cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زبان، سرائیکی قومی جماعتاں تے پالیسی دے اصول
لیکن زبان دے ایں سمعی بصری ڈھانچے دے نال کجھ پیچ در پیچ اوازیں دے سلسلے وی موجود ہوندن، جنھیں دے مخصوص مخارج ہوندن، اے پیدائشی / فطری طور تے مخصوص / متعلقہ خاندان، برادری، قبیلہ تے قوم وچ بولئے تے سمجھے ویندن۔ انھیں دے بولنڑ تے گویائی کیتے خاص فطری عطیہ یا وظیفہ (function ) درکار ہوندے، جیندے وچ جبھ، جبڑے،  تالو، حلق، نرخڑے، تھوڈ ، گچی تے سر دیاں رگاں تے عضلات استعمال تھیندئین۔ اے ہک طبعی یا طبعیاتی مرحلے دا  متھاج عمل ہے۔ انھیں دی ادائیگی دے مخصوص اوازیں کوں ساڈے ماہرین لسانیات "بچکار اوازاں" دا ناں ڈیندن۔تے سرائیکی انھائیں بچکار اوازیں نال اپنی انج سنجانڑ بنیندی اے۔اے ساڈی زبان دی انفرادیت ہے۔ایں دنیا وچ ہک قدیم تہذیب وادئ سندھ دی وی ہے۔ جیندے وچ قدیم دور توں اج تائیں کئی بولیاں، پراکرتاں، بھاشائیں تے زباناں وجود وچ آئن۔  اے بولیاں تے زباناں ہک ڈوجھے توں اکھریں، شبدیں، علامتیں، شکلیں، ورتاویں، اوازیں تے بچکاریں دی مدد نال حد بندی کریندئین ۔ سندھ دریا دا واہند ابھے لمے ہے۔ تے اے تھوڑی بہوں جغرافیائی تبدیلی نال ہمیشاں توں ابھے لمے ہی واہندا وگدا پئے۔ ایندے شمالی پہاڑی سرے توں سمندری ڈیلٹا تائیں جیرھیاں قوماں اباد ہن انھیں دی بولی،زبان تے کلچر وچ جیرھی مماثلت پاتی ویندی اے او کہیں لمبے عرصے ، وڈے تانے پیٹے  تے درگھئے ہوئے مربوط خطے دی شاند ڈیندی اے۔جیکوں سویلائزیشن آف انڈس ویلی (civilizations of Indus valley )دا ناں ڈتا گئے۔ ہندوستان وچ انگریز دے آنونڑ نال ایں خطے وچ جتھاں غلامی دا کلچر ودھئے، اتھاں زبانیں تے قومیں دا نواں جنم وی تھئے۔ مغل انڈیا دی ترٹ بھج دے نال بہوں ساریں ریاستیں ، ذیلی خطیں، قومیں تے قبیلیں اندر مزاحمت دا لاوا پکے ۔ جتھوں قومیت ، مذہب، ثقافت تے زبان دی بنیاد تے بھڑاندیں دا اغاز تھئے ۔ تے اتھاں راجے،مہاراجے، رانیاں، لکشمیاں، قلعے ،حویلیاں، چاردیواراں، عبادت گاہیں ، عقائد، حب الوطنی، نسلی ، خاندانی تے قبائلی عصبیت دی راہ تے نکے نکے ونڈارے تھئے۔جیندے وچ شخصی، ذاتی پوجا /پرستی (worshipping )  ودھی اے، تے ایں پوجا،  پرستی ، بعد وچ  سیاسی  قوم پرستی تے زبان دے خطے دے جم پل کیتے شکم_مادر  دا کم کیتے۔
ایں آرٹیکل دے تحت پنجاب، سرحد تے بلوچستان دی صوبائی اسمبلیں اردو دی قرارداد پاس کیتی تے سندھ اسمبلی سندھی اختیار کرنڑ دا فیصلہ کیتا۔ سندھ ایں معاملے وچ پہلے وی تکڑا ہا، تے ہنڑ تاں قانونی طور تے تعلیمی،سرکاری، سیاسی،سماجی تے عوامی سطح تک سندھی زبان کوں رائج کرنڑ دا حق حاصل کر گھدا ۔ اج اوندے سڑکیں توں ایوانیں تائیں، ریڑھی بانیں توں یونیورسٹیں تائیں، مزدوریں توں حکمرانیں تائیں ہر طبقہ سندھی زبان تے کلچر دے ورتارے تے ودھارے دا بے لوث ورکر ہے۔قومی،  سیاسی تے جمہوری شعور سندھ دا سبھ توں اتے ہے۔ او انگریزیں توں گھن موجودہ اسٹیبلشمنٹ تے ملٹری یلغار تے مذہبی گماشتیں نال اج تائیں بھڑدے آندن۔
میکسم گورکی دے بقول "انسان سڈاونڑ دے قابل صرف اوہے لوک ہوندن، جیرھے اپنی زندگی انسانی ذہن کوں زنجیریں توں ازاد کراوںڑ کیتے وقف کر ڈیندن"۔
اختر چنال زہری
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:کوک سٹوڈیو پاکستان دے فنکار ونکی:بروہی شخصیّتاں ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
چھݨکݨاں
ماہرین نفسیات دے مطابق چھنکݨے نال گَھٹ عمر دے ٻالاں وِچ ہَتھ اَتے اَکھ کُوں ہِکّی واری با مقصد انداز وِچ استعمال کرݨ وِچ مدد مِلدی ہِے۔
اڄوکی سرائیکی شاعری دا نمائندہ شاعر
اَڄوکی سرائیکی شاعری دا نمائندہ شاعر
ایندے نال نال شاعر ٻئی وی مختلف اصناف سخن وچ لکھݨ دی کوشش ہمیش کیتی ہے۔تے دھرتی دے مسائل کوں دھرتی دا سفیر بݨ تے حق ادا کرݨ دی کوشش کیتی ہے۔ غزل ہووے یا مسدس یا کوئی وئی ٻئی ملوک صنف اساکوں شاعر دھرتی دے ݙکھ توں خالی نئیں ملدا جیڑا جو انہاں دا خاصا ہے۔ ایہا شئے انہاں کوں منفرد بݨائے رکھئیے۔سلیم سجاد دی ہک مسدس ݙیکھو جیندے وچ غربت تے لڄ کوں موضوع بݨایا ڳئے۔
پل آدم
پل 18 میل (30 کلومیٹر) طویل ہے تے خلیج منار کوں (جنوب مغرب) وچ آبنائے پالک (شمال مشرق) توں جدا کریندے۔
وسیم واگھا
لالے جواب ݙتا: "ایں بت نال، ایں حالت اچ، اصلوں ایں خیال نال، اساں وت آسوں محبوبہ!"
فوڈ پانڈا
اہم نکات
کمپنی وچ کم کرݨ سانگے جو چیزاں ضرروی ہن او اے ہن
وسیم واگھا
وسیم دیاں اکھیں اچ ݙھیر سارا جیون دی سک ہئی۔
او حالی جیندے ہر اوں ماہنو دی کار جیہڑا این شے تے پک رکھیندے جو حیاتی مکن آلی شے کوئی نئیں اتے اے جیہڑے اصول اساکوں حیاتی کوں زوری تجن تے مجبوری کر ݙیندن اساں انہاں اصولیں کوں بھن سٹیسوں۔
آہ کرشن لال بھیل
آہ کرشن لال بھیل ہک موسیقی نال تعلق رکھݨ آلا فنکار ہاـ
علم
علم
انسان کوں گزرے ہوئے وقت دا حال ڈسیندے
پروفیسر شوکت مغل
پروفیسر شوکت مغل تاریخی شعور رکھن والے محقق اتے نقاد ہن۔ انہاں ڈونہاں صورتاں (تحقیق‘ تنقید) وچ اپنیاں ذمہ داریاں احسن طریقے نال نبھائیاں ہن اتے انہاں اپنا کم بہوں عرق ریزی۔ دیانت اتے پرخلوص انداز نال کیتے۔ جینویں اساں جاندے ہیں جو تحقیق‘ پھلپھوت (تلاش) تے ٹوہ (جستجو) دے وچار دا ناں ہے یعنی جو معلومات حاصل تھی چکین انہاں بارے وت ولا سند حاصل کرن دی جستجو‘تاں جو امکانات دی دنیا وچوں نویں شواہد تے حقائق کون منظر عام تے گھن آندا ونجے۔ ڈاکٹر ایم سلطانہ بخش اپنی کتاب وچ لکھدین:
۶۔       نور نامہ (نسخہئ مراد)
پروفیسر شوکت مغل ہوراں اردو تے انگریزی زبان دے لسانی‘ علمی‘ ادبی تے تنقیدی مواد کوں سرائیکی زبان وچ ترجمے راہیں منتقل کیتے۔ تاں جو سرائیکی زبان و ادب دے سرمائے وچ اضافہ تھیوے۔ ڈاکٹر سلیم اختر ہوراں معرو ف کتاب ”تنقیدی دبستان“ دے سرائیکی ترجمے بارے پروفیسر شوکت مغل ہوراں آہدن:
”سرائیکی لکھاریاں بالخصوص شاعراں کوں اپنے شعری مجموعے دے چھپکڑ تے اپنے ورتئیے لفظاں دی فرہنگ/نعت شامل کرنی چاہیدی اے تاں جو سرائیکی لسانیات تے لغت سازی دا کم اگوں ٹرے۔(۲۱)
”سرائیکی ادب۔ ریت تے روایت‘ سرائیکی دے تنقیدی تے تحقیقی ادب وچ ہک بہوں وڈا اضافہ ہے اے کتاب مصنف دی کئی سالاں دی محنت دا ست ہے اے کتاب ناں صرف اج دے نقاداں کوں راہ لیسی بلکہ مستقبل وچ لکھن آلیاں کوں منزل در ٹرن دی راہ وی ڈکھیسی“(۳۱)
حوالے
۳۱)     شوکت مغل‘ پروفیسر‘  ایضاً،ص:۸۸۲
نعیمہ خان
ذاتی حیاتی
نعیمہ خان شادی شدہ ہِن اَتے اِنّھاں دی ہِک دِھی ہِے جین٘دا ناں حفظہ خان ہِے۔
قرار داد دائرہ دین پناہ ضلع لیہ
• سی ایس ایس وچ سرائیکی ٻولی کوں سبجیکٹ دے طور شامل کیتا ونڄے۔
احادیث نبوی ‌( صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم )
ترمذی شریف
ترمذی شریف دیاں کجھ احادیث شریف جینکوں پڑھݨ تے عمل کرݨ اساڈے واسطے ضروری ہے.
اسلامی اخلاق و آداب
رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلیہ وسلم نے فرمایا
نماز دے احکامات
جہڑا شخص نماز بھل ونجے تاں اونکوں چہندے کہ جیں وقت اونکوں یاد آوے تاں پڑھ گھنے
6 اپریل 1962 دا اجلاس تے سرائیکی زبان
2۔جام پور دے معروف لکھاری سلیم انسب دا 32 صفحات دا کتابچہ " 6 اپریل 1962 دے اجلاس دی حقیقت " دے عنوان نال موجود ہے ۔
3۔ جاوید احسن دی مشہور کتاب "سرائیکی ٹقافت" جیندا اردو ترجمہ ڈاکٹر نسیم اختر 2006 وچ کیتا ہا۔ایں کتاب دے صفحہ 79 تے اجلاس دی مکمل رپورٹ "متفقہ نام سرائیکی " دے عنوان نال شامل ہے۔
الہی بخش سرائی دی خدمات دے حوالے نال 9 ستمبر 2005 کوں " خبریں " اخبار دے وچ صابر چشتی انھیں دا انٹرویو شائع کیتا ہا۔ اے سارا تحریری موادتے قلمی نسخے  میاں امداد سرائی (الہی بخش سرائی دے پتر ) کول موجود ہے۔
7۔ کیفی جام پوری دی مشہور کتاب "سرائیکی شاعری " وچ وی بزم ثقافت دے حوالے نال موجود ہے۔
9۔لیہ دے معروف لکھاری جعفر بلوچ دی کتاب "آیات_ادب"  وچ صفحہ 194،195  اتے ریاض انور دے بارے تفصیلی مضمون شامل ہے۔جیندے وچ ایں اجلاس تے جشن فرید  دا مکمل حوالہ موجود ہے ۔اے کتاب 1988 وچ چھپی ہئی۔
10۔ ڈاکٹر صلاح الدین حیدر  دے مختصر تحریری تاثرات نیٹ تے موجود ہن۔ جیرھے انھیں ملتان (اے پی پی ) کوں 2 فروری 2020 کوں ریاض انور دی 27 ویں برسی تے ڈتے ہن۔ جیندے وچ انھیں "جشن فرید دے بانی،ثقافتی تنظیمیں، ادارہ فکروفن،بزم ثقافت دے عہدیدار، انجمن ترقی پسند مصنفین،  رائٹرز گلڈ دے عہدیدار  ، تے 1960 توں 70 تئیں جشن فرید دا سالانہ اہتمام کرنڑ ،سرائیکی اردو  دے معروف شاعر، دانشور تے ماہر قانون تے سرائیکی خدمات " دے بارے ڈسئے۔ (اوں ویلھے انھیں دا زبان تے ثقافت بارے اتنا فعال رہونڑ ایں گالھ دی دلالت کریندے جو او 62 دے اجلاس دے واقعی محرک تے مہتمم ہوسن)۔
11۔ظہور دھریجہ دا کالم "ریاض انور تے ریاض ہاشمی"  دے عنوان نال نیٹ تے موجود ہے۔اے وی 27 ویں برسی دے موقع تے 4 فروری 2020 کوں اخبار وچ چھپئے۔ جیندے وچ ریاض انور دی خدمات تے 60 توں 70 دے ڈہاکے دے حوالے موجود ہن۔
وقاص بزدار
گھڑا :-
سائیں رٹھدے تاں دل ترٹدے،
دل ترٹدے تاں زخم پھٹدے،
وقار یوسف عظیمی
وقار یوسف عظیمی معروف قلم کار، صحافی، روحانی دانشور تے ماہنامہ روحانی ڈائجسٹ دے مدیر، پاکستان دے معروف صوفی بزرگ حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی دے صاحبزادے ہن۔ وقار یوسف عظیمی دیاں تحریراں وچ روحانی علوم، سیرت النبیﷺ، تصوف، طب، مابعد النفسیات، روحانی علاج، عمرانیات جیہے موضوعات شامل ہن۔ آپ 1981ء توں شعبۂ طب تے صحافت نال وابستہ ہن۔ آپ روحانی ڈائجسٹ دے مدیر تے دیگر کئی کتاباں دے مصنف ہن۔
اُستاد محمد ابراہیم
ابتدائی اَتے کَم کار آلی حیاتی
٢٠١٦ء وِچ، کراچی وِچ اُنّھاں دے ٣٩ ویں ورِھیݨے  اُتّے، آرٹس کونسل آف پاکستان نے اُنّھاں کُوں خراجِ تحسین پیش کرݨ کِیتے ہِک پروگرام دا اہتمام کِیتا ہئی۔
ساݙی حالت تݙی تیل
ساݙی حالت تݙی تیل:۔
جے ستے پئے ہیں تاں متے پئے ہیں وسیب زادو
لوک فنِ خطاطی وِچ خطِ سومری اَتے یونانی خط
thumb|خطِ سومیری خطِ ’’سومری‘‘ تُوں خطِ مسماری وجود اِچ آیا ڄیکوں ’’کلدانیاں‘‘ (عراقی، بابلی اَتے آشوریاں نے فنیقی قوم توں سکھیا ہا) ڄیندی ابتداء حضرت ابراہیم علیہ السلام تُوں تھئی اے طرزِ تحریر وی مصوّرانہ طرز دی ہئی۔ وَت حمورابی خاندان ڄیڑھا (2460 قبل مسیح) اِچ بابل تے حکمران ہَا اُوں تحریر کُوں پیکانی یا خطِ میخی اِچ تبدیل کر ݙیا ڳیا۔ اِیندے حرفاں دی شکل لوہے دے میخاں یا تیراں توں مشابہ ہئی۔ وَت مقدس ہیرو غلیفی تحریر دا دَور آیا ڄیڑھا مصریاں دا سب تُوں پہلا مذہبی خط ہا۔ اِیندے حرف وی مصورّانہ انداز دے ہَن ڄیندے کاتب مندراں دے پڄاری ہَن ڄیڑھے پتھراں اَتے لکڑٖ دے تختیاں تے لِکھدے ہَن۔ بعد اِچ آسانی دے خیال تُوں اِنہاں نے ایندیاں ݙو قِسماں بݨا ݙتیاں۔
سلطنتِ اشوریہ (بابل) دے زوالی دَور اِچ آرامی یا سامی خط دی ابجد‘ جیندا تعلق فنیقیہ نال ہاَ دنیا اِچ پھیل گئی ایں تُوں کئی قلم یعنی طرزاں ایجاد تِھیاں اِنہاں اِچوں ہِک خط ’’آرامی‘‘ ہَا۔ آرام حضرت آسام دے پُتر اَتے نوح علیہ السلام دے پوترے ہَن۔ اے قبیلے بحرین دے ساحل تے ٻَئے عرباں نال اباد ہَن جنہاں دی زبان عربی ہئی۔ آرامی خط اِچوں تدمری تے وَت نبطی خط رائج تھِیا۔ نبطی اصل اِچ حضرت اسماعیل علیہ السلام دے ہِک پُتر ’’نابت‘‘ تُوں بݨیا۔
زنانیاں کِیتے مخصوص جاء
زنانیاں کِیتے مخصوص جاء (اردو: خواتین کے لیے مخصوص مقام) ہِک اِیہو جِیہاں علاقہ / جاء / اَمارت وغیرہ ہِے جِتّھاں صرف زنانیاں (اَتے بعض صورتاں وِچ ٻالاں) دی اجازت ہون٘دی ہِے۔ اِیں طرحاں ہِک اِیہو جئیں جاء فراہم تِھین٘دی ہِے جِتّھاں اِنّھاں کُوں مرداں دے نال ڳالھ مُہاڑ کرݨ دی لوڑ نئیں پون٘دی۔ تاریخی اَتے عالمی سطح تے، ٻہوں سارے ثقافتاں وِچ زنانیاں دے کَلھیپے دے کُجھ شکلاں ہَن۔ اَتے ٻہوں سارے ہُݨ وی ہِن۔
مذہبی جائیں
زنانیاں دیاں مسیتاں، جیڑھے چین وِچ صدیاں تُوں موجود ہِن۔ ٢١ ویں صدی وِچ دُنیا بھر وِچ نویں مَسِیتاں وی اُساریاں ڳئیاں ہِن۔
انتہا پسندانہ زنانیت
thumb انتہا پسندانہ زنانیت یا انقلابی زنانیت (اردو: انتہا پسندانہ نسائیت) (انگریزی: Radical Feminim) اِنّھاں زنانیت پسنداں دی جامعت ہِے جِنّھاں دام زنانیت پسنداں وِچُوں کہِیں دے نال قطعاً کوئی جھیڑا نئیں پاتا وین٘دا جاں جو اِیہ صرف زنانیاں وِچ دلچسپی رکھین٘دیاں ہِن بھان٘ویں اُوہ کہِیں وی نظریے دی حامل ہووِن۔ اِنّھاں لوکاں دا خاصا اِیہ ہِے جو اِیہ لوک سماج، شادی اَتے روایتاں کُوں زنانیاں دا دُشمݨ سمجھین٘دے ہِن ۔ اِیہ ایں ویلے مشرق وِچ ناں ہووݨ دے برابر ہِن۔ اِیہ سرے توں مرد دے وجود دی لوڑ دے ای مُنکر ہون٘دے ہِن بھان٘ویں اُوہ حیاتیاتی فطری تقاضے پورے کرݨ دے حوالے نال ہووے یا معاشی ذمّے واری توں متعلق ہووے۔ ہِک تأثر اِیہ وی پاتا وین٘دا ہِے جو دُنیا دی من حیث الجموع زنانیاں ڄیکر انقلابی زنانیت اختیار کر گِھنّݨ تاں نسل انسانی دی بقاء ای ممکن کائے نِھیں۔ مطلب اِیہ تِھیا جو کُجھ ݙیہاڑیاں بعد انسانی اَبادی اپݨے آپ مُک ویسی۔
کتاب
شوکت مغل
برسی
تھے،
اصلاحات پیشہ ورانہ
ناول
(٦)فردوس ٹھگالی | مترجم نذیر احمد شاہ | 1979ء
(١١) امر کہانی | محمد اسماعیل احمدانی | 1988ء
اسلام وِچ زنانیاں
اثر تے رسوخ دے ذریعے
مسلم زنانیاں کِیتے اسلام دے تحت اثرات دے چار ذرائع ہِے۔ پہلے ݙو قرآن تے حدیث، بنیادی ذرائع سمجھے وین٘دے ہِن۔ جاں جو ٻئے ݙو ثانوی اَتے حاصل شدہ ذریعے ہِن جین٘دے وِچ اسلامی فقہ دے انجو انج سکولاں اَتے مسلم فرقیاں دے وِچالے اختلاب ہِے۔ اجماع، قیاس، فتاویٰ اَتے اجتہاد دے رُوپ وِچ مؤثر ثانوی ذرائع ہِن۔
قنُونی معاملے
زنانی کُوں ٻہوں سارے قنُوںی تحفظ وی حاصل ہِن۔
پلاک نوازی
رفعت عباس ملتان
دھرتی توں اوتے کوئی نہ
سرائیکی افسانہ: جیوݨ، بندہ تے وَݨ
گمراہ تھیوݨ جتنا آسان ہے زندگی وِچ اِتھوں زیادہ آسان ٻئی ڳالھ کائںی۔
قادیانی
پس منظر
انھاں دے وچ ہک مرزا غلام احمد قادیانی ہا جیں اسلام دے بنیادی عقائد تے بہوں وڈی ضرب لاتی ـ اوں کڈاہیں نبوت دا دعوی کیتا تے کڈاہیں نبیاں کوں برا بھلا آکھیا کڈاہیں قرآن و حدیث کوں غلط ثابت کرݨ دی کوشش کیتی ـ
آخر وچ جہاد جیں کنوں انگریزیں کوں ڈر ہاں کہ مسلمان اساڈی حکومت نہ کس گھنن انہاں نے قادیانی دی زبان کنوں آکھوایا کہ جہاد ختم تھی گے ـ
قادیانی فرقہ کڈاں وجود وچ آیا
اے فرقہ 1840 کوں ہندوستان دے صوبہ پنچاب توں شروع تھیا۔
کردار
ایندی زندگی مختلف تے متضاد کے گرد گھومتی ریہی تے تمام دعوے آپس وچ متضاد ہن
وفات
بالآخر مرزا غلام احمد 26 مئی 1918 کو لاہور وچ انتقال کر گیا تے اونکوں دفن قادیان وچ کیتا گیا۔
قرآن کیا آکھندے
( آل عمران: 110 )
تہاں بہترین امت ہو, تساکوں لوکیں دے سامݨے لاتا گے
پلاک ولوں سرائیکی دا آہر
کیا ہیندے وچ وی کوئی شرارت ھ یا ڈاکٹر صغریٰ صدف دی طرفوں اچھے جذبات ہن؟ کیا اساں اے آکھ سگدوں کہ اساڈی قوم جیہڑے کم سانگھے سنجیدہ تھیندی اے ہوندے حل سانگھے راہیں وی فوراً نکلن پئے ویندن.. رائے ضرور ڈیسو
وَیلھے خُوشیاں دے
بیرسٹرجگدیش بترادے ناں
بے خوف ہن دِل کونجاں دے۔
ساݙی چوڳ وٹیندیں نِبھدی ہائی۔
اسم آلہ
اوکھلی ، اناج کا چھلکا اتارنے اور اسے کوٹنے کے لئے مٹی یا پتھر کا برتن۔
امھاوی
لکڑی کی چیزوں میں سوراخ کرنے والا اوزار
کپڑا یا کپڑے نما چیز جس سے کسی برتن کو صاف کیا جاتا ہے ۔
تانوݨ
تھپݨی /تھاپی
جُٹݨ
جَھڳݨ
چُبھݨ
کانچ کی گولیاں کھیلنے والے بچے گولیوں کا نشانہ لگانے کے لئے جو بڑی گولی استعمال کرتے ہیں
چھاݨݨ
چِھکِݨ /چھک
چھݨکݨ
دِڳا
ڈَھکݨ
برتنوں کے ڈھکنے یا سرپوش
گائے یا بھینس کا دودھ دوہتے وقت اس کی پچھلی ٹانگوں میں باندھا جانے والا رسے کا ٹکڑا
رنبہ
پودوں کو گوڈی کرنے کا کھرپہ
کوہݨ
چُھرا ،چُھری ، کلہاڑا، کلہاڑی
کُچݨ/کُچݨی
دیواروں پر سفیدی کرنے والا برش ، برتن مانجنے کا پوچا
گِھرݨ
برتنوں کو صفائی سے دھونے والا پوچا
بان، ریشے دار چیز کی بنی ہوئی رسی جس سے چارپائیاں بُنی جاتی ہیں ۔
اُچھاڑ
انگوٹھی
بغل
بٹھ
بٹھی
پاکھڑا
گوربند
منال
ہتھکڑی
کسی برتن کا ڈھکنا
رہٹ کی مالھ کو اپنی جگہ پر قائم رکھنے کے لئے مالھ کے پہلو میں لٹکائی جانے والی لمبی سی لکڑی
لوہے کا بنا ہوا ہوڑا پتھر کی چکی کے دو پاٹوں کو کھردرا کرنے والا فولادی ہوڑا
پوچی، صافی ، وہ کپڑا یا کپڑے نما کوئی شے جس سے کہ برتن صاف کئے جاتے ہیں
چترݨ
6: بعض مصادر نما اسمائے آلہ مگر مصادر نہیں ہوتے:
ݙندوݨ
آر + ا
آرا
بھور+ا
پاڑا
ٻوجھا
پکھا
مُچھا
ج: گھوڑا :  لغام (لغام دے حصے ،دہانہ یعنی لغام دا او حصہ جہڑا جو گھوڑے دے منہہ دے وچ ݙتا ویندے راساں (واڳاں)، ٻکھاڑا) زِین (زین دے حصے ، ہنہ  یعنی کاٹھی ، سپاٹ یعنی کاٹھی دے اندروں ، ٻہروں تے تلوں رکھئے ونجݨ آلے موٹے چم دے چموٹے ، تے گھوڑے دی کنڈ کو بچاوݨ سانگے ݙوگدے، رکاباں ، پُوزی ، زیر بند یعنی چم دی او پٹی جہڑی جو گھوڑے دی گردن دے تلوں گزار کرئیں پُوزی تے تنگ دے درمیان ٻدھی ویندی ئِ ، تنگ)، کمر بند، متھیلو، جُھل ، خرخَرہ (گھوڑے دے جسم کوں صاف کرݨ آلا برش) ، ٹانگے  تے جپݨ آلے گھوڑے دے سنبھیں کیتے لوہے دی نال ۔
ڈ__: ڈاں، ڈبا، ڈبی ، ڈبیکن، ڈِڈھ، ڈبری، ڈونگا، ڈیسک، ڈھارا، ڈھاری ، ڈھاکواں، ڈھال، ڈوڈݨ، ڈودݨی ، ڈھولݨ، ڈھکݨ، ڈھکݨی، ڈھکݨاں، ڈھولک، ڈھولکی ، ڈھنگ، ڈھنگا، ڈھنگڑا، ڈھیرا، ڈھیرݨاں، ڈھینڈھا، ڈھینگر، ڈھینگری ۔
ونیڈلا
تاݨاں
کُنال
د: ڄٹ دے اوزار
مٹھیڑا /ہتھی
ڄنگھی ئِ چ ہل کوں نپݨ سانگے لڳا ہویا مُٹھا
ڳاترا
ص: دھوٻی دے اوزار :کُنال (مٹی دا )، کُنالی ، پٹڑا، استری ، میز ۔
ل: مراثی دے اوزار:دول ، لاڑے ، تُوتُو، شرنا، بین ، بگل، کلانٹ، نغارہ(ݙڈھ)
الف، گھر دی وہتر : حویلی ، حویلی دی اگواڑیا چناں ، حویلی دا صدر دروازہ(دروازے دے حصے ، داب، مہاڑیاں، درسال ، طاق، بینی، کُنڈا ، جلفی ، قبضے ، ہوڑکا)، ڈیڈھی، ویڑھا، کچن، غسل خانہ، طہارت خانہ (ٹٹی خانہ)، ٹینکی ، وساخ/مہمان خانہ/ بیٹھک ، گدام، مال دا بھاݨاں (کچی سالھ) ، بکرئیں بھیݙیں دا بھاݨاں، چوٻارہ، گوڈل ، چلھا، تنور، گھرانونج، نہیلا (تھاں ٹنگن کیتے) ، بالیں دے ٹرن کیتے گادھی ، چچینگھل، کوٹھے، برانڈہ ،صفہ ، پڑچھتی ، چھپر۔
ک، گدام :   ٻنڈا (پیش دی نکھ دا) ، کلھوٹیاں مختلف اناج کیتے (مثلاً کݨک ، جوار، ٻاجھری ، چݨے، اسوں، سرمی وغیرہ) بھوں، مختلف استعمال دیاں کا ٹھیاں (کانباں ، کڑیاں، پھٹے، وگیٖ وغیرہ)۔
4۔ ہتھ دے ڳہݨے:مندری ، چھلا، ویڑھا، چھاپ، پٹھی، بند، نبدڑا،پنجہ ، آرسی، پونچاں ، نمرو۔
8۔ ڳہݨیئں دا سامان: سونا، چاندی ، تراماں، نگ، موتی ، ہیرے ، گھنگھریاں، پترے ، ڄہئو۔
1۔ترمتانواں ویس : قمیض، شمیض، ستھݨ (شلوار)، گون ، چولا، چولی (کُرتی)، لہنگا، فراک، بوچھݨ ، انگیا(سینے بند)، گگھرا، گھگھری ، برقعہ، چادر، چُنری (چُنی)، سلارا، سُوہا۔
پنج پُھلاں دی حکایت
محترم رفعت عباس سئیں دی کتاب
مُد پِچھوں جنگل دا دیوتا وت اُنہاں کوں ٹکریا ' انہاں وت ارداس کیتی جو مچھی بنڑ دریا وچ اوہ رہونڑ چاہندن ' دیوتا آکھیا " تہاڈی ایں سِک بارے پانڑیاں دے دیوتا دی موکل وی چاہیدی اے, میں اوندے نال گالھ کریساں " ڈوجھے ڈینہ انہاں کوں پکھی توں مچھی بنڑن دی موکل ڈہیج گئی ' اوہ دریا وچ رتی ہک مچھی چمکدے چانیاں والی بنڑ گئے ' ایہ بھانویں پُھل یا پکھی ہوونڑ توں وکھرا ہک دھیان ہئی ' دریا دی اپنڑی ہک دنیا وچ مچھی دی الہامی ہک ذات دی جھال اُنہاں لدھی ' اُنہاں کوں لگیا اوہ ازل تے ابد دے وچکار کتھاہیں اصل مقام تے پُج گئے ہِن ' اُنہاں جانڑیا ایہ مچھی ہوونڑ بھیت دے وچوں تھی کر لنگھنڑ ہِے ' پانڑی وچوں سِجھ کوں چندر کوں ماہنڑو کوں ڈیکھنڑ کہیں اکھ دی اُتم ڈکھالی ہِے
نیکوسیا
برطانوی دور
نیکوسیا دے بلدیاتی علاقے دی توسیع
آزادی تے تقسیم
15 جولائی 1974ء کوں ہک فوجی تاخت وی تھئی جینکوں یونانی فوج دی سرپرستی حاصل ہئی جیندا مقصد جزیرے دا یونان دے نال الحاق ہئی۔ اوندے نتیجے وچ صدر مکاریوس سوم کوں ہٹا کے قوم پرست نکوس سامپسون کوں صدر بݨا ݙتا ڳیا۔
جغرافیہ
قبرص، بحیرہ روم دے مشرقی حصے وچ واقع ہے۔ ایہ اطالوی جزائر صقلیہ تے ساردینیا دے بعد بحیرہ روم دا تریجھا تے دنیا دا 80 واں وݙا جزیرہ ہے۔ ایہایشیا (یا یوریشیا) دے خطے ایشیائے کوچک دے جنوب وچ ترکی دے جزیرہ نما اناطولیہ دے قریب واقع ہے۔ ایں کیتے اینکوں مغربی ایشیا، مشرق وسطی وچ وی شامل کیتا وںڄ سڳدے۔ قبرص جنوبی یورپ تے شمالی افریقا دے وی قریب ہے۔ ایہ طویل عرصے تک یونان، سرزمین شام، بازنطینی، ترکی تے مغربی یورپ دے زیراثر رہیا ہے۔ جزیرے تے ݙو سلاسل کوہ سلسلہ کوہ ٹروڈوس تے سلسلہ کوہ کیرینیہ موجود ہن جبکہ انہاں دے درمیاں میدانی علاقہ میساوریا موجود ہے۔ ایہ ݙوہیں سلاسل کوہ ترکی سلسلہ کوہ طوروس دے متوازی ہن۔
جغرافیائی سیاسیات
جغرافیائی سیاسیات جغرافیائی سیاسیات دے مطابق جزیرہ چار اکائیاں وچ منقسم ہے۔ جمہوریہ قبرص جزیرے دی واحد بین الاقوامی سطح تے تسلیم شدہ حکومت تے یورپی یونین دی رکن ریاست اے جیہڑی جزیرے دے جنوبی 60٪ رقبے تے موجود ہے۔ ترک جمہوریہ شمالی قبرص سفارتی طور تے صرف ترکی نال تسلیم شدہ جزیرے دے شمالی ہک ترہائی حصہ ہے جیہڑا کل رقبے دا تقریباً 36% ہے۔ اقوام متحدہ دا بفر زون جیہڑا کل رقبے دا 4% ہے۔ اوندے علاوہ ݙو چھوٹے علاقے ایکروتیری و دیکیلیا جتھاں برطانوی فوجی چھاوݨیاں موجود ہن، 254 مربع کلومیٹر اے جیہڑا جزیرے دا 2.8% ہے۔
پنج پھلاں دی حکایت
پنج پُھلاں دی حکایت
ازواج مطہرات
آپ ( صلی اللہ علیہ و آلیہ وسلم) دی تمام ازواج مطہرات دے ناں ہن ۔
ازواج مطہرات
ام المومنین حضرت حفصہ بنت عمر
رضی اللہ عنہا
سرائیکی اسمائے مکبّر
بعضے ویلے سرائیکی دے کئیں لفظ کوں'وݙائی'دے معنی ݙے کے'مکبّر'بݨا ݙِتا وین٘دے۔ مکبّر لفظ ہمیشہ مذکّر ہون٘دے تہوں بعضے ویلے مکبّر لفظ کُوں مذکّر تے مصغّر کوں اُون٘دی مؤنّث وسمجھ گِھدا وین٘دے۔ مصغّر تے مکبّر دے لفظ دے بعد اے ڄانݨ ضروری ہے جو او اصل لفظ کِہڑا ہے جین٘دے کنوں مکبّر یا مصغّر بݨایا ڳے۔ کیوں جو عام لوکاں کوں اصل لفظ دا پتہ نِھیں چلدا تہوں اُوکوں غلط سمجھ گِھدّا وین٘دے۔ مکبّر بݨاوݨ دے کُجھ قاعدے ایہ ہن:
جاپانی، ہیرو غلیفی اَتے کُجھ ٻئے خط
قبل مسیح اِچ لفظ کینویں لکھے ویندے ہَن
کئی قسماں دے خط یعنی تحریر دیاں طرزاں پراݨے زمانیاں توں رائج ہَن۔ اِنہاں حرفاں دی پہنچاݨ اَتے لکھݨ دے انداز وکھرے ہَن۔ اساں ’’خط دی کہاݨی تصویراں دی زبانی‘‘ ݙسݨ دی خاطر اِے نقشہ بݨا تے ݙساوݨ دا اَہُر کیتے ڄو اَڄ دے حَرف کل‘ پرسوں اَتے اُوں توں پراݨے زمانے 1600قبل مسیح اِچ ایہے لفظ اَتے حروف کینویں لکھے ویندے ہَن۔
حضرت علی دا کمیل بن زیاد دے ناں خط
’’آدمی دا اُوں کم کوں نظرانداز کر ݙیوݨا کہ جیہڑا اُونکوں سپرد کیتا ڳیا ہے تے جیہڑا کم اُوندی بجائے ݙوجھیاں نال متعلق ہے، اُوندے وچ خواہ مخواہ گُھسݨا ہک کھلی ہوئی کمزوری تے تباہ کن فکر ہے۔ تیݙا اہل قرقیسا تے دھاوا ٻول ݙیوݨا تے اپݨی سرحداں کوں خالی چھوڑ ݙیوݨا جبکہ اتھاں نہ کوئی حفاظت کرݨ والا تے نہ دشمن دی سپاہ کوں روکݨ والا ہے، ہک پریشان خیالی دا مظاہرہ ہئی۔ اِیں طرح توں اپݨے دشمناں کیتے پل بݨ ڳیا جیہڑے تیݙے دوستاں تے حملہ آور تھیوݨ دا اِرادہ رکھدے ہوون۔ اِیں عالم وچ کہ نہ تیݙے بازؤاں وچ توانائی ہے، نہ تیݙا کجھ رعب و دَبدبہ ہے، نہ توں دشمن دا رستہ روکݨ والا ہیں،  نہ اُوندا زور تروڑݨ والا ہیں،  نہ اپݨے شہر والاں دے کم آوݨ والا ہیں تے نہ اپݨے امیر دی طرفوں کوئی کم انجام دیوݨ والا ہیں ‘‘۔
پنجابی لوک
پنجابی دی کل آبادی چار کروڑ ہے۔۔۔
حدیقہ کیانی
2009: آسمان
جون ٢٠٠٩ء وِچ چوتھی البم "آسمان" ریلیز کِیتی جین٘دے وِچ اُردو، پنجابی، ہندکو، پشتو اَتے فارسی ڳاݨے شامل ہَن۔
ذاتی حیاتی
حدیقہ دے اَباء دا تعلق ازمیر ترکی نال ہِے۔ ٢٠٠٦ء تئیں کیانی پاکستان وِچ اپݨی اَمّاں دے نال رہن٘دی ہَن۔ اُوں نے ایدھی فاؤنڈیشن نال ٢٠٠٥ء وِچ زلزلے وِچ ٻچ ون٘ڄݨ آلا ہِک ٻال گود گِھدّا۔ اِین٘دے بعد اُوں نے یو کے دے ہِک افغانی تاجر سیّد فرید سروری نال شادی کِیتی۔ اَتے ٢٠٠٨ء وِچ اُون٘دے تُوں طلاق گِھن گِھدّی۔
اعزازات اَتے نامزدگیاں
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں ونکی:پاکستانی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:بقید حیات شخصیات ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی ڳائیکاں
پنجابی زبان
ماجھی:
ماجھا دا مطلب ہے منجھیں چراوݨ آلے، ݙوجھا معانی ہے ادھ وچلا، باری دوآبہ تے رچنا دوآبہ دے درمیان آلے حصے ماجھا ہن، انہاں باری تے رچنا دوآباں دا پہلا حصہ کشمیر تے گانگڑہ کول، وت ماجھا آندے،، تے ول چھیکڑی حصہ سرائیکی علاقہ ہے۔ ماجھے وچ امرتسر، گورداسپور، پٹھان کوٹ، ترن تارن، قصور، لہور، شیخوپورہ، گوجرانوالا، گجرات، نارووال تے سیالکوٹ شامل ہن۔
عہد ساز سرائیکی شاعر اقبال سوکڑی
سوکڑی صاحب دی شاعری دیاں دھماں:۔
سئیں اقبال سوکڑی اپݨے ہم عصر شعراء اچوں سب توں زیادہ پڑھئے ونڄݨ آلے خوش نصیب شاعر ہن۔1960ء تے 70دے ݙہاکے وچ آپدی شاعری دیاں پورے سرائیکی وسیب اچ دھماں مچ ڳیاں ہن تے آپدیاں ابتدائی کتاباں ”ہنجوں دے ہار“ تے ”ݙکھ دی جنڄ“ ہتھو ہتھ وکݨ لڳیاں تے ہر پاسوں آپ کو ں مشاعریاں دے دعوت نامے آوݨ لڳے۔جݙاں جو اقبال سوکڑی دا ناں مشاعریاں دی سند بݨ ڳیا۔جئیں مشاعرے وچ آپ شامل نہ ہوون ہا تاں اوہ مشاعرہ ناکام سمجھا ویندا ہا۔
سوکڑی صاحب دیاں یاد گار نظماں:۔
ݙوہڑے دے نال نال انہاں کافیاں‘قطعے تے بے شمار پابند نظماں وی تخلیق کیتیاں جنہاں اچ اپیل‘عشق‘سیاݨاں‘ پنݨی‘مزدور‘پاڳل‘غریب‘سوچ دیاں لہراں‘سوال‘خبر لہندا نہیں کوئی‘قومی سالمیت‘ملاپ‘ایہ دنیاں دنیاں داریں دی‘قلم‘تے شاعر وغیرہ آپدیاں یاد گار نظماں ہن۔نظم قلم دا ہک بند ملاحظہ تھیوے۔ ؎قلم کاتب ِ  لوح ِ تقدیر وی  ہے      قلم  تیز  خنجر ہے  شمشیر وی ہے قلم اپݨی عظمت دی تصویر وی ہے      قلم  برق  بر چھی  قلم  تیر وی ہے امن دا  پیمبر وی  ہے  جنگجو وی قلم اپݨے خالق دی ہے آبرو  وی پابند نظم توں بعد آپ آزاد نظم آلے پاسے آ ڳئے تے ایندے وچ وی انہاں شعری حسن پیدا کر کے اپݨاں فنی کمال ݙکھایا تے آزاد نظم کوں دلچسپ تے مؤثر بݨا ݙتا۔آپدی ایوارڈ یافتہ کتاب ”لیرو لیر پچھانواں“”ورقہ ورقہ زخمی“ تے ”اٹھواں آسمان“اچ خوبصورت آزاد نظماں موجود ہن۔
سوکڑی صاحب دی کافی:۔
خواجہ صاحب توں بعد خصوصا ًاڄکل دے شعراء نے کافی لکھݨ توں منہ موڑ گھدے (ماسوائے رفعت عباس یا چند شعراء دے)کیوں جو خواجہ صاحب کافی کوں اوں مقام تے ونڄ کھڑائے جتھاں کوئی ٻیا اڄ تئیں نہیں پہنچ سڳیا شاید ایہا ای وجہ ہے جو اڄکل کافی تقریبا ًمتروک تھی چکی ہے لیکن سوکڑی صاحب ٻہوں ساریاں کافیاں وی تخلیق کیتیاں ہن۔آپدی ہک کافی دا بند ݙیکھو۔ ؎قاصد بھیڄ کے آپ سݙایس       اپݨی  ڳلی   مار  مکایس چھیکڑ تے اے ظلم کمایس        در تے آکے جھاتی پایس میݙی لا ش  نظر جو  آیس       ممو  مچلا  تھی  فرمایس اے وت مردہ کیندا پئے؟
سوکڑی صاحب دی شخصیت تے فن تے ہک کتاب:۔
سئیں اقبال سوکڑی اوہ خوش نصیب شاعر و ادیب ہن جنہاں دی شخصیت تے فن بارے انہاں دی زندگی اچ ای ہک ضخیم کتاب لکھیج کے چھپ چکی ہے (جیندے مصنف سئیں جسارت خیالی ہن)
پورھیت:۔
واجد تھلوی
حضرت کمیل ابن زیاد رضی اللہ عنہ
خلافت علویہ وچ
حضرت کمیل شیعان علی وچ شمار کیتے ویندے ہن جیہڑے حضرت علی دی بیعت کرݨ والے پہلے افراد وچوں ہن۔ جنگ صفین (26 جولائی تا 28 جولائی 657ء) وچ وی حضرت علی بن ابی طالب دے نال شریک رہیے۔ مؤرخ ابن جریر طبری (متوفی 310ھ) نے تاریخ الرسل والملوک وچ لکھا ہے کہ: خلیفہ سوم حضرت عثمان رضی اللہ عنہ نے حضرت کمیل کوں شام بھیڄ ݙتا ہئی۔
بحیثیت حاکمِ ہیت
حضرت علی بن ابی طالب نے آپ کوں شہر ہیت دا والی مقرر کیتا ۔ حضرت کمیل کوں معلوم تھیا کہ حضرت معاویہ دا لشکر سفیان بن عوف دی سرکردگی وچ ہیت تے یلغار دا ارادہ رکھدا ہے تاں انھاں نے گماں کیتا کہ دشمن قرقیسیا وچ ہے چنانچہ اپݨی فوج دے صرف 50 افراد کوں شہر دی حفاظت تے مامور کیتا تے باقی افراد کوں گھن کے قرقیسیا دی جانب عازم سفر تھئے۔ دشمن دے لشکر نے موقعے توں فائدہ چا کے ہیت تے حملہ کیتا جیندی بنا تے ہک مراسلے دے ذریعے حضرت علی دی سرزنش دا نشانہ بݨے۔ اِیں سرزنش دا متن نہج البلاغہ وچ موجود ہے کہ:
روبینہ قریشی
دُھم پاوݨ آلے ڳاݨے
روبینہ نے سین٘کڑے ڳاݨے ڳائے ہَن۔ اُنّھاں وِچُوں زیادہ تر ڳاݨے ریڈیو پاکستان حیدر آباد دی موسیقی لائبریری وِچ مِل وین٘دے ہِن۔ تَلّے اُنّھاں دے کُجھ دُھم پاوݨ آلیاں ڳاݨیاں دی نا مکمل تن٘دِیر حروفِ تہجّی دے مطابق پیش کِیتی ڳئی ہِے۔
نیپال وِچ زنانیاں دے حقوق
نیپال
نیپال، جنوبی ایشیاء وِچ واقع ہمالیائی مُلخ ہِے، جیڑھا دُنیا دے ٻہوں غریب مُلخاں وِچُوں ہِک ہِے۔ اِیہ سیاسی عدم استحکام دا شکار رِیہا ہِے۔ اَتے اپݨی تاریخ دا وَدھ حِصّہ غیر جمہوری حکمرانی دا شکار رِیہا ہِے۔ بنیادی سہولتاں تئیں رسائی ٻہوں اوکھی ہِے، لوک توہم پرستی آلے عقیدے رکھین٘دے ہِن، اَتے صنفی امتیاز دی اعلیٰ سطحاں ہِن۔
زرینہ بلوچ
وفات
زرینہ بلوچ دا انتقال ٢٥ اکتوبر ٢٠٠٥ء کُوں کراچی، پاکستان وِچ تِھیا۔
پنجابی نیشنلزم، کیموفلاج تے ما ٻولی دا سوال
(لکھت، شاکا ہاری)
"نقالی ہک طرانح دی لُکا چَھپی ہے۔۔۔۔۔۔ ایندا مقصد اپݨے ماحول تے پچھوکڑ سنواں تھیوݨ نئیں ہوندا بلکہ ݙٻ کھڑب تھیوݨ ہوندے۔ ہک اینجھا ݙٻ کھڑٻ تھیوݨ جینویں جو جنگ اچ اپݨے مخالف کوں دھوکہ ݙیوݨ کیتے کیموفلاج کیتا ویندے۔" جیکوئس لاکان (فرانسیسی سائیکالوجسٹ)
اتھاں نقالی لفظ دا خاص مطلب انگلش دی ٹرم یا اصطلاح mimicry ہے۔ ایں ٹرم یا تصور دے علمی طور گھنیرے ورتارے ہن۔ مثال کیتے بائیولوجی اچ ݙٹھا ویندے جو کیویں جانور نقالی کوں سگنلز یا اشارے بݨا شکار دوران ورتیندن۔ انسانیں دے جیوݨ اچ تاں نقالی دا ہُنر تے فن اُتم ہے۔ چھوٹے ٻالیں دی ساری پیلھی سکھت نقالی تے کھڑی ہے۔ افلاطون شاعری کوں نقالی نال جوڑے۔ اینتھروپولوجی ݙسیندی ہے جو کیویں قدیم جادو ٹوݨے دی رسم دے پچھوں نقالی دی سائنس تے فن کھڑے۔ انیویں ساݙے کلچر تے آرٹ دا کیڑھا حصہ ہے جیندے اچ نقالی دا عمل دخل نئیں ہوندا۔ سیاست تے جنگ اچ ایں نقالی دا وݙا اظہار کیموفلاج دی صورت اچ تھیندے۔
نور جہاں (ڳائیکہ)
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکار ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں ونکی:پاکستانی اداکارہ ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارہ ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارائیں ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن شوز
یہودیت وِچ زنانیاں
مذہبی حیاتی
قرونِ وسطیٰ دے دور وِچ مذہبی پیش رفت وِچ زنانیاں کوں توریت پڑھاوݨ دے خلاف پابندیاں وِچ نرمی اَتے زنانیاں دے عبادتی جَتّھیاں دا وَدھارا شامل ہئی۔ ہِک جاء جِتّھاں زنانیاں نے یہودیاں دی عبادت گاہ وِچ عوامی طور تے عبادت کِیتی ہئی۔ زنانیاں نے غالباً عبرانی وِچ عبادتاں پڑھݨ دا طریقہ سِکّھیا ہئی۔
اسرائیل وِچ زنانیاں
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:اسرائیل وِچ زنانیاں ونکی:اسرائیلی زنانیاں ونکی:یہودیت وِچ زنانیاں ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
سائیں ظہور
حیاتی
٢٠٠٦ء وِچ اُنّھاں دا پہلا مجموعہ کلام "آوازیں" دے ناں نال متھیلا ریکارڈز دے ذریعے سامھݨے آیا۔ ٢٠٠٧ء وِچ اُنّھاں نے ہِک پاکستانی فلم "خدا کے لیے" کِیتے ہِک ڳاݨاں وی ڳایا۔ ٢٠١١ء وِچ اُنّھاں نے ہِک برطانوی فلم "ویسٹ از ویسٹ" کِیتے ڳاݨاں ڳایا اِین٘دے تُوں انج اُنّھاں نے اِیں فِلم وِچ اداکاری وی کِیتی۔
نواب صادق محمد خان اول عباسی
thumb|Saraiki نواب صادق محمد خان اول (وفات 1746ء) ریاست بہاولپور دے بانی تے پہلے نواب ہن۔ نواب نے ریاست دی بنیاد 1723ء اچ رکھی۔ نواب کوں ابتدا اچ بہت مشکلات برداشت کرنی پئی۔ نادر شاہ درانی ولوں آپ کوں نواب دا خطاب ملا ہئی۔ thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur thumb|Flag of State of Bahawalpur
بائبل وِچ زنانیاں
حوالہ جات
ونکی:یہودیت اَتے زنانیاں ونکی:مسیحیت اَتے زنانیاں ونکی:بائبل وِچ زنانیاں ونکی:یہودی زنانیت ونکی:یہودیت وِچ زنانیاں ونکی:مسیحیت وِچ زنانیاں ونکی:بائبل توں متعلق جھیڑے ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ مذہب ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
حمیرا چنّا
ٹی وی
سلور جوبلی، انور مقصود دے نال پی ٹی وی تفریحی شو (1983ء) حمیرا چنّا نے کئی ڈرامیاں دے مُکھ ڳاݨے ڳائے جِنّھاں وِچوں کُجھ اِیہ ہِن:
سارہ رضا خان
سارہ رضا خان (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 9 نومبر 1995ء) جِنّھاں کوں "سارہ رضا" دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے، ہِک پاکستانی ڳائیکہ ہِن۔ سارہ رضا خان نے اپݨے ڳائیکی دے کَم کار دا اَغاز ٹیلی ویژن پروگرام سا رے گا ما پا چیلنج 2009ء وِچ کِیتا ہئی۔ اوہ پاکستانی رئیلٹی شو برائٹ اسٹار دی فاتح ہِن۔ سارہ نے فطری استعدادی پروگرام سر چھترا  وِچ وی حِصّہ گِھدّا ہئی۔  2013ء وِچ، سارہ نے ميرے قاتل ميرے دلدار کِیتے ہم ایوارڈ جِتّیا۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی زنانیاں
یوکرائن دے لوک کہاݨیاں
لوک رِیتاں
یوکرائن دے لوک رِیتاں اَتے رسماں کیلنڈر اَتے انسانی حیاتی دے نال ڄڑے ہوئے رِیتاں ہَن۔ اِنّھاں دے نال اکثر مذہبی تقریباں، ترانے، لوک گِیت، جُھمِّر اَتے ڈرامائی ناٹک تِھین٘دے ہَن۔ حیاتی دے چَکّر رے رِیتاں ڄَمَّݨ، پرنیوا اَتے موت کُوں نشان زد کرین٘دیاں ہِن۔ اِنّھاں وِچُوں ٻہوں سارے رِیتاں پُراݨیاں ہِن اَتے ٻہوں سارے معاملیاں وِچ عیسائی رِیتاں دے نال رَل مِل ڳئیاں ہِن۔ اِنّھاں کوں ترے ونکیاں وِچ ونڈایا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے:
لوک جُھمّراں
left|thumb|ہوپاک لوک جُھمِّر
وِساندَر........شعور دا سوجھلا
اتے صرف سرائیکی اکھریں دی ووݨت کاری نال غزل لکھݨ ٻہوں اوکھا کم ای نئیں بلکہ ناممکن اے۔ لیکن جیلے جاویدآصفؔ دی کتاب وساندر دا مطالعہ کریجے تاں ایہ ساریاں ڳالھیں غلط ثابت تھی ویندئین ۔میں اے آکھساں جو جاویدآصف او جوان اے جئیں سرائیکی غزل کوں ہک دفعہ وت ایجاد کیتے۔جاویدآصف دی ہر غزل پھُلیں پوتی مالا لڳدی اے اتے ایں کتاب دا ہرصفحہ ایں ڳالھ دی معتبر گواہی دے طور تے موجود اے۔سرائیکی شاعری وچ جاویدآصف تے غزل ہک ٻئے کاݨ ایں لازم تھئے ہن جو پتہ نئیں پیا لڳدا جوجاویدآصف غزل دی لجپالی کرینداپیا اے یا غزل جاویدآصف دی لڄپالی وچ رجھی ہوئی اے۔اَوائل عمری وچ جاویدآصف غزل آکھݨ والے قافلے دا سردار بݨ تے ٹُریا ھے اتے اوندے ورتیے ہوئے لفظیں دے پنل اڳوں معانیاں دیاں کئی کئی سسیاں جھمراں پیندیاں لڳدین۔ایں سانگے اوندے شعراں تے تبصرہ کرݨ والیاں کیتے لازمی اے جو او شعری فلسفے کوں چنڳی ترانویں سمجھدے ہوون۔ جاویدآصف دے شعری محاسن تے ڳالھ کیتی ونڄے تاں او ہک استاد شاعر ھے اتے اوندے استاد شاعر ہووݨ تے کئی ٻئی رائے نئیں ݙتی ونڄ سڳدی۔جاویدآصف اپݨے وسیب وچ تھیوݨ والی ہر تبدیلی دا وݙے غور نال مشاہدہ کریندے اتے او اپݨیں اکھیں اتے دماغ والیاں کھڑکیاں کہیں ویلھے بند نئیں کریندا۔ وساندر دا مطلب را ت دا سوجھلا ہے اے سوجھلا ݙیوے دا،تارئیں دا،جگنو دا، مچ دا،یا بجلی دے بلبیں دا سوجھلا وی تھی سڳدے لیکن وساندر مکمل طور تے شعور دا سوجھلا اے جیرھا جاویدآصف دی کتاب سرائیکی دھرتی اتے تاریخ دے حوالے کیتے۔جاویدآصف دی شاعری وچ مقصدیت ھے اتے زندگی دے حقیقی مقاصد ڳالھ کریندے نظر آندن۔انھاں زندگی دے تلخ حقائق کوں ٻہوں نیڑے توں ݙٹھے، انھاں کوں سنڄاتے اتے واضح طور تے شاعری وچ ورتیے،محرومی ،غربت کوں شاعری وچ ایویں ورتیندامیں کہیں شاعر کوں نئیں ݙٹھا۔شعر ݙیکھسو تیݙی تصویر ٹنگیندی میں اوندے چؤ پاسوں کاش گھر ہوندا،اوندی چاردیواری ہوندی توں جے کر راڄ سمجھ بھال بھلیندا میݙی وقت دی میں وی کوئی راڄکماری ہوندی جاویدآصف دی جھک نوائی،نماݨتا،چنڳا انسان ہووݨ نہ صرف نجی محفلاں وچ نظردے بلکہ اوندے شعراں وچ وی بھرویں انداز نال نشابر تھیندے۔
دھیاں ساڈے وسیب اچ قربانی دی علامت ہن جنھاں نے ہر دور اچ تے ہر و یلھے اپݨا خاندان تے رشتے بچاوݨ کیتے او مثالاں پیش کیتن جنھاں کوں بیان کرݨا بہوں مشکل ھے دھی نیاݨی دا حق کھاوݨ دا مکروہ سلسلہ کئی صدیاں توں آندا پئے تے دھی دے روپ اچ عورت نے ہمیشہ اپݨے ماپیو تے بھرانواں کیتے انمٹ قربانیاں ݙتن ـ کڈاہیں جائیداد دے بٹوارے تے کڈاہیں ماپیو دی خدمت کر تے دھیاں نے اے ثابت کیتے کہ قربانی دا ݙوجھا ناں دھی ھے تے جاوید آصف ساڈے ی سرائیکی وسیب دی تاریخ دی لازوال ہستی کوں کجھ ایں بیان کیتے. نے ؎ ابے سئیں دا سارا ترکہ تیکوں بخشیا ہووے ادا میں تاں اتھوں اپݨیاں گڈیاں چاوݨ ائی ہم
لیکن ساݙے ایں سرائیکی وسیب دی خوبصورت رسماں تے ریتاں دا ذکر کریندے ہوئے ایں اہدن جو ؎عورت ذات کوں کتنا عزت عظمت ڈیندے ہوسن جتھاں کوک خدا دے گھر کوں مائی مسیت سݙیندن
جیویں نسان اپݨی عمر یاں منزلاں طے کریندے ایویں شاعر وی بلپݨ، جوانی ٻڈھیپے دے سارے پندھ دا پاندھی ہوندےلیکن میڈی رائے دے مطابق، جیڑھے کہیں وی حضرت انسان دی شاعری عشق مجازی محبوب دیاں زلفاں تے اوندیاں تعریفاں دے پلاں توں لنگھ کے عشق حقیقی دی منزل تے پجدی ھے تاں او بلوغت دے اوں مرحلے وچ داخل تھیندی اے جیندا مقصد ول انسانیت دی خدمت ہوندے تے مقصدیت خود بخود جاہ بݨا گھندی اے تے ول او تاریخ دے صفحیاں تے امر تھی ویندے ایں کتاب اچ وی جاویدآصف سئیں اپݨے فن دے عروج تے نظردن جیویں نانگ بݨا تے پیش کریسی لوکیں وچ جیں ہتھ کہیں دے عیب دی تھگڑی آ گئی اے
دُعا ملک
ذاتی حیاتی
دُعا ملک دے ݙُو بھیݨ بِھرا ہِن، ہِک وݙّی بھیݨ حمائمہ ملک اتے ہِک وݙٓے بِھرا فیروز خان ہِن۔ دُعا ملک نے ہِک موسیقی فنکار سہیل حیدر نال شادی کِیتی ہِے۔ اَتے انّھاں دی ہِک دِھی اَتے ہِک پُتر ہِے۔
نواب فتح محمد خان عباسی
thumb|Saraiki thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur thumb|Flag of State of Bahawalpur نواب فتح محمد خان (صاحبزادہ حاجی خان) (وفات 1858ء) ریاست بہاولپور دے اٹھویں نواب ہن۔ آپ نواب محمد بہاول خان سوم دے وݙے پتر ہن۔ آپ نے پنج سال حکمرانی کیتی۔ آپ دے جانشین نواب محمد بہاول خان چہارم بݨے۔
وفات
نواب دی صحت ہک ملاح دی موت توں متاثر تھئی جینکوں نواب دی خلوت گاہ س نادانستہ مداخلت دی سزا ݙتی ڳئی ہئی۔ نواب فتح محمد خان نے 22 صفر 1275ھ بمطابق 3 اکتوبر 1858ء کوں وفات پاتی۔ نواب دا وصال قلعہ دراوڑ اچ تھیا تے اوندی تدفین دراوڑ دے شاہی قبرستان اچ کیتی ڳئی۔
نواب بہاول خان سوم عباسی
thumb|Saraiki thumb|Coat of arms of State of Bahawalpur thumb|Flag of State of Bahawalpur نواب بہاول خان سوم ریاست بہاولپور دے چھیویں نواب ہن جنہاں نے 27 سال حکومت کیتی۔
اسم صوت
شُرشُر
دَھت ، دَھت
کراں کراں
کَھٻکݨ
پالتو جانوریں ڳاں، ݙاند، بھیݙ یا ٻکری وغیرہ دے ٻاکݨ دی اواز
کَھنگھݨ
چھٻکار
چِکاٹ
تھانویں دے مان٘ڄݨ دی اواز
مُترݨ
ݙاکݨ
مٹی دے کِھرکݨ دی اواز
حاصل مصدر
چَر چَر
چکی دے چلݨ یا ٻہوں سارے آدمیں دے ٻولݨ دی اواز
رَندائی
ݙیݙر دی اواز
ٹیں ٹیں یا ٹائیں ٹائیں
طوطے دی اواز
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
دستار بندی
دستار بندی مورخہ یکم رجب 1224ھ بمطابق 1809ء محمد بہاول خان دوم دی اکھ بند تھیندے ہی انہاں دے مصاحب وچوں ہک غلام حسین کشمیری نے قلعہ دراوڑ دے کنجیاں قبضہ اچ گھن کے لوگاں کوں سݙایا۔ اونکوں خوف لاحق ہئی کہ مرحوم نواب دا وݙا پتر شهزاده مبارک خان (واحد بخش) یا کوئی تے شہزادہ گڑبڑ نہ پیدا کر ݙیوے۔ اوں نے ریاستی حکام دے مشورے نال شہزادہ عبد اللہ خان دے نواب ہووݨ دا اعلان کر ݙتا تے انہاں دی دستار بندی یکم رجب 1224ھ بمطابق 1809ء کوں کیتی۔ صاحبزادہ عبد اللہ خان نے نواب صادق محمد خان دوم دا ناں اپݨایا۔ مشرقی روایت دے مطابق نواب نے سب توں پہلے اپݨے ناکام حریف شہزادہ مبارک خان (نواب دے بھائی واحد بخش) کوں مروا ݙتا۔
کابینہ
نواب صادق محمد خان دوم نے پہلا کم تازه کابینہ دی تقرری دا کیتا جیندے ارکان درج ذیل ہن:
شاہ کابل ولوں مبارکباد
کابل دے محمود شاہ نے نواب صادق محمد خان دی تخت نشینی کون من گھدا تے اوندے م پڑوسیاں بشمول مہاراجا رنجیت سنگھ، ملتان دے مظفر خان، منکیرہ دے نواب تے تالپور میراں نے روایتی مبارکباد بھیڄی۔ در حقیقت محمود شاہ نے ترئے افراد دے ہتھ تحائف تے ہک تہنیتی رقعہ بھیڄا۔
فتح محمد غوری دی بغاوت
ریاست کوں حالی حملیاں توں کجھ راحت ملی ہی ہئی کہ فتح محمد خان غوری تے دیگر بدخواه افسراں نے نواب کوں دراوڑ توں احمد پور آوݨ دی دعوت ݙتی تے سنجار خان نے باغیاں توں اشارہ پا کے رستے اچ اوندے تے حملہ کر ݙتا مگر ناکام ریہا۔ نواب بحفاظت احمد پور پہنچ ڳیا لیکن فتح محمد خان تے اوندے ساتھیاں کوں اپݨے خلاف پا کے واپس دراوڑ چلا ڳیا۔ جݙݨ فتح محمد نے اپݨے منصوبے ناکام تھیندے ݙٹھے تاں کھلی دشمنی دا رویہ اپݨا گھدا تے اپݨی ماتحت فوج کوں نال گھن کے لٹ مار کرݨ بہاولپور دی طرف ودھا لیکن بہاولپور دے کاردار عثمان خان بلوچ نے شہر دی فصیلاں کوں مضبوط بݨا گھدا تے اونکوں اڳوں ودھݨ توں روکا۔ ہݨ فتح محمد خان نے شہر کوں چھوڑا تے خیر پور ایسٹ (شرقیہ) دی جانب ودھا لیکن غنی محمد خان بجماݨی تے میر محمد جمالی کوں مدافعت کیتے تیار ݙیکھ کے 5 صفر 1226ھ کوں دریا پار کیتا تے دنیاپور چلا ڳیا۔ اتھوں احمد خان لٹ مار دی غرض نال خان پور ڳیا جبکہ فتح محمد نے شجاع آباد دا رخ کیتا تے نواب سرفراز خان کوں ستلج پار علاقیاں تے قبضہ ڄماوݨ دی تحریک ݙیوائی۔ ہݨ نواب کوں اوندے منصوبیاں دا علم تھیا تاں اوں نے اپݨے اہلکاراں کوں حکم ݙتا کہ اگر سرفراز خان دی فوج بہاولپور اچ ٹھٹھہ گھلواں کوں نقصان پہنچاوے تاں ملتان دے نواب دے علاقے اچ جلال پور کوں تباہ و برباد کر ݙیون ۔ ایندے تے نواب سرفراز خان دا جوش ماندا پئے ڳیا تے دشمناں دے تمام منصوبے ناکام تھی ڳئے۔
اسم صوت
ݙاندیں دی جوڑی کوں ٹورݨ کیتے
بندر دی اواز
ڈِھڳݨ
کُکِّڑ کوں ہکلݨ کیتے
کھوہ دا چلݨ
زَپکار
نواب صادق محمد خان سوم عباسی
زوال تے اوندے اسباب
نواب صادق محمد خان سوم دا طرز عمل جلد ہی اوندے زوال دا سبب بݨ ڳیا۔ انہاں اقدامات دے نتیجے اچ لوگاں دے درمیان کافی بے چینی پیدا تھئی۔ کیٹین ہول، سراج الدین تے دیگر پناہ گزیناں نے آدم واہݨ کوں لمے دے امیراں تے داؤد پوتراں دے نال ڳٹھ جوڑ دا ڳڑھ بݨایا۔ انہاں سب دا مقصد ایہ ہئی کہ عقیل خان، سردار خان تے احسن خان دی مدد نال صاحبزادہ حاجی خان کوں تخت تے ٻلھایا ونڄے۔
اسم صوت
کہیں شے دے زمین تے ݙھہݨ دی اواز
ٻا ٻا یا بھاں بھاں
ہَم ہَم
اوئی اوئی
توپ دے چلݨ دی اواز
مور دی ٻولی
مرکݨ
پٹاخے دے پھٹݨ دی اواز
اٹھ دی دردیلی اواز
آندریں دے قل ہو واللہ پڑھݨ دی اواز
لَکݨ
زونکاٹ
نواب صادق محمد خان دوم عباسی
وفات
نواب صادق محمد خان دوم دی وفات تپ دق دے باعث بروز سوموار 9 رمضان 1241ھ بمطابق 17 اپریل 1826 کوں تھئی۔ نواب نے تقریباً 16 سال حکومت کیتی۔ آپ دا زیادہ تر عرصہ باغی امیراں کوں زیر کرݨ اچ گزرا۔ البتہ کجھ فتوحات وی انہاں دے دور اچ ملدن۔
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
سلسلہ نسب
نواب آف بہاولپور، حضرت عباس بن عبد المطلب دے خاندان توں ہن، انہاں دا شجرہ نسب کجھ ایویں ہے:
دستار بندی
صاحبزادہ صادق محمد خان دی دستار بندی ساڈھے چار سال دی عمر اچ 8 ذیقعد 1282ھ بمطابق 26 مارچ 1866ء کوں تھئی۔ تاہم 1866ء توں گھن کے 1879ء تک ریاست دے انتظامات برطانوی حکام دے سپرد ریہے۔ ایں عرصہ حکمرانی کوں ایجنسی دی حکومت دا نام ݙتا ویندے۔
اسم صوت
خُرکار
چھوٹے ٻال دے رووݨ دی اواز
دھر دھر
کوئل دی ٻولی
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
بغاوت
اوں بحران اچ صادق محمد خان چہارم دے درباریاں نے برطانوی حکومت توں اپیل کیتی۔ برطانوی حکام نے غاصب کوں گرفتار کرݨ کیتے ہک دستہ روانہ کیتا۔ اوں دستے دا سامݨا دراوڑ دی مسجد اچ توپاں گھن کے ٻیٹھے ہوئے باغیاں نال تھیا۔ لڑائی تھئی جس اچ جلد ہی باغیاں کوں بھڄ کے قلعے اچ پناہ گھنݨ تے مجبور کر ݙتا ڳیا۔ تݙانہہ ریاستی سپاہیاں نے مسجد اچ اپݨے توپاں نصب کر ݙتے۔ 9 روز طویل محاصرے دے بعد باغیاں نے ہتھیار سٹ ݙتے تے غاصب کوں قیدی بݨا گھدا ڳیا۔ دریں اثنا غلام محمد چاکی (جینکوں سابقہ نواب دے حکم تے لمے دے داؤد پوتراں دی سرکوبی دا کم سونپا ڳیا ہئی) احمد پور واپس آیا۔ اتھاں اس تے شک کیتا ڳیا تے مقامی پولیٹکل ایجنٹ دی مرضی نال حراست اچ گھن گھدا ڳیا۔ نواب دے وزیر محمد نظام خان نے اونکوں بہاول ڳڑھ دے قلعے اچ قید رکھا تے اتھائیں اونکوں موت دے گھاٹ لہوا ݙتا۔ کجھ ہی عرصہ بعد باغی داؤد پوتراں نے معافی منگی تے اپݨے گھراں کوں ول آئے۔
اسم صوت
کُرکُر
پپیہئے دی ٻولی
گھݨ گھݨ
پِڑائی /پِیڑ
اݙار
ٹَپکݨ
مانجݨ
بھابکھاوݨ کیتے پھوکاں مارْن ، کہیں کوں مشتعل کرݨ کیتے ٻول ٻچی کرݨ
ہَوانکݨ
واہرݨ
ہݙکݨ
کھِسکݨ
ٹَونکݨ
گدڑ دی ٻولی
نواب صادق محمد خان چہارم عباسی
دربار محل
نواب صادق محمد خان چہارم نے 1881ء اچ ݙو لکھ دی خطیر رقم نال ہک محل بہاولپور اچ تعمیر کروایا جیہڑا پہلے دولت خانہ تے بعد اچ دربار محل دے ناں نال مشہور تھیا۔ ایں محل اچ نواب دی بیگمات کیتے چھوٹے چھوٹے محل تعمیر ہن۔ ایندے اچ ہک وݙا ہال موجود ہے جتھاں نواب آف بہاولپور اپݨا دربار لیندے۔
اسم صوت
کہکݨ
غُواکݨ
ٹٹیاوݨ
بھنکݨ
ݙینبھوں دی اواز
زونکݨ
پھوسی تھپݨ ، مٹی تھپݨ یا تھپݨی نال کپڑے وغیرہ تھپݨ ویلھے آوݨ آلی اواز
ٻت ٻت
گیرے (فاختہ) دا ٻولݨ
بھݨکار
چِرکݨ
کہیں جانور کوں خاص طور تے کتے کوں بھڄݨ کیتے اکساوݨ یا ابھارݨ کیتے اختیار کیتا ون٘ڄݨ آلا انداز یا اواز
منہ ای منہ ئِ چ ٻڑٻڑ کرݨ یا برا بھلا آکھݨ
رنڈ دا والیں ئِ چ سُرکݨ
ٻچکار
چکی ء ِچ داݨے پینہݨ دی اواز
ݙݙ یا ݙیݙر دے ٹرکݨ دی اواز
اڑ اڑ کے الاوݨ
جھریٹ
پھیہہ
تھکیڑے یا درد دی وجہ کنوں کراہݨ دی اواز
جھاڳݨ
پاݨی کوں جھڳیندئیں ہوئیں آوݨ آلی اواز
اسم جنس
اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو جانداریں (انسان ، حیوان تے نباتات) دی تذکیر و تانیث بے جان اشیاء دی تذکیر و تانیث کنوں سوکھی ہوندی ئِ۔ اردو زبان دے اکثر اسماء سنسکرت تے ہندی دے اسماء دی پیروی کریندن ۔پر انھیں دے متعلق کوئی مقررہ تے یقینی اصول پیش نئیں کیتے ون٘ڄ سڳدے۔ سرائیکی زبان دے ماخذ اردو زبان دے ماخذیں کنوں ودھیک وی ہن تے مختلف وی ۔ سرائیکی زبان دے اسماء دی تذکیر و تانیث ہووے یا واحد جمع ہووِن انھیں دا اثر سرائیکی دے اسمائے صفت تے افعال تے وی پوندے ۔ اینہہ واسطے سب توں پہلوں اتھاں سرائیکی زبان ئِ چ تذکیر و تانیث دے خالص سرائیکی اصول بیان کیتے ویندن تاں جو سرائیکی زبان دی وسعت دا اندازہ کیتا ون٘ڄ سڳے ۔
کڑکاٹ
شُکاٹ
بھڄوکِڑ
اُتلا
ڈاکٹر مہر عبد الحق صاحب اپݨی کتاب ’’سرائیکی زبان دے قاعدے قانون‘‘ دے صفحہ 59 تے لکھدن جو ’’انگریزی مہینیاں وچوں جنوری ، فروری، مئی تے جولائی اپݨی چھیکڑی یائے معروف ’’ی‘‘ دی وجہ نال مونث ہن تے باقی سارے مہینے مذکر ہن‘‘ میݙے نزدیک اے رائے درست کائینی۔ مہر صاحب دی اینہہ کتاب دے صفحہ 55 تے ݙتی ہوئی رائے انھیں دی اینہہ ڳالھ دی نفی کریندی ئِ ۔ آپ ہوراں لکھیدن جو:
بوڑھی
اکݨاں
پانوِل
چاچی
جلَݨ
(بحوالہ قواعد اردو صفحہ 71)
بُوا/پھپھی
پھپھڑ
ݙوہتری
بلغم کی خر خراہٹ
اَلوݨا
ج۔بکرمی سال: ’’چیتر (چیت)، وساخ (بیساکھ) ، ڄیٹھ (جیٹھ)، ہاڑھ (ہاڑ)، سانوݨ(ساوݨ)، بدراہ یا بدراں (بادھوں)، اسوں (اسوج)، کتیئں (کاتک)، منگھر (مگھر)، پوہ (پوہ)، مہماں (ماگھ) پھڳݨ (پھاگݨ) سارے مذکر ہن۔
ب۔ پاکستان ،بھارت، افغانستان ، ایران، ترکی ، روس، چین، جاپان وغیرہ وغیرہ ۔
21۔سرائیکی زبان دے ’’اڑ‘‘ تے مکݨ آلے لوظ چند ہک دے سوا اکثر مذکر ہوندن۔ جیویں جو :اپھاڑ، اچھاڑ، اگھاڑ، اڳاڑ، اتاڑ، الاڑ، ادھواڑ، اکھاڑ، بگاڑ (بھیڑیا)، ٻناڑ، پاڑ (زخم) ، تاڑ (سینہ)، پچھاڑ (پیچھے کا حصہ) ، چٻاڑ، دُناڑ، رہاڑ، جھکاڑ، ساڑ، کاڑ، کُراڑ، کراڑ، سٻاڑ، کھٻاڑ، ماڑ، ناڑ، نِواڑ، واڑ، وِڳاڑ، ہاڑ۔
22۔مرکبات:جہڑا مرکب ݙو افعال ہک فعل تے ہک اسم یا ݙو اسمیں نال مل کرئیں بݨیا ہووے تاں اوندیاں ترے صورتاں ممکن ہن۔
بھاوݨی
ر۔درے: درہ خیبر، درہ ٹوچی، درہ گومل،درہ بولان وغیرہ وغیرہ اتے ݙتے ڳئے قانون دے تحت درہ ٹوچی وی مذکر شمارتھیسی۔
ب۔ جڑی ٻوٹیاں:ایسبغول یا ایسبگول، لاݨاں،بکھڑا ، دھماں، ڄوانہہ، تلھڑ، چبھڑ، کوڑتماں (بݨوبا)، انگور، وساہ،تُھمّاں، َبھرُّٹ، بھوئیں ݙٹا، بھوئیں پھوڑ، پݙٻہیڑا، کڑویلوں، ٻاتھوں، جساڳا، سنوار۔
وستی: وستی ٹٻہ امام، وستی عظیم، وستی ببی، وستی سکھاݨی، وستی بزدار، وستی مٹھے والی، وستی کوہر، وستی چورکن، وستی ترمن ، وستی سوکڑ
17۔ کجھ ایجھئیںاسمائے مونث جنھیں دے مذکر کائینی: آکِڑ، آلِس، آندر، آنڈ، آنہور، آہر، آپَھر، اݙ، اُلانگ، اوڑ، اولگ، بھرݙ، بھڑاس، بھنگ، بھیݙ، پاڑ، پاہ،پِت، پَت، پرکھ، پشاک، پَڳ، پِنڈ، پُھوت، تانگھ، تراٹ، تروکڑ، تریہہ، تندیر، تنوار، تھوتھر، تھتھر، ٹَکر، ٹکور، جھار، جھال ، جھالر، جھانجھر۔
1 پہلی صورت (ݙوہیں لوظ مونث): سرائیکی مرکبات:ڳنڈھ تروپ، لکھ پڑھ، لہئی چاڑھی، لے مٹی، ٹھاہ پھاہ، ٹَرپِش، لڳ لویڑ، ویہر ویلی، اَس تَس، لُٹ پَٹ، بُھل چُک، آندویند، چِھک چھٻیڑ، اَٹ کَھٹ، اݨ بݨ، لُک چَھپ، لوڑھ دھاڑ، دھاڑ پٹاڑ، آڈھ وݙیر، اپتر سپتر، الابلا، سویل کویل، گپ شپ، ٻٹ کڑاک، ٻٹ خچ، روٹی بھاڄی ، سُن٘ڄ سواہ، صفائی ستھرائی ، سدھی ݙنگی، سدھی اپھٹی، اوّلی سوّلی ، دھی دھئیݨ، سچی مچی، ادھی پچدھی، پوری سوری، اڄ کلھ، ڳالھی کملی، کملی رملی، چٹھی چپاٹھی، سُدھ ٻدھ، ِٹش پَش‘ لَش پَش، سن٘ڄی سکھݨی، سن٘ڄ بھیڑ، اکھ مٹکی، چئی چوائی ، اندھی کاݨی، لولھی لنگڑی، چندھی چچی، چنڳی چوکھی، سدھ سوّلی،ٻدھی چھٹی، گرمی سردی، چنڳائی مندائی ۔
ب: جاندار:
ٻڑکو
بھݨویا
مارپیٹ
3۔ مصادر دے ایجھئیں حاصل مصدر جہڑے جو ’’ن‘‘  تے مکدن تے ’’ن‘‘ کنوں پہلے حرف تلے زیر ہوندی ئِ عموماً مونث شمار تھیندن :
آٹِݨ
ݙوالِݨ
کانڈھَݨ
سیٹھ
شُوکݨ
کانڈھِݨ
شادی پر بلائی ہوئی
جوڳݨ
وچھیر
وہڑ
ٻیلی
اُچا
اُچی
اُتاݨا
ادھیل
خارش، کھجلی
مُچھ
مُچھیل
ٹھڈڑیں ہیلاں، رم جھم مینہہ ئِ
اندھا پن
سوالݨ
پھسلن ، کیچڑ
نائی
چھتری
گھٹا
بھیڈ
البیلی
پکارا
تکݨ
تنخواہ، معاوضہ، خدمتگاری
مکھݨ
بھوری
رن
جوآن
کاکی
3۔ سال دے مہینیں دے ناں:
گوندھے ہوئے آٹے کا تھال
بلوچ
بلوچݨی
سور کی مادہ ، ژولیدہ عورت
ݙڈھپ
طاہر والی، روہیلاں والی، فقیر والی، شا ہوالی۔
آپھرِݨ
موٹر سائیکل
سستی کرنیو الی
الف۔ اسمائے مصغّر: ایجھئیں اسمائے مصغر جہڑے جو یائے معروف ’’ی‘‘ یا ’’ڑی‘‘ تے مکدن مونث شمار تھیندن جیویں جوجنڈری، ڳنڈھڑی، پنڈڑی، مُٹھڑی، مِٹھڑی، ڄبھڑی، کھٹڑی، کھلڑی، ہتھی، وِتھی، مِٹھی، تݙی وغیرہ۔
ڄٹݨی
ݙمریل
اوݙ
اُݙاری ، ازادی ، اڳلی ، اڳاتری، امیری ، اِستری ، اَنڈی، اوجھری ،اُ کھلی ، بُرزی ، برفی ، بروڑی ، بُسری ، ٻالٹی ، ٻانھی، ٻاجھری ،ٻوہݨی ، ٻوئی ،ٻوہلی ، ٻجھاوݨی ، بھاڄی ، َبھری ، َبھڑکی ، بھنبھیری۔
لذت روز بروز سوائی
صندل کی لکڑی چندن
جادوگر
خانہ بدوش
پھَنڈَر
سُگھڑپ
پکھی
لذت، لت
اُبھرو
پالَک
حبشِݨ
7 وݨیں، بوٹیں، تے جڑی ٻوٹیں دے ناں اجناس تے سبزئیں دے ناں:
تڑپ
پائوں کا ایک جوتا
پنکھا
کھڈی کا کپڑا
بستی ، چھوٹا سا گائوں
کِھڑاند
روشنی