cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تاج محمد گوپانگ نال نشست
32 سال توں ہر سال تھیوݨ والا عاشق بزدار دا سرائیکی میلہ ہِیں دفعہ صوفی تاج دی خدمات دے اعتراف اِچ ہُنیں دی دستار بندی دا منظر ݙیکھسی.. (ہک لائن دے وچ ݙوں مہان ہستیں دا ذکر کیتم میݙے لفظیں دا سِر وی فخر نال اُچا تھیوݨ پئے ڳئے) عاشق بزدار سیئں نے ہمیشہ ہِیں دھرتی دی سوجھواݨ ہستیئں کوں خِراج تحسین پیش کِیتے، اَکھیں ہِیں منظر کوں ݙیکھنڑ کیتے اُباہلیاں ہِن.
کلاؤڈ کمپیوٹنگ
اقسام
کلاؤڈ عوام، نجی یا ݙوہاں دا مرکب تھی سڳدا ہے.
کلائنٹس
صارفین ڈیسک ٹاپ کمپیوٹر، لیپ ٹاپ تے اسمارٹ فونز دے نیٹ ورک دا استعمال کریندے ہوئے کلاؤڈ کمپیوٹنگ تک رسائی حاصل کریندے ہن - انہاں آلات وچوں کجھ ایں دے بغیر بنیادی طور تے بیکار تھی ویندے ہن۔
ہدایت اللہ بابر
ذرا کوڑیج تیڈے مناونڑ کیتے صرف پیریں تائیں ہتھ دا سفر تھیونڑے ............ میں ناں تھکیا ٹردیں ٹردیں راہ دی دھوڑ نساہ تھی گئی اے ........ تیڈے پیرے تیں بخت ٹردا ھ ساڈیں ٹالہیں کوں بیر کیتی جل ........ مٹی دی بکھ کے تائیں راہسی چونڑویں دانڑیں مٹی تھی گئے
رام گڑھ کے شعلے
رام گڑھ کے شعلے بالی ووڈ دی ہک ہندی فلم اے جیہڑی کہ 1975ء وچ رہلیز تھیوݨ والی انتہائی کامیاب ہندی فلم شعلے نال ملدی ہوئی کہاݨی نال نوے دی دہائی وچ فلمائی گئی جیہڑی شعلے فلم دی طرح کامیابی دے جھنڈے نہ گاڑ سڳی۔ ایں فلم وچ رام گڑھ کوں اوں دور دے مطابق جدید دور دے لحاظ نال ترقی یافتہ ݙکھایا ڳیا تے شعلے فلم دی طرح گھوڑیاں دی بجائے کاراں دا استعمال کیتا ڳیا تے اسلحہ وی اوں وقت دے لحاظ نال جدید ورتیا ڳیا۔ ایں فلم وچ دھرمیندر تے امیتابھ دی جگہ کجھ غیر معروف اداکاراں نے کم کیتا البتہ گبر سنگھ ولد ہری سنگھ دا رول امجد خان نے ہی خوبصورتی نال ادا کیتا تے مشہور زمانہ ٹھاکر دا کردار وی سنجیو کمار ہوراں نے ادا کیتا۔ فلم دا ہک گیت "آؤ پیار کر لیں" زیادہ مشہور تھیا۔ مجموعی طور تے اے ہک خوبصورت فلم ہئی۔ اے فلم، شعلے دی طرح بھارت دے علاقے رام نگر وچ ہی فلمائی ڳئی۔
خوف کݙاں مکسی
اے ہیک نفسیاتی بیماری ہے، میں کتھائیں پڑھیا جو مولا علی فرمایا
مکال (تنقید)
ادبی مکال وچ سب توں پہلے مکالی(نقاد) فن پارے وچ مواد کوں ݙہیدے اور ݙوڄھا اے ݙہیدے جو اے مواد یعنی لکھت کیویں پیش کیتی ڳئی ھے
ݙوجھا اے وی لازمی ھے جو مکالی دا مطالعہ ہر حوالے نال ستھرا ہووے۔ مکالی دا کم ہوندے جو لکھت دا مطلب قاری دے سامݨے گھن آوے اتے لکھت وچ موجود خوبیاں خامیاں بارے رائے ݙیوے لیکن کہیں اصول دی روشنی وچ ۔ او اصول جمالیاتی ہون بھاویں عقلی بھاویں فلسفیانہ
شیکسپئر آہدے جو شاعر دی اکھ زمین کنوں آسمان کوں ݙہیدی ھے تے آسمان کنوں زمین کوں اتے جیڑھی شے او ݙہیدی ھے شاعر دا خیال اوکوں مضبوط تے جاندار بݨا ݙیندے۔
اے ھا کیا ۔ہݨ کیویں وچ اے ݙیکھݨاں ہوندے جو اسلوب کینجھا ھے یا لفظیں دی چوݨ کینجھی ھے وزن کیویں ھے اے سارا کڄھ ایں کیویں وچ ݙٹھا ویندے
مکالی اے نا ݙیکھے جو شاعر دی ڳال میݙے نظریات یا جیڑھا فلسفہ میں فالو کرینداں اوندے مطابق ھے بلکہ شاعر دی ڳال کوں شاعر دی دماغی حالت نال ݙیکھے شاعر دی نفسیات پڑھے
مکالی شعر دی روح تک ویندے ول ݙسیندے جو شعر دی روح کھوکھلی ھے یا حسین ، او ݙسیندے جو کھوکھلی کیوں ھے یا حسین کیوں ھے
تائب ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
شازیہ سعید
شازیہ سعید سرائیکی دانشور ہے۔
ڄم پل
١٥ دسمبر ١٩٩٢ء کوں لودھراں وچ ڄمی۔
شاذیہ اکبر
21 فروری 2018
ماں بولی دیہاڑ دا سالانہ مشاعرہ اکادمی ادبیات اسلام آباد
ݙو شعر
سدراں نال تے اوہی سڑدا جیہڑا عشق نوں پا جاندا اے
. . . . ۔۔۔ شاذیہ اکبر
سرائیکی دی مردم شماری
١٨٨١ء وچ اوبرائن دی رپورٹ
ساڈھے سولھاں لکھ آبادی ہے
شاذیہ اکبر
کرییں نا بُوٹا( شاذیہ اکبر)
میں کیی دَسّاں مینڈے اندر کیہڑی گَڈ ھ رسولی
ساقی سمینوی
پݨی
کل اچانک سرِ راہ پݨی ملی ...
میݙا مالک کیوں کیتی اے تعمیر ہئی ؟
کیا میں ھامی اے دؤر و دَھر جاݨدے ؟
کیویں غیریں اُݙارِن ھوائیں سجݨ
روپ کئی کئی وٹیندِن میݙا دوستا ؟
میݙے جذبات فُرقت دی زندان وِچ
بے گنُاھی دیاں قیداں کٹیسِن ودے ؟
مَست رھسَاں ہمیشہ میں گھر بار و چ ؟؟
شان مصطفٰے صلی اللہ علیہ وسلم
ناں ہا طورِ سینا ناں ستر بشر ہا، ناں جلوہ یزداں نمودار ہا کوئی
ناں زلفِ زلیخاں ناں دامانِ یوسف ناں وکدا پیغمبر وی بازار ہا کوئی
ناں کنعان دا کوئی پیغمبر نا بینا، ناں معجز نمائی دی تنویر ہئی کوئی
ناں بیمار دربار حاضر تھیا ہا، ناں باطل نہ باطل دی کوئی جماعت ہئی!
میں تخلیق کر کے حسیں دِلربا کوں تھی مشتاق رج رج کے دیدار کرݨے
جُدا کر کے اپنے وچوں نور اپنا پچھیں آپ آکھیم اے کینجھا حسیں ہے
اے قرآن سارا ایندی نعت بن گئے، اے محبوب میݙا جو نورِ مبیں ہے
قادر بخش قادن
نعت شریف
دریا گناہاں دا تھیا تار ہے
ملاح او نہ بݨسی تیݙا یار ہے
حیاتی اتھائیں ڄُل تے پوری کروں
ضلع مظفر گڑھ ۔ تاریخ، ثقافت تے ادب
پیش کیتا ڳئے۔ اتے مظفرگڑھ ضلع دے سرائیکی لوک ادب گھندے ہوئے اینکوں ترے ادوار وچ تقسیم کیتے۔
سرائیکی دی قدیم تاریخ
وادی ہاکڑا دی پہلی زبان
٣۔اگر سرائیکی زبان دا پُراݨا نال لہندا ھِ تے نواں ناں سرائیکی ھِ اے سرائیکی زبان اِتھوں دی زباناں دی ماء ھِ تاں ول سرائیکی کیوے پنجابی دا لہجہ بݨ سڳدی ھِ کیوے سِندھی دا لہجہ بݨ سڳدی ھِ کیوے بلوچی دا لہجہ بݨ سڳدی ھِ
٤۔اساں اتنے ترقی یافتہ(سرائیکی وسیب جو وادی سِندھ مونݙھ رکھیندن) تھئی کرائی تے اساں کیوے غیر ترقی یافتہ قوم(سِندھی۔بلوچی۔پنجابی) کنوں پیچھوں رہے ڳیوں؟
سرائیکی افسانوی نثر
سرائیکی ناول
سرائیکی نثر دا ٻہوں وݙا حصہ ناول تے مشتمل ہے۔ ناول دی صنف اردو زبان وچ انگریزی دے توسط نال تے وت اردو کنوں سرائیکی وچ آئی۔ سرائیکی نثر نگار ابتداء وچ قصے، کہاݨیاں لکھدے رہیے بعد وچ ناول دو متوجہ تھئے۔
محمد یوسف (ڳائیک)
حیاتی دا احوال
اُستاد محمد یوسف ١٤ جنوری، ١٩٤٠ء کُوں حیدر آباد، سندھ، برطانوی ہند (اِیں ویلے دے پاکستان) وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں اَبّا سئیں اُستاد لونگ خان وی سندھ دے مہان٘درے لوک ڳائیک ہَن۔ اِنّھاں دے ٹَٻَّر وِچ کئی ٻئے مہان٘درے موسیقار وی ڄَمّے ہَن جِنّھاں وِچ اُستاد زوار بسنت دا ناں وݙّا ہئی۔ محمد یوسف نے موسیقی سِکھلائی گوالیار ٹَٻَّر دے مہان٘درے موسیقار اَتے لوک ڳائیک اُستاد اُمید علی خان اتے منظور علی خان (ڳائیک) تُوں حاصل کِیتی۔ اُوہ سندھی غزل اَتے کافی ڳاوݨ اُتّے ٻہوں مہان٘در رکھین٘دے ہَن۔ اُوہ شاہ عبداللطیف بھٹائی دے کلام کُوں خاص انداز وِچ ڳاوݨ دے حوالے نال مہان٘در رکھین٘دے ہَن۔
حروفِ تہجّی دی ڳنڈھ تروپ
سنسکرت یا پراکرات زبانیں دے حروفِ تہجی
ب۔مرکب حروف تہجی: بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ، مھ، نھ =۱۵
انھیں ۱۸مفرد تے مرکب حروفِ تہجی کن علاوہ ترے ٻئے حروف تہجی وی ہن جہڑے جو بعض پراکرات زبانیں ئِ چ مستعمل ہَن۔ کجھ ماہرین لسانیات انھیں حروف تہجی کوں مرکب حروف تہجی دی فہرست ئِ چ شامل کریندن جݙاں جو سندھی دانشور انھیں حروفِ کوں مفرد حروف دی تندیر ئِ چ ڳنڈھیندِن ۔اے ترے حروف کجھ ایں ہِن ’’ن٘ڄ ، نڳ، ݨ‘‘سندھی دانشور انھیں حروف کوں مفرد حروف دی فہرست ئِ چ شامل کرݨ دی توجیہہ کجھ ایں پیش کریندن جو :
لہٰذا ایں طرحاں سرائیکی حروفِ تہجّی دی تعداد ۶+ ۵۴ =۶۰تھی ڳئی آ(الف ممدودہ) تے یا ئے مجہول یعنی ’’ے‘‘ حروفِ تہجی ئِ چ شامل کر کرئیں سرائیکی حروف تہجی دی کل تعداد ۶۲ تئیں ون٘ڄ پہنچی۔
پیپلز پارٹی دا ممدو نائی
شہزاد عرفان
سرائیکی اکھاݨ ١لف
آ
؂ بن٘دے داٻال پَلے،سونے دی سِلھ ڳَلے
؂ آؤ مہمانو ساݙی داری کَرو
؂ آئے نی یار لہوری،ݙِکھاون ٻُوہا ٹپاون موری
الف
؂ اُٹھوالاں نال یاری اے تاں دروازے اُچے رکھو
؂ اَدھ مان٘ہہ تے بھڳل ٻان٘ہہ
؂ اَسُو کتیں تھولا کھا،کولھ طبیب ناں جا
؂ اِتبار وَیندا سوکھا اے،وَلدا اوکھا اے
؂ افسر دی اڳاڑی تے گھوڑے پِچھاڑی تُوں بچو
؂ اکِھیں بُکھیاں،ڈِھڈھ رَڄا
؂ اَماں کنُوں دھی سیاݨی،رِدھے پکے گھتے پاݨی
؂ اندھی دے پَنج،سارے انجو انج
؂ اندھے دی رن،اللہٰ دےحوالے
ماز بونافائیڈ
ماز حسین راجہ (پیدائش 2 دسمبر 1982) اپنے اسٹیج ناں، ماز بونافائیڈ نال مشہور، ہک برطانوی پاکستانی پاپ گلوکار ہے۔ عیندی مقبولیت دی وجہ پاکستان سپر لیگ دا ترانہ "یلو سٹروم" ہے جہرا 2018 اچ ٹیم پشاور زلمی واستے ریلیز کیتا گیا ہیئ۔ عیں  ٹیم واستے  گانا کمپوز کیتا تے گایاہئی۔
فیضؔ بلوچ دی شاعری، پورھیت: رمضان آرائیں
تے پچھلے جمعے وی اے ڈسیا ھس۔
سمجھ نی آندی جو پتر بھانویں۔
زمانے سارے دا لچا ھووے۔
پتہ نی کیڑھیاں کتاباں پڑھدے۔ تے روز ررڑدے۔۔
وقت دی بے رخی بار بارے  ڈتے۔۔۔
ڈر ھا برسات دا۔ لیپے گارے ڈتے۔
فیض بلوچ بار باری تاں ھے۔ وت وی یاری تاں ھے۔
الزام ھے الفت تاں اینکوں سر تے چویجو۔ جے پیار نشہ ھے تاں نشہ کیتی رکھاھے
وت تیڈا راہ ڈھدیں ھٹ پیوسے۔ وت درختیں تے بور کٹھے تھئے۔
جتنے ڈینہہ دال پکسے تیڈے گھر دے وچ۔ رنج نہ تھیویں بوا میں نمہی آونڑاں۔
باقی سبھے بچ گئے مگر چھل چا گئی اونکوں مونڈھے اتے جیڑھا رکھی شلوار کھڑا ھا
فیض بلوچ یاراے اینڈریڈ موبائل چوکھے دا ملدے،،،
پلایو سس کوں جیڑھے ڈینہہ دھتورہ نوھی ٹکری سہیلی کیا بݨیا ول
تیڈا سوھرا تاں بھک تے بڈ مریا ھا پچھے کئیں بیڑی ٹھیلی کیا بݨیا ول
کلیم انجم
نمونہ کلام
ہک نواں گیت سب دوستیں دی نظر:-
جمشیدناشاد،پورھیا رمضان آرائیں
غزل
رات گونگا ودا الیندا ہا
جہڑا آسیں دا سجھ ابھرداہا
او وی راہ وچ پیویج وینداہا
اداس اداس شام دی ہوا وی اج اداس ہے اے دوستو! ہوا کوں کئیں ڈسۓ اسان اداس ہیں
@@@@@ دھاں@@@@
مال وی اندرو
مھ
لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ
حضرت میاں میر
thumb|دارا شکوہ تے حضرت میاں میرؒ
حروفِ تہجّی دی ایجاد
سرائیکی زبان دی لوڑاں
ڈھ  (   ڈ   +  ہ  )
(  ۲۰۰   +  ۵  )
خیر شاہ
اَکھ اڳوں درشن وٹیندے۔ خیر شاہ ہک ٻال ہے تے پیو رَلے تونسے آیا ودے۔ اوندا پیو اونکوں تونسے خواجہ شاہ سلیمان دے مدرسے گھن ویندے۔ خیر شاہ اکھ بھر کنیں پلتھری ماری ٻیٹھے خواجہ سلیمان کوں ݙیہدے تے کئی نقش اوندے چیتے وچ چتریج ویندے۔
راوت قیصراݨی
ڈٌو (2) ڈوہڑے
چن یاد کھڑن اڄاں نئیں وسریے جݙاں خان توں نین روائے ہَن...
غزل
نَٹیں آلے چا سݙویسوں جھومری چا سݙویسوں
پَنڈ کِھݙوݨے گھن کیں اساں ہک ہَٹی چا لیسوں
قصہ گو کوں آکھ کراہیں ایں قصہ ودھویسوں
دادو
دادو پاکستان دے صوبہ سندھ دا ہک شہر تے ضلع ہے۔
ڄالھ
ایندے نال نال تل وسیبی سرائیکی لوک وی اینکوں بچاوݨ دی بجاے ہتھوں وس جوگی فائیدا چاوݨ کیتے ایندی نسل مکاوݨ دے برابر زمہ وار ھن،
اینکوں بچاوݨ کیتے کجھ تل وطنیاں، ڄالھ بچاو ترلا  دے ناں نال ھک تنظیم بڑائی ھے اور وس جوگی کوشت کریندے پن. پر ضرورت ایں گالھ دی ھے جو وسیب دے ھر شخص کو ایندی حفاظت کرنی پوسی، نتاں وسیب کو سنگین ماحولیاتی نقصان تھیوݨ دا سخت اندیشہ ھے،
سرائیکی شاعری دے کجھ مہاندرے شاعر
سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی لوک شاعری دے شاعراں دا تذکرہ "سرائیکی شاعری دے کجھ مہاندرے شاعر" جیندے مصنف تے مؤلف ، دلشاد کلانچوی ہن۔ ایہ تذکرہ ’’اکادمی سرائیکی ادب (رجسٹرڈ) بہاول پور دی طرفوں 1994ء وچ چھپیئے۔ جیندے وچ یارھاں (۱۱) شاعراں دے حالات زندگی ، نمونہ کلام سن پیدائش اتے مرحومین شاعراں دے سن وفات ، اتے اُنہاں دے کلام دے سن دے نال نال فنی طور خامیاں بارے بھرویں انداز نال جائزہ پیش کیتا ڳئے۔ ایں تذکرے وچ کلاسیکل اتے جدید ݙوہیں اسلوب رکھݨ والے شاعر موجود ہن۔ تندیر کجھ ایں طرحاں ہے۔
رام پرساد بسمل
چوری چورا واقعہ
تحریک خلافت دے عروج اچ چوری چورا، اترپردیش اچ گورکھپور دے قریب ہک قصبہ ہے جتھاں 4 فروری، 1922ء کوں ہندوستانیاں نے برطانوی حکومت دی ہک پولیس چوکی کوں بھاہ لا ݙتی ہئی جیندے نال اوندے وچ لکے ہوئے 22 پولیس ملازم زندہ سڑ کے مر ڳئے ہن۔ ایں واقعے کوں 'چوری چورا سانحہ' دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہے۔
گرفتاری تے مقدمہ
ایں تاریخی مقدمے اچ سرکاری خرچ نال ہركرن ناتھ مشرا کوں انقلابیاں دا وکیل مقرر کیتا ڳیا جبکہ جواہر لال نہرو دے رشتے اچ سالے لڳݨ والے مشہور وکیل دے جگت نارائن ' ملا ' کوں ہک سوچی سمجھی حکمت عملی دے تحت سرکاری وکیل بݨایا ڳیا۔ جگت نارائن نے اپݨی طرفوں تمام انقلابیاں کوں سخت توں سخت سزا ݙیواون اچ کوئی کسر باقی نہ ركھی۔ ایہ اوہے جگت نارائن ہن جنہاں دی مرضی دے خلاف 1916ء اچ بسمل نے مقبول عام رہنما بال گنگادھر تلک دا شاندار تے پر وقار جلوس پورے لکھنؤ شہر اچ کڈھا ہئی ۔ ہیں ڳالھ توں چڑ کے مین پوری سازش اچ وی انہی ملاجی نے سرکاری وکیل دی حیثیت نال زور تاں کافی لایا لیکن اوہ رام پرساد بسمل دا ہک وی وال ویكا نہ کر پائے ہن، کیونکہ مین پوری سازش اچ بسمل فرار تھی ڳیا ہئی تے ݙو سال تک پولیس دے ہاتھ ہی نہ آیا۔
پھانسی دی سزا تے اپیل
عدالت کے ادب سے ہم یہاں تشریف لائے ہیں
سرائیکی ادب دا دلچسپؔ عہد
(یتیم دی عید)
زردار بنْیوں مغرور بنْیوں
(کناری ڈھاندی ہئی)
تانگھاں دے وچ گئی مُد ویہا، سانول وَلا آیا نہ وَل
اعتبار کر وَلساں وَلا، سانول وَلا آیا نہ وَل
حضرت نوح علیہ السلام
thumb|نوحؑ
شاعر دی لالٹین (رفعت عباس)
حکایت
شاعر دی لالٹین
دامان دی سیر
. (کجھ تشریحاتی گالھیں جیرھیاں جو نذیرلغاری سئیں دی لکھت وچوں اے پیرا پڑھن دے بعد ضروری ان)
تاریخ ائمہ زیدیہ
زیدیہ شیعہ، اہل تشیع دا ہک فرقہ ہے جس وچ حضرت امام سجاد (پیدائش 702ء) دی امامت تک اثنا عشریہ اہل تشیع نال اتفاق پایا ویندے. اے فرقہ امام زین العابدین دے بعد امام محمد باقر دی بجائے انہاں دے بھائی امام زید بن علی زین العابدین دی امامت دا قائل اے. ایں فرقے دے عقائد دے مطابق اہل بیت وچوں کوئی وی شخص جیہڑا خود بزور شمشیر امامت دا اہل ثابت کرے او امام بݨ سڳدے تے امام دا ہر دور وچ موجود ہووݨ ضروری اے. ایں لحاظ نال انہاں دی امامت کہیں دور وچ منقطع نی تھیندی یا مخصوص تعداد تے ختم نی تھیندی تے آخر کار زیدی امام کجھ علاقیاں تے اپݨی مذہبی حکومت قائم کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئے. ایں باب وچ زیدی ائمہ دی حکومت دا تفصیلی جائزہ گھدا ویسی.
راں پٹی ہک دی
اِٹ پٹی چھیں دی
اشفاق اشعر
ݙوہـــــــڑہ
ہوندے نازک تے گنگدام پکھی ایندی چوگ کھسیندیں دل ݙردے¤
مسرت نذیر
ڈسکوگرافی
مسرت نذیر نے ١٩٨٣ء وِچ پاکستانی ٹیلی ویژن دے طارق عزیز شو وِچ کُجھ نغمے پیش کِیتے۔ اِیں شو دے ڳاݨیاں نے پاکستان وِچ ٻہوں دُھم پاتی۔
حوالہ جات
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے ونکی:لاہور دے شخصیّتاں ونکی:لاہور دی اکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں ونکی:پاکستانی موسیقی ونکی:لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:پنجابی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ ونکی:پنجابی مہان٘درے زنانیاں
قائد اعظم ریزیڈنسی زیارت دا واقعہ
وفاقی وزیر داخلہ چودھری نثار علی خاں نے قائد اعظم ریزیڈنسی کوں قومی ورثہ قرار ݙتا تے اینکوں دوبارہ 3 توں 4 مہینے وچ تعمیر کرݨ دا اعلان کیتا۔
حضرت پیر ملوک شاہ رحمۃ اللہ علیہ
آپؒ نے ہک پاݨی دا بھرا ہویا گھڑا چاتا تے اوندا پاݨی موجودہ بہاولپور شہر دے علاقے وچ موجود پاݨی دے تمام کھوہ تے کھوئیاں وچ شامل کر ݙتا. اتھوں گزرݨ والے قافلیاں دے تے اردگرد دے دیہاتاں دے جیہڑے لوگاں نے وی انہاں کھوئیاں دا پاݨی پیتا تاں اتھوں دے تھی کے رہ ڳئے تے آپ دی ایں کرامت نال ٻہوں جلد نواب دی آرزو دے مطابق مطلوبہ مقام تے بہاولپور شہر آباد تھی ڳیا تے ملتان دی گزرگاہ تے واقع ہووݨ دی وجہ نال ایندی اہمیت وی قائم تھی ڳئی. پیر ملوک شاہ دا مزار بہاولپور چھاؤݨی تے نور محل دے نزدیک شہر دے سب توں وݙے قبرستان وچ اے جیہڑا آپ دی وجہ توں ملوک شاہ قبرستان دے ناں نال مشہور اے.
لوک قصّے دا منڈھ
واہ واہ ہے اللہ بادشاہ ہے، سِدھا راہ ہے، دل دریا ہے، کاغذاں دی ٻیڑی ہے، کبوتر ملاح ہے، لوک پئے چڑھدن ساݙی صلاح ہے۔
احمد نواز عادل
نمونہ کلام
جیویں چن توں دور چکور ہوندی، جیوین مچھلی آب توں وکھرا
انڄے سڳویں عادل نبھدی پئی اے، ساݙی عمر جناب توں وکھرا
ڄام ایم ڈی گانگا
سرائیکی ترانہ
نال ایندے متوازن تھیسے پاکستان
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ
اشفاق عارض
غزل
نِس منگیا اوں ذات کولوں بۓکنوں منگدا ریہے
دل دا جھیڑا لفظ دی بس تگ تلک ویندا کھڑے
سلیم انسب
نمونہ کلام
گڈی دی اج شادی ہے پئی
درد بھری شاعری
غزل
مردا  بک   ماء   رلے  چردا   ودا   ہا
آصف یاد اے اوں جیلھے مکلایا ہا
دارالعلوم کراچی
دار العلوم کراچی کورنگی، کراچی وچ واقع مشہور دینی تعلیمی ادارہ سابق مفتی اعظم پاکستان مفتی محمد شفیع نے قائم کیتا ہئی۔ جامعہ دے موجودہ شیخ الحدیث شیخ الاسلام مولانا مفتی تقی عثمانی ہن۔
مہانڳ انشائیہ
= مہانگ (انشائیہ) =
کنجراں وس گنگدام زناور
کنڄراں وس گُنگدام زناور
سرائیکی شاعری اچ غزل گوئی
"میݙی عرض" دے عنوان نال، محقق و مرتب، کتاب دے ابتدائیے وچ لکھدن:"'میݙی ایں ساری محنت دا مقصد سرائیکی غزل دا شروع توں گھن کے اج تونٹیں دا پندھ، ایندی رفتار، مختلف ادوار اچ لکھی ونڄݨ آلی غزل دے نمونے، جنہاں شاعراں غزل تے زیادہ محنت کیتی، انہاں دی محنت کوں سرھاواں، غزل اچ آوݨ آلیاں تبدیلیاں کوں بیان کرݨ تے غزل دے متعلق عصری عوامل کوں کتابی صورت وچ پیش کرݨ ہا تاں جو کتاب دے قاری کوں سرائیکی غزل دے نین، نقش، ایندی پوری تاریخ دے آئینے وچ نظر آ سڳن تے ٻیا ایہ جو سرائیکی غزل دا ایہ گلدستہ آوݨ والے زمانے کوں وی خوشبو ونڈا سگے۔ میں اپݨی معلومات دی حد تائیں غزل دے ہر نویں موڑ دی نشان دہی کرݨ دی پوری پوری کوشش کیتی اے تے معروف غزل گو شعراء حضرات دے حوالے پیش کیتے ہن۔ پر میں ناچیز نہ تاں کوئی علمی دعویٰ رکھداں تے نہ ای پورے سرائیکی وسیب دے شاعراں توں میݙی واقفیت ممکن اے۔ سو اپݨی علمی کوتاہی تے رہ ڳئے ٻہوں  سارے شعراء حضرات توں ناوا قفیت پاروں میں معذرت دا خواست گارہاں۔ اپݨے پاروں میں پوری کوشش کیتی ہے جو سرائیکی غزل دی ٹور بارے کجھ معلومات پیش کرسگاں پر یقینا ایہہ مضمون نہ تاں کل مکمل ہاتے نہ اَج مکمل ہے۔'""سرائیکی شاعری وچ غزل گوئی" محقق اتے مرتب، فیض بلوچ ہوراں دا سرائیکی لوک شاعری دی صنف غزل بارے اتے سرائیکی غزل گو، شاعراں دا ہک نا مکمل تذکرہ شمار کیتا ونڄ سگدے۔ ایں کتاب وچ شاعراں دے کوائف، تاریخ پیدائش، اصل ناں، قلمی ناں، جاء ٹکانہ (مستقل رہائش دا پتہ) درج ہن۔ اتے شاعراں دا نمونہ کلام، مختصر تاثراتی جملیاں دی صورت وچ درج ہے ۔مثلا: ہک نمونہ:
خواب دے وچ رات زنجیراں کوں ݙیہدا رہ ڳیا
عالم دین
مذہب دا علم رکھݨ والے کوں عالم دین آکھا ویندے۔
اشرف جاوید ملک
اشرف جاوید ملک نے بہاء الدین زکریا یونیورسٹی توں اردو تے سرائیکی وچ فرسٹ ڈویژن ایم۔اے ا تےاین سی بی اینڈ ای کالج توں اردو وچ ایم فل کیتا ہویا ہے۔اوہ جدید سرائیکی نظم تے گیت دے معروف شاعر تے لکھاری ہن ۔
نظم
لہجے دے مسماء دے
فرقہ ،مذہب
وسیب واسیاں کیتے ہک نظم
مُونجھیں دا پݨیال دھمی تئیں
سئیت ہے اٹھ ڈینہواری جھڑی
ُمشکی وانگوں لڑ ویندی ہے
دریا ُسکدے ُمکدے ویندئین
ُسک گئی تاں وت کیویں جیسوں
جنگل دے وچ منگل لاءوں
حضرت یوسف علیہ السلام
یوسف علیہ السلام اللہ تعالٰی دے نبی ہن۔ آپؑ دا ذکر بایئبل وچ وی ملدے۔ آپؑ یعقوب علیہ السلام دے پتر ہن۔ آپؑ دا تعلق نبیاں دے خاندان نال ہئی۔ یارہاں سال دی عمر توں ہی نبی ہووݨ دے آثار واضح تھیوݨ لگے۔ آپؑ نے خواب وچ ݙٹھا کہ یارہ ستارے، سورج تے چندر آپؑ کوں سجدہ کریندے پن۔ آپؑ دے والد یعقوب علیہ السلام نے آپؑ کوں اپݨا خواب کہیں ٻئے کوں سݨاوݨ توں منع کیتا۔ قرآن مجید کی ہک سورت انہاں دے ناں تے ہے۔ قران نے یوسف علیہ السلام دے قصے کوں احسن القصص آکھا ہے۔ سورہ انعام وچ وی انہاں دا ذکر آیا ہے۔ آپ نے 120 سال عمر پاتی۔
قیصر آگسٹس
thumb|قیصر آگسٹس
ڄام شوکت عزیز
غزل
مونجھ تیݙی بـے بہا ھ دِلرُبا
لِکھت دا پندھ
سرائیکی حروف دی لکھت
ݙوجھے لوظیں ئِ چ مخصوص لہجے آلے سندھی تے سرائیکی حروف تہجی وچوں ترے حروف (ٻ، ڄ، تے ڳ) دی املا تاں ہکو جھیئں ئِ پر چار حروف دی املا وکھو وکھ ئِ۔ یعنی سندھی سرائیکی ن٘ڄ کوں  ڃ،ݙ کوں ڏ ، نڳ کوں  ڱ، تے ݨ کوں  ڻلکھدن ۔ سندھی دانشور تے محقق شمس العلماء مرزا قلیچ بیگ اپݨی تصنیف سندھی ویاکرݨ یعنی سندھی صرف و نحو دے صفحہ ۱۶۵ تے اینہہ ڳالھ دا واشگاف لوظیں ئِ چ اعتراف کریندئیں ہوئیں لکھدن جو ۔۔
سرائیکی تے سندھی دی اِملاء
خداڄاݨدے جو ضد تے انا دا اے پرنالہ اپݨی ڄمیل جا توں کݙاں تھڑکسی  تے اساں کݙاں اپݨی انا دے خول کنوںنکل کرئیں اپݨی ماٻولی دے مخصوص حروف تہجی دی لکھت تے متفق تھی ٻہسوں ۔
سرائیکی مخصوص پنڄ حروف
(ٻ، ڄ، ن٘ڄ، ݙ، ڳ، نڳ،ݨ)
آدم شماری٢٠١٧ ہِک کروڑباوی لکھ سرائیکیں دی اجتماعی قبر
اڄوکا وݙا سوال ایہواے ، کیا اے کچا رزلٹ درست ہے؟ جیکرسرائیکی وسیب دی آبادی وچ پنجاب کن تھولا زیادہ ودھارا تھئے تاں اینکوں من گِھنیجے؟
اِتھائوں ثابت تھیندے جو آدم شماری دے کچے رزلٹ وچ ہِک پاسوں صوبہ پنجاب دی آبادی ہِک کروڑ  64 لکھ 80 ہزار 798گھٹ ݙکھائی ڳئی ہے (جیندے وچ ہِک کروڑ 22 لکھ 84 ہزار 834سرائیکی تے 41 لکھ 95 ہزار 964پنجابی شامل ہِن)،صوبہ سندھ دی 83 لکھ 38 ہزار  823 آبادی گھٹ ݙکھائی ڳئی ہے تے صوبہ خیبرپختونخوادی 48 لکھ 9 ہزار 882آبادی گھٹ ݙکھائی ڳئی ہے۔ ݙوجھے پاسوں صوبہ بلوچستان دی 16 لکھ 26 ہزار  932 آبادی، فاٹادی ہِک لکھ 93 ہزار  759 آبادی تے اسلام آباد دی چارلکھ 2 ہزار165 آبادی ودھیک ݙکھائی ڳئی ہے۔ ۔
مرزا آباد
اس گراں وچ سب توں پہلاں گھر مرزا محمد یوسف صاحب نے آباد کیتا سی. اس توں بعد اے ہولی ہولی وڈا گراں بن گیا.
علی سرمد
مَیڈے مرشد سائیاں میراں جی!
مَیڈی لیکھ دی بیڑی کد تَرسی؟
بھاء (قیمت) - "کِی گھِنسو"؟؟؟
ہر اِک نوں "سنگت" وَنڈدے او
اَسی ڈُ ب گئے آں تُہڈے "عشقے" وِچ
حضرت یونس علیہ السلام
قوم کوں تبلیغ تے انہاں دی نافرمانی
یونس علیہ السلام کوں اللہ تعالیٰ نے شہر نینوا دے باشندیاں دی ہدایت کیتے رسول بݨا کے بھیجا ہئی۔ نینوا، موصل دے علاقہ دا ہک وݙا شہر ہئی۔ اتھوں دے لوگ بت پرستی کریندے ہن تے کفر و شرک وچ مبتلا ہن۔ یونس علیہ السلام نے انہاں لوگاں کوں ایمان گھناوݨ تے بت پرستی چھوڑن دا حکم ݙتا۔ مگر انہاں لوگاں نے اپݨی سرکشی تے تکبر دی وجہ نال اللہ عزوجل دے رسول علیہ السلام کوں جھٹلا ݙتا تے ایمان گھناوݨ توں انکار کر ݙتا.
تاریخ سرائیکستان
thumb|Map of India during Mughal empireمغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)
احمد پور حادثہ ٢٠١٧ء
25 جون 2017ء کوں، احمد پور شرقیہ، ضلع بہاولپور دے قریب ہک تیل ٹینکر دھماکے نال کم از کم 219 افراد ہلاک تے 34 توں زائد زخمی تھئے۔
تاریخ خوارج
خارجی، اسلام دا سب توں پہلا فرقہ ہن جنہاں نے رائج دینی اصولاں توں ہٹ کے اپݨے الگ اصولاں تے عقائد دی بنیاد تے الگ فرقہ قائم کیتا. خارجی فرقہ، چوتھے خلیفۂِ راشد، حضرت علی‌ بن ابی طالب دے زمانۂِ خلافت وچ حضرت امیر معاویہ دی طرفوں تھیوݨ والی بغاوت، جنگِ صفین، دے دوران سامݨے آئے تے خلیفہ، حضرت علی کولوں ایں بنیاد تے الگ تھی ڳئے کہ آپ نے امیر معاویہ ولوں ثالثی دی صلاح کیوں من گھدی اے. ایندے بعد اے مرکز تے خلفاء دے ہمیشہ خلاف ریہے. خارجیاں دا نعرہ ہئی "الحُکمُ لِلّٰہ"، یعنی حاکمیت صرف اللہ واسطے ہے. ایں فرقے نے اپݨے واسطے خارجی دا ناں قرآن دی ایں آیت کولوں اخذ کیتا: "خروج فی سبیل اللہ"" "اللہ دی راہ وچ نکلو (خروج کرو). (القرآن).
عقائد تے اصول
خوارج نے ائمہ مسلمین دی عصمت دے عقیدہ کوں مسترد کر ݙتا ہئی، ایہو عقیدہ اہل سنت دا وی ہے جبکہ اہل تشیع اپݨے ائمہ دے معصوم ہووݨ دے قائل ہن. عہد حاضر دے مسلمان عالم دین ابو الاعلی مودودی نے اپݨے ہک مضمون وچ خوارج دے انہاں مذکورہ عقائد دا تجزیہ پیش کیتا تے اہل سنت تے خوارج دے درمیان مختلف فیہ مسائل دی نشان دہی کیتی ہے۔ خوارج دا عقیدہ ہے کہ ارتکاب معصیت کفر ہے تے اس طرح مرتکب کبائر اس وقت تک کافر رہندا ہے جے تک او اس معصیت توں تائب نہ تھی ونجے۔ ایں عقیدے دے بنا تے او تمام مذکورہ اصحاب رسول دے خلاف زبان طعن دراز کریندن تے انہاں دی تکفیر کریندے ہن۔ انہاں دے نزدیک عام مسلمان وی کافر ہن کیونکہ او کبائر دے مرتکب تھیندے ہن، اے اصحاب رسول کوں مومن تے مذہبی رہنما سمجھدے ہن تے انہاں توں حدیثاں روایت کریندن۔ انہاں دا اے وی خیال ہے کہ خلافت کیتے قریشی ہووݨ ضروری نی بلکہ کوئی وی متقی پرہیزگار شخص خلیفہ بݨ سگدا ہے۔نیز انہاں دے نزدیک خلیفۃ المسلمین دی اطاعت محض اس وقت تک واجب ہے جب تک او عدل و انصاف تے مشاورت دی راہ تے قائم رہے۔ اس راہ توں منحرف تھیوݨ دی صورت وچ خلیفہ دے خلاف خروج کر کے اونکوں معزول بلکہ قتل کر ݙیوݨ ضروری ہے۔
جمعہ خان آسی
ساکوں سِک ہئی یثرب ݙیکھن دی
شاعر ݙکھ درد تے غم ستم دے سلسلے کوں شعری رنگ دے وچ پیش کرن دے نال نال غم دے ماریں کوں دلاسہ ݙیون تے فرض توں نئیں چُکدا ۔ تے ݙسیندے جو روون پٹن کہیں وی مسئلے دا حل نئیں ہوندا:
روون نال اے غم نئیں مکدے
تھک پیا ہوسیں بہہ تھی جانی
ہر کہیں کوں وطن عز یز ہو ندے
بال کو ں کھیݙ ن بھل گئے
او غیراں کوں ݙیکھو ہکا مٹھ تھی ویندن
ماواں دیاں اکھیاں چوں چشمے اُبل گئے
لیہ دے ادبی قبیلے دے کئی مہاندریاں دا تذکرہ جمعہ خان آسیؔدی شاعری دا حصہ بنیے جیویں جو نادر سرائیکی سنگت دا ایرا رکھن والے جگ مشہور شاعر نادرقیصرانی نال آپنی عقیدت دا اظہار کریندیں ہوئیں لکھا گئے:
کیا جرأت کراں کجھ بولن دی اے ظالم نئیں سمجھیندے
میں موتی چن کے لفظاں دے ودا موتی بنیدا ہاں
ہاسے پیرو راہنے سفر کیتی رہے ہئیں
چھیکڑ تیں کتاب دے عنوان دی مناسبت نال غزل دا ہک شعر پڑھن والیں کیتے پیش ہے:
معصومہ انور
معصومہ انور (اردو: معصومہ انور) ہِک پاکستانی ٻالاں دی طبیب (ڈاکٹر)، ڳائیکہ، ڳاݨا لِکّھت کار اَتے موسیقار ہِن۔ اُوہ "وی آساں تینو کی آکھا"، "وی میں چوری چوری" اَتے "نیو لا لیا" جئیں لوک گِیتاں نے اِیکُوں مہان٘در دے وݙائیاں تئں پُڄا ݙِتّا۔
کنگھی رکھاں جوڑ
لاھور والے حقے ٻقے
وال میڈے ونگرے
عمان
ایہ براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ عمان جنوب مغربی ایشیاء وچ ہک ملک ہے جہڑا جنوب مشرقی جزیرہ نمائے عرب  تے واقع ہے۔ ایندا دفتری ناں سلطنت عمان ہے۔ ایندی سرحداں شمال مغرب وچ متحدہ عرب امارات نال ملدیاں ہن، مغرب وچ سعودی عرب  نال   اتے  جنوب مغرب وچ  ایں دیاں سرحداں یمن نال ملدیاں ہن۔ سلطنت عمان دا دار الحکومت مسقط ہے۔ ایندا ساحل جنوبی اتے مشرقی بحر ِ عرب اتے شمال مشرقی علاقے وچ  خلیج ِ عُمان تائیں پھیلا ہویاہے۔
جانباز: جیندا ناں ہے
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ تذکرہ نویسی ونکی:سرائیکی تذکرہ نویسی
عمان
زبان
عربی
کنڈیتا پنن (غیب غیبت)انشائیہ
= کنڈیتا پنن (غیب غیبت)انشائیہ =
MubasherKaleem (talk) 14:48, 9 September 2018 (UTC)
مہدی لغاری
شہزاد عرفان
ڄٹ برادری
ودھ امکان اے ہے جو جٹ قوم یا برادری دا ہزاریں سالیں وچ جنیٹک مکسچر تھیندا ریہے تے اے سوشل یا کلچرل گروپ ودھ ہے۔ اینکوں ہک نسلی گروہ سمجھݨ غلط ہوسی
مخصوص مفرد حروف
سرائیکی دے مخصوص مفرد حروف تہجی دا استعمال
سرائیکی لہجے دے مخصوص حروف تہجی ٻ ، ڄ، ن٘ڄ، ݙ، ڳ، نڳ تے ݨ دے ابتدائی درمیانی تے اخیری شکلیں دا لوظیں ئِ چ استعمال ہیٹھ ݙتا ویندا پئے تاں جو انھیں حروف دے سرئیں دی درست املا دا شعور پیدا کیتا ون٘ڄ سڳے۔
ڄ
’’ڄ‘‘ اخیری شکل :رڄ، پوڄ، سوڄ، کڄ
ن٘ڄ
’’ن٘ڄ‘‘ ابتدائی شکل :اے حرف تہجی کہیں وی لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا اینہہ واسطے ایندی کوئی ابتدائی شکل کائینی۔
ڳ
’’ڳ‘‘ ابتدائی شکل: ڳل،ڳچی‘ ڳیہڑ، ڳانڈھا
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:لوک ادب۔ ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں ونکی:سرائیکی اصطلاحواں ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی ونکی:حروفِ تہجّی
کوالالمپور
کوالا لمپور ملائیشیا دا ثقافتی، مالیاتی تے اقتصادی مرکز ہے۔ اتھاں پارلیمان ملائیشیا تے شاہ ملائشیا (یانگ دی‌ پرتوان آگونگ) دی سرکاری رہائش گاہ استانا نگارا وی موجود ہے۔ شہر وچ پہلے ایگزیکٹو تے وفاقی حکومت دی عدلیہ دی شاخاں دے دفاتر وی موجود ہن تاہم 1999ء دے آغاز وچ ایہ ملائیشیا دے وفاقی انتظامی مرکز پتراجایا منتقل کر ݙتے ڳئے ہن۔ تاہم سیاسی اداریاں دے بعض حصے ہݨ وی کوالا لمپور وچ موجود ہن۔ کوالا لمپور ملائیشیا دے ترئے وفاقی علاقہ جات وچوں ہک ہے۔
قیصر گالبا
قیصر گالبا(لاطینی میں: Servius Sulpicius Galba) دا دور حکومت 9 جون 68ء توں 15 جنوری 69ء، صرف7 مہینے ہے. ایندی پیدائش 22 دسمبر 3 قبل مسیح دی اے تے وفات 15 جنوری 69ء کوں تھئی.
عاشق بزدار
نمونہ کلام
ایندا پاݨی کھیر دی کار
تے
کئی روال، سِیتل، میندھرے
ساݙے ہتھ کڑیاں وِچ بند
شاپن٘گ بیگ
تیݙا کین٘جھا شہرءِمحل مَسیتیں والا صدر بازار دا سوہݨا منظر تے ہِک ٻچہ اووی خَیری سَت سالیں دا کھیݙ وِسار تے ماء بیمار دی روٹی سیپٹاران دیاں گولیاں لالی بھیݨ دی سان٘گے بس ہِک کھیر دی بوتل کیتے........... شاپن٘گ بیگ وِچین٘دے اَکثر خالی ہَتھ وَل وین٘دے
ہشام بن عبدالملک
thumb|خلیفہ ہ[[شام دے دور دا سکہ]] یزید ثانی دی وفات دے بعد 724ء وچ ہشام بن عبدالملک، تخت خلافت تے متمکن تھیا۔ اوں وقت ایں دی عمر 34 سال ہئی۔ تخت نشینی دے وقت اوہ رصافہ وچ مقیم ہئی۔ ہشام، عبد الملک دے لائق ترین فرزنداں وچوں ہئی۔ ایندے پیشرو یزید بن عبد الملک دا دور بنو امیہ دا بدترین زمانہ قرار ݙتا ویندے ۔ اوندی نااہلی، عیش پرستی، قبائلی عصبیت تے اندرون ملک بے چینی نے کئی نویں پیچیدہ مسائل پیدا کر ݙتے ہن۔ ہشام نے جونہی تخت خلافت تے قدم رکھا تاں اپݨے آپ کوں قبائلی تعصبات، نفرت تے گوناگوں مشکلات وخ گھرا پایا۔ اپݨے عہد حکومت دے پوݨے ویہہ سال اوہ مسلسل ایں کوشش وچ مصروف رہا کہ بنی امیہ دی روبہ زوال حکومت کوں تباہی توں بچا سڳے۔ ایندی ایہ طویل جدوجہد ، ہمت و شجاعت تے حوصلہ و تدبر دی ہک شاندار داستان ہے۔ اگرچہ اوہ بنو امیہ کوں زوال توں تاں نہ بچا سڳا لیکن ایں نے انہاں دے ڈہندے ہوئے قصر اقتدار کوں وقتی طور تے سہارا ݙتا تے مختلف النوع کامرانیاں حاصل کرݨ دے بعد ایندے وقار کوں بحال کیتا۔
سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں
اخلاقی کہاݨیاں
حیوانی کہاݨیاں نال رَلواں اخلاقی کہاݨیاں کوں انگریزی وچ Parables آکھیا ویندے۔ مثلاً گلستان، مثنوی مولانا روم، الف لیلیٰ، داستان امیر حمزہ، رامائن، مہابھارت، کنڄیاں دا ڳُچھا (حکایات (رفعت عباس)
آذر بخاری
؂رو تے پُچھدن بٖال غبارے کیا ہوندن
ھے پیار توݨیں وِسار سڳدوں
اساں وی کلہیں گُزار سڳدوں
حق دا جھنڈا چاوݨ سکھو
کُجھ حاکم نال بغاوت کر
ساݙی روہی رنڈݨ پاݨی توں تیݙے بٖیٹ سُہاگاٖں خوش بٖیٹھیں
ہل
ہل دے حصے
کُڑ: اصل حصّہ۔
چَوڑی / مُٹھیڑا: دستہ تے ڈھلوان دار لکڑ جیندے اُتے ایہ لڳیا ہویا ہوندا ہے)۔
تاریخ وچوں: شیخ رکن الدین مُلتانی (سُہروردی) اتے سلطنتِ دہلی
ایندا نتیجہ نکھتیا جو خانگاہ (خانقاہ) ہولیں ہولیں سلطانِ دہلی دے انتظام وچ لڳی ڳئی۔خانگاہی معاملات اُتیں حکومت دی پاسوں ٻہوں سخت دھیان رکھیا ویندا ہئی۔ ابنِ بطوطہ اوں ویلہے مُلتان آیا تاں او لِکھدے جو والیِ ملتان دے اجازت نامہ مُتوں شیخ رکن الدیں کہیں بندے کوں خانگاہ وچ پیر نہی رکھݨ ݙیندا۔سلطنت دے ایں کنٹرول دی وجہ توں سُہروردی سلسلہ دی حثیت ہک حکومتی ادارہ جہیں تھی ڳئی۔ شیخ بہاالدین زکریا مُلتانی (1170-1267 عیسوی) دے ویلہے خانگاہ وچ ونکو ونک دے مسافریں ، اُمرا، غُربا، سبھ دا آوݨ ونڄݨ ہوندا ہئی ابنِ بطوطہ دے مطابق تُغلق دور وچ سُلطان دی اجازت مُتوں کوئی بندہ خانگاہ نہی رَیہے سڳدا۔
کوثر ثمرین
اݨ چھپی کتاب
نبیﷺ سئیں دیاں پاک ذالیں
شاعری
تیکوں آکھیا ھم ساکوں پیار نه کر.
تیݙے ناں ہِن نین نشیلے
نال تیݙے ہر عید منیساں اہدَا ہا
سنڑ وے ابا توں جاہل ایں
رو پئے شودا ابا سائیں
آ بچڑا تیکوں گالھ ڈساواں
اج توں پڑھ لکھ افسر بنڑ گئیں
میڈی پگ کوں ڈیھلا آکھے
بے کار سڈیجاں روونڑ آندے
ڈیکھ  ! اٙکھیں  تُوں  غم   نظردا   پئے
مونجھ اندر دی گالھ ہوندی اے
اپنڑیں اکھیں دی سک لہا گھنساں
ہن  پیر  زمین  تے  نہ  ٹکدے  ہنڑ   حال  بے  حال  ھے  خیر تاں ھے
,ھر سال وفا دی     اسمبلی وچ.
او آھدا ہاٸ میں تیڈا ہاں
ہنڑ_مرنڑ_مریجنڑ_کار_ہوسی
زنگ لاکے اپنڑے بختاں نوںسجنڑاں دے ناں چمکاے ہن
ہنجھ نال لکھیدن پیپلں تائ ایج کلم دے قاری ائے بیٹھن
لکھاں شاکر بندے وچ عیب ہوون۔۔۔
اساں اے جاگیر ویچیندے نٸیں
ہن بھوگ سبھے میڈے متھڑے دے
جڈاں آکھ ڈتم سر تیڈا اے
میڈے سِر تے سوار تھیندا پئے
جیندی کنڈ تے سوار ہامی میں
میکوں ڈکھ دی جھریٹ کھا گئی ہے
تیڈی سِک وچ کالے وال کھِنڈا ودی سِجھ کوں رات چمیندی ہے
محمد اجمل بھٹی
محمد اجمل بھٹی سرائیکی وسیب دے سابقہ سیکریٹری ہیلتھ ہن۔
سرائیکی مضمون از زبیر دھریجہ
اجمل کوں چاچے فاروق دے ہتھ دی بنْی ہوئی دال وڈٖی پسند اے۔ ہر جمعے چاچے فاروق کوں فون کیتی کھڑا ہوندے جو اساں دال کھاونْ امدے پیسے ۔ رات وی ایویں ای تھیا ، چاچے فاروق آکھیا آ ونجٖو ۔ اساں ملتان میٹرو دے ذریعے سفر کریندے پے ہاسے ، اجمل آکھئے جو توں میڈٖی درخواس تاں ڈٖے ڈٖیویں ہا ، لگٖوں ہا تاں لگٖ ونجٖوں ہا نہ تاں ڈٖکھ تاں نہ رہے ہا ۔ میں آکھئے جو تیکوں پتہ ہے جو کڈٖاں درخاساں منگیاں ہانیں ۔ اجمل دا جواب نہ اچ ہا ۔ میں آکھئے ولا کیویں درخاساں ڈٖیوں ہا ، اگر کتھائیں نوکری امدی وی ہے تاں پہلے بھرتی تھی پئی ہوندی ہے ۔ اجمل حکومت کوں مندے کڈھیندے ہوئیں آکھدے جو جیں ویلھے تئیں اساڈٖا صوبہ نی بنْدا اوں ویلھے تئیں رُلدے راہسوں ۔ہک واری اجمل آکھیا ہا سئیں صوبہ نی ڈٖیندے ، نہ ڈٖیون ، انج کر ڈٖیون او اپنْے گھر خوش اساں اپنْے گھر خوش۔ اجمل ہر ویلھے آکھدے جو سرائیکی تحریک کہیں وڈٖیرے ، جاگیردار دی تحریک کائنی بلکہ اے آپاں جہے غریبیں دی تحریک ہے تے آپاں ای ایں کوں اگٖوں ودھیسوں ۔ ایں سانگے تنْ مریندے ودوں ۔ میں جیں ویلھے اجمل کنوں پُچھداں جو اگر کوئی وقت ایجھا آیا تاں جو جاناں قربان کرنْیاں پیاں تاں کیا کریسیں ۔ اوں وڈٖا دلچسپ جواب ڈٖتا اوں آکھیا جو’’ مرنْاں تاں ہک ڈٖینھ اونویں وی ہے ‘ سرائیکی تحریک واسطے مرسوں تاں ناں رہ ویسے ‘ میں تاں کیا میڈٖے بٖال وی سرائیکی واسطے قربان ہن ۔ ‘‘اے او جذبہ ہے جیں کوں ڈٖیکھ تے لگٖدے جو سرائیکی تحریک کوں کہیں دا پیو وی نی مُکا سگٖدا ۔ اے صرف ہک اجمل نی بلکہ کئی ایجھے سرائیکی کارکن ہن جیڑھے سرائیکی تحریک واسطے جاناں قربان کرنْ واسطے تیار ہن ۔سرائیکی اگٖوانْیں دے تاں کوئی نہ کوئی مقاصد ضرور ہوسن جو صوبہ بنْنْ دے بعد مراعات مل ویسن پر اجمل جہے لوکیں دا کوئی مقصد کائنی او چہندن جو صوبہ بنْ ونجٖے تے اتھاں دے لوکیں کوں اتھاں دا حق مل ونجٖے ، اساڈٖی آونْ آلی نسل دا مستقبل محفوظ تھی ونجٖے ، بس۔ سرائیکی اگٖوانْیں کوں چہیدے جو او ایجھے کارکنیں دی قدر کرن تے انہاں کوں عزت ڈٖیون ۔ اے غریب ضرور ہن پر سرائیکی تحریک واسطے سب توں وڈٖے مخلص ہن ۔ کارکن فوٹو نی چہندے ، صوبہ چہندن.
سلیم خان نیازی
ݙوں شعر
کجھ وی تھیوے میں اڄ سماوݨاں ہے
غزل
خود کوں بالاں کیتے فنا کیتم
کیندا کیندا نانواں گھن تے ڳال کروں
دل دے اندر باہر * نظردا سب کوں ھے
؛ ہک پراݨی آزاد نظم ؛
میݙی وستی دے ٫ گھر ٫ گھر وچ
ایویں تھیندے راھسن
اوواواڑی دا توں دشمن
ناں ٫ دیرے لاوے
بھوگ ناں بھوگن
ٹکاݨے اتے
ملکہ پُکھراج
حیاتی دا احوال
اِنّھاں کُوں راجہ ہری سنگھ دا دربار جَلتی وِچ تہوں چھوڑنا پئے ڳیا جو اِنّھاں اُتّے راجہ کُوں زہر ݙے تے مارݨ دا الزام لایا ڳیا ہئی۔
سانحہ احمدپور شرقیہ
اساں درد ولھیٹ کے سم گئے ہیں ،جے گول گھنیں تاں چولیں ناں !! ٹی وی چینلاں سانگے اج داڈینہہ بھاگوند ہئی کیوں جو کال دے ڈینہہ (عید کن ہک ڈینہہ پہلے میڈیا سانگے خبریں داکال ہوندے) سویلے سویلے ای ہک وڈی بریکنگ نیوزمل گئی جینکوں ولدے ایں ویلھے تئیں چلایا(رگڑیا) ونج سگیندے ،بریکنگ نیوزدے نال ای ایندے وچوں خبریت دے کئی لُکیے ہوئے پہلوکڈھن دا کم وی اچن چیتی شروع تھی گئے، تجزیہ کاریں تے سیاستدان دی وی ڈیہاڑی لگ گئی اے، 150جیندا بندہ بلدی بھاہ اچ سڑگئے کئی مذاق نئیں، ول کیاہئی جوائیرکنڈیشنڈسٹوڈیو وچ بیٹھے حکومت دے پالتو تجزیہ گاریں آپڑاں دھندہ شروع کرڈتے، ’’جیکرلوکی لوبھ داشکارنہ تھیندے ڈھٹے ہوئے آئل ٹینکروچوں تیل کڈھن سانگے جھم نہ تھیندے تاں نہ مارئیے ویندے، حکومت مخالف سیاسدانیں آپڑیں دکانداری چمکائی جواے سارا حکمرانیں داکم اے، جیکرحکمرانیں دی نیت سدھی ہوندی تاں اے جیڈا واقعہ نہ تھیندا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔کئی پچھے انہاں کنوں جیکرتساں حکمران ہوندے ول اے واقعہ نہ تھیندا، یاول جتھاں تہاڈی حکومت اے اُتھاں ایہوجھئیں وقوعے نئیں تھیندے؟ بہرحال بہاولپوردی تصیل احمدپور(پوادھی) دے نیڑے دھمی ویلھے تھیون آلے سانحے نال ڈھیرلوکیں تے ڈھیرسارے اداریں دی ڈیہاڑی لگ گئی اے۔۔۔۔۔۔۔۔۔آئو ہُنڑنروارکریجے جو کیاتھئے ،کیوں تھئے اورکیویں تھئے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔اینکرپرسن تے تجزیہ گاریں دیاں ساریاں گالھیں سچیاں وی ہِن تے کوڑیاں وی، پرہکا گالھ سب توں سچی اے جوبہاولپوردے150گھریں وچ عیدآلے ڈینہہ 150جنازے لاتھن ،کہیں عیدتوبعدکھارے چڑھنا ہاتے کہیں دی سیج سجی لاتھی ہئی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ایں دے وٹے اِچ حکمرانیں کول تعزیت داہک لکھیا لکھایا پیغام اے جیڑھاپڑھ کے سُنڑاڈتا گئے! ایں وقوعے پاروں پہلاسوال ایہوہے جوسویلے نال ہائی وے تے ٹینکرجوڈھٹے ،پولیس/انتظامیہ کتھاں ہئی۔۔۔۔۔۔ٹینکرکوں تاں ہک گھنٹے بعدبھاہ لگی ،تڈانہہ تئیں اے تلاٹریفک بلاک تھی چکی ہئی(80تاں صرف موٹرسینکلاں سڑکے سواتھی گئین)، کیاکہیں موبائل فون توں کال کرکے پولیس کوں 15تے اطلاع نہ ڈتی ہوسی؟
گزریل ست (7) ورہیں وچ صوبائی حکومت نے صحت دے محکمے سانگے وکھ کیتے گئے بجٹ وچوں لہوردے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے 34ارب 83کروڑ کن ودھیک وکھ کیتے تیں ست سالاں وچ ایں کن ڈوڑی رقم یعنی 78ارب 74کروڑکن ودھیک خرچ کیتی، ڈوجھے پاسوں بہاولپور(ضلعے) دے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے (ست سالاں وچ) 8ارب 66کروڑروپے وکھ (ایلوکیٹ) کیتے گئے ،تیں صرف 6ارب5کروڑ روپے خرچ کیتے ہن، ایں توں ثابت تھیندے جوگزریل ست سالاں وچ لہوردے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے پورے صوبے دا45.38فیصدبجٹ خرچ کیتا گئے، اتے بہاولپوردے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں کوں صرف 3.52فیصدبجٹ ڈھیہے۔ بئی گالھ سُنڑدو! مالی سال11-2010وچ تخت لہوردی حکومت نے بہاول وکٹوریہ ہسپتال(بہاولپور) وچ ’برن یونٹ‘ بنڑاون سانگے صحت دے محکمے دی ترقی دے بجٹ وچ 22کروڑ50لکھ روپے وکھ (ایلوکیٹ) کیتے پرکسیرا وی جاری نہ کیتا گیا، ول مالی سال 16-2015 دے بجٹ وچ (بہاولپورآلیں تے ترس کھاکے برن یونٹ سانگے)8کروڑروپے وکھ (ایلوکیٹ) کیتے گئے پر اِ ت واری وی کسیرا نہ ڈھیہا ،ایں دے بدلے وچ لہوردے ہرچھوٹے وڈے ہسپتال وچ برن یونٹ ٹھہایا گئے۔ ہُنڑ آئو، ذرااحمدپورپوادھی آلیں داحال وی چاتی جلوں جوانہاں سانگے تخت لہوردی حکومت کیاکیتے ،بجٹ ریکارڈ مطابق گزریل ست سالاں وچ صحت دے محکمے دی ترقی سانگے وکھ کیتے گئے بجٹ وچوں تصیل احمدپور(پوادھی) دے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے صرف 23کروڑ42لکھ روپے خرچ کیتے گئین جیڑھا جوپورے بجٹ دا0.14فیصدبنردے (کھائونہ تاں دریہہ اے)۔ اینویں ای امدڑسال دے صحت دے محکمے دے 29ارب35کروڑروپے دے بجٹ وچوں لہوردے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے چارارب15کروڑروپے توں ودھیک وکھ کیتے گئین، تے بہاولپوردے ہسپتالاں دی ترقی سانگے صرف 47کروڑ82لکھ روپے ،ایں توں ملوم تھیندے جو امدڑسال لہوردے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے 14.16بجٹ وکھ (ایلوکیٹ) کیتاگئے، تیں بہاولپوردے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے 3.52فیصدکن گھٹاکے 1.63فیصدبجٹ وکھ کیتا گئے ، (ساکوں اے وی ملوم جوگزریل ست سالاں وچ لہوردے ہسپتالاں، ڈسپنسریاں دی ترقی سانگے 16.54فیصدبجٹ وکھ کیتا گیا ہئی ،پرخرچ 45.38فیصدبجٹ تھئے)۔
راناابرارخالداُ تیرا
قیس فریدی
میں زہر زہر ہاں ‘ تیکوں مِٹھاج کیا ݙیواں
(Taxes)
لوک جمہوری حکومتاں توں مایوس تھیندن تاں غیر جمہوری حکومتاں نال اُمیداں وابستہ کر گھندن ۔ پر اُتھوں وی سوڑے مایوسی دے کجھ ہتھ نئیں آندا ۔قیس فریدی 12؍اپریل 1981ء کوں لکھی ڳئی ہک غزل اِچ آہدن جو
ݙُکھ دے سِوا ‘ اَسمان تُوں مِلدا ہے کیا‘ اَسمان تُوں سِر کپ تے میݙا آکھدے ہُݨ قد ودھا ‘ اسمان تُوں میݙا نہ کوئی ‘ فِکر کر خود کوں بچا ‘ اَسمان توں
وݙے غرور دے نال اُبھریا ہا ‘ او چندر مڳر اندھاری رات دے جال ءِ چ ‘ وِلھڑ ڳیا چھیکڑ نتیجہ سِجھ توں کرنیں منڳݨ دا پاتے ‘ میں تمام شہر میݙے نال سڑ ‘ ڳیا چھیکڑ
پر‘ قیسؔ فریدی دی شاعری حوصلہ مند انسان دی شاعری ہے ۔ او انہاں ساریاں جابرانہ قوتاں نال ٹکراوݨ دا عزم رکھیندن
لیکن او شخص میکوں لڳدا خدا وانڳے ہے لفظ ہُݨ آپݨے مفہوم توں مُنکر تھی ڳن ہُݨ پلوتا وی اوندا قیسؔ دُعا وانڳے لڳے
قیس فریدی سئیں دی شاعری دا ہک بیا وصف آفاقی حقیقتاں دا اِدراک تے اظہار ہے ۔ اُنہاں دی شاعری اِچ اے آفاقی مضامین اُنہاں کوں سرائیکی شاعری اِچ ہک نمایاں مقام عطا کریندین۔
شاعری اِچ ’’پلکاں وِچھاوݨ‘‘ محبت دا اظہار ہے ۔ پلکاں وِچھاوݨ محبت توں ودھ تے عقیدت دے دائرے وچ آ ویندے ۔ پر اے سمجھ گھنݨاں جو واقعی کوئی شخص پلکاں کٹ تے کہیں دے پیریں وِچھیندے تے جئیں ویلھے ہک محبوب اِنہاں تے پیرو ننڳا ٹُرسی ‘ اوندے پیریں اِچ اے پلکاں چبھسن۔ دراصل استعارتی معنیاں کوں حقیقی معنیاں اِچ استعمال کرݨ دا ہک عمل ہے ۔ جیڑھا شاعری دی روح دے منافی وی ہے تے شعر کوں وی اصلوں پِھکا کر ݙیندے۔
رڳیں وچ لہو دی روانی دی ڳالھ تاں درست اے ‘ پر رڳیں اِچ شعلے دی روانی وی سمجھ نئیں آئی ۔ ایکوں اساں روزمرہ غلط استعمال آکھ سڳدے ہَیں۔ ہُݨ کجھ ایجھیں شعر وی ݙیدھے ہَیں جنہاں اِچ ٹھہراؤ ‘ سکتہ یا لفظ گھٹ ؍ودھ (بے وزنی) نظر آندن۔
اے سارے چھوٹے موٹے اعتراضات آپݨی جاہ تے ۔ سچ اے ہے جو قیسؔ فریدی باکمال شعر ہِن ۔ اُنہاں دیاں غزلاں اُنہاں کوںآپݨے عہد دا ممتاز شاعر بݨیندین ۔ قیسؔ دی غزل آوݨ آلے بہوں سارے شاعراں کوں غزل لکھݨ دی راہ ݙکھلائی اے ۔ پر ‘ بہوں سارے شاعر کوشش دے باوجود قیسؔ فریدی دے مقام تئیں نئیں پُج سڳے ‘ کیوں جو اوں مقام تئیں پُجݨاں ‘ ہر کہیں دے وَس وچ نئیں ۔25 دسمبر2011ء ۔ سرائیکی وچ اردو دے الفاظ ایویں ورتن جیویں او سرائیکی دے الفاظ ہوون ۔ سرائیکی کی مشہور اخبار جھوک دا ناں وی قیس فریدی صاحب نے رکھے ۔ مولوی لطف علی تے خواجہ غلام فرید سئیں دے بعد سرائیکی شاعری وچ جے وڈا ناں سنڈوں تاں او قیس فریدی دا اے
نمونہ کلام
اوندے گھر دا اناج کیݙے ڳیا
زرد زرد قربتیں دا حال ڈے
تریہہ تریہہ زندگی    دا کیا بݨیا
غزل
ایہو سوچ تے میں تیݙا یار بنڑڳیاں
سرائیکی ادبی تذکرے
ڈاکٹر فرمان فتح پوری لکھدن:"'اساکوں تذکریاں بارے لکھدے ہوئے ایں ڳالھ کوں نظرانداز نہیں کرݨاں چاہیدا جو او ہک اینجھے ماحول اتے ادبی فضا وچ لکھے ڳئے ہن جیندے وچ نقد شعراء اتے سخن فہمی دا معیار اج دے معیار کنوں بالکل مختلف ہا۔'"سرائیکی ادب وچ تذکرہ نویسی دا پندھ جاری ہے خاص طور تے سرائیکی زبان دے مضافاتی علاقیاں وچ اڄݨ وی مختلف ادبی انجمناں دے زیراہتمام شعراء دے کوائف اتے شاعری کوں اکٹھا کرتے چھاپیا ویندا پئے۔ البتہ سرائیکی وسیب دے مرکزی شہراں ملتان، بہاول پور، ڈیرہ غازی خان،تونسہ شریف، لیہ، میانوالی توں ہݨ ٻہوں سارے شاعر اں دی شخصیت اتے فن بارے، تحقیق، تنقید، تاریخ، سوانح دے تناظر وچوں جھات پیندیاں کتاباں، ادبی رسائل دے نمبر وغیرہ چھپݨ لگ پئین تے ایہ تذکرے تاریخ نویسی دی ابتدائی شاخ ہن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب دی تاریخ ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ تذکرہ نویسی ونکی:سرائیکی تذکرہ نویسی
عاشق بزدار دی اردو شاعری
غزل
کتنی حُرمیتوں کا وُہ عنوان ہوگیا
خزاں نصیب بہاروں کا تذکرہ نہ کرو
جگر کے داغ اور پہلو کے زخم جلتےہَیں
نمودِ صبح ازل سے خزاں کے مقتل میں
بہار چیختی پھرتی ہےبال بِکھرائے
کٹی ہے عمر اسی طور دل کو بہلائے
نہ حرف آئے کبھی میکدہ کی حُرمت پر
رات کے ہَول میں دِل تو ڈر جائےگا
وفؔا کی لاش جلی ہے جفا کی آتش میں
تو دیکھ غیرکے احساں اُٹھانہ ممیرے لئے
اجل کا لمحہ بھی کافی ہے مُسکرانے کو
اکھاݨ
اختصار دا معنی ہے تھوڑے کنوں تھوڑے لفظاں دے استعمال نال ودھ کنوں ودھ معنے پیدا کرݨ، جامعیت توں مراد ڈھیر ارے مضامین جمع تھی کے چند لفظاں وچ سما ون٘ڄݨ اتے آکھی ہوئی ڳالھ وچ قوت تے تاثیر ہووے، لوڑ کنوں لفظ تاثیر کوں ون٘ڄا ݙیندن۔
سرائیکی مضمون نویسی
سرائیکی وسیب علمی اعتبار نال ہک زرخیز خطہ اے جتھاں زمانہ قدیم توں ہر شعبے دے ماہرین آندے رہ ڳن.ایں حصے وچ سرائیکی زبان وچ کہیں وی موضوع تے لکھے ڳئے مختلف ادوار تے افراد دے مضامین کوں یکجا کرݨ دی کوشش کیتی ڳئی جیندے وچ وقت دے نال نال وادھا تھیندا رہسی.
سرائیکی رباعیاں تے قطعے
لمبی چوڑیاں تقریراں دی جا تے رباعیاں تے قطعے ہک کامیاب ہتھیار ہوندن، ،
مجبور تو نسوی
بیٹھیں بیٹھیں سو یر تھی گئی ہے
تو قیر کر بلا ئی
بے اعتبار دی ہا وی خشک اے
پیو وی خشک اے ، ما وی خشک اے
احمد خان طا ر ق
با نہہ کو ں بھا لا ہا ں تے ول آ
عز یز شا ہد
کینجھا ں حسین شخص میݙا انتخاب ہے
بشیر غمخوا ر
مو ت ٹکری ہے جتھا ں میکو ں آکھیسی
شفقت بزدار
یا د تا ں رہ ویسن یا د گا ر اں تیݙیاں
حوالے
ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
سول سیکرٹریٹ
کہیں خطے دے انتظامی ادارے کوں سول سیکرٹریٹ آکھا ویندے جیندے اچ تمام محکمے تے انہاں دے عہدیدار شامل ہوندن۔
چائے خانے وچ (رفعت عباس)
حکایت
عاشق بزدار دی شاہکار نظم
اکثرنال میݙےآٻہنداہانویں
رَاݨی اُوچی تےپَندھری دےمیلیں اُتے
یاد ہائی میرپُھلّو براتی کُوں
اساں ساریاں دی خاہش ایہا ہون٘دی ہائی
میکوں روزی دی سُولی تےجُھوٹےمِلئیے
شاعری جاویدآصف
غزل
او واقعی خوب صورت ھــــے مگـــر مٹـی دی مورت ھے
اونکـــوں اپݨا بݨاوݨ دا جــــے کئی گـــر اے ݙســــاؤ میکوں
اونکــــوں آصف بے محابــــے دے مہابے ساری رونق ھے
دل میݙا اپݨی مناوݨ چھوڑ ڳئے
رام سیتا کوں نئیں راوݨ چھوڑ ڳئے
جمیل جاذب
نمونہ کلام
شالا چر جڳ جیویں جاذب سئیں نئیں لوک کھلیندے پوپا پٹھ
ݙیوالی
ݙیوالی ہک قدیم ہندو تہوار ہے جیکنوں ہر سال موسم بہار وچ منایا ویندے۔ ایہ تہوار یا عید چراغان روحانی اعتبار نال اندھارے تے روشنی دی، جہالت تے علم دی، بُرائی تے اچھائی دی تے مایوسی تے اُمید دی فتح و کامیابی دی علامت سمجھا ویندے۔ ایں تہوار دے تیاریاں 9 ݙینہ پہلے شروع تھی ویندن تے دیگر رسومات مزید 5 ݙینہ تک جاری رہندن۔ اصل تہوار اماوس دی رات یا نویں چندر دی رات کوں منایا ویندے۔ اصل تہوار شمسی-قمری ہندو تقویم دے مہینہ کتیہہ وچ اماوس دی رات یا نویں چندر دی رات کوں منایا ویندے۔
سرائیکی رسم الخط دی تاریخ
تصویراں
ایہ تصویری رسم الخط آپݨیاں ارتقائی منزلاں طے کریندا ریہا۔ پر انسان کوں آپݨے دل دی ڳالھ کرݨ سانگے ٻہوں ساریاں شکلاں بݨاوݨیاں پوندیاں ہن۔ ایں ڳالھوں سالم شکلاں دی بجائے مختصر اشارے مقرر کیتے ڳئے۔ ول انھاں اشاریاں کوں وی مختصر کرتے حروف تہجی وچ ڈھال ݙتا ڳیا۔
سرائیکی میٹنگ
کوٹ سمابہ رحیم یار کنوں سرائیکستان عوامی پارٹی دے چیئر مین جام خدابخش کھوھارا کل رات سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک تیں خیر نال تشریف گھن ائین ڈاڈھی خوشی تھئی اے سرائیکی صوبہ سرائیکی مسئلہ سرائیکی اگوانڑیں دے ایں ویلھے تک تھئے کم کوں سراھایاگیا جام صاحب نے اکوی فروری دے کامیاب پروگرام دی مبارک ڈتی جام صاحب اے وی ڈسیا میڈا دیرے دا ایں ویلھے کوئی کار کئیناں ھا بارش دے باوجود اتنے وڈے کامیاب جلسے کرانونڑ دی سئیں کوں صرف مبارکباد دی خاطر حاضر تھیاں رات ڈھیر سارے ٹائم تک گالہیں باتیں تھیندیاں ریہاں سویلے نقشہ اے سرائیکستان دے خالق ڈاکٹر احسان خاں چنگوانی وی سرائیکستان ھاوس اچ ملاقات تھئی سویلے سئیں ھونوریں اجازت گھن کوٹ مٹھن دی طرف روانہ تھی گئین۔۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ دے نال پوادھو.
دلیپ کمار
دلیپ کمار پیدائشی ناں محمد یوسف خان (پیدائش 11 دسمبر 1922ء) بالی ووڈ ہندی فلماں دے لیجنڈری اداکار، آن، دیوداس، آزاد، مغل اعظم، گنگا جمنا، انقلاب، شکتی، کرما، نیا دور، مسافر، مدھومتی، دل دیا درد لیا، مزدور، لیڈر، جوار بھاٹا، جگنو، شہید، ندیا کے پار، میلا، داغ، دیدار، آگ کا دریا، عزت دار، داستان، دنیا، کرانتی، قانون اپنا اپنا، سوداگر جیہی مایہ ناز فلماں وچ کم کیتا۔ 7 جولائی 2021ء کوں اوہ ایں دنیا توں رخصت تھی ڳئے۔
اسماعیل میرٹھی
مولوی اسماعیل میرٹھی (پیدائش: 12 نومبر 1844ء — یکم نومبر 1917ء) دا شمار جدید اردو ادب دے انہاں اہم ترین شعراء وچ تھیندے جنہاں وچ مولانا الطاف حسین حالی، مولوی محمد حسین آزاد وغیرہ شامل ہن۔ اسماعیل میرٹھی 12 نومبر 1844ء کوں میرٹھ دے ہک محلے مشائخان وچ پیدا تھئے ہن۔ ہݨ ایہ علاقہ اسماعیل نگر دے ناں نال معروف ہے۔ انہاں دے والد دا ناں شیخ پیر بخش ہئی تے ایہے انہاں دے پہلے استاد وی ہن۔ اوں دور دے رواج دے مطابق مولانا نے ابتدائی تعلیم گھر تے ہی حاصل کیتی۔ پہلے فارسی تے ول ݙاہ سال دی عمر وچ ناظرہ قرآن مجید دی تعلیم مکمل کیتی۔ 1857ء دی جنگِ آزادی دی تحریک دے وقت 14 سالہ اسمٰعیل نے محسوس کر گھدا ہئی کہ اوں وقت ایں مردہ قوم کوں جگاوݨ تے جگائے رکھݨ دی ضرورت ہے۔ تہوں اونہی مقصد دے تحت انھاں نے دینی علوم دی تکمیل دے بعد جدید علوم سکھݨ تے توجہ ݙتی، انگریزی وچ مہارت حاصل کیتی، انجنیئرنگ دا کورس پاس کیتا، مگر انہاں علوم توں فراغت دے بعد اعلیٰ ملازمت حاصل کرݨ دی بجائے تدریس دا معزز پیشہ اختیار کیتا تاکہ ایں راہ نال قوم کوں اپݨے کھوئے ہوئے مقام تک واپس گھن ونڄݨ دی کوشش کرن۔
"مولوی اسما عیل میرٹھی، ہک ہمہ جہت شخصیت ، انہاں دا شمار جدید نظم دے ہئیتی تجربیاں دے بنیاد گزاراں وچ ہووݨا چاہیدا اے " (پروفیسر گوپی چند نارنگ)
واں بھچراں
واں بھچراں(انگریزی, Wan Bhachran)پاکستان دی ہک یونین کونسل ہے جیہڑی سرائیکی وسیب دے ضلع میانوالی وچ واقع ہے۔ واں بھچراں دی مجموعی آبادی 50,000 افراد تے مشتمل ہے۔
سلیم عبداللہ
سلیم عبداللہ خان نال میڈا رابطہ فیسبک تےتھیا.ول میکوں پتہ لگا جو آپ شاعر ہن میں مختلف مشاعراں تے انہاں کوں سڈیا، ہر مشاعرے ت تشریف گھن آندے ہن. ول میڈے تے میڈی ادبی سنگت نال اتنا گانڈھا جوڑے نے جو اساں انہیں کوں بانگ فورم دا اعزازی ایگزیکٹو ممبر بنڑایا... اج فیاض قاسی ت شبیر شرر انہاں دی موت دا ڈسۓ.. یار قسمے میں روندا بیٹھاں، میڈا یار، میڈا استاد تے ادب دا ہک بلدا ڈیوا بجھ گۓ... یار سلیم اساں تیکوں کڈاہیں نئ بھل سگنڑیں....
مسرت کلانچوی (سرائیکی افسانہ نگار)
مسرت کلانچوی دی کتاب ’’اُچی دھرتی جھکا اَسمان‘‘ اشاعت ۱۹۷۶ء سرائیکی افسانہ دا پہلا مجموعہ ہے۔ جاں جو سرائیکی افسانیاں دی غلام حسن حیدراݨی سرائیکی افسانے دے جوہری افسانہ نگار ہن۔ بھانویں جو اردو افسانے دی روایت توں آگاہ ہن پر انہاں سرائیکی افسانے راہیں وسیبی منظر نامے کوں خالص زبان سودھا، فنی مہارت نال پیش کیتے۔ غلام حسن حیدراݨی ہواں ۱۰، افسانے مہر گل نے مرتب کر تے چھاپن۔
کورٹ مارشل
ساہ دے سَنگتی،موت تُوں پہلے سَہی نئیں ݙیندے
چھوٹے نَنڈھے ٻالیں دا پیوُ
اے وی تاں تھی سَڳدےکہیں دی گولی میݙے سِینےلڳے
نِکھڑ کے بھیݨ بِھراویں کولوں
مَوت دیں کَندھیں،جیوَݨ دے ارمان وَسا کے
کِتھاں پیر فرید دی نگری،کِتھاں جُگنی کِتھاں کافی
منظور سخیرانی
thumb|منظور سخیرانی P21 العشير ويكي بيانات منظور سخیرانی (اردو: منظور سخیرانی) (انگریزی: Manzoor Sakhirani) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٤ اپریل ١٩٥٩ء) پاکستان دے صوبہ سندھ نال تعلّق رکّھݨ آلے سندھی، اردو اَتے سرائیکی ٻولیاں دے مہان٘درے لوک ڳائیک ہِن۔
کورٹ مارشل
جنگ اے،جنگ اِچ ڳاندا کون اے؟
منظور سخیرانی
حوالہ جات
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:سندھی لوک موسیقی ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک ونکی:پاکستانی لوک موسیقی ونکی:سرائیکی لوک ڳائیک ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیک ونکی:لوک ڳائیک ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
کورٹ مارشل
داجل شہر دے نیڑے پَٹ دی وَستی ٻَہنداں
چِرکے تاݨیں روندے رہ ڳئے
تِیر بَھنؑے تےوان٘جھاں کھیݙدِن
میکوں ایویں لَڳا،ڄیویں میݙے گھر پئے ڳولے چُھٹدِن
میݙی دھرتی ماء دےسِینے کھیݙے کہیں ڳبھرُو کوں لڳے
جنگ دے بعد میں ڄےکراپݨی وَستی ویساں
جمیل عدم
غزل
هر شام ݙینہہ مہینہ هر سال جاݨدا ہے
بهائیوال دے خسارے بهائیوال جاݨدا ہے
عاشق صدقاݨی
سرائیکی شاعر ہے، قوم پرست سرائیکی شاعر ہے۔ مزاحمتی شاعری لکھدے۔
(( پیلھوں ))
سب حیلے مونجھ ویچالے ہن.
غزل
کئی واری تاں دوکھا ݙیتس پئے ول ازماوݨ کہیں لیکھے ـ
اتو ننگے کھربے کوں ھ  دستار  پاواوݨ  کہیں لیکھے ـ
ݙوکھے ویلھے آندا نئیں او ھݨ اوندا آوݨ کہیں لیکھے ـ