cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرائیکی وسیب دے رہک
سئیں ظہور احمد دھریجہ ہوراں‘ ایڈیٹر‘ کالم نویس دے نال نال محقق وی ہِن‘ کئی کتاباں دے مصنف وی ہن۔”سرائیکی وسیب“انہاں دی ہک اینجھی کتاب ہے جینکوں سرائیکی خطے دا ”انسائیکلو پیڈیا“ وی آکھیا ویندے جیندے بارے نوجوان‘دانشور‘ شاعر تے محقق محبوب تابش لکھدن: ظہور احمد دھریجہ دی کتاب ”سرائیکی وسیب“ کوں چارں پکھاں تحقیق‘شخصیات‘ تنقید تے ثقافت وچ ونڈیا گئے 57مضامین دے چار پکھاں وچ سرائیکی زبان و ادب تے سیاسی معاشرتی تار کے دے نال نال اہم شخصیات دا مختصر و جامع تذکرہ شامل کیتا گئے……ایں کتاب وچ کالونیلزم دی نفسیات وچ پروان چڑھن والے سیاسی سیٹ اپ نے اِتھوں دے لوکاں دے نال کینجھا سلوک کیتے مگر وت وی اتھ دے فاقہ مست درویش لوک ملک تے قوم دی ترقی خاطر ڈینہہ رات تن مریندے پئین۔“ سئیں ظہور دھریجہ ہوراں اپنے قلم راہیں سرائیکی خطے دے مسائل کوں بغیر کہیں لاگ لپیٹ دے جرات مندانہ انداز وچ پیش کیتے انہاں دا لکھیا ہویا ہک کالم اشاعت  8۔اپریل 2011ء روزنامہ ”جھوک“ ملتان۔
عدیل آصف پتافی
نمونہ کلام
میکوں چھوڑ عدیل تو غیریں وچ خوش وسدا پئیں تیکوں کیا آکھہاں۔ ونکی:سرائیکی شاعر
عثمان ہارونی
نام ونسب
ناں عثمان کنیت ابو النور ہئی آپؒ ہارون دے رہݨ والے ہن. ایہ نیشا پور دا ایک گاؤں ہے جس دی وجہ نال آپؒ دے ناں دے نال ہارونی لکھا ویندا ہے۔
سرائیکی ادب ٹور تے پندھ دی تن٘دِیر تے تفصیل
کتاب دی ایں تندیر توں واضح تھیندے جو ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ہوراں ہک  "ادبی مورخ اتے محقق دے طور تے سرائیکی ادبی دی رفتار تے ایںزبان دے ادب وچ تھیون اضافے، ہر ونکی دے سرائیکی ادبی صنفی دائرے وچ آون والیاں کتاباں کوںباقاعدہ حوالہ جاتی انداز وچ محفوظ کیتے۔ سرائیکی ادب دی موضوعاتی ونڈ ویتر کرتے، انہاں سرائیکی ادب دے طالب علماں، تحقیق کاراں تے سرائیکی ادب نال دل چسپی رکھن والیاںکیتے ٻہوں  آسانی پیدا کر ݙتی ہے۔ ایں طرحاں ایہ کتاب ’’ سرائیکی ادب دی ٹور تے پندھ‘‘ ببلو گرافی، اعشاریہ سازی دے کم کیتے حوالہ جاتی درجہ رکھیندی ہے تے مستقبل دے محققین جو کہیں وی سرائیکی ادبی موضوع بارے تحقیق وچ، انج طور تے کہیں حوالے نال تحقیق کرݨ  چاہندے ہووݨ انہاں کیتے بطور خاص کتابیات دے تناظروچ فہرست سازی کیتے یکجا مواد مہیا کریندی ہے کتابیات، دی مقالہ جاتی تحقیق وچ ٻہوں اہمیت ہے ۔
عذرا ملک
تعلیم
بی اے
فرحت ہاشمی
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں ونکی:مسلم علماء زنانیاں ونکی:مسلم زنانیاں ونکی:مسلم زنانی مصنفاں ونکی:مسلم علماء ونکی:پاکستانی ماہرین تعلیم ونکی:اُستانیاں ونکی:اسلام اتے زنانی ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ݙو جون دی ڳالھ
2 جون سرائیکی وسیب اچ کالا ݙیہنہ دے طور تے منایا ویندے۔۔۔۔کیوں؟؟ میڈی تحریر دا مطبل کہیں دی دل آزاری نہیں جے کہیں دی تھیوے میں معزرت خواں ہاں۔
نواب شجاع خان سدوزائی اوں ٹیئم ہک نمایاں حکمران ہا جیندے ناء تے شجاع آباد شہر دا ناء وی رکھیئا ڳیا 1757ء کوں اوندے گھر پُتر پیدا تھیئا جیندا ناء نواب مظفر خان رکھیا۔ نواب مظفر خان اپڑیں بچپن دا کجھ حصہ ملتان اچ غُزاریا تے ول نواب شجاع خان موجودہ شہر شجاع باد اچ نقل مکانی کر گئے۔ نواب مظفر خان ابتدائی تعلیم شجاع باد دے قاضی خاندان کنوں حاصل کیتی۔ مظفر خان ہک جوشیلا تے بھڑکیلا ٻال ہا نواب شجاع اپڑیں پُتر کوں بچپݨ اچ سُنجاݨ ڳِدھا جو اے وڈا تھی کے وڈے کم کریسی تاں تے اونھاں مظفر خا ن کوں جفاکشی تے محنت دا عادی کیتا۔
جوہر احمدانی
نمونہ کلام
اےتنا ھے اثر اندھارے دا
ادبی تحقیق دیاں ونکیاں
پہلی قسم دی تحقیق تدوین متن تے منحصر ہوندی اے۔ ایندے اِچ مَتناں دا موازنہ داخلی تے خارجی نتارے دا طریق کار تے تاریخی مواد دی فراہمی اُتے تجزیئے تے زور ݙتا ویندے۔ پر تحقیق دے مقاصد،فرضیے،طریق کار،استدلال وغیرہ دا فقدان ہوندے۔ ایندے وچ "احوال وآثار" دے مقامات اُو وی دے طریقہ تحقیق دے بجائے تاریخ نگاری یا سوانح نگاری دے تصنیفی طریقاں تے لکھے ویندن۔ انہاں دا معیارہ ہووݨ زیر بحث نی۔ تحقیقی اصولاں تے اُسرݨ اہمیت رکھیندے۔ لسانی تحقیق اچ وی نظریہ سازی تاں سامݨے آندی اے پر فرضیے موجود نی ہوندے۔ حالاکہ نظریئے دے اندر وی ٻہوں سارے متغیرات ہوندن۔ ایں وسطے اردو دی ساری لسانی تحقیق متغیرات دا مطالعہ نہ کرݨ دے باعث موضوعی تھئی کے رہ ویندی اے۔ ایندا جواز تے وثوق تحقیقی اعتبارے تے معروضیت دی روشنی اچ قائم نی رہ سڳدا۔ متغیرات دی اثر اندازی دا مطالعہ لسانی تحقیق کوں تاریخی دی بجائے تقابلی تے بیانیہ تے کتھہیں کتھہیں تجرباتی تحقیق دے میداناں اچ انجام ویوݨا چاہیدے۔ ول ساݙے پاسے زیادہ تر تحقیق علم زبان دے متعلق ہوندی اے۔ لسانیاتی نی ہوندی۔ افسوس دی ڳالھ ایہہ ہے جو اردو اچ ڈاکٹر سہیل بخاری تے عصمت جاوید دے کماں سمیت سائنسی لحاظ نال ہک وی لسانی تحقیق دنیا دے سامݨے پیش نی کیتی ونج سڳدی۔ کتب حوالہ دی تیاری،یعنی کتابیات،اشاریہ سازی وغیرہ دے کم اکادمیاں،اشاعتی اداریاں دے کرݨ دے ہݨ۔ ایہہ آلات تحقیق یا تحقیقی وسائل دا ناں نی۔ انہاں کوں اساں کہیں طور وی اصول تحقیق دے مطابق جائز  اور واثق قرار نی ݙے سڳدے۔ مختصر ایہہ کہ اردو اِچ تحقیق اَڄاں تئیں کتاباں دی تصنیف وتالیف دی سطح توں اڳوں نی ودھی۔ اصول تحقیق تے کتاباں لکھݨ آلیاں مثلاً عبدالرازاق قریشی،ڈاکٹر عند لیب شادانی،ڈاکٹر عبدالستار دلوی،رشید حسن خان،ڈاکٹر گیان چند وغیرہ تحقیقی نمونے بارے کجھ وی آکھیا۔ البتہ تحقیقی طریقہ کار دیاں منزلاں گݨوائن۔ جیندے وچ خاکہ بناوݨ وی ہک منزل ہے۔ یعنی تحقیقی ڈایزائن دے صرف چھیکڑی نکتے تے زور ݙتا ڳے۔ خاکہ بݨاوݨ اچ وی عموماً تاریخی ترتیب ای ملحوظ رکھی ویندی پئی اے۔ ڈاکٹر گیان چند وی جتنے خاکے بݨائن۔ سارے تاریخ نگاری دے انداز دے حامل ہن۔ تقابلی،تجزیاتی،بیانیہ یا تجرباتی تحقیق کتھہیں وی سامݨے نی آندی۔
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
رفعت عباس
رفعت عباس(انگریزی:Rifat Abbas)، ست جولائی ١٩٥٧ء کوں ملتان وچ پیدا تھئے. گورنمنٹ ایمرسن کالج، ملتان توں تعلیم حاصل کیتی تے ہݨ گورنمنٹ ولایت حسین کالج، ملتان وچ اسسٹنٹ پروفیسر ہن. سرائیکی زبان دے ٻہوں وݙے شاعر، محقق، دانشور تے سرائیکی قومیتی تحریک نال وابستہ ہک عظیم دانشور ہن. سرائیکی قوم دے استحصال دے خلاف احتجاج دے طور تے انہاں نے پنجابی ثقافتی ادارے کوں اپݨا او ایوارڈ تے مالی انعام گھنݨ توں انکار کر ݙتا جیہڑا انہاں دے ناں مختص کیتا ڳیا ہئی. انہاں دے ایں جرات مندانہ قدم نال سرائیکی قوم دا وقار بلند تھیا.
سرائیکی ادب واسطے خدمات
سرائیکی شاعری دا چوتھا دور یعنی پاکستانی دور کوں ہی تقریباً جدید شعری دا دور آکھیا ویندے. جدید شعری وچ قیس فرید نے جدید غزل دا منڈھ ٻدھیا تے غزل اپݨا پندھ کریندی غزل وچ لوک دانش کوں رچاوݨ والے دانشور شاعر سئیں رفعت عباس تک آندے لوک دانش تو بھریج ویندی ہے.رفعت عباس دی شاعری اچ روایت دے حوالے وی موجود ہن اتے لوک روایت دے حوالے نشابر ہن. تھوڑا پچھوں گالھ ٹریسوں.
سرائیکی غزل اچ پہلی واری اے جرات نظردی ہے جو رب بارے وی بہوں ساریاں ڳالھیں مثبت انداز اچ سامݨے آئن. رفعت نویں سوچ رکھدے ساکوں سوچݨ دے ݙس ݙیندے اے وی اہدے جو اجوکہ بندہ اتنی جرات رکھیندے جو او سوچ سمجھ تے گالھ کرے اتے کہیں الوا سگدے.
اسم فاعل
فاعل تے اسم فاعل دا فرق
نہ  کہیں کم دااظہار تھیندے۔ او کݙاہیں وی جملے ء ِ چ مفعول
ٻیٹھے (۲) اسلم کوں کیں مارئیے‘ پہلے جملے ء ِ چ اسلم فاعل ہے
مصادر کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
اُٹھیجݨ
ݙیکھݨ آلا
لکھݨ  آلا
آڈھیندڑ
رُویندڑ
مئو
وَن٘ڄو
سرائیکی سُنڄاݨ اَتیں سَوراج(سانجھ دی لوڑھ)
ایکڑ بھوئیں تے قبضہ، اوپری افسر شاہی، بجٹ وچ اپݨے حق کنیں وانڄ ، اماں ٻولی جیندا کوئی سرکاری ماݨ نئیں اَتے نوکریں تے تعلیمی اداریں وچ کہیں کوٹے مُتوں نینگر۔۔۔ ہوند رَکھیندیں ہوئیں اݨ ہوند۔ اے ہک غلامی نئیں تاں ٻیا اینکوں کیا آکھیجے؟
غلامی کنیں مُکتی دا پیلھا قدم اپݨے آپ دی، اپݨے سروپ دی سُنڄاݨ ہوندے۔ اے کم ہک اَنتر کلاکاری منگدے۔ ایندے کیتے ہک اینجھی ننویں دید دی لوڑھ پوندی ہے جیڑھی پُراݨے کوں ننواں کرݨ دا چمتکار کرے۔ شاعری اتیں قصہ کہاݨی اڳوں آندن جو ننواں علامتاں اتیں استعارے بݨائے ونڄن۔ شئیں دے ننویں ناں رکھیندن۔ نںویں ڳالھ مُہاڑ کیتی ویندی ہے۔ جتھاں جتھاں ننویں سُنڄاݨ بݨی ہے، اُتھاں ایندا اے کلاتمک روپ نُشابر ریہے ڳئے۔ شیت کُجھ ایں کیتے وی جو کلا تے آرٹ وچ کُجھ اینجھے ڳُݨ ہن جیڑھے غلام کیتے اوں مُنڈھلے اتیں ڳٹیں گوݙیں ٻیٹھے ݙربھئو نال ڄالݨ تےاوندی پچھاݨ کرݨ سوکھا بݨا ݙیندن۔ ڳالھ جو وی ہووے پراپݨی ہوند اتیں سروپ دی سُنڄاݨ دی پیلھی پوڑھی کلاتمک ای ہوندی ہے۔
ݙوجھی پوڑی وچ اپݨی ایں سُنڄاݨ کوں اوپریں (خاص کر مالک) کنیں منواوݨ ہوندے۔ اپݨا راج، ماݨ سماݨ، اختیار منگݨا ہوندے۔ ایہو ویلھا ہوندے جݙاں غلام کوں اپݨی قدیمی تابعداری کنیں انکار کرݨا ہوندے۔ سوال چاوݨا ہوندے، جواب منگݨا ہوندے۔ اپݨے ݙر بھئو کنیں ٻاہروں آوݨا ہوندے۔
سرائیکی لوک سانجھ کلہا کَلا اتیں ادب دے ودھارے کیتے نہی بݨائی ڳئی۔ ایندا مقصد چھڑا اے نہی جو ننویں شاعری تھیوے، پُراݨے قصے کوں ننویں کہاݨی بݨایا ونڄے۔ اے سبھ تاں ہئی ای ہئی جو اے تتی سسی دا پیرو راہݨیں تھل مارو دا پندھ ہئی۔ پر سسی دی منزل تاں کیچ ہوندے۔ اینویں ای لوک سانجھ دی سرائیکی سُنڄاݨ دی منزل تاں سرائیکیں دا اپݨا لوک راج اتیں اختیار ہئی۔ اپݨے آپ کوں غیر دے گُمان کنیں انج کرݨ اتیں ہک بݨاوݨ ہئی۔ اَسی دے ݙہاکے وچ سرائیکی لوک سانجھ ایں پندھ دی ہک اٹکل بݨائی ۔ او اٹکل اے ہئی جو سرائیکی لوک سانجھ سرائیکی تحریک دا ہک اینجھا دُھرا ہوسی جیڑھا غیر جماعتی ہوسی۔ شاعر، لکھاری اتیں انجو انج جماعتیں دے سیاسی کارکن سبھے ایندے ممبرتھی سڳسن۔ اے براہ راست سیاست تاں نہ کریسی جیندا اول آخر مقصد اقتدار گھنݨ ہوندے پر اے سیاست دا کلچر بݨیسی۔ اے ہک اینجھے اَیرے ٻدھیسی جو ایندے اُتے اُچی اُساری تھی سڳے۔ ایندے کیتے شاعری، میلے ٹھیلے، ڳالھ مُہاڑ، لکھت پڑھت کوں ودھیسی اتیں ورتیسی۔ اے ݙا بھالا سکھلیسی جو کیویں اکھیں پُݙ دے ایشوز کوں لوکیں تائیں گھن ونڄیجے تاں جو ہل چل تھیوے۔ ایندے کیتے شاگردیں، نینگریں، تریمتیں اتے وسیب دی ہر پرت نال ڳانڈھا جُڑیسی۔ اینویں اے سرائیکی تحریک دے رابطے دی سلہاڑ ہوسی۔ غیر سیاسی ہوندیں ہوئیں ہر اوں سیاسی جماعت نال رابطہ کریسی جیڑھی سرائیکی سُنڄاݨ کوں مننیدی ہے۔ ہر اوں پلیٹ فارم کوں ورتیسی جیندے نال سرائیکی مانگ اڳوں ودھ سڳے۔سانجھ اپݨا اے کم کُجھ  کیتا تے کُجھ ادھورا ریہہ ڳیا۔ اے اپݨیاں اَݨ مٹ نشانیاں چھوڑ  ویلھے دی وہیند وچ گُم تھی ڳئی۔ اڄ وت سرائیکی سُنڄاݨ ہک بند ڳلی وچ ہے۔اینکوں اٹکل اتیں ݙا بھالے دی لوڑھ ہے تاں جو سُنڄاݨ دا اے ݙوجھی پوڑی چڑھ سڳے۔
اسم فاعل
مصادر کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
الف :ی۔
ٹوٻݨ
ہوڑݨ
ونڈارا
ہُکارا
اُݙارا
چیکݨ
رفعت عباس
کافی
اساں اپڑاں جنگل دهوتا، دریا اپڑاں مانجها
موراں دی ہے پارت جینکوں ہرناں دی ہے پارت
اسم فاعل
مصادر کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
بھُلݨ
دھارن
ٻلݨ
رفعت عباس
کافی
تیݙے نال محبت وو مکھ اپݨاں چمکاوݨ
اسم فاعل
مصادر کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
پݙݨ
ٹوکِل
پھٹوڑا
ص: اں: مصدر دے اڳوں "اں"دا  لاحقہ ڳنڈھݨ نال اسم فاعل قیاسی بݨدے۔
وَہیرا
لُٹیرا
لڑاکا
پِٹاکا
گانوݨ
رفعت عباس
کافی
رنگ رنگ دے کپڑے پاوݨ گھڑی گھڑی دے میلے وچ
اسم فاعل
مصادر کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
ݙاکݨ
چَڑھیا
غ:   کاّ:
چِڑݨ
لالہ بختیار
thumb|لالہ بختیار لالہ مہری بختیار (اردو: لالہ بختیار) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٩ جولائی ١٩٣٨ء) (ڄَمَّݨ دی جاء: نیو یارک شہر، امریکا)۔ اُوہ ایرانی – امریکی مصنّفہ، مترجم اَتے ماہرِ نفسیات ہَن۔
اسم فاعل
مصادر کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
چھٹاک
ادھلݨ
رفعت عباس
کافی
بوہے باریاں دھو سجنڑ دیاں گلیاں رنگ لگا...
ایں پاسوں  ہیں  جِتھ  جنگل ہے  جِتھ ندی  ہے
پنجاب ایوارڈ واپس کرݨ سانگے (رفعت عباس کیتے ہک نظم)
اپݨی سوچ ناں ویچوں
اسم فاعل
مصادر کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
خرچیل
گ: بعض مصادر معروف جنھیں دے پہلے حرف تے زبر ہووے تاںوَت انھیںکن بݨݨ آلے ݙو حرفی مصدری مادے دے پہلے حرف دے بعد"الف"تے ݙوجھے حرف دے بعد ای "الف"ودھانوݨ نال اسم فاعل بݨدے ۔ جیویں جو
تارا
کھوبھا
کوسا
رِڑھݨ
پین٘ڄا
ن: ایجھئیںمصادر معروف جنھیں دے مصدری مادے دے اخیر ئِ چ الف آندے تاں وت اوندے اڳوں "وا"بطور لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال اسم فاعل بݨ ویندے جیویں جو
بچھاوݨ
کھݙاوݨ
سٹرول
ہنگݨ
ݙنگیرُو
جُثےدےلِنڳ،لِکھت رمضان ارائیں
جُثے دے لِنڳ
کَچھ: بَغل
بِھربِٹے: بھنویں،ابرو
اسم فاعل
اسماں کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
پُکار
مچھی
جُثےدےلِنڳ،لِکھت رمضان ارائیں
جُثے دے لِنڳ
چَم: چمڑا
پُھوکݨاں: مثانہ
پیردی تلی: تلوا
سینہ: چھاتی
ہَاں: دِل
خُچ: گھٹنا
اسم فاعل
اسماں کنوں اسم فاعل قیاسی بݨاوݨ
کھݙاری
مہاری
(iv) الف:
ٹھکور
خرچ
فخر
فخریل
چَرس
دھاڑِل
حاجت وند
مرݨ
تروُ
چَرݨ
دَغا باز
سرمایہ
عالم
آتش گیر
آجڑی
مہاڳی
(xiv) وال:
بھیݙوال
گھاݨی
۲۔ئی: نائی، حلوائی، قصائی، دھݨوائی
سابقے لاوݨ نال اسم فاعل بݨاوݨ
iv: نا: نابینا، ناسمجھ، ناشکرا ، ناقدرا، نامنظور، نااُمید ، نا حق
1۔ فعل ماضی مطلق دا صیغہ واحد غائب تے ’’سابقہ اَݨ‘‘
ݙیکھݨ
پاڑن
چھڑݨ
تُرٹن
اسمائے فاعل سماعی
کَرتݨ
جھالو
قاسم ضامن
غزل
نہ ول کوئی خواب ڈہدے ہیں نہ کوئی تعبیر ڈہدے ہیں
اساں کھنڈ کھیر راہندے ہیں اونکوں کھنڈ کھیر ڈہدے ہیں
کرم کیویں کریندا ہے اوندی توقیر ڈہدے ہیں
نگار حسن زادہ
حیاتی
نگار حسن زادہ آذربائیجان دے دارالحکومت باکو وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِنّھاں دیاں نظماں دا اَݨ ڳِݨت ٻولیاں وِچ ترجمہ تِھی چُکّیا ہِے اَتے اُوہ برطانیہ، اٹلی، جرمنی، کینیڈا، آسٹریلیا، ہنگری، پولینڈ، ترکی، ایران، اسرائیل اَتے روس دے نال دُنیا بھر وِچ ٻولی وٹار چَھپ چُکّیے ہِن۔ اِین٘دے مشرقی طرزِ تحریر نال اِین٘دی شاعری دی ساکھ وَکھری ٻولی دے نال مِلّی جیڑھی تحریراں دی اَنجو اَنج روائتاں کوں رَلین٘دی پئی ہئی۔
قاسم سہاݨی
لکھت دا نمونہ
جندیارنمانی تھی گئی اے
اوندے پچھو
گرِڈ کمپیوٹنگ
گرڈ کمپیوٹنگ اصل وچ ہک گذشتہ طراز (technique) بنام منقسم کمپیوٹر کاری (distributed computing) دی ہی ہک ابھردی ہوئی نویں تے روش جدیدہ (فیشن ایبل) شکل ہے۔ ایں طراز دے پس پشت بنیادی خیال ایہ کارفرما ہے جو ٻہوں وݙا کم ہک ہی جگہ کرݨ دی بجائے ایں کوں منقسم کر کے الگ الگ کئی حصیاں وچ مکمل کر گھدا ونجے تاں نسبتاً سوکھا ہوندا ہے یعنی کوئی کمپیوٹر برنامہ (computer program)، کہیں ہک بہت وݙے کمپیوٹر (کمپیوٹر) تے کرݨ دی بجائے اونکوں اینجھے متعدد چھوٹے چھوٹے کمپیوٹراں تے چلا کے کیتا ونجے جیہڑے آپس وچ کہیں شراکہ (network) دے ذریعہ مربوط کیتے ہوئے ہوون۔ باالفاظ دیگر ایویں آکھ گھنو کہ دنیا وچ کھنڈے ہوئے کمپیوٹراں دا جیہڑا ڄال ہے اوں کوں ایں طرح استعمال وچ گھنایا ونجے کہ ہک بہت وݙا طاقتور ڈھانچہ یا تخیلاتی کمپیوٹر (کمپیوٹر) بݨ ونجے تے ایں ڈھانچے کوں ہک فوقی شمارندے (super computer) دی جگہ تے استعمال وچ گھنایا ونج سکے۔ بنیادی مقصد سستے طریقے نال فوقی کمپیوٹر کاری (super computing) دی صلاحیت و طاقت حاصل کرݨا ہے۔ ݙوجھا وݙا مقصد ایہ ہے کہ دنیا وچ فارغ کمپیوٹراں کوں زیادہ توں زیادہ تصرف وچ گھنایا ونج سکے۔
فوقی نظامت
وسائل دی مقامی نظامت دی طرح طݨابی نظامت الوسائل غیر مرئی طݨاب دے حصول کیتے بہت اہم ہے۔ مقصد ݙوہاں دا ہک ہی ہے یعنی زیرِ انتظام وسائل تے مکمل اختیار دا حصول، لیکن طݨابی نظامت مقامی نظامت توں بہت مختلف تے مشکل ہے۔ کیونکہ مقامی نظامت زیرِ انتظام وسائل تے کلی اختیار رکھدی ہے جبکہ طݨابی نظامت کیتے اینجھا ممکن نی کیونکہ مختلف وسائل اپݨی اپݨی جگہ تے خود مختار ہوندے ہن۔
طݨاب (Grid) دی اہم اقسام
کمپیوٹر کار طݨاب جیویں کہ ناں توں ظاہر ہے ایسا طݨاب، شمارندگی (Computing) دوست ہوندا ہے تے ایں دے کم وچ مواد دی پیداوار یا ترسیل دی بجائے شمارندگی (Computing) دا تناسب زیادہ ہوندا ہے۔
معراج فن 2006
گلوبس ( Globus) طݨابی ارتقاُ دی تریجھی منزل تے پہنچ چکا ہے۔ ڄالی خدمات (Web Services) دے ارتقاُ نے طݨابی خدمات (Grid Service) تے ٻہوں اثر سٹا ہے تے سال 2004 توں طݨابی ڈھانچے دی بنیاد دراصل ڄالی خدماتی وسائل دے ہک جدید دستور تے چاتی گئی ہے۔
عربی زبان
ستویں نمبر تے نجدی عربی ݙوکروڑ،. اٹھویں نمبر تے میسوپوٹامی(عراقی عربی) ڈیڈھ کروڑ،. نانویں ݙاہویں تے یارہویں نمبر تے سنانی عربی، جنوبی لیوتانی(جنوبی شامی عربی) تے تیونسی عربی سوا سوا کروڑ،
او انہاں انتریہ زباناں دے علاوہ ہے،،
عرب اسرائیل جنگ ١٩٤٨ء
اس جنگ وچ اسرائیل دے 6 ہزار 373 باشندے مارے ڳئے جنہاں وچ 4 ہزار فوجی تے باقی شہری ہن۔ عرباں دے جانی نقصان دے حتمی اعداد و شمار اج تک معلوم نی تھی سڳے تاہم ایہ تعداد 5 توں 15 ہزار دے درمیان ہے۔
قاصر فریدی
سرائیکی شاعری
جیڑھا ڈیوے ادراک بیان کتھوں آناں
بے سملا بے عملا سامان کتھوں آناں
آذربائیجان میں خواتین
آذربائیجان وِچ زنانیاں (اردو: آذربائیجان میں خواتین) (انگریزی: Women in Azerbaijan) برائے ناں طور تے مرداں دے برابر قنُونی حقوق حاصل کرین٘دیاں ہِن۔
دَھندّا کرݨ
دھندّا کرݨ جُرم دے بجائے ہِک انتظامی جُرم ہِے اَتے اِین٘دا سزا ١٠٢ ڈالر (١٨٨ اے زیڈ این) تئیں جُرمانہ ہِے۔ دَلّیاں اَتے کوٹھے دے مالکاں کوں چِھی ورھیاں تئیں قید دی سزا تِھی سڳدی ہِے۔
روندے ٹُردے راہاں
اساں زندگی دا وݙا حصہ یا تاں اپݨی ذات دے کہیں نہ کہیں پہلو دی تسکین اِچ گزریندے ہیں یا اونکوں وِندلاوݨ بلکہ زیادہ وݙا حصہ زندگی کوں وِند لاوݨ وچ گزریندے ہئیں۔ وند لاوݨ دا لفظ ایں واسطے استعمال کیتے جو بالفرض جیڑھی شے دی اساں خواہش رکھیندےہیں یا اوندے نال ذاتی تسکین دے جیڑھے ممکنات ساݙے پیش نظر ہوندن او اکثر پورے نہیں تھیندے،کیوں جو ایندے حاصل تھیوݨ نال تہاݙی ذات ملکیت وچ تاں اضافہ ضرور تھیندے پر اوندے نال ٻئیں وی ٻہوں ساریں شئیں دی ضرورت ودھ ویندے ہے۔ تے اُ٘نہیں شئیں دے بغیر حاصل شدہ تہاݙے اندر ہک نویں ادھورے پن کوں جنم ݙیندی ہے تے جیوݨ تسکین تے وِندلاوݨ دے ہک نویں چکر وچ پئے ویندے تے بندہ Ecstasy تےagroy  دے ازلی چکر وچ دوبارہ واپس آویندے۔ بندے جیڑھے چیز دے حصول کیتے زندگی دا پتہ نہیں کیتا وݙا حصہ گزار ݙتے کھونٹی دے ٹنگیے اوں کوٹ کنوں زیادہ حیثیت نہیں جیڑھا سیالا گزرݨ دے بعد گر میں دے کپڑیں دی جاہ ملی کھڑا ہوندے۔ اپݨی شخصی تسکین کیتے جیڑھی سفاکی تے چھوٹے پن دا شکار اساں تھیندے ہئیں اوندا حساب کیتا ونڄے تاں او زندگی دے اوں چھوٹے کنوں چھوٹے لمحے دے برابری وی نہیں ہوندا جیڑھا اساں نچنت تھی کے گزاریا ہوندے۔ خواہش تے محرومیں دے جیڑھے دوزخ وچوں گزر کے اساں زندگی وچ جیلڑھی ہک چھوٹی جہیں سہولت حاصل کرݨ وچ کامیاب تھیندے ہیں او اوں جن دی کار لہے جیندا ہک سر کپ گھنو تاں لڳے اوں جاہ تے اوندے ٻئے چار سر نکل آندن۔ آخر گو تم اینویں تاں نہ آکھیا جو بندہ دا ݙُوکھ کینویں ختم تھی سڳدے جبکہ اوندا کل وی اوندے اَڄ وچ شامِل ہے۔ شئیں دی تھوڑی دی بے چینی،شئیں دی زیادتی بےچینی کنوں مخلتف کائنی۔ آخر ساݙا بابا جنت وی وی تاں خوچ نہیں رہ سڳیا۔ میاں محمد بخش دی اے لائن کیݙی خوبصورت ہے۔ وِچھڑیئے روندے، مِلدے روندے، روندے ٹُردے راہاں
ستی چمامہ سویرطنو
کَم کار آلی حیاتی
اسلامی تنظیماں دے نال سنڳت اِنّھاں دی حیاتی دے اَغاز وِچ ای شروع تھی ڳئی ہئی۔ اِنّھاں نے محمدیہ ہائی سکول وِچ تعلیم حاصل کِیتی اَتے ١٩٦٥ء وِچ عیسیہ دی یوتھ وِنگ دی چیئرمین بݨ ڳئی۔
ݙو حکایتاں
ہک ڈینہ اساں درخت توں اوندی منشا پُچھی ' درخت اگوں کھل پیا ' تساں میڈی منشا میڈے دوستیں توں پُچھو ' چیڑی توں گالھڑ توں
چیڑی آکھیا درخت دا خواب اے اوہ دریا اینجھا بنڑ ونجے '' لوکیں کوں جیڑھا مونڈھے تے پار پُچاوے ' بیڑی دی کوئی لوڑ نہ ہووے "
سجاد حیدر پرویز دی سرائیکی ادب ٹور تے پندھ
تحقیق دی رو نال زبان تے اسلوب کوں بنیادی حیثیت حاصل ہوندی ہے ۔ جیندے وچ لفاظی، مبالغے یا مدح دی گنجائش نھیں ہوندی، اینویں تجزیاتی مطالعے وچ وی ہیئت دے نال نال موضوع دی تازگی بارے تنقیدی رائے، تحقیق و تنقید نگار دے کم کوں مضبوط بݨیندی ہے۔
ݙو جون دے تانگھی
ماشا اللہ اج چھنڑ چھنڑ اے یکم جوناے سبھائیں ڈو جوناے اڈت دا ڈیہنہ اے توھاکوں یاد تیں ھوسی پیا ہر سال ہیں ڈیہنہ کوں ریلی کڈھدوں اوہو ڈیہنہ وت سویلے اگئے توھاکوں پتہ تیں ھ پیا اساں ہرسال ہمیشہ اے ریلی کیوں کڈھدے اوں اساں اے ریلی ایں گالھوں کڈھدے اوں ہیں ڈیہنہ ساڈے سونڑھیں شہر ملتان کوں ہک ظالم انسان رنجیت سنگھ ناں دے بندے نے اکیں ملتان کوں تہس نہس کر ڈتے ساڈےسرائیکی لوکیں کوں گاجر مولی الی کار ڈگلیس خون دی ھولی کھیڈیئے ساڈے سرائیکی عورتیں دی عزت تار تار کرنڑدی کوشش کیتی اس ساڈیں عورتیں اپڑیں عزت بچاونڑ سانگے اگلے زمانے ملتان اچ کھو ھوندے ھن ساڈیں تریمتیں اپڑیں عزت بچاونڑ سانگے انہیں ہنائیں کھوہیں اچ ٹپے کھا کھا کھو بھر ڈتن پر اپڑیں عزت بچائی نیں ایں بدبخت رنجیت سنگھ اینجھی بربریت قتل و غارت گری مچائی اے اج وی ملتان اچ ڈو جاہیں ہوندی قتل وغارت گری دے ناں نال مشہور تھی گئین ہک جاہ داناں چوک شہیداں ڈوجھی جاہ داناں خونی برج دے ناں نال اج وی ملتان دے مشہور چوک ان بی وڈی گال ہوں ویلھے والی اے ملتان نواب مظفر شہید جیرھا سرائیکی وسیب دی ریاست دا بادشاہ ھا جیندا ملتان الے قلعے تیں گھر ھا اتھاں ایں رنجیت سنگھ نے اپڑیں فوجیں کوں حکم ڈتا نواب صاحب کوں اکھو میکوں اپڑیں تخت تاج دیاں چابیاں میڈے حوالے کرے یا جنگ منظور کرے سرائیکی ریاست دے بادشاہ نواب مظفر شہید نے ہتھیار نہ سٹیئے جنگ کوں ترجیح ڈتی ہتھکڑیں پانونڑ کوں ترجیح نہ ڈتی جان کوں پیارا نہ کیتس جنگ قبول کیتی مرنڑ قبول کیتس سو نواب صا حب وڈی بہادری نال اپڑیں وسیب اپڑیں دھرتی مٹی دی جنگ لڑیا اپڑیں بالیں بچیں سودھا پورے خاندان سمیت شہید تھی گیا ایں حق سچدے ہیرو اپڑیں مٹی نال وفا کرنڑالے انسان دا سباہیں ڈوجون کوں خراج اے تحسین پیش کریسوں رنجیت سنگھ دی مزمت کریسوں اور رنجیت دا پتلا سڑیسوں چنگیاں قوماں اپڑیں ہیروز کوں یاد رکھیدین تساں وی امید اے سارے سرائیکی لوک ڈوجون الی ریلی اچ سبھائیں اڈت سویلے نوں وجے سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی خدابخش چوک حمید اصغر شاہین روڈ پل ڈاٹ دے نال پوادھو سویلے تشریف گھن اوسو ماہ رمضان اے ٹائم دا خاص خیال کریسو توھاڈی وڈی مہربانی ھوسی اساں توھاڈے بھالے اچ ھوسوں۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔سردار محمد افضل خاں ملکانڑیں سربراہ پاکستان ملکانڑیں اتحاد۔محمد اسلم خاں ملکانڑیں۔ سجاد خاں ملکانڑیں صدر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔ذوالفقار خاں ملکانڑیں صدر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی تحصیل ڈیرہ غازیخاں۔فرخ زمان خاں ملکانڑیں ۔عمار یاسر خاں ملکانڑیں۔حمادرضا خاں ملکانڑیں۔راول خاں ملکانڑیں۔عنصر عباس خاں ملکانڑیں۔خرم خاں ملکانڑیں۔اکبر خاں کھوسہ چیف ار گنائزر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔ ابوا لحسن خاں لغاری چیف کواڈی نیٹر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔سردار عبدالحئی خاں چانڈیہ۔صغیر خاں احمدانی سرائیکی رہنما۔ڈکٹر احسان خاں چنگوانی نقشہ اے سرائیکستان دے خالق۔ مرشد سید نعیم الحسن شاہ صاحب سرائیکی دانشور۔شاعر اے سرائیکستان جمشید خاں کمتر صاحب ۔شاعر اے انقلاب عاشق خاں صدقانی۔بیبی طاہرہ کلثوم صاحبہ صدر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی خواتین ونگ۔نکوشیخ سرائیکی رہنما۔ رانا محمد اکرم خاں ایڈوکیٹ۔ سردار محمد سلیم خاں غزلانی۔ قیصر خاں ملکانڑیں ترجمان پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ۔ماہتاب خاں ملکانڑیں صدر یوتھ ونگ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔امجد خان ملکانڑیں صدر تحسیل کوٹ چھٹہ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔ سید عنصر عباس عظیمی کونسلر صاحب۔علی عمران شاہ صاحب۔ ملک ظفر اقبال کھنڈوا۔ ھدایت خاں چانڈیہ ملک محمد اکرم بھٹی۔عمران لکی صاحب صحافی۔یونس خاں ماچھی۔
قاسم جعفری
ݙوہڑے
تہاڈے کیتے ہؤئے وادھے یاد آ جاون۔ساہواں دا سلسلہ رک ویندا
کائنات دےسکھ تیرےقدمی رکھ کے۔تینوں کر انمول نہ چھوڑاں
3 واری فیل ایں میڑک چوں۔کہڑا توں کوئی ایس۔ایچ۔او ایں
ساڈا غربت نال جو باہنڑ کھلونڑ اے۔تائیں ہر کوئی لاہندا بھاراں تے
۔۔۔قاسم جعفری-7
جس رات نوں قاسم نکھڑے ہاسے۔اس رات دا موسم آیا ائی
میرا ڈھول سکول دی وردی وچ۔ہئے لگدا ڈھیر نواب اے
ہر سال سکول اچ فسٹ اوندا ائے۔ایڈا لائق ذہین جناب اے
بنڑے اعلی افسر ڈھول میرا۔ائے میرا قاسم خاب اے
تیرے سامنڑے ہو خاموش ویںندن۔کجھ لفظ زبان تے آ کے
ہتھ رکھ کے تیری گردن تے۔ہونٹاں نوں چاواں رکھاں
اٹھے ویلے قاسم راہندا ہاں ۔میں تیرے سجنڑ دھیان اچ
ہکلاپے عمر گھٹا چھوڑی۔تیرے نال منیوانڑاں چاہناں
پہلے دن تو ائی بھولے کملے دل نوں۔ہا رکھڑاں پیر سنبھل کے
تساں سکھ دی سیج تےسونڑ دے عادی۔میں کردا کدنڑ آرام آں
میرا سکھ تے چین قرار وی توں۔میرا ماہی وی توں میرا یار وی توں
کسے سجنڑ تو سجنڑ  حیاتی ساری ۔نہ ہووے  قطعن  جدا اے
لجپالیاں دی رہی زندگی ساری۔میرےپیرؑ دے سر دستار اے
میں نوکر قاسم غازیؑ دا۔میرے گھر تے علم سنوار اے
میری نیت تے جے تن شک ہووے۔کسے موڑ تے من آزما لے
۔۔قاسم جعفری۔۔29
اج دل ائے تیرے حسن اتے۔میرا ڈھول کتاب چاں لکھاں
ناکام زلیل خوار ہوندا۔ساری زندگی بے استاد اے
اساں قاسم دستک دیندے ٹر گئے۔تساں لوگ شریک ہسا لے
۔۔۔قاسم جعفری۔۔۔36
لتاں قاسم کچیاں جاہئیں تے رکھ کے۔کمزور جئی بنیاد نہ بنڑ
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
میرے جگر تے بے پرواہیاں دے۔جند جیوی خنجر چلاؤں ایں
پیا بعد  جناب  دے نبھدا ائے۔میرا  پل پل ڈھول عذاب اچ
انشاءاللہ عید اکھٹیاں نبھسی۔بائیں بائیں اچ قاسم پا کے
بیلاروس وِچ زنانیاں
اَبادی
٢٠٠٠ء وِچ بیلاروس دی ٥٣ فیصد اَبادی زنانیاں اُتے مشتمل ہئی۔ بیلاروسی زنانیاں دی ٢٠١٧ء دی تخمینی اوسط عمر ٤٣.١ ہِے۔ زیادہ تر بیلاروسی زنانیاں دی عمر ٥٢ توں ٥٤ دے وِچالے وِچ ہون٘دی ہِے۔
عرفان حاشر
نمونہ کلام
توںوی تاں خدا ہئیں پیا اجاں میڈے شہردا.
بھل ہک دفعہ تھئ ہئ ولا کون کریندے.
او روز رانجھے دے قصے گھڑ تے ساکوں کوہیجڻ تے پیل ڋیندے
مَر ونڃیجے
حدیں تیڋیں دی بَھر دے اوڋھر جے بُت جُڑیجے تاں مر ونڃیجے
ݙو قومی نظریہ
جنگ آزادی 1857ء دے ١٠ سال بعد علی گڑھ مکتب فکر دے بانی سرسید احمد خان نے ہندی اردو جھگڑے دت باعث 1867ء وچ جو نظریہ پیش کیتا، اینکوں اساں ݙو قومی نظریے دے ناں نال ڄاݨدت ہیں۔ اس نظریے دی آسان تشریح ایویں تھی سگدی ہے کہ اس دے مطابق نہ صرف ہندوستان دے متحدہ قومیت دے نظرئیے کوں مسترد کیتا گیا بلکہ ہندوستان ہی دے ہندواں تے مسلماناں کوں ٢ الگ اور کامل قوماں قرار ݙتا گیا۔ انڈین نیشنل ازم تے یقین رکھݨ والیاں کیتے ݙو قومی نظریہ صور اسرافیل بݨ کے گونجا۔ ساݙی شاہراہ آزادی تے ٢ قومی نظریہ او پہلا سنگ میل ہے جینکوں مشعل راہ بݨا کے مسلمانان ہند بالآخر 1947ء وچ اپݨی منزل مقصد کوں پاوݨ وچ سرخرو تھئے۔
عرفان قادر
نمونہ کلام
میکوں صاحب دے ڈْو کتّے دَھویندیاں شام تھی ویندی
الف انگور، بے بکری، تے پے پَکھا تاں پڑھ گھندِن
ہمیں ساگ کا دیگچہ پکاتے ہوئے شام ہو جاتی ہے
میں کوئ شاعر تو نہیں جو پلک جھپکتے شعر نکال حاضر کروں
تمھاری غزلوں کی پیروڈی بناتے ہوئے شام ہو جاتی ہے
ڈائری دا پنا 49
ڈائری دا پنا : 49
رفیعہ عباسی (غ۔ م)
جمن دی جاہ:
سعید آباد۔
ادب دی صنف:
افسانہ۔
روجھاݨ مزاری
روجھاݨ مزاری سرائیکی وسیب اچ صوبہ پنجاب دی جنوب وچ آخری تحصیل دا شہر ہے۔ آبادی دے لحاظ نال ضلع راجن پور دی سب توں چھوٹی تحصیل روجھاݨ مزاری دا ہیڈ کوارٹر وی ایہو شہر ہے۔ سابق نگران وزیراعظم میر بلخ شیر مزاری دا آبائی شہر ہے۔ ایں شہر کوں "خیمیاں دا شہر" وی آکھا ویندے۔ ایہ شہر اپݨے ضلعی ہیڈ کوارٹر راجن پور توں 70 کلومیٹر جنوب وچ واقع ہے۔ ایندا قریب ترین شہر کوٹ مٹھݨ ہے۔ ایہ علاقہ خطے دا پسماندہ ترین ہے۔ اتھوں دی مقامی تے اکثریتی زبان بلوچی تے سرائیکی ہے۔ مزاری قبیلہ، بلوچ قبائل دی ہک شاخ ہے تے سردار میر بلخ شیر مزاری ایں قبیلے دے تمندار ہن۔ روجھاݨ شہر انہاں دا آبائی شہر ہے۔ ایں لحاظ  نال مزاری قبائل وچ ایں شہر کوں مرکزی حیثیت حاصل ہے۔ مزاری قبیلے نے جݙݨ خانہ بدوشی ترک کر کے پہاڑاں توں میدانی علاقیاں وچ سکونت اختیار کرݨا شروع کیتی تاں روجھاݨ ہی انہاں دا پہلا پڑاؤ ہئی۔
تحصیل خان پور کٹورہ
اے ضلع رحیم یار خان دی ہک تحصیل اے جیندا صدر مقام خان پور ہے۔ اے تحصیل کہیں دور اچ ضلعے دا درجہ رکھدی ہئی۔ ہݨ وی خان پُور دی سابقہ ضلعی حیثیت بحال کرݨ دا مطالبہ موجود ہے۔
تحصیل بہاولنگر
تحصیل بہاولنگر، ضلع بہاولنگر دے پنج تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ ۔ ایں تحصیل دا صدر مقام بہاولنگر ہے۔ ایندے وچ 31 یونین کونسلاں ہن۔ اتھاں ڄٹکی زبان تے پنجابی ٻولی ویندی اے۔
اسم حاصل مصدر
تعریف: او اسم مشتق جہڑا جو مصدر دی حالت، کیفیت یا اثر کوں ظاہر کرے۔ جہڑا مصدر کن بݨیا ہویا ہووے تے جیندے وچ مصدری معنے پاتے ون٘ڄن ۔ جیویں جو تھکݨ کن تھکیڑا لکھݨ کن لکھت یا لکھائی، دھانوݨ کن دھانوݨی تے اُسارݨ کن اُساری وغیرہ۔
اسم حاصل مصدر بݨانوݨ دے قاعدے:
بچھانوݨی
اَڑی
بھڑݨ
مستائی
وکِݨ
نمرݨ
بکݨ
چنگھݨ
ٻرڑانوݨ
شُکاٹ
رووݨ
کُرلاٹ
ہنڈھݨ
ہنڈھیپا
ݙیپا
اَلاݨاں
آند
پِن٘ڄݨ
چرکݨ
مروڑݨ
لندھوڑݨ
ٹَلݨ
روک
کوک
ٹوک
آنوݨ
اُدھال، اُدھلا، اُدھالا، اُدھلیپا
ݙو مہان سوجھوان
تخت پنجاب تے اوندے کرتے دھرتے سرائیکی زبان کوں پنجابی دا لہجہ آکھ کے سرائیکی وسیب دے وسائل تے اپنڑاں قبضہ ھمیش واسطے جماون چاہندن. جے پنجابیاں کوں اپنڑی زبان نال پیار ھوندا تاں او اپنڑے سکولاں اچ اپنڑے بالاں کوں پنجابی پڑھیندے پر او ایں خوف کن اپنڑے بالاں کوں وی انہاں دے بنیادی حق مابولی اچ تعلیم کن محروم رکھدن جو ول تاں سرائیکی وی ایہو مطالب کر ڈیسن تے پنجاب دا وسعتی نظریہ ویندا تھیسی.
اسم حاصل مصدر
کَپ، کَپا، کاپ، کاپا، کپائی، کاپی
ݙو مہان سوجھوان
. کاش انہاں پنجابیاں کوں سمجھ آندی جو "سرائیکی قومی تناظر" کتاب دے لکھاری محبوب تابش جنہاں اپنڑیں ایں کتاب اچ سرائیکی دھرتی دے وسائل دی لٹ دا مقدمہ لکھئے کیا او ورلڈ پنجابی کانگریس یا تخت پنجاب دے کہیں بئے لوبھ کوں قبول کریسی تے تہاڈے سڈ تے حاضر تھیسے؟ رفعت عباس سئیں بجافرماۓ جو. . . نواں ہک نروار کریجے مر تے جی دا رفعت
رفعت عباس، پورھیا رمضان آرائیں
لحظہ لحظہ گُم تھی ونجوں، ول ول جھمریں پانووں ساڈا سب کجھ نال اساڈے جتھاں دیرا لانواں
عرفان محمد
ݙوہڑہ
ساڈے نال الا ساڈے کولوں بہہ تیکوں سوہنڑاں ہوڑاں کوئی کینی
ہکو تیڈی دید دے پیاسے ہئیں ساکوں ہور تاں سوڑاں کوئی کینی
شعر
اساں ایں ڈیہدوں تیڈے منہ دو چن
(عرفان محمد)
غزل
میڈے پورے سچ کوں کھا گئے
بانہہ کوں ونگیں دا بار کیا اہدے
میڈی وستی تاں کھا گیا ہے ہنڑ
جیکوں نفرت ملی ہے صدیاں دی
نہ کھڑدے ہئیں ... نہ ہَلدے ہئیں
آ رات دے وات ابھردے ہئیں
مذکر مؤنث
٤۔ اسم مصغر بݨاوݨ کیتے "ی" لڳدی ہے مثلاً دبلا (ݙبہ) کنوں دبلی
سرائیکی شاعری دا ارتقاء وِچ تنقید تے تحقیق
مصنف کتاب دے ابتدائیے وچ مہاگ دے عنوان نال لکھدن:
عرفان نسبت
ڄم پل
لیاقت پور نال تعلق ہے۔
نمونہ کلام
اے اضلوں قسمت ماریے ہن
تیݙے پیر گئے جل تیکوں یاد آساں:
ھر .نسبت. سر دے سائیے کوں
اسم مفعول
مفعول تے اسم مفعول وچ فرق
۵۔مفعول او اسم جامد ہوندے جہڑا جو جملے ء ِچ کݙاہیں تاں
اسم مفعول بݨاوݨ
ݙٹَھل
کھڑاویں
بھکاویں
مانگویں
تولواں
بھُنا ہویا
سݙیجݨ
پرنیوݨ
زیب النساء
ڄَݨ پَل
زیبُ النساء ("زنانانیاں دا سُݨھَپ")، شہزادہ محی الدین (اڳّوں ون٘ڄ تے شہنشاہ اورنگزیب) دی سبھ تُوں وݙّی دھی، شادی دے ٹھیک نو مہینیاں بعد، ١٥ فروری ١٦٣٨ء کُوں دکّن دے شہر دولت آباد وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِنّھاں دی اَمّاں دلراس بانو بیگم، اورنگزیب دی پہلی ذال اَتے چیف ٻیلی ہَن اَتے صفویڈ ایران (فارس) دی حکمران سلطنت دے مہان٘درے ٹَٻَّر دی شہزادی ہَن۔ زیبُ النساء اپݨے پِیؤ دی مَن بھان٘دی دِھی ہئی۔
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
پڑھَݨ
ݙلک
وَٹݨ
11۔ بعض مصادر دے مصدری مادے دے بعد’’تی‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھ ݙیوݨ نال
دھانتی
منݨ
نترݨ
وِسارا
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
2.شاعر تے مچھیرے دی حکایت
اوہ ڈینہوار تے اج دا ڈینہ شاعر کوں مچھیرے کیتے روز ہک نواں بیت بناونڑا پوندے.
مرتضیٰ ناظر
نظم
میڈی فکر اسمان کوں رَل گئی اے
زینت النساء
حیاتی دا احوال
زینت اپݨے سبھ تُوں نِکّے مَترائے بِھرا محمد کام بخش دی حمایتی ہئی، جین٘دے کِیتے اُوں کئی واری اپݨے پِیؤ تُوں معافی حاصل کِیتی، بھان٘ویں جو اِین٘دا بِھرا عظم شاہ کُوں اِنّھاں کِیتے تَکڑا اَݨ بھان٘دا پَن ہئی۔ زینت اپݨے پِیؤ اورنگزیب عالمگیر دی اَخِیرلے دورِ حکومت دی کَلّھی ٻیلی ہئی ادیپوری محل وِچ۔ دکّن اُتّے حملے دے وِچالے اُوہ اپݨے پِیؤ دے فوت تِھیوݨ ١٧٠٧ء تئیں اہم مشیر وی ہئی۔ اُوہ کئی ورھیاں تئیں این٘دے بعد وی جِین٘دی رہی، ہِک عظیم عمر دی جِین٘دی یادگار دے طور تے اپݨے جانشیناں دے احترام توں لُطف چین٘دی رہی۔
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
7.لالٹین دی مچھی
ہک مچھی لالٹین وچ رہندی ہی'جیڑھے ویلے لالٹین بلدی اوہ چمنی وچ تردی ہئی'اِتھاہوں ساکوں ڈَس پئی جو بھاہ کینویں پانڑی بنڑ ویندی ہے.
مرتضیٰ ناظر
ݙوہڑہ
راہ راہ لینــــدے راہ رول ݙیندے راہ نال مقابلے نہ کر
کافی
ہک من آپنڑاں مار تے نچدے
ہک پاگل ہے جانڑنڑ والا
ہار تے جیت وسار تے نچدے
اکھیاں دے وچ طور تجلہ
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
لَہݨ
لتھا
مرتضیٰ ناظر
کافی
لب تیں جاری اللہ اللہ
تس نئیں رکھدا سینے ناظر
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
چھَپݨ
چھتھا
ݙوہݨ
ݙدھا
وُٹھا
رُسݨ
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
8.کانٹیو دی بیر
بیر اوندے قد کولوں ہک قد بیا اُچی'ساوے پَتر وِساکھ اچ پیلے تھیندے پئے'کئی پَترے وچوں پورے پیلے ہک پترے کوں اوں ہتھ اپنڑا لایا ہِے اوہ بھوئیں اُتے ڈَھیہ پیا'کروڑاں زمانیاں دے کروڑاں جاہیں دے ایں پِھیر وچ ہک پَترا اوندے ہتھیں دا تانگھی'اوں بیر کوں نام اپنڑا ڈسیا شہر اپنڑا ڈسیا تے بہوں ساریاں دل دیاں گالہیں'اوں بیر کیتے دعا کیتی تے ونجن لگا'بیر اوندے کُرتے کوں پکڑ گھدا'اوندا نیلا کڈھائی والا کُرتا بیر اپنڑے کنڈیاں نال جَھل گھدا'اوہ رُکیا تے کِھل پیا'پنج ست کنڈے اوندے چولے وچ لتھے ہوئے'ایں وڈے اسمان تلے ایہ سانگا اونکوں سوہنڑا بہوں لگیا'اوں بیر کوں محبت نال ڈِٹھا تے ہولے ہولے کَنڈے چُھڑوائے'اوں بیر کوں ڈِٹھا روانہ تھی گیا
9.خلیل کنبھار
اساں اوندی شاعری کوں مِلنڑ کیتے پُجے'ساڈا خیال اوہ مِٹھی وچ مِلسی پر اوں ڈینہوار اوہ عمر کوٹ ٹکری'اوہ چَمکنڑی ہک شے وانگوں چَمکی تے گُم تھی گئی'اساں راتیں مانی کھاہدی'گالہیں کیتیاں سم گئے'سویلے شیو کیتی'نویں کپڑے بدلے تے ننگر پارکر ٹُر پئے'گوڑی مندر اساں مُڑے تاں کِھل پئے'اوندی شاعری کَنڈی نال بدھیاں رنگلیاں لیراں وچوں بکھی'اساں تکھے تکھے بَھجے اوہ لیراں پچھوں لُک گئی 'اساں اِتھاں فوٹو کڈھے'شاعری دا فوٹو پر کون کڈھے'اگوں بھوڈے سَر گئے تاں مور پیا نچدا ہا'اگوں کارونجھر گئے تاں شام پئی لاہندی ہئی'اساں رات ننگر پارکر سُتے
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
سُکݨ
ݙکاّ
پھِٹاک
مردی غیرت
جتھو تک میکوں یاد ھے سب توں پہلے بیغرتی دا فتوی اوں بندے تے لگا ھا جئیندے گھر ریڈیو وگدا ھا ساری وستی آلے ہر جھوک وساخ ہنباہ تے بیھ کے اُوں بندے تے لعنتاں بھجیندے ہن جو دھریں بھینڑیں دے ادھ ءچ بیھ کے ریڈیو تے گانڑے سُنڑدے ،خیر وقت پاسہ وٹایا ساڈے ہتھیں سانیو ٹیپ آیا ٹیپ وی اینجھا آیا جو اوکوں اینجھا سجائ ودے ھوندے ہن جیویں اجکل پٹھانڑ آپڑیں ٹرک کوں سجیندن.
رفعت عباس ہوراں دے حکایتاں
15.بگلے دی حکایت
"میں اِتھاں بھوئیں کیتے مینہ گِھننڑ آیاں " بگلے آکھیا. حکایت
16.اوہ لالٹیناں کٹھیاں کریندا ہا
پچھلے ویڑھے توں پڑچھتی توں اوں ترے چار لالٹیناں کٹھیاں کیتیاں ' پرانڑیاں ایہ لالٹیناں کمرے وچ کتاباں نال اوں رکھیاں ' ما اوندی کوْڑیجی " ایہ کاٹھ کباڑ توں کِتھوں کڈھ آئیں " ہمسائیاں سنگتیاں سَکیاں دے گھروں اوہ ہَنڈیاں پرانڑیاں لالٹیناں منگ آوے ' فریم کوں چمنیاں کوں دھووے چمکاوے ' ما اوندی کْوڑیجے تے پیو تانڑیں گالھ ایہا پُج گئی ' پیو اونکوں لکڑ دی الماری ہک گِھن ڈتی شیشے پوا ڈتے ' الماری بہوں وڈی تے ڈو سو لالٹین پورے ما گئے ' الماری وچ ساوے رتے کٹھے گلابی نیلے لالٹین ' اوہ وَٹ گھتے تیل پاوے کہیں کہیں ویلے لالٹیناں روشن کر ڈیکھے ' لوک اونکوں لالٹیناں آپے ہُنڑ ڈے ونجن ' الماری دے اُتے وی لالٹیناں ' پیو اونکوں بئی الماری گِھن ڈتی ' اوہ شہر دے کباڑیاں تانڑیں ونجے ' مقامی انگلینڈ دیاں فرانس دیاں جرمنی لالٹیناں گِھن آوے ' سَئہڑ جیڈیاں بطخاں جیڈیاں نِکے نِکے بالیں جیڈیاں لالٹیناں کٹھیاں اوہ کر گھنے ' وچوں کوئی لالٹین بھیڈ جیڈی پِچھوں اوندے ٹُر پووے ' اوہ جتھوں لنگھے لالٹیناں پِچھوں اوندے وَگ پوون ' پیو اونکوں بئی الماری گِھن ڈتی وت بئی الماری گِھن ڈتی ' الماریاں کمریاں توں برانڈے تانڑیں ویڑھے تانڑیں آ گیاں ' وت اونکوں لالٹیناں رکھنڑ دا ڈا عجب ہک آ گیا ' اوہ اَنڑ ڈِٹھیاں جاہیں تے لالٹیناں رکھ گِھنے ' جنگلاں دیاں جالیاں, دریاواں دیاں درازاں , پانڑی دیاں پوڑیاں , ہوا دے ہتھ تے بدلاں دیاں باریاں لالٹیناں رکھنڑ دی جاہ ' ایہ دنیا اوندے کیتے ہک بتی خانہ بنڑ گئی
17.حکایت دا باغ
(کُنجیاں دا گُچھا)
22.رِگ ویدوں باہر
رِگ وید وچوں ہک جَنڑا ہک دیوی ہک دیوتا باہر آئے ' جواری, رَتڑی تے اِندر'تریہے ہک گوٹھ وچ لتھے
اسم مفعول
اسم مفعول بݨاوݨ
مردا
اپھریندا
21۔ متعدی مصادر دے مصدری مادے دے بعد’’ݨاں‘‘ دا لاحقہ ڳنڈھݨ نال
22۔ مصادر کن بنݨ آلے کجھ بے قاعدہ اسمائے مفعول
مُلارݨ
ٻدھیلو
ڄاپݨ
چاٹا
رَکھݨ
مدثر بھارا
٭مُہاڑا٭
آخر اچ آہدا ہا جو
اوہ ُمہاڑا مکُ ویندا ہا
کافی...... مدثر بھارا
جیندے پکھی سوہنڑے لگدن،فوٹو چھک ڈکھیسوں
واہندے دریا سکدے پئے ہن،ایندی رپٹ لکھیسوں
*کرونا دے ویلے دی محبت*
اساں مُونجھے ہاسے بہوں ڈینہ توں
ساڈے چوں پاسوں گُستان کوئی
ایویں ایہہ ویلا وی لنگھ ویسی
ایویں ولدا مِیل اچ نِت ویسوں
مدثر بھارا
٭نظم٭
ایہو عشق مَٹھا ساکوں نِت ملدے
نصر اللہ خان ناصر دی تحقیق
ایں مقالے "سرائیکی شاعری دا ارتقاء" دی اہم خصوصیت سرائیکی شاعری دی تاریخ دا ارتقاء‘ ایندا تسلسل اتے روایت دا تصور ہے۔ ادبی تاریخ وچ روایت دے ارتقاء دی جو صورت بنڑ دی ہے اتے روایت جینویں ہک دور کنوں ݙوجھے دور وچ شامل تھیندی ہے مقالہ نگار نے اوں شعری ارتقاء دی صورت کوں بخوبی واضح کیتے۔ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر نے ایں تناظر وچ سرائیکی خطے دے سیاسی، تہذیبی ، ادبی ثقافتی تغیّر وچوں جھات پیندے ہوئے سرائیکی شعری ادب دیاںخوبیاں اتے تجزیئے دا فریضہ، تاریخی بصیرت توں کم گھندے ہوئے انجام ݙتے، ڈاکٹر تبسم کاشمیری اپݨے ہک مضمون "ادبی تاریخ کی تشکیل نو کے مسائل" وچ لکھدن:"'ادبی تاریخ دا مورخ، ادبی تاریخ دے تاریک ادوار، روشن کریندے اتے ایہہ جگمگاہٹ اوندی بصیرت پیدا کریندی ہے ایں کیتے میںایں نظریئے دا قائل ہاں جو ادبی تاریخ کوںصرف حقائق اتے ایندے متعلقہ مباحث نال ای نھیں الجھناں چاہیدا، اونکوں اپݨے مطالبات نال تاریخی بصیرت وی حاصل کرݨی چاہیدی ہے'""سرائیکی شاعری دا ارتقاء" اپݨے مواد اتے ضخامت دے حوالے ٻہوں متاثر کریندی ہے مگر وت وی اینکوں سرائیکی زبان و ادب دی مکمل تاریخ نی آکھ سگدئے۔ کیوں جو ایہ صرف سرائیکی شاعری دے جائزے اتے مُحیط ہے جاں جو کوئی وی ادبی تاریخ شاعری دے نال نال نثر نوںبغیر مکمل نی تھی سگدی۔ ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصرؔ ہوراں اپݨا  تحقیقی کم ’’ سرائیکی شاعری دے ارتقاء‘‘ دی صورت وچ کما حَقّہُ دستیاب مآخذات، تذکریاں،رسائل، جرائد، مخطوطات، ریڈیو پاکستان دی آرکایٹو سائونڈ لائبریری توں برابر استفاد کیتے۔
غزوۂِ بدر دے اسباب
اسلام نے مکہ دی سرزمین تے اعلان حق بلند کیتا تاں معاشرے دے مخلص ترین افراد ہک ہک کر کے داعی اسلام دے ہتھ تے بیعت کرݨ لڳے۔ او لوگ جنہاں دے مفادات پراݨے نظام نال وابستہ ہن، تشدد تے اتر آئے، نتیجہ ہجرت دی صورت اچ سامݨے آیا۔ لیکن تصادم اوندے باوجود وی ختم نہ تھیا۔ اسلام مدینہ وچ تیزی نال ترقی کریندا پیا ہئی تے اے ڳال قریش مکہ کیتے بہت تکلیف دہ ہئی تے او مسلماناں کوں ختم کرݨ دے منصوبے بݨیندے رہندے ہن تے مسلمان ہر وقت مدینہ تے حملے دا خدشہ رکھدے ہن۔ اوں صورت حال دی نزاکت دا اے عالم ہئی کہ صحابۂِ کرام ہتھیار لا کے سمھدے ہن تے خود حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم وی ایں طرح دی حفاظتی تدابیر اختیار کریندے ہن۔
لبنیٰ آغا
لبنیٰ آغا (اردو: لبنی آغا) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢ مئی ١٩٤٩ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٦ مئی ٢٠١٢ء)۔ اُوہ ہِک پاکستانی نژاد امریکی فنکارہ ہَن جیڑھی میسا چوسٹس بروکلین وِچ رہن٘دی ہئی۔
غزوۂِ بدر
غزوہ بدر 17 رمضان 2 ہجری بمطابق 13 مارچ 624ء کوں محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی قیادت وچ مسلماناں تے ابو جہل دی قیادت وچ مکہ دے قبیلہ قریش تے دیگر عرباں دے درمیاں مدینہ دے جنوب مغرب اچ واقع بدر نامی مقام تے تھیا۔ اینکوں غزوہ بدر کبریٰ وی آکھدن۔
غزوۂِ بدر دے اسباب
حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے ساتھیاں کوں مدینہ وچ تبلیغ کرݨ دی پوری آزادی ہئی تے اسلام دے اثرات دور دراز علاقیاں وچ پہنچدے پئے ہن۔ جنوب دے یمنی قبائل وچوں وی بعض سلیم الفطرت لوگ مشرف بہ اسلام تھی ڳئے ہن تے انہاں دے کوششاں نال بحرین دا ہک سردار عبدالقیس مدینہ دی طرف آندا پیا ہئی کہ قریش مکہ نے رستے وچ اونکوں روک ݙتا۔ ایندے نال اے ڳال واضح تھی ڳئی کہ جے تک خدا پرستی تے شرک وچوں ہک چیز ختم نہ تھی ویسی، کشمکش ختم نی تھی سڳدی۔
قریشی سردار دا قتل
رجب 2 ھ وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے عبداللہ بن حجش دی قیادت اچ ٻارہاں آدمیاں تے مشتمل ہک دستہ ایں غرض نال بھیڄا کہ قریش دے تجارتی قافلیاں دی نقل و حرکت تے نگاہ رکھے۔ اتفاق نال ہک قریشی قافلہ مل ڳیا تے ݙوہاں گروہاں دے درمیان جھڑپ تھی ڳئی جیندے وچ قریش مکہ دا ہک شخص عمر بن الحضرمی مقتول تھیا تے ݙو گرفتار تھئے۔ جݙݨ عبداللہ، حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے کول پہنچے تاں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے اوں واقعے تے ناپسندیدگی دا اظہار فرمایا۔ جنگی قیدی رہا کر ݙتے ڳئے تے مقتول کیتے خون بہا ادا کیتا ڳیا۔ ایں واقعے دی حیثیت سرحدی جھڑپ توں زیادہ نہ ہئی، چونکہ اے جھڑپ ہک ایسے مہینے وچ تھئی جیندے وچ جنگ و جدال حرام ہئی۔ ایں کیتے قریش مکہ نے ایندے خلاف خوب پروپیگنڈہ کیتا تے قبائل عرب کوں وی مسلماناں دے خلاف اکساوݨ دی کوشش کیتی۔ عمرو دے ورثاء نے وی مقتول دا انتقام گھنݨ کیتے اہل مکہ کوں مدینہ تے حملہ کرݨ تے اکسایا۔
غزوۂِ بدر دے واقعات
ایں غزوہ وچ مومنین دے جوش جہاد دا اے حال ہئی کہ ہک صحابی حضرت عمر بن جام رضی اللہ عنہ کھجوراں کھاندے ٻیٹھے ہن۔ انہاں نے حضور اکرم ﷺ دا اعلان ’’اڄ دے ݙینہہ جیہڑا شخص صبر و استقامت نال لڑسی تے کنڈ پھیر کر نہ بھڄسی، او یقیناً جنت وچ ویسی‘‘۔ سݨا تاں کھجوراں سٹ چھوڑے تے فرمایا ’’واہ واہ میݙے تے جنت دے درمیان بس اتنا وقفہ ہے کہ اے لوگ میکوں قتل کر ݙیون۔‘‘ اے آکھ کے اتنی بہادری نال لڑے کہ شہید تھئے تے چند لمحیاں وچ جنت دا فاصلہ طے کر گھدا۔ میدان کارزار خوب گرم ہئی، قریش دے مغرور آہن پوش لوہے دے لباس سمیت کپیج ٹکیج کے ڈہندے ویندے ہن۔ مسلمان وی خود داد شجاعت ݙیندے پئے ہن۔
ابوجہل دا قتل
ایں ہنگامے وچ انصار دے ݙو کم عمر ٻال حضرت معاذ تے معوذ رضی اللہ عنہم، حضرت عبدالرحمن بن عوف رضی اللہ عنہ دے کول آئے تے انہاں اچوں ہک نے آکھا۔
نصرت الہی
ایندے جواب وچ اللہ تعالٰی نے فتح دی بشارت ݙتی تے ہک ہزار فرشتیاں نال امداد فرمائی۔ سورهِٔ الانفال وچ غزوه بدر دی تفصیل موجود ہے۔
کشور ناہید
ٻاہرلے جوڑ
Kishwar Naheed, 1940-
ڈائری دا پنا 52
ایہ تھرپارکر سندھڑی دا چلہار امرکوٹ روڈ ہا ' خلیل کنبھار دا سوال اہم ہا جو سرائیکی وسوں وچ میڈی مخالفت وی کڈاہیں تھئی اے ' ایں سوال دا جواب کہیں وی شاعر کیتے خود رحمی دا در کھول سگدا ہا ' ول وی ایں سوال دا عمومی ہک جواب ہا ....ہاں.... ' اونکوں میں فوزیہ سومرو دی کیسٹ دا آکھیا ' ایہہ گائیکہ ویر واہ ننگر پارکر دی حکیماں ہئی جیڑھی سندھڑی دی فوزیہ سومرو ہ بنڑی تے 2002 وچ چَھتریہ ورہے دی حیاتی وچ مُکلا گئی ' اوں ویلے فوزیہ سومرو دا گاونڑ پیا وجدا ہا : کو ت اہڑو ہُجے موہینجو گوڑھا اُگھے (کوئی تاں اینجھا ہووے میڈے ہنجھوں پونجھے) میں اپنڑے جانڑ خلیل دے سوال کوں ہک رومان وچ لُکاونڑ دا اہر کیتا ہا پر اوہ بول پیا  میڈے سوال کا جواب نہیں دیا  میں خلیل کنبھار کوں ہک شاعر دی مخالفت بارے کیا آکھ سگدا ہم ' خلیل دیاں ساریاں محبتاں تے ہک سرائیکی شاعر دے طور تے ایاز نال اپنڑے تمام آدر وچوں جانڑدا ہم جو سندھ دے بعض دانشوراں اونکوں قبر تئیں معاف نی کیتا ' ریاست طرفوں قید جلاوطنی توں اگونہاں اِنہاں ارباب اونکوں اوکھا کیتا ہا ' ایاز دے شعری مقام کوں وسار کے اونکوں سندھ دا قومی مجرم بناونڑ دی کوشش کیتی گئی ہئی ' شیخ ایاز کوں بھٹو حکومت پِچھوں کجھ عرصہ جامشورو یونیورسٹی دا وی سی لگا رہونڑ دا مہنڑا ہا ' اونکوں چھکیڑی عمر وچ ترقی پسندی توں تصوف وچ لہونڑ دا طعنہ ہا 'ایہ گالہیں میں ہک سندھی کامریڈ توں اول اول بہاولپور وچ سُنڑیاں ہَن ' جڈاں پندھراں سولہ سال پہلے ہک رات نعیم کلاسرا شمیم عارف قریشی ڈاکٹر جاوید چانڈیو نال ہک سنگت وچ کٹھے ہاسے ' وت کئی واریں سندھی دوستیں نال ایہ گالہیں ملتان وچ تھیاں تے ایں پندھ وچ وی بہوں ساریاں گالہیں میڈے کنیں پیاں ہَن ' شیخ ایاز دی ایہ مخالفت تہوں لازم ہئی جو اوہ سندھ دی ادبی تے تخلیقی حیاتی وچوں سماجی تے سیاسی پرتاں تئیں پُج گیا ہا تے اوندا الا شاعری توں اگونہاں کلام بنڑ گیا ہا ' یا وت اوں پاکستان وچ وسدیاں ڈوجھیاں قوماں کوں وی گالھ کرنڑ دی ترسلا ہک ڈتی ہئی ' بہوں سارے دانشور اوندی شاعری کوں اپنڑی سیاسی واہند وچ مداخلت سمجھدے ہَن 'شیخ ایاز تے اوکھا ہک ویلا ہا پر ایں پاندھی سکھر توں ننگر پارکر تئیں ایں شاعر نال لوکیں دی محبت ڈِٹھی ' شیخ ایاز سندھ دیاں تخلیقی سماجی سیاسی پرتاں وچ پیا جاگدا ہا ' سندھ اپنڑے دی تمام محبت وچوں ایاز لافانیت دوں ٹُر پیا ہا 'میں خلیل کنبھار دے ایں سوال کوں اپنڑی کہیں کمزور ذاتی سطح دوں موڑ ڈتا تے سعید سانول دیاں پیش گوئیاں دی گالھ کیتی ' سعید سانول ہک سوہنڑا گائیک ہے ' اوہ ریڈیو ملتان کیتے گاندا تے دُھناں بنڑیندا ہے ' شاعری کریندا تے کڈاہیں کڈاہیں کہانڑیاں وی لکھدا ہے ' پہلے حکیم بنڑیا تے اج کل کیمیا گری کریندا ہا ' چاندی بھانویں بنڑا گِھدی ہَس تے سونے کوں ہک ادھ بھا دی کسر ہئی ' 2005 وچ میں اونکوں اپنڑی نظمیں دی کتاب " بھوندی بھوئیں تے " پیش کیتی ' اوہ ہفتے بعد میڈے گھر آیا '' تیڈے تے بہوں اوکھا ویلا ہے, تیڈے پرانڑے دوست تیکوں چھوڑ ویسن ".... کیوں ایندی وجہ ! ڈاہ سال پِچھوں اونکوں اپنڑیاں کافیاں دی کتاب " عشق اللہ سئیں جاگیا " پیش کیتی " کُجھ ڈینہواراں پچھوں ملیا تے آکھیس " بہوں مَندے کھاسیں " وت 2016 وچ " ایں نارنگی اندر " پیش کیتی ' ہک ڈینہوار ملیا تے بولیا " تیڈی مار کھاونڑ دی واری ہے " حکائتاں دا ترجمہ چھپیاں تے اونکوں پیش کرنڑ دی ہمت نہ تھئی ' تھرپارکر دے ایں رمزاں کُھلدے پندھ وچ خلیل کنبھار کوں سعید سانول دیاں پیش گوئیاں تاں ڈسیم ' ایہ نہ ڈس سگیم جو ایں گائیک دیاں پیش گوئیاں پوریاں تھیاں یا نہ تھیاں ' ہک شاعر دی خود رحمی دے ویلے وچوں چِھرکی نکھتم تے شہر کانٹیو پُج گئے ہاسے۔ رفعت عباس
ادبی تاریخ نویسی وِچ سرائیکی شاعری دا ارتقاء
’’اِتھاں دلچسپ گالھ ایہ ہے جو بی بی جنت مائی دے حوالے نال گالھ کیتی ڳئی ہے۔ جو اُنھیں"(1) خواجہ فریدؒ کوں جمدیں لا کھڈایا، پا لیا، پوسیا، لیکن اوندی تاریخ وفات 1811 ء لکھی ڳئی اے جݙاں جو خواجہ فریدؒ (1901ء-  1845ء)جائے وی نہ ہَن‘‘"’’کتاب وچ توڑے جو ٻہوں محنت کیتی ڳئی اے لیکن بعض جہئیں تے ذاتی تحقیق دی بجائے صرف حوالیںتے گزارا کیتا ڳئے مثال طور تے سرائیکی دے مشہور شاعر چراغ اعوان دی جائے پیدائش موضع کھیڑی لکھی ڳئی اے ایہ غلطی سب کنوں پہلے شاید کیفی جام پوری اپݨی کتاب’ سرائیکی شاعری‘‘ وچ کیتی اے۔"اتے ایندے بعد چراغ اعوان اتے لکھݨ والیں ایہ غلطی دہرائی رکھی اے حالانکہ چراغ اعوان دی جائے پیدائش ’’درگڑی‘‘ اے۔ جیڑھی تحصیل جام پور، راجن پور وچ بکھر پورے دے اتوں واقع اے۔ درگڑی شہر دے گستان تحقیق نال گولی اے تے مزار تے حاضری ݙتی اے‘‘"محقق اسلم رسول پوری ہوراں جو مندرجہ بالاتحقیقی کھونج دی نشاندہی کیتی ہے اوندا جواب وی اپݨی ذاتی تحقیق دی بنیاد تے ݙے ݙتے جیندے نال آئندہ کیتے، ادبی تاریخ دی درستی وچ مدد ملدی ہے۔
رفیق حسین حیدری
پیشہ
پروفیسر رفیق حسین حیدری بہترین منتظم، شفیق افسر، غریب پرور تے ادب نواز شخص ہن۔ میڈی خواہش رہ گئی اے ایں درسگاہ دے کہیں گوشے کوں حضرت کیفی جام پوری دے ناں نال منسوب کیتا ونجے۔ میں ایں گالھ دا مطالبہ کرنڑ دے حق وچ نہ ہم پر میڈا اندر گواہی ڈی۔دا ھا جو کڈاہیں ایندی سربراہی کہیں علمی ادبی شخصیت کوں ملسی تاں اے کم ضرور تھیسی۔ اے اعزاز حیدری صاحب کوں نصیب تھیونڑاں ہوسی انہاں گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج جام پور دی لائبریری کوں کیفی جام پوری سنٹرل لائبریری دا ناں ڈے تے اے نیک نامی حاصل کر گھدی اے۔ میں بزم کیفی دا سیکرٹری جنرل ہوونڑ دے ناطے انہاں دا شکریہ ادا نمھی کریندا بلکہ بزم دے عہدیداریں تے ممبران دی طرفوں انہاں کوں مبارک باد پیش کرینداں۔ انہاں حضرت خواجہ غلام فرید ، حضرت سخی لعل پروانہ، ملک غلام رسول ڈڈا تے ڈاکٹر اسلم عزیز درانی دے ناویں وی انتساب پیش کیتن جیڑھا انہاں دے آپڑے وسیب تے اسلاف نال عقیدت دا ثبوت ھے۔ انہاں آپڑی زندگی وچ ڈھیر سارے نشیب و فراز ڈٹھے ہوسن تے آپڑئیں اوپرئیں دا حسد وی بھگتائے ۔ جویں جو آپڑی ہک غزل دے مطلع وچ آہدن
جیڑھے لوگ میڈے قتل تے تیار نظردن
زبیدہ آغا
حیاتی دا احوال
اِنّھاں دے دُھم پاوݨ آلے فن پاریاں وِچ Evening، Blue Vase، Deserted Street، The Flood، Carnival and Red Flowers، Beethoven’s Fifth Symphony  اَتے Iceberg شامل ہِن۔
وفات
زبیدہ آغا ٣١ اکتوبر، ١٩٩٧ء کُوں لاہور، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئی۔
غلام ابن غلام ولد غلام
میکوں سمجھ نیں آندی کتری ہک کڈھاؤ صوبے دی گال تھیوے سہی ساڈے سوشل میڈیا آلے سنگھتی آن پوسٹاں مریندن کہ پوری فیس بک سرائیکی صوبہ بنڑی کھڑی ہوندی ہے، میں کھل پونداں اتناں کھلداں کہ میڈیاں ہنجوں نکل آندن، ہک لولہی لنگڑی اندھی گونگی اپاہج قوم دے نینگر کوں وڈکے کوں کیا تھئے جو پاگلیں آلیاں گالھیں کریندا بیٹھے،
میں جڈاں آپڑیں وسیب تے نظر مرینداں کڈھاؤ ہلکی جھئیں روشنی دی لکیر تک نظر نیں آندی البتہ ٹُردیاں پھردیاں لاشاں ضرور ڈیسدن، اج زرا آپڑیں شھر آپڑیں وستی دی حالت تے نظر مارو، بدبودار گلیاں اجڑیے سکول ویران ہسپتال، کرپشن ءچ لتھیے سرکاری ادارے،
البانیا وِچ زنانیاں
thumb|یورانی رمبو (1895ء-1936ء) ہِک البانیائی زنانیت پسند، استانی، اتے ڈراما نگار ہَن، جِنّھاں نے زنانیاں دی تعلیم کُوں فروغ ݙِتّا۔ البانیا وِچ زنانیاں (اردو: البانیا میں خواتین) (انگریزی: Women in Albania) توں مراد اُوہ زنانیاں / تِریمتیں / تِرِیمتاں ہِن جیڑھیاں البانیا وِچ رہن٘دیاں ہِن یا اِین٘دے نال تعلق رکھین٘دیاں ہِن۔