوے اوں لفظ کوں حرفِ علت آکھیا وین٘دے۔ مثلاً تاں جو، ایں سانگے، کیوں جو
مادری زبان وچ تعلیم
ا ھائی۔ 24 مارچ 1948 کوں ڈھاکہ یونیورسٹی وچ حضرت قائد اعظم رحمت اللہ علیہ مادری زبان کوں تعلیمی قومی تے سرکاری زبان بݨاوݨ اتے اردو کوں رابطے دی زبان بݨاوݨ دا آکھیا ھائی۔ اردو ،پنجابی اتے سندھی بھارت وچ قومی تے سرکاری زباناں ہن۔ پشتو افغانستان وچ قومی تے سرکاری زبان اے۔ اقوام متحدہ دے مادری زبان کوں ذریعہ تعلیم بنڑاوݨ دے منشور تے عمل کرو۔ سرائیکی پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو کوں وی رائج کرو۔پنجاب تے پاکستان وچ ڈگری سطح تے انگریزی لازمی ھے۔بی اے بی ایس سی وچ سرائیکی  پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو لازمی کائنی۔ کیا سرائیکی  پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو دا حق کائنی۔ حق ھے تاں اساں حق  ڈیواوݨ کیتے کیا کیتے۔ پنجاب پاکستان وچ چھیویں جماعت کنوں ٻارہویں تائیں سکولاں کالجاں وچ پنجابی تاں ھِ ۔ سرائیکی کائنی۔ پنجاب پبلک سروس کمیشن لاھور دا مقابلے دے امتحان دا اشتہار آ ڳئے۔ ٢٠٠ نمبر دی پنجابی شامل ھے۔ سرائیکی شامل کائنی۔ مقابلے دے امتحانات،اعلی تعلیم،میڈیکل ، انجینئرنگ،زراعت،فارمیسی،ایم اے ،ایم ایس سی، ایم ایڈ،ایم کام،ایم بی اے،ایل ایل بی ،وغیرہ ہر سطح تے ذریعہ امتحان دے طور تے سرائیکی دی اجازت وی ݙتی ونڄے۔ سرائیکی وسیب دے ہر ہر ضلعے وچ ھک ھک سرائیکی میݙیم میڈیکل کالج ، ھک ھک سرائیکی میݙیم انجینئیرنگ کالج تے ھک ھک سرائیکی میݙیم کیڈٹ کالج بݨاؤ۔ اردن تے شام وچ میݙیکل دی تعلیم عربی وچ اے۔ ایران وچ فارسی وچ اے۔ ترکی وچ ترکی وچ اے۔ چین وچ چینی وچ اے۔ جاپان وچ جاپانی وچ اے۔ ...روس وچ روسی وچ اے۔ جرمنی وچ جرمنی وچ اے۔ فرانس وچ فرانسیسی وچ اے۔ سپین وچ سپینی وچ اے۔ تے ۔۔۔۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ سرائیکستان وچ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔۔
حنا عنبرین
نمونہ کلام
ٹَھڈے موسم ویچ کے بھا گِھنسیں ؟
دیرہ غازی خاں ڈویژن
ایں ڈویژن ءچ چھی ضلعے شامل ھن دیرہ غازیخان ،مظفر ڳڑھ ،لیہ ،راجنپور، کوٹ ادو تے تونسہ ، تے پورا ڈویژن چوݙا تحصیلاں ءچ تقسیم ھے ،سمورے ڈویژن ءچ قومی اسمبلی دی 15 سیٹاں تے صوبائی اسمبلی دے 29 ممبران ھوندن ،
حنا عنبرین
نمونہ کلام
گھر والیں کوں سمجھا گِھنسیں ؟
توں ٻُکِل ولیٹی عشق دی اے
پُچھ عشق تھلوچِنڑ نار کولوں
اَڑی عشق مِلیسی مِٹی وِچ
عشق
کئی کئی واری کوٹھے چڑھدی کئی کئی واری لہندی
مونجھ تیڈی دی باندی
دل لاون دی جاچ سکھاوݨ آوے کُئی اوتار
آ میݙا جانیاں آ میݙے دیس وچ
رات بے سئیت لوکاں دے گھر دے اندر ویݨ در دے ولیکھاں توں آندن کیوں.
اتھاں بکھے ببھر گھن کے کوئی نہ سمے اپنڑے مالک توں او رات پندا کھڑے.
آ کے ڈیکھیں جو بے علم ملا کنوں دین بدلے زمانے دیں ریتاں دے وچ.
جنھاں ہتھاں کو سچ کوڑ لکھنڑ دی عادت ہائی انھاں ہتھاں کوں بانہاں تئیں کپیندے ودن.
آتے ڈیکھیں جو پڑ تے پئی بار ہے لوک آندے کھڑن آپنڑیں لانڑھیں کیتے.
اعلانِ خانپور
عبید خواجہ، صدر انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس USA
حنبلی
شریعت اسلامی دی اصطلاح وچ امام احمد بن محمد بن حنبل دی فقہ تے عمل کرݨ والے مسلمان حنبلی سݙویندے ہن. حنابلہ فقہی معاملات وچ قیاس یا رائے کوں نی منیندے تے اپݨی فقہ دی بنیاد زیادہ تر قرآن تے حدیث تے رکھدے ہن۔ انہاں دے نزدیک حدیث دی دیگر کتب وچ مسند احمد بن حنبل کوں نمایاں مقام حاصل ہے۔
آلٹرنیٹر (تناؤٻگر)
تناوبگر (alternator) ہک ایسا آلہ ہے جیہڑا میکانیکی توانائی (mechanical energy) کوں برقی توانائی (electrical energy) (جیہڑی مناوب رَو دی صورت وچ ہوندی ہے) وچ بدلدا ہے۔
سوہݨی شاعری
غزل
سدھ ہئی لکھ اچ کتنا صفریں لڳدیاں ہن
دل آ ٹیکوں  حالی  وی  مت   نئیں  امدی
جیلھے تانگھ طلب دیاں تلھڑیں لڳدیاں ہن
مورہی ݙیہاں کلھا کلھا ودا راہندا ہامی ــــ
اَڄکل تاں اے تارے میݙی رت تے پَلدے پئے ہن ـــ
انڈین نیشنل کانگریس
1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد ایہ ملک دی اہم سیاسی جماعت بݨ گئی، جس دی قیادت بیشتر اوقات نہرو-گاندھی خاندان نے کیتی۔ 15 ویں لوک سبھا (2009ء تا حال) وچ 543 وچوں اس دے 206 اراکین ہن جیہڑے تمام جماعتاں وچوں سب توں زیادہ ہن۔ ایہ جماعت بھارت دے حکمران یونائیٹڈ پروگریسیو الائنس دی سب توں اہم رکن ہے۔ ایہ بھارت دی واحد جماعت ہے جس گزشتہ ترے انتخابات (1999ء، 2004ء، 2009ء) وچ 10 کروڑ توں زائد ووٹ حاصل کیتے ہن۔
آ پلیس کالڈ ہیئر
کہاݨی دا پلاٹ
ایک طرف سینڈی اُس نویں دنیا کوں کھوجدی ہے تے اونکوں سالہا سال توں گم شدہ افراد تے اشیاء اتھاں نظر آندیاں ہن، تاں ݙوجھی طرف مقررہ وقت تے ملݨ کیتے سینڈی دے نہ پہنچݨ تے جیک اُس دی تلاش شروع کر ݙیندا ہے۔
سرائیکی ادب دا جاوید ادیب
جدت طرازی دے ناں ت زبان درازی دا رواج اجکل دے نوجوان شعراء وچ ایڈز بنڑ کے پھیلدا پۓ، ایندی نفی کریندا ہوا ہک کامیاب ت باکمال معاشرتی شعر،
عورت ذات کوں کتنا عزت عظمت ڈیندے ہوسن جتھاں لوگ خدا دے گھر کوں مئ مسیت سڈیندن
اطہر ہمدانی
نمونہ کلام
ﮐﻞ ﻫﮏ ﺷﮩﺮ ﺩﮮ ﻭﭼﻮﮞ ﮔﺰﺭﯾﺎﮞ
ﺗﻦ ﺗﮯ ﻟﯿﺮ ﮐﺘﯿﺮﺍﮞ ﭼﻮﻻ
ﻣﯿﮉﺍ ﭼﻮﻻ ﭘﮑﮍ ﮐﮯ ﭘﭽﻬﺪﮮ
ﺷﺎﻡ ﮐﻮﮞ ﺟﻠﺪﯼ ﮔﻬﺮ ﺩﻭ ﻭﻟﯿﮟ
ﺗﻬﯿﻠﮯ ﻭﭺ ﮈﻭ ﺑﺮﺵ ﭘﺮﺍﻧﮍﯾﮟ
ﺑﺎﻝ ﻧﻤﺎﻧﮍﺍﮞ ﻣﯿﮑﻮﮞ ﺁﻫﺪﮮ
ﺟﺘﯽ ﺗﯿﮉﯼ ﭘﺎﻟﺶ ﮐﺮﮐﮯ ﺟﯿﮍﻫﮯ ﭘﯿﺴﮯ ﮔﻬﻨﺴﺎﮞ ﺍﻭ ﺗﺎﮞ
حنفی
آپ دے اجتہادی مسائل تقریبًا بارہ سو سال توں تمام اسلامی ملکاں وچ پھیلے ہوئے ہن۔ اس واسطے وݙے وݙے عظیم اسلامی سلطنتاں وچ آپؒ ہی دے مسائل، قانون سلطنت ہن تے اڄ وی اسلامی دنیا دا بیشتر حصہ آپ ہی دے فقہی مذہب دا پیرو کار ہے۔
برصغیر پاک و ہند وچ حنفیاں دے ݙو مکاتیب فکر موجود ہن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے: -
اہل سنت بریلوی
اے مکتب فکر احمد رضا خان بریلوی نال منسوب اے جنہاں نے اہل سنت کوں سخت نظریات دے بجائے معتدل تے صوفیانہ انداز وچ پیش کیتا جیہڑا کہ انہاں دی سنجاݨ بݨ ڳیا. حتٰی کہ ایں مکتب فکر نے اہل تشیع نال وی مصالحانہ رویہ اختیار کیتا. موجودہ دور وچ پاکستان دے بھارت وچ انہاں دے کئی تبلیغی تے دینی مراکز موجود ہن.
حضرت لوط علیہ السلام
تبلیغی حالات تے قوم دا رویّہ تے نافرمانی
آپؑ حضرت ابراہیمؑ دے ہمعصر ہن. آپؑ دی قوم بے راہ روی دا اجتماعی طور تے شکار ہئی تے غیر فطری طور تے جنسی سرگرمیاں دا ارتکاب کریندی ہئی. آپؑ دے منع فرماوݨ دے باوجود قوم باز نہ آئی بلکہ آپؑ دی دشمن بݨ ڳئی. آخر آپؑ دی بددعا نال قوم اپݨے شہر سمیت تباہ تھی ڳئی.
تعلیمات
آپؑ نے ہمیشہ بنی نوعِ انسان کوں پاکیزگی تے تزکیہ نفس دی تربیت ݙتی تے اپݨی قوم کوں ہر لحاظ نال صاف ستھری زندگی گزارݨ دی ترغیب ݙتی.
حنیف اسجد جروار
نمونہ کلام
عُمراں ساری میݙی توباں
روز بیماری میݙی توباں ونکی:سرائیکی شاعر
طبیعیات (فزکس)
حوالے
ونکی:سائنس ونکی:فزکس
ڈھول دی آواز
بس ،،،،، بندے کوں بندے دا پتر ھوونڑ ضروری ھے،،،،، اینجھے لوک وی تاں ہن جنھیں سرائیکی شاعر سڈویج کے دانشور سڈیج کے ہک مخصوص سیاسی پارٹی دی چمچہ گیری کرکے وسیب کوں غلامی دا درس ڈتے ۔ انھیں دے مرید اے دلیل ڈیندن اجاں تساں پیدا کائیناں تھئے ھاوے جڈاں دا اے جتامہ صاحب سرائیکی سرائیکی لئ ودے میڈا سوال اے ھے ایں جتامے دے سرائیکی سرائیکی کرنڑ نال وسیب کوں کتناں فائدہ ملیے اور ایندی ذات کوں کتناں فائدہ ملیے تساں ڈیکھسو جتامے دی قد کاٹھ تاں اچی تھئ وسیب کوں کجھ نہ ملیا اے منافق تاں تھی سگدے وسیب دا خیر خواہ ہرگز ہرگز نیں باقی جیرھے لوک سرائیکی دے خلاف کجھ لکھدن میں تاں خوش تھینداں چلو ساڈے وسیب کوں اے تاں پتہ لگدا پۓ ، کہ حلالی کون ھے تیں ،،،،،،،،،،،،،،،، کون ھے ۔ باقی جے تک میڈی زندگی وفا کیتی میں انھائیں بھنیں تُرٹیں لوظیں نال تھاڈی طبیعت صاف کیتی رکھساں ، تیں سرائیکی وسیب دا ڈیوا بالی رکھساں ۔ ھنڑ تاں ھر جاہ تیں ھر سرائیکی ڈیوا بالی پۓ کیوں جو ماء بولی نال پیار وسیب نال پیار حلالی ھوونڑ دی نشانی ھے ۔۔۔۔۔جمیل حیدری
حضرت عمر بن عبدالعزیز رحمۃاللہ علیہ
خلافت دی بیعت
ایہ تقریر سݨ کے سب نے بلند آواز نال آکھا ، اساں تہاکوں اپݨے کیتے پسند کیتا تے تہاݙے نال راضی ہیں۔ ایندے بعد آپ نے خدا تے ایندے رسول دے احکامات دے بیان کرݨ کیتے لوگاں کوں آکھا:
مارواڑی
مارواڑی کوں عام طور تے ہندی، مراٹھی، نیپالی تے سنسکرت دی طرح دیوناگری وچ لکھا ویندا ہے حالانکہ اے تاریخی طور تے مہاجنی وچ لکھی گئی ہئی۔ مگر پاکستان دت مارواڑی بولݨ والے علاقیاں وچ نستعلیق رسم الخط استعمال تھیندا ہے۔
آلیاں بھنوالیاں وچوں
اپنڑی کتاب آلیاں بھنوالیاں اچو
انٹرنیشنل سرائیکی کانفرنس 1997ء دا احوال
انہاں دے بعد شری بھاٹیہ جی کوں دعوت خطاب ڈتی گئی۔ انہاں آکھیا جو انگریزاں نے آپنیاں پالیساں دے مطابق ایں ملک دے ٹوٹے کیتے۔ ہن اے ڈو آزاد ملک ہن جیوے پاکستان‘ تے جیوے ہندوستان‘ انہاں آکھیا جینویں سجھ تے چندر دی روشنی سب کوں برابر فیدہ ڈیندی ہے اینویں سرائیکی تہذیب جہڑی جو وڈی تے پیار آلی ہے، ایندے کلچر اَتے تہذیب دے ودھن پھلن تے کوئی بن نہیں بدھیا ونج سگیندا۔ اساں سرائیکی دھرتی کوں نیں بھل سگدے کیوں جو اساڈی مادھرتی ہے جینویں ماء توں پرے بال ماء دی محبت وچ مونجھدا تے تڑپدا ہے اساں وی اینویں اپنی ماء دھرتی کیتے تڑپدے ہَیں آپݨی جنم بھومی دی زیارت دے بکھے ہَیں۔
سرائیکی نظم دی  پذیرائی
’’تھل مارُو دا پَینݙا سارا
بمبئی بم دھماکے ١٩٩٣ء
بھارت وچ 13 سلسلہ وار بم دھماکیاں دا دہشت گردانہ واقعہ جیہڑا بمبئی (موجودہ، ممبئی) مہارشٹرا وچ 12 مارچ 1993ء کوں تھیا۔ ایہ بھارت دی تاریخ وچ سب توں زیادہ تباہ کن مربوط بم دھماکے ہن۔
خیال ظاہر کیتا ویندا ہے کہ ایہ بم دھماکے داؤد ابراہیم دے حکم نال یا امداد نال اس دے کارندے ٹائیگر میمن نے کیتے تے اے وی خیال کیا ویندا ہے کہ ایہ کم بیرون ملک دے چنگی چوراں دی مدد نال کیتا گيا جیویں حاجی احمد، حاجی عمر، توفیق جلیانوالہ اس دے نال نال پاکستانی چنگی چور، داؤد جٹ وغیرہ۔
مارک انتھونی
بعد ایں نے تے قلوپطرہ نے رل کے خودکشی کیتی تے اپݨے زندگیاں دا خاتمہ کیتا.
فریاد ہیروی
فریاد ہیروی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ فریاد دے بارے وچ طارق اسماعیل احمداݨی دا ہک مضمون درج ذیل اے.
جے سِک ستاوے تاں کیا کراں میں
جے سِک ستاوے تاں کیا کراں میں
آؤ آدر کروں آؤ پیار ونڈاووں
عبید خواجہ
سرائیکی قومی سنجاݨ
سُنڄاݨ کیا ہے؟
پُرسوز بخاری
قطعہ
دردیں دا وزن ݙیکھ تے میزان وی رو پئے
غزل
کاں کیوں در تے لمدے میݙے،،
قصہ قصولی
مرڳیا پولی
چاڳیا جَت
ککُڑ دا مور
آمد ثانی دا مسیحی عقیدہ
thumb| آمد ثانی یا ظہور دوم ہک مسیحی عقیدہ جینکوں یسوع مسیح دی آمد وی آکھا ویندا ہے۔ ، اینکوں متعدد اہم الفاظ اچ بیان کیتا ڳیا ہے۔ پُروضیا (Parausia) جیندا مطلب ”موجودگی“ یا ”آمد“ ہے۔ تے اِینکوں یونانی وچ بادشاہ دی آمد ظاہر کرݨ کیتے استعمال کیتا ویندے۔ بائبل دے مطابق یسوع مسیح آسمان تے چڑھ ڳئے تے ول دنیا دے آخر وچ مخالفِ مسیح تے بدی کوں نیست کرݨ ، راستباز مُردیاں کوں زندہ کرݨ، نجات یافتہ لوگاں کوں جمع کرݨ کیتے  ، قدرت تے جلال دے نال شخصی طور تے ہیں زمین تے آسن۔ اُنہاں دی ݙوجھی آمد اپوکلپسِس (apokalypsis) بمعنی پردہ اٹھیجݨا وی ہوسی۔ اُوں وقت انہاں دے سرفراز ہوݨ تے آسمان تے تخت نشین تھیوݨ دے باعث اُنہاں دی قدرت تے جلال دنیا تے ظاہر کیتے ویسن۔ اِیں وقت مسیح، خدا دے سڄے ہتھ تے ٻیہہ کے حکومت کریندے پئے ہن۔  تے خدا دے تخت وچ شریک ہن، لیکن اُنہاں دی ایہ حکومت دنیا دی نظراں توں پوشیدہ ہے تے ایہ اُنہاں دی آمد ثانی apokalypsis کے ذریعے دنیا تے ظاہر تھی ویسی ۔ ایں طرح مسیح دی آمد ثانی اُنہاں دے صعُودِ آسمانی تے اُنھاں دی آسمان تے تخت نشینی توں الڳ نی تھی سڳدی کیونکہ اوہ دنیا تے اپݨے موجودہ اختیار کوں ظاہر کریسن۔ تریجھا لفظ اِپی فینیا (epiphaneia) ہے جیندا مطلب ظہور، جیہڑا مسیح دی دیدنی آمد کوں ظاہر کریندا ہے۔
حول
ھک حول ہے حول وی اینجھا ہے او کھادی ویندے چڑیاں کوں
ہک حول ہے حول وی اینجھا ہے او کھادی ویندے بندیاں کوں
ریاست بہاولپور
دورِ ریاست دا تعلیمی نظام
ریاست دے حکمراناں نے مختلف ادوار وچ کئی تعلیمی ادارے قائم کیتے جیہڑے درج ذیل ہن:
تاریخ
کل ٣٥ سال ایجنسی دی حکومت ہائی۔
جان ڈالٹن
thumb|John Dalton. Line engraving by W. H. Worthington, 1823, afte Wellcome V0006489 انگریز سائنس دان جان ڈالٹن مادے دے ایٹمی نظریے کیتے مشہور ہے۔ ایہ نظریہ اوں نے 1803ء وچ پیش شائع کرکے پیش کیتا۔ ول اوندی مزید وضاحت اپݨی تصنیف کیمیاوی عضویات دا نواں نظام وچ کیتی جیہڑی ݙو جلداں وچ شائع تھئی۔ جینکوں اوں نے 1808ء توں 1827ء تک مسلسل تحقیق دے بعد قلم بند کیتا۔ اوں نے بعض عناصر دے جوہری اوزان دی پہلی فہرست مرتب کرکے چھپوائی۔ اپݨے نظریے دا اطلاق گیساں دے انجذابی عمل تے کرکے ݙٹھا تے اتھوں اوں نے جزوی دباؤ دا قانون اخذ کیتا جیہڑا بعد وچ قانون ڈالٹن دے ناں نال مشہور تھیا۔ موسمی حالات نال اُونکوں بے حد دلچسپی ھئی۔ اوں نے یومیہ موسمی تبدیلیاں دا ریکارڈ رکھݨا شروع کر ݙتا تے بعد وچ اوں ریکارڈ دی بنا تے اپݨے مشاہدات و نتائج کوں ہک کتاب "موسمی مشاہدات" وچ بیان کیتا۔ اوں نے مرض "رنگوندا" دی وی تحقیق کیتی جیندا اوہ مریض ہئی تے کیفیت دریافت کیتی جینکوں ڈالئنیٹ آہدن ۔ 1793ء وچ نیو کالج مانچسٹر وچ ریاضی تے طبیعیات دی تعلیم ݙتی۔ 1822ء وچ رائل سوسائٹی دا رکن بݨا جیندی طرفوں اُونکوں 1825ء وچ انعامی تمغہ ملا۔
قصہ ہک بادشاہ دا
لکھت: شمائلہ ملک
پٌرانڑیں زمانے دی گال اے کہ مٌلخ دے وچ جیکر بادشاہ مر ونجے ہا تاں نواں بادشاہ بنڑاونڑ دا طریقہ اے ہا کہ دارلخلافہ دے وچ سویرے سویرے جیہڑا بندا داخل تھیوے ہا اوکوں بادشاہ بنڑا ڈِتا ویندا ہا، ہوں مٌلخ وچ ہِک واری بادشاہ مٌکلا گیا، بئی ڈینہوار فضِر کوں نور حضور دے ویلھے سارے وزیر مشیر شَہر دے در تے نویں بادشاہ دے اِنظار وچ بہہ گئےتھوڑی دیر بعد ہِک مداری آپڑیں بھولوں کوں گِھن تے شہر وچ داخل تھیا، شہر دے سارے لوک اوندے آدر وچ اٌٹھی کھڑیئے اوکوں ہار پوایونے اوندا شان و شوکت نال استقبال کر تے اوکوں شاہی تاج پوا تے اعلان کر ڈِتا گیا کہ اے ایں مٌلخ دا نواں بادشاہ اے۔ بادشاہ سلامت دے ڈند ڈند وِچ کِھل ہئی، بادشاہ سلامت ہونڑیں دا سارا فوکس رعایا دی جاء تے آپڑیں بھولوں پالنڑ تے ہا۔ مٌلخ دے سلامتی دے مسئلے اٌٹھنڑ پئے گئے، مٌہانگ تے شئہیں دیاں قیمتاں اسمان کوں لگنڑ پئے گیاں، روزگار تے معشیت دا بیڑا غرق تھی گیا یعنی اوں مٌلخ دی عوام حد کنوں ڈھیر پریشان ہئی مٌڑی بادشاہ کوں اِیں پاسے کوئی چِنتا کائنا ہئی، عوام تے مٌلخ تے سیانڑیں لوک نال آلے مٌلخ دے بادشاہ کوں عرضی کیتی کہ ساکوں ایں چندرے بادشاہ کنوں بچاؤ۔
نال دے مٌلخ آلے بادشاہ نے عوام دی جند چھڑاونڑ کیتے اوں مٌلخ وچ فوج کشی کر ڈِتی، مختصر اے ہے کہ مداری بادشاہ کوں گرفتار کر گھدونے ہوندے کول پٌچھیا گیا بئی چبل آ توں مٌلخ دا کیا حشر کر ڈِتی ، بادشاہ نے آکھیا کہ کاکا " میں تاں آپنڑاں بھولوں پالنڑ آیا ہم، حکومتی کم میڈے وس دا روگ کائنی" اساڈی ریاست وی، پاکستان دی حکومتی گاڈی کوں چلاونڑ کیتے نیب، ایف آئی اے، میڈیا تے عدالت کوں ایندھن دے طور تے ورتیندی پئی اے، اخیر کےتک ہناں اداریں کوں اوٹ بنڑا تے تساں چلسو؟۔ کے تک خالی پیلی فلانا ڈاکو فلانا کرپٹ دے نعریں تے گاڈا گِھیلیسو؟ اخیر تساں ہتھ بدھ تے جند چھڑویسو کہ بابا اے ساڈے وس دا روگ کائنی اساں تاں آپڑاں بھولوں پالنڑ ائے ہاسے۔
افسانہ تے کہاݨی وچ فرق
١۔ افسانہ اصل وچ حقیقت کنوں چوری تھیوݨ آلی شئے دا ناں ہے، ڄݙاں جو کہاݨی گذرے ہوئے واقعہ دے بیان کوں آہدن۔ ٢۔ کہاݨی وچ معروضیت تے ڄݙاں جو افسانے وچ موضوئیت دا پلڑا بارا ہوندے۔ ٣۔کہاݨی افسانے کیتے خام مال ہے۔ ٤۔ کہاݨی وچ کرادراں دی حرکت عمل تے زیادہ زور ݙتا ویندے ڄݙاں جو افسانے وچ کرداری ذہنی سوچ، جذبات، نظریات تے اوندی داخلی تے خارجی دُنیا کوں بحث ہیٹھ گھن آندن۔ ٥۔ کہاݨی وچ واقعات کوں اہمیت ہون٘دی ہے تے افسانے وچ کرداریں کوں۔ ٦۔ کہاݨی ٹھوس واقعات کنوں جنم گھندی ہے ڄݙاں جو افسانے دی بنیاد احساس تے خیال ہے۔ ایندے وچ واقعات پَوڑی دے طور تے کم کریندے ہن۔ جیندے ذریعے کرداراں کوں ݙٹھا ویندے۔ ٧۔ پُراݨی کہاݨی وچ سوال کرݨ تے اوندے جواب دیاں منزلاں طے تھیوݨ اصل پلاٹ سمجھیا ویندا ہا پر افسانے وچ اچا چیت کہیں خیال، واقعے یا منظر دے ذریعے کوئی خیال پیدا تھیندے جہڑا پلاٹ وچ ڈھَل وین٘دے۔ ٨۔ کہاݨی وچ مافوق الفطرت عناصر کنوں وی کم گھدا وین٘دے ڄݙاں جو افسانہ حقیقت حال نال منضبط ہوندے۔ ٩۔ کہاݨی کیتے پلاٹ ضروری ہے تے افسانے کیتے پلاٹ ضروری کائنی۔ ١٠۔ کہاݨی وچ اصلاحی، اخلاقی سبق ݙیوݨ، تفریح و تحیر پیدا کرݨ مقصد ہے۔ ڄݙاں جو افسانے وچ نفسیاتی، جذباتی، طبقاتی تے وسیبی مسائل کوں بیان کرݨ دی کوشش کیتی ویندی ہے۔
ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
ریاست بہاولپور دی زبان
لموچڑی: سرائیکی وسیب دے ضلع راجن پور نال ملحقہ سابق ریاست دا ضلع رحیم یار خان اے جتھاں ایں ضلعے دے چاراں تحصیلاں (لیاقت پور، خان پور کٹورہ، رحیم یار خان تے صادق آباد) وچ لمے دی ٻولی یا لموچڑی سرائیکی ٻلیندی اے.ایں لہجے وچ سرائیکی دے معیاری ملتانی لہجے دی نسبت، سندھی زبان تے کلچر دا اثر غالب اے اس واسطے اے لہجہ وی، ملتانی (معیاری سرائیکی) لہجے توں مختلف اے.
سرائیکی یا سرولی: سابق ریاست دے جنوب وچ بالکل آخری علاقیاں، صادق آباد، کوٹ سبزل وچ مقامی ٻولی کوں سندھ دے شمالی اضلاع گھوٹکی، کشمور، سکھر وغیرہ دی مقامی ٻولی دی طرح سرائیکی آکھا ویندے. ایں لہجے وچ سندھی دا اثر لموچڑی دی نسبت کئی گنا زیادہ اے. لفظ سرائیکی دی خوبصورتی تے ایندی تاریخی حیثیت دی بناء تے 1962ء دے اعلان ملتان دے اجلاس وچ ملتانی، ریاستی، جھنگوچی، ڈیروی، تھلوچی، ہندکی، تے باقی ناواں سمیت سرائیکی لہجے دے ناں کوں وی فہرست وچ رکھا ڳیا جیہڑا کہ بعد وچ مشترکہ اعلان دی رو نال تے اڳواݨاں دے فیصلے نال سب لہجیاں دا ہکو تے معیاری ناں "سرائیکی" تجویز پایا. تے باقی تمام علاقائی ناواں کوں منسوخ قرار ݙتا ڳیا. ہݨ اساں انہاں لہجیاں دا تذکرہ محض جغرافیائی طور تے کریندے ہیں تے انہاں علاقائی ناواں دی ہرگز کوئی اہمیت نی.
قصیدہ
لکھاری
[سید امام علی شاہ شفیق)
غزوۂِ بدر دے بعد جنگی قیدیاں نال سلوک
آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے اسیرانِ جنگ کوں صحابہ وچ تقسیم کرکے انہاں کوں آرام نال رکھݨ دا حکم ݙتا۔ صحابہ کرام نے نبی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے فرمان تے ایں حد تک عمل کیتا کہ خود کھجوراں کھا کے قیدیاں کوں کھاݨا کھوایا۔ صحابہ کرام توں انہاں دے بارے مشورہ طلب کیتا ڳیا تاں حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے انہاں کوں قتل کر کے دشمن دی قوت تروڑݨ دی تجویز پیش کیتی، حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ نے فدیہ گھن کے چھوڑ ݙیوݨ دا مشورہ ݙتا۔ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ نال اتفاق فرمیندے ہوئے اسیران جنگ کوں فدیہ گھن کے چھوڑ ݙتا، جیہڑے قیدی غربت دی وجہ توں فدیہ ادا نہ کر سڳدے ہن تے پڑھے لکھے ہن، انہاں کوں ݙاہ مسلماناں کون پڑھݨا لکھݨا سکھاوݨ دے عوص رہا کر ݙتا ڳیا۔ اے قیدی حسن سلوک توں ایں حد تک متاثر تھئے کہ انہاں وچوں بہت سارے مشرف بہ اسلام تھئے جنہاں وچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے چاچا حضرت عباس بن عبد المطلب رضی اللہ عنہ تے حضرت عقیل بن ابوطالب رضی اللہ عنہ شامل ہن۔
قطب جنوبی
جغرافیائی جنوبی قطب توں مراد زمین دا جنوبی ترین نقطہ ہے یعنی °90 درجے جنوبی عرض بلد۔ ایہ ایسا نقطہ ہے جیندے نال زمین دا گردشی محور زمین دی جنوبی سطح نال ٹکراندے۔ گردشی محور اوہ فرضی لکیر ہے جیندے تے زمین اپݨے اردگرد گردش کریندی ہے۔
اردو یونیورسٹی یا پولیس یونیورسٹی
اردو یونیورسٹی یا پولیس یونیورسٹی:
بندہ، بھاہ، ہوا تے پاݨی
لکھت: یوسف نون
عمران خٹک
پاکستان عام انتخابات، 2013ء
انہاں پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ خیبر پختونخوا دے حلقہ این اے۔5  (NA-5 (Nowshera-I)) وچ   پاکستان تحریک انصاف  طرفوں انتخاب وچ حصہ گھدا اتے کامیابی حاصل کیتی۔
قطب شمالی
شمالی قطب توں عموماً جغرافیائی شمالی قطب مراد گھدی ویندی ہے، اگرچہ شمالی قطب کئی قسم دے ہن۔ جغرافیائی شمالی قطب توں مراد زمین دا شمالی ترین نقطہ ہے یعنی °90 درجے شمالی عرض بلد۔ ایہ ایسا نقطہ ہے جیندے نال تساں جیں طرف کوں وی چل پوو تساں جنوب ہی دی طرف ویندے پئے ہوسو۔ قطب نما ایں جغرافیائی شمالی قطب دی طرف اشارہ نی کریندا بلکہ مقناطیسی شمالی قطب دی طرف اشارہ کریندے۔
طیب رضوان زرش
نمونہ کلام
مَیݙے سِکدیں سَہکدئیں اَکھیں کُوں پَئی مُونجھ نَہ خَرچے ݙَیکھن ݙَے
ݙوہڑہ
مُکلاوئے جَـان کَݙھیندے ہَن .. رُو رُکدا ہا ہاں ݙکھدا ہا
ہِک بِئے کُوں مَہݨے مُنہ تےِ ݙے ہَئی سوچ عَجیب نِکھڑدے ڳِئیوں
سَاکوں زرِشؔ مَیں ہِئیں مَار سَٹیے تَہوں بےِ تَرتیب نِکھڑدے ڳِئیوں
کَل خَواب ݙِٹھے تَیــݙے جَھیڑے ہَن تَیــݙی کَاوڑ دِید بݨائی پَئی ہَئی
تیڈی مُونجھ دِے بُھوگ
کُجھ خَتم تِ خَتم پَڑھائے ھن مَیں
غزل
لڳـــدے اللہ وَالے لُوک ہیں
نَال بِھرانویں بُغض رَکھیندوں
لُوک ھِن اَپݨے ݙُکھ سُݨویندن
ہُݨ تاں جَندرا کُھولوں
ہَائے ہَائے تیݙے ھَتھ وِچ رہ ڳئی
ہَائے ہَائے مَیں کَملی
افضل رندھاوا ہوراں دی مکاݨ
اڄ پنجابی دانشوراں ءچ سرائیکیاں دا سب توں وݙا تے واحد نمائندہ ٹُر ڳے۔۔۔۔ ہک عظیم انسان ،پنجابی دانشور عالم ، مہان لکھاری ڄئیں ساری حیاتی قومی ثقافتی حقوق، بلخصوص پنجابی زبان تے ادب ءچ مظلوم نچلے طبقات دی نمائندگی کیتی ۔ پنجابی ادب دے مُنڈھلے ایرے تل دی زبان تے لوکاں نال جوڑ ے۔ سرائیکی قومی حقوق دی مکمل حمایت تے سرائیکی زبان کوں بنجابی زبان توں وکھ سمجھݨ انھاں دی روشن خیالی ترقی پسندی دی ہک اینڄھی وݙی مثال ء جیندا پنجاب دے وݙے توں وݙے دانشوراں ءچ فقدان ء۔ سئیں افضل رندھاوا سویں مہان انسان دا اساکوں چھوڑ ونڄݨ نویں نسل دا ناقابل تلافی نقصان ء۔ سئیں افضل احسن رندھاوا میݙے والد ملک عبداللہ عرفان ہوراں دے انتہائی قریبی دوست ہن ۔ فیصل آباد توں بہاولپور دی ٻیٹھکاں اپݨے وقت دیاں خوبصورت ادبی علمی شاہکار ہن ۔ ݙوہاں دی محفل ءچ عبداللہ عرفان نال صابر چشتی تے افضل رندھاوا نال علی اشرف اکثر موجود ہوندے ہن ڄیہڑے ݙوہیں خوبصورت انسان جوانی ءچ ہی اساکوں چھوڑ ڳئین ۔۔۔ ٻہوں ارمان تھئے۔ شہزاد عرفان
توں ݙس کاکا
(شاکا سانگھڑی)
ظفر اظفر جروار
نمونہ کلام
آونڑ والے پار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا
معاشرے دے بدکار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا
تھپیرے دا روزہ
بت سنداری ہے ایں ساہ دے ہوونڑ تائیں
میں گزاری ہے ایں ساہ دے ہوونڑ تائیں
فریاد ہیروی دی غزل تے ارفعیت
لکھت:طارق اسماعیل احمدانی
(اُشا،ص۸۲)
ارسطو
ارسطو ہک یونانی فلسفی تے سائنسدان ہئی. 384 قبل مسیح وچ مقدونیہ دے علاقے استاگرہ وچ پیدا تھیا۔ اس دا پیو شاہی دربار وچ طبیب ہئی۔ ارسطو نے ابتدائی (طب، حکمت تے حیاتیات کی) تعلیم اپݨے والد توں حاصل کیتی۔ او بچپن ہی وچ اپݨی والدہ دے سائے توں محروم تھی گیا۔ ݙاہ سال دا تھیا تاں پیو دا وی انتقال تھی گیا۔
آئزک نیوٹن
thumb|IsaacNewton-1689 سرا آئزک نیوٹن thumb|نیوٹن دے دستخط
افضل عاجز دی یاد ءچ
تھل میݙے دے سنڄے ٹٻے ساول کیتے لوہندھن
ریاست جھنگ
نول خاندان
نول خاندان دے یارھاں حکمراناں حکومت کیتی ہے۔ انھاں سرداراں وچوں کبیر خان نول تے  ملو خان نول ٻہوں اہم سردار ہن۔
اردو
اردو زبان دا پہلا شاعر
اگر نظم ہو تو بہت ہے بجا
نہ تسمی مے نہ سمرن ہے نہ کنٹھی ہے نہ مالا ہے
نہ دلبر ہے نہ ساقی ہے نہ شیشہ ہے نہ پیالا ہے
تھیلا مچھی
ایں مچھی دے بارے وچ تفصیلات
تہاݙے کیتے ضروری ءِ تہاکوں تھیلا تے ݙمبھرے وچ فرق پتہ ہیوے اے نہ ہووے تساں ݙھمبھرا گھنݨ ونڄو تے ہٹی وال تہاکوں تھیلا ٹھپ چھوڑے تساکوں ݙسیندا تھیلا کیوی ہوندے. لکھت وچ جیڑھا تہاکوں ݙسدا پے او تھیلا مچھی دا اے ھݨ اے نہ سمجھائے میں مچھیراآ میں تاکہ ہک ڄیھاڑی دار مزدور آ میں تے مچھی آلے پچھم میکوں او ݙسائے اتے ھݨ تہاݙی خدمتءِچ پیش کریندا پیا.
ارشاد تونسوی
جوگی
خوشی کڈی لُڑھدی نئیں آئی
جیڑھا چُنی رنگے
میڈا ڈھولن مایا
سرائیکی لانگ مارچ دا حال
ایس کیو ایم دی طرفوں لانگ مارچ دا اعلان تھیا .بی ٹی ایم ملز خانپور کٹھے تھیونڑ دا پیغام ڈتا گیا تاں پولیس وچ کھلبلی مچ گئی .اللہ آباد توں اساں ترائے بندے جیپ تے ٹر پیوسے, لیاقت پور توں پولیس اساڈے پچھوں لگ پئی تے اساڈا تعاقب کرنڑ شروع کر ڈتا, فیروزہ پجنڑ دے بعد لیاقت پور پولیس کھڑ گئی تے فیروزہ تھانڑیں دی پولیس اساڈا پیچھا شروع کر ڈتا. میڈے نال جیڑھے ڈوں بندے ہن او سرکاری ملازم ہن, او ڈر تے خانپور شہر وچ معزرت کر تے لہہ گئے. پر میں پیش قدمی کریندیں بی ٹی ایم ملز دے نیڑے پنم تاں پولیس ناکہ لائی کھڑی ہئی. میکوں روک گھدا ڈوں گھنٹہ میں پولیس تحویل وچ رہ گیم. جان چھٹنڑ دے بعد بی ٹی ایم ملز کنیں گیم تاں نہ کوئی بندہ تے نہ کوئی گاڈی. ول خانپور جھوک دے دفتر پج گیم اتھوں پتہ لگا جو ایس کیو ایم دی ساری قیادت بزرگ قوم پرست رہنما میاں عبدالخالق دے دیرے تے کٹھی ہے. میں اتھاں پج گیم .اتھاں پولیس دے خلاف تے سرائیکی صوبہ دے حق وچ شدید نعرے بازی کیتی گئی. (سراج احمد ساغر)
ریاض حسین ارم
ریاض حسین ارم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ کبیروالا دی رہوݨ آلا ہے۔١٦ مارچ ١٩٦٠ کوں ڄمے۔
سرائیکی قومیتی تحریک تے موجودہ صورتحال
ایں موقع تے سرائیکی قومیتی تحریک دے ودھارے کیتے راقم الحروف دی تجویز تے سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی بݨائی ڳئی اتے سئیں اکبر انصاری صیب اوں کمیٹی دا کنوئینر میں ناچیز کوں نامزد کرݨ دی تجویز کیتی جیہری ٻے اڳواݨاں نے وی تائید کیتی میں شکریہ نال معذرت کیتی جو ملک توں مستقل ٻاہر راہݨ دی وجہ توں ایں ذمہ داری کوں نہ نبھا سڳساں. میں ایں موقعہ تے سئیں پروفیسر عامر فہیم صاحب دا ناں تجویز کیتا جیہرا سرائیکی قومیتی تحریک دے اڳواݨاں سئیں اکبر انصاری، مجاہد جتوئی، عاشق بزدار، صوفی تاج گوپانگ، راݨا فراز نون، ظہور دھریجہ، اجمل مسݨ، شاہنواز مشوری، عثمان کریم بھٹہ، ارشاد امین، راشد عزیز بھٹہ، مظہر سعید گوپانگ سمیت اجلاس دی اکثریت نے تائید کیتی اتے محترم پروفیسر عامر فہیم صاحب کمال مہربانی فرمیندے ہوئیں نے ایں ذمہ داری کوں قبول کیتا..
آٹو کیڈ (Auto CAD)
تفصیل
حساب و پیمائش دے لحاظ نال بالکل درست ڈرائنگ تیار کرنا AutoCAD دی ہک عمومی خاصیت ہے۔ کیونکہ AutoCAD، پیمائش دی اکائی (Units of measurement)، اسکیل (Scale) تے کاغذ دے سائز کوں مدنظر رکھ کے ڈرائنگ دی تخلیق کریندے۔ اور ڈرائنگ اِیں حد تک درست (accurate) ہوندی ہے کہ ایندے print-out دی بنیاد تے عمارتاں / صنعتی کار خانے (Factories) وجود وچ آندن۔ AutoCAD ہر چند کہ ' اڈوب فوٹو شاپ ' یا ' کورل ڈرا ' دی طرح خالصتاً گرافکس دا سافٹ وئر نی بلکہ ایہ انجینئری ڈیزائن دے Line-Art نال تعلق رکھݨ والا پروگرام یا اپلی کیشن (Application) ہے۔ اس دے باوجود، ایندے استعمال کنندگان وچ جتھاں زیادہ تر سول انجینئر، آرکیٹکٹ، می مکینیکل / الکٹریکل انجینئر، ایرو ناٹیکل انجینئر تے نقشہ ساز نظر آندن، اتھائیں مختلف پیشہ ورانہ شعبہ جات وچ وی ایندا استعمال عام ہے۔
تیجا رام موجی
تیجا رام موجی سرائیکی زبان دے ٻہوں وݙے شاعر ہَن
پاݨی دی کندھ
نارے نال بھری ہوئی تھالی
او ہتھاں تے مہندی لاتی
گل عباس اعواݨ
انشائیہ چونکہ ہلکا پھلکا ہوندے۔ ڈاکٹر صاحب وی اس ہلکے پھلکے فن وچ قاری کوں اپݨی دل تے سماج دی ڳال سمجھا ݙیندن۔اپݨے ہک انشائیہ وقت وچ سمجھیندن۔
اصغر چھینہ
ڈیرہ غازی خان بورڈ ولوں سرائیکی پرچا
اج میں بہوں خوش اں جیرھی میں محنت کیتی اے جیرھی میں جدوجہد کیتی اے اللہ سئیں نے اوندا پھل میکوں ڈے ڈتے میں جتنا اللہ سئیں دا شکر ادا کراں اوبہوں گھٹ اے اج ڈیرہ غازیخاں بورڈ اچ پہلا پیپر سرا ئیکی مضمون دا اے اے ڈیرہ بورڈ دی بہوں وڈی کاوش اے ایندا فایدہ ہر سرائیکی سٹوڈنٹ کوں تھیسی اج تسکین ملسی اج قبر اچ تسکین ملسی استاد فدا حسین خاں گاڈی دی روح کوں اج تسکین ملسی ریاض ہاشمی دی روح کوں تسکین ملسی مولانا عبیداللہ سندھی دی روح کوں اج تسکین ملسی بابا مرید حسین خاں راز جتوئی دی روح کوں اج تسکین ملسی بریسٹر تاج محمد خاں لنگاہ سئیں دی روح کوں اج تسکین ملسی حمید اصغر شاہین سئیں دی روح کوں اج تسکین ملسی سئیں سرور کربلائی دی روح کوں اج تسکین ملسی اکبر مخمور دی روح کوں اج تسکین ملسی پروفیسر شمیم عارف قریشی دی روح کوں اج تسکین ملسی ظفر اقبال حیدرانی دی روح کو ں اج تسکین ملسی کریم نواز خاں کورائی دی روح کوں اج تسکین ملسی استاد نزیر فیض مگی دی روح کوں اج تسکین ملسی کوڑو خاں بزدار دی روح کوں اج تسکین ملسی ڈھیر قبریں ستے لوکیں کوں جیرھےکہیں نہ کہیں شکل اچ سرائیکی تحریک دا حصہ رہ گئین جیرھے رات دے ایں ڈو وجے میڈے ذہن اچ نئیں پئے اسگدے اوسارے لوک میڈے سانگے قابل اے احترامن جیرھے سرائیکی تحریک دا کم کر کیں گمنامی شکل اچ قبریں ونج ستن قابل اے احترام ان او لوک جیرھے ہیں ویلھے وی سرائیکی تحریک واسطے جتنا ممکن تھی سگدے کم کریندے ودن چاھے کوئی شاعر دی شکل اچ اے چاھے کوئی دانشور دی شکل اچ اے چاھے کوئی سرائیکی قوم پرست دی شکل اچ اے چاھے کوئی جتنا پولیٹیکل حوالے نال جتنا کم کریندا ودے میں انہیں ساریں دا شکر گزاراں میں ڈھیر بزرگ نوجوان شاعریں دے ناں لکھنڑ بھل گیاں جنہیں اپڑیاں زندگیاں صرف کیتین ہر شاعر دی گال سرائیکی تحریک سانگے اتم درجے نال کھڑی اے ایویں ای ساڈے دانشور ان اے ساری جڑت تھئی اے تیں گال اے تک ائی اے گال پھردی گھردی اتھائیں ول ائی اے سرائیکی تحریک دا وڈا پندھ تھیا کھڑے گال ہرادارے ایوان تک پج گئی اے اتھائیں ہنڑ تھوڑا جیہاں سنجیدگی دا مظاہرہ کریندیں ھوئیں اساں اپت اچ یکسوئی دا مظاہرہ کریندیں ھوئیں ساکوں اپت اچ کھنڈ کھیر الی کار لب ولہجہ اختیار کرنڑاں چاہیدا اے اخر اچ ڈیرے بورڈ اچ سویلے سرائیکی دے پیپر دی ہر سرائیکی چھوٹے وڈے لیڈر ورکر شاعر صحافی دانشور سول سوسائٹی دے ہر انسان کوں ڈھیر ڈھیر مبارخ تھی گئی جیوو پئے پورا وسیب ذندہ باد سرائیکستان زندہ باد پاکستان زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔اکبرخاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ دے نال پوادھو. (اکبر ملکاݨی)
افضل چوہان
کلام تے تبصرہ
طاہر تونسوی لکھدن:
ݙو شعر
ول اسرار دی ڳنݙھڑی کھول
ہک شعر
ولا منصور بیٹھا ضد کریندے
بیا جھوٹا ولا ہک کھانونا ہے
غزل
تُوںݙسا کیویں ہمالہ ذات دا میں سَر کراں
ٹھڳاں دے دل وݙے ہوندن
میں ایویں تا نَیں رُنی
کافی
ساݙے اندر ٹبڑے ٹیلے
سب سنگتی ساتھی ٹُر ڳئے
فرحت عباس شاہ
نمونہ کلام
دو چار قدم تاں چل سائیں
سائے بیٹھیاں تلیاں مل سائیں
ایہہ جندڑی بے رنگ اساڈی
ہُن روناں سِر تے رکھ رکھ بانہہ
کوئی گھٹدائے مُڑ مُڑ دل ساڈا
کوئی بھَار اے بھیڑِیاں کِیتِیاں دا
ساڈے سُکدے جاندے گھاہ اَمڑی
ہک پاسے کلّی جندڑی ڈر بدنامی دا
تُوں کیتا کاروبار وے یار سلامت رہو
ساڈے اندر ہلکی پھاٹ بنائی ائی مُدتاں دی
سینے اندر کوٹھا دُھٹھّا
دل دا وِکھریا وِکھریا تیلا
کون کرے وِن اکھیوں کَٹھّا
تیرے کَکھ وی ساتھوں بھارے ہِن
کی کر لینا جگ وے اَڑیا
پھَڑک پئی رَگ رَگ وے اَڑیا
ہل جُل گیا اِمان دِلے دا
سانوں سچّی راہ تے لاسانول
دل ساڈا درباراں ورگا
کر چھڈیو ای شام وے ڈھولا
دِل نُوں کیتا دَم وے بندیا
ساڈے زخماں نوں نہ چھِل
میرے اُتلے ہوٹھ تے تِل
جیہڑا پتھراں دے وچ پھُٹے نا
ساڈا اتنا سخت سوال وی نئیں
ہُن کَلیاں بہہ کے رو بیلی
اتھے کون کسے دا یار اے، پیا رُلدا فرحت دا پیار اے
ساڈا نام نشان مٹانا، وے بیلیا اللہ دا ناں ہئیی
سو سو رنگ دے موسم بدلے
اسیں عشق بنایا پِیر او بیلیا
اپنے ہتھّیں آپے ٹھوکے
اسیں ویکھیا دِل مخلوق دا، دِل بُوہے بُوہے رَکھ
ساتھوں ہار کے ساڈے حوصلے، پئے کدّگاں نَپ نَپ رو
ساڈے متھّے بھرے لکیر دے، ساڈی قسمت مُول نا تھاں
اسیں مجرم عشق دے جُرم دے، اسیں سُفنے لَے اُڈیک
ساڈی وستی چل گئے ھَلّ
ساڈے سِر تے دُھپ دی چھاں
چل اوڈ وے کاواں
چل اوڈ وے کاواں کالیا
تیرا دل وی کالا نیل
اِنجے جھوٹھا موٹھا بولنئیں
تھلّاں دے وِچ مور
چُپ دی دُھپ اِچ ساڑ دِلے نُوں
وڈّے وڈّے راز دی ہوندی
سانُوں دُور دِسیندے راہ
ساڈی دُھپّے سڑ سڑ جند بھُر گئی
کوئی دَسّے نا
جسے رسّے نا
ہک واری جَد دِل لا لوے
اسیں اَکھ پروُن بنا کے بیٹھے
ایڈی زور دی چیکاں مارے
کلیاں بہہ کے دُکھی روح دِی
کدیں کنڈے چُننئیں ہوٹھاں نل
ساڈے نال نصیب دی جنگ اے
اُتھّے بدلیاں جھڑ لاون
تینوں کتھّے پکاراں گا
ہتھ چانن دی ونگ
جس دے بعد وچھوڑے والیاں
مُڑ چلنا نئیں نکار وے کسے نل پیار نہ کر
کِسے سوہنے دے ہتھ وِچ وَڑیاں
کِسے سوہنے دے گل وِچ پَرنا
نہ چھوٹی شے
تیری چاہت
تیری الفت
اے دُنیا وی
ساہ دا وساہ کوئی نا
امباں دا بُور ہوئے
کچّے انار وچوں
بیٹھے مال کھڑا
حیاتی
مَتھّے وِچ دو چار دِدسیون
کدّھاں اُچیاں
میں وِچ ہنیرے بتّی بال کے دنیا والی
دِتّی رات ودھا
تے دسّے کون
اسیں تَرُٹے بھَجّے گھُوگھے جئے
دل نوں اتنا سخت نہ کر
پر کوئی بُوہا تاں کھُلّا رَہن دے
سُنجیاں تے بھَڑُنجیاں راہواں دے شہر اِچ
تے ترٹیاں ہویاں سوچاں سِر اِچ
کسے ہور پاسے ٹُر
اپنے تھکّے ہوئے موڈھیاں تے چا کے
اَن ڈِٹھّی
لگدائے جویں نَساں اِچ اٹک اٹک کے ٹُردے لہو نے
سُکیاں تے سڑیاں ہویاں نمازاں ولیٹ کے
کُجھ دَسّے تاں دل
روز اپنے آپ نُوں
اپنے بُت نوں سڑدیاں ڈِٹھّا
آپریشن زی
پرل ہاربر حملہ (انگریزی: Pearl Harbor attack، دیگر ناں: ہوائی آپریشن یا آپریشن زی) 7 دسمبر 1941ء کوں جاپانی شاہی بحریہ دے پہلے ہوائی ٻیڑے دی جانب توں امریکہ دے جزائر ہوائی وچ پرل ہاربر دے بحری اڈے تے اچانک کیتا گیا حملہ ہئی جس دا مقصد ݙوجھی جنگ عظیم دے دوران بحر الکاہل وچ امریکی فوج تے بحریہ دے ٻیڑے کوں بدستور غیر جانبدار رکھݨا ہئی۔ پرل ہاربر، ریاست ہوائی دے جزیرے اواہو تے حملے دی زد وچ آوݨ والی عسکری تے بحری تنصیبات وچوں ہک ہئی۔ thumb|Attack on Pearl Harbor Japanese planes view آپریشن زی دی ہک تصویر
حکومت اسماعیلیہ ملتان
thumb|Shams ud-Din Tabriz 1502-1504 BNF Parisشمس تبریزیؑ
ارشاد کلاسرہ
نمونۂ کلام
کدی راہنڑاں شہر دے سنڑ وچ کدی دور آبادیوں نسنڑا
آ میݙا جانیا آ میݙے دیس وچ
(उसमान क्रीम भुट्टा, عثمان کریم بھٹہ)
ملتانی یا سرائیکی
تاریخ
ملتان دی تاریخ اتنی ہی قدیم ہے جتنی انسان دی خود اپنڑی تاریخ ، ملتان دی قدامت تے غور کروں تاں ایندے اچ پاکستان تے ہندوستان تاں کیا پورا جہان سما سڳدے ، موہنجو دڑو تے ہڑپہ جیہے سینکڑاں نئی بلکہ ہزاراں شہر آباد تھیئے ، مگر گردش ایام دا شکار تھی تے صفحہ ہستی کنوں مٹ گئے ، لیکن اساݙا بڈھڑا(بزرگ) شہر ملتان ہزاراں سال پہلے وی زندہ ھا تے اج وی زندہ ھ ۔ ملتان کوں صفحہ ہستی منوں ختم کر ݨ دی کوشش کرݨ والے سینکڑاں حملہ آور خود نیست و نابود تھی گئے ،  اج انھاں دا ناں گھنڑ والا کوئی نئی،  پر ملتان اج وی اپنڑے پورے تقدس دے نال زندہ ھ،  تے مسجود ملائک بنڑیا ہویا اے ، شیخ الاسلام حضرت بہائو الدین زکریا ملتانی(رح) نے ایویں تاں نہ آکھیا ھا ۔
ڈیرہ غازیخان
اوں وقت سلطنت ملتان دی سرحداں کوئٹہ تک ہن، موصو ف اپنڑی کتاب دے صفحہ 26 تے لکھدے ہن، کہ ڈیرہ غازی خان دے علاقے اتے سومرہ خاندان دی حکومت 750ء کنوں 1333ہئی ۔
آپریشن لیطانی
واقعات
اس جارحانہ آپریشن وچ دو لاکھ 85 ہزار افراد بے گھر ہوئے تے 1100 توں 2000 لبنانی شہری مارے گئے۔ جبکہ اسرائیل دے 20 فوجی ہلاک تھئے۔
ریاض سیال
ݙوہڑہ
اگوں کوئی نہ ریاض جواب ڈھیا پچھوں سد سد کے سگھ بہہ گئے
قطعے
٢۔
بنی بویہ
بنی بویہ دے حکمران
بنی بویہ دے حکومتاں مختلف علاقیاں وچ قائم تھیاں جنہاں دے حکمراناں دی فہرست مندرجہ ذیل اے: -
ملتان
ملتان دے بارے وچ رفعت عباس ہوراں نے خوب لکھے:
اساں ہاتھی گھوڑیاں اگوں گور اپنڑی گھن آئے
گلی گلی وچ گھن گھمیوسے گرما دی گرمائی
حکیم عمران عاجز قادری
حکیم عمران عاجز قادری شاعر ہے۔
نظم: چپ دی چِکڑی
دل گھبراوے
آس بنیرے سک دا ماتم
ساہ دا جثہ گھٹدا نظرے
زندگی موت بنا لیندی اے
انگریزی ادب دی تاریخ
"اینگلو سیکسن ادب"
1-غیر عیسائی شاعری
بیڈ دی کتاب ایکلیزی ایسٹیکل ہسٹری دا  ترجمہ