cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صوفی تاج گوپانگ دے ناں کُھلا خط
ساڈے دوست پیپلزپارٹی کوں پُنڑ لُنڑ دی بجائے کہیں سرائیکی سینیٹر کوں چار زباناں آلے بل دی منظوری ویلھے سرائیکی دے حق وچ سینٹ اچ ترمیم پیش کرن سانگے کیوں تیارنئیں کریندے ،ول پتہ لگ ویسی کیہڑی جماعت ایندی سپورٹ کریندی اے تے کیہڑی مخالفت ۔
7۔ قومی زبانیں دے بل تے پیپلزپارٹی تے جے تلا کاوڑ کیتی ویندی پئی اے سمجھ توں باہراے اے ،اے وی کئی نئیں سچیندا جو 2013 دے الیکشن وچ سرائیکیں پی پی پی کوں جو طرا بدھوائے او تاں کئی یاد نئیں یاد کریندا ،ساڈے دوستاں کوں اوں ویلھے کئی کاوڑ نئیں لگی جڈانہہ پیپلز پارٹی دے ٹکٹ ہولڈر سرائیکی رہنما لوکیں کوں بلے کوں تیرسمجھ کے مہراں لاون دی تبلیغ کریندے رہ گئین ۔
سلسلہ تعارف بزم ادب سنہیڑادرابن خورد
سہیل سیال
قومی شناخت۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ سیال
ساݙے حال فقیری ݙیکھ کراٸیں حیران نظردی دنیاں
یوکرین وِچ زنانیاں
حوالہ جات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس ونکی:یوکرین وِچ زنانیاں
سرائیکی کانفرنس دلی وچ ظہور دھریجہ دا احتجاج
سب توں پہلے پروفیسر جگدیش مکھی جیہڑے کہ دہلی سرکار دے منتری ہن انہاں کوں سݙا ڳیا، انہاں نے سابق وزیر اعظم ہند اٹل بہاری واجپائی دا پیغام پڑھ کے سݨایا جبکہ سٹیج سیکرٹری نے وزیر اعظم ہنداندر کمار گجرال دا پیغام پڑھ کے سݨایا۔ ملتان توں نامور صحافی و ادیب جناب ظہور دھریجہ چیف ایڈیٹر روزنامہ جھوک ملتان کوں سݙا ڳیا۔ سٹیج تے آندے ہی انہاں کوں شال پہوائی ڳئی تے ول دعوت خطاب ݙتی ڳئی۔ اوں موقعے تے ہک واقعہ ایہ تھیا کہ جناب ظہور دھریجہ نے بھارتی لوک سبھا دے ممبر ٻدھ راج جی دے ایہ الفاظ کہ اساں کہیں ’’سرحد‘‘ کوں تسلیم نی کریندے، دا سخت جواب ݙتا تے آکھا کہ اگر تساں ساݙی سرحد کوں تسلیم نی کریندے تاں تہاݙی سرحد وی مقدس ڳاں نی، ایندے تے اسٹیج تے تاڑیاں دی آواز گونجی تے اسٹیج تے ٻیٹھے ہوئے بھارتی وزیرِ خارجہ کے ایل بھاٹیہ اٹھی کھڑے تھئے، ہتھ جوڑ کے معافی منگی تے آکھا ’’دھریجہ جی دا آکھݨا درست تے ٻدھ راج جی دا آکھݨا غلط ہے‘‘۔
صوفی نجیب اللہ نازش
مریندا ہیں ساکوں غریبی دے طعنے اساکوں وی روزی خدا ڈیوݨی ہے
دریائے گھاگھرا تے مستنصر حسین تارڑ دا ناول
مستنصر حسین تارڑ دا ناول ،بہاوء، سرائیکی وسیب دی قدیم ماحولیات تے قدیم جغرافیے داہک اہم منظر نامہ اے۔
پاکستان دے ضلعے
وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقہ جات
خیبر ایجنسی 546,730
بلوچستان دے اضلاع
آواران 29,510 118,173 4 بارکھان 3,514 103,545 29
بولان 7,499 288,056 38 چاغی 50,545 202,564 4
ژوب 20,297 275,142 14 زیارت 1,489 33,340 22
پنجاب دےاضلاع
لاہور 1,772 6,318,745 3,566 لیہ 6,291 1,120,951 178
راجن پور 12,319 1,103,618 90 راولپنڈی 5,286 3,363,911 636
سندھ دے اضلاع
نواب شاہ 4,502 1,071,533 238 قمبر --- --- --- سانگھڑ 10,728 1,453,028 135
سرائیکی کانفرنس دلی وچ ابن کلیم دی نظم
نندروں ڄاگ پئی ہِے ہݨ
ہݨ سُݨیسی ساݙی ٻانگ
پاکستان دے قومی نشان
قومی چیزیں
شلوار قمیض، جناح کیپ، شیروانی (سردیوں میں)
حسن بن صباح دا نسب
اوندا پیو کوفہ توں قم آیا جتھاں حسن پیدا تھیا۔ ست سال دی عمر توں ہی اونکوں تحصیل علم دا شوق ہئی۔ اٹھارہ سال دی عمر تک اوہنے ریاضی، نجوم تے سحر وغیرہ مختلف علوم حاصل کیتے۔ اوں وقت تک اوندا مذہب اپݨے پیو دی طرح اثنا عشری ہئی ۔
ڈیرہ اسماعیل خان
لوک ادب
ماضی وِچ مشتاق رضا، دے منظوم قصے ، سوہݨی مہینوال اَتے مرزا صاحباں اُنہاں لکھے تے ٻہُوں مقبول رہیئے۔ سیّد عاشق شیرازی، قادرُ الکلام مرثیہ گو شاعر تِھی گُذرِن، اُنہاں دا کلام مجالسِ عزاء وِچ ذوق شوق نال پڑھیا ویندے ۔
شیخ اَمیر مجروح (1913ء۔ 1995ء) دے منظوم قِصّے شاہ بہرام، ہیر سیال، میاں رانجھا، کافیاں ڈوہڑے گیت، اِیں وسیب وِچ ٻہُوں مشہور ہِن۔
کلیم رقم دے لوک فن دی دُھم
سئیں مخدوم محمد حسن خان کلیم رقم دے پیر و مرشد نے اُنہاں کُوں خلافت ݙتی اَتے مخدوم دا لقب وی ݙتا اَتے آپݨاں خاص قرب عطا کیتا۔ اِینویں سلطان المشائخ ثانی حضرت خواجہ نظام الدین تونسوی محمودی سلیمانی نے وی ملکی مِلّی خدمتاں دی وجہ نال سئیں کلیم رقم کُوں آپݨاں مصاحب بݨایا۔ سئیں نظام پاک ڄݙاں وی تونسہ شریف تُوں ملتان آنون ہا کلیم رقم سئیں دے گھر ضرور قدیر آباد اِچ قدم رنجہ فرمیندے ہَن اَتے انہاں دیاں خطاطی دیاں لکھایاں ݙیھدے ہَن اَتے خانقاہ محمودیہ اِچ سڄاوݨ کیتے کئی قطعے اَتے کلام خطاطی کرویندے ہَن۔ اِینویں حضرت خواجہ نصیر الدین فخری اَورنگ آبادی، وَݙے عالمِ دین غزالیٔ زمان حضرت علامہ سید احمد سعید شاہ کاظمی اُنہاں دے چاچا جان سئیں علامہ حبیب احمد امروہوی ڄیڑھے ڄو میر اُفق کاظمی دے ناں نال مشہور ہن خود وی ٻہوں وݙے خطاط ہَن، کلیم رقم سئیں دیاں تحریراں خوبصورت لکھتاں دے وݙے محبتی ہَن۔ ملتان دے مدرسیاں انوارالعلوم، قاسم العلوم اَتے خیر المدارس دے، سنداں، پوسٹر، اَتے ٻئے کم ڄے تئیں کلیم رقم کتابت نہ کرن ہا نہ چھپدے ہَن۔
نظم
اساں صرف سرائیکستانی ہیں ساڈی سب دی ہکا بولی ہے اساں سب دی سانجھی ما دھرتی اساں سب دی سانجھی لولی ہے چھڑی اپنی دھرتی منگدے ہیں ایہا گالھ ہمیشہ چولی ہے ساکوں ول اوندا محکوم نہ کر جیں سیت اساڈی رولی ہے اساں روہی تھل دامان ہیسے اساں جند دھرتی توں گھولی ہے
اتھاں "عبدالباسط بھٹی" وی ساڈے وسبے دا من ٹھار وی ہے ہک بولی ہے ہک رشتہ ہے ساڈا ہکو ہار سنگھار وی ہے ہک ڈوہڑے، غزلاں کافیاں وی ہکو مٹیاں دا گھبکار وی ہے اساں تخت لہور دے قیدی ہیں ساڈی ہکا اے تکرار وی ہے
مجبور عیسیٰ خیلوی
سرائیکی ڳاوݨ
لڳی نال سڄݨ دے میں ویساں
میݙے چولے دے نال کلیاں
ڳَلاں ڈھول نہ کیتیاں سَچّیاں
اِنہاں اکھاں دے نال
جوڑے سُرخ گَلابی پائے نی، اساں وسداں دے حال وِن٘ڄائے نی
اخیری عُمر
جان کلہی تے سہے صدمے
صَرف
ایجھے اصول تے ضوابط جیندے ذریعے ہک کلمہ کوں ݙوجھا کلمہ بݨاوݨ تے اُوندے وچ تبدیلی کرݨ دا طریقہ معلوم تھیوے، صرف ہوسن۔ علم صرف کوں صرف ایں واسطے آہدے ہن جو ایندا لُغوی معنی پھیرݨ ہے تے ایں علم وچ ہک کلمہ کوں پھیر تے ایندی مختلف صورتاں بݨاوݨ دا طریقہ بیان کیتا ویندے۔ ایں واسطے ایں کوں صرف آہدے ہن۔
خانیوال (ضلع)
جُغرافیہ
مخدوم پُور پہوڑاں، ضلع خانیوال دا ہِک قدیم قصبہ ہِے۔
لوک ادب
علی حیدر ملتانی (پیدائش 1690ء) موضع چونترہ ہمجانہ وِچ پیدا تھئے اُو جامعہ تلمبہ وِچ زیر تعلیم رہیئے۔ علی حیدر ملتانی سرائیکی دے ناموّر شاعر ہَن ۔
سرائیکی تہذیب اُتے ٻِنّھاں تہذیباں دا اثر
منڈا بھیل کول تے دراوڑ افریقہ تے آسٹریلیا وچوں برصغیر وچ آئے تے سندھ وادی کوں آپݨا مسکن بݨایا، انہاں دے میل جول نال سرائیکی وجود وچ آئی بعد وچ ایندے اتے سنسکرت، یونانی، فارسی، عربی اتے بعد وچ انگریزی تہذیباں تے زباناں دا اثر پیا تے ٻہوں سارے لفظ ٻنہاں زباناں توں سرائیکی زبان وچ رل کے ایندا حصہ بݨ ڳئے۔
ضروری اعلان
ہک ضروری اعلان "اعلانِ بنگلہ کورائی دے پہلے کٹھ ءچ تمام سرائیکی اگوانْاں دے متفقہ فیصلے دی مطابق "سرائیکی لوک سانجھ" وسیب ءچ سرائیکی حقوق دے حصول دی خاطر سیاسی ثقافتی شعوربیدار کریسی ۔ اے ہک آزاد تنظیم ہوسی جیہڑھی پاکستان دی کہیں وی چھوٹی وڈی سیاسی تنظیم دی بانہہ بیل یا ذیلی تنظیم نہ ہوسی نہ ء کہیں سیاسی پارٹی دے سیاسی اجنڈے کوں پروموٹ کریسی البتہ سرائیکی وسیب ءچ موجود سرائیکی حقوق دی بحالی وستے انھاں سیاسی گروپس تنظیماں یا پارٹیاں کوں مکمل سپورٹ تے تعاون ڈیسی جیہڑھے خالصتاََ سرائیکی قومی حقوق، سرائیکی صوبہ دے قیام کیتے سیاسی جدوجہد جاری کریندے پئے ہوسن "۔۔۔۔۔ اساں سارے وسیب ءچ سرائیکی لوک سانجھ دے بنیادی ممبرز ہیں تے اعلان بنگلہ کورائی آیئن دے سیگنیٹری ہیں۔ سرائیکی لوک سانجھ دے آئیں دی ایں واضاحت دے بعد کوئی شک نئیں جو سرائیکی عوام دا احتجاج مقامی زباناں دے حقوق دی معطلی دی ذمہ دار پیپلزپارٹی دے خلاف ہے۔ جئےسرائیکی --- سرائیکی عوام دے قومی حقوق دی جدوجہد رنگ گھن آسی تے سرائیکی صوبہ ضرور بنْسی ۔۔۔۔۔
عامر لیاقت حسین
وفات
عامر لیاقت حسین 9 جون 2022ء کوں اپݨے آبائی شہر کراچی، پاکستان وچ انتقال کر ڳئے۔ انہاں دی عمر 51 سال ہئی، 9 جون کوں خاندان نے پوسٹ مارٹم نہ کراوݨ دا فیصلہ کیتا، مگر 10 جون 2022ء کوں انہاں دی میت پولیس دی تحویل وچ مزید تحقیقات کیتے ݙے ݙتی ڳئی۔ عدالتی حکم تے انہاں دی میت انہاں دے ورثاء دے حوالے کر ݙتی جیندے بعد انہاں دا جنازہ پڑھایا ڳیا ۔انہاں دا جنازہ انہاں دی وصیت دے مطابق انہاں دے پتر نے پڑھایا۔ انہاں کوں 10 مئی 2022ء کوں عبداللّٰہ شاہ غازی دی دربار دے حاطے وچ اپݨے والدین دے نال دفن کر ݙتا ڳیا۔
کھیݙ
پاکستان دا سن 2021 وچ ساؤتھ افریقہ دورہ
سال ڈو ھزار ویھ وچ ساؤتھ افریقہ دی ٹیم پاکستان دا دورہ کیتا جئیں وچ ٹیسٹ، ون ڈے اتے ٹوئنٹی ٹوئنٹی میچ کھیڈے گئے۔ کرکٹ دے انہاں ترینھی میدانیں وچ پاکستان دی جیت تھئی اتے اساڈے کھلاڑئیں بہوں چنگا کھیڈ پیش کیتا۔ ایھ دورہ ایں سانگے وی بہوں اہم ھا کیوں جو پاکستان وچ کرکٹ دے میدان ویران ھن اتے دنیا دیاں ٹیماں اتھاں آوݨ تے راضی ناں ھن۔ ساؤتھ افریقہ کوں شابس ڈیوݨی پوسی کے انہاں دل وڈا کیتا اتے سیکیورٹی دے خدشات دی پرواہ نہ کریندے ہویاں پاکستان ٹر آئے تے ساڈا ماݨ ودھایا۔
صوفی فیض محمد دلچسپ
قاصد دی روانگی
نہ ہے عُذر‘ پڑھ پڑھ شُکر‘ آئی ایجھی سُر‘ تانڑی نہ تُر
ﺧﺪﺍ جانڑے ﺳﺒﺐ ﮐﯿﺎ ﮨﮯ ﺍَجنڑ ﺗﺌﯿﮟ ﭼﻦ ﺍﻟﯿﻨﺪﺍ ﻧﯽ
ﺍﮮ ﺩﻝ ڳئی ﺍﮌ، ﮨُﻮﻧﺪﮮ ﭘﺌﯽ ﻟﮍ، ڳیا ﮨﮯ ﮐﮍ، ﺗﮯ ﭘﺌﯽ ﭘﮭﺴﯽ
ﻓﮑﺮ ﻧﻮﭼﺎ، ﺍﻧﺪﺭ ﭘﻮﭼﺎ، ﻣﯿﮟ ﺍﮮ ﺳﻮﭼﺎ، ﺑَﭽﯿﻨﺪﺍ ﻧﯽ
لڳے ﻧﮧ ﺩﯾﺮ، ﺍٓ ﭘﺎﻭﮮ ﭘﯿﺮ، ﺣُﺴﻦ ﭘﺎء ﺳﯿﺮ ، ﮔِﮭﻦ ﮔِﮭﻨﺎﮞ
ﻭﺳﺎﻭﮮ ﭼﺎ، ﺭﺳﺎﻭﮮ ﭼﺎ، ﮨَﺴﺎﻭﮮ ﭼﺎ، ﺍﻭ ﺭﻭﺡ ﺑِﮭﻨﺎﮞ
ﻣﯿﮟ ﺟِﻨﺪ ﻭﺍﺭﺍﮞ، ﮈیوے ﺧﺎﺭﺍﮞ، ﮐﺮﮮ ﻋﺎﺭﺍﮞ، ﻧِﺒﮭﺎﻭﮮ ﻧﮧ
ﺍِﺗﮭﻮﮞ ﺩﻝ ﭼﺎ، ﺗﮯ بئی ﺟﺎ ﻻ، ڳیا ﻭِﻧﺪﻻ، ﺗﮯ ﮨُﻞ ﺍٓﭘﮯ
ﺍٓ بَنڑسی ﯾﺎﺭ، ﮐﺮ ﺍﻗﺮﺍﺭ، ﮔﺎلھیں ﭘﯿﺎﺭ، ﺩﯾﺎﮞ ﭼﻮﻟﯿﺎﮞ
ﻭﺩﮬﺎﻭﺍﮞ ﭼﺎﮦ، ﺗﮯ ﭨﮭﮉﮬﮍﮮ ﺳﺎﮦ، ﮐﮉھاں ﻧﮧ ﺍٓﮦ، ﺍﻭ ﺩﻟﭽﺴﭙﮯؔ
کلیم رقم دے فن دی لوک شاعری وِچ دُھم
بیداریٔ خیالِ محمد حسن کلیم
ٻالاں دے لوک ادب وِچ تربیّت
ہِک ݙونیں ݙو
چِھی ݙونیں ٻارھاں
ڈاہ اِیکم ڈاہ
ݙاہ نان٘ہاں نِوّے
بندہ اَوکھا نہ تِھیوے
سرگودھا
جُغرافیہ
ضلع سرگودھا، براستہ ریل پاکستان دے سارے وَݙے شہراں نال جُڑدے۔ 1914ء وِچ اِینکُوں ضلع دا درجہ ڈِتا گیا، پہلے اِیہ ضلع شاہ پُور اَکھویندا ہَئی۔ 1940ء وِچ اِیندا ناں تبدیل کِیتا گیا۔ لفظ سرگودھا ݙو لفظاں ’’سر‘‘ اَتے ’’گودھا‘‘ نال مِل تے بݨدے، گودھا ناں دے ہِک فقیر دے ناں دِی نسبت نال، اِیہ ناں ’’سرگودھا‘‘ مستعمل تِھیا۔ گودھا / فقیر، جتھاں ہِک سر (تَلاب دے نال) بیٹھا رَہندا ہَئی ۔
لوک ادب
سرگودھا شہر دِی بُنیاد 1903ء وِچ لارڈ ہیلی آف شاہ پُور نے رَکھی ہَئی۔ موجودہ ضلع سرگودھا پنڄ تحصیلاں (سرگودھا: بھاگئیانوالہ، بھلوال، شاہ پُور، ساہیوال اَتے کوٹ مومن) تے مُشتمل ہِے۔ علم و لوک ادب دے حوالے نال اِیں خِطّے دی تاریخ ٻہُوں پُراݨی ہِے شاہ سلیمان نوری، صدیق لالی، حافظ برخوردار، نجابت، کلاسک لوک ادب دے وَݙے ناں ہن۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرگودھا دا لوک ادب ونکی:سرگودھا دی ثقافت
پورھیت رمضان ارائیں
تیݙے اساݙے نسیمؔ رولےہن تیݙی اساݙی جورشتہ داری ھے
ہا کوہ تے جیڑھا موسیٰؑ کُوں ملا میں اُو نال مصلے تےگھندا الا ہا شام غریباں سادات دےخیمیاں کوں لڳی بھاء سیّد کوں کیویں بُھل سڳدی اے. بھراویں دےپامال تھئے ہوئےلاشے، ہک پاسوں نی چَئوں پاسوں لڳی بھاء سیدیں دے ترائےݙینہہ دےتَسےبُکھےیتیم ٻال، بھراویں، پتریں تےسڄݨےدی موت دیاں مُکیاں، عصرویلھےدیاں لُٹیاں، تطہیر دیاں پلیاں، اݨ سون٘ہاں مُلخ تےڳلیاں، زخمی سر تے تَلیاں، کہیں ویلھےکُٹھےہوئےسڄݨاں دیاں لاشاں رَت تےریت اچ رلیاں ݙو ڈیکھن تےکہیں ویلھےجلدےٻَلدےخیمیاں کوں ݙیکھن، کہیں ویلھےبیمار آزاری، غش طاری، رَت اکھیاں توں جاری، بےوَسی تےلاچاری،میݙےپیرمہاڑی ݙو ݙیکھن، اینجھےمنظرہک سید دی قلم توں ای نکل سڳدن، نسیم بخاری تہوں کربلا دی بھاء دا شام غریباں توں سون٘ہاں اے.. میں سیّد ہا بھاء دےشرتوں ازلاں توں ہاں واقف اللّہ ڄاݨےکیندا گھر ہےبھاء مسمیندا پیاں بھاء دےبارےمیں توں پُچھ سیّد ہاں صدماتی ہاں کربل دی میں ریت توں پُچھساں شاماں کیویں رتیاں ہون٘دِین
نظم دیاں قسماں
نظم دیاں قسماں ہیئت دے لحاظ نال
مسدس، مخمس، رباعی، مثنوی وغیرہ
قِصّہ قصولی
نِکّے ٻالاں دا سرائیکی لوک ادب انٹرنیٹ تے تاں ٻہوں گَھٹ ہِے پر اساݙے پوتھیاں اَتے لائبریریاں بھرے پئے ہِن۔ اَڄ اساں تُہاکُوں ٻالیں بارے کُجھ لوک قِصّے اَتے کُجھ لوک ڳاوݨ پیش کریندوں تاں جو ٻال اپݨے اصل ادبی سرمائے دی چَس چاوݨ اَتے اپݨی اصلی مُڑی تے میراث کُوں ہَتھیکا کرݨ دی کوشِت کرِݨ۔ ہِک پُراݨی ٻالاں دی نظم دی صورت وِچ سرائیکی لوک قِصّے "قِصّہ قصولی" دا رنگ ݙیکھوَ۔ ایہ قِصّہ اساݙیاں ٻُڈھڑیاں خصوصاً نانیاں ݙاݙیاں اساکُوں سݨوین٘دیاں ہَن۔
قِصّہ قصولی (لوک نظم)
پولی دی پان
درکھان دی ڈوئی
جَت دا ٹُکّر
بھڄ ڳیا چور
چور دی ڳاں
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ٻالاں کِیتے سرائیکی لوک نظماں۔ ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں دا ذکر
thumb|قُرآن مجید قُرآن مجید وِچ اَنج اَنج تِرِیمتاں دا ذِکر ناں دے نال آیا ہِے۔ اِنّھاں وِچ کافر اَتے مسلمان ݙُون٘ہائیں وَنکیاں دی تِرِیمتاں شامل ہِن۔ حضرت عیسیٰ دی اَمّاں دے ناں اُتے قُرآن مجید دی سورۃ وِی موجود ہِے۔
سارہ، حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال
حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال دا ناں وِی قُرآن مجید وِچ ورتیا ڳیا ہِے۔ تفصیلی مضمون کِیتے "سارہ (حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال) ݙیکھو۔
نـوڑا وٹ
نوڑا وٹ اے کھیݙ سرائیکی خطے دی مشہور کھیݙ ھ. اے کھیݙ چھوٹے ٻاک، نینگر، چھوہر چھوہریں کھیݙدن ایں کھیݙ وچ وی پکھے یا پڳݨ توں بعد ہک بندے تے واری اندی ھ. ایں کھیݙ وچ ہر شیئے توں ودھ اہم نوڑا ہوندے، ایں کھیݙ وچ وی کھݙکاریں ڳݨتری دی پابندی کائنی. واری ݙیوݨ آلے کول نوڑا ہوندے جیہڑا کپڑے دا بݨیا ہویا ہوندے. باقی کھݙکار ہک دائرے دی شکل وچ سر سٹ تے ٻہہ ویندن.. واری ݙیوݨ آلا نوڑا چا انہاں ساریاں دے پچھوں گھمدے ودے تے اے نال نال آہدے جو نوڑا وٹ گݙھا دے پچھوں سٹ جمعرات آئے اے گھمدیں گھمدیں کہیں ہک کھݙکار دے پچھوں نوڑا رکھ چھوڑیندے جیندے پچھوں نوڑا رکھیندے اونکوں پتہ لڳ ونجے تاں او کھݙکار او نوڑا چا واری ݙیوݨ آلے دے پچھوں بھڄ پوندے تے مل ونڄݨ تے ݙو چار نوڑے اونکوں مار سڳدے تاں مار ݙیندے. یاد راہوے جو واری ݙیوݨ آلا جیوں گھمدا کھڑا ہوندے انویں گھم تے ولدی تے جیندے پچھوں نوڑا رکھیا ہوندے اوندی جاہ آݨ ملیندے. اے اوندی قسمت جو ایں دوران اونکوں نوڑے لڳدن یا کائناں. جیہڑا بندہ واری ݙیندا پیا ہوندے جے او ݙیہدے جو کئی ٻیٹھا ہویا کھݙکار کاݨی اکھ یا دادنی پچھوں ݙیہدا پے تاں او اونکوں ݙو چار نوڑے سیک ݙیندے. واری ݙیوݨ آلا جے کہیں ہک کھݙکار دے پچھوں نوڑا رکھیس تے پورا چکر لا تے ول اوں بندے دے سر تے آویندے جیندے پچھوں نوڑا رکھ تے ڳیا ھا تے اوں کھݙکار کوں پتہ نی لڳیا تاں ول واری ݙیوݨ آلے دے مزے ہوندن، کیوں جو او اوں کھݙکار کوں اوہو نوڑا چا تچھݨ پوندے جے تونڑیں او شودا پورا چکر لا واپس اپڑیں ڄاہ تے نہ ولے. اے وی یاد ہووے جو ایں کھیݙ وچ چکر پورا کرݨ ضروری ھ. ایں کھیݙ وچ اے وی اے کاری ہوندے جو واری ݙیوݨ آلے کہیں دے پچھوں لنگھ ڳے تاں او کھݙکار اپڑیں پچھوں ہتھ مار تے نوڑے کوں ٹٹول سڳدے پر پچھوں ݙیکھݨ وت وی کار کائنی تے واری ݙیوݨ آلا ہک ݙیڈھ فٹ توں زیادہ پرے نوڑا وی نی رکھ سڳدی ایندی اجازت نی ہوندی اے کاری کائنی ہوندا. ایں کھیݙ دا اے سلسلہ ایویں جاری راہندے. اے کھیݙ وݙی مزیدار، چسولی تے صحت مند کھیݙ ہے. ونکی:[[سرائیکی کھیݙاں]]
جلیل پور اتے ملتان دی قدیم تہذیب
دریاواں دی گالہہ کریجے تاں مستنصر حسین تارڑ وسیب خاص کراہیں شمالی وادیٔ سندھ ملتان دا ذکر نی کیتا۔ جینویں جو اردو ادب دے حوالے نال ٻہوں سارے لکھت کاراں دا ذکر تفصیل نال نی کیتاڳیا تے اے حوالے ہݨ سامݨے آندے پئین جو ساغر صدیقی، مجید امجد، ن۔م راشد، احمد ندیم قاسمی تے بئے اہم اردو دے لکھت کار تے شاعر ملتان وچ ہک وقت گذار ڳئین تے شہزادہ محمد قاآن دی شاہی ویلے امیر خسرو تے طالب آملی وی ملتان وچ رہ کے ڳئین،ایویں ای ملتان دی تریخ ثقافت تے زبان بارے شہادتاں کوں وی کہاݨی دی لکھت دا گھٹ حصہ بݨایا ڳئے ، جیندی وجہ نال لاہور تے ٻئے مضافات کوں ایں گاٖلہوں اہمیت ملی ہے جو انہاں کوں ملتان دی حکومت دے بعد شاہی حوالے نال اتے لکھتاں دے حوالے نال درگھی شہرت ملدی ڳئی ہے۔
اَمَّاں حَوّا
آدم تے حوّا ݙُن٘ہائیں کُوں "شجرِ ممنوعہ" دا پھل کھاوݨ تُوں ہٹکیا ڳیا ہئی۔ ݙُون٘ہائیں اللہ سئیں دے اِیں حُکم کُوں بُھل ڳئے ہَن اَتے شیطان دے وسوسے وِچ آ تے اُوں وَݨ دا پَھل کھا ٻیٹھے۔ پھل کھان٘دے اِی اُنّھاں کُوں گناہ دا احساس تِھیا اَتے توبہ تے استغفار وِچ لڳ ڳئے۔ اللہ جلّ شانہٗ نے معاف تاں کر ݙِتّاں جاں جو مشیت وِچ بھوئیں کُوں اَباد کرݨ دا ویلا آ ڳیا ہئی۔ تخلیقِ آدم دے ویلے اِی ݙَسا ݙِتّا ڳیا ہئی جو بھوئیں اُتے ہِک خلیفہ یا نائب دا تقرّر تِھیوݨ آلا ہِے۔ اِیں کِیتے آدم تے حَوّا ݙُون٘ہائیں کُوں بھوئیں اُتّے لہا ݙِتّا ڳیا۔
ٻِیا ݙیکھو
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:اسلام وِچ تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:مذہبی تحریکاں وِچ تِرِیمتاں دے حقوق ونکی:محمد ﷺ بن عبداللہ دے وݙ وݙیرے ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی دے شخصیّتاں ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں ونکی:پُراݨے عہد ناویں دی مقدسات ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر
ضلع اٹک
ضلع اٹک صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
انتظامی ونڈ
اٹک حضرو پنڈی گھیب جنڈ تے حسن آبدال تحصیلاں ہن۔
فورٹ ولیم کالج کلکتہ
قیام
لارڈ ولزلی نے کمپنی دے اعلیٰ حکام توں منظوری حاصل کرکے 10 جولائی 1800ء میں فورٹ ولیم کالج کلکتہ دے قیام دا اعلان کیتا۔ لیکن ایں شرط دے نال کہ کالج دا یوم تاسیس 23 مئی 1800ء تصور کیتا ونڄے کیونکہ ایہ ݙینہہ سلطان ٹیپو شہید دے دار الحکومت سرنگا پٹم دے سقوط دی پہلی سالگرہ دا ہئی ۔ جبکہ کالج وچ باقاعدہ درس و تدریس دا سلسلہ 23 نومبر 1800ء کوں یعنی کالج دے قیام دے اعلان دے کوئی 6 مہینے بعد شروع تھیا۔ کالج دے قواعد و ضوابط بݨائے ڳئے۔ ایندے علاوہ گورنر کوں کالج دا سرپرست قرار ݙتا ڳیا۔ کالج دا سب توں وݙا افسر پروسٹ آکھیندا ہئی ۔ پروسٹ دا برطانوی کلیسا دا پادری ہووݨا لازمی قرار ݙتا ڳیا۔
ضلع بدین
ضلع بدین صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
زباناں
سندھی تے سرائیکی
ست دریاواں دی دھرتی دی ثقافت تے تہذیب
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی وسیب دی ماحولیات ونکی:سرائیکی وسیب دی تہذیب
مہوش حیات
thumb|مہوش حیات مہوش حیات (اردو: مہوش حیات) (انگریزی: Mehwish Hayat) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔
میان٘والی
اِیہ سرائیکی وسیب دا خِطّہ ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
ضلع بکھر
فصلاں
گنا، چھولے، کݨک تے کرنے دا تیل
اسم مکبّر
اسم مکّبر دی تعریف:تصغیر دی ضد تکبیر ء ِ ۔ تکبیر دا لوظی معنی ء ِ ’’وݙا کرݨ‘‘ یا ’’وݙاتھیوݨ‘‘ یا ’’وݙا بݨاوݨ ‘‘  ۔لہٰذا او اسم جو کہیں اسم دی وݙائی بیان کرے یا کہیںاسم دی اصلی شکل کنوں وݙائی دا اظہار تھیوے یا اوندے وچ وݙائی دے معنی پاتے ون٘ڄݨ اسم تکبیر یا اسم مکبر اکھیندے ۔ جیویں جوڳنڈھ کنوں ڳنڈھڑ، ٹھیکری کنوں ٹھیکر مندھاݨی کنوں مندھاݨ ، ݙولی کنوں ݙول ، کنالی کنوں کنال وغیرہ وغیرہ. ایہ اسم مصغّر دا الٹ ہوندے۔
ݙولی
راڳ
کہاڑا
ٻڈھی
تَݙی
چیڑی
-3 بعض اسمائے مونث جنھیں دے اخیر ء ِچ ’’ڑی‘‘ آندے تاں وت ’’ڑی‘‘ دی اخیرلی ’’ی‘‘ کوں حذف کرݙتا ون٘ڄے تاں باقی اسم مکبر بچ ویندے جیویں جو :
اڳاڑ
ٻتڑ
تھِڳڑی
دَڑی
دیگڑی
دیگڑا
رِہڑی
چھل
ٻوتھی
ٻتھاڑ
تِلولا
سلھوٹا
سلھوٹ
-8 بعض اسمائے مونث /مذکر جنھیں دے اخیر ء ِ چ ’’ی‘‘ آندی ء ِ، تاں وت ’’ی‘‘ کوں حذف کر ݙتا ون٘ڄے تاں باقی اسم مکبر بچ ویندے تے بعض اسماء دی ’’ی‘‘ حذف کرݨ دے بعد باقی نال ’’اݨ‘‘ دا ودھارا کیتا ویندے جیویں
واہی
باز
شاہکار
سوار
واصفؔ دی شاعری
نمونہ کلام
سجھ، چندر و تارا ھک پاسے نازک دا نظارہ ھک پاسے بجلی چمکارا ھک پاسے تیڈا لب مُسکارا ھک پاسے تلوار دا وارا ھک پاسے اَبرو دا کَٹارا ھک پاسے منصور دا دارا ھک پاسے تیڈی زلف دا گارا ھک پاسے خلقت جگ سارا ھک پاسے تیڈے فضل دا وارا ھک پاسے اک تیرا سہارا ھک پاسے سر موت نقارہ ھک پاسے تیڈا مونجھ کھپارا ھک پاسے سَئے یوسف پیارا ھک پاسے ھک توں دلدارا ھک پاسے قرآن ترھی پارہ ھک پاسے تیڈا رخ انوارا ھک پاسے دوزخ دا شلارا ھک پاسے فرقت دا گزارا ھک پاسے عابد دا پاسارا ھک پاسے دل درد دا نعرہ ھک پاسے زاھد دا جگارا ھک پاسے عاشق دا پکارا ھک پاسے چَھل سانوݨ سارا ھک پاسے ہنجوں دا فوارا ھک پاسے تیڈا سگ دربارا ھک پاسے تیڈا پاݨی ہارا ھک پاسے واصفؔ بے چارا ھک پاسے عملیں دا کمارا ھک پاسے مُرشد دا اشارا ھک پاسے
واقف ملتانی
قطعہ
خدمت داری سئےتھی پئی اے@
سوچ وچارھن ماری ویندن
میں توں واقف چودے نیں پئے
ملتان دی دھرتی دے ماہرینِ فن دی روائت
ایکوں ݙیکھ تے کھول حیرت دی اَکھ
وانجھی یا وِرلا
وانجھی یا وِرلا
اے کھیݙ دھرتی تے جڑویاں لکیراں مار تے خانے بݨائے ویندن جنہاں وچ ہک ٹیم دے کھݙکار کھڑدن اے خانے چھی تھی سڳدن اٹھ ݙاہ یا ایندے توں وی زیادہ تھی سڳدن اے کھݙکاراں تے ہوندے جو کتنے کھݙکار ہن. ایں کھیݙ وچ ݙو پالٹیاں کھیݙدین اتے کھیݙ شروع تھیوݨ توں پہلے ٹاس تھیندی ھ. پہلے دو دور وچ سکہ نہ ہوندا ھا. ایں ڳالھوں ہک ڳٹک، پھینگڑی یا وٹہ ہتھ وچ تے ہک کپتان ہتھ کنڈھ پچھوں کر او ڳٹک، پھینگڑی یا وٹہ کہیں ہتھ دی ہک مٹھ وچ لکا گھندا ھا تے ول ہتھ سامݨے کر تے پچھدا ھا جو کیہڑے ہتھ وچ ھ. جے کپتان ٹھیک ݙسا ݙیوے ھا تاں اوندی مرضی ہوندی ہئی نہ تاں ݙوجھے دی مرضی جو او پہلے کھیݙسن یا بعد وچ. اڄکل سکہ تاں عام تھی ڳے پر افسوس جو اے کھیݙ نایاب تھی ڳئی ھ. ٹاس ہرݨ آلی ٹیم انہاں خانیاں وچ کھڑ. ویندی ہئی. اتے ݙوجھی ٹیم دے کھݙکار انہاں خانیاں کوں پار کریندن تے ول واپس اندے ھن.جیکر یکی پالٹی وچوں ہک بندہ پیڑھی تے واپس پڄ ونجے.تاں او آواز ݙیندے جو پکی ھ. مطلب ہک سکور تھی ویندے. جے کہیں ہک کھݙکار کوں پکی تھیوݨ توں پہلے ہتھ لڳ ونجے تاں اوں ٹیم دی واری مک ویندی ھ تے ول ݙوجھی ٹیم واری ݙیندی ھ. اے ڳالھ یاد راھوے جو ایں کھیݙ دے نمبر مقرر کیتے ویندن جیہڑی ٹیم پہلے نمبر پورے کر گھنے او جیت ویندی ھ.
اے ورلے دی کھیݙ دا ہک نقشہ بݨائے تاں سمجھݨ وچ سوکھ تھیوے. اے نقشے دے مطابق چار چار دیاں ٹیماں وی کھیݙ سڳدین تے اٹھ اٹھ کھݙکاراں تے بݨی ہوئیاں ٹیماں وی کھیݙ سڳدین. ہک ٻئی اہم ڳالھ جو اے خانے کم از کم پنج پنج فٹ دے ہوندن.
محمد عمیر اعواݨ
سرائیکی زبان کیتے خدمات
سرائیکی وکیپیڈیا نال منسلک ہن تے ایندے اچ سیاسی، سماجی، ثقافتی تے قانونی موضوعات تے گرانقدر علمی اضافے دا باعث ہن۔
خوشاب
جُغرافیہ
نور پور تَھل کُوں ’’تَھل‘‘ دا دِل آکھیا ویندے، اِیہ علاقہ دریائے جہلم اَتے سندھ دے وِچکار ہِے۔
مہک علی
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ ونکی:پاکستانی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی زنانیاں
پاکستان نیوی
تاریخ
thumb|پاک بحریہ دا پہلا جھنڈا thumb| اڄ پاکستان کیتے ہک تاریخی ݙینہ ہے خاص کر انہاں لوگاں کیتے جیہڑے بحریہ وچ ہن۔ مملکتِ پاکستان تے ایندے نال ہی ہک نئی بحریہ، شاہی پاک بحریہ وجود وچ آ ڳئی ہے۔ میکوں فخر ہے کہ میکوں ایندا سربراہ تے تہاݙے نال مل کہ ایندی خدمت کیتے مقرر کیتا ڳیا ہے۔ ایہ میݙا تے تہاݙا  فرض ہے کہ آوݨ والے مہینیاں وچ ایں بحریہ کوں اساں ہک مستعد تے خوش باش بحریہ بݨاؤں۔  (بانی پاکستان محمد علی جناح دا مارچ 1948ء کوں پاکستان نيول اکیڈمی، منوڑہ وچ خطاب)
کرِمِنالوجی
مکاتِبِ فِکر یا دھڑے
کرِمِنالوجی وچ وݙے مکاتب فکر ہِن:
پازیٹِوِسٹ سکُول
پاکستان وچ دہشت گردی دے خلاف تھیوݨ والے آپریشن
thumb|سوات وچ کامیاب آپریشن دے بعد دا منظر
کرِمِنالوجی
جُرم دے قِسماں
انسانی:
پاکستان وچ دہشت گردی دے خلاف تھیوݨ والے آپریشن
آپریشن خیبر ١
آپریشن خیبر 1 پاکستان مسلح افواج دا کالعدم تنظیماں دیخلاف اکتوبر 2014ء توں شروع کردہ آپریشن ہے جس وچ پاکستانی مسلح افواج نے خیبر ایجنسی وچ موجود دہشت گرداں کوں بری طرح شکست ݙتی۔
آپریشن راہِ حق
25 اکتوبر توں 8 دسمبر 2007ء دے دوران سوات وچ پاک فوج دی جانب توں مبینہ شّدت پسند تنظیم تحریک طالبان پاکستان دے خلاف کیتے ونجݨ والے آپریشن کوں آپریشن راہ حق دا ناں ݙتا گیا۔
کرِمِنالوجی
جُرم دے قِسماں
کارپوریٹ (Corporate)
پاکستان وچ دہشت گردی دے خلاف تھیوݨ والے آپریشن
آپریشن ضربِ عضب
آپریشن ضرب عضب پاکستانی فوج دا جون، 2014ء کوں وزیرستان وچ شروع کیتا گيا عسکری آپریشن ہے۔ اس عسکری کارروائی کوں ضرب عضب دا ناں ݙتا گيا ہے. ، عضب دا مطلب ہے کٹݨاں، تلوار نال کٹݨ، عضب محمد صلی اللہ علیہ آلہ وسلم دی تلوار دا ناں وی ہئی۔ ضرب، عضب کٹ سٹݨ والی ضرب۔
کرِمِنالوجی
جُرم دے قِسماں
عوامی یا امنِ عامہ تباہ کرݨ آلے(Public Order)
پاکستان وچ دہشت گردی دے خلاف تھیوݨ والے آپریشن
آپریشن مڈنائٹ جیکال
پاکستان دی سابق وزیر اعظم بے نظیر بھٹو دے پہلے دور حکومت وچ مبینہ طور تے انہاں دی حکومت دے خلاف پاکستانی فوج دے خفیہ ادارے دے کچھ افسران دی جانب توں کیتا ونجݨ والا آپریشن جس کوں آپریشن مڈنائٹ جیکال دے ناں نال شہرت حاصل تھئی ۔میجر عامر تے بریگیڈیئر امتیاز اس دے مرکزی کردار ہن۔
کرِمِنالوجی
جُرم دے خصوصیات
کُجھ چیزاں اِنسان کُوں نِکے لاء توں گھر وچوں سِکَھݨ کیتے ملدن، اتے او اون٘دے گھر دی تربیت ہوندی ہے یا وَت روایات ہوندن جیہرے ہِک مہذب معاشرے وچ رائج ہوندن اتے او کہیں قانون یا ضابطے توں بغیر اوں علاقے دی ثقافت تے رہوݨ سَہوݨ دا حصہ بَݨ ویندن- جُرم اخلاقی بُݨیاد تے وی غلط ہے کیوں جو کوئی وی تہذیب جُرم نہیں سِکھیندی-
اجتماعی بُݨیاد تے:
مجرماں آلا رویہ
معاشرے دے وچ نفاق، جھیڑا تے لڑائی مجرمانہ رویاں کوں پیدا کریندن- معاشرے دے وچ جُرم دی تعداد ودھ ویندی ہے- کرِمِنالوجی وچ انگریزی لفظ، Social Disorganization ورتایا ویندے-
ساݙے کٹھے راہوݨ آلی سَنڳت دا ساݙے رویاں تے ٻہوں فرق پوندے، جیہرے ڳالیں ساݙی سَنڳت وچ ہوون او ساݙی شخصیت دا حصہ وی بݨ ویندن- کرِمِنالوجی وچ انگریزی لفظ Peer Groups ورتایا ویندے- ہک مشہور انگریزی اکھاݨ ہے : A man is known by the company he keeps، جیندا سرائیکی زبان وچ متبادل ہے: "ٻاٻو بَھن٘ویں تے ٻچو سِکھے"-
بُکھ:
بھکّر
لوک ادب
دریائے سندھ اُتے پُل بݨن نال اِتّھوں ڈیرہ اِسماعیل خان تئیں فاصلہ صرف اَدھے گھنٹے دا ہِے۔ بھکر عِلمی اَدبی مرکز ہِے ۔ سرائیکی زبان دے معروف شاعر غلام سکندر غلام (متوفی 1902ء) دا تعلق اِیں شہر دے نال ہِے۔ خلش پیر اصحابی، ملک سونا خان بے وسؔ، نجف علی شاہ، اَشرف کمال، موسیٰ کلیم بخاری، خلش پیرا صحابی۔
لوک ادب دے میدان وِچ علی شاہ معروف ناں ہِے۔ تحصیل منکیرہ دا اَدبی منظر نامہ، تیکوں مِلݨ دِی سِک، انہاں دِیاں کتاباں چَھپ چُکیئن ۔
سرائیکی سوانح عمری
تعارف
سوانح عمری ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ کہیں بندے دی شخصیت، اوندے ڄمݨ توں گھن وفات تک دے سارے حالات زندگی، اوندے شخصی کارنامیاں دا ذکر مفصل بیان کیتا ویندے اتے ایہ ضروری نہیں جو کوئی بندہ ٻہوں وݙا ہیرو، سیاست دان، حکمران، معروف ادیب یا شاعر ہووے۔ کوئی غیر معروف، عام بندہ وی سوانح عمری دا موضوع بݨ سڳدے۔
اسم مصغّر
میلڑی
امڑی
تسڑی
دَم
-6	بعض اسماء یا اسمائے صفت دے اخیر ئِ چ ’’ک‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم مصغّر بݨایا ون٘ڄ سڳدے  :
-7	بعض اسماء یا اسمائے صفت دے اخیر ئِ چ ’’ڑہ‘‘ یا ’’وڑہ‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم مصغر بݨایا ون٘ڄ سڳدے جیویں جو:
کھٻڑ
وہڑکا/وہڑکی
روݙڑا/روݙڑی
ایݙڑا/ایݙڑی
تالا
پیلا/پیلی
پیلڑا/پیلڑی
ݙیلھا
سیلھی
پھَلّی
لیرڑا
بھُورڑا
کورا
پُھل
بھلاوڑا
لٹور
پنُوں
ڈھولا
ڳٹکو
ٹٻہ
بٹھہ
کوٹھا
وَدھ
ڈاکٹر جان گلکرسٹ
ہندوستانی (اردو) دی اہمیت دا ادراک
اوں وقت تک بہت سارے انگریز احکام فارسی یا اردو زبان انگلینڈ توں سکھ کے آندے ہن یا کہیں ہندوستانی منشی دی خدمات حاصل کرکے سکھ گھندے ہوندے ہن۔ اوں وقت تک سرکاری زبان فارسی ہئی۔ اوں نے محسوس کیتا کہ فارسی دا رواج اٹھدا پیا ہے تے اردو اوندی جگہ گھن چکی ہے تے اردو دی مقبولیت اچ اضافہ تھیندا پیا ہے۔ اوں نے فیصلہ کیتا کہ اوہ ایہ زبان خود سکھسی تے اپݨے ہم وطن برطانویاں کوں وی سکھیسی۔ چنانچہ اوں نے بڑی محنت نال ایہ زبان سکھی تے ایندے کیتے مختلف شہراں وچ گھما تے ہک انگریزی اردو لغت مرتب کرݨ دا کم شروع کیتا تے اوندی پہلی جلد 1784ء وچ ترتیب ݙتی تے 1790ء تک English Hindoustani Dictionary ترتیب ݙتی۔ اوندا پہلا ایڈیشن 1796ء وچ شائع کیتا۔ 1798ء وچ Tha Oriiental Lingusit شائع کیتی۔ اوہ 1787 تا 1794 تک غازی پور وچ رہیا تے ول اوں نے حکام توں کلکتہ آوݨ دی اجازت طلب کیتی۔ مئی 1789ء وچ کلکتہ آیا۔ گورنر جنرل مارکویئس ویلزلی Marquis Wellesly کوں ایندا کم پسند آیا۔
ضلع تھرپارکر
جغرافیہ
صحرائی علاقہ ہے۔ ایں صحرا کوں تھر اہدے ہن۔
ضلع بہاول پور
تاریخ
711ء وچ سرائیکستان تے پورے سندھ دے مختلف حصے عرب حکمرانی وچ آئے جݙݨ محمد بن قاسم نے سندھ، ملتان تے شورکوٹ دے آس پاس دے علاقیاں کوں فتح کیتا۔ ایہ خطہ اموی خلافت دے کنٹرول وچ آیا۔ ایں خطے وچ موجود آرائیں قبائل بعض اوقات محمد بن قاسم دے نال آوݨ والے عرب فوجیاں دی نسل دا دعویٰ کریندن۔ سلطان محمود غزنوی نے اپݨے والد سلطان سیبکٹیگین دے ذریعے قائم کردہ غزنوی خاندان دی سلطنت کیتے 997ء وچ ایہ خطہ سنبھالا۔ اوں نے 1005ء وچ شاہیوں کوں کابل وچ زیر کیتا تے اوندے بعد اوں نے پنجاب دے علاقے تے فتح حاصل کیتی۔ دہلی سلطنت تے بعد وچ مغل سلطنت نے ایں خطے تے حکومت کیتی۔ ایہ خطہ صوفیا دی وجہ توں بنیادی طور تے مسلمان تھی ڳیا جنہاں دے درگاہیں اتھاں ثقافتی اہمیت رکھدن۔ برطانوی حکمرانی دے دور وچ ضلع بہاولپور دی آبادی تے اہمیت وچ اضافہ تھیا۔
واعلہ (حضرت لوط علیہ السلام دی ذال)
حوالہ جات
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں ونکی:پُراݨے عہد ناویں دی مقدسات ونکی:پُراݨے عہد ناویں دے تِرِیمتاں ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں ونکی:توریت دے شخصیّتاں ونکی:لوقا دی انجیل
ضلع جھنگ
جغرافیہ
<span class="notranslate" onmouseover="_tipon(this)" onmouseout="_tipoff"> == تاریخ == == تاریخ ==
ارشاد ناصر دی لوک شاعری
پردیس ہون٘دے ہِن بُکھ دے ہوٹےکیاپُچھدی
خالد بن ولید
بطور کاتب وحی خدمات
آپ کاتبینِ رسول اللہ ﷺ وچوں ہن، عمر بن شبہ، ابن کثیر، ابن سید الناس، عراقی تے انصاری وغیرہ نے ایندی صراحت فرمائی ہے۔
حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں
حوالہ جات
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی دے شخصیّتاں ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں ونکی:پُراݨے عہد ناویں دے تِرِیمتاں ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر ونکی:توریت دے شخصیّتاں
میشا شفیع
اداکاری
میشا نے 2006ء وِچ ہم ٹی وی دے ڈرامے محبت خواب کی صورت توں اداکاری دا اغاز کیتا۔ اگلے سال 2007ء وِچ، جیو ٹی وی دے ڈرامے "یہ زندگی وہ تو نہیں" وِچ کَم کِیتا۔
ضلع جہلم
زباناں
سرائیکی، پوٹھوہاری،
جھنگ (ضلع)
اِیہ سرائیکی وسیب دا خِطّہ ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
لودھراں (ضلع)
اِیہ سرائیکی وسیب دا خِطّہ ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔
جھنگ (ضلع)
لوک ادب
تاریخی اعتبار نال اِیہ علاقہ قدیم عہد تُوں علمی حوالے نال مشہور ہِے کِیوں جو اِتھاں ہِک زمانے قبل سنسکرت دی ٻہُوں وݙی درسگاہ ہَئی۔ سِکھ عہد تُوں کُڄھ عرصہ پہلے، واصو دے خاندان دے مولوی درویش محمد دِی ہِک کتاب ’’احسن المقال‘‘ ٻہُوں مشہور ہِے۔ اِیں خاندان دے مولوی نور محمد چیلہ نے ’’احسن المقال‘‘ دا اُردو ترجمہ کِیتا تے ’’تاریخ جھنگ سیال‘‘ دے ناں نال کتاب شائع کِیتی۔
جُغرافیہ
شاہ جیونہ، ضلع جھنگ دا مشہور قصبہ جھنگ لالیاں روڈ تے ہِے۔
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:جھنگ دا لوک ادب ونکی:جھنگ دی ثقافت
لودھراں (ضلع)
لوک ادب
علمی، اَدبی حوالے نال اِیہ شہر اَپݨی اَنڄ سُنڄاݨ رَکھدے۔ شاعر، محقق اَتے دانش وَر میاں فرید لالیکا دی ذاتی لائبریری دے وِچ نایاب قلمی نُسخیاں سمیت ہزاراں کتاباں موجود ہِن۔ معروف شاعر، ناول نگار سلیم شہزاد (گھاݨ، پلوتا، ناول)، پیریں ٹُردا شہر (سرائیکی لوک شاعری)۔
رانا محمد دائم، احمد بخش کلال، کہروڑ پَکا تُوں تعلق رکھݨ والے سرائیکی شاعر ہَن۔
مظفرگڑھ
شخصیات
ملک غلام مصطفی کھر
سُنڄاݨ دا پس منظر اَتے پاکستانی سماج
عمومی طور تے ساری اسلامی دنیا اتے خصوصی طور تے برصغیر پاک وہند دے مسلماناں دا ایہ حال تھی ڳئے جو او معروضی حالات، زمین حقائق تے اَڄوکے حالات کنوں سبق حاصل کرݨ دی اصلوں کوشش نی کریندے۔ ایندے پچھوں مسجد توں وݙا مسئلہ ایہ ہے جو حالی تئیں ٻہوں سارے اسلامی ملکاں اچ وسدے لوکاں قومی سطح اتے کوئی سنڄاݨ نی بݨائی۔ ایں ڳالھ کوں سامݨے رکھیندے ہوئے اساں جیڑھیلے ننڈھے پدھر (برصغیر) دی تاریخ، تمدن اتے تہذیب دا مطالعہ کریندے ہیں تاں اینکوں چار اَدوار اِچ ونڈ ڳالھ اڳوں تے ٹور سڳدے ہیں۔ چوتھی صدی قبل مسیح پہلا دور ہے۔ جیندے اِچ ٻدھ ازم فکری تحریک دی شکل اِچ روایتی رستے کوں نواں موڑ ݙتا۔ سولہویں صدی (ݙوجھے دور) دے پہلے چُتہاڑے (ربیع اول) اِچ لودھی حکومت آپݨے اختتام کوں پڄی اتے پوربی ہند (شمالی ہند) اِچ مغلیہ عہد شروع تھیا۔ ایں عہد اچ ٻہوں پہلے عرباں نال تہذیب دا ہک نواں دھارا ایں ملک اِچ آیا تے اوں ہندوستانی تہذیب کوں آ ڳلکڑی پاتی۔ ایں طرحاں مختلف لوک فنون دیاں دستکاریاں ہندوستانی کلاسیکی موسیقی، ویس پوشاک، کھاوݨ ہنڈاوݨ اَتے بنگلہ زبان سمیت جدید ہندوستانی زباناں دی شکل اِچ نویں لب ولہجے متعارف تھئے۔ ایہا تہذیب ساکوں ورثے اِچ ملی اے۔ جینویں اٹھ سو سالہ گپت سلطنت دے زوال اَتے ہندو مذہب دے کھنڈ پُنڈ (منتشر) تھیوݨ دی وجہ توں شمالی حملہ آور کامیاب تھئے۔ ایویں مغلاں دے مریڄݨ، کوٹیڄݨ تے زوال دے بعد اساں اہل یورپ دیاں چالاں دے شکار تھیوسے۔ ایہ حقیقت ہے جو اٹھارویں صدی (تریجھا دور) ہندوستان کیتے کالی اندھاری ثابت تھئی۔ انگریزاں ایں ملک دی تہذیب تے ثقافت دے پورے نظام کوں اُتے تَلے کر ݙتا۔ ایہ سلسلہ اُنوویں صدی دے آخر تئیں چلدا رہیا تے ول او نواں دور آیا جیندے اِچ ہندوستان پہلے ݙوں حصیاں اِچ اتے ول ترائے حصیاں (سقوط ڈھاکہ) اِچ تقسیم تھیا۔
ایجھی شانت تہذیب اِچ جینویں ای انگریز آوڑے تاں ہندوستانی تہذیب دیاں بنیاداں ہِلݨ لڳ ڳیاں مغل بادشاہ ہر ویلے کہیں نہ کہیں چس اِچ راہندے ہن اُنہاں وقت دی ٹور نہ سمجھی، شاعری اتے موسیقی اُتے سر مریندے رہیے۔ ایں طرح صدیاں دی تہذیب، طرز سیاست واݨ وٹیندی ڳئی۔ ہک پاسوں مویا ماندا ماحول ہا تے ݙوجھے پاسوں تکھے تے بھڄ دھرک کرݨ آلے انگریز، نویاں مغربی چالاں، معیشت تے تجارت دے نویں نویں فلسفے۔ انہاں ستارہویں صدی دے اَدھلے آخر کنوں ۱۸۵۷ء تئیں آپݨے آپ کوں ہر جاء تکڑا کر گھدا اَتے ول ہندوستان دے منجمند اتے فعال اداریاں کوں آپݨی وَٹھ اِچ گھن گھدا۔ ہݨ حالات ایں تھئے جو ہندوستانی حکمران تے ݙاڈھے طبقے نہ جیندے ہن نہ مردے ہن۔ حالت انہاں دی غالب دے ایں شعر وانگوں تھی ڳئی۔
ضلع خوشاب
جغرافیہ
زیادہ تر تھل دا علاقہ ہے۔ ابھے آلے پاسے وادی سون ہے۔
ضلع خیرپور
قبیلے
سید، بھنبھرو,جمالی، ٹالپر،بھٹی، ٹگڑ، خواجہ، ابڑو، میمن، شیخ، پھلپوٹو، وسن، سولنگی، میتلہ، سولنگی، شر، بھنگو، جسکانی، خاصخیلی، ملاح، ملک، بیہن، سومرو، جونیجو، رند، لغاری، جتوئی،لاشاری، چنہ، کھرل، چغتائی، عباسی تے بوزدار۔
زاہدہ اجمل ہاشمی
انشاءاللہ اے کتاب وی پہلی کتاب وانگُوں سرائیکی نثر وچ ھک سوہݨا ودھارا ثابت تھیسی۔
پاکستانی زباناں
ہند ایرانی زباناں
ایندے وچ پشتو تے بلوچی شامل ہن۔
دراوڑی زباناں
ایندے وچ صرف براہوئی زبان شامل ہے۔ جیہڑی بلوچستان اچ ٻولی ویندی ہے۔
یار محمد یارݨ
ایں مخطوطے وچ مولانا یار محمد یارݨ سئیں نبی سئیں دے واقعہ معراج کوں وݙی خوبی دے نال مثنوی دے انداز وچ نظم کیتے  اتے کجھ ݙوڑھے وی ھن  ۔
سرائیکی سفرنامیاں دی تن٘دِیر
سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی سفرنامہ / پن٘دھ ویہاݨی کُوں وی ٻہوں اہمیّت حاصل ہے اَتے اِین٘دے لِکّھت کار اپݨے پن٘دھ ویہاݨیاں دے وِچ لوک قصّے، لوک کہاݨیاں اَتے ٻیا مواد وی شامل کرین٘دے پئے ہون٘دِن۔ تَلّے اَساݙی سرائیکی وسیب دے مصنفاں دے لکّھے ہوئے کُجھ سفرنامیاں دی تن٘دِیر ݙِتّی ڳئی ہِے۔ اِیہ ہِک نا مکمل تن٘دِیر ہِے اِین٘دے وِچ تُساں دُرُست حوالیاں دے نال وَدھارا کر تے وکیپیڈیا دے سرائیکی شعبے وِچ اپݨاں حِصّہ پاء تے ٻان٘ہہ ٻیلی بݨ سڳدے ہِیوے۔
مملکتِ آصفیہ
علمی کارنامے
حیدرآباد وچ دائرۃ المعارف دے ناں نال ہک ٻیا علمی ادارہ قائم ہئی جیندا کم عربی دی نایاب قلمی کتاباں کوں جمع کرݨا تے انہاں دی تصحیح کرکے انہاں کوں شائع کرݨا ہئی۔ ایں طرح ادارے نے تقریباً پنج سو کتاباں شائع کیتے۔ انہاں کتاباں دی وجہ توں حیدر آباد دا ناں پوری اسلامی دنیا تے خاص طور تے عرب ممالک وچ سر پرست علوم دی حیثیت نال عام تھی ڳیا۔
پاکپتݨ
پاکپتݨ پاکستان دا ہک شہر ہے جیہڑا صوبہ پنجاب دے ضلع پاکپتݨ وچ واقع ہے۔ ایہ ضلع پاکپتݨ تے تحصیل پاکپتݨ دا صدر مقام وی ہے۔ ایہ شہر لاہور توں 190 کلومیٹر فاصلہ تے ہے۔
منصور آفاق
منصور آفاق ہک معتبر فلمی نقاد وی ہن۔ اوہ ہک طویل عرصہ تک روزنامہ نوائے وقت وچ فلماں تے ٹی وی پروگراماں تے تبصرے کریندن۔ برطانیہ وچ سوسائٹی آف کلچر اینڈ ہیریٹیج دے تحت کم کرݨ والی ایسٹ فلم اکیڈمی وچ اداکاری تے سکرپٹ رائیٹنگ تے لیکچر وی ݙیندے رہیے ہن۔ انہاں نے اردو وچ ڈائریکشن دے موضوع تے ہک کتاب "تتلی کا شاٹ" دے ناں نال وی تحریر کیتی ہے۔
ہڑبھچ
ݙو ٹِیماں بݨایاں وین٘دیاں ہِن، کݙاری انڄو اَنج کرݨ واسطے "ھڑبچھ" تھیندی اے، کئی علاقیاں وِچ اِیکُوں "ٻُکݨ" وی آکھیا وین٘دے۔ کݙاریاں وِچُوں ݙو کِھݙاری معتبر یا وݙیرے بݨ وین٘دِن۔ کھیݙ کئیں پہلے شروع کرݨی اے؟ اِیں ڳالھ دا فیصلہ کرݨ کِیتے پُکّھے پئے وین٘دِن یا کرنسی سکّے نال ٹاس پاتا وین٘دے، اِیں ٹاس کُوں "چین بُت" آکھیا وین٘دے۔ پُکّھے پئے ون٘ڄݨ یا ٹاس تِھی ون٘ڄݨ دے بعد کھیݙ شروع تِھی وین٘دی ہِے۔
شہبازتسبمؔ
حوصلہ ہمیش کہیں ناں کہیں جاہ اَتھݨ ونڄ لَیندے۔ او بھانویں ٻݙدے ہوئے کوں ݙتا ونڄے تاں او تَر پوسی او بھانویں حیاتی ءچ ناکام تھیوݨ والے کوں ݙتا ونڄے او ٹر پوسی او عملی میدان ءچ کتھئیں کہیں جاہ رک پووے تاں او آپݨی بھلی ٹور وی سنبھال گھنسی۔ پر ڳال اے ہے جو حوصلہ ݙیوے کون؟ اڄ دا رواج تاں اے ہے جو مڑی ٻݙدے ہوئے کوں ٻوڑ چھوڑو۔ معمہ ہے جو بندہ ٻݙدا پئے تے لوک تصویراں بنڑیندے کھڑن بچاوݨ دا کئی نئیں پیا سچیندا۔ اے تلاں تاں بےحسی تھی ڳئی ہے۔ پر اڄ وی سیاݨا سوڈھا شاعر واقف سئیں وانگوں آپݨی وسوں کوں سڄاک رکھݨ سانگے آپݨا کردار ادا کریندئیں آہدے
اٹھی پُترا ݙیکھ آں ترائے وج ڳئین
توں اٹھی ہتھ منہ دھو جے تئیں
اُݙو ہے وی اج جمرات دا ݙینہ
پُڄ ڳئے ہیں خان دے بٹھے تے
ݙو ہتھیں نال سلام کیتم
ݙو مندے چھک دے ݙتن سی
میݙے کیتے ڳچی گھٹ سٹس
میݙے پتر دا ٹھڈا ساہ نکھتے
میں وردی شردی نئیں منگدا
ڄل کالب چا ٻئے بٹھے تے
او خرچا حالی لاتھے تھیا
میں چاتے قلم بغاوت دا
اساں اینجھی ہیر کوں بھا لئیندوں
جیہری چوریاں کٹ کےچاونڄے
اساں کیدو نال کھڑے راھسوں
اساں کیدو نال تاں کھڑ سڳدوں
؎توڑے  جِتنا  بے کار  ہامی میں
تیݙے ہوندیں بہار   ہامی   میں
لکھت
مرکب حروف تہجی
سرائیکی زبان دے مرکب حروف تَہجّی ۔بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ ، گھ، لھ ، مھ ، نھ ،وھ، یھ۔، ن٘ڄ (نون غنہ +ڄ) ،نڳ (نون غنہ + ڳ) = (۱۹)
وینا ملک
thumb|وینا ملک موورز اینڈ شیکرز
سرائیکی زبان دے حروف تہجی
سرائیکی زبان دے حروف تَہجّی ݙو قسمی ہِن۔ الف-مفرد حروف تَہجّی۔، ب-مرکّب حروف تَہجّی۔
۱۔مفرد حروف تَہجّی
سرائیکی زبان دے مفرد حروف تَہجیّ اے ہِن۔ -1ݙوجھے زبانیں کِن گِھدے ڳئیے حروف تَہجّی ۔ 	-2خالص سرائیکی لہجے دے حروف تَہجّی ۔
قوم پرست
مشتاق بھٹی
اساں او لوک اوں جنہیں نہ غیرت مند قوم پرست کوں برداش کیتے، نہ اوندے وعظ کوں اہمیت ڈتی ئِ، نہ اوندی مقدس نفرت، کاوڑ دی پرستش کیتی ئِ، اساں تاں ہمیشہ غیرت دی گواہی کوں مرانون دی کوشش کیتی ئِ، اتے ہمیشہ اپنی قوم ئِ چ اونکوں ہر صورت وچ بے بارا کرن دی کوشش کیتی ئِ، اساں تاں اوندے نہ صرف جزئیں دی بھلکہ اوندے ازم عزم دی توہین کیتی ئِ، بھلکہ اوندے جیہاد دے کیتے بئے محل ئِ چ رنڑکاں پاون دی کوشش کیتی ئِ، اساں او قوم اوں جیں گیڑفساد، ڈوہ دروہ برداش کیتے، آریئے دھاریے کوں ہاں نال لاتے لیکن اپنے غیرت مند قوم پرست کوں نہ اپنے درمیان برداش کیتے نہ اوندی سک سونہہ، اوندی ہوند دے ماجرے کوں سمجھے، اساں او قوم اوں جیں قوم پرست دے چِنتے، اُلکے، وپرے، اوندے ویروار کوں ہمیشہ زک ڈتے، اساں تاں غیرت مند قوم پرست کوں دھک ڈیون ئِ چ اپنے وسوں نئیں گھٹایا، اساں غیرت مند قوم پرست دی سونہہ لذت، اوندے سرور دے خاتمے کیتے کیا کجھ نئیں کیتا، اساں اوندے گیڑ گویڑ اوندے کردار، اوندے تکرار اوندے جہاد دی عظمت کوں کڈاہیں سمجھن دی کوشش وی نئیں کیتی
تساں جیکر ہتھ ہتھیار، اوزار نہ چاتا تاں غلام محکوم تھی ویسو، تساں جیکر جدت جدیدیت کوں نہ سمجھا تاں جنگیں غاریں دے دور ئِ چ چلیے ویسو، تساں جیکر مزاحمت نہ کیتی تاں وراثت توں حقداری توں محروم تھی ویسو، تساں جیکر غیرت مند قوم پرست نال ایماندار نہ تھیسو تاں اپنی عاقبت ونجا بہسو اتے اتنے ذلیل رسوا تھیسو جتنا غیرتی قوم پرست دی توہین کریسو، غیرتمند قوم پرست دی توہین کرن توں تساں کوئی مقدس گواہی ڈیون دے قابل نہ رہسو، میں اونکوں خدا پرست نئیں سمجھدا جو غیرتی قوم پرست کائینی، میں اوں گواہ دی گواہی تے لعنت بھجینداں جو غیرتی قوم پرست دے خلاف ہووے، میں اونکوں بے غیرت سمجھداں جیندی ریس غیرتمند قوم پرست دی حمایت ئِ چ نہ ہووے، اوں قوم تے بدنصیبی دی مہر لگ ویندی جیں قوم وچ غیرتی قوم پرست پیدا نئیں تھیندے، اوں شخص دیاں نمازاںاوندے منہ تے ماریاں ویسن جو غیرتمند قوم پرست نال پیار نئیں کریندا، کیوں جو غیرتی انسانیت دا اتے قدریں دا سب توں وڈا خیرخواہ ہوندے، خدا اونکوں کڈاہیں اپنا محبوب نئیں بنیندا جو حقوق العباد اتے امربالمعروف دا حق ادا نہ کرے اتے غیرتمند قوم پرست  توں زیادہ حقوق العباد دا کوئی خیال نئیں کریندا اتے امربالمعروف دا قوم پرست توں زیادہ کوئی حق ادا کریندا، کیوں جو حقوق العباد، امربالمعروف دا حق پہلے اپنے گھر توں اپنی قوم توں ادا تھیندے، اتے قوم پرست اینویں ئِ ی وعظ و تبلیغ دی جہاد دی شروعات کریندے
میں تساکوں خبردار پیا کرینداں، غیرتمند قوم پرست کوں کلھا نہ کریجو، نتاں نحوست ئِ چ آویسو، تساڈے خیالات پاک نہ رہسن، اتے تساڈے اعمال برباد تھی ویسن، اتے تساں کہیں صورت وچ خدادی خوشنودی حاصل نہ کرسگسو، اتے دھرتی تساڈے کیتے اپنا رزق گھٹا ڈیسے، اتے تساڈی جگہ تے دھارئیں کوں برداش کرن گوارہ کریسے اتے تساکوں اپنی دعائیں توں محروم کر ڈیسے۔۔۔ اے غیرت مند قوم پرست مالک سئیں دنیا تے جو عجائبات خلقین، توں انھیں سب توں عجب ئِ یں، توں سب تو پوتر ئِ یں، جینویں جاہل عاقل نئیں تھی سگدا، اینویں تیڈی شناس توں محروم تھیا ہویا نہ غیرتمند تھی سگدے نہ خوش نصیب تھی سگدے، غیرتمند قوم پرست نہ راز تھی نہ بجھارات تھی سگدے، لیکن بدنصیب، جاہل، غیرت توں وانجھا اینکوں کڈاہیں نہ سمجھ سگسے، نہ اینکوں بزدل، بدکردار، گناہ گار سمجھ سگسے، نہ اینکوں انسانیت اتے قدریں توں بے زار شخص سمجھ سگسے، اینکوں سب توں زیادہ او غیرتمند شاعر، لکھاری سمجھ سگدے جو مزاحمتی شاعری، ادب تخلیق کریندے کیوں جو غیرتمند قوم پرست اونکوں الہامی نغمے، ادب لکھن کیتے اپنی قربانی توں اپنے لہو دے نعرئیں توں مواد ڈیندے
میں اونکوں کہیں صورت وچ عاقل نئیں سمجھدا جو غیرتمند قوم پرست دے وعظ، درس توں فائدہ نئیں چیندا، جو اوندی درسگاہ وچ با ادب تھی بہن اپنے کیتے سعادت نئیں سمجھدا، تساکوں پتہ ئِ ی کائینی غیرتمند دی غیرت کیا جوش جذبہ رکھدی ئِ، اتے ایندا کینویں مظاہرہ کریندی ئِ، تساکوں پتہ ئِ ی کائینی غیرت مند قوم پرست دی غیرت کینویں کرلاٹ تے وین کریندی ئِ۔۔۔۔ او قوم بدنصیب ئِ، جیندا سفیر غیرتمند قوم پرست نئیں ہوندا، او بدنصیب قوم ئِ جیندی صحافت غیرتمند قوم پرست نئیں کریندا، جیندے شرف شرافت دے قصیدے غیرتی قوم پرست نئیں گمدا، او بدنصیب قوم ئِ جو غیرتمند قوم پرست دے سڈ تے ولدی نئیں ڈیندی
جڈاں قوم پرست ریج کریندے، اپنا لہو تساڈے شعور وقوف، تساڈی سوچ، غورفکر دھرتی تے ہک مقدس جیاپے دے کیتے تاں اوندے وچ اوندیاں تریئے زبانیں بھرپور اثرات ئِ چ اسیس اتے نمائندگی ئِ چ ہوندین، جیندی وجہ توں تساں انھیں فصلیں کوں چاون دے حقدار تھیندو جنھیں فصلیں توں تساڈی غیرت اتے بہادری کوں غذائیت ملدی ئِ اتے جنھیں توں تساں مزاحمت دے کیتے بھرپور تیاری وچ رہندو۔۔۔۔ اے فطرت دا قانون ئِ تساں جیندے کیتے اسیس رکھیندو،قربانی ڈیندو، او وی تساڈے کیتے اسیس رکھیندی ئِ، قربانی ڈیندی ئِ، تساں جیندا حق مریندو، جیندے ڈوہاری تے گناہ گار تھیندو جیکر او طاقت ورھِ تاں تساکوں سزا ڈیندے، جیکر او تساں کنوں ہیناں ھِ تاں تساں توں او نفرت کریندے، ماء پیو دے نافرمان تھیندو تاں او تساکوں اپنی جائیداد کنوں عاق کرڈیندن، خدا دے نافرمان تھیندو تاں دوزخ ونجن دے حقدار تھی ویندو، لیکن جڈاں تساں غیرتمند قوم پرست نال ڈوہی دروہی تھیندو، اوندی نافرمانی کریندو،اوندے لال لہو دے نعریں دی، اوندے مقدس وعظ دی توہین کریندو اتے اوندے ازم عزم کوں زک ڈیندو، اوندی ڈتی ہوئی قربانی دا مذاق اڈا تے ضائع کریندو، ایندے باوجود وی غیرتی قوم پرست تساڈے نال سچا کھرا پیار کریندے، تساڈے نال مکمل ایماندار رہندے اتے تساڈی نادانی تے رت دے ہنجو روندے
تیڈی دھرتی تے دھارئیں دا قوضہ تھی گے، تیڈی دھرتی کوں آریے لتاڑی ویندن، تیڈی دھرتی تے محشر ھِ برپا تھیا، وقت واسو کینویں پے گذاری ویندن، تیڈا واسو غنیمیں دے ور چڑھ گے، کیجھی منشا پے پیندے وپاری ویندن، تیڈی لَجیں تے عزتیں اُتے دھارئیے نظراں کیجھیاں پے اُلاری ویندن، کہیں کوں خبر کائینھی ساڈی غیرت دے وچ کیجھی کندھ بے حسی دی اُساری ویندن، توں کتھ رہ گیا ئِ یں میڈا غیرتی
آرائش محفل (کتاب)
سید حیدر بخش حیدری دی ݙوجھی کتاب ”آرائش محفل“ ہے جیہڑی اپݨی داستانوی خصوصیات دی بنا تے توتا کہانی توں زیادہ مقبول تھئی۔ ایں کتاب وچ حیدری نے حاتم دے ست مہماں کوں قصے دے انداز وچ بیان کیتے تے اونکوں فارسی توں ترجمہ کیتے۔ لیکن اپݨی طبیعت دے مطابق اوندے وچ اضافے وی کیتے ہن۔ جتھاں تک ایندے اسلوب دا تعلق ہے تاں زبان وچ متانت تے سنجیدگی دے نال نال سادگی تے بے تکلفی وی پائی ویندی ہے۔ ایندے وچ توتا کہانی دی طرح ڄاݨ ٻجھ کے محاورات دا استعمال نی کیتا ڳیا۔ جبکہ داستان دے نقطہ نظر نال ݙکھیجے تاں ایندے وچ اوہ تمام لوازمات شامل ہن جیہڑے کہیں داستان دا حصہ ہووݨے چاہیدن۔ ایں کتاب وچ مافوق الفطرت عناصر دی فروانی ہے۔
زُلیخا
یوسف دا لَبّھݨ
جیڑھے ویلے حضرت یوسف علیہ السلام کُوں بِھران٘واں نے کُھوہ وِچ سَٹ ݙِتّا تاں ہِک قافلہ دے وݙیرے نے آپݨے ہِک غلام جین٘دا ناں "بشیر" ہئی کُوں بھیڄا جو ون٘ڄ تے کُھوہ وِچُوں پاݨی گِھن آوے تاں بشیر نے ڈول کُھوہ وِچ پاتا اَتے ٻاہر ݙول آیا تاں ڈِٹھوسی جو ہِک ٻہوں سوہݨاں ٻال ݙول اُتے چڑھیا ٻیٹھا ہِے، اَتے بَھڄدا ہویا آپݨے وݙیرے "مالک بِن زعرٗ" دے کول آیا اَتے آکھیوس جو مالک اِیہ ٻال کُھوہ وِچُوں مِلّا ہِے، تاں یوسف دے بِھرا آئے اَتے ویچݨ دا آکھیا اَتے کُجھ پُھٹیاں کوݙیاں (٢٠ پُھٹّیاں کوݙیاں) دے بَدلے بِھرا کُوں ویچ ݙِتونے۔ مالک بن زعر نے حضرت یوسف علیہ السلام کُوں مصر دے بَزار وِچ ویچݨ دی بولی اَلائی اَتے عزیزِ مصر نے آپݨے خزانۂ شاہی دے بدلے حضرت یوسف علیہ السلام کُوں خرید کِیتا، اِیں وِچار نال جو کیوں جو آپ لا ولد ہاں تَہُوں اِیکُوں آپݨاں پُتر بݨیساں۔ حضرت یوسف علیہ السلام شاہی محل وِچ وڑ ڳئے۔ اَتے اُتّھاں دی رون٘قاں ݙِٹّھیاں، ہر خوشحالی تے گھر دی یاد آن٘دی ہئی، چنڳے کھاݨے ݙیکھ تے بھیݨ بِھراواں کُوں یاد کرین٘دے اَتے رنگ برنگے محلّ ݙیکھ تے آپݨاں شہر کنعان یاد کرین٘دے۔
وسیب دا ٻال ادب
بِلّی تیݙی ماسی
کڈّھ میݙا آناں
بادشاہ دے کن وِچ دھاڳا
گوری گانہ ماری پھوسی
بامن جوسی گھڑے کِلّے
کُکّڑ بِلّیاں گھتّی لڑائی
وِچُوں نِکلیا نورو نائی
ریاست حیدرآباد دکن دے علمی کم
حیدرآباد وچ دائرۃ المعارف دے ناں نال ہک ٻیا علمی ادارہ قائم ہئی جیندا کم عربی دی نایاب قلمی کتاباں کوں جمع کرݨا تے انہاں دی تصحیح کرکے انہاں کوں شائع کرݨا ہئی۔ ایں طرح ادارے نے تقریباً پنج سو کتاباں شائع کیتے۔ انہاں کتاباں دی وجہ توں حیدر آباد دا ناں پوری اسلامی دنیا تے خاص طور تے عرب ممالک وچ سر پرست علوم دی حیثیت نال عام تھی ڳیا۔
وسیب دا ٻال ادب
بادشاہ دے کن وِچ دھاڳا
جگّاں مُچانی چاتا چَھڄ
سارے ٻال ڳئے بھڄ
اے اہدے؟
اے اَہدے کھاؤں پکاؤں
اے اَہدے اُدھار چاؤں
پراݨے سنگی
اج سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ میڈا روح منگدا سنگتی یار اے غار جیل فیلو تحریکی ساتھی ڈھیر وقت دا ہمسفر سچ دا پاندھی کامریڈ عمر بزدار اپڑیں ڈوھائیں پتریں سچل سرمست بزدار سندھ یار خاں بزدار عرف سندھی خاں تیں نال اپڑیں پیارے بھتریجے سیاسی جاننشین انتہائی خوب صورت سوچ دا مالک امجد فاروق بزداردے رلے فقیر دی عیادت سانگے اپڑیں بختیں بھرییے پیر پاتن انہیں دے انونڑ نال روح کوں چیئن ملیئے تسکین ملی تسلی تھئ لیکن میں محسوس کیتے اج کامریڈ عمر پریشان بہوں ھا کیوں جو انہیں دا درویش صفت قاید لٹیئے پٹیئے قافلے دا سالار مفاہمت دا بادشاہ جناب اصف زرداری جبر ڈڈھپ دے ہتھو گرفتار تھی کیں کالے قانون دی بنڑی ھوئ عقل متوں اندھی ڈوری نیپ دے ہتھوں جیل چلا گئے کامریڈ نے جھوک الیں رانڑیں دے چیف رانا فیض نال گال مہاڑ کریندیں ھوئیں ایں گال دا برملا اظہار کیتے اے قیداں کوئی ایں خاندان واسطے نویں گال نئیں اللہ دے حکم نال ہمیشہ الی کار ہنڑوی سرخرو تھی تیں جیل اچو نکلسی رانا فیض صاحب وی میڈی عیادت سانگے سرائکستان ھاوس اچ لنگھ ائے ھن مہربانی اے سارے دوستیں دی جیونڑ جوگا کرسٹینیں میڈے واسطے ایہوای لکھ اے ویسے میکوں عمرخاں نیں مبارک باد ڈتی اے جو توھاڈی طبیعت ہنڑ بلکل ٹھیک اے ول اوندے بعد میں اصلو ٹھیک تھیاں گیاں بلکہ میں اصلو ٹھیک اں جیوو پئے سرائیکستان ذندہ باد اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
تنوین
جݙاں جو کہیں حرف تَہجّی دے اتے ݙو زبراں ( __  ً  ) ،  ݙو پیش (  __  ُ‘   ) یا تلے ݙو زیریں ( __  ٍ  ) آون٘ڄن اونکوں تنوین آکھیا ویندے ۔ انھیں علامتیں نال نون دی آواز پیدا تھیندی ئِ۔ مثلاً ، خصوصاً ، تقریباً ، نورٌ وغیرہ۔ تنوین ہمیشہ کہیں وی لوظ دے آخری متحرک حرفِ تَہجّی تے آندی ئِ ۔زبر آلی تنوین کہیں وی اسم دی مفعولی حالت ، زیر آلی تنوین اضافی حالت تے پیش آلی تنوین فاعلی حالت ئِ چ آندی ئِ۔ تنوین ہیٹھ ایندڑحرف تَہجّی کو منون آکھیا ویندے ۔
ریاستِ حیدرآباد دکن
علم و ادب دی سرپرستی
اٹھارویں صدی دے ممتاز مصنفین وچ جنہاں دا حیدرآباد نال تعلق رہیا، شاہ نواز خاں (1700ء تا 1758ء) تے غلام علی آزاد (1704ء دے ناں بہت نمایاں ہن۔ شاہ نواز خاں ریاست دے ایک ممتاز عہدیدار ہن تے کئی کتاباں دے مصنف ہن جنہاں وچ سب توں اہم ماثر الامراء ہے۔ ایہ دہلی دی مغلیہ سلطنت دے امرا تے عہدیداراں دا سب توں وݙا تذکرہ ہے۔ ایندے وچ تقریباً تمام امیراں دے حالات ملدن۔ غلام علی آزاد وی اپݨے دور دے بہت بڑے سوانح نگار ہن۔ اوہ سر و آزاد، ماثر الکرام، خزانہ عامرہ تے سیحہ المرجان نامی کتاباں دے مصنف ہن جیہڑے اڄ وی قدر دی نگاہ نال ݙٹھے ویندن۔ انہاں وچ ادیباں، شاعراں تے اولیاء اللہ دے حالات ہن۔
بعد دے دور وچ جݙݨ حیدرآباد وچ برطانوی بالادستی قائم تھی ڳئی، جنہاں علما تے ادیباں نے حیدرآباد نال وابستہ تھی کے علمی کم کیتے انہاں وچ شبلی نعمانی، مولوی چراغ علی، سید علی بلگرامی، ڈپٹی نذیر احمد، عبدالحلیم شرر، مولانا مناظر احسن گیلانی، مولانا ظفر علی خاں تے جوش ملیح آبادی دے ناں قابل ذکر ہن۔ شاعراں دی کثیر تعداد ایندے علاوہ ہے۔
سرائیکی طنز تے مزاخ
حوالہ جات
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
روس وِچ زنانیاں
جدید دور وِچ روسی زنانیاں حیاتی دے ہر شعبہ وِچ مرداں دے مون٘ڈھے نال مون٘ڈھا رلا تے کَم کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔ اِتُّھوں دے تِریمتِیں مرد دے اڳّوں یا وَل نال نال چلدیاں ہِن۔ اِیہ لوک تِریمت کُوں اپݨے پِچُّھوں ٹپرݨ یا اُون٘دے نال کُجھ قدم پِچّھاں رکّھݨ غیر اخلاقی حرکت سمجھدے ہِن۔
وتاؤ
وتاؤ ں ہک عمدہ سبزی اے. ایندے ݙکرے بݨاکے بھاڄی پکائی ویندی اے تے ایں توں علاوہ ایندا کچا تے پکا بھرتھا وی شوق نال پکایا ویندا اے.
پرتگال
ایندا دار الحکومت لزبن اے جیہڑا 38 درجے 42 منٹ شمال 9 درجے 10 منٹ مغرب تے واقع ہے. دفتری زبان پرتگیزی اے. نظامِ حکومت ایں ملک دا پارلیمانی جمہوریت اے. ایں ملک وچ بادشاہت دا قیام ٨٦٨ء وچ عمل وچ آیا. اینکوں یورپی یونین دی رکنیت یکم جنوری 1986ء کوں ملی. پرتگال دا کل رقبہ 91982 مربع کلومیٹر تے 35514 مربع میل اے. ملک وچ پاݨی ٠٥ % اے.آبادی تخمینہ 2007ء دے مطابق 10,623,000 اے.