cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جرمنی
ریاستاں
جرمنی دے سب توں وݙے شہر ایہ ہن:
عزیزشاھد،پورھیا رمضان آرائیں
" کون پچھو تے ولے "
بھنور  بنا کے   نانگیں  وانگے   شوکن   تیز     ہوائیں
ساڈے  لب تے   کھل  مُسکار
اساں وسدی من دے واسڑی
اساں تھل دامان دے جھومری
اساں کرنِن   بہوں   کم   کار
رَس گئی اے جُھمّر جھوک تے
چِلکدیاں چیڑیاں چنگیاں لگدین تونڑیں کوئی رُت ہووے
ہک شاعر  مرحوم دا مصرعہ غزلاں پیا لکھویندے ’’مفت خرید کرے کوئی ساکوں یار دا حال سُناوے‘‘
اکھ ملی نہ ہنج ملی ول سجھ ملئے نہ سنج ملی
بانہہ اوندی رکھ کے سراندی سر تلے مَیں سم گیاں
🍃🍀🌺🌹 روسݨ دی ہئی  عادت تاں مناوݨ دا وی ݙا سکھ ممکن ہے  کتھیں  کوئی ملے تیں جیہاں تیکوں
مونجھ مِلی تاں سُدھ پئی اے سچ آکھیے یار فرید!
روندیں روندیں   سجھ  دے  نال   روانہ  کیتم
اللہ بھانویں  پیلاں  پانویں  شام توں پہلے
کھیر دے لہجے  دے وچ  وت   زہر دیاں گالھیں کروں
اپنی چپ دی سیجھ تیں سَم گئی سہاگن زندگی
رات کوں کھیسے دے وچ پا کے ٹروں بھالیں دے بھانج!
سلسلہ  در  نال   ہئی  دیوار   دا
تیڈی سک وی عجب سہیلی ہے
تھل گھنڈیاں دے شور
اے کون نچد
نچدے پیوں اساں وی دھمال پا کے
اجاں تاں سانول!
اَساں تاں رُلدے ککھ وے سانول
اساں تاں تیڈی اکھ وے سانول
سانوَن …………
ول ہک شام لتھی کئ اینجھی مر گئ ما سجو دی
رل گےء سجو گالھے۔۔۔۔۔۔۔۔!
کُئی اَن بہوے سَانجھی چھاں اے
جِینویں تیکوں سوہنی لگے
اصل کوئ   اے نقل کوئ اے
تانگھاں تیڈے مِلن دیاں
تیڈے پیر چُماں، تیڈے پندھ چُماں
تیڈے سِر دا ہِک ہِک وال چُماں
نس نس دے ڈیوے بال چُماں
بے انت لباں دے نال چُماں
میندی دا ہک بُوٹا لایا
اپنے آپ کوں آپ رَہایا تن دِی تس تیں من مہکایا
سئیں دے ریشم پیر پَسانویں ککھ لایا لکھ پایا’
وَہندے وقت  وہیرے اندر
لا کے مُونجھ دی میندی
سمندر جھاگدی جھگ دا
جی حضوری ہے حاضری ساڈی
چُپ  چُپاتی   پیمبری  ساڈی
کیا کرے  خضر  رہبری   ساڈی
سک اے    ساگی   سمندری    ساڈی
کینجھی دیوار  اے  بے زری ساڈی
اندر سارا لیر تھیوسے توں تاں خیر ملیا ہیں ساکوں
ہُن نہ کئی کیدُو نہ کئی رانجھا نہ ہیر
مرحلہ   ہئی     ظلم   دے    دربار    دا
سُجاک وستیاں، سُجاک وستیں دیاں چاندنیاں
تے اینجھے ہک لا شریک ویلھے دی وسدی رُت کوں
کتھو دے ہتھ پیر کہیں دیاں باہیں
تمام منظر تباہ تھی ویندن۔۔۔۔۔۔!
تے ایہے فٹ پاتھ۔۔۔۔۔۔ کہیں وی دھرتی دا کُئی فُٹ پاتھ
ہر قسم دی قسم!
شام تھئی تاں شفق دا شرابی بدن
ہر کُئی اپنے سینے کوں بالی کھڑے
تیڈا غم تاں امانت ہے اسمان دی
تیڈا غم تاں خزانہ خدائی دا ہے
مونجھاں کونجاں جیندیاں مردیاں ہوندین پیاں
اتنا  خوف  سما  گئے   اندری  اندر   تئیں
بس توں اے ڈیکھ پُج تاں گیاں در تئیں
ڈیکھ شاہدؔ  فرار  رستے   دے
توں غزل ہیں نہ اے جتی غم کر
چَندر تاریں دی خیر پئی ہووی
اتھاں ہر بلبل ہ ہے  ہک  سنداری، موج منزل ہے
اے  کہانی   بیان   ہووے    پئی
کہیں دے  ناں دی اذان ہووے پئی
بے کسی بے نشان ہووے پئی
کھنڈا کے خوشبو او کمرے توں آپ ہٹ گئی اے
🌹🍃🍀🌺 کوئ عشق دی عین عیان 'کھلے میڈی نس نس نال نہان 'کھلے ..
کوئ  خیال  دی  قوس کمان 'کھلے ..
ول   سرسوتی ،    مھران     'کھلے ..
اساں تاں اندھے اساں تاں گونگے اساں ادھورے اساں   ادھارے.
میڈی پیشی توں وی پہلے لباں تیں سیپ سیتے گۓ
جے لوکیں کنڈ سنجاتی تاں تیڈیاں شانداں وی شامل ہن
کڈی آ ڈیکھ تئیں وانگے دعا تھی گۓ میڈا چہرا ..
اَپݨی نظریں کُجھ نہ کُجھ اَپݨا بھرم رکھݨا تاں ہا
ابنِ حنیف
اعزازات
حکومت پاکستان نے 2005ء وچ ابن حنیف کوں انہاں دی خدمات کے صلے وچ ستارہ امتیاز عطا کیتا۔
سیب
فائدے
پتھری کیتے
سقوطِ غرناطہ
سقوطِ غرناطہ
ابو عبداللہ، اندلس دی آخری مسلم ریاست غرناطہ دا وہ بد بخت حکمران ہئی جس عین اس وقت اپݨے والد ابو الحسن تے چاچا محمد بن سعد الزاغل دے خلاف علم بغاوت بلند کر ݙتا جہڑے ویلے اوہ اندلس وچ عیسائیاں دے مشترکہ لشکر نال اندلس وچ مسلماناں دی بقا دی آخری لڑائی لڑدے پئے ہن۔
ڳاہݨے،لکھت رمضان ارائیں
ڳاہݨے
ٻیڑا=ہاتھ کا زیور
دستی=ہاتھ کا زیور
مُن٘دری=انگلی کا زیور
کیوٹیاں=کان کازیور
عادل گبول
نمونہ کلام
جتهہ وسے آباد هووے شاد هووے او سدا
صفت مرکب
الف: کہیں اسم دے اڳوں کہیں ہک صفت دے ڳانڈھے نال جیویں جو: اکھیں سُڄا، نک بھَنّاں، وات پاڑیا، ڈڈھ مُٹھا‘ ڄبھ رس، ڄنگھ بھناں، ہتھ وسو، سرمُتوں، کنوں ٻٹا وغیرہ وغیرہ۔
عادل گبول
ھک ڈوھڑا
ایویں جگ نہ آکھے رل گیا ھے ایویں چندری ٹھاٹ بنڑیندوں چا
صفت مرکب
س: اسم ظرف دے اڳوں اسم مفعول دے ڳانڈھے نال جیویں جو: ہیٹھوں ستا، اُتوں لتھا، اڳوں ٻیٹھا، پچھوں چڑھیا، منڈھوں ترٹا، ٻہروں آیا، گھروں ترٹھا، دلوں ڳیا، چلھوں ڳیا وغیرہ وغیرہ۔
عادل گبول
غزل
نہ منگدی میں محل تے ماڑی نہ جهمکے نہ مہنگی سہڑی
ہتهہ وی جوڑاں سہنڑاں سئیں سنڑ زندگی دا بهئیوال وے
تیڈی رہساں نوکر عادل مرضی ہئی هنڑ جو کر عادل
عابد کھوسہ
ݙوہڑہ
ہن اکھیاں رو رو رت تھیندیاں نہ ڈھیر رواوے ترس کرے
میڈے چار چودھار ہن غیر کھڑے نہ جگ کھلواوے ترس کرے
آدی واسی
{{جا:خانہ تخلیق نسخہ عنوان= وحشی لوگ
سقوطِ ملتان
مہاراجہ رنجیت سنگھ دی ملتان فتح کرن واسطے ١٨٠٢، ١٨٠٥،١٨٠٧، ١٨١٠، ١٨١٦،تے ١٨١٧ اچ مسلسل چِھ واری حملے کیتے، لیکن نواب مظفرخان سدوزئی(شہید) دی اگواݨ اچ ملتان دے لوکاں نے شہردا بھرپور دفاع کر تے ، ِچھ دے ِچھ حملے ناکام بنڑا ݙتے، جیندی وجہ نال ملتان دے ناقابل تسخیرہونڑ دا تاثر پختہ تھیا۔ افسوس نال ݙوجھے پاسوں نواب آف بہاولپور صادق محمدخان عباسی (دوئم) 70ہزارروپے سالانہ خراج اداکرݨ دا معاہدہ کرتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناپاک قدم دور کر ݙتے، یعنی غلامی قبول کرگھدس.
آدی واسی
مواد= وحشی لوگ دا دنيا:وحشی لوگن جي زندگي کا تعارف
تعارف: دنيا جي دور ترين چورسيون تي، "وحشی لوگ"/ "درندہ" يا "Wild People" جيڪاڪي "وحشي لوگ" ڀليان ايندا، ڇنهن جي زندگي کي معمولي چهرو طريقن سنجيڪڻ جو وڌو واقعو آهي. ايهو مضمون وحشی لوگن جي زندگي، سنگت، ۽ ڇنهن جي خصوصي خصوصيتن تي روشني ڏنو، تها آهي
دنیا دے دور برکھواں تے چوٹی لوکاں وچ، "وحشی لوگ" جو ایک دلچسپ گروہ موجود اے۔ اے افراد موجودہ تے ماڈرن تمدن نہیں تھوں چھوٹے، واپس لبادے خلا تے راہ ہیں جو نیچے چوبی توں سڑھنے نال مشغول اے۔ اے لکھاری وچ، وحشی لوگ دا زندگی ڈیٹل وچ سمجھنے، اے دا سائنسی ادھیان تے بابت دی روشنی پیش کرنے ہیں۔
عابد کھوسہ
ݙوہرہ
رلے عابد میلہ ݙیکھ گھنوں میݙے نال ذرا ڄُل میلے تے ۔
عابد حسین کھوسہ
غزل
ہا تاں کہیں دا مہمان منگ آیاں
جدید سرائیکی شاعری تے ہک جھات
کھیسے دا پُر گنڈھ دا پولا اینو یں غزل دے مونڈھی سفر اچ حسن رضا گردیزی ، دبیر الملک نقویؔ احمد پوری، رفیق خاور جسکانی، اقبال سوکڑی ، سرور کربلائی ، نسیمِ لیہ تئیں جدت دا نواں تا ݨا وُݨ یند ا ݙسداپے ۔ جیو یں جو نسیم لیہ اَہدن۔ توں وی لا گھن زور
کھڑی ݙیندی ہاں
کھڑی ݙیندی ہاں
کوئی نئیں میݙا، کوئی نئیں میݙا
عابد کھوسہ
غزل
اج تاں عابد خدا دے گھر وچ
کجھ شعر غزل دے دوستیں دی محبت سانگے
کیا پتہ جو تگدے کے تونڑی
سک دا سینے انگارا رہ ویندے
جے ہک ڈینہ نکھڑے عابد میڈا
مونجھیں دامنہ تے تلہارا رہ ویندے
سرائیکی حروفِ ابجد
کلمن
لِ
مَ
ثخذ
۷۰۰
ضظغ
ظّ
ٻِنّھاں زباناں دے حروفِ ابجد
اردو زبان دے فارسی حروف ابجد کِن زائد حروف اے ہِن :    ٹ،ڈ،ڑ(۳)
غزوۂِ طائف
مال غنیمت دی تقسیم
طائف توں محاصرہ چا کے حضور ﷺ جعرانہ تشریف گھن آئے۔ اتھاں اموال غنیمت دا بہت بڑا ذخیرہ جمع ہئی۔ چویہہ ہزار اٹھ، چالیہہ ہزار توں زائد ٻکریاں، کئی مݨ چاندی تے چھی ہزار قیدی۔ اسیرانِ جنگ دے بارے آپ ﷺ نے انہاں دے رشتہ داراں دے آوݨ دا انتظار فرمایا۔ لیکن کئی ݙینہہ گزرݨ دے باوجود جݙݨ کوئی نہ آیا تاں آپ ﷺ نے مال غنیمت کوں تقسیم فرما ݙیوݨ دا حکم فرما ݙتا۔ مکہ تے اوندے اطراف دے نومسلم رئیساں کوں آپ ﷺ نے بڑے بڑے انعاماں نال نوازا۔ اتھاں تک کہ کہیں کوں ترئے سو اٹھ، کہیں کوں ݙو سو اٹھ، کہیں کوں سو اٹھ انعام دے طور تے عطا فرمائے ۔ اینہی طرح ٻکریاں کوں وی نہایت فیاضی دے نال تقسیم فرمایا۔
صفت ضمیری
کئیں
ساکوں، اساکوں
اہڑے
اہڑی
اِتلی، ایتلی
جیجھی
ایݙی
جیݙیاں
کیندا
غزوۂِ طائف دے چھی ہزار قیدیاں دی رہائی
آپ ﷺ جݙݨ اموالِ غنیمت دی تقسیم فرما چکے تاں قبیلہ بنی سعد دے رئیس زہیر ابو صرد چند معززین دے نال بارگاہ رسالت ﷺ وچ حاضر تھئے تے اسیران جنگ دی رہائی دے بارے وچ درخواست پیش کیتی۔ ایں موقعے تے زہیر ابو صرد نے ہک بہت مؤثر تقریر کیتی ایندا خلاصہ اے ہے
خواجہ عبداللہ اخگر
چوری چور کنݙھ چا ولائو وے پردیسا
اللہ
thumb|162x162px اللہ عربی زبان اچ خالق دے کیتے استعمال ہووݨ‏ آلا لفظ اے۔ خالق بݨ‏اوݨ‏ آلے (تخلیق کرݨ‏ آلا) کو آہدن۔
سرائیکی نون
نون
پر بھرا دے سردا دشمن اڄ بھرا لڳدے میکوں (امان اﷲ کاظمؔ)
اینہہ شعر ئِ چ کِن تے دشمن دی نون ساکِن ئِ۔
نون غُنہ
ݙنگ کے وہندا (بروزن فاعلاتن )7 حروف تَہجّی جیندے وچ ݙنگ تے وہندا دے ’’ݙو نون غنے‘‘ شامل کائینی ایویں ای ݙوجھے مصرعے دے لوظیں۔ ماندرئیں کوں، مندر تے کٹیندے دے ’’پنج نون غنے ‘‘ شامل کائینی ٻس ایجھیں نون جہڑی جو نک ئِ چ ٻولی ون٘ڄے لکھی تاں ون٘ڄے پر پڑھی نہ ون٘ڄے تے نہ او کہیں تقطیع ئِ چ شامل کیتی ون٘ڄے نون غنہ اکھیندی ئِ۔
صفت ظرفی
صفت ظرفی مکانی
۱۔ اڄ میں سکھرو/سکھروں ٹر پوساں۲۔ بکھرو/بکھروں کون آئے؟۳۔ جھنگو/جھنگوں آندڑ بس کوں حادثہ پیش آ ڳئے۴۔ اسلم دی برات دا دوئوں آئی ئِ۔۵۔ کوٹ ادو ئوں کیندا ٹیلیفون ہا۔۶۔ توں چکوالو/چکوالوں کݙاں ٹر یا ہانویں۷۔اصغر سکردو ئوں ٹر پئے۔۸۔ جمن شاہو/جمن شاہوں منجھ گھِن آ۔
ڈہرکی
مری
جدہ
دا نہہ
کانہہ
ݙینہہ
لانہہ
اڳوں آلا، اڳوں دا، پچھوں آلا، پچھوں دا، اوہرو آلا، اہر و دا، پروآلا، پرودا، کولھو آلا، کولھو دا، نیڑے آلا، نیڑے دا، پرے آلا، پرے دا، سر اندی آلا، سر اندی دا ، پواندی آلا، پواندی دا ، موہر آلا، موہر دا ۔
الف : ہندی لوظ:
سیدھ
آخری حد
لمبا
آدھلوں
آڑا پاڑا
آمو سام / آم شام
شمالی باشندہ
بازار کا
پچھلڳ
چنڈیلا/ چنڈیتا
صفت ظرفی زمانی
ب: صفت ظرفی زمنی یا زمانی:ایجھیں صفت ظرفی جئیں ئِ چ وقت دے تعین دا تصور پاتا ون٘ڄے صفت ظرفی زمنی یا زمانی اکھیندی ئِ۔ مثال دے طور تے اڄوکا پچھیتر ا ، رُتا ،کُرتّا ، موسمی ، بے موسماں، فجریں فجریں، دھمیں دھمیں، پرانہہ پھٹیں، سجھ ابھرئیے، اویلا سویلا، اچاچیتی، ابڑغت، اتویری، پروکا، کݙئیں کݙئیں وغیرہ۔
۱۔ اڄکل موسمی بخار دا زور ئِ۔۲۔ اسلم دا پیو وݙی نندر سم ڳیے۳۔ محبت وقتی جذبہ نئیں بلکہ اے زمانی تے مکانی قید کنوں ماورائِ۔۴۔ ڳنڈھ کپ دے اڳوں کہیں وی شخص دا کھیسہ کپݨ منٹی کھیݙ ئِ۔۵۔ اتھوں وقتی ٹروں تاں وت وقتی گھر ا پڑسوں۔
5۔ بعض اسمائے ظرف زماں دے اڳوں ’’و‘‘‘یا ’’وں‘‘دا ودھارا کر کے صفت ظرفی زمانی بݨائی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:
7۔ بعض مصادر دے اڳوں جے کر "لادا، لاکن، لاکنیں، لاکنوں یا سیتی دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیویجے تاں وت صفت ظرفی زمنی یا زمانی حاصل تھیندی ئِ۔ مثال دے طور اے جملے ݙیکھو:
صفت ظرفی اسلوبی
ادھی
ادھوری
مشکل ونکی:اسم صفت ونکی:سرائیکی قواعد
سائنسی ایجادات
آلٹرنیٹر
تناوبگر گھمدے ہوئے مقناطیسی میدان دی مدد نال بجلی پیدا کریندے ہن۔ آلٹرنیٹر مستقل مقناطیساں، کوائلز تے سٹیٹر تے مشتمل ہوندا ہے۔ چند کوائلز کوں لوہے دی کور تے وائنڈ کیتا ویندا ہے۔ اینکوں سٹیٹر آہدے ہن۔ سٹیٹر گول شکل دا ہوندا ہے۔ اس دے درمیان مستقل تے عارضی مقناطیساں تے مشتمل روٹر رکھا ویندا ہے۔ جس دے کئی پول ہوندے ہن۔ thumb| آلٹرنیٹر Alternator
آلہ مسدس
آلۂ مسدس (انگریزی: Sextant) ہک 60° درجہ دار قوس تے مشتمل آلہ جیہڑا دور دے ݙو نقطیاں دا زاویائی فاصلہ ناپݨ دے کم آندا ہے۔ بحری فلکیات وچ اینکوں اجسام سماوی دی افق توں زاویہ ارتفاع دی پیمائش کیتے استعمال کیتا ویندا ہے۔ اس آلہ دے اصولاں تے سب توں پہلے 1730ء وچ عمل کیتا گیا۔ ایہ جان ہیڈلی (1682–1744) تے تھامس گاڈفرے (1704–1749) نے ایجاد کیتا۔ ایہ ڳالھ بعد وچ انیہویں صدی وچ آئزک نیوٹن (1643–1727) دی غیر مطبوعہ تحریراں توں پتا چلی۔ thumb|Using sextant swing آلہ مسدس
دھوائی مشین
دھلائی مشین یا واشنگ مشین ہک ایسی مشین اے جس دے ذریعہ دھوائی دا مقصد (انسان دی کم از کم مداخلت دے نال) حاصل کریج سڳدا ہے۔ گویا دھوائی مشین توں کہیں وی شے دی دھوائی دا مفہوم ادا کریج سڳدا ہے مگر بکثرت استعمال دے بعد ایہ کلمہ اس آلے کیتے ہی مخصوص تھی چکا ہے کہ جیہڑے کپڑے (laundry) دی دھوائی وچ مستعمل ہووے. کپڑیاں وچ لباس، تولیے، چادراں تے روزمرہ استعمال وچ آوݨ والی دیگر پوشاکاں شامل ہن۔
سلسلہ عظیمیہ
تربیتی نصاب
سلسلے دے قیام توں بعد ٢٧ جنوری ١٩٧٩ وچ امام سلسلہ سید عظیم برخیاہ حضرت قلندر بابا اولیاء وصال فرما ڳئے تے اپݨے بعد سلسلے دے زمہ داریاں حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی دے سپرد فرما ڳئے جہڑے موجودہ خانوادہ ہن تے سلسلے دے تعلیمات پوری دنیا وچ علمی و عملی انداز نال پیش کریندے پے ہن.
سلسلے دا روحانی مرکز
سلسلہ عظیمیہ دا روحانی و تربیتی مرکز سرجانی ٹاؤن کراچی وچ ہے جتھاں ہر سال ٢٧ جنوری کوں قلندر بابا اولیاء دا عرس منایا ویندا اے جیندے وچ پوری دنیا توں لوگ شرکت کریندن. مرکز وچ ہک جامع مسجد، مرکزی مراقبہ ہال، مزار قلندر بابا اولیاء، زائرین واسطے رہائشی بلاک، لنگرخانہ وغیرہ شامل ہن. مرکزی مراقبہ ہال دے زیر نگرانی ملک سمیت دنیا دے کئی شہراں وچ مراقبہ ہال قائم کیتے ڳن. انہاں مراقبہ ہالز وچ سلسلے دے تعلیمات تے مبنی کتاباں تے لیکچر ݙتے ویندن تے انہاں دی تشریح کیتی ویندی اے. انہاں کتاباں وچوں لوح و قلم (قلندر بابا اولیاء)، مراقبہ (خواجہ شمس الدین عظیمی)، پیراسائیکالوجی (خواجہ شمس الدین عظیمی)، خطبات ملتان (خواجہ شمس الدین عظیمی) وغیرہ قابل ذکر ہن.
موت دے بعد زندگی
پولوس رسول نے مُنڈھلے مسیحاں کوں سمھایا اتے ایں ڳالھ تے یقین نہ رکھیندے ہن : " بس جݙاں مسیح دی اے منادی کیتی ویندی ھے جو او مُردیں وچوں جی پیا تاں تُساوں وچوں بعض کیویں آہدن جو مُردیں دی قیامت ہی نئیں ھوندی ؟ اگر مُردیں دی قیامت نئیں تاں مسیح وی نی جی پیا" (١۔ کرنتھیوں ١٥ باب ١٢ توں ١٣ آیت)۔
عاشر لیہ
ڄم پل
پہلی جولائی ١٩٨٧ء کوں ڄمے۔ لیہ نال تعلق ہے
غزل
اے ہن ساݙے حال پریتی
پُچھدن مئیں کن بال پریتی
آکھیے میکوں زال پریتی
عاشر ساݙے نال ہے راہندی
میڈے یار خوابیں دی جاڳیر او ہٸی
تانگھاں تانگھیندیں سال تھئے۔
ہک آزاد نظم
کل فجری ویلھے کیا پُچھدیں
اُوندا حال وڈا کوئی خستہ ہا
ایہو حال حویلہ ڈیندیں ہوئیں
احمد خان طارق
احمد خان طارق سرائیکی زبان دا بہوں وڈا شاعر تے ڈوہرے دا بادشاہ ہئی.احمد خان طارق 1924ء وچ تونسہ شریف دے علاقہ شاہ صدر دین وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد دا ناں بخش خان ہے۔ پیدائشی ناں احمد بخش تے تخلص طارق ہے۔ تعلیم پرائمری ،پیشہ زمیندارہ تے ذات کھوسہ ہے۔ احمد خان طارق 10 فروری 2017 کوں 93 سال دی عمر وچ انتقال کیتا.
نمونہ کلام
شالا خیر ہووِس ، تھیسی خیر دا ݙینہہ ،بہسوں رست مل ، کل آ ویسی
تئیں باجھوں راول روہی وچ روح رلنا نئیں، میں ڳل ونجڑیں
ملیے خیر دے چھالے پیریں کوں اُتے ہاں کوں ہجر دی چھیت ملی
تھی ویسوں بدنام ڑی پاڳل
مونجھ مکانڑ متام ڑی پاڳل
میں روواں رووانواں میݙا ہاں نہیں تھیندا
اے ملاں وی پھل ݙے جلاونڑ دا آھدے
ݙوہڑہ
دل آہدے ،طارق، ڄاݨ ویسی توں نہ ڄݨوائیں، میݙی مونجھ ݙسائیں
اللہ نواز ساحل
ݙوہڑہ
بے رحم سلاخاں وقت دیاں کر ڈیون قید ارمان یکے
غزل
تیڈے درتے تاں آگئے ھیں تیڈی سائیاں سخا سنڑ کے
اونویں حاتم تاں بہوں ٹکرے اساں رستے وٹاچھوڑے ,
اللہ ݙتا ڄلواݨا
اللہ سوھݨیں پتراں دا برگیڈ ݙتس ؛ جیون ھوون او وی ساڳی پیوء تے ڳن ؛ پڑھدے پن ؛ اللہ سوھݨاں انھاں دے پورھیئیے کوں رنڳ لاوے آمین
سکڑو
سکڑو دیاں قسماں: سکڑو دیاں مختلف طریقاں چ دستیاب ہوندیاں نیں، اپنے لباس تے مواقع توں مناسب ہوندیاں نیں. کجھ عام قسماں وچ الیسٹک سکڑو، ڈراسٹرنگ سکڑو، بٹندار سکڑو اتے زپر والا سکڑو شامل نیں. ہر قسم دا ایک خاص مقصد اے تے لباس دی کل صورت وال نوں مکمل کردا اے.
الیسٹک سکڑو: الیسٹک سکڑو، الیسٹک یا اسپینڈیکس وار تیار کیتے جاندے نیں، جو لچک دار مواد نال بنایا جاندا اے اتے آرام دی پیشکش کردا اے. این عام طور پر کجھ رسمیاں وچ استعمال ہوندیاں نیں، جیویے پٹلون، لیگنگس اتے الیسٹک وار سکرٹس. الیسٹک سکڑو آرام دی سہولت پیش کردا اے اتے مختلف جسمانی سائزاں اتے شکلاں توں مطابقت کردا اے.
ڈراسٹرنگ سکڑو: ڈراسٹرنگ سکڑو وچ ڈوری یا ربن دا استعمال ہوندا اے، جو کمر لائن وچ لگان والی ہوندی اے. ڈراسٹرنگ دی سیٹنگ کر کے استعمال کرن نال، لباس دا فٹ اتے تنگی دا انتخاب کر سکدے اے. این نوع دی سکڑو کچھ کھیل کپڑے، لاؤنج وئیر اتے کجھ لباس وچ استعمال ہوندی اے.
مواد اتے ڈیزائن: سکڑو دی بینڈ مختلف مواداں توں تیار کیتی جا سکدی اے، جدوں لباس دی خواہش شدہ شکل اتے فعالیت پر منحصر ہوندی اے. عام مواداں وچ کاٹن، ڈینم، چمڑے دی پشکش، سنتی مرکبات اتے دیگر مشترکہ ہن. مواد دی انتخاب دیسازش دا اثر کردا اے، دیرپاویتا، آرام دے دیمنسن اتے آرائشی روپ وچ.
ساجد علی پوری
ساجد علی پوری بہوں ہی خوبصورت شاعر ہے۔
سلطان باہو
نمونہ کلام
جو دل دا محرم ہووے باہو، سوئی رب پچھاݨے ہُو
جعفر ڄام
نمونہ کلام
شَام تھِیونڑ تُوں پہلے وِگڑیا ہا.
جِہڑےجَعفّر کُوں تُوں وَدا لَبهدائیں.
نظم
جعفر ڄام دی سوہݨی نظم
بلبل دی مٹھڑی ٻولی تے
رات دے اندھار وچ
چمکݨ دی نقل ء
قومی زبانیں دا بل ہک تیر نال کئی شکار
اے سبھی گُذری ویہاݨی پُراݨی نئیں۔ اڄ نہ کوئی بے نظیر بھٹو کوں اے الزام ݙیندے جو اوں اپݨے بھرا کوں مروایا نہ کوئی اے آہدے جو او پیسے پچھوں چھتی ہے۔ او تاں شہیدیں دے اوں قافلے وچ ونڄ رلی ہے جیندے وچ اوں ویلھے مرتضی بھٹو رلیا ہئی۔ تاریخ تے ویلھا سچ کوڑ کوں چھانڈ کراہیں انجو انج کرݙیندے ۔
ٻُڈھڑی مئی دا پھُلّا
ہک ہئی ٻڈھڑی مئی۔ اوپھُلّے بھُنوائی وین٘دی ہئی۔ تھیݙا جولڳیئس تاں پھُلّے وِٹیج پَئے۔ ٻُڈھڑی مونجھی تھی،آپݨے پھُلّے'چنن' ٻہ ڳئی۔ نال دے وَݨ تے ٻیٹھے ہک کاں وِٹیے ہوئے پھُلّے ݙِٹّھے تاں آکے ٻُڈھڑی کولو پچھّیئُس:
سابق ریاست بہاولپور دی ڈیموگرافی
ریاست بہاولپور دا رقبہ 45,911 مربع کلومیٹر ہئی جیہڑا کہ موجودہ بہاولپور ڈویژن دا رقبہ اے. جغرافیائی طور تے اے خطہ موجودہ پاکستان دے مشرقی علاقے وچ آندے جیندے مشرقی پاسوں بھارتی صوبہ راجستھان، جنوب وچ سندھ، مغرب وچ بلوچستان تے شمال مغرب وچ سرائیکستان دے ملتان تے ڈیرہ جات سمیت تمام اضلاع ہن. اہم شہراں وچ ریاست دا راجڳڑھ بہاولپور، بہاولنگر، منڈی چشتیاں، احمدپور شرقیہ، اوچشریف، خان پور کٹورہ،رحیمیارخان تے صادق آباد شامل ہن. روحانی مقامات وچ خانقاہ شریف، مہار شریف،چاچڑاں شریف، دین پور شریف، اوچشریف تے بھونگ شامل ہن. سیاحتی مقامات وچ اوچ، دیراوڑ، مروٹ، لال سہانرا تے موج ڳڑھ اہم ہن. ریاست دا راڄڳڑھ، بہاولپور شہر، جغرافیائی اعتبار نال ریاست دے ابھے توں لا لمے تک بالکل درمیان وچ اے تے ݙوہاں پاسوں فاصلہ برابر اے.ایں لحاظ نال اے شہر، ریاست دے تمام سرائیکی لہجیاں دا تے ثقافت دا سوہݨاں امتزاج اے.
ٻُڈھڑی مئی دا پھُلّا
راݨی نے تریمت تھ کے تریمت دا ماݨ ناں رکھیا تاں ٻُڈھڑی دا ڈھی مونجھی تھی ڳئی۔ او مونجھی تے کماݨی تھی سوچیں پئے ڳئی جو ہُݨ کیا کراں؟ اُونیں سوچ گِھدّا جو اپݨا حق نانہں چھوڑناں۔
ابنِ ماجہ
تصنیف و تالیف
امام ابن ماجہ نے ترے اہم کتاباں لکھن:
سرائیکی انشائیہ
انشائیہ دے لُغوی معنی "عبارت" دے ہن۔ انشائیہ نثری ادب دی او صنف ہے جہڑی مضمون وان٘ڳوں لڳدی ہے۔ پر مضمون کنوں بالکل وکھرا انداز رکھین٘دی ہے۔ انشائیہ وچ انشائیہ لکھݨ آلا آزاد تھی تے آپݨی تحریر پیش کریندا ہے، جیندے وچ اون٘دی شخصیت دا پہلو نظر آندا ہے تے بغیر کہیں خاص نتیجے دے ڳالھ مُکا ݙیندا ہے۔ یعنی نتیجے کوں پڑھݨ آلے تے چھوڑ ݙیندا ہے۔
خصوصیات
انشائیہ دے بارے آکھیا ویندے جو ایں صنف وچ طنزیہ یا مزاحیہ ݙوہائیں قسم دی تحریر پیش کیتی ون٘ڄ سڳدی ہے۔ انگریزی ادب  وچ کافی عرصے توں  ایہو جیہے کئی لفظ ورتے ویندے ریہے ہن۔ انشائیہ  کوں فروغ ݙیوݨ دا ایہ مطلب اصلوں کائنی جو مزاحیہ تے طنزیہ ادب تے مضموناں دی اہمیت گھٹائی ون٘ڄے۔  حقیقت ایہ ہے جو انشائیہ بحیثیت ہک صنفِ ادب، طنزیہ مزاحیہ مضموناں کنوں ٻہوں مختلف ہے۔
کدو
علاج
پھنسیاں
کجھ سرائیکی گیت
چِٹا چولا سی ڈے درزی
کیں دی من کے رُسا وداء یار اے
مینڈا جی دلیلاں دے وات وے
ہسدیاں ہسدیاں کر گیوں کیوں دل نوں چکناچور بھلا
توں تے مینکوں بھل گئیں میں تے اجے وی تیری ہاں بھلا
کوٹھے تے پر-کوٹھڑا ماہی کوٹھے سکدیاں توریاں
= تیݙی چن پردیس تیاری ہے = سرائیکی گیت شاعر سئیں خلیل بلوچ
تیݙی ڈس ہاں کینجھی یاری ہے
سرائیکی خطے وِچ اَبلاغ دی راہ وِچ اڑاند
افواہ اتے پراپیگنڈہ لفظ پراپیگنڈہ دے پچھوکڑ در ڈیکھوں تاں پتہ لگدے جو لفظ پراپیگنڈہ دا مفہوم سماج دی اصلاح اتے نیکی دا ودھارا ہئی اتے ایندے الٹ کون پراپیگنڈہ  استعمال تھیندا ہئی ۔ جیندے وچ کوڑ بتوڑتے افواہ کنوں کم گھداویندا ہئی ۔ پراپیگنڈے دی پہلی کتاب ’’ ارتھ شاستر‘‘ مرتب کیتی گئی ہئی ۔ جینکوں حکومت دے حق وچ لکھیا گیا ہئی تاں جو عوام حکومت دے ڈسائے ہوئے دگ اُتے ٹرن اُتے اُوندی حمایت کرن مگر اج کل پراپیگنڈہ اپنے منفی مفہوم وچ استعمال تھیندے ۔ ایندا ناں سُنڑدے ای عوام دے دلاں وچ نفرت پیدا تھی ویندی ہے ۔ ساڈا سماج ہولے ہولے کنزیومر سماج بݨنڈا ویندے ات پاروں اساں ہر روز مختلف چیزاں بارے اخبارات‘ ریڈیو‘ ٹیلی ویژن توں جو مختلف اشتہارات سنٹر دے یا اخباراں وچ پڑھدے‘ ڈیہدے ہیں اے کمرشل پراپیگنڈہ دے زمرے وچ آندن ۔ پراپیگنڈہ ابلاغ دی ہک ٹیکنیک ہے ‘ جیندے ذریعے لوکاں کوں حمایت یا مخالفت در ٹوریا ویندے ۔ اَجوکے دور وچ رائے عامہ کوں تبدیل کرن سانگھے پراپیگنڈہ غیر معمولی اہمیت رکھیندے ۔ انفرادی اتے اجتماعی سطح اُتے اے عمل ہن ہک سائنس اتے ٹیکنالوجی دی حیثیت رکھیندے ۔ خاص طور تے کمپیوٹرٹیکنالوجی نے ایں حوالے نال ناقابل یقین کردار ادا کیتے ۔
MubasherKaleem (talk) 13:00, 10 June 2019 (UTC)
ڳݨتڑی ۔۔۔ شماریات دا ݙدھپ
ڳݨتڑی ۔۔۔ شماریات دا ݙدھپ
یورپئین کالونائزیشن دے تحت مردم شماری دی ٹیکنالوجی کوں مقامی وسوں دی سوشل انجینئرنگ کیتے وݙے ݙڈھپ نال ورتا ڳئے۔ مثال کیتے انگریزی راج وچ ایسٹ پنجاب کنیں اڄوکے پاکستانی پنجاب وچ کینال کالونائزیشن دے تحت آبادی دی وݙی منتقلی ہک باقاعدہ مردم شماری نال ای ممکن بݨی ہئی۔ اینویں ای کیڑھی ٻولی دا شمار تھیسی تے کیڑھی ٻولی شمار قطار کنیں ٻہروں رہسی۔ ایں ڳالھ نال ٻولیں دے درجے بݨائے ڳئیں۔ کُجھ ٻولیاں لہجہ بݨ ڳئین تے اُنہیں دی آپݨی تے ٻولݨ آلیں دی سُنڄاݨ کوں چُھپݨ چھپا دی سلیمانی ٹوپی پوا ݙتی ڳئی ہے۔ کُجھ قبیلے مُجرم بݨ ڳئین، کُجھ مارشل نسلاں بݨن تے کُجھ ہیٹھلاں ذاتاں۔
صابری بِھرا
thumb|صابری بِھرا اپݨے فن دا مظاہرہ کرین٘دے ہوئے صابری بِھرا (اردو: صابری برادران) ہِک پاکستانی موسیقی جَتّھا (بینڈ) ہئی جیڑھا صوفیانہ کلام اَتے قوالی ڳان٘دا ہئی۔ صابری بِھران٘واں دا سلسلہ چشتیہ نال گھاٹا ڄوڑ ہئی۔ جَتّھا ابتدائی طور تے غلام فرید صابری اَتے اُنّھاں دے نِکّے بِھرا مقبول احمد صابری نے بݨایا ہئی، جِنّھاں دی قوالی دے وِچالے وِچ توقف توقف نال "اللہ" دی زور دار اَواز سُن٘ڄاݨ بݨ ڳئی ہئی۔ اِنّھاں ݙ٘ون٘ہیں بِھران٘واں دے بعد جَتّھے دی اڳواݨی غلام فرید صابری دے پُتر امجد فرید صابری دے حِصّے وِچ آئی۔ ٢٢ جون ٢٠١٦ء وِچ امجد فرید صابری کُوں کراچی وِچ قتل کر ݙِتّا ڳیا۔
سارہ شگفتہ
سارہ شگفتہ (اردو: سارہ شگفتہ) (انگریزی: Sara Shagufta) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٣١ اکتوبر ١٩٥٤ – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٤ جون ١٩٨٤ء خود کُشی نال)  اردو اَتے پنجابی ٻولی وِچ شاعری کرین٘دی ہَن۔
شعری مجموعے
اَتے اردو شاعری دے مجموعے:
شیلی بیٹی کے نام
بس پہلی بار ڈری بیٹی
احمد خان مدہوش
حالات زندگی
احمد خان مدہوش ١۵ اپریل، ١٩٣١ کوں گاؤں سلطان چانڈیو، ضلع دادو، برطانوی ہندوستان وچ حاجی خان سومرو عرف شغلی فقیر سومرو دے گھر وچ پیدا تھئے۔ احمد خان مدہوش دی پیدائش دے بعد اوں دے والد خاندان دے نال ضلع دادو دے شہر جوہی وچ سکونت اختیار کیتی۔ ایں دے والد دھوبی دی دکان چلیندے ہن۔ ایں دے علاوہ ایں دے والد نعت خواں وی ہن. اس واسطے شغلی دے ناں توں مشہور ہن۔ ١٩۵٣ وچ پرائمری دے استاد مقرر تھئے۔ انہاں نے ملازمت دے نال نال اپݨی تعلیم دی طرف وی توجہ ݙتی تے اوں نے ١٩۵٧ وچ سندھی فاضل تے ١٩٦۵ وچ ادیب فاضل دا امتحان پاس کیتا۔
سرائیکی اچ رپٹ
میڈا ناں مِیرو ۔۔۔پِیؤ دا ناں جمالݨ ۔۔۔۔۔۔ذات عَمرانی ۔۔۔۔باھݨ والا موضع عَمرانی دا۔۔۔۔ حد یَارو دی ۔۔ کم رڑہ رھاوݨ دا ۔۔۔۔۔ عمر پنجویں ورَھیں ۔۔۔ ۔حال اے ھِ میں اپݨے مال نال ھَم موضع چھابری اُتلی دے پچادھوں مال میڈا ٻکریں دا ھا میں مال ودا چریندا ھَم. پاݨی دی ھک کوڈی میڈے نال ھائی ۔اُتّھَیں جنگل دے میدان وچ میکوں بِجراں مِلیا اَتّیں میں کَنّوُں پاݨی منگِیُس ۔۔ ۔میں اونکوں کَھلی ڈیڈتی ۔۔۔اوں کھلی سَٹ ڳھتّی اَتیں میݙے چونݨیں کَنوں پَکڑ گھدُس ۔۔۔ ۔پِچھیں کِھیا اَتیں سُوبھا دُرکدے آئے اَتیں ݙونہیں میکوں سِر وچ اَتیں مونݙھے تے چُھرِیان ماریاں ۔۔۔۔ پِچھیں جیرھے ویلھے مں مار اَتیں رَت وَھݨ کِنُوں بے ھوش تھیوݨ لڳُم او میکوں چھوڑ تے ڄُلے ڳئے حاجی عَمرانی تے گنھور عَمرانی میݙے گواہ ھِن ڈونھیں اُنھیں کوں مریندے ڈِٹھے ۔۔۔ حاجی تاں پہلی مار دے وقت ڈِٹھے اَتیں گنھور اوں ویلے جیرھے ویلھے جو او میکوں ماری تے وَلے ویندے ھَن ۔۔۔اَتیں میں موقع کنوں اٹھیا ھویا پچادہ دوں اپڑیں جُھڳے دوں ویندا پیا ھَم ۔۔۔۔ جو اُتّھیں کولھوں موقع تے گنھور مِل پیا ۔۔۔۔۔ اَتیں اوں میکوں انھیں کِنوں مرِیندا اَتیں اُنھیں کوں ویندا ڈِٹھا ۔۔۔۔جیرھی جاہ دا بِجر اَتیں سوبھا اَتیں کھیا اَھدِن جو ڄال دا ھِک درخت اَتیں اُندے اُتّے زال چڑھی کھڑی ھائی ۔۔۔اَتیں میں تَلے کھڑا ھَم ۔۔۔۔۔او جاہ بِھڑاند دے موقع کِنُّوں بہوں پَریں ھائی ۔۔۔۔۔۔۔۔ اَتیں جال والی جاہ تیں کہیں زال دَا پَیرا وی نہیں ۔۔۔او میݙے اُتّیں کوُڑ لیندن ۔۔۔بھِڑاند دے موقعہ تے بے ھوش اَتیں جِند دے خَوف کَنّوُں ھِک پزار جُتّی دا میں کَنّوُں رہ ڳیا ۔۔ پِچھیں اُونھیں ڈینہہ تے میں گنھور اَتیں کَرَم اَتیں مِرن نال ونڄ کے تھاݨہ یارو وچ رَپَٹ لکھوائی
سلطنت اسرائیل
بادشاہ اخزیاہ
اخزیاہ یا آخزیاہ سلطنت اسرائیل دا اٹھواں بادشاہ تے آخی اب دا پتر ہئی۔ آخی اب دے پتراں وچوں ایہو جنگ سمرون وچ بچ کے زندہ ریہا ہئی۔ سلطنت یہوداہ دے چوتھے بادشاہ یہوسفط دی تخت نشینی دے ستارھویں سال 898 قبل مسیح وچ تخت نشین تھیا۔ اس صرف ݙو سال حکومت کیتی تے 896 قبل مسیح وچ موآبیاں نے اینکوں تخت توں لہا ݙتا۔ اس دا دور حکومت اگرچہ برا ہئی لیکن اس دی سلطنت یہوداہ نال صلح ہئی۔ thumb|Ahaziah of Israel سلطنت اسرائیل دا بادشاہ اخزیاہ آخیاب دے ستر پتراں وچوں ، جیہڑے سمرون دی جنگ وچ مارے گئے ہن ، آخزیاہ ہی تخت نشین تھیا۔ اگرچہ اوہ پیو دی طرح بری خصلت دا مالک نہ ہئی ، تاہم اوہ بت پرستی دی طرف مائل ہئی۔ اس عقرون دے دیوتا ‘ بعل زبول ‘ دے کول اپݨا ہک قاصد روانہ کیتا اس تاکید دے نال کہ اوہ ونج کے اُس کولوں ایہ دریافت کرے کہ سمرون دے معرکے وچ جیہڑی چوٹ اِس کوں لگی ہئی اس دے مند مل تھی ونجݨ دے امکانات ہن یا نہیں۔
حضرت علی دی شہادت
ایں المناک واقعے تے سانحے دی تفصیل ایہ ہے کہ جنگ نہروان دے بعد چند خارجیاں نے حج دے موقعے تے کٹھے تھی کے مسائل حاضرہ تے گفتگو شروع کیتی تے بحث و مباحثے دے بعد بالاتفاق اے رائے قرار پایا کہ جے تک ترئے شخصیتاں حضرت علی ؓ، معاویہ ؓ، تے عمرو بن العاص ؓ صفحہ ہستی تے موجود ہن، دنیائے اسلام کوں خانہ جنگیاں توں نجات نصیب نی تھی سڳدی۔ چنانچہ ترئے آدمی انہاں تریہاں دے قتل کرݨ کیتے تیار تھی ڳئے، عبدالرحمن بن ملجم نے آکھا کہ او حضرت علی ؓ دے قتل دا ذمہ گھندے، ایں طرح نزال نے معاویہ ؓ تے عبداللہ نے عمروبن العاص دے قتل کا ٻیڑا چاتا تے تریہے اپݨی اپݨی مہم تے روانہ تھی ڳئے، کوفہ پہنچ کے ابن ملجم دے ارادے کوں قطام نامی ہک خوب صورت خارجی عورت نے ٻیا زیادہ مستحکم کر ݙتا تے اوں مہم وچ کامیاب تھیوݨ دے بعد اوندے نال شادی دا وعدہ کیتا تے جناب مرتضیٰ دے خون کوں معاذاللہ مہر قرار ݙتا۔ 19 رمضان 40ھ ( 660ء ) وچ تریہاں نے ہک ہی ݙینہہ صبح دے وقت تریہاں شخصیات تے حملہ کیتا، امیر معاویہ ؓ تے عمرو بن العاص ؓ اتفاقی طور تے بچ ڳئے، امیر معاویہ ؓ تے وار ٹھیک نہ پیا، عمروبن العاص اوں ݙینہہ امامت کیتے نہ آئے، ہک ٻیا شخص انہاں دا قائم مقام تھیا تے اوہ عمرو بن العاص دے دھوکے وچ مارا ڳیا، جناب مرتضیٰ دا پیمانہ حیات لبریز تھی چکا ہئی، آپ مسجد وچ تشریف گھن آئے تے ابن ملجم کوں جیہڑا مسجد وچ آکے ستا پیا ہئی، جڳایا، جݙݨ آپ نے نماز شروع کیتی تے سر سجدے وچ تے دل راز و نیاز الٰہی وچ مصروف ہئی کہ اونہی حالت وچ شقی ابن ملجم نے تلوار دا نہایت کاری وار کیتا، سر مبارک تے زخم آیا تے ابن ملجم کوں لوگاں نے گرفتار کر گھدا، حضرت علی ؓ اتنے سخت زخمی تھئے کہ زندگی دی کوئی امید نہ رہی، ایں کیتے حضرت امام حسن ؓ تے امام حسین ؓ کوں سݙ کے نہایت مفید نصائح کیتے تے محمد بن حنفیہ دے نال لطف و مدارت دی تائید کیتی، جندب بن عبد اللہ نے عرض کیتی امیر المومنین!آپ دے بعد اساں لوگ امام حسن دے ہتھ تے بیعت کروں، فرمایا ایندے متعلق وچ کجھ نی آکھݨا چاہندا تساں لوگ خود اینکوں طے کرو، اوندے بعد مختلف وصیتاں کیتے، قاتل دے متعلق فرمایا کہ معمولی طور تے قصاص گھنݨاں، تلوار زہر وچ وسمی ہوئی ہئی ایں کیتے نہایت تیزی دے نال اوندا اثر تمام جسم وچ سرایت کر ڳیا تے اونہی ݙینہہ یعنی 20/رمضان ؁ 40ھ جمعہ دی رات کوں ایہ فضل و کمال تے رشد و ہدایت دا آفتاب ہمیشہ کیتے غروب تھی ڳیا، حضرت امام حسن ؓ تے حضرت امام حسین نے خود اپݨے ہتھ نال تجہیز و تکفین فرمائی، نماز جنازہ چار دی جاہ پنج تکبیراں نال پڑھی ڳئی۔  نجف دی سرزمین تے آپ دا مزار اقدس مرجع خلائق اے۔
کراچی فسادات، مئی 2007ء
واقعات
شام کوں اسلام آباد وچ جلسے توں خطاب کریندے ہوئے پرویز مشرف نے کراچی وچ "عوامی طاقت" دے مظاہرے تے خوشی دا اظہار کیتا۔ اس جلسہ وچ جیہڑا سرکاری خرچ تے لوگاں کوں زبردستی جمع کر کے رچایا گیا ہئی، اوں ݙینہہ جݙݨ کراچی خون وچ دھنویج گیا، ڈھول تے رقص کیتا گیا۔ وزیر اعظم شوکت عزیز نے اگلے روز فون تے الطاف حسین نال لمبی بات چیت کیتی۔
عارف لوہار
عارف لوہار (اردو: عارف لوہار) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٨ اپریل ١٩٦٦ء) مہان٘درے پاکستانی لوک ڳائیک ہِن جیڑھے عالم لوہار دے پُتر ہِن۔ اِنّھاں دا صوفیانہ گیت "پیر دی جُڳنی جی" نے اِنّھاں دی فنی خدمتاں کُوں اَمر کر ݙِتّا۔ اَواز دی چاشنی اَتے خوش لباسی اِنّھاں دی پِچھاݨ ہِے۔ اِنّھاں دی لوک موسیقی پنجاب دے روائتی لوک وِرثہ دی نمائندگی کرین٘دی ہِے۔
سرائیکی وِچ اوقاف
علامت تعریف
اے علامت (      ؔ ) اسمائے معرفہ خصوصا شعراء دے اختیار کیتے ڳئے مختصر ناں یعنی تخلص دے اتے استعمال کیتی ویندی ئِ۔ مثلاً غالب ؔ ، ذوق ؔ  ، داغ ؔ ، دامن ؔ وغیرہ وغیرہ۔
علامت شعر
اساں سو بد مست قلندر ہوں
علامت مصرع
ع ہے عشق دا جلوہ ہر ہر جا          (فریدؒ)
المستظہرباللہ
عہد خلافت
خلیفہ المقتدی بامر اللہ دی وفات (2 فروری 1094ء) دے بعد مستظہر دی بیعتِ خلافت سب توں پہلے وزیر عمیدالدولہ نے کیتی۔ وزیر نے سلطان برکیارق توں خلیفہ کیتے لیے بیعت گھدی جیں نے بہ طیب خاطر خلیفہ دی بیعت وزیر عمیدالدولہ دے ہتھ تے کیتی۔ خلیفہ المقتدی بامر اللہ دی وفات دے تریجھے ݙینہ مجلس عزا منعقد تھئی۔ سلطان برکیارق مع اپݨے وزیر عزالملک بن نظام الملک تے اُوندے بھائی بہاء الملک دے مجلس دربار اچ حاضر تھیا تے باب مناصب توں طراد عباسی، معمر العلوی تے علمائے کبار توں قاضی القضاۃ، ابوعبداللہ دامغانی، امام غزالی شافعی تے امام شاشی وغیرہ وی تعزیت کیتے آئے تے خلیفہ مستظہر دی بیعت کیتی۔ بوقتِ خلافت عمر 16 سال ہئی۔
رت دیاں ہنجوں
ایں تذکرے وچ انہاں شعراء دے مختصر اتے نامکمل حالات زندگی دے کوائف درج ہن مگر کہیں شاعر دا سن پیدائش درج نی کیتا ڳیا البتہ شاعر دے شہر ، جائے پیدائش ، تے اوندی شاعرانہ خصوصیت بارے کجھ سطراں موجود ہن۔
قیامِ پاکستان تُوں بعد پاکستانی زباناں
قیام پاکستان توں بعد قومی زبان اردو دے نال نال پاکستانی زباناں سندھی، پشتو، پنجابی، ہندکو، کشمیری، بلوچی، براہوی تے ٻیاں زباناں دی طرحاں سرائیکی زبان کوں وی ترقی سانگے اسرݨ لنسرݨ دے راہ رستے میسر آئے۔ مگر سرائیکی لوک ادب دیاں کتاباں، رسالے، اخبارات، پاکستان بݨݨ توں بعد وی خال خال چھپݨ دی وجہ معاشی جبر، جاگیردارانہ استحصال رہیا۔ ایں سبب دے باوجود ایں خطے وے تخلیق کار، شاعر، ادیب، اپݨیاں تخلیقات وچ اپݨا اظہار کریندے رھیئے۔ اتے ٹانواں ٹانواں ادبی رسائل تے ادبی تخلیقات (شاعری، نثر) تعارفی حوالیاں دے نال مشترکہ چھپی کتاباں دی صورت وچ موجود ݙسدین۔ ایں طرحاں سرائیکی ادبی تاریخ تذکریاں دی تالیف توں اپݨا منڈھ ٻدھیندی ݙسدی ہے۔ ادبی تذکرے کہیں وی زبان دی ادبی تاریخ دی پہلی پوڑھی تے اہم ادبی سرمایہ ہوندن۔ ادب وچ تذکرہ نویسی دی اہمیت اتے افادیت بارے اردو زبان و ادب دے نامور محقق ڈاکٹر فرمان فتح پوری لکھدن:"'تذکرہ ہک قسم دی تاریخ ہے۔ ایندے وچ تضاد ایہ ہے جو تاریخ وچ بحث واقعات زمانہ توں تھیندی ہے جاں جو تذکرے وچ اشخاص دا بیان ہوندے۔'"تذکرہ نویسی سدھے سادے لفظاں وچ شاعری دے انتخاب تے مبنی ہوندی ہے جیندے وچ مختلف شعراء دے اشعار تے شاعر بارے احوال یا مختصر معلومات درج کیتیاں ویندن اینکوں تذکرہ آکھیا ویندے۔ انہاں تذکریاں راہیں بعد وچ ماضی اتے حال دے درمیان رابطہ، ضابطہ بݨا کے کلاسیکی ادب شعر و شاعری بارے تنقید، تحقیق دے پیمانے ورت کے تقدیم و تاخیر داتعین کیتا ویندے۔ انہاں تذکریاں وچ شاعراں دے مختصر حالات زندگی، انہاں دی شاعری بارے تاثراتی بیانیہ اتے انہاں شاعراں دا نمونہ کلام وی درج کیتا ویندے۔ بھانویں جو انہاں تذکریاں وچ ٻہوں سارے شاعراں دی ادبی اہمیت معتبر کوئے نی ہوندی اتے ٻہوں سارے غیر اہم شاعر وی شامل ہوندن۔ شاعراں دے ایہ تذکرے تالیف کرݨ والیاں دے ذاتی آہر دا نتیجہ ہوندن۔ ات پاروں ایہہ تذکرے، تالیف کرݨ والیاں دی ذاتی پسند ناپسند، انہاں دے تعصبات دے نال نال مختلف علاقیاں وچوں چھپݨ پاروں علاقائی نمائندگی دا درجہ وی رکھدن۔ ذیل وچ سرائیکی شاعری اُتے مشتمل کتاباں ، کتابچیاں دا جائزہ پیش کیتا ویندا پئے۔ سرائیکی ادب دے پہلے تذکرے بارے ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز اپݨی تحقیقی کتاب ’’سرائیکی زبان و ادب کی مختصر تاریخ‘‘ حصہ پنجم (تحقیق و تنقید)، الف شخصیات و تذکرہ نگاری (سرائیکی ادباء و شعراء) بارے لکھدن:"'ایاز احمد اویسی دا اردو زبان وچ سرائیکی شخصیات بارے تذکرہ (جھلک) 1966ء وچ سرائیکی اکادمی صادق آباد نے کتابی شکل وچ شائع کیتا۔'"ایں تذکرے وچ ٻیاں شخصیات توں علاوہ جنہاں نامور شخصیات دا احوال بیان کیتا ڳئے انہاں وچ ظامی بہاول پوری بخت علی بخت، خوشتر، جنگھٹول، سید مبارک شاہ، بریگیڈیئر نذیر علی شاہ دا تذکرہ وی شامل ہے۔
ھندو مت
ہندو مت یا ہندو دھرم جنوبی ایشیا تے بالخصوص بھارت تے نیپال وچ غالب اکثریت دا ہک مذہب ہے جس دی بنیاد ہندوستان وچ رکھی گئی، ایہ اس ملک دا قدیم ترین مذہب ہے۔ ہندومت دے پیروکار اِس کوں سناتن دھرم (सनातन धर्म) آہدے ہن جیہڑے سنسکرت دے الفاظ ہن، انہاں دا مطلب ہے ‘‘لازوال قانون’’۔ ہندو مت قدیم ترین مذاہب وچوں ہک ہے۔ اِس دی جڑاں قدیم ہندوستان دی تاریخی ویدی مذہب نال ملدیاں ہن۔ مختلف عقائد اور روایات سے بھرپور مذہب ہندومت دے کئی بانی ہیں۔ اِس کے ذیلی روایات و عقائد اور فرقیاں کوں اگر ہک سمجھا ونجے تاں ہندومت مسیحیت تے اِسلام دے بعد دُنیا دا تریجھا وݙا مذہب ہے۔ تقریباً ایک اَرب پیروکاروں میں سے 905 ملین بھارت اور نیپال میں رہتے ہیں۔ ہندومت کے پیروکار کو ہندو کہاجاتا ہے۔
ابو اسحاق ابراہیم الزرقالی
ابو اسحاق ابراہیم الزرقالی جینکوں الزرقالی تے ابن زرقالہ وی آکھا ویندا ہے، ہک عرب مسلمان ہیئت دان تے آلات ساز ماہر فلکیات ہئی۔ اس دا ناں مشہور الزرقالی ہے لیکن خیال کیتا ویندا ہے کہ اصل ناں الزرق اللہ ہے۔ جب کہ لاطینی زبان وچ اینکوں Arzachel یا Arsechieles توں ڄاݨا ویندا ہے، ایہ ناں Arzachel توں نظر ثانی شدہ ہے، جس دا مطلب ہے نقش گر۔
خواجہ غلام فرید
thumb|Photo of Khawaja Ghulam Farid tomb at Kot Mithan خواجہ غلام فرید(1845.1901)چاچڑاں وچ ڄاے۔خواجہ فرید ماحول دے مطابق شاندار تعلیم حاصل کیتی۔او ہک وݙے پیر گھرانے نال تعلق رکھدے ہن۔آپݨے وݙے بھرا فخر جہان دے بعد گدی نشین بݨیے۔خواجہ فرید سرائیکی زبان دے مشہور شاعر ہن۔ آپݨی وفات دے بعد او کوٹ مٹھن وچ دفن تھے۔ہر سال اتھاں انھیں دا عرس تھیندے
نمونہء کلام
کدیں موڑ مہاراں تے آ وطن
جتھاں عاشق لکھ‍ ہزار ݙسے
صابرّ دے تن کیڑے بچھے، موسیّٰ طور جلایا
یونسّ پیٹ مچھی دے پایو، نوحّ طوفان لُڑھایا
استغفاریہ کافی
کر کر سخت گناہ پرتاپیم توں ہیں خاوند بخشن ہار
میں بد عملی تے کر رحمت جیں ݙینہہ یار وی یار نہ یار
کافی
مُنہ دُھوڑ مِٹی سِر پایٔم،سارا ننگ نمُوز ونڄایٔم
سوھݨا یار توں٘ڑیں ھِک وارے،کَݙِیں چا پردہ محمل دا
صوم صلات اذان وی تُوں
میݙا سانول ۔۔۔۔۔ مٹھڑا ۔۔۔۔۔ شام سلوُنا
میݙا مرشد ۔۔۔۔۔ ہادی ۔۔۔۔۔ پیر طریقت شیخ حقائق دان وی تُوں
میݙا مُلک ملہیر تے ۔۔۔۔۔ مارُو تھلڑا روہی ۔۔۔۔۔ چولستان وی تُوں
رتھ دے بہندی درڳ نہ سہندی ہم طبع کمزور
خواجہ صاحبؒ دے بارے صابر شفیق ملتانی دا مضمون
سٹ گھر ٻار تے بار وسیساں
فیاض شاد بھٹی
فیاض شاد بھٹی سرائیکی شاعر ہے
نمونہ کلام
ا یو یں لگدے جیو یں کہیں گُستان د ے ا ند ر ہاں
کربلا دے ٻہتر شہید
امام حسن بن علی دے بیٹے
( حسن مثنیٰؒ کربلا وچ شدید زخمی تھئے ہن مگر شہید نی تھئے۔)
ی
اگر بنی ہاشم دے شہدا کوں ملا کے شمار کیتا ونجے تاں شہدائے کربلا دی تعداد 136 تھی ویسی۔ تے اگر قیس بن مسہر صیداوی، عبد اللہ بن بقطر تے ہانی بن عروہ جیہڑے واقعہ کربلا توں پہلے کوفہ وچ شہید کیتے گئے ہن کوں وی ایں واقعہ نال مربوط کر کے شمار کیتا ونجے تاں کل تعداد 139 تھی ویسی۔
مولوی فضل الحق
ابوالکاشم فضل الحق (بنگالی: আবুল কাশেম ফজলুল হক) جیہڑے مولوی فضل الحق شیرِ بنگال دے ناں توں پہچاݨے ویندے ہن، 26 اکتوبر سن 1873 وچ پیدا تھئے۔ انہاں دا تعلق بنگال نال ہئی۔ مولوی فضل الحق لے قرارداد پاکستان وچ اہم کم کیتا جس دی وجہ نال انہاں کوں شیر بنگال دا خطاب ملا۔ ایہ اپݨے وقت دے مشہور و معروف سیاستدان ہن۔ مولوی فضل الحق نے 1935 وچ کلکتہ وچ بطور ناظم کم کیتا، 1937 تا 1943 بنگال دے وزیر اعلٰی رہے تے ول مشرقی بنگال دے وزیر اعلٰی 1954 وچ بݨے۔ انہاں نے پاکستان دے ھوم منسٹر دا کم 1955 وچ کیتا تے 1956 تا 1958 اوہ مغربی پاکستان دے گورنر وی رھے۔ انہاں دا انتقال 27 اپریل 1962 وچ تھیا۔
ابو اسحاق شامیؒ
سلسلہ چشتیہ دے حقیقی بانی
درویشاں تے فقراء دے اہم سلسلہ، چشتیہ دے بانی ہن۔ مرشد نے جیہرلے ناں پچھا تاں ابو اسحٰق شامی ݙسا۔ مرشد نے آکھا، اج توں لوگ تیکوں ابواسحٰق چشتی آکھسن تے جیہڑا وی تہاݙے سلسلے وچ داخل تھیسی، چشتی سݙویسی ۔ ہیں نسبت نال سلسلہ دی ابتدائی شہرت وچ چشتیہ انہاں دی وجہ نال تھئی۔ آپؒ دے پیرو مرشد نے آپؒ کوں ایہ بشارت ݙتی کہ تساں اہل چشت دے امام بݨسو۔ چنانچہ آپؒ اپݨے وطن چشت واپس آئے تاں ’'’قطب چشتیہ '‘‘دے لقب نال مشہور تھئے۔ آپؒ دے بعد مزید چار مشائخ دا تعلق وی چشت نال ہئی۔ انہاں وچ ابو احمر ابدال چشتی، ابو محمد بن ابو احمد ابدال چشتی، ناصرالدین، ابویوسف چشتی تے مودود چشتی دے اسمائے گرامی مشہور ہن۔ حقیقت ایہ ہے کہ چارے بزرگ، دین دے ستون منے ویندے ہن۔
سرائیکی روزہ مرّہ تے محاورے
روز مرّہ تے محاورے وِچ فرق
نوعیت دے لحاظ نال روزمرہ تے محاورے ئِ چ تھوڑا جیھاں فرق ئِ ۔ اے فرق کجھ ایں ہے۔
بھیݙوے اَکھاݨ
4۔ بھیݙ کُوں ہر کوئی مُنیندے.
ترجمہ:نقصان دے باوجود بے فکرا سُتا پیا ہے۔
بھیݙ ڳئی وڑھ دے اندر۔ڳڈونہہ بھرا جرماݨاں.
ترجمہ: بھیڑ کتے دی معشوق بݨی، ہک ݙین٘ہ بھیݙ کہیں نیڑے دی رڑھ وچ وڑ ڳئی تاں ڳݙونہہ(کھرکے،کھوتے) وکیل بݨ تے آپݨی جیب وچوں جرمانہ ادا کیتا۔(گھٹیا دے طلبگار ہمیشہ گھٹیا ہوندے ہن)۔ادنیٰ دی دوستی ادنیٰ نال ہی ہوندی  ہے۔
اسلم رسولپوری
اسلم رسول پوری سرائیکی دانشور، مصنف، محقق تے ادیب ہے۔ ماہر لسانیات ہے۔
دلا بھٹی
اگلیاں فوجاں چاڑِھیاں تے ایہناں ہتھیار چا لیتے تے بار دِیاں جھلاں برونہاں نوں آپنا مورچہ بنایونیں- ایہناں لوکاں نوں وڈی سار آہی پئی دِلی تے لہور دا نیاں نِرا زروالاں تے مالکی والاں واسطے ہے- دِلی تے لہور دا راج ماڑیاں تے ہِینیاں دا ویری ہے- ایہہ لوک آپنا وسیب آپنی مرضی مُوجب اُسارن لوڑدے سن- آپنے کاج آپ سوارن لوڑدے سن- ایہناں لوکاں نوں پک آہا جے بندیاں ہار وسن واسطے چُغتہ شاہی دا ہتھ ڈکنا پوسی تے ہتھ چُغتہ شاہی دا تاں ای ڈکِیندا ہا جے ایس ہتھ نوں اصلوں ای وڈھ سٹیے- ایہہ کارا دل وِچ دھر کے ایہناں لوکاں شِینہاں ہار بار وِچوں چِھڑنا تے شاہی فوج نوں اچیتی جا پینا- شاہی بارود خانے لُٹ کے شاہی رسد دے راہ مار کے پُرانیاں کویداں دِیاں گِجھیاں پلٹناں ولوندھر کے وت بار وِچ چھائیں مائیں ہو وینا- پِنڈاں وِچ منصب داراں چودھریاں دیاں ڈیریاں اُتے شہراں وِچ امیراں دِیاں حویلیاں اُتے رات براتے ملنگاں دِیاں واہراں چڑھنیاں تے شاہی وزیراں تے کارمختاراں تے اوہناں دے بھائیوال شاہوکاراں دیاں کالجیاں وِچ دھڑکُو دا سُول گڈ کے اُڈارو تھی وینیاں-
بار واسیاں وِچ آپ مُہار رہن دی رِیت چروکنی ٹُری آوندی آہی- دُلّے دے دادے ساندل تے اوہدے پیو فرید نوں وی گُڑھتی ایسے رِیت دی آہی- اوہناں چُغتہ شاہی نوں ماملہ تارن توں نہ کر دِتی تے اکبر بادشاہ دیاں اہلکاراں نوں بار وِچ وڑنوں ڈک دِتا- جدوں لڑائی نال کم نہ سَریا تے اکبر صلح سمجھوتے والا مُہرہ اگیرے کیتا- گل کتھ دے پج دوہاں پیو پُتراں نوں لہور سدیوس- دھونساں لالچاں اگے اوہ لِفے نہ تے وت اوہناں نوں پھاہے چا لایوس، تے لوتھاں اوہناں دِیاں بھو بھرا کے قلعے دے بُوہے چا ٹنگائیاں-
ہُن اکبر نے بادشاہی سیاست دا پُرانا رچھ کڈھیا پئی ہِک ہتھ سختی دا ورت کے دُوجا ہتھ سہج دا وکھاؤ- آپنا سج جمیا شیخو فرید دے گھر گھل کے فرید دی سوانی دی جھولی گھتیوس پئی دُلّا مینڈا پُتر تے شیخو تینڈا- فرید دی کندھ ہیٹھ بادشاہی دولتاں دی نیں وگن لگ پئی- دُلّے دی ماں نال سرکاری امیراں والی واہ ورتن ہوون لگی- نیت چُغتہ شاہی دی ایہہ آہی جے بار دیاں سِر لتھ راٹھاں دِیاں ماواں دا دُدھ چُنگھ کے آپنے ادھورانے وجود وِچوں موت دا کلر کڈھیجے- جٹالی دی نابری نوں کِیلن کارن اگواناں نوں بھائی وال بنویجے- ترکھیاں کرڑیاں واہکاں دی رت دا نیوندرا پوا کے کُبّے جاگیردار راج نوں گھوڑی چاڑھی رکھیجے-
دُلّے پُرانے استاد نوں ڈھایا تے پُرانا مدرسہ چھڈیا- استاد تے مدرسہ باتشاہی حکم دے پنجے دے دستانے ہن- کتاباں پڑھاون دے ڈھنگ، عِلم نوں جاچن دے ڈھنگ سبھ چھوہراں دے رُوح کُھنڈے کرن دے مسالے ہن- کتاباں دسدیاں جے پرانا ویہار ای قدرت دا ویہار ہے- ایہنوں بدلن دی سوچنا حرام ہے- اجیہیاں وِڈیاں وِڈن وِچ بندے دی موت ہے- کتاباں بندے دے من نوں پھوکیاں تے جگ توں باہرِیاں مہین کاڈھاں ول لاوندیاں تے جیون وِچوں اُسرِیاں اڑاونیاں نوں ہتھ گھتن توں ورجدِیاں- علم بندے دے اندر مچدی کاؤڑ نوں کِیلدا تے دھرو دے مُونہہ اُتے ون سونے مکھوٹے جڑ جڑ لاوندا- بندے دی سُرت تے اُپج اگے پتاوے بنھدا- علم گہنا آہا-
احمد سعید ناگی
احمد سعید ناگی (انگریزی: Ahmed Saeed Nagi) (پیدائش: 2 فروری، 1916ء - وفات: یکم ستمبر، 2006ء) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے عالمی شہرت یافتہ مصور ہن۔ انہاں کوں تحریک پاکستان دا سرکاری مصور ہوݨ دی وجہ توں شہرت حاصل ہے۔
لوظیں دی بھن گھڑ
حذف
لوظیں دی بھن گھڑ دی ایجھیں حالت جیندے ئِ چ کہیں لوظ دے وچکار کہیں حرفِ تَہجّی کوں حذف کر ݙتا ون٘ڄے۔ حذف شدہ حرف یا حروف تَہجّی دے بعد نویں بݨݨ آلے لوظ کوں محذوف آکھیا ویندے مثلاً پریت کن محذوف پیت، پریم کِن محذوف پرم، شاباش کِن محذوف شابش تے چھوڑ کن محذوف چھݙ وغیرہ اتھاں کجھ اشعار بطور نمونہ پیش کیتے ویندن۔۔
پنّوں ہوت نہ کھڑ مکلایا
تزیید
اصلوں محض وِساریسُں
کتیاں وانگ ودن کت چھوڑی، سݨ توں سیفل جانی (خادم حسین مخفی)
اشباع
اشباع دا لغوی معنی ئِ ’’حرکت کوں دراز کرݨ ‘‘ یعنی کہیں لوظ ئِ چ موجود کہیں حرف تَہجّی دی حرکت زبر (  َ ) کوں اتنا لمباچھکیا ون٘ڄے جو او ’’الف بݨ ون٘ڄے زیر کوں اتنا لمبا چھِکیا ون٘ڄے جو او ’’ی‘‘ تے پیش (  ُ ) کوں اتنا لمبا چاچِھکیا ون٘ڄے جو او ( وائو) دی آواز ݙیوݨ لڳے اشباع اکھیندے مثال دے طور تے فیصلہ کوں فیصلا ۔ بھلئو کوں بھلا وو مکئو کوں مکاوو۔ کرخت کوں کرختا ، بخت کوں بختا ، سخت کوں سختا تے تخت کوں تختا وغیرہ وغیرہ ۔
رنجکی یار بھلاوو چا
ہوندے کاوڑ غصہ کہیں ویلھے، میݙا ڈھول مزاج دے سختا !
ئِ چ فیصلہ کوں فیصلا ، تے چوتھے بند ئِ چ کرخت کوں کرختا، بخت کوں بختا، سخت کوں سختا، تے تخت کوں تختا ٻدھا ڳئے ۔
ابدال
مہینوال نہال نہ کیتُم
اشتقاق
اشتقاق دا لغوی معنی ئِ کہیں چیز کوں پاڑ کرائیں اوندے وچوں کجھ کڈھ گھنݨ علم صرف دی اصطلاح ئِ چ اینہہ کِن مراد ئِ ہک کلمے کن ݙوجھا کلمہ بݨاوݨ ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اشتقاق دامطلب ئِ کہیں وی لوظ دا مشتق بناوݨ۔
سینے چبھڑی سانگ
وچھڑئے یا رملئیے آجیندئیں، لکھ الحمد پڑھیونے
جلال پور پیر والا دی ہک سوہݨی آواز سئیں ملک عبدالخالق نعیمیؔ
خوش مزاج انسان دے اندر کتنے ڈُٖکھ ہوندن ایں گاٖلھ دا اندازہ اوندے سِوا ٻیا کوئی انسان نی کر سڳدا۔ اُردو ادب داہک عظیم شاعرتیغ اللہ آبادی جیکوں موجود عہد وچ مصطفےٰ زیدی دے ناں نال یاد کیتا ویندے آکھیا ہا: میرے روح کی حقیقت میرے آنسوؤں سے پوچھو میرا مجلسی تبسم میرا ترجماں نہیں ھے نعیمی سئیں دی خوش مزاجی وی میݙے اندر کئی کئی سوالیں کوں جنم ݙیندی ھے ۔ ایں جوان کݙاہیں وی اپݨے اندر دا ڈُٖکھ اپݨی سنگت نال سانجھا نی کیتا ’’بھانویں جو ݙو ں ٻیڑیں تے لَت رکھی کھڑے‘‘ول وی جوان دا حوصلہ بلند ھے ،خیر میݙی دُعا ھے جو اللہ اینکوں اپݨی حفظ وامان اچ رکھے۔ اوکھے راہیں تے ٹُرݨ والا ساݙا ایہ سنگتی صوفیانہ رنگ اچ ڈھل کراہیں صوفیاء دے نقش قدم تے ایں خواہش نال ٹُردا ویندے جو میں دُنیا توں نفرت جہیں بُرائی محبت عام کرݨ نال شایدمِٹ ونڄے ۔ اللہ سوہݨا ایں جوان کوں سُکھی صحت ݙیوے اتے ایندے اَلا دا ایہ سوز ڈُٖکھ توں مُسی تے مونجھ توں ہُسی سنگت کوں زندگی دیاں نویاں بہاراں عطا کریندا راہوے۔ (آمین)
اسلوب
کلاسیکی ادب وچ اسلوب شروع وچ طرزتحریر دے معانی وچ ورتندا ریہا۔ بعد وچ تقریر تے تحریر وچ آپݨے آپ کوں ظاہر کرݨ کوں اسلوب دا ناں ݙتا ڳئے۔
اسلوب دے عناصر
تریجھا خیال تے زبان دیاں خصوصیات ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
سید سلیمان ندوی
مولانا سید سلیمان ندوی (22 نومبر 1884ء — 23 نومبر 1953ء) اردو ادب دے نامور سیرت نگار، عالم، مؤرخ تے چند قابل قدر کتاباں دے مصنف ہن جنہاں وچ سیرت النبی صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم کوں نمایاں حیثیت حاصل ہے۔ عالمِ اسلام کوں جنہاں علماء تے ناز ہے انہاں وچ سید سلیمان ندوی وی شامل ہن۔ انہاں دی علمی تے ادبی عظمت دا اندازہ ایں ڳالھ توں لڳ سڳدا ہے کہ جݙݨ انہاں دے استاد علامہ شبلی نعمانی، سیرت النبی صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دے پہلے ݙو جلداں لکھ کے 18 نومبر، 1914ء کوں انتقال کر ڳئے تاں باقی چار جلداں سید سلیمان ندوی نے مکمل کیتے۔ اپݨے شفیق استاد دی وصیت تے ہی دار المصنفین، اعظم گڑھ قائم کیتا تے ہک ماہنامہ، معارف جاری کیتا۔
سلطنت روما
دور عروج قیصران روم
3.قیصر ٹائبیرئیس
8 جون 68 ء توں 15 جنوری 69ء
مومن مولائی
ڄم پل
بکھر نال تعلق ہے۔
غزل
کئیندی کیئندی منت کراں کئیندا قرضہ ݙیواں
سامݨے ڈیکھ او سگریٹ لاکے کلہا روندا کھڑے
جلم بن شبان
جلم بن شبان نے صوبہ ملتان تے قبضہ کر کے فاطمی سکہ و خطبہ جاری کیتا۔ اونکوں آس پاس دے اسلامی حکومتاں کولوں تعاون دی امید نہ ہئی، اس واسطے اس ہندو راجاواں نال معاہدے کر کے اپݨی سلطنت کوں مضبوط بݨایا۔ جلم بن شبان نے ملتان پر کے تک حکومت کیتی اس دی صراحت نی ملدی تاہم قیاس اے کہ او دے بعد وی زندہ ریہا ہوسی۔
ساحر رنگ پوری
غزل
جیڑھا پیار محبت کیتے جھولی اݙی رکھدائے
قطعہ
اے مونجھاں تاں ساحر کوئی اینجھی بلا ہن
نظم
ساحر رنگ پوری
مُونجھا ویڑھا
ڄیڑھا تیݙے ناں دِی کافی ڳاندا پئے
کافی رنگ
دِل دی بے پرواہی ساکوں چنگی وو
رِیت اِیہا درگاہی ساکوں چنگی وو
غزل
کینویں کہیں سردار دا پٹکا اوندے سر تے آیا
مُلاں منبر اُتوں ساتھے خوف خُدا دا طاری رکھیائے
اسلم رسول پوری
سرائیکی ادب وچ تنقید اتے تحقیق بارے آہر کرن والے تنقید اتے تحقیق کاراں وچوں سئیں اسلم رسولپوری  دا ناں بہوں اچیرا ہے۔ انہاں علمی ادبی موضوعات بارے اوں ویلھے کم دا منڈھ بدھا جئیں ویلھے بہوں گھٹ دانشور ایں مشکل کم وچ ہتھ پیندے ہن۔ کیوں جو تنقید اتے تحقیق بہوں محنت۔ لگن اتے جانوندی دا کم ہے۔
میں ہاں چیر تے سڈ مرینداں
میڈے دشمن حق ہمسائے
خواجہ فریدؒ
o۔    ناشرین نے تحریفاں کیتین جیویں جو علی حیدر ملتانی دی مجموعے وچ کیتا گئے۔(۵)
ایں حوالے نال انہاں دیاں تجاویزقابل غور ہن جو بلھے شاہؒ دے پرانے قلمی نسخے سامنے آندے ونجن تاں جو او نسخے ثابت کر سگن جو بلھے شاہ دی زبان سرائیکی ہئی۔ بحیثیت محقق جے اسلم رسولپوری بلھے شاہؒ دے پرانے قلمی نسخے دی گول پھرول کریندے تاں اے انہاں دا ہک اہم تحقیقی کارنامہ ہووے ہا۔ سرائیکی زبان دی لفظیات اتے ساخت اینجھی ہے جو او عربی فارسی تے اردو عروض دے سانچیاں وچ نی ڈھل سگدی تے سرائیکی شاعری پنگل ماترائی نظام دے بہوں قریب ہے۔ جیندے بارے پروفیسر شمیم عارف قریشی آہدن:
سئیں اسلم رسول پوری ہوراں دا سرائیکی شاعریں کوں مشورہ اپنی جا اہم گالہہ ہے پر ایں توں اہم گالہہ اے ہے جو کیا سرائیکی شاعری دی ہر صنف کوں عربی۔ فارسی تے اردو دے اوزان وچ تولناں ضرری ہے؟ ہرگز کوئے ناں جیویں پہلے گالہہ ٹوری گئی ہے جو ایں سرائیکی خطے دی شعری لئے دا ہک انج نظام ہے تے اے نظام چھند بندی نال رلت کریندے اتے اے نظام ماترک ونڈوچ سائنسی انداز نال سرائیکی شعری ریت کوں ترکڑا کریندے۔
·      ”انسان چونکہ معاشرے دے حوالے نال اتے معاشرہ دھرتی دی بنیاد تے اپنے وجود دا اثبات کریندے اتے اپنی بقا کوں وی اوندے نال قائم رکھدے ات واسطے پاکستان دی بقا اساں ساریں واسطے زندگی تے خوشحالی دی ضامن ہے۔ اتے ایں گالہہ دا شعور وی ہر پاکستانی کوں ہا۔ ایہا وجہ ہے جو سرائیکی ادب وچ ہک نواں موضوع تے رجحان سامنے آندا نظر آندے اوہے پاکستان نال محبت اوندی بقا اتے ترقی دی خواہش دا اظہار۔ جیندے وچ پاکستان دے مجموعی مسائل نال مختلف قومتیں دے مقامی مسائل اتے مشکلات دی عکاسی کیتی گئی اے“(۴۱)
سرائیکی تنقید‘ اردو اتے انگریزی ڈونہاں زباناں دے علمی ادبی فکری اتے تنقیدی خیالات توں متاثر تھیندے ہوئے اپنا انج دگ بناون دے عمل توں گذر دی پئی ہے ایں منڈھلے دور وچ سرائیکی زبان و ادب دے بنہاں تنقیدنگاراں دی طرحاں سئیں اسلم رسول پوری ہوراں دے تنقیدی خیالات اتے اردو‘ انگریزی تنقید نگاراں دے تنقیدی نظریات دی جھلک وی ملدی ہے مگر خوشی دی گالہہ اے جو او مغربی ناقدین دے نظریات کوں من و عن قبول نی کریندے او ڈوجھیاں زباناں دی فکر کوں اپنے وسیبی فکری نظام نال موازنہ کرتے ڈیہدن جیویں اپنے ہک مضمون وچ لکھدن: