cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الناصر لدین اللہ
نسب
ابوالعباس احمد بن المستضی بامر اللہ بن المستنجد باللہ بن المقتفی لامر اللہ بن المستظہر باللہ بن المقتدی بامر باللہ بن ذخیرۃ الدین محمد بن القائم بامر اللہ بن القادر باللہ بن المتقی باللہ بن المقتدر باللہ بن المعتضد باللہ بن الموفق باللہ بن المتوکل علی اللہ بن المعتصم باللہ بن ہارون الرشید بن المہدی باللہ بن ابو جعفر المنصور بن محمد ابن علی ابن عبداللہ بن علی ابن عبداللہ بن عباس رضی اللہ عنہ ابن عباس بن عبد المطلب ابن عبدالمطلب الہاشمی۔
الٰہ آباد یونیورسٹی
مصنفین
شاعر تے مصنفاں اچوں فراق گورکھپوری، اردو تے انگریزی مصنف، ہری ونش بچن، مصنف، کملیشور
جوہی
جوہی ضلع دادو سندھ پاکستان دا قدیم شہر ہے۔ جوہی اصل جوہے دا مونٹ ہے جنہں دا مطلب جھڳٹا یا ننڈھا جھنگ ہے۔ جوہی دی پہچان قبی اے جو اصل وچ شو دا مندر اے۔
چندر گپت موریا
مہاراجہ ہندوستان، چندر گپت موریا، تحقیق دے مطابق، میانوالی ضلع دے قدیم پپلاں وچ ٣٤٣ قبل مسیح وچ ڄمیا تے ٢٩٧ قبل مسیح وچ وفات تھئی. ایں شہر وچ ابتدائی حیاتی گزری. ایندا تعلق نند چندر خاندان نال ہئی.
تاریخ یونان
‘‘‘گریس‘‘‘ (انگریزی:Greece), سرکاری نام “ہیلینک ریپبلک“ (Hellenic Republic) (یونانی: Ελληνική Δημοκρατία Ellīnikī́ Dīmokratía ) جنوبی مشرقی یورپ وچ موجود ہک ملک اے، جس دے حدود وچ، شمال وچ البینیا، بلغاریہ تے ماضی دے یوگوسلیویائی مقدونیہ (FYROM)، مشرق وچ ترکی، بحیرہ ایجیئن، جنوب وچ بحیرہ ایونی موجود ہے۔
تاریخِ انبیاء علیہم السلام
اسلام وچ نبی یا رسول او انسان ہوندا ہے جیہڑا خدا دی طرفوں ہک خصوصی مقصد واسطے انساناں دی رہنمائی کیتے بھیڄا ویندے ۔آسمانی مذاہب دی تعلیمات دا سارا دارومدار انبیاءؑ دی تعلیم و تبلیغ تے ہے. ایں باب وچ چند مشہور انبیاء دا جائزہ گھدا ڳیا اے.
ایشیاء
ایشیاء دے خطے
ایشیا دی بیشتر آبادی دا ذریعۂ معاش زراعت ہے تے چند ممالک وچ تاں صنعتاں بہت ہی گھٹ ہن۔ مشرقی چین تے روس وچ بھاری صنعتاں قائم ہن لیکن سب توں صنعتی پیداوار دے لحاظ نال جاپان سرفہرست ہے۔ جاپان برقی و جدید ٹیکنالوجی دی صنعت وچ عالمی قائد سمجھا ویندا ہے جبکہ تائیوان، جنوبی کوریا تے سنگاپور وی برقی مصنوعات تیار کریندے ہن۔ حالیہ سالاں وچ تائیوان تے ملائیشیا دی معیشتاں نے بڑی ترقی کیتی ہے تے انہاں کوں "ایشین ٹائیگر" آکھا ویندا ہے۔
واگنر گروپ
واگنر گروپ دے کاروائیاں تے مقامات
واگنر گروپ نے دنیا بھروچ مختلف تنازعات تے عملیات وچ شرکت کرن٘ کیتے بین الاقوامی توجہ حاصل کیتی ہے۔ اہیہ خاص طور وچ اپن٘ے اکشنز کیتے یوکرائن تے شام  مشہور ہین٘۔
گروپ دے کارنامیان٘ نے کئی تشویشاں کون٘ ہوا ݙتی اے۔ ایہندے روسی حکومت دے نال متعلقہ الزامات نے ایہندے اہداف تے حوصلیاں تے تبصرے کون٘ ودھائی ڈتی اے۔ جبکہ روسی حکومت آفیشل طور تے واگنر گروپ دے نال کءیہن٘ وی تعلق کون٘ رد کریندی ہے، کئی ذرائعیان٘ وچ انہان٘ ڈُؤھ  اداریاں دے درمیان٘ قریبی تعلقات دا اشارہ ڈتا گیا اے۔
محمد بہادر شاہ ظفر
بہادر شاہ ظفر دی ہک مشہور غزل
کہہ دو اِن حسرتوں سے کہیں اور جا بسیں
الہادی
وفات
15 ربیع الاول 170ھ، 786ء کوں سوا سال دی حکمرانی دے بعد ہادی اچانک وفات پا ڳیا۔ مرݨ توں پہلے ایں نے ہارون دی ولی عہدی دی تصدیق کیتی تے ایں طرح جھگڑے دی ہر صورت ختم تھی ڳئی۔
سرائیکی لوک نظم اساں مُسلم ہیں
ساݙے دِل وِچ چانݨ وسیا اے
وَکھری ڳالھ م م رمضان ارائیں
(ایم فل سرائیکی)
عمران شاکر مہروی
نمونہ کلام
اے جھئیں اندھار توں گزر گیاں
میں فجر دا ہار توں گزر گیاں
میں تیڈے سنسار توں گزر گیاں
عمران سولنگی
غزل
تیڈے چیتے کنوں اقرار لہہ گے
ستمگر ڈیکھ تے کیوں مونھ لُکیندیں
جیڑھے ھاں مقام تے
فادر ݙے
مونڈھے چڑھ تے کھیڈدا ہامی
سامھے اوندے مار گھنیں ہا
امڑی کولوں پچھداں جیکر
رورو بُکھا رات کوں سمداں
کوٸی شے دی بس لوڑھ نی میکوں
ہک حکایت
حکایت
میں موت ہاں ' تیڈے پَے کوں گِھنڑ کیتے آئی ہاں ' میں اینکوں موت دے دَگ اُتے نال اپنڑے نیساں ' تو اینکوں چھیکڑی پھیریں ڈیکھ گِھن مِل گِھن ' اوہ تریمت روونڑ پئے گئی ' بال میڈا چالیہ ڈینہ دا پورا حالیں تھیا نئیں ' ایں پیو اپنڑا ڈِٹھا نئیں ' میں کلہی اینکوں کینویں پَلیساں ' میں اینکوں پیو ایندا کینویں ڈِکھیساں ' کھوہی وچوں پانڑی میں کینویں چِھکیساں ' شہر بہوں دور ہے میں گھر کیتے کھنڈ لونڑ گھیو کینویں اَنیساں ' تو مائی اِتھاہیں بیہ تیکوں جوار دے ڈھوڈے مِٹھے ڈیواں ' ٹھڈا پانڑی کھوہی دا پِلواواں ' میڈا نکا جہا بال اے ایندے پیو کوں نہ گِھن ونج
جنوب مشرقی ایشیاء
جنوب مشرقی ایشیا (south-eastern asia) یا شرق الہند براعظم ایشیا دا ہک خطہ ہے جیہڑا انہاں ممالک تے مشتمل ہے جیہڑے جغرافیائی طور تے چین دے جنوب، بھارت دے مشرق تے آسٹریلیا دے شمال وچ واقع ہن۔ ایہ علاقہ مختلف پرتاں دے درمیان واقع ہے ایں واسطے زلزلے تت آتش فشاناں دے پھٹݨ دے واقعات رونما تھیندے رہندن۔
نصیحت سرائیکی لوک نظم
سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی سرائیکی وسیب دے رشوت دے مسئلے کُوں بیان کرین٘دی ہوئی ہِک سرائیکی لوک نظم: ۔
نصیحت
اُو کُوں نہ کوئی خطرہ پوسی
زیادہ ٻال جَمیدن ڄو۔!
عباس برمانی
اݨ کھُٹ پندھ
رات اندھارے نگلنڑ آون
سبز باغ ہاؤسنگ سکیم (انشائیہ)
= سبز باغ ہاؤسنگ سکیم  (انشائیہ) =
(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)
شاکر حسین راقب
نمونہ کلام
رویندے یار غم رہ ڳئے اساں خاموش رہ ڳئے ہیں
قطعہ
ناتاں میں وچ ماریا ویسے
ݙوہڑہ
شاکر حسین راقب.
سمجھا نسے
دین ول ایمان کو سمجهاں نسے
سݙ آندے ہر روز جو او یار دا
تہوں تاں راقب حال اوکهے ہن ساݙے
غزل
ہوا گهل پئی کوئی نفرت دی پئی سینے دهوڑ جم دی هے
اکهیں ہوون پیا میݙیاں تیݙے بهالے وی ہوون پئے
عباس سیفی
غزل
کیا کراں ایجھی طبیعت دا بھلا
کیا ݙساواں حال سیفؔی مُونجھ دا
شاکر حسین راقب
غزل
بیا تهی ڳئے ہݨ او بیا بهلدا ویندے
ساہ سلامت اے اوندی علامت تاں هن
میݙی زندگی و دی بیکار گزرے ہا
میݙا جیکر میکوں پنل نہ ملدا*
راقب داریاں مکدیاں ویندین
کانے کاہیں مکدیاں ویندین
پینگهاں لاہیں مکدیاں ویندین
اوندا چہرہ اوندیاں زلفاں تے چینچل چال بهل بهل ہئی
او راہ یاد ء او جاہ یاد ء ای دل پاگل دی چاہ یاد ء
او دهو کے اج لہا چهوڑیے اوندے ہتهے دی مل ہاسے
محمد ثقلین قیس
نمونہ کلام
ساڈے شجرے وی ہِک پیغمبر دے نال ملدِن
نظم
بادشزادی کے آکھا ہِئی ؟
تیڈی سیج تھوں سوہنڑاں تھل اے
ککی ریت دا شیش محل اے
کافی
انگلیں دے ہِک ہِک پُور تے ہِک ناں پڑھم کلماں پڑھم
لیلٰی دی ونج تے بھال کر مجنوں دا وی کوئی حال سُنڑ
چھاں چھاں دی چھاں تے دھپ تھئی گنگی الیندے چُپ تھئی
غزل
تو بس میڈی بنری ہِویں, چڑتل والی خیراں ہونی
کافی عرصے بعد سُنجانڑِم مُرلی والے ساز اے تیڈے
چولستان دی زراعت
چولستان دیاں او نہراں جنھاں وچ صرف فلڈ دے دوران پاݨی چھوڑیا ویندا ہااُنھاں وچ تقریباً ہُݨ مستقل پاݨی شروع تھی ڳئے اتے چولستانی کاشتکار اُنھاں نہراں دے پاݨی نال احٖ ہزاراں ایکڑ چولستانی رقبہ آباد کریندا کھڑے۔مشرف دَور وچ اساں کاشتکاراں دی فلاح سانگے جدوجہد کریندیں ہوئیں جیل وی ڳئے ہئیں اساں ایں سچ دے سفر اچ کݙاہیں پریشان نی تھئے اساݙی سچائی تے عملی جدوجہد دی وجہ توں احٖ وی ہزاراں چولستانی اساݙے نال جُڑئیے ہوئے ہِن۔ ریاست بہاول پور دے واسی ہووݨ دی وجہ توں اُنھاں ایں ڈُٖکھ دا اظہار وی کیتا جو پاکستان نال وفا کرݨ والی ایں مُسلم ریاست نال کہیں دَور وچ چنگائی نی کیتی ڳئی۔
لولی
لولی ݙیندی ہاں میں رتی دے راوے
لولی ݙیندی میں ݙے نہ واری
تیݙا ڄمدا جیوے لال
؂تیݙا جمدا جیوے لال ، لو لی لال کُوں ݙیواں
تیݙا ڄمدا جیوے لا ل ، لولی لال کُوں ݙیواں
سِرتے ݙیواں ٹوپیاں ، ہَتھیں ݙیواں پُھٹی
بال تیݙا لاݙلا کھِݙاون والی پھُپھی
سِرتے ݙیواں ٹوپیاں ، ہَتھیں ݙیواں میݨ
اللہ ہُو
لوَا ݙے کھُوہ
اللہ اللہ تُوں
ٻوݙے پئے ڳئی جُوں
کاکے دی آئی ماسی
جیوے کاکے دا گھوڑا
قیس مسیح
قیس مسیح دیروی ہک صحافی ہے۔
ستارہ نور
ستارہ نور سرائیکی شاعر ہے۔
تاریخ پاکستان
صوبہ ملتان بطور صوبہ خلافت اسلامی
ملتان بول ملاستہان توں بݨیا اے جیڑا سورج دیوتا دا ایتھے اک وڈا مندر ہائی۔ یونانی سکندر وی ایتھے آیا ہائی۔664 چ اموی خلیفہ معاویہ دا جرنیل مہلب بن ابی صفراہ ایتھے آیا ہائی۔ پر اسلامی دنیا نال گوڑا جوڑ اموی خلیفہ ولید بن عبدالملک دے ویلے ہویا جݙاں بنو امیہ دی فوج اودے جرنیل محمد بن قاسم نال ملتان آئی تے ملتان پکا اسلامی دنیا نال جڑ گیا. ملتان تے عرباں نے پہلی صدی ہجری وچ قبضہ کر گھدا ہڑی تے اے اس وقت تک خلافت دے زیر اثر ریہا جݙݨ تک مرکزی حکومت مضبوط رہی۔ مگر خلافت عباسیہ دی کمزوری نال دور دراز دے علاقے خود مختار تھی گئے، تے ایں وجہ نال ملتان دا صوبہ (موجودہ خطہ سرائیکستان) وی خود مختار تھی گیا۔ اے اگرچہ ابتدا وچ منصورہ دے ماتحت ریہا، مگر تریجھی صدی ہجری دے وسط وچ ملتان، سندھ توں علحیدہ تھی تھی کے ہک خود مختار ریاست بݨ گیا۔ اتھوں دے اوں وقت دے مورخین تے جغرافیہ داناں دے بیانات توں معلوم تھیندا ہے کہ ملتان وچ سامہ بن لوی کی حکومت ہئی جیہڑا قریشی نسل تے سنی ہئی تے عباسی خلفاء دا خطبہ پڑھدے ہن.
سلطنت مغلیہ دا دور
سلطنت مغلیہ دے دور کوں برصغیر پاک و ہند وچ مسلماناں دی تاریخ دا سب توں طویل تے سنہرا دور قرار ݙتا ویندے.مغلیہ سلطنت 1526ء توں 1857ء تک برصغیر تے حکومت کرݨ والی ہک مسلم سلطنت ہئی جس دی بنیاد ظہیر الدین بابر نے 1526ء وچ پہلی جنگ پانی پت وچ دہلی سلطنت دے آخری سلطان ابراہیم لودھی کوں شکست ݙے کے رکھی ہئی۔ مغلیہ سلطنت اپݨے عروج وچ تقریباً پورے برصغیر تے حکومت کریندی رہی، یعنی موجودہ دور دے افغانستان، پاکستان، بھارت تے بنگلہ دیش دے ممالک تے مشتمل خطے تے انہاندا دور دورہ ہئی۔سلطنتِ مغلیہ دا بانی ظہیر الدین بابر ہئی، جو تیمور خاندان دا ہک سردار ہئی۔ ہندوستان توں پہلے او کابل دا حاکم ہئی۔ 1526ء کوں سلطنتِ دہلی دے حاکم ابراہیم لودھی دے خلاف مشہورِ زمانہ پانی پت دی جنگ وچ بابر نے اپݨی فوج تقں ١٠ گُنا طاقتور افواج نال جنگ لڑی تے انہاں کوں مغلوب کر ݙتا کیونکہ بابر دے کول بارود تے توپاں ہن جبکہ ابراہیم لودھی دے پاس ہاتھی ہن جو توپ دی آواز توں بدک کے اپݨی ہی فوجاں کوں روند گئے۔ ایویں ہک نویں سلطنت دا آغاز تھیا۔ اس وقت شمالی ہند وچ مختلف آزاد حکومتاں رائج ہن۔ علاوہ ازیں او آپس وچ معرکہ آرا ہن۔اے ڳالھ واضح ہے کہ مغل سلطنت دا سرکاری مذہب اسلام ہئی تاہم اکبراعظم دے دور وچ کچھ عرصے تک اکبر دا ایجاد کردہ مذہب (دین الٰہی ) رائج کرݨ دی کوشش کیتی گئی ہئی۔ لیکن اس دا عوام تے کوئی اثر نہ پیا تے او بہت جلد ہی ختم تھی گیا۔ باقی تمام شہنشاہواں دے دور وچ اسلام ہی سرکاری مذہب ہئی اور مغل شہنشاہان اسلام دے بہت پابند ہوندے ہن۔ انہاں وچ اورنگزیب عالمگیر زیادہ شہرت رکھدے ہن۔ باقی شہنشاہ وی اسلام دی پیروی دے لحاظ نال ڄاݨے ویندے ہن۔ انہاں نے نہ صرف اسلامی قوانین رائج کیتے اور اسلامی حکومت کوں برصغیر دے کونے کونے وچ پھیلاوݨ دی بھرپور کوشش کیتی۔مغل ثقافت وی عمومًا اسلام تے مشتمل ہئی۔
ایسٹ انڈیا کمپنی دے جارحانہ عزائم
برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی یا برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی یا برطانوی شرق الہند کمپنی جینکوں انگریزی (British East India Company) آکھا ویندا ہے، جزائر شرق الہند وچ کاروباری مواقع دی تلاش دے کیتے تشکیل ݙتا گیا ہک تجارتی ادارہ ہئی تاہم بعد ازاں اس برصغیر وچ کاروبار تے نظراں مرکوز کر گھدیاں تے اتھاں برطانیہ دے قبضے دء راہ ہموار کیتی۔ 1857ء دی جنگ آزادی تک ہندوستان وچ کمپنی دا راج ہئی۔ اس دے بعد ہندوستان براہ راست تاج برطانیہ دے زیر نگیں آ گیا۔
میسور دی ریاست تے حملہ تے ٹیپو سلطان دی شہادت
ٹیپو سلطان 4 مئی، 1799ء وچ سرنگا پٹم، ہندوستان وچ انگریزاں دت خلاف لڑدے ہوئے انتقال کر گئے۔ اور ایں دوران قرآن دء آیٰت پڑھدے ہوئے، انہاں دا قتل تھیا۔ایں طرح میسور دی سلطنت تے انگریز دا قبضہ تھی ڳیا.
سرائیکی سردار، رائے احمد خان کھرل دے انگریزاں نال جنگاں تے شہادت
رائے احمد خاں کھرل (1776ء-1857ء) 1857ء دء جنگ آزادی دے دوران نیلی بار دے علاقے وچ مقامی قبیلیاں دی برطانوی راج دے خلاف بغاوت (گوگیرہ بغاوت) دے رہنما اور سالار ہن۔ 21 ستمبر کوں انگریزاں تے سکھوں دے فوجی دستیاں نے گشکوریاں دے قریب 'نورے دی ڈل' دے مقام تے دورانِ نماز احمد خان تے حملہ کر ݙتا۔ احمد خان تے انہاں دے ساتھی بڑی بہادری نال لڑدے ہوئے شہید تھی گئے ۔
انگریز دے خلاف سرائیکی سردار، اسلم خان ملغاݨی دی جدوجہد
ڈیرہ غازیخان دے سردار جیہڑے انگریزاں دے کتے دھنواوݨ تے انہاں دے گھوڑے چھکݨ تے مراعات حاصل کریندے ریہے۔ جنہاں دے نسلاں خوب تکبر وچ ہن. مگر ݙوجھی جانب اصل مسلمان تے اصل وسیبی ڈیرہ غازیخان، تونسہ شریف نال تعلق رکھݨ والے ہک عظیم سرائیکی رہنما سردار اسلم خان ملغاݨی جنہاں نے برصغیر وچ سب توں پہلے انگریزاں دے خلاف عدم تعاون تحریک چلائی، تے اس دے نال نال اپݨے علاقے دے لوگاں دت معاشی حالات کوں بہتر بݨاوݨ کیتے ہک زرعی بینک وی تشکیل ݙتا جس وچ صرف اناج،  بھوں تے ݙوجھے زرعی ضروریات دے چیزاں رکھے ویندے ہن ول بعد وچ ضرورت منداں وچ تقسیم کر ݙتے ویندے ہن۔بعد ازاں انگریزاں نے انہاں کوں جلاوطن کر ݙتا تے او افغانستان وچ ریہے تے فوت وی اتھائیں کابل وچ تھئے.
صوبہ ملتان تے رنجیت سنگھ دا حملہ تے نواب مظفر خان سدوزئی دی شہادت
دشمن سڑسن ݙس ہاں ساکوں
ݙو جون اساݙی قوم (سرائیکی قوم)دا تاریخ اچ کالا کلار ݙیہنہ ھے،ݙو جون کوں سکھ فوج نے ملتان تے قبضہ کر تے سرائیکی وسیب دے خطے کوں اپنڑے چک (غلامی) اچ گھن گھدا،تے اے غلامی 200 سال گزرن دے بعد وی جاری ھ ،ہنڑ تہاکوں سارے ظلم دا حال ݙیواں ۔ سنڑو ۔۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی ملتان فتح کرن واسطے ١٨٠٢، ١٨٠٥،١٨٠٧، ١٨١٠، ١٨١٦،تے ١٨١٧ اچ مسلسل چِھ واری حملے کیتے، لیکن نواب مظفرخان سدوزئی(شہید) دی اگواݨ اچ ملتان دے لوکاں نے شہردا بھرپور دفاع کر تے ، ِچھ دے ِچھ حملے ناکام بنڑا ݙتے، جیندی وجہ نال ملتان دے ناقابل تسخیرہونڑ دا تاثر پختہ تھیا۔ افسوس نال ݙوجھے پاسوں نواب آف بہاولپورصادق محمدخان عباسی (دوئم) 70ہزارروپے سالانہ خراج اداکرݨ دا معاہدہ کرتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناپاک قدم دور کر ݙتے، یعنی غلامی قبول کرگھدس۔رنجیت سنگھ کانڑے نے 200 سال پہلے 2 جون 1818 کوں صوبہ ملتان اچ سرائیکیاں دا قتل عام کرکے صوبے کو پنجاب اچ رلایا ہس.. اج 2 جون 2018 کوں سرائیکیاں کوں پنجاب دا غلام بنڑئے ہوئے 200 سال پورے تھی گئین.. 2 جون سرائیکی وسیب اج کالے ڈینہہ (یومِ سیاہ یا Black day ) دے طور تے منایا ویندا پئے .. آپڑے بالاں تے نیننگراں کوں ڈسو جو اج دے ڈینہہ سراٸیکی وسوں تے رنجیت سنگھ کانڑے نے زبردستی قبضہ کیتا ہا تے ساکوں تختِ لہور دا غلام بنڑایا ہس .. رنجیت سنگھ تے رل تے لعنت بھیجو ..تے سرائیکی صوبے دی جدوجہد تیز کر ڈیو ..تاکہ تختِ لہور دی غلامی کنوں آزادی حاصل تھیوے ..جہڑا ساڈے وسائل کوں لٹ کے صرف لہور تے پنجاب دی جی ٹی روڈ دے چند ضلعیاں تے تھپی آندے.ݙو جون اساݙی قوم (سرائیکی قوم)دا تاریخ اچ کالا کلار ݙیہنہ ھے،ݙو جون کوں سکھ فوج نے ملتان تے قبضہ کر تے سرائیکی وسیب دے خطے کوں اپنڑے چک (غلامی) اچ گھن گھدا،تے اے غلامی ١٩٩ سال گزرن دے بعد وی جاری ھ.
مہاراجہ رنجیت سنگھ دی ملتان فتح کرن واسطے ١٨٠٢، ١٨٠٥،١٨٠٧، ١٨١٠، ١٨١٦،تے ١٨١٧ اچ مسلسل چِھ واری حملے کیتے، لیکن نواب مظفرخان سدوزئی(شہید) دی اگواݨ اچ ملتان دے لوکاں نے شہردا بھرپور دفاع کر تے ، ِچھ دے ِچھ حملے ناکام بنڑا ݙتے، جیندی وجہ نال ملتان دے ناقابل تسخیرہونڑ دا تاثر پختہ تھیا۔ افسوس نال ݙوجھے پاسوں نواب آف بہاولپور صادق محمدخان عباسی (دوئم) 70ہزارروپے سالانہ خراج اداکرݨ دا معاہدہ کرتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناپاک قدم دور کر ݙتے، یعنی غلامی قبول کرگھدس۔
پر جیویں ہی معاہدے دا ویہلا نال تھیا، تاہوں نواب مظفرخان سدوزئی دے تھوڑے مشیراں تے رشتہ داراں نے مطالبہ کیتاکہ اساں غلامی دی زندگی دی بجائے موت کوں ترجیح ݙیسوں لہٰذا تساں ڈٹ ونڄوتے یقین ݙیوایا کے اساں آخری دم تک لڑݨ کیتے تیار ہیسے۔ جیندی وجہ توں نواب مظفرخان سدوزئی نے قلعہ خالی کرݨ توں انکارکرتے جنگ قبول کرگھدی۔((ہک ٻی روایت دے مطابق نواب مظفرخان سدوزئی کوں انھاں دی دھی(بیٹی) نواب زادی صفیہ ، تے مشہور صوفی بزرگ حافظ جمال اللہ افغانی نے شکست قبول کرنڑ توں روکیا ھا. نواب زادی صفیہ اپنڑے وعدے دے مطابق قلعے تے حملے دے وقت گھوڑے تے ٻہھ تے آخری ساہ(سانس ) تیئں لڑدی رہ گئی، تے جنگ لڑدے ہووے اچ شہید تھی ڳئی، تے حافظ جمال اللہ افغانی نے وی جنگ لڑدے ہوئیں شہادت پاتی.
دیوبندی تحریک
دیوبندی مسلک تے تحریک دی بنیاد یوپی دے شہر دیوبند توں پئی۔ دارالعلوم دیوبند جتھاں اسلامی عقائد وچ ہک خاص مکتب فکر تے مدرسہ دی بنیاد رکھی گئی۔ اس فرقہ دے علما تے اُنہاں دے پیروکار حنفی دیوبندی دے ناں نال جاݨے ویندے ہن۔
عمومی مائیکروفکشن منصورشانی،
وکھرے وکھرے کھیڈ تماشے, ساری دنیاں ٹھیٹڑ کیا سلطان, گداگر اتیں کیا دشمن کیا یار ناٹک دے کردار اونویں پورا ملک ہے ساڈا اساں ہیں رکھوالے سمجھیں تاں پردیسی اساں, اپنڑیں گھر ممہان اللہ نگہبان اساں کیہڑے باغ دی مولی ساڈی کیا اوقات مٹی دے نال مٹی تھی گۓ دنیا دے سلطان “پیریں ہیٹھ اسمان“ چٹا سر ہے بال جووان ہن ہنڑ تاں شرم چا کرے مونجھ اپنڑیں کوں آپ اپنڑیں ہنڑ بولی وچ سمجھاوے ساڈو ہنڑ ناں آوے
عابد
وچو [28/11, 8:07 pm] M RAMZAN A: عمومی مائیکروفکشن
اجمل خان جوئیہ
اجمل خان جوئیہ فوج دے ریٹائرڈ میجر ہن تے ڈیرہ بکھا نال تعلق رکھݨ آلی بہاولپور دی ہک مشہور سیاسی شخصیت ہن۔
سرائیکی افسانیاں دے تراجم
سرائیکی افسانیاں دے ٻِنّھاں زباناں وِچ ترجمے
’’ٻیڑی‘‘ دے ناں نال ڈاکٹر اشو لال دی مرتبہ کتاب وچ ترجمہ افسانے شامل ہن۔ ڈاکٹر اشو لال دے افسانیاں دی کتاب ’’انبار مل‘‘ ۲۰۲۰ء وچ شائع… تھئی ہے جیندے وچ ۱۳ کہاݨیاں شامل ہن۔"محبوب تابش دی رائے موجب ’’اشو لال سئیں دیاں کہاݨیاں اچ اے اٹکل جیکوں ݙیکھ سڳوں، اونکوں سݨ سڳوں دی ویہتر نال ورتی کھڑی ہے۔ ایں سانڳے اتھاں کوئی ’’ابنارمل‘‘ گل گامش وانگ آپݨی اَمر ٻوٹی نانگ ہتھوں کھسوا، کہیں ساگر دی مݨ تئیں ٻہہ روندانی، بھل جیوݨ راند اچ ݙکھ دی سانجھ دا دگ نشابر کریندے۔ اے کہاݨیاں زور اَپرپ (جبری حیرانگی) جیڑھا ساݙی فطری سنڄاݨ کوں سَوی دی کار کھمدے، ریاستی بیانیے دے ایں دروہ اڳوں ݙک ٹھل ہن۔ ایں ڳالھوں ’’ابنارمل‘‘ دنیا دے ہر تل وطنی دی شکتی ہن۔ ‘‘"
جنرل ہوش محمد شیدی
ابتدا
سر ݙیسوں، سندھ نہ ݙیسوں.
تالپوراں دا تعارف
تالپور خاندان ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ ہے جیں دے آباؤ اجداد سیستان دے حاکم ہن، انہاں وچوں کجھ نے ہجرت کر کے ڈیرہ غازی خان، موجودہ پنجاب، کوں اپݨا مسکن بنا گھدا ، کلہوڑیاں نے جݙݨ اقتدار حاصل کیتا تاں انہاں کوں اپݨی معاونت کیتے سندھ آوݨ دی دعوت ݙتی جیں دے تحت میر شہداد خان تالپور سندھ چلے ڳئے، اتھاں انہاں نے وسیع رقبے تے کاشتکاری کرکے اونکوں آباد کیتا تے سندھ دے شہر شہدادپور دی بنیاد رکھی، متوازی طور تے اوہ کلہوڑیاں دے مشیر اعلیٰ تے بلوچ فوج دے سربراہ وی مقرر تھئے، تالپور خاندان انہاں کوں اپݨا جد امجد قرار ݙیندے، انہاں دے اولاداں وی اپݨے اپݨے عہد وچ کلہوڑیاں دی اتحادی تے مشیر رہے ہن مگر کلہوڑیاں دے باہمی رنجشاں تے اقتدار دی کشمکش وچ جیہڑے ویلے انارکی دا دور دورہ چل نکلا تاں عوامی حلقیاں دے نال نال تالپور سرداراں تے وی زمین تنگ تھی ڳئی، عوام ایں انارکی توں نکلݨ کیتے میر فتح علی خان تالپور دی طرف ہی ݙیکھدے ہن، بلآخر عوامی حلقیاں دی صلاح تے ہالانی دی جنگ وچ انہاں نے کلہوڑیاں توں اقتدار چھک گھدا۔
محمد جاوید سرائیکی شاعر
غزل
زلف رخ تو جڈاں ہٹیندا ہے
کیوں خفا ہیں میڈے اتے اجکل
صرف اوندا قصور اتنا ہے
غزل:
جَوان سَاݙا عُقاب کِتھ ہے؟
مثلء دنیاں میں خود کوں پاتے می
لوک دانش تے جدید محاورے
از: ڈاکٹر خالد اقبال
لوک دانش عام لوکاں دی ہڈورتی۔ جگ ورتی دا ناں ہے۔ جیکوں فوک وِزڈم آکھیا ویندے۔کوئی وی محاورہ‘ جملہ‘ یا ضرب المثل ایویں سامنے نی آویندا۔ بلکہ ہر دِل چسپ‘ تے قابلِ داد جملے‘ جُگت یا محاورے دے پچھوں ذہانت‘ تے تجربے دی سچائی ہوندی اے۔ جیہڑی جو گل اِچ پھَس کے وی اثر کریندی ہے۔ بعض محاورے‘ جُگتاں تے جملے شرارتی بالاں دی طرحاں پیارے لگدن۔ اے جملے‘ محاورے تے ضرب المثال‘ دل دیاں وارداتاں‘ غم تے خوشی دے جذبیاں دا اِظہار (جیہڑا جو بر محل تے بے ساختہ ہوندے) لوک دانش اِچ آندے۔ میڈے خیال اِچ جیکر اساں کہیں علاقے‘ شہر ‘ وسیب‘ ملک دے لوکاں دے مزاج کوں پرکھوں تاں وَل لوک دانش تے غور کروں۔ اے جملے عوام دی سوچ تے مزاج بارے ڈسیندن۔ عوامی جملے دی پچھان تے خوبی اے وی ہوندی اے کہ جملہ چونکہ تخلیقی شاہکار ہوندے‘ ہِیں کیتے وَل وَل تراش دے عمل اِچوں گزر دے‘ تاں ایندے نال طبیعت بھاری نی تھیندی۔ پر عوامی جملے کول مزا چاون کیتے ایں گالہہ دی لوڑ ہے ج سُنن آلا وڈا دل رکھیندا ہووے تے ظرف دا وی وڈا ہووے۔ ہک چنگا جملہ آکھن آلا کیوں جو ذہین تے طنز و مزاح دے سارے ڈاں جاندے‘ ایہاوجہ ہے جو او چنگا جملہ ضائع نی کرنا چاہندا۔ ایندے جملے نال بندہ ضائع تھی ونجے تاں پرواں کینی۔
براعظم
خشکی دا حصہ ست وݙے ٹکڑیے تے ہے جیکوں براعظم آہدن
شمالی امریکہ
ایہہ ݙوجھا تریجھا براعظم ہے ایندے پوادھ اچ بحر اوقیانوس ، پچادھ اچ بحر الکاہل ، اٻھے تے بحر شمالی تے لمیں تے براعظم جنوبی امریکہ واقع ہے
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی، سرائیکستان دے ضلع ڈیرہ غازی خان نال تعلق رکھݨ والی اردو زبان دی ہک نامور تے خوبصورت شاعرہ ہن۔
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
تمہیں بھی کتنے کام ہیں مجھے بھی کتنے کام ہیں
؎وہ بارشوں کی مہکتی سی ایک خوشبو ہے
عباس یوسف
غزل
کݙی اکھ دا مست کجل لکھداں
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
؎یہ لگ رہا ہے تمہارے بدن کے صحرا پر
کسی کی زلف کا بادل اتر کے آیا ہے!
؎ تمہارے عشق میں دل نے عجب تمنا کی
عباس یوسف
غزل
تیݙی سوچ کوں نیک عمل لکھداں
ایمان قیصراݨی
ایمان قیصراݨی دی شاعری دا تنقیدی جائزہ
ایمان قیصراݨی دی شاعری اچ ہک ڳالھ بڑی شدت نال سامنے آئی ہے، اوہ ایہ ہے کہ انہاں دے ڳالہیاں توں محرومی دی بو آندی ہے۔ انہاں دی شاعری یاسیت دی شاعری معلوم تھیندی ہے۔ جیویں ہک شخص اپݨی من پسند شے حاصل کرے تے اوہ اوندے توں استفادہ کیتے بغیر اوندے توں ہتھ دھو ٻہوے۔ ایہ احساس انہاں دی شاعری وچ جا بجا نظر آندے۔ مَیں انہاں دی ذاتی زندگی توں واقف نی لیکن انہاں دے کلام اچ ایہ حسرت، ارمان تے خواہش دی آواز سݨائی ݙیندی ہے کہ جیویں اوہ ادھوری رہ ڳئی ہوون تے ایہ ادھورا پن انہاں دے اشعار اچ بھی ڈھل ڳیا ہے تے انہاں دے غزلاں دا حصہ وی بݨ ڳیا ہے۔ ݙو اشعار ملاحظہ فرماؤ (اردو اچ) ۔
شاکر شجاع آبادی
نمونہ کلام
چمن آباد رکھ، باد صبا ڄاݨے ، خدا ڄاݨے
تیݙے زور جتی تیکوں بار ݙتم ݙٹھا در داں داگڑ دھال نوی
جینکوں جوݙیواں ذمے وارتاں نیں، میݙی قدرت دا بھائیوال نوی میݙا شکوہ ہوش سنبھال تے کر،توں شاکر ہیں اقبال نوی
ہک شاکر ہے تیݙی دنیا تے جیہڑا مویاں لکھے جنیداپے
عباس یوسف
غزل
اوں وی  زلفاں کھول تے رقص کیتے
سر آپݨا گھول تے رقص کیتے
،،غزل،،
سینےلڳی ڄݙاں ساݙے  اڳ جُھمرکھیݙسی
ضمیر شخصی
تعریف:او ضمیر جہڑی جو ڳالھ کرݨ آلے (متکلم) ڳالھ سݨݨ آلے (حاضر یا مخاطب) تے اُونہہ شخص یا اشخاص دے ناں دی بجائے ورتی ون٘ڄے جنھیں دے متعلق ڳالھ پئی تھیندی ئِ(غائب)۔اے ضمیر شخصی یا ضمیر خالص اکھیندیئِ۔اینہہ ضمیر کوںضمیر منفصل(تروٹویں ضمیر)وی آکھیا ویندے۔ اے ضمیر ترے قسمی اشخاص کیتے استعمال تھیندی ئِ۔ ہِکڑا او شخص جہڑا جو ڳالھ کرݨ آلا ئِ۔ اوکوں متکلم آکھیا ویندے۔ ݙوجھا او شخص جہڑا جو ڳالھ کرݨ آلے دے سامݨے موجود ہووے(جیندے نال ڳالھ مُہاڑی پئی تھیندی ہووے) اوکوں حاضر یا مخاطب آکھیا ویندے تے تریجھا او شخص جو موجود تاں نہ ہووے پر اوندے متعلق ڳالھ مہاڑ پئی تھیندی ہووے۔ اوکوں غائب آکھیا ویندے۔ اے ضروری نھیں جو غائب غیر موجود آدمی کیتے ہووے  جے کر ݙو بندے ڳالھ پئے کریندے ہوون تے ہک ٻیا بندہ وی اُتھائیں موجود ہووے۔ او ݙوبندے(حاضر تے متکلم) اونہہ تریجھے بندے دے متعلق جہڑی ضمیر ٻلیسن او وی ضمیرغائب ہوسی
ب: ضمیر حاضر یا مخاطب:ڳالھ کرݨ آلا(متکلم) جنھیں لوظیں نال حاضر یا مخاطب نال خطاب کریندئیں ہوئیں یا اوہے لوظ جہڑے جو مخاطب شخص نال ڳالھ کریندئیں ہوئیں اوندا ناں ول ول گھنِݨ دی بجائے چھوٹے چھوٹے لوظ استعمال کریندے ضمیر حاضر اکھیندن۔ جہڑے جو کجھ ایں ہن، توُں، تیکوں، تیݙی، تساں، تساکوںیا تہاکوں، تُسیݙی یا تہاݙی وغیرہ وغیرہ۔
میں ، میں آپ
او، اے، اُنھاں، اُنھیں
میکوں
آپو آپ/آپوآپݨا
آپ خوردا
آپ کنوں آپے
میں،  توں تے او
دِلڑی دشمن سخت ستائے
ضمیر اشارہ
طوری حالت
اُنھاں یا اُنھیں دے وچ/نال/کولھ
غلط ترجمہ
ایں کیا آکھئیے
اینہہ کیا آکھئیے
اس نے دا ترجمہ اینہہ ہے نہ کہ ایں ہے
دریشک
دریشک ہک قبیلہ ہے۔ ایہ برادری زیادہ تر ضلع راجݨ پور وچ ہے
کویلی دی کاوڑ
ہلیں ڈتا جو
عشق تاں عین عبادت سیاں
عشق پنگھوڑے جھوٹے ناں
میں صدقے تہاڈے شوقاں توں
خالد سئیں دی کافی
کویلیاں کیتا پیار۔۔۔
***
عبد اللہ بن عباس
عبد اللہ بن عباس ( 3 قبل ہجرت تا 68ھ مطابق 618ء تا 687ء) ہک صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ہن۔ انہاں نے اپݨی کم سنی تے نو عمری دے باوجود حصولِ علم دے ہر طریقے کوں اختیار کیتا تے اس راہ وچ انتہائی جاں فشانی تے ان تھک محنت نال کم گھدا۔ اوہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے چشمۂِ صافی توں آپ صلی اللہ علیہ وسلم دی حیات مبارکہ دے دوران سیراب تھیندے رہے۔ آپ دے وصال دے بعد اوہ باقی ماندہ علما صحابہ دی طرف متوجہ تھئے اور انہاں توں بھرپور استفادہ فرمایا۔ thumb|عبد الله بن عباس
سرائیکی ناول
’’سرائیکی زبان وچ ساکوں جو پہلا ناول نظر آندے او ظفر لاشاری دا ’’نازو (ناول)‘‘ ہے۔‘‘
سرائیکی زبان وچ سئیں ظفر لاشاری دے ناول ’’نازو (ناول)‘‘ (اشاعت ۱۹۷۱ء) کوں اولیت دا اعزاز حاصل ہے۔ (بھانویں جو غلام حسن حیدرانی دا جاسوسی ناول ’’گلو‘‘ قسط وار، ہفت روزہ، اختر‘‘ وچ (۱۹۶۹ء) مشائع کرݨ دا فیصلہ تھیا۔ ایندی پہلی قسط ماہنامہ ’’سرائیکی لوک ادب‘‘ مئی ۱۹۷۳ء دے شمارے وچ شائع تھئی۔ مگر ایہ ناول کتابی صورت وچ نہ چھپ سڳیا)۔
ابن کلیم دی نصیحت
منصوبہ بَندی اُتے ہِک وَکھری "نصیحت سرائیکی لوک نظم" ہے، اِے ردیف قافئے دے حوالے نال وݙی خوبصورت اَتے رِدَم والی نظم ہِے۔ اِیندے ءِچ شروع آلے شعر ناصل ءِچ اِیہو ڄیاں نصیحتاں ہِن ڄیڑھیاں ڄو سرائیکی وسیب دے وضع دار پِیُو ماء آپݨی اولاد کُوں شادی ایلے لُ٘کے چھُپے لفظاں ءِچ'اتے شریفانہ اندا ءِچ سمجھاوݨ کِیتے کریندن۔ میں ہِک وضاحت کر ݙیواں ڄا عام طور تے منصُوبہ بَندی تے عمل کراوݨ آلے ادارے عَورت کُوں الزام ݙیندن اَتے ہر طریقے نال ہُوں کُوں ءِی سمجھیندن ڄو او ٻالاں دے جَلدی جلدی ڄماوݨ ءِچ احتیاط کرے "وقفہ ٻہُوں ضروری اِے" حالانکہ حقیقت اِے ہِے ڄو عورت شودی اِیں معاملے ءِچ مجبورِ محض ہِے۔ کم از کم مشرقی ماحول ءِچ تاں او مَرد دے رحم و کرم تے ہوندے اے۔ اِیں ڳالھُوں اے ضروری ہِے ڄو ایہو ڄیں ادارے نِرا پِرا عَورت کُوں سمجھاوݨ دی بجائے مَرد کُوں اِے تلقین کرن ڄو آپݨے اُتے قابُو پاوے، آپݨے جذبات کُوں ہَر ویلے بھڑکائی نہ رَکھّے، سچ تاں اِے ہِے کہ ڄے تائیں مرد کنڑول نہ کریسی خاندانی منصوبہ بندی تے کݙاہیں کنڑول نِیں تھی سڳدا، ہِناں ڳالھیں کُوں طریقے تے وَݙے سلیقے نال اِیں نظم ءِچ سمجھایا ڳے۔ سئیں ابنِ کلیم نے اِیں نظم دے حوالے نال ہِک نوِیں سوچ ݙے تےِ پُوری قوم اُتےِ وݙا احسان کیتے۔ ایں نظم ءِچ شروع توں اخِیر تئیں انہاں دا تخاطب مَرد دِی ذات ہِے' شادی توں گھِن تے مَرݨ تئیں ہر مشکل توں آگاہ کِیتے اَتے ہر نصیحت وݙی عقلمندی نال نظم ءِچ ڈھال ݙتی اِے۔ اَتے اشاریاں اشاریاں ءِچ کمال ہُنر مندی نال اِے مضمون نظم ءِچ ٻدھے۔ اِیں ڳالھ دی ڄتنی تعریف کِیتی ونڄے گھٹ اِے۔ کیا ءِی چنڳا ہووے ڄو منصُوبہ بندی آلے حکومتی ادارے سئیں ابنِ کلیم دی اِیں نظم توں فائدہ چاوِن اَتے اِیندی ریکارڈنگ کرکے ریڈیو تُوں نشر کرِن اَتے اِیکُوں ڈرامائی انداز ءِچ فِلما تے ٹی وِی تُوں وِی ٹٰیلی کاسٹ کرن، ساکُوں یقین اِے ڄو اِیں نظم دا وَݙا چنگا اثر تھِسی اتے منصُوبہ بندی دے چنگے نتائج نِکلسِن۔ مختصر اِے ہِے ڄو اِیں نظم دے لِکھݨ ءِچ دلچسپی کُوں وِی برقرار رکھیا ڳے، مذاق وی ہِے تے حقائق وی ہِن، نصیحتاں وِی ہِن تے سبق آموز ڳالھیں وِی، مںظر نامہ وِی ہِے تےِ انجام توں خبردار تھی ونڄݨ دی تلقین وی۔
الیکشن ٢٠١٨ء پاکستان
الیکشن ٢٠١٨ء تے مہاندریاں دے تبصرے
چوتھا ! خواجہ غلام فرید دے الیکشن کمپین ءِچ وی غلطیاں ھِن انھیں صرف پیر فرید دے ناں تے ووٹ گھنڑ دی کوشش کیتی ھِے خواجہ غلام فرید کوریجہ دی کمپیں ءِچ کہیں سرائیکی قوم پرست رہنما نے شرکت نہیں کیتی ۔ انھیں دی ہار دی وجہ وی قوم پرست ھِن انھیں واسطہ قوم پرست نے کہیں جلسے دا اہتمام نہیں کیتا ۔ اصغر خان نہڑ تن تنہا اپڑی الیکشن مہم چلیندے رہے گئے ھِن ایں طرح کیویں قوم پرست جت سڳدن الیکشن دے دوران تاں اتحاد ڈیکھائی ڈیوے لیکن الیکشن دے دوران اَتحاد ھی نہیں ڈیکھائی ڈتا قوم پرست مختلف نشانات تے آزادانہ حیثیت نال الیکشن ءِچ حصہ گھدینے جیندی وجہ کِنوں ڈوجھی جماعتاں نے فائدہ اُٹھائے ۔ دیرہ اسماعیل خان دے رمضان شوری جو سرائیکی اَتحاد دے منتخب کردہ ھَن انھیں 13200 کِنوں اُتے ووٹ گھدن ۔اَتھاں ھک طبقہ پیپلز پارٹی دا سپورٹر ھا ڈوجھا طبقہ سرائیکی اَتحاد دا سپورٹر ھا جئیں رمضان شوری دے جتڑ ءِچ رکاوٹ پیدا کیتی ھِے ۔ ایں مسئلے دا حل کیا ھے ؟ ایں مسئلے دا حل تاں اے ھِے قوم پرستاں ءِچ شامل ڈوجھی جماعتاں دے رہنماواں کو نکال باہر کیتا ونجے اَتے صرف انھیں رہنماواں کو پارٹی دا عہدہ ڈتا ونجے جو صرف قوم پرست ھِن کہیں ڈوجھی جماعت نال مخلص کائنی ۔ الیکشن دے دوران سرائیکی قوم پرست جماعتاں دے اتحاد کو ہر صورت ءِچ قائم رکھا ونجے اَتے پارٹی اجلاساں ءِچ ڈوجھی پارٹیاں دے رہنماواں کو سڈواں تے شرکت دی دعوت نہ ڈتی ونجے کیونجو اے رہنما سرائیکی قوم پرستاں دے اَتحاد ءِچ رکاوٹ پیدا کریندن ۔ (بھورل گھلیجہ)
انتخابی عملے دے مسائل
٣ـ ہک بوتھ تے ہزار ہزار ووٹر وی رکھے گئے ہن،، حالانکہ صرف ترائے سو ووٹر ممکن ہن، ترائے سو کنوں ودھ دا بوتھ بنڑاوݨ آلا الیکشن کمیشمن ظالم تے نامراد ہے.
٧. ہزار کنوں ودھ آلے بوتھ تے بیلٹ پیپر کاؤنٹ وچ ادھا فیصد دی رعائت عملے دا حق بنڑدے،، رعائت نہ ڈیوݨ جرم ہے.
ہک پھیریں (حکایت)
اوہ ولدا باغ وچ پُجیے ' باغ اُتھاں موجود ہا تے ہر شے ولدی اپنڑی جاہ تے آگئی ہئی. (رفعت عباس)
امارت بنی امیہ، اندلس
thumb|امارتِ بنی امیہ، اندلس
محمد صابر
ڄم پل
تونسہ شریف ضلع دیرہ غازی خان نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
تئیں یار دے پاڳل ہیں ڈھولا
ایوارڈ شاعری دی مُل تھی سڳدے؟
سرائیکی لوک سانجھ فیصلہ کیتا جوپرائیڈآف پنجاب ایوارڈ نہ گھنݨ تے رفعت سئیں دا مُلتان ونج کے آدُرکیتا ویسی، احسن واگھاصیب اینکوں ‘انکارآدُر’ دا ناں ڈِتا، ول فیس بک تےایوارڈ نہ گھنݨ یا ایوارڈ موٹاوݨدی ہک درگھی بحث وی چھِڑ پئی، سنگت گول پھرول کریندی رہئی، کہیں ڈسایا جوضیاخنزیردے دور وچ اقبال سوکڑی سئیں رائیٹرزگلڈ دا ایوارڈ گھنݨ توں انکارکیتاہئی، کہیں عامرفہیم سئیں تے محبوب تابش سئیں دے انکاردی وونت ڈتی، ول ہک اتہاس بݨدا گیا، 26مارچ2017کوں جیسل کلاسرا(ضلع لیہ)وچ سرائیکی لوک سانجھ دا کٹھ تھیاتاں اقبال سوکڑی سئیں کوچادر پوائی گئی، 10اپریل2017کوں ‘مِڈسٹی ہوٹل’ ملتان وچ رفعت عباس سئیں کوں اِنکارآدُروچ پگ بدھیوسے۔۔۔۔۔۔۔۔عاشق بزدارسئیں آپڑیں مکالے وچ رفعت عباس سئیں دے انکارکوں مول راج، کچلوخاں تے مظفرخاں دے انکاردا تسلسل آکھیا (اے بئی گالھ جواحسن واگھاصیب تے پروفیسر مشتاق گاڈی صیب انکارآدُر دی صلاح ڈے کے خودملتان نہ آئے، بلکہ نال ای ہک نواں جھیڑاوی سِترچھوڑیا)۔ بہرحال رفعت عباس سئیں دے اِنکارپاروں پنجاب حکومت دے ادارے ‘پِلاک’ دی انتظامیہ مونہہ پاوݨ جوگی نہ رہئی، انہاں ہِک بئی درک مارن دی کوشش اے وی کیتی جو اشولال سئیں کوں ‘پرائیڈآف پنجاب ایوارڈ’ ڈتا ونجے پر اشوسئیں وی ایہوآکھیا جومیں وی ایوارڈ نہ گھنساں، ول شاکرشجاع آبادی سئیں کوں ‘پرائیڈآف پنجاب’ (سرائیکی شاعری ایوارڈ) ڈیوݨدا اعلان کیتا گیا ،پراے پوُر وی پارنہ پُجا(شیئت)۔
پہلی گالھ تاں اے جو اُتلا سارا لبار جیہڑا میں تہاڈے سامڑیں مریندا آیاں، ایں کن ڈوگالھیں نشابُرتھیندین۔۔۔۔۔۔۔۔۔ سرکاری ایوارڈ بھانویں شاعری دا ہووے یا سائنس دا، ہک سیاسی ایوارڈ ہوندے جیندے پچھوں ہِک سیاسی بیانیہ تےمنشور کھڑے تھیا، کیاجیکر ‘سرائیکی انسٹی ٹیوٹ آف لینگویج اینڈ کلچر’ بن ونجے تاں اوندے ڈتے گئے ایوارڈ پچھوں سیاسی بیانیہ بدل ویسی؟
سرائیکی اکھراں دی تندیر
حرام دی سٹ
تیل تماخو
نک تانڑیں
گند گؤال, لانویں سانویں , سولھاں آنے صحیح ,تیرھاں شارکیں سیر , ھینڑاں ڈاڈھا , بدھ ردھ , کالا بگا ,قھر دا کوجھا , گھول گھتیا , ٹبر ٹیر , گھیھل گھت , بٹھی دا بل , ویتر پاڑ , کچھ ولچھ , کچھ میچ , اڈھو کڈھیا , ایڈو اوڈو , تلے اتیں , آسے پاسے , سیند سرما , ھار سنگار , سؤدا سلف , گگھا چولا , چٹ پدھر , ھٹی چٹی کھٹی , مٹیں دے مٹ , گھاٹی بٹ , فٹا فٹ ۔ رت دا گھٹ , پگھرو پانڑیں , تل شکری , چاولیں آلی , گھئیو گھچ , گھئیو دیاں گلولیاں , میلھا میل , وڈ وڈیرے , باھیں سیرھوں , سراندی پواندی , مٹی مندھانڑیں ,بجا ترڑ , کتے بوتھی , بھاگ بھریا , بخت بھری ,چب کب , ریش وچ کانا۔ تروٹ وادھ ۔کوسہ بخار۔بھلی وار..پَچادھ پوَاد، اُبھا لَما..قرآن دا پٹیا۔ بھن ڈھا.چھتی بکھ۔ .بکھا بوکھڑی۔ بھوت پریت۔ڈنگہ بھڈا ۔بھنی باں ۔بیمار بلا۔بھٹیں کٹ۔بھا کپاہ۔بھج ترٹ۔بھاجی برادری.چیتے پٹ۔.سلوڑاں چراھرا..چھک پٹ۔..چھتی بازار.چھوڑا وچھوڑا ۔.چھمب گھروڑ..چلاک چترا۔..چنگاں لنگاں ۔..چکی پھیرا..رت..رتول..لغور لغڑی۔لگا بدھا۔..ڈھل ول..ول ولھیٹ۔..پسیا پروتھا ۔..تھاں ٹھیکر ۔..گیٹی ڈنہ..گم گار ۔..کنے کتریا.ریت داپندہ.پیت دے پندہ..پیت پالنڑ..گرا پڈ. . .گیدڑ مونہاں. .. . . .ککرمچھا. . .نئولوں دے سر آلا. . . .گن دا گن. . .پڑباٹی. . .پزڑیلا. . .زڑپاو. . گبھنڑ گوہ۔ چیتے غردی۔ ڈھڈ دا پیٹڑاں۔ وا جھلوڑاں۔ ھاں سوڑ۔ پچھادی کندھی۔ تلی واٹواں۔ جنئیں بھنا۔گنجا پلیت سر پھریا ...سکی پروہی اندھے دی گھت بیڑی دی دھپ جٹ جموٹ پیرلو دا دکا ملخ داپندھ...ثمثمڑاں۔ سنی کاٹھی وچو نکلن والا پانڑیں,,,گڑاکھوں ۔ گڑ ملیا تماخوں,,,آرھی ۔شیشہ,,,,ھوا جھلونڑاں,,گھمر گھیر,,,,ھک ھا بادشاہ ۔بادشاہ زمین دے ٹوٹے دا بادشاہ ھا,,پیریں دے بیر ۔ ٹردا پندھ کر ویندے,,,,جاھا ۔ترکھ,,,,چیکل ۔چڈول، درکھانڑ پکھی، ھاں ماندہ.(شہزاد عرفان)
نازو (ناول)
سرائیکی زبان وچ سئیں ظفر لاشاری دے ناول ’’نازو (ناول)‘‘ (اشاعت ۱۹۷۱ء) کوں اولیت دا اعزاز حاصل ہے۔ (بھانویں جو غلام حسن حیدرانی دا جاسوسی ناول ’’گلو‘‘ قسط وار، ہفت روزہ، اختر‘‘ وچ (۱۹۶۹ء) مشائع کرݨ دا فیصلہ تھیا۔ ایندی پہلی قسط ماہنامہ ’’سرائیکی لوک ادب‘‘ مئی ۱۹۷۳ء دے شمارے وچ شائع تھئی۔ مگر ایہ ناول کتابی صورت وچ نہ چھپ سڳیا)۔
جنوبی پنجاب دا اعلان
جنوبی پنجاب دا اعلا ن کرنڑ الے وزیر اے خارجہ شاہ محمود قریشی کنووں ھ کوئی جیرھا پچھ ڈیو ے شالا اللہ کرے جنوبی پنجاب دی وزارت اے اعلی مانڑیں ہنڈانویں تیڈی اپڑیں وزارت اے اعلی دا حدودربعہ ودھ ویسی اج وقت اے توھاڈا وفاق اچ ای توھاڈی اپڑیں حکومت اے تیں صوبہ پختونخواہ اچ وی بھاری اکثریت نال توھاڈی اپڑیں حکومت اے ول کیا مجبوری اے ٹانک تیں دیرہ اسماعیل خاں ساڈا اٹوٹ انگن ساڈا حصہ ان دیرہ اسماعیل خاں ٹانک پیور سرائیکی علاقہ اے اور او سویل دی جدو جہد وی کریندے پئین اتھو دے سرائیکی سویل دے گڑے وات ان تیڈی حکومت کوں بخت لگے انہیں کوں جناب دی زبان چلسی جناب دا اشارہ تھیسی اوشودے ظلم دی کٹھالی وچو بچ پوسن پار اروار دے سرائیکی جناب دے بچیں کوں دعائیں ڈیسن اے حکومتاں روز روز نئیں رہ ویندیاں ایہو ہک کم کرواویندیں دیرہ اسماعیل ٹانک کوں ملتان دا حصہ بنڑوا سگدیں ہک گال میں جناب کوں ڈس ڈیواں سرائیکی بے وفا قوم نئیں اے جناب دا احسان اے اپڑیں بچیں کوں وی سمجھدیندے ویسن سرائیکی ساری زندگی جنابدے گروی تھی ویسن اے کے جیڈی وڈی گالے جناب صادق اباد ۔شاہوالی توں گھن کیں بھکر میانوالی خوشاب سرگودھا چنیوٹ جھنگ دیرہ اسمائیل خاں ٹانک تک با اختیار وزیراے اعلی ھونون ول جناب کوں چس نہ اویسی ساریاں گالہیں وزیر خارجہ صاحب ساریاں توھاڈے بھلے دیاں ھن اگو توھاڈی اپڑیں مرضی ہیں ساری لکھت اچ اساں سرائیکیں دا ایہو ہک بھلا اے اساں سارے سرائیکی بھرا کٹھے تھی ویسوں ایندا سارا رزلٹ کریڈٹ جناب دے کھاتے اچ لکھیا ویسی امیدے ایں میڈی گال دا مقصد سارا توھاکوں سمجھ اگیا ھوسی اللہ سئیں جنابدے عزت شان اچ اضافہ کرے اگر جناب نیں ایہو اساں بھرانویں کون ملایا چا اساں ساری زندگی جنابدے مرہون اے منت رھسوں سئیں دی خیر ھووے سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی
حروف دیاں ونکیاں بلحاظ صورت
صورت دے لحاظ نال حروف ݙو قسمی ہوندن۔ ہکڑے او حروف جہڑے جو مفرد صورت ئِ چ ہوندن تے جنھیں دا کُئی نہ کُئی ذاتی معنی وی ہوندے ۔ انھیں حروف کوں "حروفِ تہجّی دا ناں ݙتا ویندے۔
مفرد حروف یا حروف تہجی
اساں جݙاں عربی، فارسی، اردو یا سرائیکی حروفِ تہجّی تے غور کریندے ہیں تاں وت ساکوں معلوم تھیندے جو اے حروف ݙیکھݨ ئِ چ تاں مختلف سادہ اوازیں دیاں علامتاں ہن پر انھیںدے نانویں کن کُئی سادہ (مفرد) اواز پیدا نھئیں تھیندی بلکہ ہک حرف تہجی کُئی سادہ اوازیں کن مل کرئیں بݨیا ہویا ہک لوظ ہوندے جیویں جو الف ترے حروف (ا+ل+ف) تے ب (ب+ے) یا (ب+ا) نال مل کرئیں بݨئے ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ حروف تہجی وچوں کجھ حروف تاں ایجھئیں ہِن جہڑے جو ݙو مختلف اوازیں آلے حروف تے مشتمل ہِن تے کجھ ترے اوازیں آلے حروف تے جنھیں دی تفصیل مسروری ، ملفوظی تے مکتوبی حروف دے عنوان نال لکھی ون٘ڄ چکی ئِ۔ اتھاں صرف اے ݙسݨ مقصود ئِ جو اے حروف تہجی کئی کئی اوازیں دا مجموعہ ہن۔ انھیںاوازیں کوں سݨ کرئیں اے خیال پیدا نھئیں تھیندا جو اے حروف تہجی ہک مفرد حرف تہجی ہوسِن۔ ایندی وجہ اے ہے جو اے حروف تہجی اونہہ زمانے دی یادگار ہن جݙاں جو لوک اپݨے خیالات دا اظہار تصویراں بناْ بناْ کرئیں کریندے ہن۔ اے تصویری رسم الخط وقت گزرݨ دے نال نال کئی مراحل کن گذر کرئیں حروف تہجی دی تخلیق تئیں پہنتے۔
ع
ع اکھ دے معنی ئِ چ استعمال تھیوݨ لڳی کیوں جو ع دا سرا اکھ نال ٻہوں مشابہت رکھیندے۔
خ
خطی تے کنڈ دے وال
ص
ہک قسم دا پکھی
غ
کالا ݙینبھوں ، تریہہ لڳݨ۔
ف
سمندر دے پاݨی دا ساحل نال ٹکراوݨ تے دھماکے دار آواز پیدا کرݨ یعنی سمندر دا جوار بھاٹا، جوش و خروش ، مدو جزر۔
سرائیکی ادبی تاریخ
"سرائیکی ادبی تاریخ" سجاد حیدر پرویز دے اینجھے تحقیقی ، تنقیدی مضامین اتے مشتمل ہے جہڑے جو سرائیکی اصنافِ ادب مثلاً سرائیکی لوک شاعری دے چوݙاں سو سال ، سرائیکی ادب دی شاعری، سرائیکی صحافت دی تاریخ، سرائیکی دے ناول، سرائیکی افسانوی مجموعے، سرائیکی ادب دے افسانے تے افسانہ نگار ، [[سرائیکی ڈرامے، سرائیکی وچ طنز و مزاح بارے تحقیقی شماریاتی جائزہ پیش کریندن۔ جاں جو ݙوجھا حصہ ، سرائیکی ادبی شخصیات : خواجہ غلام فرید تے سرائیکی ادب ، غلام حسن حیدرانی ، پہلا افسانہ نگار ، ظفر لاشاری ، ہک عظیم لکھاری ، شیما سیال دیاں لکھتاں بارے جائزہ ، انہاں لکھاریاں دے فن اُتے شخصیت بارے تذکرہ شمار کیتا ونڄ سگدے۔
محمد ظہیر مہاروی دی شاعری
تخیل دے گھنگروں لفظیں دے کنگنڑ پا کے غزل دے دربار وچ دھمال ءچ ھن محمد ظہیر احمد دی شاعری تے شخصیت وچ خوب حسن_تضاد ھے جتنا اوندا اندر فقیر ھے اتنا اوندا باھر شوخ ھے اندر دے اندھارے ، اندری اندر بلدے رہ ویندن چہرے تائیں صرف بلدے ھوۓ اندھارے دا نور آندے موسیقیت، ظہیر سرکار دی شاعری وچ میانوالی دا ھوون دے حوالے نال ھے. فلسفہ، اوندے اندر جیرا بلا دا ذھین شخص بیٹھے او عطا کریندے درد دی چس اوندا اپنا احساس چویندے کجھ شاعر ھوندن جیرے اگر شاعر نہ ھوندے تاں مر ویندے اے او لوک ھوندن جیرے اتنے حساس ھوندن کہ اگر اناں دی کیفیت کاغذ دی بیعیت نہ تھیوے تاں ذندگی کن کافر تھی ویندن محمد ظہیر احمد اپنڑی ھوند دے قرب دی چس وچ ھے.
مخمور قلندری
زنانیاں دے حقوق
زنانیاں دے حقوق (اردو: حقوق نسواں) تُوں مراد اُوہ حقوق (Rights) اَتے قَنُونی استحقاق (Entitlement) ہِن جِنّھاں دا مطالبہ دُنیا دے ٻہوں سارے معاشریاں وِچ زنانیاں اَتے چھوہِرِیں / تِریمتِیں دی طرفُوں کِیتا وین٘دا ہِے۔ اَتے جِنّھاں دے مطالبہ نے اُنوِیہوِیں صدی دی زنانیاں دے حقوق دی تحریک (Women's Rights Movement) اَتے وِیہوِیں صدی دی زنانیت دی تحریک (Feminist Movement) کُوں بݨیاد فراہم کِیتی۔ دُنیا دے کئی مُلخاں وِچ اِنّھاں حقوق کُوں قَنُونی اَتے سماجی تحفّظ حاصل ہِے جاں جو ٻہوں سارے مُلخاں وِچ اِنّھاں حقوق کُوں غصَب یا نظر انداز کِیتا وین٘دا ہِے۔ حقوق نسواں دی اصطلاح وِچ سبّھے انسانی حقوق شامل کِیتے ون٘ڄ سڳدے ہِن جاں جو عام طور تے اِیں موضوع وِچ اُوہے حقوق رلائے وین٘دے ہِن جِنّھاں دے استحقاق دے حوالے نال معاشرہ مرد اَتے تِریمت دے وِچالے فرق روا رکھین٘دا ہِے۔ اِیں کِیتے زنانیاں دے حقوق دی اصطلاح عام طور تے جِنّھاں حقوق کِیتے ورتی وین٘دی ہِے اِنّھاں وِچ زنانیاں کِیتے جسمانی تحفّط دی یقین دہانی، معاشی خود مختاری، جنسی استحصال تُوں تحفّظ، حکومتی اَتے سماجی اداریاں وِچ برابری دی بُنیاد اُتے ملازمتاں، مرداں دے برابر تنخواہِیں، پسند دی شادی دا حق، افزائشِ نسل دے حقوق، جَذیت رکّھݨ دا حق اَتے تعلیم دا حق شامل ہِن۔
تامل سینما
thumb|اے وی ایم سٹوڈیو گلوب
شاکر مہروی
ناں
اصل ناں محمد رمضان ہے۔
ݙوہڑہ
تئیں ڈھول رُوائے میں رُو پئی ہاں ہِک رات تے بھانویں سال رُنی
پُچھ شاکر حال اے چُنری تُوں جِرھی بنڑ میڈی بھائیوال رُنی
شاکر مہروی
یا شام کوں ولدے پکھیاں دا ݙٹھو کہیں جاہ جُٹ میں یاد آساں
محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم
انبیاء کرام دے تعلیمات اے ہن کہ پوری کائنات وچ ݙو طرزاں کم کریندیاں پئیاں ہن. ہک طرز اللہ کیتے پسندیدہ اے تے ݙوجھی طرز اللہ کیتے ناپسندیدہ اے. او ناپسندیدہ طرز جیہڑی بندے کوں اللہ توں دور کریندی اے اوندا ناں شیطنت اے تے او پسندیدہ طرزِ فکر جیہڑی اللہ نال بندے کوں نیڑے کریندی اے اوندا ناں رحمت اے.
شاکر مہروی
ݙوہڑہ
میݙے راج دا "شاکر" انت نہ ھا ، جے پج ویندی میں خان توݨیں
محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم
٢. ݙوجھا گروہ سچیندا اے کہ ایویں کیوں تھیندا پیا اے؟ کیا صحیح تے کیا غلط اے.
مشرکین مکہ باوجود اے کہ ڄاݨدے ہن کہ ترے سو سٹھ (٣٦٠) بت ساݙے جیہے آدمیاں نے پتھراں نال تراشے ہن. اے آدمیاں دی طرح ٻول نی سڳدے، سݨ نی سڳدے................. پر خاندانی روایات دا اتنا زیادہ غلبہ ہئی کہ او انہاں بے جان پتھراں دے مجسم ٹکڑیاں کوں خدا دا درجہ ݙیندے ہن نہ صرف خود خدا منیندے ہن، بلکہ کوئی ایں حقیقت کوں بیان کریندا ہئی کہ ساݙے خدا پتھراں دے بے جان مجسمے ہن تاں اوندے ڳل پئے ویندے ہن. شرمناک حد تک سزاواں ݙیوݨیاں انہاں دے نزدیک بہترین عمل ہئی. صدیاں پراݨیاں روایات تے جہالت دی دھوڑ وچ اٹا ہویا ماحول انہاں دے اندروں فہم دا چشمہ خشک کرݙیندا ہئی.
شاکر مہروی
ݙوہڑہ
رکھ مادہ پاک محبت دا ، ڈتو دل نمراس زمین اتے
محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم
مشن دی پیش رفت دے سلسلے وچ جے تک انسان ہر قسم دے دنیاوی مفاد، حرص و آس، حسد، طمع، کبر و نخوت، برائی، احساسِ برتری تے احساسِ کمتری توں نجات حاصل نی کر گھندا، اوندے اندر مشن کیتے دیوانگی پیدا نی تھیندی.
بمطابق ٢٩ جولائی ١٩٩٦ عیسوی.
ٻلپݨ دے ٻارہ سال
ٻارہ ربیع الاول بروز ݙوشنبہ بمطابق ٢٠ اگست ٥٧٠ء، حضور علیہ الصلٰوۃ والسلام دی ولادت باسعادت تھئی. (٩ ربیع الاول بروز ݙوشنبہ ٢٢ اپریل ٥٧١ء وی حضورؐ دی تاریخِ پیدائش روایت کیتی ڳئی اے). آپؐ دی والدہ حضرت آمنہ نے اپݨے پتر دے ڄمݨ دی خبر اپݨے سوہرے عبدالمطلب کوں بھیڄی جیہڑے طوافِ کعبہ وچ مصروف ہن. عبدالمطلب گھر آئے تے حضورؐ کوں خانہ کعبہ وچ گھن آئے تے اللہ تعالٰی کولوں ہر قسم دے فتنے تے شر توں محفوظ رکھݨ دی دعا کیتی. عبدالمطلب نے آپؐ دا ناں "محمد" رکھا.
شاکر مہروی
قسماں چا کے ول نہی آیا...!!!
گھلے گُھپ اندھیرے کھاندن
موسم مست نظارے کھاندن
دڑکا دیوو اُلٹا لڑے
ھتھ اچ پھُل گلاب ڈٹھا می
کونڑ اے چھیڑو کیندا مال اے
قسماں چا کے ول نہی آیا...!!!
نظم
تیں نال اج نائب الانڑاں ہے
انسان تو ونج انسان پنے
چا کاسے تھی گردان پھرے
تیکوں پنڑے بھاندن حکم چلا
بیا کیا آکھاں بس ٹھیک ہائیں توں
شاکرمہروی،لکھت رمضان آرائیں
تیکُوں اٙپنڑی کُل تخلیق وِچُوں ، ھِکو صِرف اِنسان کیوں بھانڑاں ھے
اِیندی رُوح دا رازِق ساہ اِیندا ، تونڑے ساہ ساہ آپ کُمانڑاں ھے
شاہ حسین
بند
باغ ترا ، باغیچہ تیرا ، میں بلبل باغ تہارے دی
شاہ اخزیاہ
دورِ حکومت
آخیاب دے ستر پتراں وچوں ، جیہڑے سمرون دی جنگ وچ مارے گئے ہن ، آخزیاہ ہی تخت نشین تھیا۔ اگرچہ اوہ پیو دی طرح بری خصلت دا مالک نہ ہئی ، تاہم اوہ بت پرستی دی طرف مائل ہئی۔ اس عقرون دے دیوتا ‘ بعل زبول ‘ دے کول اپݨا ہک قاصد روانہ کیتا اس تاکید دے نال کہ اوہ ونج کے اُس کولوں ایہ دریافت کرے کہ سمرون دے معرکے وچ جیہڑی چوٹ اِس کوں لگی ہئی اس دے مند مل تھی ونجݨ دے امکانات ہن یا نہیں۔
اسلام دیاں عالمہ زنانیاں دی تن٘دِیر
اِیہ مضمون اسلام دے مہان٘درے زنانیاں دی تن٘دِیر اُتے مشتمل ہِے، اِیہ ہِک نا مکمل تن٘دِیر ہِے، تُساں اِین٘دے وِچ ودھارا کر تے / اَپݨا حِصّہ رَلا تے ویکیپیڈیا دے ٻیلی بݨ سڳدے ہِیوے۔ اِیں مضمون وِچ ودھارا کرݨ کِیتے وکی پیڈیا دے اُصولاں تے ضابطیاں کُوں سامھݨے رکھ تے کَم کرو۔
امر کہاݨی (ناول)
’’ایہ ناول سرائیکی قومی تحریک دی تاریخ بارے ہک دستاویز دا کم ݙیسی۔ ایہ ناول آپݨے اسلوب وچ منفرد ہے۔‘‘
غلام حسین راہی ڳٻول دے چار ناول ’’بھاڳ، سہاڳ، کونڄ، سڄݨ دشمن‘‘، ’’پردیس نہ ونڄ‘‘ شائع تھی چکیٔن۔ انہاں دے ناولاں دا موضوع معاشرے دی اصلاح ہے۔ ’’بھاڳ سہاڳ‘‘ انہاں دا اصلاحی ناول ہے۔ ایں ناول دے ہیرو فیصل تے محمود، ہک آئیڈیل ریاست وچ راہوݨ والیاں دی حالت بدلݨ چاہندن۔ منظر نگاری خوب ہے تے زبان اتے بیان وی عمدہ ہے۔ ’’کونڄ‘‘ ہک رومانوی ناول ہے‘‘۔ سڄݨ دشمن‘‘ جیندا موضوع خاندانی تنازعات، دشمنی، لوبھ لالچ، حرص ہوس ہے۔ غلام حسین راہی ڳٻول دے ناول مقصدیت رکھیندن۔ سرائیکی سندھی زبان دا ورتارا تے رلواں لہجہ، لسانی حوالے نال خاص اہمیت ہے۔ اسلوب تحریر رواں تے سادہ ہے۔ سن ۲۰۰۸ء وچ انہاں دا ناول ’’پردیس نہ ونڄ‘‘ شائع تھیا۔ ایں ناول کوں رومانوی آکھیا ونڄ سڳدے۔
ضمیر جواب موصول
دی مدد کرݨ۳۔جو ٻئے کیتے کھݙ کھٹیسی سو ئی آپ کھݙئِ چ ڈھہسی۴۔جتلا ڳڑ اُتلا مِٹھا۵۔جئیں رات نہ کھادا اُونہہ اگھ نہ
ضمیر موصولہ جنھیں دے جواب ئِ چ تنھیں دا لوظ ، تریجھے جملے ئِ چ ضمیر موصولہ ’’جو‘‘دے جواب ئِ چ سوئی دا لوظ ، چوتھے
جملئیں ئِ چ ورتیے ڳئے ضمائر موصولہ تے ضمیر جواب موصولہ کوں سامݨے رکھدیں ہوئیں ضمیر جواب موصولہ دی تعریف کجھ
ضمیر جواب موصول دی خصوصیات:
6۔	ضمیر موصول یا ضمیر جواب موصول جݙاں وی کہیں جملے ئِ چ اسم کن پہلوں آندی ء ِ صفت دا کم ݙیندی ء ِ۔ جیویں جو اے ترکیباں ݙیکھو؛
ثمینہ پیرزادی
ثمینہ پیرزادی بہاولپور نال تعلق رکھݨ آلی پاکستان ٹیلی ویژن دی ہک مشہور اداکارہ ہن جنہاں نے ٻہوں ساریاں ڈرامیاں اچ اداکاری دے جوہر ݙکھائے ہن۔
خورشید بخاری
خورشید بخاری سرائیکی دا انقلابی تے مزاحمتی شاعر ہے۔ بستی نذیر آباد، موضع محراب والا، احمد پور شرقیہ نال تعلق ہے۔ حیاتی دا زیادہ حصہ رحیم یار خان وچ گزریا ہے۔
پُرسوز بخاری دے بھرا تے غیور بخاری چاچے ہن۔
جلدی جوڑ تیاری
ٹوبھے ڳوٹھ گھسیندے ویندن
سعید الرشید عباسی
ضلع بہاولپور نال تعلق رکھݨ آلی ہک سیاسی شخصیت ہن۔
سجاد رحماݨی دی مکاݨ
سئیں سجاد رحمانی مرحوم دا سُنْ تے بہوں ڈکھ تے افسوس تھئے ۔۔۔ سجاد رحمانی میڈے محبتاں آلے دوست تے سرائیکی تحریک دے کل وقتی نظریاتی تے ابتدائی کارکن ہن۔۔ اجوکی سرائیکی تحریک ءچ سجاد رحمانی مرحوم دا وڈا حصہ ء۔ تاریخ سجاد رحمانی سئیں تے انہاں دی بے شمار خدمات کوں ہمیش یاد رکھیسی۔ شہزاد عرفان (١٧ ستمبر ٢٠١٧ء)
سندھو تریمت مت
[ سندھو۔ تریمت مَت ] لکھت: مشتاق ڳاݙی
مڈل ایسٹ تے سنٹرل ایشیا دی ہک دریگھی تہذیبی مار دھاڑ پچھوں اڄ جݙاں اساں تریمت تے اوندے شریر بارے سَمسیا دا شکار ہائیں تاں اے لازمی ہے جو اساں وادی سندھ دی قدیم تہذیب دی اوں ریت کوں پھرولوں جیندے وچ تریمت ہک اُتم مقام رکھدی ہئی۔
جے لُنڈی ڳالھ کریجے تاں اوں ویلھے تریمت مَت ای سندھو مت ہئی۔ اڄ وی ساݙی لوک ریت وچ ایں جُڑوی " سندھو۔ تریمت مَت" دیاں جھلکیاں بھنی ترٹے روپ وچ ساݙے سامہݨے آ ویندن۔
سرائیکی واول صوتاں
تیرھاں سرائیکی واول(مَصْوتے):
تیرھاں سرائیکی واول کجھ ایں طرحاں ہن۔
سرائیکی زبان
عربی وچ سراء دے معانی
سَرَاءُ [عام] ( اسم ) - ہک درخت جیندی لکڑنال کماناں بݨیندے ہن۔
سَرَاةُ [عام] ( فعل ) - سراۃ کل شئ : ہرشے کا اعلیٰ اور بالائی حصہ (2) درمیانی حصہ ( 3 ) اکثر حصہ
زبان دے حروف
مھ: کمھار
ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا.
سرائیکی زبان دے لہجے
بلوچستان دی جعفری تے کھیترانی، سوات دی آجڑی تے قندھار دی ملتانی وی سرائیکی دے لہجے ہن۔ ۔ تفصیل کُجھ ایہ ہے۔
ملتانی سرائیکی
ملتان، مظفرڳڑھ, بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، صحبت پور، ضلع بار خان تے درڳ  وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ یا ملتانی الایا ویندے۔ thumb|سرائیکی ثقافت دا نمونہ، درگاہ حضرت یوسف گردیزی، ملتان
نصیرالدین شاہ
اوہ بھارتی سنیما وچ 1980ء دی فلم "ہم پانچ" توں متعارف تھئے۔ انہاں کوں اڳلی کامیابی 1986ء دی فلم "کارما" توں ملی جیندے وچ انہاں کوں دلیپ کمار نال کم کرݨ دا موقع ملا۔ اڳلی فلماں وچ اجازت (1987)، جلوا (1988)، ہیرو ہیرا لال (1988) شامل ہن۔ انہوں نے کئی ٻیاں وی فلماں وچ کم کیتا جنہاں وچ غلامی (1985)، تری دیو (1989)، وشواآتما (1992) شامل ہن۔ 1994ء وچ انہاں نے فلم مہرا وچ منفی کردار ادا کیتا، ایہ انہاں دی سوویں فلم ہئی۔
لوݙی
لوݙی اُٹھوالاں دی مَستی دا رِدھم اے ـ اُٹھوال پلاݨ تےٻیٹھی
سرائیکی زبان
سرائیکی لغتاں
سرائیکی ڈکشنریاں دے کجھ مصنف ایہہ ہن۔
کتاباں
کجھ گرائمر دیاں کتاباں دے مصنف ایہہ ہن۔
لوݙی
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا
لوݙی لُݙ بلوچا یار،ہاہا٠٠لوݙی٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا
وَڳ چِھڑا بلوچاں دا وو ، وَڳ چِھڑا بلوچاں دا
سرائیکی زبان
سرائیکی زبان دے علاقے
سرائیکی زبان پاکستان تے ادھ وچلے علاقے وچ اکثریتی ٻولی دے طور تے ورتیندی اے. ایندے علاوہ بین الاقوامی سطح تے وی کافی علاقیاں وچ ٻولی ویندی اے. پاکستان تے ٻاہرلے ملکاں وچ سرائیکی زبان دے علاقے اے ہن:
سعودی عرب وچ سرائیکی زبان
سعودی عرب وچ پنجوی لکھ سرائیکی وسدے ہن۔ سرائیکی سعودی عرب دی ݙوجھی وݙی زبان ہے۔
سرائیکی زبان دا پرنٹ تے الیکٹرانک میڈیا
جھوک چینل ملتان وی خالص سرائیکی چینل ہے سرائیکی زبان دی خدمت کریندہ پئے ایہو جے ڈوجھے چینل دی لوڑ ہے۔ ترائے نجی ٹی وی چینل روہی ،کوک تے وسیب ٹی وی سرائیکی زبان دی خدمت کریندے پئین۔ پی تی وی دا ملتان سنٹر وی سرائیکی زبان دی خدمت کریندا پیا ہے۔ پی ٹی وی نیشنل ملتان دا قیام ایں ضمن وچ ہک تاریخ ساز کم اے۔ سرائیکی زبان دا اے سرائیکی ٹی وی چینل چھی فروری 2023ء کوں حکومت ولوں قائم کیتا ڳیا۔ بہاؤ الدین زکریا یونی ورسٹی ملتان، اسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور تے گومل یونی ورسٹی دیرہ اسماعیل خان وچ سرائیکی زبان دے شعبے قائم ہن۔
سرائیکی زبان دی اہمیت
صوبہ سندھ دے چند شمالی اضلاع وچ جتھاں سرائیکی زبان بولی ویندی ہے. اس دے علاوہ ہک تحقیق دے مطابق سرائیکی، اردو دی ابتدائی شکل ہے اس تے وی خاصی بحث تھی چکی ہے کیونکہ مسلماناں نے ملتان تک دے علاقے کوں فتح کرکے ملتان کوں پورے سندھ تے سرائیکی وسیب دا دار الخلافہ بݨایا ہئی۔
جنوبی پنجاب صوبہ
پوٹا ٹھر ڳیا ہوسی اُنھاں دا جنھاں کوں ڈھیر زور دا "صوبہ جنوبی پنجاب" آیا کھڑا ہا۔۔۔ٻیا نیلی ساوی پیلیاں اجرکاں پواؤ ہر ایرے غیرے کوں۔۔۔ کہیں ویھلھے پرویزمُشرف عمران خان تے کہیں ویہلے نتھو پھتو کوں ۔۔۔۔۔اے ہک قومی اعزاز ہوندے ۔۔کوئی خیرات نئین جو سرائیکی دے ناں تے ونڈو ٻیتھے ۔۔۔ ایں لوندے کھُسرو کوں وی تے ٻے جنوبی پنجابیاں کوں وی پوائی ہاوے۔۔۔۔۔ نکل آیا ہوسی سٹا۔۔۔۔۔۔۔ گابے ہل وھاون ھا تے ݙانداں کوں کوݨ پُچھے ھا" ۔۔۔۔۔ میکوں انہاں نویں نسل توں بلکل گلہ کوئی نئیں جنہاں دا سرائیکی قومی سیاست دا تجربہ گھٹ ء پر انہاں دا کیا کریجے جنہاں سرائیکی تحریک ءچ وال چٹے کیتے نے تے میڈی جنوبی پنجابی صوبے دے خلاف ہر پوسٹ تے میکوں درس ڈیندے رہ گئین۔
سندھ ساگر نال ہیمشاں
سندھ ساگر نال ہیمشاں
گُھنڈ چاؤں تاں کیا ݙیہدے ہیں اَکھ کُھل ڳئی ہے ایں دنیا وچ ہک بادشاہ ہے جیڑھا آندا پئے ہک بادشاہ ہے جیڑھا ویندا پئے کوئی تسمے ٻَدھ کے ٻوٹاں دے ایں محل دی ٻولی ݙیندا پئے (کتھا نور محل، ستلڄ، سندھ ساگر نال ہیمشاں)
دریا ہمیش کنیں وسیب دے تہذیبی دھارے دی بݨیاد ریہن اَتے ساݙے برصغیر دی تریخ دریا دے دھارے نال اڳوں ودھی ہے۔ برصغیر دی پیلھی سماجی اتے مذہبی تریخ ساکوں رِگ وید دیں مناجات وچ ملدی ہے۔ رِگ وید دا دریا سرسوتی اے اَتے ایندے اُتیں کئی مناجات ملدن۔ مثال کیتے:
میکس میولر اپݨی کتاب وچ لکھدے جو "فطری مذہب دے کئی انگ ہن۔ ایندے مظاہر جنہیں کوں میں لاامکان آکھے، او یا تاں فطرت وچ لبھدن، یا انسان وچ اتے یا اُنہیں کوں اپݨی ذات/سیلف وچ ڳول سڳدے سے۔فطری مذہب (جینکوں اَساں مظاہر دا مذہب وی آکھسوں) دی ڳول کیتے، ساکوں ٻہوں سارے اینجھے نانویں دی پرکھ پرچول کرݨی پوسی جنہیں دی مدد نال ساݙے ایں چھوٹے جہیں سیارے دی قدیم مخلوق۔۔جیڑھی جو ساݙے آباواجداد وچوں ہئی۔۔۔۔اے سمجھݨ دی کوشش کیتی جو فطرت دے ایں پردے اڳوں اَتے ساݙی حسیات دے ادراک کنیں وی اڳوں کیا شے ہے؟ ایں ڳول وچ ساکوں اَسمان دا دیوتا مِلسی، زمین دا، ہوا دا، بھا دا، طوفان تے کِھمݨ دا، دریا تے پہاڑ دا دیوتا مِلسی۔ اساں اے وی بھالݨے جو کُجھ مُلخاں وچ کیوں اَسمان دے دیوتا اتے ٻئے وچ کیوں بھا دی دیوتا وݙی جاہ گھن گدھی ہے اتے اے نظریہ کݙاں انسان دے ذہن وچ اُبھرے جو کہیں کم حثیت شے کوں دیوتا نئیں سمجھݨا"۔
سندھ ساگر نال ہمیشاں بندے دی اپݨی جاہ اتے وسوں نال اُپرپ/بیگانگی دی کتھا ہے۔
سخاوت حسین
احمدپور شرقیہ نال تعلق رکھݨ آلے اے مشہور گائیک ہن۔ کافی ڳاوݨ اچ مہارت رکھدن۔ اے مشہور گوئیے استاد حسین بخش ڈھاڈھی دے پتر ہن۔
سندھ ساگر نال ہیمشاں
سندھ ساگر نال ہیمشاں
سندھ ساگر نال ہمیشاں مونجھ دی کتھا ہے، ساݙے وسیب دی requiem ہے۔
یاسؔر بزدار دی شاعری،پورھیت رمضان آرائیں
قیدی
عاشؔق وانگے،بُھٹو وانگے
امیر بخش دانش
وفات
١٦ اکتوبر٢٠٢١ء کوں فوت تھئے۔
سرائیکی زبان دا نثری ادب
thumb|سرائیکی Saraiki
محمد عمران قادر
محمد عمران قادر ہک سائنس دان، محقق، موجد تے دوا شناس ہے۔
ضمیر موصولہ
i 	او لفظ جہڑا کہیں اسم دی جہ تے آندے پر ایندے اڳوں ہمیشاں ہک پورا جملہ ہوندے۔ جہڑا اوں اسم دی کیفیت بیان کریندے۔ ضمیر موصولہ اکھیندے ۔ مثلاً او کتاب جہڑی کلھ گھدی ہاسے گم تھی ڳئی ہے۔ اِتھاں جہڑی دا لفظ کتاب دی جا تے آئے لہٰذا ’’جہڑی‘‘ضمیر موصولہ ہے۔ 				         (سرائیکی زبان دے قاعدے قانون از ڈاکٹر مہر عبدالحق97)