cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شیرِ پنجاب توں عثمان بزدار تائیں
جڈاں وی تخت لہور دا جماندروحاکم حمزہ شہباز میڈے دھرتی واس عثمان بزدارکوں پُنڑلُنڑ کریندے یاول جیونیوز توں لہوری سوچ دے پرچارک پروگرام 'خبرناک' وچ بیٹھے مراسی وزیراعلی عثمان بزدار دی کِٹ لیندن اونکوں ہک جاہل بے شعور ان پڑھ ،بیکار، گونگاباتا تے حکم دا غلام اکھیندن، میکوں چنگاں تاں نی لگدا، دھرتی دی اسیس تھیندی اے، عثمان بزداردی بے زتی تھیندی ڈیکھ کے جتھاں تخت لہورنال نفرت ودھ ویندی اے اُتھاں عثمان بزدارتے ترس وی آندے۔ ایہاتخت لہوردی سوچ جیں ٹی وی، سٹیج ڈرامہ ناٹک تے فلمیں وچ سرائیکی زبان ثقافت کوں ہک پاسوں ٹوک بنڑائے تاں ڈوجھے پاسوں ظلم دا استعارہ بنڑاکے پیش کیتا گئے۔۔۔۔۔جیکرسرائیکی وسیب دا کئی بندہ بیوروکریسی وچ ترقی کرکے اُتے پُنے یاول کئی وزیرمشیر صدروزیراعںظم بنڑئیے تاں تخت لہور دی سوچ رکھن آلے حاکمیں اونکوں کرپٹ ظالم یا گالھا، بتوڑا ثابت کرن سانگے پورا زورلائے۔۔۔۔ہا، جیہڑا شیرپنجاب بنڑئیے اونکوں سیرھے پوائن۔
کجھ گودے سکھ حاکمیں دے لائے ہوئے بوٹے وی ہن، گالھ کوں تھولا کروں تاں کہیں سکھیں کن کہیں انگریزیں کن جگیراں گھن کے مادھرتی داسودا کیتا، اج انہاں دیاں اولاداں وزارتاں گھن کے مادھرتی دا سودا کریندیاں آندین، فاروق لغاری ہووے یاعثمان بزدار کہیں نیانڑی دا بوچھنڑویچے کہیں مادھرتی دا بوبا کپیے۔۔۔۔۔۔۔۔میں کیویں اے گالھ من سگداں جیکرصوبہ محاذ نہ بنڑدا تاں لاٹ(خان) صیب صوبے دا معاہدہ لکھ کے ڈیندا؟ جیکرلاٹ(خان) صیب صوبے دا معاہدہ لکھ کے نہ ڈیندا کیا عثمان بزداروزیراعلی بنڑدا؟؟
ویندی رُت دی شام
ویندی رت دی شام حفیظ خان دی کتاب ہے۔ ایہ افسانیاں دی کتاب ہے۔ ایہ فروری ١٩٩٥ء وچ چھپی ہے۔ ایں کوں پاکستان سرائیکی رائٹرز ملتان چھاپیا ہے۔ ایں کتاب دے ١٠٣ صفحے ہن۔ انھاں افسانیاں وچ نسائی کرداراں بارے ݙسایا ڳئے۔ تے حفیظ خان نے آپݨے افسانیاں وچ مقصدیت کوں خاص جاہ ݙتی ہے۔ ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
تَرِیخی تِرِیمتاں دے رسالے
حوالہ جات
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں ونکی:رسالے اَتے تِرِیمتاں ونکی:نسائی تحریکاں اَتے وِچار ونکی:نسائیت
ویدانت تے صوفی ازم
ایں ساری ڳالھ دا مطلب اے آکھݨ ہے جو صوفی ازم کوئی آفاقی وچار نئیں بلکہ پیلھے دے فلسفیں اتیں اوں ویلھے دی سیاست دے لوڑھیں وچ پھلے ودھے ۔۔۔۔ ادویت یا وحدت الوجود ست ۔۔ سچ کوں ݙیکھݨ دی چھڑی ہک دید ہے جݙاں جو ایندے موابلے وچ دویت ۔۔۔ شکتی اتیں برہمنیت مخالف تنترک فلسفے اتیں ریتاں کوں صوفی ازم اپݨی سیاسی لوڑھیں کنیں پریں رکھے ۔۔۔۔ آؤ ۔۔۔ صوفی ازم کوں ولا اوندے تاریخی، علمی اتیں سیاسی پچھوکڑ وچ ولا سمجھݨ دا اَہر کروں، بجائے سبھ مایا ہے دا منتر جپ کرݨ دے
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
کوئ ودہ لُھندائے لمس سجن دا،کوئ بہاں سجن تے سوندہ اے
((شیر))محل کسے دا ویکھن منگدائے،کسے دا ڈھپرہ چوندہ اے
یا ((شیر)) جہیاں بد بختیاں جنہاں،اجے پگ عشق دی بدھی نہیں
((شیر))ونجا جوانی تیرے سنگ بیٹھا،میری شباب بہار ھٹا دے
سجن روپیاں نال خرید نہیں ھوندے،سجن خرید دل مال نہیں ھوندے
صومالیہ وِچ زنانیاں
thumb|صومالی زنانیاں اَتے مرد روائتی جُھمّر پین٘دے ہوئے۔ صومالیہ وِچ زنانیاں (اردو: صومالیہ میں خواتین) (انگریزی: Women in Somalia) مُلخ دی تقریباً اَدھ اَبادی اُتے مشتمل ہِن۔ اِیہ فیصد صومالی معاشرے دا ہِک لازمی حِصؤہ ہِے، جیندے وِچ ٹَٻَّر اَتے قبیلے دی ساخت وِچ واضح اَتے اہم کردار ہِن۔ اِین٘دے وِچ پینٹ لینڈ، صومالی لینڈ دے خود مختار علاقے وِچ صومالی زنانیاں اَتے خود اعلان کرݨ آلے خود مختار علاقے (وفاقی رکن ریاست) دے طور تے مَنّے ہوئے ہِن۔
اَبادی
صومالیہ دی وَدھ تر اَبادی مسلمان مذہب نال تعلق رکھین٘دی ہِے۔ اَبادی وِچ وَدھارے دی شرح ١.٦٧ فیصد سَلانہ اَتے ڄَمَّݨ دی شرح ٤١.٤٥ فیصد / ١،٠٠٠ مُݨس دے نال۔
شیر محمد سیال
نمونہ کلام
کملا ڈھولا سنجاپ کر نہ سگیوں،اساں سجن کروڑ دے ھاسے
نواب محمد بہاول خان چہارم عباسی
وصال
سوموار 7 ذیقعد 1282ھ بمطابق 25 مارچ 1866ء دی رات کوں نواب بالکل ٹھیک ٹھاک ہئی تے رات ڳئے تک اپݨے ݙاݙے دے نال سیاسی معاملات تے گفتگو کریندا ریہا۔ تݙانہہ اونکوں وزیر توں خبر موصول تھئی کہ کجھ درباری باغیاں دے نال ملݨ دا سوچیندے پئے ہن۔ اوں خبر دے بعد نواب نے چند الفاظ ٻولے تے آکھا کہ صبح انہاں آدمیاں دے حوالے نال انتظامات کیتے ویسن۔ اپݨے محل اچ ونڄݨ دے کجھ ہی دیر بعد اوں نے کھاݨا منگوایا۔ خادمہ سلطانی کھاݨا گھن آئی جینکوں کھاندے ہی نواب دی طبیعت بگڑ ڳئی تے اوہ جلد ہی مر ڳیا۔ صبح سویرے ریاستی حکام نے سید مراد شاہ دے مشورے تے عمل کریندے ہوئے صاحبزاده صادق محمد خان دی تخت پوشی کیتے انتظامات کیتے جیہڑا اوں وقت صرف ساڈھے چار سال دا ہئی۔ نواب دی تدفین قلعہ دراوڑ دے شاہی قبرستان اچ کیتی ڳئی۔
جگجیت کور
یادگاری گیت
جگجیت کور دے کُجھ یادگاری گِیت اِیہ ہِن:
لوک کہاݨیاں
میݙی دھی چپ کر بولیسوں تاں رل ویسوں
ابا دھی اے گھر تیݙا اے تساں رہو اساݙے سوتر دیاں دھیاں ہو ساݙیاں دھیاں ہو۔
فہمیدہ حسین
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:ناول نگار زنانیاں
عراق وِچ زنانیاں
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:عراق وِچ زنانیاں ونکی:عراقی زنانیاں ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
٧٥٢ ہجری دے سرائیکی لوک اشعار
برکت شیخ تھیا۔ ہِک مؤا ہِک نہا
ویٹیکن سٹی
تفصیل
رومی کریا (پاپائیت) دی بنیاد پاپ سکسٹس پنجم نے سولہویں صدی عیسوی اچ رکھی جیندے ابتدائی مقاصد مذہبی تے سماجی ہن۔ اُنیہویں صدی عیسوی اچ پیدمونتیز اطالوی حکومت دے پھلاؤ توں ایندے اختیارات گھٹ تھیوݨ لڳے۔ 1860ء تک اطالوی حکومت اطالوی جزیرہ نما دا زیادہ تر حصہ جیہڑا پاپاۓ روم دی ریاست (پاپائی ریاستاں) وچ شامل ہئی، زیر اقتدار گھنا چکی ہئی۔ 1870ء وچ روم وی اطالوی حکومت دے زیر اقتدار ہئی جیندے نال ہی پاپائے روم دی طاقت دا خاتمہ تھی ڳیا۔ 1919ء تک اطالوی حکومت پورے جزیرہ نما بشمول سسلی تے ساردینیا تے قائم تھی چکی ہئی۔ 1929ء اچ پاپاۓ روم تے اطالوی حکومت لیٹرن معاہدہ (Lateran Treaties) تے متفق تھئے۔ جیندی رو نال رومی کریا سابقہ پاپائی ریاست (Papal States) توں دست بردار تھی ڳیا تے ہݨ رومی کریا زیادہ تر پاپائے روم تے کاتھولک عیسائی مذہبی خدمات سر انجام ݙیندا ہے۔
اِقراء سرائیکی لوک نظم
سرائیکی لوک نظم "اِقراء"
رب آکھ ݙتےِ
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی لوک شاعری ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
آئنسٹائن دے اہم مقالے
ہک ٻیا مقالہ جیہڑا ستمبر 1905ء وچ شائع تھیا۔ طبیعیات دی مشہور ترین مساوات E=mc^2 تے مشتمل ہئی، جس وچ مادہ تے توانائی دا آپس وچ تبدیل تھیوݨ ممکن ݙسیا ڳیا۔ حال وچ ہک محقق نے رائے ݙتی ہے کہ ایہ مساوات ہک اطالوی نے آئنسٹائن توں کجھ سال پہلے شائع کیتی ہئی، اگرچہ اضافیت نظریہ دے سیاق و سباق وچ نی۔
سِدرہ جذبات
او آہدا ہے
سجھ دی لاٹ کوئی سجدہ ریز اے
ویلھے دی کہیں دھپ توں ماریا
بخت بدلدے رہ ویندے ہن
توں پچھدا ہئیں حال نواں کوئی
نظم
رات ہے چھیکڑی
شیریں فرھاد
اے واقعہ شیریں دی توجہ دا مرکز بنڑیا تے او فرھاد دی حرکت تے کھل کھل ولھوٹ تھی گئی آخر کمرہ تیار تھی گیا چھت پاونڑ توں پہلے مستری صاحب آکھیا مٹھائی منگواؤ دعا خیر دی آکھ تے چھت دا کم شروع کروں
سِدرہ جذبات
نظم
ساݙے ڳزریے کیویں
شیریں فرھاد
فرھاد ساریں کوں ٹھوک وجا تے آکھیا میں شیریں نال سچا پیار کرینداں تے ایندے نال نکاح کرنڑ چہنداں شیریں دے ما پیو جو وی ڈٹھے کوڑ اے
قصہ مختصر فرھاد دے عشق کوں آزمائش دی تتی ریت تے ازماونڑ دا فیصلہ کیتا گیا پنچائت دے وڈ وڈیریں فیصلہ کیتا جو توں شیریں دے گھر ھک غسل خانہ تعمیر کر جیندے وچ ماربل وی لگیا ھویا ھووے جیڑھا جدید دور دیں ضرورتیں تے آسائیشیں نال لیس ھووے فرھاد نے اے چیلنج قبول کیتا
مزید حیرانگی کوں ختم کرنڑ سانگے ھتھ پکڑیم تاں محسوس تھیا جو اے ھتھ روڑی وی کٹیندے رہ گئین
لنڈی سیدان
ایں شہر ءچ ٻہوں سارے لوگ وسدِن جیڑھے جو ہک ٻئے نال پیار تیں امن نال رہندِن ـ اے نکا جیھاں دیہاتی شہر ہُݨ تجارتی مرکز بݨ ڳئےـ
روہی دی حیاتی
میں روھی ݙیکھݨ چہنداں ناصر،
گھیو مکھݨ دیاں سوکھڑیاں تیئں ݙو تہوں بھڄویندے کائنی...
دِل ٹھِکریاں ݙیکھ تے آکھیا ہے جاگیر سُنڄاپو لڳدی ہے.....
ننگے پیریں اوں دھرتی دے غدار کوں تھل تے روھی پھِرا یار چس آونڄے........
دھرتی ماء دی محبت غیور بخاری دی شاعری دا مرکز  ہے، حال ڈھیر لمبا تھی ڳئے، ڳالھ کُھٹانواں..... روھی اچ سنگت دا میل ہووے یا دامان اچ دھرتی ڄئیں دا کٹھ،  تھل اچ سڄݨیں دا سانگا ہووے یا روھی اچ تھیوݨ والا چنݨ پیر دا میلہ مرشد غیور بخاری ہر جاہ تے سنگت سودھا سانجھا ہوندے.....
حیاتی ونڈیندا کھڑے....
اساں لوک "سرائیکی جاڳا" پئے غیور رکھیندوں.....
شیما سیال
پتہ:
MubasherKaleem (talk) 12:21, 20 June 2019 (UTC)
شینا زبان
علاقے
گلگت دی زبان شینا ہے۔
اُردو دی ماء
سرائیکی زبان کُوں نام نہاد محققین وِچُوں کہیں سنسکرت دی دھی اتے کہیں سندھی دی بھیݨ آکھے جڈاں جو اصل حقیقت ایویں نی سرائیکی زبان "مادر لنگویج" اے۔ "پنجاب وِچ اردو" وِچ حافظ محمود شیرانی نے ملتانی تاجراں دے دِلّی وِچ راہون نال اے نتیجہ اخذ کِیتے جو اِنّھاں مقامی تاجراں دے میل ملاپ نال ہریانی زبان تے ملتانی زبان دا اثر پئے تے اے زبان اردو دا پیش خیمہ بݨی۔
جنوبی نصف کرہ
left|208x208px|"اشویا ، دنیا دا خاتمہ" دے افسانوی پوسٹر دے نال۔ ارجنٹائن وچ واقع ایشوئیا دنیا دا انتہائی جنوبی شہر ہے۔ left|548x548px جنوبی نصف کرہ توں مراد اوہ علاقے ہن جیہڑے خط استوا توں جنوب وچ واقع ہن۔ اتھاں شمالی نصف کرہ دے برعکس اپریل توں ستمبر تک سردی تے اکتوبر توں مارچ تک گرمی پوندی ہے۔ براعظم آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ جنوبی نصف کرہ وچ واقع ہن۔ براعظم انٹارکٹیکا وی انتہائی جنوب وچ واقع ہے تے برف توں ڈھکا ہوہا بے آباد علاقہ ہے۔
عبدالعزیز پرہاڑوی
پیدائش
1206ھ/1792ء
اساتذہ کرام
مولانا عبد العزیز پرہاڑوی دے ترائے اساتذہ دا تذکرہ ملدا ہے:
۲ـ خواجہ حافظ محمد جمال اللہ ملتانی چشتی نظامی: (م: 1226ھ)۔
تصنیف و تالیف
۱ـ نبراس (شرح العقائد نسفی)
۱۶ـ نحو عزیزی
۲۷ـ عقائد الحرام
۸۲ـ أسطرنومیا متوسط
۸۵ـ عماد الاسلام و عمدۃ الاسلام
شیعان اسماعیلیہ
آغاز
جعفر صادق دے وݙے پتر اسماعیل نال اے فرقہ منسوب ہے، انہاں دے مطابق اسماعیل دی وفات 133ھ وچ تھئی ہئی تے انہاں نے اپݨے پتر محمد تے نص کیتا ہئی تے امام محمد دے بعد ترئے ائمہ عبد اللہ، احمد تے حسین تھئے۔ اے تریہے مستورین سݙویندے ہن یعنی اے ٻہوں پوشیدہ زندگی بسر کریندے ہن۔ انہاں دے خاص خاص نقیباں دے علاوہ انہاں دا پتہ کہیں کوں نہ ہوندا ہئی ۔ انہاں دے ناواںں وچ وی اختلاف پایا ویندا ہئی۔ حسین نے عسکر مکرم وچ 297ھ وچ وفات پاتی۔ اس اپݨی وفات توں پہلے اپݨے پتر عبید اللہ المہدی تے نص کیتا۔ جیہڑا مہدی دے ناں  نال 297ھ وچ مغرب (افریقہ) وچ ظاہر تھیا۔ مذکورہ بالا مستور اماماں دے ناواں تے عبیداللہ المہدی دے شجرہ نسب  وچ ٻہوں اختلاف ہے یعنی اوندا فاطمی یا سادات نال نسبی تعلق من گھڑت اے.
thumb|طٰہٰ نجم الدین اسماعیلی عالم
علویاں نے سرتوڑ کوششیاں کیتیاں مگر اینجھی کامیابی حاصل نہ تھئی جس نال انہاں کوں سیاسی دنیا وچ کوئی نمایاں درجہ مل سڳے تے دعوتاں کوں بنی عباس دے مقابلہ کرکے اپݨی امامت ثابت کرن۔ انہاں دے تحریکاں کوں مشرق وچ عباسیاں نے کامیاب نہ تھیوݨ ݙتا۔ عباسیاں دے خوف توں اسماعیلیاں دی تحریک وی جیہڑی نہایت خفیہ ہئی مشرق وچ کامیاب نہ تھئی تے انہاں دے اماماں کوں مستور تھیوݨاں پیا۔ ایں بنا تے انہاں نے ایندے کیتے مغرب (افریقہ) دا انتخاب کیتا تے اتھاں انہاں نے غیر متوقع کامیابی حاصل کیتی تے ایویں نام نہاد فاطمی سلطنت دی بنیاد پئی۔
وصالِ نبوی صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم
آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہٖ و سلم دا وصال تریسٹھ (63) سال دی عمر مبارک اچ 632ء اچ مدینہ وچ تھیا، مکہ تے مدینہ ݙوہاں شہر اڄ دے سعودی عرب وچ حجاز دا حصہ ہن۔ حجۃ الوداع دے فوراً بعد آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی طبیعت مبارک کجھ ناساز تھئی تے ول ٹھیک تھی ڳئی مگر کجھ عرصہ بعد حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی صحت ول ناساز تھئی تے کئی روز تک انہاں دے سر مبارک وچ درد تھیندا رہیا۔ بالآخر روایات دے مطابق مئی یا جون 632ء وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم ایں فانی دنیا توں عالم بالا وچ انتقال فرما ڳئے۔ انتقال دے وقت آپ ﷺ دی عمر مبارک 63 سال ہئی۔ حضرت علی نے غسل و کفن ݙتا تے اصحاب دے مختلف جماعتاں نے یکے بعد دیگرے نمازِ جنازہ ادا کیتی تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کوں مسجد نبوی دے نال ملحق انہاں دے حجرہ مبارک وچ اونہی جگہ دفن کیتا ڳیا جتھاں آپ ﷺ دی وفات تھئی ہئی۔ اے مبارک جگہ تے ایندے اردگرد دی تمام جگہ ہݨ مسجدِ نبوی اچ شامل ہے۔
سرائیکی زبان دا قدیم ادب
وقت سکندر بادشاہ ملک دھنی پہلوان
ترجمہ: "سِلّھیں بݨاوݨ والے نصیر جیڑھا ذات دا پھگیا ہے، سلھیں تیار کیتیاں، اے کھوہ اونڑ قبیلہ دے حمیر نے جیرھا گان٘مݨ دا پُتر ہِے، کھٹوایا، زمانہ سکندر بادشاہ دا ہِے تے حاکم دھنی پہلوان ہے، رعایا اِتّی خوشحال اے جو ہر ٻُڈّھا جوان ملُوم تِھین٘دے۔ ہِک لکھ سِلّھیں لڳ چُکیاں ہِن، تے کھوہ دی تعمیر مکمل تھی ڳئی اے، اونڑ سردار نے باغ وِچ ترائے سو ٻُوٹے لائے ہِن"
مغل دور اِچ علم الخط اَتے ٻئے لوک فنون
اَساں عراق، ایران اَتے ترکی اِچ خطاطی دی ترقی اَتے ایندے اَوجِ کمال دا مختصر ذکر کیتے۔ برِصغیر اِچ خاندانِ مغلیہ نے ڄیڑھی ہنر پروری کیتی اَتے ہنر / لوک فنون آلیاں کُوں عزت ݙتی اُوندی مثال ٻہوں گھٹ ہِے۔ اِیہہ وجہ ہِے ڄو دربارِ مغلیہ اِچ ہر طرح دے اہلِ کمال کُوں وݙا اعزاز ݙے کے اوندی خدمات دا خوب چرچا کیتا ویندا ہَا۔ اِتھاں تئیں ڄو اِیں خاندان دا آخری بادشاہ بہادر شاہ ظفر خود وی اِیں فن اِچ کمال رکھدا ہَا۔ امیر تیمور دے 771-807ھ عہد اِچ وی خاص طور تے خطاطی دے فن کُوں وݙی تقویت مِلی۔ امیر دے چارھے پُتر جہانگیر سلطان، عمر شیخ سلطان، میران شاہ گورگانی اَتے مرزا شاہ رُخ شاعر ہووَݨ دے نال نال بہترین خطاط وی ہَن اَتے اِنہاں نے اِیں فن کُوں وَݙی ترقی ݙتی۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
ویگن اِچ سوار تھیونا (انشائیہ)
= ویگن اِچ سوار تھیونا =
قازقستان وِچ زنانیاں
انسانی سمگلنگ
قازقستان وِچ شہری اَتے غیر مُلخی زنانیاں اَتے چھوہِرِیں جنسی سمگلنگ دا شکار تِھی چُکیاں ہِن۔ اِنّھاں نال زبر زنا وی تِھیندا ہِے اَتے مُلخ بھر وِچ کوٹھیاں، کاروبار، ہوٹلاں، گھراں اَتے ٻئے جائیں اُتے جسمانی اَتے نفسیاتی طور تے ݙَز پُچائی ویندی ہِے۔
میݙی حیاتی دا پندھ
سدھ نی. ایں جہان تے میݙا نزول کہڑھی گھڑی اتے کھڑھے ڄیاڑے تھیایا لکھت پڑھت دا زمانہ کائیناہا جٹیں داگھر ہا کہیں کوں کیا سدھ ہئی جو اےٻال ھک ڄیہاڑےقوم دےٻالاں دا درکھاݨ بݨ ویسی نہ مونھ نہ متھا نہ شکل نہ وجہ نہ قد نہ کاٹھ
دریائے ایمیزون
دریائے ایمیزون 6،400 کلومیٹر (4،000 میل) طویل ہے۔ ایہ دریا کوہ انڈیز دے مشرق وچ واقع ایمیزون دے بارشی جنگلات توں گذردا ہے جیہڑے دنیا دے سب توں وݙے جنگلات ہن۔ دریائے ایمیزون دے معاون دریاواں دی تعداد ہک ہزار توں زائد ہے۔ دریائے ایمیزون جنوبی امریکا وچ وہݨ والا دنیا دا ݙوجھا سب توں لمبا دریا ہے جیندا بہاؤ اپݨے توں چھوٹے ست مشترکہ دریاواں دے مجموعی آبی بہاو توں زیادہ ہے۔ انہاں دریاواں وچ دریائے میڈریا تے ریو نیگرو شامل نی کیونکہ ایہ ݙوہیں ایندے معاون دریا ہن۔ دریائے ایمیزون جیندا طاس دنیا وچ سب توں وݙا ہے، تقریبا 7،050،000 مربع کلومیٹر (2،720،000 مربع میل) جیہڑا پوری دنیا دے مجموعی آبی طاس دا پنجواں حصہ ہے۔ اپݨے ابتدائی حصے وچ دریائے نیگرو دے سنگم توں اتے، دریائے ایمیزون کوں برازیل وچ سولیموز تاہم پیرو، کولمبیا تے ایکواڈور وچ تے ایں طرح ݙوجھی ہسپانوی ٻولݨ والی دنیا وچ اے دریا عام طور تے دریائے برازیل دے ناں توں پکارا ویندے۔
ستارا (گلوکارہ)
ستارا کرشن کمار (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: 1 جولائی 1986ء) بھارتی پس پردہ ڳائیکہ، نغمہ ساز، رقاصہ اتے اداکارہ ہِن۔ اوہ بنیادی طور تے تمل، تلگو اتے کنڑا فلماں دے علاوہ ملیالم سنیما وِچ وی کَم کرین٘دی ہِے۔ ستارا نے ہندوستانی اتے کرناٹک کلاسیکی موسیقی سِکّھی اَتے معروف غزل ڳائیکہ وی ہِن۔ ستارا متعدد ایوارڈز دی وصول کنندہ ہِن، جِنّھاں وِچ کیرلاریاست فلم ایوارڈ برائے بہترین گلوکارہ وی شامل ہِن۔
ایوارڈ
یووا ایوارڈ:
صابر بھریوں
ݙوہڑہ
ہر حکم تے کیتم بسم اللہ جِڈے ٹوریا تئیں، میں سچ سمجھئے
لاؤزی
لاؤزی، لاؤزے یا لاؤتزو ہک چینی مفکر ہئی جینکوں تاؤ مت دا بانی قرار ݙتا ویندے۔ اوندی پیدائش توں متعلق روایات ابہام دا شکار ہن تاہم قیاس ہے کہ اوہ چھیویں صدی قبل مسیح وچ ہک غریب چینی گھراݨے وچ پیدا تھیا۔ روایت دے مطابق کم سنی وچ اوں نے شاہی کتب خانے دے محافظ دی حیثیت نال ملازمت اختیار کیتی۔ اتھاں اونکوں مطالعہ کتب دا بہترین موقع ملا۔ اوں نے جݙݨ اپݨی تعلیمات کوں لوگاں وچ پھیلاوݨا شروع کیتا تے انہاں دی تبلیغ شرع کیتی تاں لوگ اونکوں لاؤزے دے ناں نال پکارݨ لڳے جیندے معنی ٻڈھے فلسفی دے ہن۔
منیزہ شمسی
مُنیزہ شَمسی (اردو: منیزہ شمسی) (انگریزی: Muneeza Shamsie) (ڄَمَّݨ دا سال: ۱۹۴۴ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، نقاد، ادبی صحافی، کتابیات نگار اَتے ایڈیٹر ہَن۔
حوالہ جات
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مہان٘درے زنانیاں ونکی:مہان٘درے تِریمتاں ونکی:مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں ونکی:صحافی زنانیاں
نواب مظفر خان سدوزئی
پھل وی کھڑسن ݙس ہاں ساکوں
اتھوں مظفر خان مڑیا ہئی
جزیرہ ہفت تلار
جزیرہ ہفت تالار یا جزیرہ استولا بحیرہ عرب وچ ہک چھوٹا غیر آباد پاکستانی جزیرہ ہے۔ ایندا ساحل دے قریب ترین حصہ جنوب وچ تقریبا 25 کلومیٹر (16 میل) تے پسنی دی ماہی گیری بندرگاہ دے جنوب مشرق وچ 39 کلومیٹر (24 میل) دے فاصلے تے واقع ہے۔
جزیرہ ہفت تالار پاکستان دا سب توں وݙا سمندری جزیرہ ہے۔ ایہ تقریباً 6.7 کلومیٹر (4.2 میل) طویل تے 2.3 کلومیٹر (1.4 میل) چوڑا جبکہ ایندا رقبہ تقریباً 6.7 مربع کلومیٹر (2.6 مربع میل) ہے۔ ایندا بلند ترین نقطہ سطح سمندر توں 246 فٹ (75 میٹر) ہے۔ جزیرہ صوبہ بلوچستان ضلع گوادر دی تحصیل پسنی دا حصہ ہے۔ جزیرے تک پہنچݨ کیتے پسنی توں موٹر کشتیاں حاصل کیتے ونڄ سڳدن جبکہ ایندی مسافت تقریباً 5 گھنٹے ہے۔
سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت
نیکی عمل نہ کیتم کوئی شامت نفس جہولوں
درگڑی
درگڑی ڄام پور تحصیل دی ہک پروبھری وستی جیرھی اپݨی ہک نویکلی اتہاس دی امانت دار اے ۔جیندا کوئی ولی وارث کائنیی ۔اوندے تاریخی آثار مٹدے ویندن ۔ہک پراݨی قلعہ نما عمارت ݙیکھݨ دھردی اے ۔چراغ اعواݨ جئیں ہک مثنوی ہیر سرائیکی وچ صدیاں پہلوں لکھی ہئی اتھوں دے جم پل ہن ۔اتے اپݨی ایں مٹی وچ دفن تھئے ۔بجر آلیاں قبراں وی ہک تاریخ سانبھی پئن۔
بتریہ
بَترِیّہ، بُتریّہ یا اَبتَریّہ فرقہ زیدیہ دی ہک شاخ ہئی جیندے پیروان وچ کُثَیْرنوّاء تے حسن بن صالح بن حیّ دے ناں ملدن۔ شیعہ اثنا عشری دے مطابق ایہ اصطلاح انہاں تمام افراد تے لاگو تھیندی ہے جنہاں نے ولایت ائمہ اثنا عشریہ تے خلافت ابوبکر و عمر کوں آپس وچ خلط ملط کر ݙتا، جنہاں لوگاں دے بارے وچ انہاں دا عقیدہ ہے کہ اوہ دشمنان اہل بیت و ائمہ گرداݨے ڳن۔ جنہاں علماء نے ایہ اصطلاح استعمال کیتی اُنہاں وچ ملا دربندی، محمد السند اور یاسر الحبیب شامل ہن۔
نور پور تھل (ضلع خوشاب)
تحصیل
جݙاں ١٩٧٢ء وچ خوشاب، شاہ پور چوں نختا اتے ضلع خوشاب تھیا، ہُوں ویلے نورپور تھل کوں تحصیل تھیوݨ دا درجہ ڈھیا-
نوراں بھیݨِیں
نوراں بھیݨِیں (اردو: نوراں بہنیں) (انگریزی: Nooran Sisters) جیوتی نوراں اتے سلطانہ نوراں - بھارت دے جالندھر نال تعلق رکّھݨ آلیاں صوفی ڳاݨا جوڑی ہِن۔ اُوہ "شام چورسیا ٹَٻَّر" نال تعلق رکھین٘دیاں ہِن اَتے کلاسیکی موسیقی پیش کرین٘دیاں ہِن۔
کَم کار آلی حیاتی
نوراں بھیݨِیں نے غزل دے اُستاد جگجیت سنگھ دی 72ویں سالگرہ دی ہِک پارٹی دے موقع اُتے اپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا۔ اِیہ پارٹی پنجاب دے پٹیالہ وِچ ہرپال ٹیواݨا سنٹر آف پرفارمنگ آرٹس (ایچ ٹی سی پی اے) وِچ منائی ڳئی ہئی۔
کلفٹن صدفہ چٹاناں
کلفٹن صدفہ چٹاناں (Clifton Oyster Rocks)، صدفہ چٹاناں دا ہک سلسلہ ہے جیہڑے پاکستان دے شہر کراچی اچ کلفٹن دے ساحل تے واقع ہن۔ شمالی جزیرے دی بیس تے پورٹ فوارہ تعمیر کیتا ڳیا ہے۔ ایہ پاݨی کوں ہوا وچ 620 فٹ دی بلندی تک اچھالدا ہے۔ ایہ دنیا وچ ݙوجھا سب توں بلند فوارہ ہے۔
صابر حسین صابری
ݙوہڑہ
اُوندے منہ دی سُنڑ کے میں کملے
اکھیں نوٹ اتبار چا کیتائے
صائم سیف
نمونہ کلام
پیار کراں میں..؟
رول ملنگ ہاں
غزل
تیݙی مونجھ دے پاروں رونواں
آڑی سِینگی حال رَلاؤں ہا
ہک ٻئےدو ول کٹھیاں تھی کے
تتی وانہ لگے شالا
سَݙ ماروں اُوکوں سَݙواؤں ہا
آ دِلڑی دے حال وَنݙاؤں ہا
اللہ خیر کریسی
دولی دول....... وڄیندے رہسن اللہ خیر کریسی
ہَالی روز سویلے اونویں ݙَانداں رَلے ویسی
غزل
تیکوں پوجاں، تے وار تھیواں
تیݙی اکھ، مہربان تهیوے
نال تیݙے بہار ماݨاں
ستارا (ڳائیکہ)
ایوارڈ
کیرل اسٹیٹ فلم ایوارڈ :
ریڈ ایف ایم ملیالم میوزک ایوارڈ:
ساری رات رُنّی آں
ڳاوݨ :
مہندی وی لائی تے کَڄلا وی پایا
ہُݨ ول نہ وَن٘ڄیں کَلہی رَہ نہ سکدی
دُنیا دے مہݨے میں سَہہ نہ سکدی
صابر حسین صابر
ݙوہڑہ
توں دشمن ہئی تاں دشمن رہے اساں دشمن نال نبھا گھنسوں
توں خوشیاں مانڑی خوش تھی کے اساں ہجری ہجر سجا گھنسوں
قطعہ سجڑیں دی محبت سانگے
بہـاریـں دی کـوئـی وی ہـوا کائنی
غزل
غم دی ہنڑوی دوا گولیندے ہیں
شمالی سندھ دی زبان وی سرائیکی اے
"سندھ جِین٘دا ہِک اہم حِصّہ سرائیکی زبان دا علاقہ ہِے اِین قدر پُر آشوب ہِے جو کہیں لٹریچر دا صحیح سالم بچ ون٘ڄݨ کہیں معجزے تُوں گھٹ کینھی۔ اِیں علاقے کُوں امن نصیب تھیا تاں کُجھ حد توڑِیں مغلیہ عہد حکومت وِچ تھیا یا وَل انگریزاں دے زمانے وِچ تھیا۔ اتے اِیں وقت دی کہیں لکّھت دے نمونے ملّݨ دی اُمین٘د رکّھݨ خام خیالی اے۔ البتہ کُجھ چیزاں حافظے دی مدد نال سینہ بہ سینہ چلیاں آن٘دیاں ہِن پر اُنّھاں تے اعتماد نی کِیتا ون٘ڄ سڳدا۔ کیوں جو اے زبان دا اصلی رنگ پیش نی کر سڳیاں۔ مختلف ادوار دے لوکاں نے اپݨے دور دی زبان دا رنگ چڑھا ݙِتّا ہِے تے اِیں طرحاں تے زبان دی شکل تے اُوندے اصلی خدّو خال لُک ڳئے ہِن۔ اِیں ویلے اساں کول تدریجی ترقی ݙیکھݨ کِیتے سرمایہ کینھی، اے ڳالھ یقینی ہے جو محمود غزنوی دی یورش کنوں پہلے دے سوا ترائے سال وِچ عربی، فارسی تے مقامی بولی دی آمیزش تُوں ہِک پچ میل قسم دی زبان ضرور وجود وِچ آ چُکّی ہئی تے ١١١ ہجری دے بعد ݙُو حِصّیاں وِچ تقسیم تھی ڳئی، ہِک شمالی سندھ وِچ تے ݙُوجھی جنوبی سندھ وِچ۔ شمالی سندھ والی زبان کُوں اساں سرائیکی آکھدوں تے جنوبی سندھ والی زبان کُوں سندھی۔
ٻُدھ مت دے شاہی علاقے
عرض اے ہے جو اے ڳالھ درست ہے جو سرائیکی وسیب ٻدھ مت دا گھر رہ ڳے،ہیونگ سیانگ ہک چینی مؤرخ ہے او آھدے برصغیر ٻدھ مت دا مرکز رہ ڳے مزید تفصیل وچ او موجودہ پاکستان دے کجھ علاقیاں دا ذکر کریندے
مثلاً سوئی ویہار، ویہاڑ...(مسافر خانہ،  بہاولپور)
اسلام دے آوݨ دے بعد لوک ماس کھاوݨ شروع تھئے تاں وچ نُکل پاتے کھاندے ہن تے کھاندے ہن(شاید احساس ندامت پاروں ہک نفسیاتی حربہ)
بہاولپور آلے سوئی وہاڑ دا ذکر سکندر اعظم دے سفرنامے وچ وی آیا کھڑے کہیں زمانے ایتھ کھدائی تھئی تاں سرائیکا نشان لبھا اے نشان ہندی لغت وچ "ڳاں" دے معنی وچ ہے
لیبیا میں خواتین
تاریخ اَتے قنُون
اِیں ویلے دے وِچالے، زنانیاں کوں وی اپݨے پئیاں یا مرد ٻیلیاں توں بغیر ڳَݙّی چلین٘دے، خریداری کرین٘دے یا پن٘دھ کرین٘دے ہوئے ݙِٹّھا ڳیا (جیکوں بے حیائی آکھیا وین٘دا ہِے)۔
سونو ککڑ
حوالہ جات
ونکی:بھارتی پاپ ڳائیکاں ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں ونکی:بھارتی شخصیّتاں ونکی:بھارتی زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں ونکی:بھارتی مہان٘درے تِریمتاں ونکی:ہریانوی ٻولی دے ڳائیک ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں ونکی:اتراکھنڈ دے اداکار ونکی:اتراکھنڈ دے ڳائیک
قلعہ منوڑا، کراچی
منوڑا قلعہ کراچی دا ایک قلعہ ہے جیہڑا کراچی دی بندرگاہ کوں تحفظ فراہم کرݨ کیتے بݨایا ڳیا ہئی۔ اصل وچ 1797ء وچ تالپور میراں نے مٹی دے قلعے دے طور تے تعمیر کیتا ہئی، ایں قلعے تے انگریزاں نے 1839ء وچ قبضہ کر گھدا ہئی۔ جیندے بعد انہاں نے کراچی تے زیریں سندھ تے قبضہ کر گھدا۔
لوک قصّہ سیفل نامے بارے روایتاں
کُراڑے مذہب دے لوکاں دی روایت
ہِک روائت اے مشہور کِیتی ڳئی جو مولوی لطف علی کول کُجھ کراڑے مذہب دے لوک ڳئے جو اِیں قصّے نال تُساں ہِک دُنیا کُوں پاڳل بݨا چھوڑے، اے ݙسّو جو اِین قصّے دی حقیقت کیا ہِے؟ آکھیا وین٘دے جو مولوی صاحب جلال وِچ آ ڳئے اَتے اپݨے تݙے دا پاند چاتا تاں مولوی صاحبان کُوں مصر دا بادشاہ، بدیع البانو تے اُوندے لڑھدے ٻیڑے ݙکھا ݙتّے، حالانکہ اے روایت کوڑی ہِے کیوں جو مولوی لطف علی اپݨے قصّے بارے لکھیے جو "لطف علی آپوں کُجھ نہ بولیا آن٘دا نقل کتابوں" در اصل لوک قصّہ سیف الملوک عربی کتاب "الف لیلیٰ (ہزار داستان)" دا ہِک حِصّہ ہِے۔
خلیل احمد خلیل
نمونہ کلام
ہک میں رواں زار و زار .......... میں مدینے ہواں ہا
سرخیاں مہندیاں کجلے پاون
سیاں گهر گهر عید پجاون
ہته  وچ  ہته  پا کهلدے جاون
نذیرفیض مڳی دا مزاح
ہک بندے مولوی صاحب کنوں پچھیا
استاد نذیر فیض دی کتاب تے پابندی لڳی تاں نذیر خان لغاری انٹرویو گھدا تے پچھیا جو
سئیں سگریٹ چھوڑ ݙیوو تاں کیا تھیسی
نواز خان اشہر
نمونہ کلام
نہ خوف خدائی دا کوئی ہوندے نہ محشر دا کوئی ݙر ہوندے.
دیپالی برٹھاکُر
دیپالی برٹھاکُر (اردو: دیپالی برٹھاکر) (انگریزی: Dipali Barthakur) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ:30 جنوری 1941ء - فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: 21 دسمبر 2018) آسام دی ہِک ہندوستانی ڳائیکہ ہَن۔ اِنّھاں نے اپݨے ڳاݨے بنیادی طور تے آسامی ٻولی وِچ ڳائے ہَن، اِنّھاں کوں 1998ء وِچ ہندوستان دا چوتھا سبھ توں وݙّا سویلین ایوارڈ، پدم شری مِلّیا.
ایوارڈ
برٹھاکر کوں کئی واری اعزاز نال نوازیا ڳیا، خاص طور تے 1990-92 وِچ لوک اَتے روایتی موسیقی کیتے پدما شری ایوارڈ نال نوازیا ڳیا۔
مالی وِچ زنانیاں
مالی وِچ زنانیاں (اردو: مالی میں خواتین) (انگریزی: Women in Mali) دی حیثیت اَتے سماجی کردار نسلی معاشریاں وِچ انجو انج روائتاں دے اوکھے تعامل، وݙّی ساحلی ریاستاں دے عروج تے زوال، فرانسیسی نو آبادیاتی حکمرانی، اَزادی، شہری کاری، جھیڑیاں اَتے ما بعد نو آبادیاتی پیش رفت توں تشکیل پان٘دا ہِے۔ مالی دیاں زنانیاں مالی دی اَبادی دا صرف اَدھ توں گَھٹ ہِن اَتے کُجھ ویلے اُوہ ازدواجی معاشریاں دا مرکز وی رِیہاں ہِن، جاں جو اُوہ اِیں وݙّی زرعی دیہی بِیادری دے معاشی اَتے سماجی ڈھانچے کِیتے ہمیشہ اہم رِیہاں ہِن۔
صحت دی ݙیکھ بھال
مالی دُنیا دے غریب ترین مُلخاں وِچُوں ہِک ہِے اَتے صحت اَتے صفائی دے ناقص انتظاماں توں شدید متأثر ہِے۔ زنانیاں دی صحت منفی طور تے متاثر تھین٘دی ہِے، بھان٘ویں جو حکومت ٻالاں دے نال نال ݙُون٘ہائیں جِنساں دے بالغاں کوں سبسڈی اُتے طبّی ݙیکھ بھال ݙین٘دی ہِے۔ مالی دا آئین صحت دے حق دی ضمانت ݙین٘دا ہِے۔ صحت دی ݙیکھ بھال دی پالیسی کمیونٹی دی ساجھے داری، لاگت دی وصولی اَتے ضروری دوائیں دی دستیابی اُتے مبنی ہِے۔
ݨ (حرف)
تے جیکر اینکوں مکھݨ خان لکھسوں تاں اعداد کجھ ایں بݨسِن:
۷۶۶
سرائیکی کلچر ݙین٘ہ
جیوے سرائیکی جھوک
اورنگزیب تُوں بعد لوک فنون دا ودھارا
شاہ عالم دے زمانے اِچ قاضی عظمت اللہ خان بے مثل خطاط ہَن اِنہاں دے شاگرداں اِچ میر گدائی، حافظ ابوالحسن، میر کرم علی، حافظ مسعود، عنایت اللہ بروص، فیض اللہ خاں جئیں نام وَر اَتے عظیم خوشنویس اَتے خطاط ہَن اُردو دے مشہور شاعر میر سودا ٻہوں چنڳے خطاط ہَن بلکہ لکھنوی دبستانِ خطاطی دے بانیاں اِچ شمار تھیندِن۔
خطاط سلطان میر علی مشہدی
خطِ نستعلیق دی ایجاد دے زمانے اِچ ݙوجھے خطاط سلطان میر علی مشہدی دے ہتھ دا لکھیا ہویا فن پارہ خطِ نستعلیق دا کمال اِیندے وِچ نظر آندے۔ اَتے نقاشی دی تزئین کاری وی روائتی انداز اِچ اِیں کیتی ڳئی ہِے ڄو خطاطی تے نقاشی ہک جان تھی ڳئی ہِے۔
سرائیکی حروف تہجی دی ڳنڈھ تروپ
’’نون غنہ کوئی حرف تہجی کائینی ۔ جݙاں جو اے ہک اَواز داناں ئِ۔ جہڑی جو کہیں حرف تہجی کوں اپݨی زبان کنوںادا کریندئیں ہوئیں نک کنوں کڈھی ویندی ئِ۔ اینہہ واسطے ڄ تے ڳ کنوں پہلے آوݨ آلی نون غنہ حرف تہجی شمار نہ تھیوݨ سانگے حروفِ تہجی ن٘ڄ ، نڳ تے ݨ مفرد حروف ڳݨیئے ویسن۔
غزوۂِ بنی قریظہ
مدینہ دے اندر ہک یہودی قبیلہ بنی قریظہ رہندا ہئی جیندے نال مسلماناں نے امن دا معاہدہ کر رکھا ہئی۔ غزوۂ خندق وچ انھاں نے مسلماناں دی کنڈ وچ چھرا گھونپݨ دی کوشش کیتی جیہڑی خدا دے فضل نال ناکام تھی ڳئی۔ اینہی وجہ توں مسلماناں نے انہاں نال جنگ کیتی تے عہد شکناں کوں ہلاک کر ݙتا۔
ڄام عاشق حسین اسد
ساݙے پیریں وچ جولان
کرے کوئی بھانویں  نقصان
نیں منگدے سگریٹ پان
اساݙا    ناں       بلوچستان
اینکوں لٹیا۔    مسلمان
ساݙیں جھڳیں کوں
اساں ھک بے دے ݙکھ کوں وی نسے اپنا جوݙکھ سمجیا
اساں تیݙی سک دے
اساں تیݙیاں حوراں قلندر نی ڳولیے
اساݙے تاں پیریں دے چھالے ڳواہ ہن
اے روھی دے ٹوبھے  اساں تر نی ڳولیے
ملتان دی لوک تہذیب
ملتانِ ماء بجنتِ اعلیٰ برابر است
ڄام عاشق حسین اسد
ساݙے کیتے
سائیں دا محل اساکوں ہن  تاں ݙین دا گھر تھی لگدے
تیݙا سائیں اے میݙا سائیں اے آکھے دنیا  ساری
خوف دا ایجھا منظر ہوندے لیندوں ݙر توں نعرے
صابر شفیق ملتانی
فِکر فریدؒ تے سماجی رواداری
رانجھݨ جوڳی ویڑھے آیم
حضرت خواجہ غلام فریدؒ صوفی صفت انسان ہَن۔ او انسانیت دے خیر خواہ ہَن۔ فرقہ بندی تے طبقاتی نظام کوں بالکل تسلیم نئیں کیتا۔ بلکہ پوری انسانیت کوں رواداری اتے پیار محبت دا درس ݙتے۔اُنھاں دے نزدیک اصل ہیرا محبت تے حُسن واخلاق ھے۔
روبینہ بدر
موت
روبینہ کینسر دی پاروں 28 مارچ 2006 کوں کراچی وِچ فوت تِھی ڳئی۔
ویہلے دا نروار
(٢) ݙوڄھی واری وت ہک تاریخی مارکہ تھیا جو ہندوستان دی تقسیم ءچ ہندوستانی پنجاب تے مقبوضہ پاکستانی موجودہ پنجاب دی وی ونڈ تھی گئی ۔۔۔ہندوستانی پنجاب آلے ہندوستان ءچ رہ گئے تے سکھاں آلے مقبوضہ پنجاب کوں ہک مکمل سالم پنجاب تسلیم کرتے مشرقی تے مغربی پنجاب دی گھٹیا تے غیر فطری اصطلاح استعمال کر تے اے اساݙی پنجابی بݨن دے تاریخی عمل دا ݙوجھا دور تے ݙوڄھا قانونی فیصلہ ہا۔۔۔۔۔جیندے ءچ اساں رنجیت سنگھ دے پہلے فیصلے دے مطابق پنجابی دے پنجابی ریہے نال پرلے پنجاب توں آئے پنجابی ابادگر مہاجر تے پناہگیر کوں پنجاب دے ناں تے ول آباد کیتا گیا۔۔۔۔۔۔ اساں تڈاہاں توں اڄ تئیں قانونی طور تے ڈومیسائل موجب پنجاب دے پنجابی ہیں ۔۔۔۔۔
صابر مبارک پوری
وفات
١٩٧٢ء وچ اللہ کوں پیارے تھئے۔آپ دی مرقد وستی گرواں مبارک پور ضلع بہاول پور وچ ہے،
کافی
جانی رات رہ پو سانگا خدائی ہے
اَڄکل دی نی، ہاں دھُر دی لُٹڑی
سٹ سیج خالی ون٘ڄݨاں وفا نی
صابرؔ لڳی پیت اصلوں نہ توڑیں
صاحب لغارۍ
نمونہ کلام
عشق دی لذت میݙی توبہ
خیر اے اج تاں کھل الوئےوے
اتنی عزت میݙی توبہ
ریشم ہتھ اج کنڑک کپیسن
نظراں پھیری چیتے پھر گئے
اتنی نفرت میݙی توبہ
مالدیپ وِچ زنانیاں
مالدیپ وِچ ذالیں دی ودھ ڳِنتری جائز ہِے، تاہم اِین٘دے اُتّے ٻہوں گھٹ اِی عمل کِیتا وین٘دا ہِے۔ مالدیپ وِچ قحبہ گری غیر قنونی ہِے۔ ہم جنسیّت وی غیر قنُونی ہِے۔
شجاع آباد لوک ادب
ملتان
ملتان، صدیاں تُوں آباد شہر ہے۔ اِیہ شہر بابل، نینوا تے موہنجوداڑو وانگوں قدیم ہے۔ اِیندا شُمار دُنیا دے قدیم عِلمی مراکز وِچُوں تھیندے۔ صُوفیائے کرام نے اِتھاں تعلیم و تعلم، عرفان، فلسفہ تصوّف دِی بُنیاد رکھی۔ تہذیب ثقافت، ادب، علوم و فنونِ لطیف مُلتان دِی خاص پچھاݨ ہِن۔
شلپا راؤ
شلپا راؤ (انگریزی: Shilpa Rao) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: اپیکشا راؤ؛ 11 اپریل 1984ء) بھارتی پس پردہ ڳائیکہ ہِن۔
ابتدائی زندگی
شلپا راؤ جمشید پور وِچ 11 اپریل 1984ء کوں ڄَمّی ہئی۔
نواز فرید ݙاہر
وفات
نواز فرید ݙاہر انقلابی شاعر، لوک گلوکار تے عظیم سیاسی ورکر ہَن. جِنہاں آپݨی زندگی سرائیکی کاز کیتے وقف کر ݙتی ہئی، انہاں پردیس [کراچی] اچ روزی دے پٹڑیں پٹݨ دے نال نال انقلابی سرائیکی گیت لکھ تے ول آپݨی خوبصورت آواز اچ انہاں کوں ڳا تے سرائیکی کاز دا مشن آخری ساہ تئیں جاری رکھئیں. وسیب دے ساریں سرائیکی تنظیماں نال اُنہاں دی سانجھ ہمیش سانجھی رہ گئی اے. ماء دھرتی تے دھرتی واسیں دیں ݙکھاں،. درداں تے سولاں کوں لوظاں اچ پرو تے ول آپݨی سوہݨی تے مِٹھی آواز اچ بیان کرتے اساݙا غم ہلکا کریندے زندگی خرچ کر ݙتی اے.
ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز
ایسے ویسے لوگ کیسے کیسے ہو گئے
سرائیکی دے مخصوص مفرد حروف تہجی دا استعمال
’’ݙ‘‘ درمیانی شکل :ٻݙݨ ، سݙݨ ، تیݙا ، میݙا
’’ݙ‘‘اخیری شکل :بھیݙ، کھیݙ، ٻوݙ، ݙݙ، لاݙ، لوݙ، چھݙ
’ ’ ی‘‘اخیری شکل:چونکہ یائے معدولہ کہیں لوظ دے اخیر ئِ چ وی نھئیں آندی اینہہ واسطے ایندی اخیری شکل وی کائینی ۔
سرائیکی حروف تہجی دی لکھت دا پندھ
سرائیکی حروف دی لکھت : ٻ، ڄ، ن٘ڄ، ݙ، ڳ، نڳ، ݨ۔
ساݙے مہاندرے دانشور کجھ تاں انفرادی طور تے تیں کجھ گروہیں دی صورت ئِ چ گزرئیل ہک صدی کنوں سر کھپا کھپا کرئیں ٹر ڳئیں پر پرنالہ اڄاں تئیں اپݨی جا تے ڄمےا کھڑے ۔
صادق میر
ݙوہڑه
ایں میر دے سینے وسدا ہئیں جیویں نقطہ ن دا هاں ہوندے
متاں آ نکلے ایں آس اتیں اساں مݨ تے لارے لڳ کهڑ ڳئے
غزل
مردے دم تئیں ساݙی توڑ دی یاری ہے
اوکهے رستے تے سٹ گیا ہئیں سجنڑ تعلق وی کٹ گیا ہئیں
ہے لیر چولا نئی ہوش جگ دا ء عشق کینجها خدا ݙتا ہئی
جان اپڑ یں کوں جان ڈے آیاں
ہنڑ تاں دل کوں اجازت نہیں ڈیونڑیں
جان منگے تاں حاضر ہے جانی میڈا
صباحت عروج
میں کِھل ہاں سوہݨے چُھوہٙر دی
میں کِھل ہاں سوہݨے چُھوہٙر دی
حوالے
ونکی:سرائیکی شاعرہ
چوہان
تاریخ
ہندو کتب ویداں (Vedas) وچ چوہاناں دا خاص ذکر موجود ہے۔ آکھا ویندے کہ ایہ اگنی ونشی ہن یعنی کہ انہاں کوں بھاہ نال منسوب کیتا ڳیا اے۔ انہاں کوں پیدا ایں کیتے کیتا ڳیا تاکہ ایہ اسوراں یعنی بری بلاواں نال لڑ کے انہاں کوں ختم کر ݙیون۔ انہاں دی ابتدا اوں بھاہ نال تھئی ہئی جیہڑی کوہ ابو توں نکلی ہئی۔ چوہاناں دے علاوہ دیگر خانداناں کوں جنہاں وچ سوریہ " چندرا " یادو ونشی وچ گجرارا پرتی ہار، پرمار تے سولنکی شامل ہن دے بارے وچ وی معلوم نی تھی سڳا کہ کݙݨ انہاں دے حکومتاں وجود وچ آئے کیونکہ اے قدیم لوگ ہن۔ چوہان پنڈی گھیب، گُجرات، راول پنڈی، جہلم دے ڈھوکاں، ہری پور ہزارہ تے چکوال وچ موجود ہن۔
چین وِچ تِرِیمتاں دی تحریک
تَرِیخ
2017ء وِچ فیوشن علاقے وِچ تِرِیمتاں کُوں روائتی اخلاقیات سکھاوݨ آلے ہِک ادارے اُتّے جیڑھا ٦ سال تُوں کَم کرین٘دا پِیا ہئی، اِین٘دے اُتّے پابندہ لاء ڈِتّی ڳئی، اِین٘دے اُتّے الزام ہئی جو اُوہ تِرِیمتاں کپوں اپݨے پِیؤ، پئے اَتے پُتر دی اطاعت، اپݨے کُؤارے پَن کُوں اہمیّت ݙیوݨ اَتے اُون٘دی حفاظت کرݨ اَتے اِیں ڳالھ کُوں سمجھݨ جو تِرِیمت قابل کائے نِھیں اُوہ نیک و کار ہِے، اِیں تربیّت دا حِصّہ ہئی۔ جولائی 2018ء وِچ چین دے صوبے گوانگ ڈونگ دی میٹرو ریل نے تِرِیمتاں کِیتے مخصوص ریل سروس دا اَغاز کِیتا۔ اِیہ ریل ڳݙّیاں پنڄ ݙیہاڑے سویل ساڈھے سَت تُوں ساڈے نَو وڄّے تئیں اَے شام پنڄ وڄے تُوں سَت وڄے تئین چلدیاں ہَن۔
لاہور وِچ لوک فنِ خطاطی دے ماہرین
اُستاذ الخطاطین سیّد انور حسین نفیس رقم سئیں دی ترکیب
حضرت سیّد نفیس رقم سئیں خطاطی دا ہِک دَبستان ہَن۔ آپ روحانیت دے وِی شہنشاہ ہَن اَتے نعت گو شاعر وِی۔ او ہِک پہلو دار شخصیت دے حامل ہَن۔ اَتے اُنہاں توں ہزاراں لوگ فیضیاب تھئے ہَن اَتے تھیندے پئے ہِن۔
ٻاہرلے جوڑ
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک فنون اَتے ابنِ کلیم ونکی:دبستان فروغ خطاطی دا لوک فنون تے پورھیا ونکی:سرائیکی لوک فنون۔ ونکی:سرائیکی وسیب دے لوک فنون ونکی:لوک فنون۔ ونکی:لوک دستکاریاں ونکی:خطاطی دا لوک فن ونکی:ملتان دے روائتی لوک فنون ونکی:لوک ثقافت
عائشہ بنت ابی بکر
حوالہ جات
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں ونکی:اسلام اتے زنانی ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں
پنوار
پنوار اک شاہی  قبیلہ اے۔ انہاں کوں کجھ علاقیاں اچ پرمارا وی آکھا ویندے۔ جہندوں مہابھارت دی جنگ ہوئی تے کورو راجہ کرن پاونڈواں دے ہتھوں بچ گیا۔ اگے جا کے اوہدی پیڑی دے لوگ پنوار تے چھاوڑا سدان لگ پے فیر ہولی ہولی چھاوڑی ناں ہون لگا تے اے سب نو پتہ چھاوڑی گجراں دا بڑا وڈا تے عزت والا خاندان اے۔۔ پرمارا یا پنوار یا پوڑ یا پواڑ دا تعلق اگنی کل نال ہے۔ پورس جیں نے سکندر دا مقابلہ کیتا ہئی اوندا تعلق وی پرمار یا پنوار نال ہائی۔ اگرچہ ایہ اینجھے لڑاکے نہ ہن جیویں کہ ظاہر کیتا ویندے، مگر انہاں دی سلطنت بہت وسیع رہی ہے۔ زمانہ قدیم توں ہک مثل مشہور ہے کہ دنیا پرمار دی ہے، ایہ وی حقیقت ہے کہ اگرچہ ایہ خاندان پرامر اگنی کل وچ افضل ہے تے ایہ دولت و حشمت وچ سولنکھیاں تک نی پہنچی تے نہ ہی اوہ چوہان راجاواں دی طرح مشہور ہوے۔ پر انہاں دے ریاستاں دی نسبت زیادہ اِنہاں دے ریاستیں زیادہ وسیع رقبے تے پھیلے ہوئے ہن۔ انہاں دے حکومتاں میسر، دھار، منڈو، اوجین، چندر بھاگا، چتوڑ، ابو چنرورتی، مؤ، میدانہ، پرماتی، امرکوٹ، بھکر، لوور تے پٹݨ دے ریاستاں وچ رہیاں ہن یا اے علاقے انہاں نے فتح کیتے ہن۔ پنجاب تے سرائیکی وسیب دے کج راجپوت قبیلاں دا دعویٰ ہے کہ اوہ پنوار دی شاخ ہن۔ جیویں کہ سیال، میکݨ، ڈوگر، کھرل، کٹیسر، ٻوھڑ، ایہ پنجاب، سرائیکی وسیب تے زیریں سندھ وچ بڑی تعداد وچ ہن تے ڄٹ/راجپوت سدویندے ہن۔
منجری
thumb|منجری دی ہِک تصویر
اعزازات
کیرلا ریاستی فلمی اعزاز:
ایشیانیٹ فلم ایوارڈ:
میݙے سرکار (رفیق احمد تائب)
ساڈے نال توں ارشد پیار دے بس ڈو بول آلا ساکوں مل گھن گھن
جیویں
کتنے گھر بے نور ارشد کتنی زندگیاں بے چراغ لوک قبریں تے ودا ڈیوے جلاوے رات کوں
آکھ سکھدی نی روح رجدا نی بھاویں روز ٹکردا رہے ویندے
ناروے
زبان نارویجین ہے.
سکندر حیات خان
آپ یونیونسٹ پارٹی دے صدر، برطانوی متحدہ پنجاب دے وزیراعلیٰ، گورنر تے ریزرو بنک آف انڈیا دے ڈپٹی گورنر رہے ہن۔ انہاں دی دھی محمودہ سلیم رکن قومی اسمبلی منتخب تھئے ہن۔ سکندر حیات خان 5 جون 1892ء کوں ملتان اچ پیدا تھئے تے 26 دسمبر 1942ء کوں لہور اچ وفات پاتی۔
گدا حسین راول
@ ایویں راول زندگی ضائع نہ کر نا وقت ونجا انسان کوں مل
صحافتی و نشریاتی اصطلاحات
·      بوم آپریٹرBoom Operator           :             آواز ریکارڈ کرن والے آلات دی ڈیکھ بھال اَتے صوتی ریکارڈنگ کوں چیک کرن والا
·      کیبل ٹیلی وژن Cable Television:        :             اینجھی نشریات جو تار دے ذریعے موصول تھیون تے ٹی وی دیاں لہراں راہیں نشر تھیون
·      ڈبنگDubbing:                  :             ریکارڈشدہ پروگرام کوں ڈوجھی ٹیپ تے منتقل کرن
·      پریس نوٹ:(Press Note)   :             حکومت دی طرفوں اخبار/ریڈیو/ٹی وی کیتے مواد یا خبر
·      اچل چیت/برجستہ  Adlib
·      کہیں ڈرامے دے کرداراں کیتے منتخب صداکار/اداکارCast
·      لوکاں دا ہجوم  Mob
·      پس پردہ موسیقی Playback Music
·      درد/سوز           Pathos
علامہ اقبال تے سرائیکی لوک ادب
میݙا امن سکون آرام خوشی کیتو لوݨ سدا میݙا کیا رہ ڳئے
تجھ کو در دیدہ نگاہی یہ سکھا دی کس نے؟
سرائیکی دا ورڈزورتھ مخمور قلندری
میݙے نیناں کوں
میڈے نیناں کوں تس درشن دی
کوئی تس ہے اندر ٹردی ہے
جئیں کیڑا پالیا پتھر وچ
شاہ جی پانؕی
خیر گڑھ توں دیراوڑ تائیں
ٹولھے تلے
ٹانک
رقبہ
١٦٧٩ مربع کلومیٹر رقبہ ہے۔
صحرائی لوک ادب اتے ماحولیاتی مسائل
دنیا دے تقریباً ۶۰ ملکاں اِچ چھوٹے وے صحرا موجود ہن۔ انہاں صحراواں اِچ وسدے انساناں دا آپݨا ہک نویکلا تہذیبی پچھوال، حیاتی ہنڈاوݙ دا معاشرتی اتے تمدنی کلچر ہوندے۔ سُنݨ بر بے آسائش دھرتی، اوکھاوتاں، مصیبتاں تے مسائل دا کوجھا منظر، مخصوص حد ڄنے دے تناظر اِچ ودھݨ پھلݨ آلا سماجی نظام، بظاہر پاݨی توں وانڄا ریگستان، ایندے اِچ وسدے صحرائی لوک، چدھاروں کھنڈ تے ریت دے ذریاں وانڳوں بے مُلّے، کھنڈیاں پُنڈیاں، حیاتی دیاں سوجھل روایات، حیاتی ہنڈاوݨ دے اعلیٰ منظم ضابطے، مل مُسیندے، من بھاندے، جادو کریندے ثقافتی ست رنگی پینگھ کنوں محروم نی ہوندے۔ ایں صحرائی پکھی واسݨ ثقافت دی آپݨی ہک جادوئی اثر پذیری اَتے روح اِچ وسݨ آلی دلکشی ہوندی اے۔ ہیں سانڳوں تاں کہیں لوک شاعر آکھیئے :
’’ول دریا سمندروں ڈونگے‘‘
ٹریفک چوک دے ناں دی تبدیلی
پہلے تیں ہیں ٹریفک چوک دے ناں تبدیل کرنڑ دی کوئی لوڑھ نہ ھئ پرانڑاں ہوندا ناں ٹریفک چوک ٹھیک ھئی اگر ِخواہ مخواہ تبدیل کرنڑاں وی ھئی ڈو چار ناں ایں شھر دی سنجانڑ دے ھن ہنیں اچو ہک ناں چا رکھڑاں ھامسلن سرور کربلائی۔محسن نقوی۔نورمحمدسائل۔احمدخاں طارق۔ حمید اصغر شاہین اے پنج ناں انتہائی معتبر ناں ھن انہیں نانویں اچ ہر ناں دے پچھو ہک تاریخ کھڑی اے مگر انہیں تاریخ دے نابلد لوکیں کوں تاریخ دا ای پتہ ھوسی تاں مگر اے یاد گار چوک کڈاہیں وی کہیں کوں یاد نہ رہسی اے اللہ سئیں دے حکم نال اے انویں ای ٹریفک چوک رہسی البتہ انہیں پنج نانویں اچو کہیں ناں تیں ایں چوک دا ناں رکھیا ونجے ھا تیں شاید لوک قبول کر گھنن ھا مگر ہنڑ اوھو ٹریفک چوک ای بہتر رہسی ایں کنوں پہلے وی ہک حرکت کیتی گئی ھئی پل ڈاٹ دا ناں سنگم چوک رکھیا گیا ھا سوائے سردار حبیب خاں لغاری دے بیا کوئی سڈیندے سنگم چوک ہرکوئی اونکوں پل ڈاٹ سڈیندے ایویں اینکوں سوائے میئر حمید خاں چانڈیہ دے ہرکوئی اینکوں ٹریفک چوک سڈیسی اللہ دے حکم نال جیوو جی نال ٹریفک چوک زندہ باد ۔پل ڈاٹ زندہ باد۔۔۔۔محمد اکبر خاں ملکانڑیں چیر مین پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی
4 February at 00:03
ناصر جروار
ݙوہڑہ
ذرا نال دھیان دے پیر وٹا بس پختہ تھی ڈکھلاویں سوچ پساویں
ست رنگ اچ نت ابھردے دا ننواں ناصر سال مبارک
بدھ آس توکل مونجھ توں ہٹ کائینات کھڑے پھل کیر چمے۔
سٹ بھالے بھوگ کوں ویندا کر تھی روشن آن سویر چمے۔
مائیک ہیسمین
مائیکل ڈونلڈ ہیس مین (ڄَمݨاں 22 اپریل 1961) آسٹریلیائی ڄماندرُوں انٹرنیشنل کرکٹ کمنٹیٹر ہن۔ اپݨے نشریاتی کیریئر کنے پہلے ، انہاں جنوبی افریقہ دا مِتر تھاڳ یعنی باغی بݨ کنے انہاں دورہ کیتا ہئ۔جڋاں جو لمے افریقہ دے ایہی ملک دے در نسلی ونڈ دی پالیسی دی وجہ کنوں ٻُٹیج ڳئے ہن۔
فاروق روکھڑی
کلام
ساݙا سینہ زخمی زخمی توں ویکھ لے طبیبا
ساݙے نال زندگی نے کیتے عجب تماشے
ٹماٹر
ٹماٹر ہک پودے دا پھل ہے جیکوں سبزی دے طور تے استعمال کیتا ویندا ہے۔ ایہ جنوبی اتے مرکزی امریکا دا پھل ہے اتے پندرھویں صدی عیسوی وچ باقی دنیا وچ آیا ہا۔ یورپ وچ اینکوں سولہویں صدی عیسوی وچ استعمال کرݨ شروع کیتونیں پر برطانیہ نے اٹھارویں صدیدے آغاز تائیں اینکوں استعمال نہ کیتا ، کیونکہ ایں کوں زہریلا سمجھدے ہن۔ ہسپانوی لوکاں یورپ وچ سب توں پہلے ٹماٹر استعمال کیتا۔ ایندا رنگ عموماً رتا ہوندا ہے اتے حیاتین جیم اتے فولاد نال بھرپور ہے۔
حضور ﷺ دا حلیہ مبارک
ابن عباس نے رسول صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دا حلیہ ایویں بیان کیتے: جسامت قد و قامت ݙوہیں معتدل تے درمیانے ہن (جسم نہ زیادہ فربہ تے نہ دبلا پتلا، ایویں ہی قد نہ زیادہ لمبا تے نہ چھوٹا بلکہ معتدل) آپﷺ دا رنگ صاف گندمی سفیدی مائل، اکھیں سرمگیں، خندہ دہن، خوبصورت ماہ تابی چہرہ، ݙاڑھی نہایت گنجان جیہڑی پورے چہرہ انور دا احاطہ کیتے ہوئے تے سینے دے ابتدائی حصے تے پھیلی ہوئی ہئی۔
ﻭﺍﺧﺎﻥ ﺭﺍﮨﺪﺍﺭﯼ
حوالے
https://books.google.com.pk/books?id=CX6xCwAAQBAJ&pg=PA46&redir_esc=y
ریاض رحماݨی دا شعر تے اشتقاق
جیت دا کوئی شوق نھئیں، ارمان نھئیں کہیں ہار دا
دل اکھیندے کھیݙی رکھاں ، جوا تیݙے پیار دا
صحرائی حیاتی اَتے سرسوتی
آخری ویدک عہد اِچ ہاکڑہ دریا یا سرسوتی جغرافیائی، ماحولیاتی تبدیلیاں دے نتیجے اِچ سُک تے مُک ڳیا ول آہستہ آہستہ ایہ وادی آپݨی سوکھ ساول ونڄا صحرا بݨ ڳئی۔ لیکن کتھائیں کتھائیں، کݙاہیں کݙاہیں ایجھے تخلیقی معجزے وی تھیندن جنہاں دے توسط نال بہاولپور دے ایں وسیع صحرا اِچ شعر تے ادب دے سدا بہار پُھل کھلیئے ہوئے ہن۔جنہاں کوں حالی تئیں ماحولیاتی تبدیلیاں وی ختم نی کر سڳیاں۔ ایویں لڳدے جینویں صدیاں پہلے ریت دا کفن پاوݨ آلا دریا ہاکڑہ صحرا اِچ انہاں ترڑدے پُھلاں، پھلاں دی من بھاندی مہک کوں اَڄ وی دھرتی جگ دا خون پلیندے۔
ملالہ یوسفزئی
ابتدائی سیاسی کردار اَتے سرگرمیاں
ملالہ لکھین٘دی ہِے "میکُوں یقین ہِے جو سوشلزم ای کَلّھا حل ہِے اَتے میں اپݨے سبھے ٻیلیاں تُوں آہْدی ہاں جو اِیکُوں کامیابی توں ہمکنار کراوِن۔ اِیں طرح اَساں عدم برداشت اَتے عدم تحفظ تُوں اَزاد تِھی سڳدے ہِسے۔
نکاح
ملالہ دا نکاح نومبر 2021ء وِچ عصر ملک دے نال تِھیا۔
مخارج دے لحاظ نال حروف تہجی دے قسماں
ہر ہک حرف تہجی اپنی ہک وکھری آواز ، لہجہ یا تلفظ رکھیندے جیندا ڄاݨݨ نہایت ضروری ئِ۔ ٻہوں سارے حروف تہجی ایجھئیں ہن جنھیں دی آواز ٻہوں ای تھوڑے فرق نال ہکو جھئیں ئِ مثلاً الف تے ع، ت تے ط،ث،س تے ص، ذ،ز، ض تے ظ، ق تے ک تے ہ تے ح وغیرہ اہل عرب دی اے خصوصیت ئِ جو او ہر ہک حرف تہجی کوں اوندی درست تے وکھری آواز نال ادا کرݨ دا بھرپور سائیو کریندن جݙاں جو ٻئے زباناں ٻولݨ آلے لوک اینہہ ڳالھ دا زیادہ اہتمام نھئیں کریندے حالانکہ اے آہر کرݨ بے حد ضروری ئِ ۔ خاص کر چھوٹے ٻالیں کوں حروف تہجی دی سن٘ڄاݨ کراوݨ کیتے اواز دا ای سہارا ڳولیا ویندے۔جے کر استاد حروف تہجی کوں انھیںدے درست مخرج نال ادا نہ کریسی تاں وت ٻال انھیںحروف دی صحت نال ادائیگی کیویں کریسن۔ تے وت او حرف سن٘ڄاݨ کیویں تھیسن۔ لہٰذا حروف تہجی دی انھیںدے درست مخرج نال ادائیگی ٻہوں ضروری ئِ۔ مخارج دے لحاظ نال حروف تہجی کوں اٹھ قسمیں ئِ چ تقسیم کیتا ویندے تاں جو انھیںدی سن٘ڄاݨ کوںاسان بݨا یا ون٘ڄ سڳے ۔ اے اٹھ قسماں کجھ ایں ہن۔ -1شفوی حروف 	-2شجری حروف	-3نثوی حروف 	-4نطعی حروف -5اسلی حروف	-6ذلقی حروف 	-7لہوی حروف 	-8حلقی حروف انہیں دی تفصیل ݙیکھو ۔
مخمور قلندری دا نظریہ جمالیات
دھمی دھمی کوئل جاگی کوئل ماری کوک
دھمی دھمی ککڑ جاگا ککڑ ڈتی بانگ
بعد اچ جاگا کھوہ دا ڈیڈر بعد اچ جاگا ملاں
تھل میڈا آپنؕا تلور میڈے آپنؕے
رب کوں کڈاہیں وہم دے بکل وچ تے کڈاہیں راتیں دے خواب وچ اَتے کڈاہیں بندے دے باطن وچ گولنؕ آلے قلندری کنوں کیویں تھی سگدا ہا جو اوکوں کہیں مادی اَتے فطری شے دے وجود کوں مسمار کرنؕ دا ارمان نہ تھیوے ہا۔ اِت واسطے ٹالھی دے کپیجنؕ دا ارمان اوکوں اوں بندے جیڈا لگدے جیندے وچ رب وسدے
سید کولوں اے گالھ نئیں کرنؕی
سید کون ہے
شیعہ کون ہے
ہندو کیا ہے
آدم بو ہے آدم بو ہے
بنگش
وجہ ناں
ایہہ قبیلہ ٻہوں جابر ہئی۔جیکوں ختم کرݨا چاہوے ہا تاں کر ڈیندا ہا۔کڃھ لوکیں دے مطابق بنگش دا مطلب شیر ہے۔
صحرائی ادبی لوک ورثہ
"چرمی بابے جی لاݙکی"
اللہ پلیسے تیݙے ہتھیں دا پاݨی
متاں اسے ڳݙی تے
وے میں چوݙویں دے چن وانگو ٻلدی پھیراں
نالے دیسی گھیو روٹیاں تے لا رکھ ساں
سارا بھید میرا سیاں اڳے کھل ڳیا اے
نالے گیت تیرے آوݨ دے ڳاندی پھیراں
تارے  ڳݨ ڳݨ  رات  میں  لنگھا ݙیندی ہاں
نسوانیت
thumb|نسوانیت دی نمائندہ علامتاں وِچ مادریّت سبھ تُوں واضح ہِے۔ نسوانیت (انگریزی: Femininity) دے سادہ لفظی اَتے لغوی معنے سادہ جنس دے ہووݨ دے ہون٘دے ہِن۔ اِین٘دے وِچ اُوہ سبّھے کیفیّتاں، صفتاں یا درجے شامل ہِن جیڑھے تِرِیمت یا مرد دی مخالف جنس دی حامل کہِیں بندے وِچ ہووݨے چاہِیدے ہِن۔ بھان٘ویں جو نسوانیت اَتے نسائیت وِچ کئی فرق کرݨ دی کوشش کِیتی وین٘دی ہِے، جین٘دے وِچ جو اول الذکر تِرِیمت پَن یا تِرِیمت ہووݨ دی کیفیّت دا ناں ہِے جاں جو ݙوجھے ذکر وِچ ہِک تحریک ہِے تِرِیمتاں کُوں سماج وِچ مناسب مقام دے حصول نال جُڑی ہِے۔ تاہم علمی استعمال وِچ اکثر گڑبڑ تِھین٘دی رَہن٘دی ہِے کیوں جو اِیہ ݙُون٘ہائیں ڳالھیں ہِک ݙوجھے تُوں کہِیں قدر اَنجو انج تِھی تے وِی کئی نزدیکی پان٘سیاں دا اشارہ کرین٘دے ہِن۔ کُجھ ناقدین نسائیت دے کُجھ نا انصافی دے پان٘سیاں کُوں مغرب دے سرمایہ دارانہ نظام آلے دیساں وِچ تِرِیمتاں دے وقار نال سمجھوتہ کِیتے ون٘ڄݨ نال جُڑین٘دے ہِن اَتے اِیہ ݙسین٘دے ہِن جو تِرِیمتاں کُوں استحصال کِیتے شئیں وِچ بَدَل ݙِتّا ڳیا ہِے۔ اِین٘دی مثال اُوہ دُنیائے فیشن کُوں ݙین٘دے ہِن جِتّھاں جو بے شرمی دے نال اِین٘دی اَدھ نن٘ڳیڄ آلے تصویراں اَتے اِین٘دی جنسیّت کُوں تجارتی طور تے استحصال کِیتا وین٘دا رِیہا ہِے۔ اِنّھاں دے مطابق اِیہ تِرِیمت دے وقار اَتے حُرمت دے تصوّر دے بر خلاف ہِے۔ اِیہ ناقدین اِیں ڳالھ اُتّے وِی تاسف دا اظہار کرین٘دے ہِن جو کئی مغربی حقوقِ نسواں دی علم بردار اِیکُوں قابلِ اعتراض تصوّر نئیں کرین٘دیاں ہِن جاں جو اِیکُوں تِرِیمتاں دی اَزادی دے حِصّے دے طور تے قبول کرین٘دیاں ہِن۔ اِیہ تئیں جو کُجھ لوک (بھان٘ویں جو ٻہوں سارے کائے ناں) جسم فروشی دا تِرِیمت دے کماوݨ دے حق دے طور تے وکالت کرین٘دے ہِن۔
صدیاں دا شاعر
اللہ سئیں کوں اوندے حال تے کلہا راہوݨ ݙتے
شاید ایندی روح کئی نویکلیں مونجھ دی وارث ہے جیرھی اج تئیں سرچیج نئی آئی
میݙے شہر نمازی گھٹدے ویندے ہن
اگر مزید تبصرہ کرݨ چاہواں تاں
ناظر مہروی
غزل
رڳاں دےوچ سیسا
کھڑکی وچوں
چہرہ
نئیں آندا
ملک سونا خان بےوس
سونا خان بےوس دے ویلے دے ٻئے شاعر
غلام غریب
کشمیر نال محبت
میݙا کشمیر جنت ہے، میݙی جاڳیر جنت ہے
میݙی وادی دا ہر منظر تے ہر تصویر جنت ہے
میݙا ایمانِ کامِل ہے، میݙی آخیر جنت ہے
ݙوہڑے
سرائیکی ݙوھڑے وِچ بےوس آپݨا ہک ناں بݨائے اتے انہیں دے سرائیکی ݙوھڑے عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی، ڈھیر پڑھِن تے ایندی وجہ کولوں عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی کُوں درد دا سفیر آکھا ڳے- المیہ شاعری سونا خان دی ڈھیر چنڳی ہے-
اِسے ڳَل دے وِچ بس بےوس دی جندڑی ڳَلدی ڳَلدی ڳَل
شانِ امام حسین علیہ السلام
یا حسین ابنِ علی تیݙی شجاعت کُوں سلام
تیݙے اراداں کُوں سلام تیݙی فضلیت کُوں سلام
تیݙے قدماں کُوں چُمیندی پئی اے جنت رات ݙین٘ہ
تیݙے صبراں کُوں سلام استقامت کُوں سلام
حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم، دی شان وچ نعتِ پاک
سوہݨے دی سوہݨی صُورت مَن بھا ڳئی خُدا کُوں
جیں شک زرا وی آندا خالی ڳیا ایمانوں
مدینۃ الاولیاء وِچ لوک فنِ خطاطی
خنگاہ حضرت سعد بن عبادؓ رضی اللہ عنہٗ تابعیٔ رسول اللہ ﷺ تے خطِ ثلث اَتے نستعلیق دا وݙا سوہݨا کم تھیا کھڑے۔ اے خنگاہ اندرون حسین آگاہی محلہ کمنگراں ملتان اِچ ہِے۔ ٻہوں قدیم خنگاہ ہِے ڄہڑھی تاریخی ثقافتی ورثہ اَتے فنِ تعمیر دا ڄتھاں سوہݨاں شہکار ہِے، اتھاں پراݨے طرز دی نقاشی، کاشی کاری اَتے ثلث نستعلیق تے نال نال کوفی خطاطی دے نادر نمونیاں دیاں قیمتی تختیاں لڳیا ہن۔ خنگاہ دے وݙے دروازے تے خطاطی دا ہِک بے مثال نمونہ ہِے۔ حالات دی ستم ظریفی اَتے مناسب دیکھ بھال نہ ہووݨ دی وجہ نال اے عظیم الشان ملتان دا ثقافتی ورثہ محفوظ کے نِیں۔
وسمل پنوار
نظم
کہیں پار اساں وی تھی گھندے
جے کن سِیتیں مِل جوگ پوندی
اینویں سݨدے ہیں
ایں ماء دھرتی دے دھاڑیلاں توں
خاکہ: لکھت عبدالباسط بھٹی
ایݙوں کجھ نہ بݨیا تے صابر چشتی صحافت آلے پاسے ٹُر پیا ، پہلے ارشاد امین دے اخبار " سجاک " ول " خبریں توں " روہی ٹی وی " تے چھیکڑ " جنگ " اخبار اچ میگزین ایݙیٹر آ لڳا تے ایں پندھ دے بعد صابر اخبار نویس جگ مشہور تھیا ، صابر اردو صحافت اچ سرائیکی تہذیبی ، ثقافتی رنگاں کوں نویں انداز نال متعارف کروایا ۔
صابر دا روپ " وسمل پنوار " دی صورت ساݙے سامنے ہے ، جیڑھا بندہ ساری حیاتی تھلاں دے پندھ کریندا ریہا  ، سر تے ݙکھاں تےعذاباں دی پنݙ چا ٹردا ریہا پر مونہوں کجھ نہ ٻولیا ، اوندی شاعری انہاں ݙکھاں دا بھر پور اظہار اے ، صابر روزی روٹی دے چکر اچ ٻہوں دھکے دھوڑے کھادے ، مسلسل پندھ اچ ریہا :
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
نان٘گ
اینویں ناڳ ہک خطرناک اتے مہلک تخلیق ہے. نانڳ دیاں کئی سو قسماں ہن جنہاں وچوں نوے فیصد کوں زہر نئیں ہوندا ڈاہ فیصد کوں زہر ہوندے.
ٹوٹکے انشائیہ
از: ڈاکٹر خالد اقبال
وسل کپو......... روون دی لوڑ ھووے تاں:
ڈینہہ بہ ڈیہنہ ودھدی ہوئی آلودگی تے مہنگائی تے ڈوجھے مسلیاں پاروں جیکر تہاڈا دل کریندے جو تساں رووو۔ پر کوشس دے باوجود اَکھیں اِچوں ہنجوں نی نِکلدے تاں وَسل کپو۔ وَسل کپیندے ہوئے تُہاڈیاں اَکھیں اِچوں پانی وَہہ پوسی۔ حالات دارووناروون تے ذال نال محبت جتواون دا اے ہک چوکھا طریقہ ہے۔
خواجہ غلام فرید تے روہی دا لوک ادب
صحرانواں دے ویڑھے ٹپ تے
’’تریہہ کوں چا تے اڄر ٹُر پئے سُکھ دے ٹوبھے ڳولݨ
پر مونجھاں دے راہ دی سنگت ہمت مول نہ ہاری
میݙے کیتے ایہ فکر تے ماݨ دی ڳالھ اے جو صحرا میݙی تخلیقی زندگی دا بنیادی استعارہ ہے میں کئی رستیاں کنوں ایں موضوع کوں آپݨی اردو اتے سرائیکی شاعری دا حصہ بݨائے بھانویں جو ایجھے موقعیاں اُتے خود آپݨی شاعری دے حوالے ݙیوݨ کوں چنڳی ڳالھ کائینی لیکن کیا کریڄے جو ساݙے بعض تخلیق کار سخنور آپݨے ادبی اظہاریاں اِچ صحرائی استعاریاں اتے تلازمیاں کوں قابل توجہ نی سمجھدے۔ ٻس ٻہوں تھوڑے ایجھے دھرتی ڄائے ہن جیڑھے ریت دیاں تاہیں اِچ لُکیئے تے کافی حد تئیں مردے مُکدے ایں ورثے کوں آپݨی تخلیقی جہتاں اِچ بیان کریندن۔
شوق بہاولپوری دا ہک شعر ݙیکھو:
سرابوں کے آسیب سے
اور اس ریت کے… بے اماں قہر سے