cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وہوا
وہوا دی وجہ تسمیہ وچ وی اختلاف پایا ویندے۔جیندے وچ قرینِ قیاس ایندا ناں معنوی اعتبار نال ہے۔ چونکہ اتھاں سرائیکی زبان ٻولی ویندی ہے تے ایں زبان دے مطابق واہ دا مطلب قدرتی چشمہ ہے تے وہو دا مطلب آبادی ہے۔ اتھاں صدیاں تک ایندی زرخیزی دا باعث بݨݨ والے قدرتی چشمے "گنگ" نامی دے کنارے موجود آبادی کوں وہوواہ آکھا ویندا رہیا جیہڑا بگڑ کے وہوا تھیا۔
ڈاکٹر ملک راجکمار
thumb|[[سرائیکی Saraiki]]
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز
”بعض جاہیں تے ایہہ تفصیلات سفر نامے دے تسلسل وچ رکاوٹ پاڈیندن۔ جینویں ابو الفضل تے فیصی دا تفصیلی تعارف۔ ایہہ سفر نامہ گھٹ تے تاریخ گائیڈ بک زیادہ بن ویندے“(۵)
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز سرائیکی ادب وچ خاکیاں دیاں ڈو کتاباں بارے ویورا کریندے ہوئے لکھدن:
حوالے
۲۔عاشق بزدار‘ رائے،مشمولہ: ”سرائیکی ادب پندھ تے ٹور“ ص:۴
۴۔ سجاد حیدر پرویز‘ ڈاکٹر‘  ”سرائیکی داب پندھ تے ٹور‘‘ص:۲۰۳
غیور بخاری
میݙی حیاتی دا پہلا سہرا
غیور دُعا ہئی ایہ میݙی تیݙا دل خوشیاں توں شاد رھے
ݙو شعر
مونجھی کُئی دید، مبارک نہیں آکھی ویندی؛؛
غزل
جیکر بولیندوں نی بول سگدے اکھیں کھولیندوں نی کھول سگدے
حیاتی ساری دا بار ہک بے حساب پلکاں تے چئی ودے ہیں
توں اپنڑے سوہنڑے نشیلے نیناں دے نال جیڑھی پلائی ہاوی
اساں تاں اج تئیں اونویں کنوارہ شباب پلکاں تے چئی ودے ہیں
اساں خزاں وچ وی اوندے مکھ دا گلاب پلکاں تے چئی ودے ہیں
اساکوں غیور ایں جہان ءچ توں جتنا رسوا کریندیں کر گھن
اساں تاں سئیں تیڈا عشق عزت مآب پلکاں تے چئی ودے ہیں
عید کارڈ
کُجھ سنگتی ساڈی جھوک اُتے
کھِل کھِل تے عید مناون ہا
پر وقت گُزردیں دیر نی تھئی
جند ، جان ، جھیں لفظ لکھیندا ہا
تیکوں بہہ کے یاد کریندے ہیں
نواب غازی خان میراݨی
نواب غازی خان میراݨی ڈیرہ غازی خان شہر دے بانی ہن تے ایں خطے دے حکمران ہن۔
شعیب انجم تھہیم
نمونہ کلام
دھوکہ ڊے کے انڄم پریت ڊے وچ، ٻہوں ڊتی سڄݨ رسوائی اے
شمالی امریکہ
زباناں
انگریزی
وݙے شہر
میکسیکو شہر
لاس اینجلس
مانٹریال
شفاء اللہ روکھڑی
فوک گلوکاری انہاں دی پہچاݨ بݨی۔ عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دے بعد اوہ ملکی سطح تے ضلع میانوالی تے سرائیکی خطے دی پہچاݨ بݨے۔ گلوکاری وچ انہاں ݙینہاں انہاں دا اپݨے ہی پتر ذیشان روکھڑی نال مقابلہ ہئی۔ شاعر افضل عاجز، مظہر نیازی، صابر بھیریوں، اعجاز تشنہ تے محمود احمد دے سینکڑاں گیت ڳائے جیہڑے پاکستان بھر وچ مقبول تھئے جنہاں وچ ’’میں ستی پئی نوں جڳایا ماہی‘‘’’آکھو سکھیو‘‘’’آ مل ڈھولا‘‘’’جیویں شالا دل جانی ‘‘شامل ہن۔ شفاءاللہ خان روکھڑی تے انہاں دے بیٹے ذیشان خان روکھڑی نے موسیقی وچ اپݨا ناں پیدا کیتا تے سوشل میڈیا تے انہاں دے سبکرائیبرز دی تعداد لکھاں وچ ہے۔ شفاءاللہ خان روکھڑی دے یوٹیوب تے 1.78 ملین سبسکرائبرز ہن جیندے توں اندازہ لایا ونڄ سڳدے کہ اوہ سرائیکی زبان نال محبت کرݨ والے لوگاں وچ کس قدر مقبول ہن۔
سرائیکی اصنافِ سخن پہلا حصہ
نمونہ کلام
ہاڑ آیا تراماں بھوئیں تتی ساڑے زمین سر پیر چھاں تے دھپ ݙوہیں کھوہریاں گرمی ݙسیچے ڈھیر کوٹھے دے اندر بہہ روواں میݙا ہنجواں نال وہیر ڳیا ہاڑ ماہ محمودن جانی نہ پایم پیر جاری ہے حوالہ جات سرائیکی شاعری دا ارتقاء 2007
شمع قاضی
ادب دی صنف
شاعری
شفقت بزدار
شعری مجموعے
شفقت بزدار دے ترے شعری مجموعے ہن.
شعبان جھلن شعبان
تعارف
شعبان جھلݨ شعبان عہدِ حاضر دے ابھردے شاعراں اچوں ہک ہے جیڑھا نوپ تے نویکلپ دے سارے تقاضے پورے کریندن. انہاں دی غزل بارے صادق میر بیگ اہدن جو عہدِ حاضر وچ منفرد لب و لہجے دی ترجمانی کریندی اے. خوبصورت استعارے، تشبیہات، استعارے، تلمیحات تے اصنعات دا خوبصورت ورتاوا کریندے. بھانویں مشکل قافیے ردیفاں ورتے پر جڑت ایں کریندے جینویں کئی درویش کہیں موتیاں دی مالا بݨائی ہووے. شعبان جھلݨ شعبان دی شخصیات تے میر صادق بیگ، خیل عاقر، ظہور دھریجہ، محمد اجمیر امین اجمیری اتے اشفاق شیخ بھارویں مضمون لکھ چکن. شعبان جھلݨ شعبان اکویویں صدی دے پہلے مہنے اچ سکول داخلہ گھدا اتے دو ہزار ݙاہ اچ میٹرک گورنمنٹ ہائی سکول پیر بخش پنجابی توں کیتی. ایف اے بی اے اتے ایم اے اردو خواجہ فرید کالج رحیم یار خان توں کیتا اتے اسلامیہ یونیوسٹی آف بہاولپور توں ایم اے سرائیکی سپر کلاس اچ پاس کیتا. انہاں شاعری دا آغاز اردو شاعری کنوں کیتا اتے سینکڑاں غزلاں نظماں لکھیاں. اردو شاعری اچ پروفیسر ڈاکٹر زاہد اختر شاہین ہوراں توں اصلاح گھندے رہے اتے سرائیکی اچ صادق میر بیگ ہوراں توں. مختلف میگزین اخباراں وچ انہاں دے تحقیقی، تنقیدی تے تخلیقی مضمون چھپ چکن. حال ہی اچ انہاں دی سرائیکی شاعری دی کتاب ’’آس دی پونبل،، چھپ تے منظرِ عام تے آئی ہے جینکوں ٻہوں شہرت ملی ہے.
شفقت بزدار
نمونہ کلام
اے چھیٹ کوں کھڑ ٹھمکیندی ہے
شعبان جھلن شعبان
غزل
ول نہ  آیا   مکین کیݙے ڳئے
ٻال ساݙے مسیت توں ݙردن
شفقت بزدار
نمونہ کلام
جٹی دا درجہ اچا ہے
شعبان جھلن شعبان
تازہ کاری
حــــال اپݨــــا سݨیداں تیــــکوں
جنوبی ہندکو
٣ـ دھنی
شفقت بزدار
نمونہ کلام
ایں شرم دی تݨی تاݨی ہے
شفیق سرمد بھٹی
ݙوہڑہ
ہک ڈیــنــدا ســــــــرمــــد ہک ڈیــنــدا ہک ڈیــنـــدا واہی واہ گھندے تے ساہ گھندے
نظم
اپڑیں قَطعے اپڑیں ڈوہڑے  اپڑیاں غَزلاں گیت
اپڑیں حَرفیں اپڑیں ظَرفیں  سَئیں دے شَرفیں  وُو
ہا سِدھے سیدھے سیت
نصاب دی تبدیلی وچ رکاوٹاں
٢۔ سمعی بصری معاونات دی کمی
سرائیکی اصناف سخن ݙوجھا حصہ
بقیہ حصہ سرائیکی اصناف سخن
ݙوھڑہ
سرائیکی زبان دی مقبول تے قدیم صنف ݙوھڑہ ہےـ عمومًا ݙوھڑے دے وچ چار ہم قافیہ مصرعے ہوندے ہن ـ ݙوھڑے دے وچ ہکو خیال یا موضوع بیان کیتا ویندا ہےـ ݙوھڑے دا لوظ ݙوڑے کول نکلا ہے یعنی ݙوں بیت اکٹھے کر کے لکھو تاں ݙوھڑہ بݨدا ہےـ
نمونہ کلام
توں ڳول متاں تیکوں لبھ پوؤں اساں شاہ اچ رول ملنگ اچ ہیں ہر رنگ اچ ہیں کائنات دے ہر ہک منظر وچ وݨ وݨ  اچ ہیں سنگ سنگ اچ ہیں ہر رنگ اچ ہیں کئیں پیر حیسن دی پائل وچ کئیں نازک بانھ  دی ونگ اچ ہیں ہر رنگ اچ ہیں اساں پیار پریت. دی رسـماں وچ  تعبؔیر  انا دی جنگ  اچ ہیں ہر رنگ اچ ہیں
طوطا نامہ
قدیم شاعری دے وچ طوطے نامے دا بہوں رواج ہئی ـ ایں نظم اچ طوطے کوں دل دے احوال ݙے کے قاصد بݨا کے سڄݨاں دو بھیجا ویندا ہئی ـ نعتیہ تے عشقیہ طوطے نامے زیادہ لکھے ڳئےـ
جندڑی
ایں نظم اچ زندگی کوں عارضی، فانی تے وقتی ڄاݨ کے آوݨ آلی دنیاں کیتے نیک اعمال کماوݨ دی ترغیب ݙتی ویندی ہےـ
رنگ فریدؒ
بارہواں عنوان
اے سارا عنوان ونکو ونک دے موضوعات تے مشتمل ہےـ
شفیق شجراء کمسنؔ
اشرف حُسین باقرؔ :
شاہد عطاءکھیارہ
ڈیرہ اسماعیل خان نال تعلق رکھݨ والے ہک سرائیکی صحافی ہن۔ انہاں دا تعلق ایس کیو ایم نال ہے۔
شوکت علی ناشاد
نمونہ کلام
نئیں حق بنڑدا تیتهوں وکهہ تهی کے پریشان بدنام هوسیں
شوکت مغل
شوکت مغل سرائیکی زبان دا ہک محقق ہے۔  سو کنوں ودھ کتاباں لکھیاں ہن۔ سرائیکی دیاں لغات وی لکھیاں ہن۔
شمس تبریز چدھڑ
نمونہ کلام
دھمی دا ویلا ڈھول پلستر کدھ کیتی
ہنڈا سکوٹر وا پئ لاہندی اے ٹائراں دی
اللہ بچاوے کم ظرفاں دی یاری تو
روسی ٹریکٹر بنیاں نال کراہ کردا
فلسفہ بارامانیاس دا نقطہ آغاز
پارمینڈیس اپݨا فلسفہ اتھوں شروع کریندے کہ اساں کہیں وی شے دے بارے وچ ݙو بنیادی سوال پچھدے ہیں کہ کیا اوہ وجود رکھدی ہے یا نی رکھدی۔ اساں ایہو سوال عدم دے بارے وچ کریندے ہیں۔ کیا عدم وجود رکھدے یا مزید واضح الفاظ وچ ایں طرح کہ کیا "نہ ہووݨ" ہے یا نی؟ اگر ایندا جواب نہ وچ ہے تاں ایں طرح ہوسی کہ "نہ ہووݨا" نی۔ ایہ جواب واضح ہے۔ لیکن اگر ایندا جواب ہا وچ ہے تاں کجھ ایویں ہوسی کہ "نہ ہووݨا" ہے۔ ہݨ ایہ جواب اپݨے اندر واضح تضاد رکھدے سو اینکوں منݨ محال ہے۔ پس ثابت تھیندے کہ عدم دا وجود ہک منطقی مغالطہ ہے۔ لیکن ڳال اتھاں ختم نی تھیندی۔ اگر عدم نی ہے تاں کیا ہے؟ ول بس وجود ہی وجود ہے تے ایسا وجود جیہڑا نہ کݙہیں پیدا کیتا ڳیا تے نہ کݙہیں فنا تھیسی۔ اس جواب کی بنیاد پر پارمینڈیس اپنا فلسفہ تشکیل دیتا ہے جو تاریخ کی سب سے پہلی مربوط اور منظم ما بعد الطبیعات کے طور پر پہچانا جاتا ہے۔
جنگِ احد دے نتائج
بعض لوگ ایں جنگ کوں مسلماناں دی شکست خیال کریندن تے بعض دے خیال دے مطابق ایندا کوئی ٹھوس نتیجہ نی نکلا۔ بہرحال اے واضح تھی ڳیا کہ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی ہدایات کوں فراموش کرݨ یا عسکری نظم و ضبط کوں ترک کرݨ دا کیا نتیجہ نکل سڳدے۔ اگر درہ عینین تے تعینات لوگ درہ نہ چھوڑیندے تاں مسلمان فتحیاب تھی چکے ہن۔ ایں جنگ وچ ستر صحابہ کرام شہید تھئے جبکہ ستاویہہ مشرکین ہلاک تھئے۔ مسلماناں نے اپݨے شہداء کوں اتھائیں دفن کیتا۔ ایں غزوہ وچ کہیں حد تک شکست ہک تعمیری شکست ثابت تھئی کیونکہ مسلماناں کوں کجھ سبق ملے جیہڑے اڳلے جنگاں وچ کم آئے۔ مسلماناں کوں اپݨیاں غلطیاں کوں ݙیکھݨ دا موقع ملا۔ خدا نے قرآن وچ یقین ݙوایا کہ حزن و ملال نہ کرو کیونکہ بالآخر مومنین ہی غالب آسن۔
بارامانیاس دے فلسفے دی تریخی اہمیت
ایہ نظریات فلسفے دی تاریخ وچ نہایت اہم رہیے ہن تے افلاطون دی امثال دے وجود دی نوعیت پارمینڈیس دے تصور وجود نال ٻہوں مماثلت رکھدی ہے۔ افلاطون دے امثال وی مجرد تے حرکت توں پاک ہن۔ مادی تے حقیقی دنیا دا فرق افلاطون نے پارمینڈیس توں مستعار گھدے تے اتھاں تک کہ کانٹ دے ہاں ظاہری تے حقیقی یعنی فی نامینا تے نامینا دے نظریات وی پارمینڈیس توں متاثر تھئے ہن۔ ہیگلیائی جدلیات وچ پہلا مقولہ وجود دا ہے جیہڑا خود ہیگل دے الفاظ وچ پارمینڈیس دے تصور وجود توں اخذ ہے اگرچہ جدلیات وچ ایں تصور توں مختلف نتائج اخذ کیتے ڳئے ہن۔
علامہ اعظم سعیدی
علامہ اعظم سعیدی سرائیکی تحریک دے مرکزی رہنما ہن۔ ایس کیو ایم دے چئیرمین ہن۔ سرائیکی وسیب دے مہاندرے دانشور تے ادیب ہن۔
شمیم عارف قریشی
شمیم عارف قریشی دا کافی رنگ
شمیم عارف قریشی دی کافی دے ُ سر وچ ،،،تکرار دھمی دے گھوکدے چرخے دی طرحاں، عرض ،عرضیاں والی ، اسلوب حال عاجزاں ،،،لوظ صاف صفا ،ُ لہجہ ُہج آلا، من بخشش منگنڑ دے ڈھو دا ، کافی، بندے کوں اللہ دے سامھنڑے بلہیندی ہوئ ، شمیم عارف ،دی کافی نویں ویلے دی ٹور دے سارے حال حوالیاں تے تل وسیب دے بندے دے ُاوںُ مکھ پنے کوں سامھنڑے گھن کے آندی اے جیندے وجود کنوں اے جاپدے جو بندہ آپنڑیں بھوئیں دی کلاسیک نال جڑئیاہوئے تے اوندی روح پچھلے زمانیں نال ُ جڑئی ہوئ اے تے زمانہ سرائیکی بھوئیں دے ہوں خالص وجود اچ جییندا پے جیندے اچ کہیں بئی تہذیب یا نسل دی پیوند کاری کائنی تھئی.
خراجِ تحسین
کڈاہیں ہک بئے کنیں
سراں دے کئ جھنڈ ہن
بدھئے اوئے
کئ مونجھ اے ،،،
کہیں آہر دے وچ پھتے ہوئین ،،،
نظم
رب ساݙے وݨ وِسرام کیتے
اساں رڄ خلقت وچ ݙٹھا ہے
رب کل دی ڄئی دے میلے وچ
غزل
بولی او جیڑھی لگے اپنی ما دے وانگوں
الْمُؤْمِنُ
امن و امان عطا کرݨ آلا۔
الْمُتَکَبِّرُ
کبریائی تے وݙای اوندا حق ہے۔
بلغاری زنانیاں دے حقوق
چوݨ دا حق
زنانیاں کوں محدود چوݨ دا حق پہلی واری ١٩٣٧ء وِچ ݙِتّا ڳیا ہئی، اَتے زنانیاں کوں ١٩٤٤ء وِچ چوݨ دے حق دے مکمل حقوق حاصل تھئے ۔ کمیونسٹ دور وِچ بہر حال، زنانیاں اَتے مرداں ݙُون٘ہائیں کِیتے شہری حقوق اَتے اَزادی ہِکّو جئیں ہئی، بھان٘ویں اُوہ حکومت دی آمرانہ نوعیت دی وجہ توں کِتّی اِی محدود کیوں ناں ہووِن۔ ١٩٤٥ء وِچ پہلی زنانی پارلیمان وِچ چُݨی ڳئی ہئی۔ ١٩٦٠ء اَتے ١٩٩٠ء دے وِچالے وِچ پارلیمان وِچ زنانیاں دی ڳِنتری ١٦ فیصد توں ٢١ فیصد دے وِچالے وِچ ہئی اَتے ١٩٩٠ء وِچ اِیہ گھٹ تے ٨.٥ فیصد رہ ڳئی۔ ٢٠١٧ء تئیں، پارلیمان وِچ ٢٥.٨ فیصد زنانیاں ہَن۔
نواب محمد بہاول خان اول عباسی
تخت نشینی
نواب محمد بہاول خان اول یکم ربیع الثانی 1159 بمطابق 1746ء کوں تخت نشین تھئے۔
داؤد پوتریاں دی سازش
تخت نشینی دے بعد نواب محمد بہاول خان اول نے اپݨی پراݨی تے نویں ݙوہاں املاک کوں منظم تے دوبارہ آباد کرݨ دی کوشش کیتی جیندے اچ اوہ بہت حد تک کامیاب تھیا۔ نواب دے دشمن وݙیرا محمد خان کہرانی، بہادر خان ہالانی تے دیگر اوں خوش حالی توں سڑدے ہن۔ انہاں نے صاحب زادہ مبارک خان دوم کوں بغاوت تے اکسایا لیکن لال سوہانرا دے نواح اچ موجود مخالف افواج دے نال ٹکر گھنݨ توں پہلے بی صاحب زادہ مبارک خان دوم نے اطاعت پیش کر ݙتی۔ ایندے تے داؤد پوترے باغی ریاست دے مغرب دی طرف بھڄ ڳئے جتھاں علی مراد خان پیر جانی تقریباً خود مختار تھی ڳیا تے داؤد پوترے خاصی وݙی تعداد اچ اوندے نال ڄل ملے۔
رائے راول سنگھ دا حملہ
1160ھ بمطابق 1747ء اچ راول رائے سنگھ نے ملتان دے صوبہ دار نواب حیات اللہ خان، رئیس سیت پور مخدوم راجو تے خدایار خان کلہوڑا ( شاہ قلی خان) دی مدد نال دراوڑ واپس گھن گھدا۔
قدرت
قدرت دا مطلب اے طاقت۔ عام طور تے فطرت کوں وی آکھا ویندے۔
امیر بائی کرناٹکی
ذاتی حیاتی
امیر بائی دی شادی شدہ حیاتی اتار چڑھاؤ نال بھری ہوئی ہئی۔ انھاں دی پہلی شادی فلمی اداکار ہمالیہ ولا دے نال تھئی۔ اوہ فلماں وِچ ھلنایک کردار ادا کرݨ کِیتے ہِک مشہور اداکار ہَن۔ اوہ شادی دے بعد امیر بائی کوں کثرت نال کُٹیا کرین٘دے ہَن اَتے اپݨی زیادہ تر کمائی اپݨی ذاتی تفریح ​​کِیتے لین٘دے ہَن۔ امیر بائی نے ݙوجھی واری شادی پارس دے مدیر بدری کانچ والا نال کیتی، جیڑھے ہِک چنڳے پئے ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:بھارتی نغمہ نگار ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۱)        سرائیکی ادب ریت تے روایت
۲)        سرائیکی دی مزاحمتی شاعری
میں کھیر دھوتا کھرا دیہاتی
رحمت دا پہلا فرشتہ آسمان توں زمین تیں لہندے اوکوں ڈیکھ کے ساڈے کُکڑ بانگاں ڈیندن کُکڑ دی پہلی بانگ نال ساڈے گھر دے بزرگ سجاک تھی کے رب دے حضور سجدہ کریندن ۔بڈھڑی اماں اج وی کھٹڑے دے پاوے نال رسی بدھ کے مٹی کھیرکیندی ھے اُوں َمٹی دے گُھبگار تیں ساڈی نندر اُکھڑدی ھے، ساڈے نکڑے وڈے مونھ دوھ کے اماں دے آشو پاشو بہندن رات دی بچی ھوئ روٹی تیں مکھنڑ دا لیپ لاء کے ناشتہ کریندے ھئیں ۔مٹی دے ججھرے ءچ چھاء لسی پی کے کم کار دو روانہ تھیندے ھئیں، مال ڈنگر دا بھوں ٹُوکا کرکے جڈاں بھوری منجھ کوں ڈھنگا گھتیندے ھئیں اوندی عادت ھے اُؤ ساڈو مونھ کرکے آپڑیں کھیر دیاں دھاراں منگدی ھے، اساں کھیر کوں نور منیندے ھئیں ایکوں ویچنڑ گناہ سمجھدے ھاسے پَر پیٹ دا دوزک بہوں اُوترا ھے ایکوں بھرنڑ کیتے نور وچیندے ھئیں، اج وی ساڈے ڈُکھ سکھ سانجھے ہن اساں ہر دی شادی تیں خوش تھی جُھمراں پئیندے ھئیں گھوٹ آلے گھر ساڈیاں تریمتیں ادھی رات تئیں سھرے گاندئن، ساڈا ھمسایہ کڈھائیں بُھکا نیں ُستا جیرھی رب ڈتی ھے ونڈ کے کھاندے ھیں، اج وی ساڈے اٹے ءچو ھمسائ دیگڑی بھر کے ادھارا اٹا گھن ویندی ھے،پیالے ءچ گھیو ادھارا منگدے ھئیں، ہتھ دی تلی تیں چاہ دی پتی چاء ویندے ھئیں، مٹی دی کُنی ءچ ۔بھاجی۔(سالن) پکدی ھے، بھاجی وٹاونڑ وی کائینسے بُلھیے میکوں اُو بال جان کنیں پیارا لگدے جیرھا نمانڑی شکل بنڑا کے آدھے ابا اے بھاجی نیں کھاندا وٹوا ڈیو، ساڈی وساخ تیں کھجی آلے تڈے تیں حقہ تماخوں لاتھے،ساکوں در دروازے بند کرنڑ دا چنتا نیں ھوندا وساخ ویڑھا محلہ سانجھا ھے، مہمان کوں رب دی رحمت سمجھدے ھئیں سارے سجنڑ رل کے مہمان نال کھل بٹ مریندے ھئیں، ھمسائے دے بُڈھڑے پیؤ ماء دی فوتگی تیں اگر روندے نسے روونڑی شکل ضرور بنڑا بہندے ھیں.
ڈاکٹر طاہر تونسوی
۳)        خواتین کی سرائیکی تخلیقات میں عورت
ڈاکٹر طاہر تونسوی ہوراں نسائیت دی ایں تحریک کارن سرائیکی وسیب وچ رائج جاگیردارانہ مفاد پرستی‘ ظلم اتے جبر دے نظام کوں بے نقاب کیتے۔ اتے ہک اہم نسائی نفسیات دے نکتے کوں بیان کریندن:
وکھری شاعری، پورھیا رمضان آرائیں
ہݨ لڳدا ھے آزادی دا سجھ کانے تے چڑھ آئے
اوں چندر وچالے ہوسے آزادی دی سوجھل
ڈاکٹر طاہر تونسوی
·     ”میں تنقید دے سچے تے کھرے دبستان نال تعلق رکھینداں۔ میڈے نزدیک فن پارہ زیاد اہم ہے اتے ہر فن پارہ اپنے نال تنقیدی رویہ وی گھن آندے۔ میں انہاں لوکاں وچوں نئیں جہڑے مختلف دبستاناں دے حوالے ڈے کراہیں تنقید کوں بوجھل بنا دیندن“۔(۱۱)
·     ”میڈے نزدیک جہڑا فنکار تخلیقی وصف نی رکھدا او چنگا نقاد وی نی ہو سکدا۔ کیوں جو او نہ تخلیقی ڈکھ توں گزردے تے نہ اونکوں ایندا تجربہ ہوندے۔ جتھاں تک میڈا تعلق ہے میں شاعری توں اپنے ادبی سفر دا منڈھ بدھا تے اج تئیں یعنی لمحہئ موجود تک اپنے اندر دے فنکار کوں مرن نی ڈتاایں کیتے میں تخلیق اتے تنقید دے رشتے نال گوڑی جڑت رکھینداں“۔(۲۱)
۰۱)     نخلستانِ (خواجہ فرید نمبر) گورنمنٹ ایس ای کالج بہاول پور
حوالہ جات
۵)        طاہر تونسوی‘ ڈاکٹر‘ ”خواتین کی سرائیکی تخلیقات میں عورت“ ملتان‘ سرائیکی ادبی بورڈ‘ ۶۰۰۲ء، ص:۶۲
۷)        طاہر تونسوی‘ ڈاکٹر‘ ایضاً،ص:۸۵
۹)        افتخار عارف‘ پیش نامہ‘ مشمولہ: ”خواجہ غلام فریدؒ شخصیت اور فن“ مصنف: ڈاکٹڑ طاہر تونسوی،اسلام آباد‘ اکادمی ادبیات پاکستان‘ ۷۰۰۲ء،ص:۷
۲۱)    طاہر تونسوی‘ ڈاکٹر‘ گفتگو‘ مشمولہ: ”نوائے وقت،جمعہ میگزین، لاہور“، ۰۳، اگست ۱۹۹۱ء
۴۱)    خلیق انجم‘ ڈاکٹر‘ تاثرات‘ مشمولہ: ”اعتبار حرف‘‘ انتخاب ترتیب و تہذیب:‘اسد فیض‘ فیصل آباد‘ شہاب پبلشرز‘ اشاعت‘: سن ندارد‘ ص:۱۱
نوشیروان اسفند
رتہ کفن (نظم)
تے کئیں وت یا نبی لکھا
ݙوں پر موراں دے رکھے ہن
تیکوں حاصل کرݨ کیتے
مگر وت وی میݙا جانی۔۔۔۔۔۔!!!
اساں آپ کوں آپ ہی غرق کیتاۓ
منہ چاٹاں نال رنگین کیتا
ہتھ رکھ کے اپݨے والاں چوں
ساݙی اکھ دے پاݨی سک گۓ ہن
السَّمِیْعُ
سب کجھ سݨݨ والا۔
نوشیروان اسفند
اساں آپ کوں آپ ہی غرق کیتاۓ
وھی پنجی ہزار دے نوکر تھۓ
کوئ کاراں جوڑ مہینے دا
ساکوں زندگی موقعے ݙیندی رہی
بالفرض جے رو رو دعائیں منگدے
ایندے بعد ولا ݙس کیا تھیندا۔۔۔؟
تانگ
کݙاں کار تے آسیں وستی وچ
تیݙے کپڑے استری تھیندی جھا
کئ دانگ ݙٹھے گۓ سگرٹ دے
کجھ مورہیاں ہن تیݙے کپڑاں وچ
میکوں کل تیݙے ھک یار ݙساۓ
جیندے پیو پردیس ہچ مر گۓ ہن
میݙا سہݨا شہر فاضل پور
کوفه صرف شهر دا ناں نهیں بلکه خاموش امت دا ناں هے.جتھاں وی ظلم هوسی تے لوک چپ رهسن او کوفی هن,(امام زین العابدین) میڈی گال کهیں بھرا کوں چنگی ناں لگے یا میں غلط اکھیا هووے تاں میڈی تصحیح کریسو..... هے سیاست نال تعلق فقط اتنا هی کوئی کم ظرف میڈے شھر داحاکم ناں هووے ابوبکر گوپانگ (فاضل پور)
الْخَبِیْرُ
ہر ڳالھ توں باخبر۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
العَظِیْمُ
وݙی عظمت والا، سب توں بزرگ و برتر۔
بھوٹان وِچ زنانیاں
thumb|[[بھوٹان وِچ زنانی دی ہِک تصویر]]
الْغَفُوْرُ
ٻہوں بخشݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
میݙا قائد میݙا ہیرو
اج ہر موڑ تے انہاں دی یاد آندی ء۔ سئیں تاج محمد خان لنگاہ تے ملک عبداللہ عرفان ڈوہیں ہکے شہر کہروڑ پکا،۔۔۔۔۔۔ وستی کھاڑکیں تے وستی بھیئیں دے بنّا سانجھیاں ڈو وستیاں دے وسیندڑ ۔۔۔۔۔ کہروڑ پکا ہائی سکول ءچ چھوٹے لا دے یار تے جتھاں ڈونہاں کوں استاد فداحسین گاڈی سویں چناکیہ (چانکیہ) مہاراج دے خاص شگرد ہونْ دا اعزاز حاصل ء۔۔۔۔۔۔۔ چھوٹے لا توں استاد فدا حسین گاڈی سئیں انہاں ڈو بالاں دی تدریسی تعلیم دے نال نال نظریاتی تربیت مارکسی طرز فکر تے سرخ انقلابی جدوجہد دے ایریاں تے کیتی۔ ڈونہاں رل تے پاکستان سرائیکی پارٹی دی بنیاد رکھی - ہونہار سیانْا چانکیہ سرائیکی وسیب کوں چندرگپت تے اشوکا ہک واری وت ڈے گیا.
الْعَلِیُّ
سب توں بالا۔
الْحَسِیْبُ
سب دی کفایت کرݨ والا۔
الوَاسِعُ
وسعت رکھݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
الْوَدُوْدُ
اپݨے بندیاں کوں چاہݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
اللہ بخش یادؔ
لکھت:   :فیضؔ بلوچ
یاد صاحب دے شعری مجموعے:۔
ہُݨ تائیں آپ دے چار شعری مجموعے چھپ تے منظر عام تے آچکے ہن۔جنہاندے ناں ایہ ہن‘ ٻلدے پھل‘جذبیاں پوتے ٻول‘میݙا مٹھا وطن‘ پڑجھمراندے۔
یاد صاحب دیاں غزلاں:۔
اوچن سرمہ وی سکھݨاں جے چا پاوے      تاں اکھیں تے نی  سڳدیاں تھار اکھیں
ریٹائرمنٹ:۔
آپ اپݨی سروس دا تقریبا ًسارا عرصہ گورنمنٹ نصرت الاسلام ہائی سکول ملتان کینٹ اچ گزاریا ہے تے ݙاہویں دی کلاس پڑھاوݨ توں ریٹائر تھئے ہن۔
حوالہ جات:۔
فیضؔ بلوچ دی کتاب سانجھ سلوک
وکھری شاعری
مونجھیں دے گھر ڈریندن
بھک تے بھانڑے  شام  دا  ویلا  ۔۔۔
کتاب زندگی جو تھئی پرانڑی تاں ورقہ ورقہ پڑیج گیا  ہے
روندیں کھلدیں اپݨا وقت  گزاری  رکھدے ساہویں نال حیاتی دی جنگ جاری رکھدے
سیلاب 2022ء
آزاد کشمیر
آزاد کشمیر وچ سیلاب نال کم از کم 47 افراد جاں بحق تھئے۔ 31 جولائی کوں ضلع پونچھ وچ ہک چھت ڈھہݨ نال ݙاہ افراد ہلاک تے چار زخمی تھئے۔
شکیل انجم لاشاری
غزل
میڈی چاہت دا بھرم اکھیں ونجیندیاں رہ گیاں
کافی
روہی دا سینگھار فقیرا
کر چا مینگھ ملہار فقیرا
کیچیاں اینجھی راند رسائی
میہنڑے ڈیندی دنیا ساری
جݙاں کندھ تےکاں آ ٻہندا ہے
الْمُحْییِ
زندگی بخشݨ والا۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
پاکستان دی قومی تے رابطہ زبان سرائیکی
thumb|366x366px|سرائیکی زبان دی آبادی
پردیس وچ عید ( عید دا ڈیہنہ وار )
عید ہک خوشی دا ݙینہ وار ہے ـ ہر مذاہب وچ عید منائی ویندی ہے لیکن سب دے طور طریقے الڳ الڳ ہن.
مسلمان پہلی عید مناوݨ توں پہلے روزے رکھیندن ـ اے روزے کݙاہیں تریہہ تے کݙاہیں انتری ہوندن ـ
ݙوہڑے
پردیسی وچ پردیس لوکو دیس کوں یاد کریندن نیر وہندن
ٻالاں دی نشوونما
thumb|کھیݙ وچ مگن ہک ٻال ٻالاں دی نشو و نما وچ حیاتیاتی، نفسیاتی تے جذباتی تبدیلیاں شامل ہن۔ جہڑیاں انسان دے ڄمݨ کنوں گھن کراہیں اوندے جوان تھیوݨ دے دور تائیں جاری رہندیاں ہن۔
شہاب الدین سہروردیؒ
نام و نسب
پورا ناں ابوحفص شہاب الدین عمربن احمد بن عبد اللہ بن محمد بن عبد اللہ البکری المعروف شیخ عمویہ بن سعد بن حسین بن قاسم بن سعد بن نصر بن عبد الرحمن بن قاسم بن محمد بن امیرالمؤمنین حضرت ابوبکرصدیق، لقب شہاب الدين سہروردی ہئی. نسب نامہ اے ہے، شهاب الدين ابو حفص وابو عبد الله عمر بن محمد بنالباب الوسطاني قرب مرقد الشيخ عمر السهرورديعبد الله بن محمد بن عبد الله -اور یہ عمويہ- بن سعد بن حسين بن القاسم بن النضر بن القاسم بن محمد بن عبد الله ابن فقیہ المدينہ اورابن فقيہ عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن ابی بكر الصديق القرشی التيمی البكری السہروردی الصوفی ثم البغدادی۔
تعلیمی پالیسی ٢٠٢١ء اَتیں مادری زباناں
7 فروری 2020
اے ڳا ل مستند ایہ جو ٻال ماء ٻولی اچ چنڳاں پڑھ لکھ تے سمجھ سڳدن پر ابتداؑی سطح دے بعد علمی و تعلیمی مواد و طریقے دی عدم موجودگی وی رکاوٹ بݨدی اے، ھر چند کہ اے رکاوٹ فروعی ھے ۔ مگر غیر اہم نٰیں -
فیثاغورث
مسئلہ فیثا غورث
ایں مسئلے دا ناں قدیم یونانی ریاضی دان فیثاغورث دے ناں تے ہے جینکوں روایتاً ایں مسئلے کوں دریافت کرݨ والا منا ویندے۔ اگرچہ اکثر ایہ سوال وی چایا ویندے کہ ایہ مسئلہ اوندے توں پہلے دے لوگاں کوں وی معلوم ہئی۔ ایں مسئلے کوں حل کرݨ دے 370 طریقے ریاضی اچ موجود ہن۔
ملک آڈھا خان گنجیال
نمونہ کلام
قرآن تاں من
ݙوہڑے
تیݙی محفل وچ میݙا ناں راہوے، توڑے پیار دے ہور انعام نہ کر
لکھ ظلم و ستم تے شکوے کر، درپردہ کر سرِ عام نہ کر
میں تھوں ساری دنیا پُچھدی اے، کیویں دِلبر تے تھو رُٹھا
وفات
آپ دا وصال ٤ مئی ٢٠١٢ء کوں ٦٨ سال دی عمر وچ تھیا-
اسلم رسول پوری تے سرائیکی ادب دے اصناف
اسلم رسول پوری نے ایں کتاب دے کجھ مضامین وچ سرائیکی ادب تے ایندی تاریخ دا مطالعہ سیاسی ، سماجی پس منظر کوں سامݨے رکھیندے ہوئے کیتے۔ تے ایں سلسلے وچ اُنہاں دے مضامین وچوں:
ملک افضل گنجیال
کلام
نہراں، جھیلاں، چشمے، کھاݨا اس دھرتی دی شاہ رَڳ اے، شان الڳ اے
صفورہ
ٻاہرلے رابطے
ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں ونکی:توریت دے شخصیّتاں ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر ونکی:پُراݨے عہد نامے دی مقدسات ونکی:پُراݨے عہد نامے دے تِرِیمتاں
عمران گماݨی
نعتیہ ڈوہڑہ
عمران گماݨی رب اوندے لاڈ منے سئیں نال خدا کوں پیار جو ہے
مجازی ڈوہڑے
میڈا سانول تیݙی ذات اتے میں ہر اتبار کریساں
اساں من اپݨا پرچاوݨاں
لوکیں کوں جے توجہ نہ ݙیسو تاں ݙاڈھا چنگا تعلق وی آہستہ آہستہ پتلا پئے ویسی۔ کہیں نال جے تعلق رکھݨے تاں مسلسل اونکوں توجہ ݙیوݨی پوسی جے تعلق دی نوعیت وچ صورتِ حال دے مطابق تبدیلی آسڳسی تاں ہک سطح تے آ کے او بے منعی تھی ویسی۔ ساݙا کہیں دے نال دا اصل اپݨی ذات دے اَدھورے پن کوں پورا کرݨ کیتے ہوندے ایں واسطے جݙاں تساں اے محسوس کریسو جو تساں اے تعلق محض اوندی خاطر نبھیندے پئے وے پئے وے تاں یقین کرو جو اوں لحظے کنوں تعلق وی کمی اویسی بلکہ او محض مکینیکل بݨ کے رہ ویسی۔ ایں واسطے تعلق وچ کہیں قسم دے احسان دے جذبے دی کوئی حقیقت نہیں بلکہ اے خیال ظاہر کریندے جو شاید ہُݨ ایں تعلق دی تہاݙے نزدیک کوئی اہمیت نہیں۔ شعوری نوعیت دے تعلق وقت دے نال نال زیادہ  Rationalize تھیندے ویندے رہندن اگر اِیں وقت نال کوئی مالیتی تبدیلی نہیں آندی تاں ایندا مطلب ہے جو تہاݙے اندر کہیں قسم دی بد نیتی آڳئی ہے بھانویں اوندی بظاہر تہاکوں سمجھ نہ آوے،عشق اپݨے تمام تر حالتیں وچ تہاݙی ذات دی تکمیل کریندے جے کر اینویں اوندا تاں ہک خاص Objective دے حصول لدے بعد ساݙے کیتے خود عشق اِی ہک احقانہ فعل دے بغیر کجھ نہ ہوندا۔ ہُݨ وی سارے لوک جیڑھے عشق کوں اپݨی ہک اپر وچ نال ݙہدن او اپݨے کہیں Complex دے ہتھوں مجبور ہوندے یاں اندروں اندروں توجہ دے طالب ہودن۔ دراصل انہیں دے اندر وی ہک محبوب موجود ہوندے تے کہیں دی شکل وچ او اپݨٰ پوجا پئے کریندے ہوندن جو او اوں سارے دے بارے سوچیندے ہئین پرجَیں وقت انہاں کوں اے احساس تھیندے تے اوندے وچ وقت فاصلہ ٻہوں ودھ چکا ہوندے تے سوائے پسپائی دے کوئی چارہ نہیں ہوندا۔ شاہ حسین کوں مادھو لال نال عشق تاں ہے،شاہ حسین دی ضرورت ہئی۔ من پر جاوݨ دےسارے طریقے بآخر من پرجاوݨ دی کوشش توں علاوہ کجھ نہیں ہوندے۔
نواب محمد بہاول خان پنجم عباسی
دستار بندی
صاحبزادہ محمد مبارک خان دی دستار بندی 10 مارچ 1899ء کوں تھئی۔ نویں نواب نے خاندانی روایات دے مطابق اپݨے کیتے اپݨے ݙاݙا محمد بہاول خان چہارم دے ناں تے نواب محمد بہاول خان پنچم دا ناں منتخب کیتا۔ اوں وقت نواب ایچیسن کالج اچ زیر تعلیم ہن ایں کیتے دستار بندی دے بعد واپس تعلیم حاصل کرݨ کیتے چلے ڳئے۔ 1899ء توں 1903ء تک ریاست دی تمام انتظامی نگرانی ایجنسی دے سپرد رہی ہے۔
جاپان وِچ زنانیاں
حوالہ جات
ونکی:جاپان وِچ زنانیاں ونکی:جاپانی زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
مٹی دیاں قِسماں
تَلّا: جِّھکی زمی، جتھاں ساوِل ڈھیر ہووے-
نلی: لَمّی، کھوکھلی تے تنڳ-
الْبَدِیْعُ
بغیر مثالِ سابق دے مخلوق دا پیدا کرݨ والا۔
الْبَاقِی
ہمیشہ رہݨ والا، جینکوں کݙہیں فنا نی۔
آڈھا خان دے ݙوہڑے
ݙوہڑے
اے شومی اے میݙی قسمت دی، میں تے راہندے سڄݨ ناراض اِن
٤
عجب ادا ہے زُلف سیاہ دی جیویں ناڳ شُوکے وچ بیلے، پیشیں ویلے
تھی مشتاق ہلاک ویندے جاں سوہݨا دید بُھواۓ، وقت عشاء اے
اڄ کِتویں ݙین٘ہ دا ماتم ہے، آڈھا کئیں نئیں چا پرچایا
کھس کے دل غریب دی ماہی اَتے کیتی ہئی بے پرواہی، واجب ناہی
ٻئی سائیڈ
١
ہَتھ چوں ساغر چھلک ویندن جیہڑے اَکھ چوں مئے کر نوش ویندن
زرا گزرے دور تے غور تاں کر ساݙی یاد وی آوی
ہو امیر تحریر نہ بھل وے متاں تیݙا اے اقبال نہ رہوی
درد مَنداں دیاں ہوکیاں وِچ غذب بھری ہِک آہ ہئی، ٻچ وَن٘ڄ آیا ای
لڳ کے آڈھا تیݙے نان٘ویں ناز تے فَخر کریندا، وت مر ویندا
٧
آڈھا کہیں تے کیہڑھا دوش ݙینائیں چا کیتیاں سَنڳیاں گندیاں
سَب اپیلاں خارج ہویاں ہُݨ چھا ڳئی یار اُداسی
اُتّوں چہرہ لال کمال سڄے جیویں بلَخ بُخار دا سیب اے
اے قاصد وَن٘ڄ آکھیں سڄݨ کُوں تے ہُݨ بس کر یار جفاء دی
الْوَارِثُ
سب دے فنا تھیوݨ دے بعد وی باقی رہݨ والا۔
سرائیکی لوک ادب وچ عہد بہ عہد تبدیلیاں
اسلم رسول پوری دی کتاب سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ سرائیکی ادب وچ عہد بہ عہد تبدیلیاں دی مجموعی داستان ہے۔ ایندے مطالعے نال سرائیکی ادب جزوی طور تے سیاق و سباق دے نال سامݨے آویندے۔ ایں کتاب دے ݙوجھے حصے وچ مضمون: مختصر تاریخ زبان و ادب، سرائیکی بارے کجھ گالھیں، تحقیقی زاویے نال ٻہوں  مدلل ہے تے سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دے تناظر وچ ٻہوں ساری راہنمائی ڈیندے، جیندے وچ اُنہاں محقق ، مورخ تے تنقید نگار ، ڈاکٹر سجار حیدر پرویز دی کتاب ’’ مختصر تاریخ و زبان و ادب ، سرائیکی‘‘ وچ تحقیقی مسائل بارے غیر جانبدارانہ جائزہ گھدے اور اپݨے تحقیقی مضمون وچ لکھدن:
مصحف طوب قبو اَتے لوک فنِ خطاطی
مصحف مبارک منسوب حضرت علی المرتضیٰ کرم اللہ وجہہٗ
رضا لائبریری دے اِیں مصحف دی کتابت روضہ شریف حیدریہ (نجف اشرف) اِچ محفوظ مصحفِ علی دی طرحاں ہِے۔
ڳوے دی بھاء
بھاء دیاں وی کئی قسماں ہوندن بندے دی کار،ہک بھاء جیڑھی جھڑڳ وِسم ویندے ہے۔ اوندا سوجھلا کجھ لحظے کیتے اَکھیں بشرا ݙیندے۔ چݨگ ڈھیر دیر تائیں پئی رَہندے ہے پر بھابنھݨ شاید اوندے لیکھ اِچ نہیں ہوندا۔ اوندا بھاء بݨݨ باہر دے حوالے نال ہوندے،جے ٻاہر کوئی ککھ کُلنجر ہوا نال اُݙ تے آپووے تاں بھڑک پوندی ہے نا تاں کیری تھی ویندی ہے، کیری وی ݙوونک دی ہوندی ہے،تتی جے بُھل کے پیر اُتے پئے ونڄے تاں ساڑ گھتدی ہے جے ٹھڈی ہووے تاں کپڑے کالے کر ݙیندی ہے۔ ہک بھاہ جو اتنی دی وی ہوندی ہے آپ وی روندی رہندی ہے تے اوندے نال آلے وی۔ سب توں چنگی بھاء ڳوے وی ہوندی ہے۔ چُپ چپاتی نہ ٻُجھدی ہے نہ مچدی ہے،پھوکاں مارو تاں وَلدا ضرور ݙیندی ہے تے وَت اپݨی اصلی حالت تے وَل ویندی ہے۔ بندہ وی بھاء دی کار ہوندے جھڑخ پووے تاں لحظے اِچ بُھنیج ویندے۔ چݨگ دی کار ہووے تاں ہمیشں ککھیں دی لوڑ ہوندی ہِس۔ بس بندہ ڳوے دی کار ہووے تاں چنگا ہے۔ اشولال دے ڳوے دی بھاء آلے بندے دی کار وے جے اشولال اے نظم لکھدا تاں وَل اڳلی نسل کوں کینویں سمجھاوے ہا کوئی جو ڳوہے دی بھاءکینویں ہوندی ہے۔ ڈھیر سارا جیوݨ اوندے نال گزار کے وی ساکوں اے نہ پتہ لڳدا جو آخر اساں اوندے سوجھلے کنوں اوندے سیک کنوں کیوں محروم ریہے ہیں۔ جینویں جو ہک جھوٹی کوں جھوٹ دے دھوئیں دی بھا کوں جنڈی دے انگارے کنوں نکھیڑݨ دا وَل نہ آندا ہووے۔ ڳوہے دی بھاء تاں اوندے کولوں سوجھلے تے سیل دی آخری اُمید ہے۔ جنڈی دا انگارہ تاں ہُݨیں بکَھ تاتے وِسم ویسی تے جے چو اتنی کنوں بھاء بکھاوݨی پووے تاں اَکھیں ݙیوݨیاں پوندین۔ اونویں ڳوہے دا کیا ہے جو اونکوں جَنڈی دے انگارے کنوں چنگا آکھو یا ماڑا۔ بالکل استاد صاحب دی کار اونکوں عزیز نیازی فدوگاݙی آکھے یا احسن واگھا اُستاد فدا حسین خاں"۔
شہادت نواب مظفر خان‌ تے سقوط ملتان
اَساں اَپݨی دَھرتی ماء دے کینجھے پُترؤں
نواب محمد بہاول خان دوم عباسی
ملتان دی مدد
1771ء اچ جھنڈا سنگھ نے ملتان کوں فتح کرݨ دی کوشش کیتی تے جݙݨ صوبہ دار حاجی شریف بیگ تگلو نے بہاولپور توں مدد منگی تاں داؤد پوترا افواج ملتان دی طرف ودھے تے سکھاں کوں روکا۔ تاہم اڳلے سال (1772ء) جھنڈا سنگھ بھنگی نے حاجی شریف توں ملتان چھک گھدا تے پنج سال بعد شجاع آباد دے حاکم شجاع خان نے اوندی بازیابی کیتے نواب دی مدد چاہی۔ چنانچہ نواب ہک فوج گھن کے شجاع آباد ڳیا، جتھوں شجاع خان دے ہمراہ پیش قدمی کر کے ملتان کوں محاصرے اچ گھدا (1777ء)۔ 23 روز دے محاصرے دے بعد اتحادی 8 ذوالحج کوں قلعے اچ داخل تھئے، تمام جنگیاں کوں تہ تیغ کیتا تے شہر کوں لٹا۔ تݙانہہ داود پوترا افواج واپس بہاولپور آ ڳئے لیکن جلد ہی بھنگیاں کوں لاہور توں کمک آ ونڄݨ دے باعث نواب ملتان دا قبضہ برقرار نہ رکھ سڳا۔
حجۃ الوداع دا پس منظر
اسلام پورے عرب وچ پھیل چکا ہئی۔ یکے بعد دیگرے تقریباً سبھے قبائل مشرف بہ اسلام تھی چکے ہن۔ انہاں حالات وچ اللہ تعالٰی دی طرفوں سورۃ فتح نازل تھئی جس وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کو اشارۃً آگاہ کیتا ڳیا کہ آپ ﷺ دا کم ہݨ مکمل تھی ڳیا ہے چنانچہ آپ ﷺ نے وصال توں پہلے تعلیمات اسلامیہ کوں سارے عرب تک پہنچاوݨ کیتے حج دا ارادہ فرمایا۔ مدینہ وچ اعلان فرما ݙتا ڳیا کہ ایں مرتبہ نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم خود حج دی قیادت فرمیسن۔ ایں کیتے تمام عرب توں مسلمان اُوندے وچ شریک تھیون۔ اطراف عرب توں مسلماناں دی ہک کثیر تعداد ایں شرف کوں حاصل کرݨ دی خاطر مدینہ پہنچی۔ ذوالحلیفہ دے مقام تے احرام ٻدھا ڳیا تاں لبیک لبیک دی آواز توں فضا گونج اٹھی تے فرزندانِ توحید دا ٹھاٹھاں مریندا ہوا سمندر حج بیت اللہ دی غرض نال مکہ معظمہ دی طرف روانہ تھیا۔
شہباز مہروی
ݙوہڑہ
سارے رنگ ہن پُھلیں کیتے
غزل
کُھسہ سیتے، روغن کیتے، ہار بنڑئے
سرائیکی گنتری
ترائے
اٹھ
چوݙاں
پندرھاں
چویہ
پنجویہ
ستاویہ
اکتریہ
ترونجھا
ستونجھا
اکیٹھ
تریٹھ
انہتر
اکاسی
نوے
اکانوے
شہباز شریف مخالف ریلی، ڈیرہ غازی خان
ہک سوشل میڈیا دے سرائیکی دانشور نے ڈیرہ غازی خان توں شہباز شریف دی شکست تے ہک عمدہ تبصرہ لکھا جیہڑا حسب ذیل اے: -
مزاحیہ شاعری
مزاحیہ اردو غزل
باپ تیرا مر گیا
کب جائے گی ماں کے گھر
روز سوچتی ہے تو
نظم ( اے غلطی تہاں نہ کریجو)
حکومت توں یارو چوری
کھلویندی اے میں تے سارے ویہڑے
فرھاد خدا دے خوف توں ݙرو
ایجھے جیوݨ توں اوہو ٻݙ مرو
پسند دی شادی
اڳوں ہے سارا چرسی گھر
سوہریں تے ہوون روز پرچے
شہباز تبسم
ڄم پل
کوٹلہ شیر محمد تحصیل و ضلع راجن پور نال تعلق ہے۔ ٤ نومبر ١٩٨٥ء کوں ڄمے۔
کافی
سکھ دے سانول کال ہن سارے
میڈے سر تے قہر اپنا ہے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
پیدل کرے یار سفر
شہباز تبسم
کافی
ٹوکرے بدھنا اہر اپناہے
مزاحیہ شاعری
پسند دی شادی
شکلوں لگدے جو شیطان اے
ٻݨڑایا رہندا روز مہمان اے
سر پھریے تے اصلوں نول ءن
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
جہان تے ٻلدےسڄاگ ݙیواں دی فہرست ٻہوں طویل ہےمیں ایں ویلے صرف سرائیکی وسیب دےھک اللہ دےݙتےہوئے ٻلدے ݙیوےتوں سوجھلا گھن تےجہان تےدان کرینداں
سئیں شہباز تبّسمؔ۔
عظیم سرائیکی شاعر سئیں عاشق بزدار ، سئیں جمشید کمتر،
انہاں دی ہک کافی جیڑھی میکوں بہوں بھاندی ہے ݙیکھو تے ہوندی چَس تساں وی چاؤ:
او تتڑی نت روندی رہ ڳئی
اُمّہاتُ المؤمنین
حضرت حفصہ بنت عمر
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت حفصہ بنت عمر ݙیکھو
حضرت ام حبیبہ
تفصیلی مضمون کِیتے حضرت رملہ بنت ابو سفیان ݙیکھو
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
جڳ وسدا راجہ روہی دا
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
فقط ڈیہنہ وچ لکھیں دے لکھ ٻیٹھے پیسے کمیندے ہن
ارشیمیدس دا قنون
ارشمیدس نے ایہ قنون وی دریافت کیتا کہ کہیں ٹھوس شے کوں کہیں مائع دے اندر پورے طور تے ٻوڑ ݙتا ونڄے تاں اوں شے دے وزن وچ کمی آ ویندی ہے تے ایہ کمی اوں شے دے مساوی الحجم مائع دے وزن دے برابر ہوندی ہے۔ حکیم ارشیمیدس نے ایں قنون دی مدد نال شاہ ہیرو دے سونے دے تاج دا معمہ حل کیتا ہئی۔ اونکوں ایہ خیال پیدا تھیا ہئی کہ اگر شاہی تاج کوں پاݨی وچ ٻوڑ ݙیویجے تاں اوندے وزن وچ کمی پیدا تھیسی تے اگر تاج دے ہم وزن سونے دی ݙلی گھن کے اونکوں پاݨی وچ ٻوڑیجے تاں اوندا وزن گھٹ تھی ویسی۔ اگر ݙوہاں صورتاں وچ وزن دی ایہ کمی برابر تھئی تاں ایندا مطلب ہوسی کہ تاج خالص سونے دا ہے۔ تجربہ کرݨ تے اوں نے معلوم کر گھدا کہ جوہری نے تاج وچ کھوٹ ملائی ہئی۔ ارشمیدس نے ایں موضوع تے ہک مکمل کتاب لکھی۔ کتاب دا نام "ترݨ والے اجسام" ہے۔ جیہڑی دنیا وچ ماسکونیات تے پہلی تصنیف ہے۔
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
مگر او شام کوں لوکو جو واپس خالی گھر ویندے
حجۃ الوداع
خطبہ
خدا توں ݙرݨ والا انسان مومن ہوندے تے اوندا نافرمان شقی۔ تساں سب دے سب آدم دی اولاد وچوں ہو تے آدم مٹی توں بݨے ہن۔
خطبہ حجۃ الوداع دی اہمیت
اے خطبہ تمام دینی تعلیمات دا نچوڑ ہے۔ ایندا نقطہ آغاز اللہ تے اوندے بندے دے درمیان صحیح تعلق دی وضاحت کریندے تے بھلائی دی تلقین کریندے۔ خطبہ حجۃ الوداع اسلام دے معاشرتی نظام دے بنیاداں مہیا کریندے۔ معاشرتی مساوات، نسلی تفاخر دا خاتمہ، عورتاں دے حقوق، غلاماں نال حسن سلوک، ہک ݙوجھے دے جان و مال تے عزت دا احترام، ایہے او بنیاداں ہن جنہاں تے اسلام دا معاشرتی نظام ترتیب پیندے۔
شہباز تبسم
ٻَلدا ݙیوا
(بھکر)
کماد تے مل والے ( کسان دے ڈکھ دی داستان )
کماد دی فصل
جے ـ ݙی ݙبلیو ہووے بھانویں. بھانویں اتحاد ہووے سئیں
نہ نو سو مݨ تھیا ایکڑ جو ہر کئی ڈیکھ حیران اے
ذلیل ایں سال تاں لوکو میڈا ٻھتار تھی گیا ہے
لکھیں دے منہ اے قرضے دا جو سر تے بار تھی گیا ہے
اوشا اتھپ
ذاتی حیاتی
اوشا 8 نومبر 1947ء کوں بھارت دے ممبئی وِچ ہِک تمل ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہئی۔ انھاں دے پِیؤ ویدیاناتھ سومیشور سامی ہَن جیڑھے تمل ناڈو دے شہر چنئی نال تعلق رکھیندے ہَن۔
آسیہ
thumb|آسیہ بنت مزاحم دے ناں دی [[خطاطی]] آسیہ بنت مزاحم مصر دے باشا فرعون دی ذال ہَن۔ ٻہوں پارسا اَتے ہمدرد تِرِیمت ہَن۔ جہڑیلے موسیٰ علیہ السلام ڄَمّے تاں اُنّھاں دی اَمّاں سئیݨ نے اُنّھاں کُوں ہِک صندوق وِچ بند کر تے دریائے نیل وِچ وَہا ݙِتّا۔ جاں جو فرعون کُوں پتہ نہ لڳ ون٘ڄے اَتے اُوہ اُنّھاں کُوں قتل ناں کر ݙیوے۔ جیڑھے ویلے اِیہ صندوق فرعون دے محل دے نیڑے پُڄّیا تاں آسیہ نے صندوق کُوں ݙیکھ تے اِیکُوں دریا وِچُوں ٻاہر کڈھوا گِھدّا۔ سوہݨاں نِکّا ٻال نظر آیا تاں وݙّی پِرِیت نال اِین٘دی پرورش کِیتی۔
شہزاد ہمدم
غزل
اج تے کل اچ سانبھیئے لاتھن
خطبہ حجۃ الوداع
خطبہ حجۃ الوداع اچ حضور ﷺ نے ارشاد فرمایا:-
لوگو! میݙے ڳالہیں سݨ گھنو میکوں کجھ خبر نی کہ میں تہاݙے نال ایں قیام گاہ وچ ایں سال دے بعد ول کݙہیں ملاقات کر سڳاں۔
اللہ دی کتاب وچ مہینیاں دی تعداد اونہی ݙینہہ توں ٻارہاں ہے جݙݨ اللہ نے زمین و آسمان پیدا کیتے ہن، انہاں وچوں چار حرمت والے ہن۔ ترئے (ذیقعد، ذوالحجہ تے محرم) لگا تار ہن تے رجب تنہا ہے۔
خدا نے وراثت وچ ہر حقدار کوں اوندا حق ݙتے۔ ہݨ کہیں وارث کیتے وصیت جائز نی۔ لڑکا اوندا وارث اے جیندے بسترے تے پیدا تھیوے، زناکار کیتے پتھر تے انہاں دا حساب خدا دے ذمے ہے۔
وطن دا گیت
thumb|مُکھ پَنّاں ہٻڑاس پوتھی سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی ہِک لوک نظم۔
لالٹین
لالٹین (انگریزی Lantern) ہک قسم دی بتی ہے جیڑہی شمع دان وانگوں ٻلدی ھے۔ ایندے وچ مٹی دا تیل سٹیا وہندے۔ مٹی دے تیل آلے حصے اچ شیشہ لڳا ہوندے۔ جیہڑا لالٹین کوں ہوا دے ہوندے وی وسمنڑ نہیں ڋیندا۔ ہک کنے ڋوجھی جاہ سوکھیں نی سڳدوں۔ بجلی آوݨ کنے پہلے ایندا ہر صوبے اچ استعمال تھیندا ھئ۔ پسماندہ علاقیاں اچ اڄاں وی اے استعمال تھیندا پئے۔
وطن دا گیت
نظم
اَساں کُل دنیا دے جانی ہیں
آشا بھوسلے
ازدواجی حیاتی
١٩٤٩ء وِچ گنپت راؤ بھوسلے نال شادی کر گِھدّی جیڑھے لتا منگیشکر دے ذاتی سیکرٹری ہَن۔ بد قسمتی نال اِیہ شادی نا کام تِھی ڳئی۔
جسبیر جسی
کم کار آلی حیاتی
انّھاں نے پاسپورٹ اَتے زخمی جیسی پنجابی فلماں دی ریکارڈنگ دا اغاز کیتا 80 دے ݙہاکے دے اَخِیر وِچ اِنّھاں نے بیلے بلبیریو بیلے جئیں ریمکس البماں کِیتے وی ڳایا ہئی۔ انّھاں دی پہلی البم ریلیز 1993 وِچ چنا وی تیری چنانی ہئی۔ اوہ "چننا وی تیری چنی" دی میوزک ویڈیو وِچ چرنجیت آہوجا دے رَلّے نظر آئی ہَن۔ وَل 'دل لی گیئی' (1998) ، 'کڑی کڑی' (1999) ، 'نشانیاں پیار دی' (2001) ، 'جسٹ جسی' (2002) ، 'مخدہ چن ورگا' '(2004) اَتے' اخ مستنی '(2007) جئیں البم جاری کِیتیاں۔ انّھاں دا البم جسی بیک ین بیگ کو 2016 وِچ ریلیز کیتا ڳیا۔
افریقا وِچ زنانیاں
افریقی مُلخاں وِچ زنانیاں دی تاریخ دے حوالے نال ٻہوں سارے مختصر مطالعے کِیتے ڳئے ہِن۔     ٻہوں سارے مطالعے مخصوص مُلخاں اَتے خطّیاں، جیویں مصر، ایتھوپیا، مراکش، نائجیریا، لیسوتھو اَتے صحارا افریقا وِچ زنانیاں دے تاریخی کردار اَتے حیثیّت اُتے توجہ مرکوز کرین٘دے ہِن۔
ایتھوپیا
ایتھوپیا وِچ زنانیاں دے بارے وِچ ٻہوں گَھٹ مطالعے تھئے ہِن، جاں جو ٻہوں سارے مبصرین نے ایتھوپیا دی کُراڑی بھوئیں اَتے موسم دی پارُوں ایتھوپیا دیاں زنانیاں کوں حیاتی بھر جِنّھاں جسمانی اَوکھاں دا سامھݨاں کرݨان پون٘دا ہِے اِین٘دے اُتے تبصرہ کِیتا ہِے۔ جیویں جو نقل تے حمل دے مناسب ذرائع ناں ہووݨ دی وجہ توں بھاری سمان کُوں کن٘ڈھ تے لَݙَّݨ، ہَتھ نال مکئی پِیہَݨ، گھر وِچ کَم کرݨ، ٻالاں دی پرورش کرݨ اَتے کھاݨاں پکاوݨ وغیرہ۔
بنو اُمیّہ دے دور اِچ رائج عربی فنِ خطاطی
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
سرائیکی لوک نظم
رات قبر دی ݙینہہ حشر دا سر تے کڑکم باری بار
سرائیکی لوک ادب دے سالانہ ادبی جائزے
انہاں سالانہ ادبی جائزیاں وچ پورے ہک سال کے دوران شائع شدہ کتب، رسائل، جرائد، دینی ادب، لسانیات، بال ادب، سیاسی ادب فریدیات، تحقیق و تنقید، ثقافت، سرائیکی ادبی صنفی و نکیاں، افسانہ، انشائیہ، ڈرامہ ، سفر نامہ، سرائیکی نصابی کتب شاعری، شاعری دے انتخاب دے مجموعیاں ، ادبی ایوارڈ، ریڈیو، ٹیلی وژن توں نشری ادب، طنزو مزاح، تراجم تے مرحوم شعراء ادباء بارے مخصوص اتے محدود انداز وچ تذکرہ کیتا ویندے۔ جینکوں سالانہ ادبی گوشوارہ وی آکھیا ونج سگدے۔
بقول ڈاکٹر طاہر تونسوی:"’’اساں اینکوں سرائیکی زبان تے ادب دی ٻہوں وݙی خدمت قرار ݙیسوں تے ایندا فیدہ محققاں کوں وی تھیسی تے عام پڑھݨ آلیں کوں وی تے ایں طرح سرائیکی ادبی تاریخ لکھݨ وچ سہولت پیدا تھیسی‘‘"
ہُݨ گھر گھر بجلی آ ڳئی اے
سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی ہِک لوک نظم۔ ہُݨ گھر گھر بجلی آڳئی اے صَارِف دِا دل پڑپا گئی اِے ہُݨ بجلی بݨ تمَاشہ ڳئی وَت مَہنگی بے تحَاشہ تھئی اَکھ نُکڑی کھیݙدی راہندی اِے نِت لوڈ شیڈنگ ءِچ راہندی اِے ترسیل تاں بھَانویں گھٹ ڳئی اِے پر ''واپڈا" لیکھاؤٹ ڳئی اِے لوڈ شیڈنگ دا آیا دَورِے رات اندھارا کالی چورے ݙِینہَ کم دِی ترٹی چَوڑے اے بجلی عذاب تاں تھی ڳئی اِے شہری دا خون وی پی ڳئی اِے ایندی ساری کھٹی کھا ڳئی اِے ہُݨ گھر گھر بجلی آڳئی اِے ہُݨ تھِی اندھارا گھُپ ڳئے متقبِل وِی تاں لُک ڳئے اِیندا ٻل ما ہورا ڄو آندا اِے پر شخص کُوں اِے پڑپاندا اِے وِچ انکم ٹیکس وِی لڳیَا اِے سَرچارج وِی اِیں ءِچ لڳیا اِے اے جبر دَا منبع کامِل اِے واٹر تے پاور ڈِیویلپ مِنٹ ہِک وَکھری اِے اَتھارٹی اِے ڳچِیّ تے رَمبا پَارٹی اِے مزدور کُوں تاں کڑکا ڳئی اِے ہُݨ گھر گھر بجلی آڳئی اِے ہر ٻچّہ ٹیکس گزار تھِیَا ٻِل بجلی توں آزار تھِیَا سَرچارج اِضافی لڳیا اِے اِیں قوم کُوں رَڄ کے ٹھڳیا اِے ڄَݙاں جُون مہینہَ آندا اِے اِیندے تن دَا ماس وِی کھاندا اِے وَل وَاپڈا والے آدھے ہِن ساکُوں اُتّوں آڈرتھی ڳیا اِے ہُݨ ڄو مقسوم لِکھی ڳیا اِے بھَانویں کئی وَارِی ڄومَرونڄو اِیں ٻِل کُوں بیتک ءِچ بھرونڄو ساݙٰی سَیت پُٹھی تڑپا ڳئی اِے ہݨ گھر گھر بجلی آڳئی اِے اَڄ غریب تاں شودا کھاوے کیا ٻالاں کُوں پاہَنڈدا وے کیا ڄیڑھی پُونجی اُوندے وَسِّی اِے سبھو "واپڈا" نے کھسِیّ اِے شودے دِی گچی پَھسّی اِے حکومت ڄنہاں دِی آوَنڄّے اَتے ڄیکر اُندا وَس چلّے لوکاں کُوں لُٹ تے کھا ونڄے شالا ویلا چنگا وِی آوِے غریب کُوں سَوکھا سَاہ آوِے مہانگ تاں جِند مُکا ڳئی اِے ہݨ گھر گھر بجلی آڳئی اِے
رشید عثمانی
ڄم پل
خیر پور ٹامے آلی نال تعلق ہے
نمونہ کلام
چونڈھی پیندیں پولی پولی
میݙے نال غماں دی ٹولی
نَوِیں وَسّوں دِی تریہہ لوک نظم
لوک نظم
کتاباں قلمی لِکھیا ہوئیاں
ڳھوڑیاں کِیتے حَوضے ہَن
جانوراں دِی تاں ڳالھ اِی وَکھ اِے
شیخ حمید، حاکمِ ملتان
سلطان سبکتگین نے 281/283ھ وچ ملتان تے حملہ کیتا ہئی۔ جس تے شیخ حمید نے خراج ݙیوݨ منظور کر گھدا۔ شیخ حمید دا پتر شیخ نصر ہئی۔ مگر اس صوبہ ملتان تے حکومت کیتی یا نی اس دا کوئی حوالہ نی ملدا ۔
روزمرہ محاورے
روزمرہ عام ٻول چال کوں آکھیا ویندے جیویں جو اساں ہک ٻئے نال ڳالھ ُمہاڑ کریندے ہئیں۔ محاورہ علم صرف دی او اصطلاح ئِ جیندے ئِ چ لوظیں دے حقیقی معنی دے بجائے خاص معنے گھدے ویند ِن۔ جیویں جو میں ’’روٹی کھادی ‘‘ یا میں ’’قسم کھادی‘‘ دے معنیاں ئِ چ فرق ئِ۔ یعنی میں ’’روٹی کھادی ‘‘ حقیقی معنی ئِ چ استعمال تھئے جݙاں جو میں قسم کھادی مراد ی معنی ئِ چ استعمال تھئے۔ نوعیت دے لحاظ نال روزمرہ تے محاورے ئِ چ تھوڑا جیھاں فرق ئِ ۔ اے فرق کجھ ایں ہے۔ (۱)روزمرہ ئِ چ لوظ آپݨے اصلی تے حقیقی معنیں ئِ چ استعمال تھیندن ۔ جݙاں جو محاوے ئِ چ لوظ غیر حقیقی تے مجازی معنیں ئِ چ استعمال تھیندن ۔(۲) روزہ مرہ ہک تے ہک تو ودھ لوظیں تے مشتمل ہوندے جݙاں جو محاورہ ہک لوظ تے مشتمل نھئیں ہوندا۔ ایندی بݨت کیتے کم از کم ݙو لوظاں دا ہووݨ ضروری ئِ۔ (۳)روزمرہ ئِ چ مصدر دا ہووݨ ضروری کائینی جݙاں جو محاورے ئِ چ مصدر دا ہووݨ ضروری ئِ۔ (۴) کوئی لوظ اپنی حیثیت ئِ چ ۔روزمرہ نھئیں ہوندا جݙاںجو او جملے ئِ چ استعمال تھی کے روزمرہ بݨدے پر محاورہ جملے ئِ چ استعمال نہ تھیوے تاں وی او محاورہ ہوندے ۔(۵) روزمرہ دی پابندی دے بغیر درست ڳالھ مہاڑ نھئیں تھی سڳدی جݙاںجو محاورے دے بغیر وی ڳالھ مہاڑ درست تھی سڳدی ئِ۔ (۶) اے ضروری کائینی جو ہر روزمرہ محاورہ وی ہووے جݙاں جو اے ضروری ئِ جومحاورہ روزمرہ دا پابند ہووے ۔ دنیا دی کئی زبان وی ایجھیئیں کائینی جیندے ئِ چ محاورے استعمال نہ کیتے ویندے ہوون ۔ محاورہ زبان دا سݨھپ تے ڳاہݨاں ئِ۔ محاورے دے ورتݨ نال نظم ہووے یا نثر ݙوہائیں دا قد ودھ ویندے ایندے نال لوظیں دا ورتارا کھلدے تے تحریر ئِ چ باریکی تے لطافت پیدا تھیندی ئِ۔ ایندے استعمال نال لطیف جذبیئاں تے اچیاں سوچاں دا بھر پور اظہار کیتا ون٘ڄ سڳدے ۔ محاورہ جتھاں زبان دی وسعت کوں نشابر کریندے اتھاں زبان تے بیان تے لکھاری دی مضبوط گرفت کوں وی ظاہر کریندے ۔
شیر
آبادی
شیراں دی آبادی ہن صرف ٦٠٠٠ ہے۔
برصغیر
بھارت، پاکستان تے بنگلہ دیش دے ملکاں تے مشتمل علاقے کوں برصغیر (Sub continent) آکھا ویندے۔
وکھرےانداز. سرائیکی شاعری، رمضان آرائیں
سارے سر تیڈی آواز دے منتظر ساریاں پائلیں تیڈے پیر پاتیاں لگن
کیہری جاہ ہے کیندی کون کتھاں وسدے ساڈی تاں لکھ سال وی ایہیا جاہ ہوسی [11/30: ساہ دی تندڑی خفا تاں کائینی تھئی۔ اکھڑ گئی اے ہوا تاں کائینی تھئی۔
عشق اوکھا سفر ہا منڈھ لا دا۔ دھاڑ نکلی صدا تاں کائینی تھئی۔
(محمد فرحان شامی) [11/30, : میں تاں اپنڑاں پیار مکمل کوہنی کرنڑاں میڈے کیتے وادھو  رگ  دا  بندہ  گولو
مونڈھےہن پئےمونڈھےتلےدھڑ وی کھڑے ایویں کرو   تساں   میڈا   چہرہ  گولو
میں وی تسا میڈا لشکر تسا کھڑے تھل دے ٹبے کھٹو وچوں دریا گولو
سک دے بزار ءن مونجھ دے وپار ءن اساں گھاٹے نفعے سارے اللہ اتے چھیڑے ہن
(اخلاق مزاری: تیتھوں سب کجھ لٹایا ونج سنگدئے جسم روح توں وتایا ونج سنگدئے
ہاں ڈکھایا ہوی مگر وت وی تیکوں ہاں نال لایا ونج سنگدئے
کتھئیں پرائے فساد کیتے....... کتھائیں ذاتی مفاد کیتے کتھاں کتھاں ساکوں دوستاں استعمال کیتئے کمال کیتئے
محمدظہیراحمدمہاروی [12/4, 18:01]: جیوݨی
ماء ٻولی دی جڳ ݙیہاڑ
250px|ڈھاکہ میڈیکل کالج وچ شہید مینار
وکھرےانداز. سرائیکی شاعری، رمضان آرائیں
تیڈے بعد قیامت ھئ اشتر میکوں جئیں جھنڑکاۓ تیکوں حال ڈیساں... [12/4, 23:16]: اُو بھاگ بَھمبُھور دا لُٹ گِیا ھا۔
[12/4, 23:17]: جیکوں کھیڈ بنڑا کے تروڑ سٹی میڈے گالھے بال ھن آلھنڑیں وچ"
مصر وِچ نسائیت
مصری تَرِیخ وِچ تِرِیمتاں
ابتدائی مصری تَرِیخ (ݙیکھو: قدیم مصر) وِچ، وِچار کِیتا وین٘دا ہئی جو مصری معاشرے وِچ تِرِیمتاں دا مقام مرداں دے برابر ہئی۔ مثال دے طور تے، قدیم مصری مذہب وِچ مؤنث دیوتاؤاں نے اہم کردار ادا کِیتا، اِنّھاں کرداراں دی نشاندہی کِیتی ون٘ڄ سڳدی ہِے۔ جیڑھے مذکور دیوتاؤاں کِیتے ہِکّو جئیں اہمیّت دے حامل ہِن۔ دیویاں جِین٘ویں موط، آئی سس، اَتے حتحور نے انسانی سرگرمیاں دے ٻہوں سارے شعبیاں اُتّے حُکمرانی کِیتی۔ ٻہوں سارے مہان٘دریاں دا وِچار ہِے جو اِیں طرح دی دیویاں دی وݙّی حیثیّت فرعونی معاشرے وِچ تِرِیمتاں دی اُچّی حیثیّت دی نشاندہی کرین٘دی ہِے۔
نستعلیق اتے ٻئے خط
thumb|خطِ نستعلیق
خطِ نستعلیق شکستہ شفیعہ دا حسین اَنداز
نمبر 2:  خطِ شفیعہ
چٹݨی
تیاری
کچّے ادرک اَتے تھوم دا پیسٹ، اَتے ساوی مرچ دا پیسٹ ذائقے کوں تَکڑائی بخش بݨاوݨ کِیتے استعمال کِیتا وین٘دا ہِے۔
المطیع للہ
ابو القاسم الفضل بن المقتدر (عربی: ابوالقاسم الفضل بن المقتدر) جیہڑے اپݨے دور خلافت دے لقب المطیع للہ (انگریزی: Al-Muti) نال پہتر طور تے ڄاݨے ویندے ہن، بغداد وچ عباسی خلیفہ ہن جنہاں دا دور خلافت 946ء توں 974ء تک ہئی۔
ساوی چِڑی
جیویں جو تساں انگریزی ءچ ایندا ناں (Green-Bee Eater)  پڑھے تاں ایندا مطلب وی سمجھ ڳئے ہوسو۔ساوی چیڑی ماکھی کھاوݨ آلی۔مطلب ایندی پسندیدہ خوراک ماکھی ہے۔ماکھی کوں پکڑ کے پہلے اوندے ءچوں زہر کڈھیندی ہے کہیں لنگڑی یا تار تے چھک چھک کے آپݨی چُنج مریندی ہے جیندے نال ماکھی دی زہر نکل ویندی اے۔ایندی چُنج لمبی ہوندی اے۔اے تقریباً فروری دے آخر اچ آندی ہے تے مارچ تئیں ساڈے تھل دے علاقیں اچ رہندی ہے۔اے آپݨاں آہلݨاں زمین دیوچ کھُڈ کھٹ کے ٻنڑیندی ء جیندی لمبائی ست توں اٹھ میٹر ہوندی ہے۔اے تقریباً اٹھ انڈے لہیندی ہے تے ٻچے تقریباً 28 ڈنیہہ اچ ڃم ویندن۔ہمیشہ اوچے وݨ تاراں تے ٻہندی اے۔ٻہوں ہوشیار رہندی بندے کوں آپݨے توں ٻہوں دور رکھیندی ہے۔ایندے بارے خاص ڳالھ اے جو نر ساری زندگی ہکی مادی نال گزریندے۔کجھ ریکارڈڈ فوٹو ٻݨاں سگیاں
خطوطِ نبوی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم
خط بنام شاہ حبشہ
بسم الله الرحمن الرحيم من محمد رسول الإسلام إلى النجاشى ملك الحبشة: سلام عليك إنى أحمد الله إليك ،الله الذي لا إله إلا ہو الملك القدوس السلام المؤمن المهيمن، وأشهد أن عيسى بن مريم روح الله وكلمته ألقاها إلى مريم البتول الطيبة الحصينة، فحملت بعيسى فخلقه الله من روحه كما خلق آدم بيده، وإنى أدعوك وجنودك إلى الله عز وجل، وقد بلغت ونصحت فاقبلوا نصحى، والسلام على من اتبع الهدى۔
جسویندر برار
جسویندر برار (انگریزی: Jaswinder Brar) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 8 ستمبر 1973ء) ہِک ہندوستانی لوک ڳائیکہ ہِن جیڑھی پنجابی ٻولی وِچ ڳان٘دی ہِن۔ اُوہ ہِک ڳائیکی دے نال، ماڈل، ڈانسر اَتے تھیٹر اداکارہ وی ہِن۔ اُوہ پنجابی لوک اَتے بھنڳڑا ڳان٘دی ہِن اَتے اِیکوں لوک ملکہ دے ناں نال سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔ اُوہ اپݨے سٹیج شوز کِیتے مہان٘دری ہِن اَتے اِنّھاں کوں اکھارہیہ دی راݨی آکھیا وین٘دا ہِے. اوہ خاص طور تے اپݨے لوک تاتھ کِیتے مہان٘دری ہِن۔ اِنّھاں نے اپݨے کَم کار دا اَغاز 1990ء وِچ "قیمتی چیز" ناویں البم نال کِیتا ہئی۔ اُوہ 8 ستمبر 1973ء کوں پنجاب دے شہر، سرسا وِچ ڄَمّی ہئی۔ اُوہ اَتے بابو مان ݙُون٘ہائیں مہان٘درے پنجابی لوک ڳائیک ہِن۔ اِیہ بابو مان نال رَل تے وی ڳان٘دی ہِن۔
روما گوہا ٹھاکرتا
ذاتی حیاتی
روما نے 1951ء وِچ کشور کمار نال شادی کِیتی ہئی اتے ایں شادی توں انھاں دے ہِک پُتر امیت کمار ہَن۔ 1958ء وِچ اِیں ڄوڑے دی طلاق تھی ڳئی اتے روما نے 1960ء وِچ اروپ گوہا ٹھاکرتا نال شادی کِیتی۔ اِیں شادی توں انھاں دے ݙو ٻال، ایان اتے سرمونا تھئے۔ سرمونا وی ہِک ڳائیکہ ہِن۔
کنفیوشس مت دے کتاباں
ایں مذہب کوں اکثر مذہبِ کتب آکھا ڳیا ہے۔ ایندی متعدد کتب وچوں لُن یو (Lun-yu) یعنی گلدستۂ تحریر اہم ترین ہے کیونکہ ایندے مطالعہ نال ایندی تعلیمات دا سمجھݨا آسان ہے۔ ایہ کنفیوشس دے ملفوظات دا مجموعہ ہے جیہڑا اوندے چند شاگرداں نے اوندی وفات دے بعد تالیف کیتا۔ ایندے وچ زندگی دے ہر پہلو دے حقائق کوں عام فہم کہانیاں تے عمدہ تمثیلاں وچ بیان کیتا ڳیا ہے۔ ہک ٻئی کتاب کنفیوشس دی طرف منسوب ہے، اوندا ناں ”علم عظیم“ (Great learning) ہے۔ ہک ٻئی کتاب بنام اعتدال دا اصول (Doctrine of the Mean) کنفیوشس دے پوترے زیسی (Zisi) دے ناں نال منسوب ہے لیکن حقیقتاً اوہ لی چی (Li-Chi/Liji) تے مین شس (Mencious) دی کتاباں دا اکتریہواں باب ہے۔ انہاں دے علاوہ پنج ٻیاں قدیم کتاباں ہن جیہڑے قدیم روایات دے مطابق کنفیوشس دی ادارت وچ لکھیاں ڳئیاں ، اوہ ایہ ہن:
نواب مظفر خان
تریجھا حملہ 1807
ستواں حملہ 1817
میں ہوآں پٹھاݨ، سلام کروں سکھوں کو؟ میـــرے من اندر تیغ وار ہونے کا چـــاہیں
کنفیوشس مت
موجودہ چین وچ سوشلزم دی آمد دے بعد تمام مذاہب تے پابندی ہے، جنہاں وچ بطور خاص کنفیوشس مت، ٻدھ مت تے تاؤ مت ہن لیکن انہاں دے پیروکار ول وی کروڑاں وچ ہن۔ کنفیوشس چونکہ الہامی مذہب نی لہٰذا ہک فرد کنفیوشسی رہندے ہوئے ٻدھ وی بݨ سڳدے، تاؤ وی تے مسلم وی۔
تَھل مارُو اپَینڈا سَارا لوک نظم
لوک نظم
گُنگ دامی دا ویلا لݙ ڳئے۔!
ہُݨ سُݨِیسی ساݙٰی بانگ
تھِیسم ہِک ٻلانگھ"
سید نصیرالدین الناصر
سید نصیر الدین الناصر بن مہدی العلوی الرازی اصلاً ماژندرانی ہے۔ ماژندران وچ پیدا تھیا۔ نشوونماء رے شہر وچ تے دین دی تحصیل بغداد وچ کیتی تے وفات وی بغداد وچ ہی تھئی۔ 617ھ/ 1220ء وچ فوت تھیا۔ اے عباسی خلیفہ ناصر دا وزیر ہئی۔
شمالی کوریا وِچ زنانیاں
چین وِچ استحصال
شمالی کوریا دے تعلقات دُنیا دے وَدھ تر مُلخاں دے نال کائے نِھیں یا ٻہوں چنڳے کائے نِھیں۔ تاہم ہِک استثناء چین ہِے، جین٘دے نال مُلخ دے تعلقات چنڳے ہِن اَتے ہِک محدود حد توڑِیں لوک شمالی کوریا توں چین آن٘دے وین٘دے رہن٘دے ہِن۔ ٢٠١٩ء وِچ لندن دی ہِک غیر سرکاری سماجی تنظیم دی رپورٹ دے مطابق شمالی کوریا دیاں ہزاراں زنانیاں اَتے چھوہِریں کُوں چین وِچ دھندّا کرݨ کِیتے مجبور کِیتا وین٘دا ہِے۔ کوریا فیوچر انیشیٹو ناویں اِیں تنظیم دے مطابق اِنّھاں وِچ اکثر زنانیاں کوں اڳوا کر تے دھندّا کرݨ کِیتے ویچ ݙِتّا وین٘دا ہِے یا چینی مرداں نال شادی کِیتے مجبور کِیتا وین٘دا ہِے۔ رپورٹ وِچ آکھیا ڳیا ہِے جو جرائم پیشہ تنظیماں کِیتے اِیں کارُوبار دی سالانہ مالیت ݙاہ کروڑ ڈالر ہِے۔
شیرِ پنجاب توں عثمان بزدار تائیں
'شیرپنجاب' توں عثمان بزدار تئیں