cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انگریزی ادب دی تاریخ
( انگریزی دا وچلا زمانہ)
جے تئیں ڈرامے دی گال یے ایں دور وچ انگریزی قومی ڈرامے دا منڈھ بدھیا گیا-زیادی تر ڈو قسمی ڈرامے لکھئیے گئے
معجزاتی ڈرامے جنہاں کوں کہیں حد تئیں رازاں بھرئیے ڈرامے Mystery Plays وی آکھیا ویندے،انجیل پاک دے واقعات تے ہدایات تے بنڑیاد رکھدے ہن-
کجھ نظماں تاریخی ہن جنہاں وچ انگلستان تے سکینڈی نیویا دی تاریخ بیان کیتی گئی یے-اینویں ای کجھ نظماں تمثیلی ہن جیویں جو"دی اول اینڈ نائیٹ اینگل"تے"دا فاکس اینڈ دا ولف"
پُرسوزؔ بخاری مولا حُسین دا محب
خدا توں منگوں دُعا ایہ رَل تے خدا پُجٖاوے آمین آکھوں
جیندے ناز نماز تے غالب ہن پیتا پک بتولؑ دا کھیر او شبیرؑ ءِ
’’حُسینؑ میڈٖا یزید تیڈٖا‘‘ سید احمد حسن پُرسوزؔ بخاری دی ہک لمبی نظم ھے۔ جیندے وچ حق پھیلاونْ دی تعلیم ڈٖتی گٖئی ھے۔ تاریخِ اسلام دے ہک المناک واقعے کوں تفصیلاً منظوم شکل وچ بیان کیتا گٖئے ۔
آئشم نیطس
ایہ عہدہ شروع وچ اُس شخص کیتے مستعمل ہئی جیہڑا بہادری دے کھیݙاں وچ بطور منصف یا جج اپݨی خدمات پیش کریندا ہئی ,بعد وچ ایہ اصطلاح اس ہک فرد کیتے مخصوص تھی گئی جس کوں اُس دے ساتھی شہری رضاکارانہ طور ریاستی نظام وچ لامحدود طاقت تے اختیارات تفویض کر ݙیندے ہن.
آپریشن پلم باب
آپریشن پلم باب (Operation Plumbbob) امریکا دی طرفوں ایٹمی دھماکیاں دی ہک سیریز ہے جیہڑی 28 مئی توں 7 اکتوبر 1957ء تک کیتے گئے۔
ارشد واقف
نمونہ کلام
تیڈے ہار کیتے پھل چنڑ آئ آں تیڈا ہار جوڑیندیں ڈہنہہ لہہ گے
ݙوہڑہ
ارشد واقف
مونجھ دے منظر
ذوالفقار علی بھٹو
تبصرہ
** بھٹو جی نیں سوشلزم دا نعرہ لا کےجاگیرداراں وڈیریاں سرمایہ دارں۔ مخدوماں دے خلاف گل کر کے عوام توں ووٹ لتا۔ فر اوناں ساریاں نوں اپنڑے نال ملا کے غریب عوام نال تے پیپلز پارٹی دے غریب اور مخلص سوشلسٹ نظریات والے کارکنان جنہاں نے اپنا تن من دھن اک کر کے پیپلزپارٹی نوں جتایا اوناں سب نال دھوکہ کیتا۔بھٹو تے جدوں برا وقت آیا تے اکثر وڈیرے اور مخدوم اونوں چھڈ گئے اور مارشل لاء نال۔اقتداد اچ شریک ہو گئے۔نال ا ی مخلص اور سوشلسٹ کارکن وی اقتدار دے دوران اپنے
ریاض عصمت
ڄم پل
تونسے نال تعلق ہے۔
غزل
تیݙو خط بھیج بیٹھاں تاں ولا اے یاد آئے میکوں ،
ریاض عصمت سائیں
غزل :-
بس پجهیں کجه فاصلے تهیوݨ لڳے.
میں هاں بیلی میݙے مالک جو الائے.
بو علی سینا
ابتدائی حالات
صفر 370ھ بمطابق 980ء کوں فارس دے ہک چھوٹے جیہے گاؤں "افنشہ" وچ پیدا تھئے، انہاں دی والدہ ہیں گاؤں نال تعلق رکھدی ہن، جبکہ انہاں دے والد بلخ (موجودہ افغانستان) توں آئے ہن۔ بچپن وچ ہی انہاں دے والدین بخارا (موجودہ ازبکستان) منتقل تھی گئے ہن، جتھاں انہاں دے والد کوں سلطان نوح بن منصور السامانی دے کجھ مالیاتی امور دی ادارت سونپی گئی ہئی۔ بخارا وچ ݙاہ سال دی عمر وچ قرآن مکمل کیتا تے فقہ، ادب، فلسفہ تے طبی علوم دے حصول وچ سرگرداں تھی گئے تے انہاں وچ کمال حاصل کیتا۔
ارشاد ناصؔر دی شاعری
ناں
ارشاد احمد
نمونہ کلام
ساݙے نال اَلائی احسان تیݙے،تیݙے نال اَلاوݨ روح ݙین٘دے
ݙوہڑہ
مکران توں ناصؔرکیچ تائیں ہَر وَزبر نال حَشرتِھیسی
مَیں مَن٘گ پِن بوچھݨ سینگیاں توں جݙاں پِین٘گھ رَسائی، نَوھی دید بَھن٘وائی
مَیں کُڑکَڑیں لَڑ تے آپ ٻَدھی توݨےکَڑکَڑ تَھئی،نَوھی دید بھن٘وائی
اُنویں مَرݨےناصؔرمَر وَن٘ڄݨےکردار دا ݙر نہ راھسی
تیکوں پِڑ تےݙیکھ تےخوش تھی ڳئیوں،اَڄ جُھمراں لاوݨ چَس آؤسی
سِک سِیک وَدھائےمَیں روپئی آں
قطعہ
سَمجِھس چا اپݨا ذاتی نِڳل ڳئے
حیاتی وی ٻَہوں دَرد نِڳلی وَدی ھَئ
سوچ سوہݨی خیال ھووِن
ڈیلی سویل
ایں وجہ نال سرائیکی خطے دے پیشہ ور صحافیاں تے سماجی کارکناں اپنی مدد آپ دے تحت نہ صرف سرائیکی عوام بلکہ استعماری قوتاں دے زیر تسلط ڈوجھیاں تل وطنی قوماں تے لوکاں دی آواز بنن دی کوشش کیتی ہے۔
آپریٹنگ سسٹم
آپریٹنگ سسٹم دی تاریخ
معاملات دی حالت 1960 ء تک جاری رہی جݙݨ آئی بی ایم، پہلے توں ہی ہک معروف ہارڈ ویئر دے فروغ نے، موجودہ نظام تے کم بند کر ݙتا تے مشیناں / سسٹم دی سیریز دے سلسلے وچ انہاں تمام کوششاں کوں روک ݙتا، جنہاں وچوں سبھے انہاں ہدایات تے ان پٹ / آؤٹ پٹ فن تعمیر دا استعمال کریندے ہن. آئی بی ایم نے نویں ہارڈ ویئر کیتے ہک ہی آپریٹنگ سسٹم تیار کرݨ دا ارادہ کیتا، OS / 360. OS / 360 دی ترقی وچ سامݨا کرݨ والے مسائل افسانوی ہن.
ڈینش زبان
ڈینش (Danish) ہک شمالی جرمنیہ زبان ہے جیہڑی تقریباً چھی ملین افراد ٻلیندن۔ بنیادی طور تے ایہ ڈنمارک تے ایندے علاقیاں، شمالی جرمنی جتھاں اینکوں اقلیتی زبان دا درجہ حاصل ہے۔ ایندے علاوہ ڈینش زبان ٻولݨ والے افراد دی قلیل تعداد ناروے، سویڈن، ہسپانیہ، ریاستہائے متحدہ امریکا، کینیڈا، برازیل تے ارجنٹائن وچ وی موجود ہے۔
ایوب دور وچ ایس ای کالج
ول اوہ وی عجیب منظر ہئی جݙݨ مغربی پاکستان دی وزیر تعلیم بیگم محمودہ سلیم کالج دی تقریب وچ مہمانِ خصوصی ہن تے عبدالہادی نامی طالب علم نے تلاوت دے بعد پردے دا حکم بیان کریندے ہوئے انہاں تے تنقید شروع کر ݙتی۔ ایہ صاحب بعد وچ لیکچرر تے پرنسپل بݨے۔
بوطیقا
طبعی دنیا دی مختلف شکلاں خدائی تے مثالی شکلاں دی نقلاں ہن۔ جیکوں مادی دنیا وچ تھیوݨ آلے حادثیاں نے مسخ کر ݙتے۔ فلسفی دا کم ایہ ہے جو او ایں اتفاقی تے مسخ تھیاں ہوئیاں شکلاں دے اندر "اصل حقیقت" کوں دریافت کرے تے اُوں قوتاں کوں لبھے جہڑی ساری ہستی دی وجہ ہن۔ تے اُوں کوں حرکت وچ گھن آن٘دے ہن۔ ایہوکم شاعراں دا ہے۔ ارسطو دے ایں "شاعرانہ نقل" دے نظریے نے شاعر کوں فلسفہ دے اعلیٰ منصب وچ ہک اہم مقام عطا کرݙتے۔ ایں نظریے دے مطابق نقل تخلیقی عمل ہے۔
ذہنی غُلامی
کیونکہ زہنی غلامی سرایئو کر تے اساݙے dna وچ شامل تھی چکی ھے، اڄ اساں جیکر آدھے ھیں کہ پورس، ݙاھر، تے ملھ اساݙے عظیم دھرتی ڄاے ھن، تے 100% ہم نسل لوک ھی اساݙی زہنی کیفیت تے شک کریسن، جیکر اساں کجھ زیادہ شور کیتو سے تے یقیناً اساݙا ایمان وی مشکوک تھی ویسی،
حیات اللہ خان نیازی
نمونہ کلام
وت جگ ساݙا پیٹ بھرسی
تیکوں ݙیواں دعائیں ڈھولا
ہاں ہل پئے تاں ہنجھ آ ڳئی اے
حیات بھٹی
اندروں جواب آندا
توں کونڑ ایں یار کویلے ویلے ودا کهندا ایں بوهیاں نال اے
میرے منه چوں لفظ حیات دا نکلیا بڑے کمدۓ ھوٹھاں نال اے
انھاں جو فرمایا دس ناه سگدا میرا ھو گیا ڈرنڑ محال اے
حیات اللہ خان نیازی
غزل
رحمت خدادی،کیاگھروچ جو آئی ہے
ہک ݙینہہ اووی آسی،ڄݙاں ݙکھڑےمکسن
رشتےسوڑھےچنڳےلڳدن
نصاب
نصاب دے حصے
حیات اللہ خان نیازی
غزل
سنگتی چھوڑے چنڳے لڳدن
ارہاص
جیہڑے چیزاں خلاف عادت تے خرق عادت دے طور تے کہیں دے ہتھوں صادر تھیون، اگر نبی دے ہتھوں نبوت دے اعلان توں پہلے صادر تھیوے تاں اوں کوں ارھاص آہدے ہن۔ ارہاص دا معنی تمہید ہے۔ جیویں کہ آنحضرت ﷺ دے اعلان نبوت توں پہلے آپ مکہ مکرمہ وچ جیہڑے رستیاں توں گزردے ہن تاں پتھر آپ کوں سلام کریندے ہن۔ بچپن وچ ابوطالب آپ ﷺ کوں سفر وچ نال گھن گئے تاں بڑی سخت گرمی تے دھپ ہئی، لیکن بادل نے آپ دے سر مبارک تے سایہ کیتا ۔ ایں کوں ارہاص آہدن تے جیہڑے خلاف عادت چیزاں نبوت دے اعلان دے بعد ظاہر تھیون، انہاں کوں معجزہ آہدے ہن۔
حیات اللہ خان نیازی
غزل
جِتھےاِتباربَہوں ڈھیرہووے
نصاب
مقصد، مواد، پڑھاوݨ دے طریقے تے جائزہ. انھاں چار چیزاں دے نال نال ٻالاں دی رہنمائی مشاورت، ہم نصابی سرگرمیاں تے پوشیدہ نصاب وی نصاب وچ شامل ہون۔
حیات اللہ خان نیازی
غزل
اساں ݙوہیں ازما ݙیکھوں
جواب اڳوں انوکھامِلدے
بُت اِچ عشق ایجھی آتش لائی ہے
تیکوں ݙیواں دعائیں ڈھولا
میڈے سِر دا توں سائیں ڈھولا
حیات اللہ خان نیازی
غزل
مِٹھاتاں مِٹھاہےجِتھوں لبھے
ڳنےچھوڑکےہُنڑچقندرڳولوں
کیویں اج کل ایجھاسکندرڳولوں
تازہ غزل
پیاردےرنگ اِچ رنگی راہسوں
پِپلیں نال بوہاری ڈیسوں
ملوہا، ملوہی کنوں سرائیکی تیئں
اسی بناء پہ ان کے درمیان باہمی تعلقات تاریخی لحاظ سے تحقیق کرنے والوں کے لیے بہت اہمیت کے حامل ہیں ۔پھر موہنجوداڑو لاڑکانہ کے قریب ہے ۔ لاڑکانہ میں آج بھی سندھی زبان کم سرائیکی ز یادہ بولی جاتی ہے یعنی سرائیکی زبان کے قدیم الفاظ کی آمیزش بہت زیادہ ہے ۔۔ پھر اتنا عرصہ گزر جانے کے بعد بھی لاڑکانہ کی وہی زبان کیسے؟۔۔۔۔۔ہو سکتا ہے کہ موہنجوداڑو کی باقیات آس پاس چھپ گئیں اور اپنی زبان نہیں بھولیں ۔ جو کہ آج بھی نسل در نسل سلسلہ جاری ہے بالکل ویسے ہی جیسے ملوہا، مول استھان، مولتھان ، مولتان اور اب ملتان ۔۔۔مگر زبان وہی قدیم ملوہی جدید سرائیکی ۔
(نوٹ) ۔۔ میری یہ تحقیق جو کہ مختصر مضمون کی صورت پیش کی گئی ہے 56 مشرقی اور مغربی مؤرخین کی کتابوں کے مطالعہ کے بعد اخذ کی گئی ہے ۔۔ تاہم حوالاجات میں صرف چار کتب کا ذکر کیا گیا ہے ۔۔ شیرانی صاحب کی تہذیبوں اور زبانوں کے متعلق تحقیق میرے نزدیک پرو پیگنڈا کتاب کی حیثیت رکھتی ہے ۔۔ اس لیے میں اسے قابل بھروسہ نہیں سمجھتا ۔۔۔ شیرانی کے مقابلہ میں گوپی چند نارنگ کی تحقیق سرائیکی کلچر اور زبان کے متعلق زیادہ منطقی اور مدلل ہے ۔
سرائیکی لغت نگاری
6۔شوکت مغل ۔۔۔۔ قدیم سرائیکی اردو لغت
12۔جاوید آصف۔۔۔ سرائیکی متھالوجی(2018 )
سَازشاں
سرائیکی صوبہ تحریک
ایہو کجھ پتھاݨاں تے آکھیا ۔ یار تساں نسلی پٹھانر او ، بس توہاݙی زبان سرائیکی ھ، لیکن سرائیکیاں نے آکھیا ، چل او ے کوڑ ے پتھاݨو
بلوچ برادری
ہݨ باقی بچ ڳئے بلوچ ، انھاں دا طریقہ واردات وی اوہو۔ تساں نسلی بلوچ او ، لیکن الیندے سرائیکی او ، سرائیکی تاں ہک  زبان ھ بس ، تساں نسلی  بلوچ او ، اکثرتی سرائیکی واسیاں  نے انھاں کنوں ثبوت منگ تے رد کر ݙتا  لیکن بلوچاں  نے جہیڑے علاقے وچ تھوڑا زیادہ تعداد اچ ہن  مثلا" ،  راجن پور ، ڈیرہ غازی خان تے تونسہ اچ بلوچیت دی تبلیغ شروع کر ݙتی ۔ اٹے اچو نمک برابر نا سمجھ سرائیکی لوک کم علمی دی وجہ توں انھاں دے چکر اچ آ تے خود کوں بلوچ اکھݨ پئے ڳئے تے لکھݨ وی پئے ڳئے ،حالانکہ ، بلوچ خود حملہ آور ہن تے عرب نسل نال انھاں دا تعلق ھ، حلب (سوریہ سابقہ شام) ، یمن ، عرب امارات توں آئے ہووے لوک ہن ۔ گوادر تے کجھ ملحقہ علاقے وی  عرب نسل ، عرب لوکاں دی ملکیت ہن ، تے ایوب خان  نے قیمت ادا کر تے پاکستان اچ شامل کیتا ھا، تے عرباں نے وی پاکستان کوں  ہک مسلمان ملک سمجھ تے فروخت کیتا ھا،۔۔ تے این موضوع تے کافی مضمون شائع تھی چُکن ، کہ عرب نسل ذاتاں قوماں اچ سرائیکی لفظ نئیں ہو سگدا ، جہیڑے الفاط عربی زبان (حروف تہجی، حروف ابجد) اچ کائینی  او الفاظ کہی عربی قوم ذات اچ کائینا ہوسے
جنوبی بھارتی ریلوے ہڑتال، 1928ء
وجوہات تے انجام
2 اگست، 1928ء تک معمولی واقعات رونما تھیندے ریہے، تݙاں ساؤتھ انڈین ریلوے ورکرز یونین تے سرکاری طور تے پابندی عائد کر ݙتی ڳئی۔
آئینِ پاکستان ١٩٧٣ء
آئین پاکستان کوں پاکستان دا دستور تے اسلامی جمہوریہ پاکستان دا آئین مجریہ 1973ء وی آہدے ہن۔
حیاتیات
thumb|بیکٹیریا
حوالے
ونکی:سائنس
حیدر شیراز
استاد الشعراء سئیں حیدر شیراز صاحب مصنف "سجھ نال سفر"دی ادبی خدمات کوں خراج_تحسین پیش کریندیں ہوئیں حلقۂادب کوٹسلطان دی طرفوں "ادبی ایوارڈ" ملنڑ ت 9لکھ مبارکاں... کجھ دوست بانگ فورم چھوڑ کے "اوڈے" لگے گۓ ہن پر انہیں کوں ایں تقریب اچ نظرانداز کر ڈتا گۓ... گۓ دونوں جہاں سے خدا کی قسم نہ ادھر کے ہوۓ نہ ادھر کے رہے نہ خدا ہی ملا نہ وصال_صنم نہ ادھر کے ہوۓ نہ ادھر کے رہے نیز مرے تھے جس کیلۓ وہ رہے وضو کرتے ...(منصور شانی)
سرائیکی شاعری، بے زوری تے بدھ مت (ارشاد تونسوی)
پچھلے سو سالیں کنوں سرائیکی ادب کہیں ٻہوں وڈے سیاسی تے سماجی حوالے کنوں محروم ہے ، اِنویں جو اِتھوں دے لوکیں نہ تاں کہیں سماجی تبدیلی کوں محسوس کیتے نہ قبول کیتے ، برصغیر وچ جیڑھی سماجی تبدیلی خود سامراج اپنے سیاسی ضرورتیں واسطے باقی علاقیں وچ گھن آئے اُوندا اثر وی نہیں لگدا۔
بُھوت دی جُتی (حکایت)
بُھوت اپݨی جُتی گولݨ باغ وچوں نکھتا'اوہ سڑکاں توں لنگھدا چوکاں توں ٹپدا بزاراں تاݨیں پُج گیاں'اوہ گلیاں توں گزردا بوہیاں اگوں وگدا فصیلاں تاݨیں آ گیا ' چا خانیاں وچوں تھیندا کباڑی بزاریں وچوں ولدا پوڑیاں توں چڑھدا بئے پاسوں لیہہ گیا' اوہ ٹردا ریہا ڈوپہراں اونکوں تھی گئی تے لکڑ دے ہک بنچ اُتے بیہ تھیا 'کوئی ویلا گزریا جوان ہک لنگھیا'اوں بَھج تے جوان کوں جَھلیا تے بنچ تے بِلہایا"تیکوں میں نہ ونجݨ ڈیساں ایہا جتی میڈی اے"جوان اگوں کِھل پیا "میڈی جُتی تیڈی جُتی کینویں ہے "......جُتی رتے رنگ دی ڈھیر دیر ڈیکھو تاں سنہری آپے تھی آوے....." میں بُھوت ہاں ' جے نہ اپݨی جُتی پانواں گُم نمہی تھی سگدا'ایہا میڈی جتی ہے میں دھمی دا گولیندا وداں بھوت آکھیا ' جوان اگوں تَپ گیا " توں بھانویں بھوت ہوسیں ایہا میڈی جُتی ہے میں سال دی پاتی وداں میڈے کول رسید ہے ' تیڈے کول کیہاں ثبوت ہے "......"میڈے کول گالھڑ تے پہرے دار گواہ اے' لہا میڈی جُتی میں پانواں تے گُم اِتھوں تھینویں"جوان اگوں اوکھا تھی کے بولیا " کیڑھی جُتی تو آپ اِتھوں گُم تھی " بِھڑاند اُنہاں گھت ڈتی لوک کٹھے تھی آئے پولیس دا سپاہی ہک پُج آیا تھاݨے ڈوہیئں کوں گھن گیا' تھاݨے دار جواں کوں دڑکیا بھوت کوں ڈرایا تے جُتی مال خانے
خ
دل سڑیندا ریہوں رت روویندا ریہوں نین رہندے ایں ڈکھ وچ وو نم سانولا
ثاقب ساقی
.......غزل.......
اوندے خابیں کوں زندگی ڈیے کے.
غزل
ثاقب ساقی مرحوم
اکثر یاریں نال الیندا رہ وینداں۰
میں جنہیں کوں سایہ ڈیندا رہ وینداں۰
گلزیب خاکوانی
کنَزیومر سوسایٹی اچ کلچر دی گول
نظم
ݙسو گُزریل کتھاں ہے ؟ اوہا گزران کتھاں ہے ؟
تَس دا جشن
جہڑے وسدن دریاواں سنگ
کانٹی نیوٹی
ݙاݙی تھیوے صدکے گھولے
کہیں ان کے دروھ کیتے ۔۔؟؟
نا کُی ہووِس مونجھ مجھاری
اسلق سُک ونٹر تھی کے بیٹھے
نہ چلُھے  چوکے دا
تیݙی سمسیا ھِ بہوں گوڑھی
آہدن بُدھ کوں سُدھ ہوندی ءِ
آہروں پاروں
بہمنٹر ہنٹر نا دین دھرم دا
منور حسین راء سائیں
ݙوہڑہ
ودے کیچی اٹھاں دے ڈاونڑ کڈھدے ودے پیر رکھن چھہے چھہے کے
جویں وچ گلزار دے پکھ نندرانڑے اوڈے کھڑک بندوق توں تریہئے کے
اجے  ویلا   ای  راء  سائیں  قدماں  نوں  جھل  رل   ویسیاں   جان   پیاری۔
کیتی کوشش بہؤں اساں خوشیاں دی غم الٹے ڈهیر ڈهیوسے
نا زندگی "راءسائیں " راس آئی نہ مرن دے لائق رہیوسے
رنگ رتی تھل دیاں خاراں دی پئی ریت تے مارے جھلکاں.
خادم حسین مخفی
نمونہ کلام
چاہے تاں چن تروڑے چاہے تاں سجھ کوں موڑے
پتھر وی کلمہ پڑھدن اعجاز ہے نرالا
حیران کر ڈیونڑ آلیاں گالھیں
6 جیرھے گھر ءچ سوہانجڑے دا درخت ھوسی اوں گھر ءچ ہک بندہ ڈُورا ضرور ہوسی ،
آڈھا خان
نعت
میرے آقا ربی رحمت تے برکت دا انعام ہووی
تیتھوں ودھ کے کیہڑاچارااےجومحبوب خداتوں ایں
گنہگار اں سیاه کار ہاں اے دل دھونڑ گھنایا ہاں
رضا تیڈی قضا من دی لتھے ہوے ڈنہہ وی ول اندن
تیڈے سجدے وعدے رب دے بھلے سب دے اوہاں حاصل تمام ہووی,
تیڈی. خاطر صدیق اکبر لٹا کے گھر تھیا برتر
یار ہوندن پیار ہوندن نثار اتنا نہ ہوند اے ہر
ﮔﺮﺩﻥ
ﮔﺮﺩﻥ ﯾﺎﺭ ﺩﯼ ﮐﭻ ﺩﯼ ﺟﺎﭘﮯ ﺯﺭﺍ ﭨﮭﯿﺲ ﻟﮕﯽ ﺑﮭﺞ ﻭﯾﺴﯽ ﻧﺎﺯﮎ ﺍﯾﺴﯽ
ﺭﮒ ﺭﮒ ﺧﻮﻥ ﺷﻔﺎﻑ ﺩﮮ ﺩﻭﺭﮮ ﮨﺮ ﺷﺮﯾﺎﻥ ﻧﻤﺎﺋﺸﯿﯽ
ﺳﯿﻨﮧ
ﺳﯿﻨﮧ ﻭﺍﻧﮓ ﻣﺪﯾﻨﮧ ﮈﺳﺪﺍ ﺟﺘﮭﮯ ﺳﻮﮨﻨﮍﮮ ﺑﺮﺝ ﻣﯿﻨﺎﺭ ﮨﻦ ﮨﺎﮞ ﭘﺌﮯ ﭨﮭﺎﺭﻥ
ﺑﺎﮨﻮﺍﮞ
ﺳﻮﮨﻨﮍﯾﺎﮞ ﺑﺎﮨﻮﺍﮞ ﺗﮑﺪﺍ ﺭﺍﮨﻮﺍﮞ ﮐﯿﮟ ﺟﻨﺪﺭﯼ ﺗﻮﮞ ﻻﮨﯿﺎﮞ ﻧﺎﻝ ﺻﻔﺎﯾﺎﮞ
ﺳﺎﻣﻨﮯ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﮑﻤﻞ ﮨﻮﻭﻥ ﺗﻮﮞ ﺑﻌﺪ
ﯾﺎﺍﻟﭩﺎ ﺭﺥ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺩﺍ ﮐﺮ ﮐﮯ ﮐﯿﺘﺎ ﯾﺎﺭ ﮔﮭﻤﻨﮉﺍﮮ
کاشف نواز
غزل
اجھو رناں اجھو رناں کرتے روایا ہی
شاہد ماکلی دے ناں ہک غزل
جھکیاں جاہیں توں ڈیکھوں تاں بندے گھٹے لگدن
آیو سئیں
December 15, 2017 at 10:19 PM
اریک ایکسل کارل فیلڈ
اریک ایکسل کارل فیلڈ (1864تا 1931 ) ہک سویڈش زبان دے شاعر ہن تے انہاں نے اپݨا نوبل ادب انعام 1931 وچ جیتا۔ thumb|
جابر بن حیان
تصانیف
مشہور کتاباں اے ہن:
آیت اللہ العظمیٰ، شیخ محمد حسین نجفی
نجف اشرف، عراق وچ انہاں دے اساتذہ
4- آیت اللہ سید محمود شاہرودی
5- آیۃ اللہ میرزا باقر زنجانی
خاص خاص بین الاقوامی, قومی, علاقائی ڈینہہ
= خاص خاص بین الاقوامی‘ قومی‘ علاقائی ڈینہہ =
سَرائیکی شاعری
Dimple'
ہانویں نکھڑیا تاں راہ بھل گۓ ہن توں ول آئیں میکوں راہ مل پئے
'ڈینہہ نبڑن طارق__ _ناں نبڑن اساں آپ نبڑدے ویندوں'
سُولی ساڈی ماء دا پینگھا
جُھوٹے کھانونڑ رِیت پُرانڑی _
حاتم بلوچ :-
اگیں تھولیں وعدے  کیتن   اگیں   تھولے ول نئیں  ولیے ۔
حاتم بلوچ
ذوالفقار ظفر
حالات
کھار نال دھوتے کپڑے پا کے جھمرا لیندے. ہک سوھڑاں با شعور پڑھیا لکھیا فقیر مزاج دوست جہرا ہر میدان ءچ اپڑی ما بولی کو ترجیح ڈیندیں ہویئں ایم اے سرایئکی کر کے اپڑی وسوں اپڑی بولی نال محبت دا ثبوت ڈتے. خوشی دی گال اے ہے جو انھیں کول ڈو کتاباں دا مواد موجود ہائ اساں د.وستیں دے مجازتے مبنی کتاب دے اصرار دے باوجود عشق حقیقی تے مبنی کتاب پہلے چھپاونڑ تے باضد رہیے اے انھیں دی بے پناہ محبت تے دینی تعلیم نال وابستگی ہائ تے اندر دی تس جہری ہر ویلھے انھیں کو بے تاب رکھدی ہائ آخر کار ماہ رمضان دے بابرکت مہینے وچ حمد باری تعالی نعت رسول مقبول. شانِ صحابہ تے مبنی کتاب چھپ کے آوݨ والی اے.
سَرائیکی شاعری
عاصم
کوئ شے منگاں کتھوں منگاں
اصغر گورمانی
بوچھݨ اتے پا گِھن
کلھی ہاں وئے ڈھولݨاں
قسماں چوا گِھن
گنان
خوجہ جماعت دے عقیدے دے مطابق ایہ گنان انھاں دے پیراں دے آکھے ہوئے پوتر (پاکیزہ) ملفوظات ہن۔ جنھاں دے اندر ہدایت تے نصیحت سمائی ہوئی ہے۔
ریسکیو 15، بہاولپور
thumb|مددگار پولیس، بہاولپور
ریلی نو نومبر ٢٠١٨ء دی مہم (اکبر ملکاݨی)
اج سویلے کوٹلہ مغلان ونج کیں مرزا سیف للہ خاں عرب بنی اسد دی قل خوانی اچ شرکت کیتی قل خوانی دے بعد عبدا لواحد ملنگ دی تھپو تیں حاجی غلام شبیر خاں بزدار کامریڈ عمر خاں بزدار دے رلے چائے پیتی اتھاہیں پہلے بیٹھے ھوئے میاں نذیر احمد عرف وڈا میاں مرزا عبدالمالک خاں عنصر کھچی گلوکار سردار دلشاد خاں جتوئی سردارمحمد عباس خاں جتوئی سردار فراست عباس خاں جتوئی اف کوٹلہ بند علی خاں جھگی الاتیں محسن شیراز بھٹی ملک الطاف حسین پنوھاں نال ملاقات تھئی کافی گپ شپ دے بعد میاں محمد اقبال ڈاھا تیں انہیں دے پتر میاں محسن ڈاھاکوں ملنڑ انہیں دی کوٹھی تیں گیوسے اتھاں وی کافی دیر تک عبدالواحد ملنگ تیں کامریڈ عمر خاں بزدار نال سیاسی ملکی سرائیکی صوبے بارے گال موھاڑ تھیند ی رہی اخراچ سبھ دوستیں کوں نوں نومبر الی ریلی دا کانڈھا وی ڈتا ساریں دوستیں شریک تھیونڑ دی یقین دھانی کرائی.
شاعر (تعریف)
شاعر اوہ ہوندے جیہڑا تخیل یا حقیقت یا ݙوہاں دے امتزاج وچ ہک یا ہک توں زیادہ مضامین دے منفرد خیالات دی سریلے، تخلیقی، ردھم آمیز لہجے کوں بہم پہنچا کے قاری دے ذہن کوں اپݨی گرفت وچ گھندے دل موہ گھندے۔
کاظم حسین کاظم
نمونہ کلام
بے ردا وقت کوں
تیڈیاں اکھیں دیوچ
سرائیکی خاکہ نویسی
سرائیکی ادب وچ شاعری دی روایت  نثر کنوں زیادہ  قدیم تے مضبوط ہے   ایں سانگے اساکوں ادبی تنقید وچ نثر کنوں نظم دے اُتے  زیادہ مقدار وچ تے معیار وچ چنڳی تنقید ملدی  اے
خاکہ نویسی دے تقاضے کیا ہن؟
سرائیکی زبان وچ خاکہ نویسی دے حوالے نال کوئی ݙوں چار یا ودھ توں ودھ  پنج ست ناں تھی سڳدن  ۔ جنہاں ایں صنف وچ کم کیتے جیکر انہاں دے کم دا جائزہ گھنوں تاں انہاں وچوں کجھ لوکیں ایں صنف دے تقاضے پورے کرݨ دی کوشش ضرور کیتی اے  پر  ایویں لڳدے جیویں حالی تک شہکار خاکے دا خانہ خالی اے  ۔ اللہ کریسے کوئی تاں اڑدو زبان وچ لکھیل خاکے
سرائیکی ادب وچ تذکرہ نویسی دی روایت
ڈاکٹر مہر عبدالحق دی تحقیق دے مطابق:
تاریخی اعتبار نال ملتان کیوں جو ہک زمانے تئیں اپݨی قدامت، علم، ادب، تہذیب، ثقافت، تصوف، فنون لطیفہ وچ مسلمہ اہمیت دا حامل رہیئے اتے دنیا دا ہک قدیم ترین شہر ہے۔ جیندا تعلق سندھ نال رہ ڳئے کݙاہیں ملتان ہک دارالخلافہ رہے تے کݙاہیں سندھ دا ذیلی حصہ رہئے۔
جیندے بارے علامہ محمد اعظم سعیدی اپݨی کتاب وادی پنجند وچ صحافت، بارے تحقیقی حوالے نال لکھدن:
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز اپݨی تحقیق موجب لکھدن: ===
ڈاکٹر سمرنوف نے لہندا (سرائیکی) کوں پنجابی کنوں الگ زبان قرار ݙتے۔ کتاب دے تعارف وچ مصنف، زبان تے زبان دا علاقہ، آبادی، لسانی نظریات، پنجاب اتے سندھی نال تعلق تے پنجابی دے نال بنیادی فرق دی تفصیل، تاریخی تہذیبی پس منظر، کلاسکس وچ تھیوݨ آلی لسانی تحقیق، ادبی سیاسی تحریکاں وغیرہ تے بحث کریندے۔ کتاب وچ زبان دی باریکیاں اتے نزاکتاں دا گہرائی نال لسانی جائزہ گھدا ڳئے۔
دیباچے وچ جارج گریئرسن، گراہم بیلی اتے اے جیوکس جھئیں مستشرقین دے تحقیقی کم دا ذکر کیتے جیندے توں انہاں لہندی اتے پنجابی دا فرق بیان کرݨ کیتے اے ثابت کیتے جو لہندی اتے پنجابی ݙو الگ زباناں ہن۔
اقبال بانو
جمن دی جاہ
جہانگیر آباد، ملتان
سرائیکی ادب وچ تذکرہ نویسی دی روایت
ایں ڳالھ دی اہمیت دا ادراک کریندے ہوئے پروفیسر دلشاد کلانچوی لکھدن:
پاکستان بݨݨ توں بعد، جینویں جینویں سرائیکی خطے دے شاعراں ادیباں کوں تخلیقی اظہار، ماضی دے ورثے بارے تحقیق دے رستے ملدے ڳئے انہاں سرائیکی ادب دے دامن کوں وسعت ݙیوݨ شروع کر ݙتی اتے کجھ لکھاریاں اپݨی زبان سرائیکی وچ لکھیا تے ایندے نال نال قومی زبان اردو وچ سرائیکی تاریخ تے ادب بارے لکھیا۔
4۔ سرائیکی صحافت دی تاریخ
اقبال بانو
پتہ
مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ ([[User talk:MubasherKaleem|talk]]) (talk) 15:36, 29 September 2020 (UTC)
سرائیکی ادب وچ تذکرہ نویسی دی روایت
ایں ڳالھ دی اہمیت دا ادراک کریندے ہوئے پروفیسر دلشاد کلانچوی لکھدن:
12۔ ظفر لاشاری ہک عظیم لکھاری
سرائیکی زبان دے ہک نامور مورخ، فدا حسین گاڈی آپݨی کتاب سرائیکی کلچر وچ لکھدن:
’’ادب اتے کلچر، کہیں قوم دی تہذیبی تاریخ وچ ٻہوں اہمیت دے حامل ہوندن۔ کیوں جو کہیں قوم دی سائیکی کوں سمجھݨ کیتے اوں قوم دی ادبی تاریخ اتے کلچر کوں سمجھݨاں ازحد ضروری ہوندے۔ پرتاسف نال آکھݨا پوندے جو اَڄاں تک سرائیکی ادب دی تاریخ اتے کلچر بارے مربوط انداز وچ نہیں لکھیا ونڄ سڳیا۔‘‘ (۱۵)
پِلاک ایوارڈ تے سیئں جہانگیر مخلص دا مؤقف
٩ـ کیا اساں صرف فیس بک تے صوبہ بݨائی ٻیٹھے ہاسے تے ہُݨ ایں ایوارڈ گھِنݨ نال کھسیج ڳئے؟
سرائیکی ادب وچ تذکرہ نویسی دی روایت
پروفیسر حفیظ الرحمن خان لکھدن:
سرائیکی زبان و ادب دے نامور محققین اتے ناقدین دی طرفوں مختلف ادبی رسائل، ادبی کتاباں دے مقدمے، دیباچے، ایں ڳالھ در واضح اشارہ کریندن جو سرائیکی ادبی تاریخ بارے جو کم کیتا ڳئے اوہ ناکافی ہے۔
حوالہ جات:
۵۔ سجاد حیدر پرویز، ڈاکٹر، ’’سرائیکی ادب کی مختصرتاریخ ‘‘ مقتدرہ قومی زبان اسلام آباد ، پاکستان، طبع اول 2001ء ، ص: 39
۱۵۔ فدا حسین گاڈی ، ’’سرائیکی کلچر‘‘،مرتبہ: مزمل حسین ، اکرم میرانی، سندر پرنٹرز ، چوبارہ روڈ لیہ ، ص: 11
۱۶۔ حفیظ خاں ، پیش لفظ ،’’رفعت عباس کی سرائیکی شاعری: نو آبادیاتی خطوں کا نیا مکالمہ ‘‘، ملتان انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ ،ملتان ، اشاعت ،اپریل، 2006، ص:9
آݙو بھگت
سورگ باشی آڈو بھگت سینئر دی مکاݨ
پکھیاں دے چلکارے وانگوں
ہند سندھ وچ مشہور تھیا او
سݨ حیران تھیا جگ سارا
تیڈے من وچ وسدے ریہے
سَوَرن بترہ
دعا اے رب کریم بابائے سرائیکی بیرسٹر جگدیش چندر بترہ. اتے انہاں دی فیملی کوں صبر جمیل اتے مرحومہ دی بخشش فرماوے اتے جنت الفردوس وچ اعلی مقام عطا فرماوے
عبید خواجہ، بیربل داس، ݙاہڑی آلے صاحب دا ناں نی یاد، طارق خان جتوئی ایڈووکیٹ، رفیق احمد، حبیب اللہ خیال، سلور سٹار پریس آلے دھریجہ صیب،بخاری صیب ناں نی آندا مگر اتنا یاد اے جو او "دھاں" دے ناں تے سرائیکی رسالہ وی کڈھیندے ہن.
بُݙدیاں کندھیاں، اُڄڑدیاں جھوکاں
روندے رݙ تے چولاݨی
جانباز جتوئی
ڋاڋے داناں : غلام رسول خاں۔۔۔۔
تعلیم : مڈل۔۔۔۔۔
چھپیاں کتاباں :
• ارداساں :-ضلع کونسل مظفر گڑھ۔( 1985)
جانباز جتوئ تے لکھیاں گیاں کتاباں :
اکادمی ادبیات اسلام آباد( 2007)
قطعہ
محنت کمال کرتے، اپڑاں مغز کھپاتے۔۔۔۔۔۔۔۔۔!
قلندر بابا اولیاء
روحانی زندگی تے سلسلہ عظیمیہ دا قیام
1956ء وچ سید محمد عظیمؒ نے سلسلہ سہروردیہ دے بزرگ حضرت ابوالفيض قلندر علی سہروردیؒ (متوفی 10 ستمبر 1958ء؛ مزار لاہور دے قریب ہنجروال وچ مرجع خلائق ہے ) دی خدمت وچ حاضر تھئے تے بیعت کیتی۔ بیعت دے بعد سید محمد عظیم برخیاؒ دی روحانی تعلیمات دا سلسلہ شروع تھیا، آپؒ دے ݙینہ تے رات مسلسل عبادت وچ گزرݨ لگے، اس دوران وچ کئی لوگ آپؒ دے مرید تھئے تے آپؒ توں فیض حاصل کیتا۔ زبان خلق تے حضور بھائی صاحب تے قلندر بابا دے ناں توں مقبوليت حاصل تھئی۔ 1957ء وچ سید محمد عظیم برخیاؒ نے اپݨی تصنیف لوح و قلم دا مسودہ لکھاوݨا شروع کيتا، 1960ء وچ آپؒ نے اپݨے سلسلہ طریقت، سلسلہ عظیمیہ دی بنیاد رکھی۔ 1970ء دی دہائی وچ عظيميہ ٹرسٹ فاؤنڈيشن دا قيام عمل وچ آیا۔
اتحاد کوموروس
ڈیموگرافی
ایں ملک دا کل رقبہ 1٫862 مربع کلومیٹر ہے جیہڑا افریقہ دا تریجھا چھوٹا ملک ہے۔ اس دی کل آبادی اندازہً 7٫98٫000 ہے جیہڑی افریقہ وچ چھیویں نمبر تے سب توں گھٹ ہے۔ تاہم آبادی دی گنجانی دے لحاظ نال افریقہ دے گنجان آباد ترین ممالک وچوں ہک ہے۔ اس دا ناں عربی دے لفظ قمر یعنی چندر توں نکلا ہے۔ ایہ جزیرہ نما اپݨی ثقافتی تنوع تے تاریخ دے حوالے نال مشہور ہے۔ اتھاں ترے سرکاری زباناں ہن جیہڑے فرانسیسی، عربی تے کمورین ہن۔
حکومت
وفاقی صدارتی جمہوریہ ہووݨ دے اصولاں دے مطابق اتحاد القمری دا نظام چلدا ہے۔ اتحاد القمری دے صدر کوں حکومت تے ملک دے سربراہ دی حیثیت ملی ہوندی ہے۔ ملک وچ کثیر الجماعتی نظام ہے۔
حکومت دے کول انتظامی اختیارات ہوندے ہن۔ وفاقی قانون سازی دا حق حکومت تے پارلیمان ݙوہاں کوں ملا ہویا ہے۔ آئین دے مطابق حکومت وچ اسلامی اثر غالب ہے۔ انسانی حقوق دی ضمانت ݙتی گئی ہے تے جمہوریت وغیرہ تے زور ݙتا گیا ہے۔ اس اتحاد دے اندر ہر جزیرے کوں خاصی حد تک خود مختاری ملی ہوندی ہے۔ انہاں دے اپݨے آئین، صدور تے پارلیمان ہن۔ ملک دے صدر دا عہدہ واری واری تمام جزائر دے کول رہندا ہے۔
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
کردار:
نواز                     …………………………        عمر ۵۵ سال کمزور نحیف بزرگ
انسپکٹر                              …………………………             پولیس انسپکٹر
سین نمبر 2       )اِ ن ڈور(
نواز:۔               ڈینہہ ایویں نی پھردے۔ کم کرنا پوندے، جان لڑاؤنی پوندی ہے۔اے میڈیاں انگلیاں کوں ڈیکھ، ہنروسیا ہویا اے انہاں اچ۔ ہنر جیڑھا بندے کوں عزت ڈیندے۔
م.م رمضان ارائیں
محققین دی آراء مطابق کُجھ اُصوال
۞۞حوالہ جات۞۞ ١. ڈاکٹررفیع الدین ہاشمی، تفہیم وتجزیہ، کلیہ علوم اسلامیہ و شرقیہ جامع پنجاب لاہور.. ٢. ڈاکٹرتبسم کاشمیری، ادبی تحقیق دےاصول، مقتدرہ قومی زبان اسلام آباد 1999ءصفحہ 51 ٣. ڈاکٹرغلام مصطفیٰ خان، تحقیق دےبنیادی لوازم، مشمولہ تحقیق اوراصول وضع، اصطلاحات پرمقالات، مرتبہ اعجاز راہی، مقتدرہ قومی زبان، اسلام آباد 1986ءصفحہ132 ٤. ڈاکٹرایم سلطانہ بخش"مقدمہ"اُردو میں اصول تحقیق"جلد اوّل ورڈویژن پبلشرز اسلام آباد1995ءصفحہ 14 ٥. رشید حسن خان، ادبی تحقیق، مسائل اور تجزیہ، ایجوکیشنل بک ہاؤس، علیگڑھ1978ء صفحہ58 ٦. ڈاکٹر گیان چند، تحقیق کا فن، مقتدرہ قومی زبان اسلام آباد 1994ءصفحہ77 7.John W.Best, researd of education,prutice Hall of india, Delhi, 1959,page no 16 8.عبدالرزاق قریشی، مبادیات تحقیق، انجمن اسلام اُردو ریسرچ انسٹیٹیوٹ بمبئی1968ء 9.ڈاکٹرتبسم کاشمیری، ادبی تحقیق کےاصول، مقتدرہ قومی زبان اسلام آباد1992ءصفحہ 46 10.ڈاکٹر احسان اللّہ خان، تعلیم وتحقیق، اردو کےاصول ومبادیات، نگارشات لاہور1991ءصفحہ52 11.عبدالرزاق قریشی، مبادیات تحقیق، انجمن اسلام اُردو ریسرچ انسٹیٹیوٹ بمبئی1968صفحہ48 12.ڈاکٹرتبسم کاشمیری، ادبی تحقیق کےاصول، مقتدرہ قومی زبان اسلام آباد،1992ءصفحہ50،51 13.ڈاکٹر تبسم کاشمیری، افکار ومسائل، مشمولہ"ماہ نو"فروری1992ءصفحہ34 ڈاکٹرگیان چند، تحقیق کا فن، مقتدرہ قومی زبان اسلام آباد 1994ءصفحہ 80تا88
ابان بن سعید بن العاص
ابان بن سعیدبن العاص صحابی رسول تے مکہ مکرمہ دے خاندان قریش دی سرکردہ شخصیت ہن.
حیات مبارکہ
ابان ناں، سلسلہ نسب ایہ ہے، ابان بن سعید بن العاص بن امیہ بن عبد شمس بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لوی القرشی الاموی، ماں دا ناں ہند بنت مغیرہ ہئی، انہاں دا سلسلۂ نسب پنجویں پشت تے عبد مناف تے آنحضرتﷺ نال مل ویندا ہے۔کجھ عرصے تک آبائی مذہب دی لاج تے ہم چشماں دی طعنہ زنی دے خیال توں خاموش ریہے لیکن زیادہ ݙینہاں تک جذبہ حق نہ دب سکا تے غزوہ خیبر توں پہلے مشرف باسلام تھی گئے تے اسلام دے بعد ہی ہجرت دی سعادت وی حاصل کیتی۔
ماس اتے مِٹی (سرائیکی ڈرامہ)
سین نمبر 2       )اِ ن ڈور(
نازو:    ابا۔ کیا تھی گے تیکوں۔
اٹاں دے بھٹے دا منظر
نوجوان:۔(گھبرائے  ہوئے لہجے وچ) اَکو اَکو
شام دا منظر اکو دا پیو چارپائی تے ستا پیا اے۔نازو بابے دے مونڈھے گھٹیندی پئی اے۔اچل چیت اکو دروازہ کھول تے اندر آندے۔کیمرہ سب دے تاثرات کوں فوکس کریندے۔
نازو:۔               تیکوں کیا ہے۔ بھانویں کجھ وی تھی ونجے توں ونج کے اپنے دوستاں رلے گپاں مار۔
فاطمہ:۔           اَکو! میڈا پُتر تیکوں پتہ تاں ہے جو تیڈے پیو دی طبیعت ہرجی ہوئی ہے۔تیکوں اوندا خیال
ویندن (نواز تیز تیز ساہ گھندے اوندی طبیعت خراب تھیون لگ پوندی ہے)
ملیندے رہ ونجوں۔
نازو:۔               (روندے ہوئے) اماں! جیکر اکُو لالا کجھ نی کر سکداتاں میں آپ پُتر بن کے بابے کیتے
(نازو دی گالیہیں وچ امید دی روشنی)
ٹھیکدار کرم داد کھڑے۔نالوں نازو برتن دا ٹوکرا چا کے گزردی ہے۔ٹھیکدار للچائی نظراں نال ڈیہدے تے ول ملازم کوں سوالیہ انداز نال ڈیہدے تے اپنڑیاں مونچھاں اتے ہتھ پھریندے۔
کرم داد:۔ پیسے؟ پیسے تاں تیکوں مل سکدن اکو۔ پر توں۔۔۔میڈا مطلب ہے جو توں پیسے واپس کیویں کر سیں۔ کیون جو توں تاں کوئی کم وی نی کریندا۔
کرم داد:۔ گن گھن اکو پورے ڈاہ ہزار ہن۔
سین نمبر 7(اِن ڈور)
نازو:۔               (روندے ہوئے) اکُو
تسلی ڈیندی ہے)
(اور فاطمہ اکو کو سینے نال لا گھندی ہے)
سین نمبر 8(آوٹ ڈور)
بھٹے تے کم کر۔
آلے آکے بھٹے تے کم کراہے چل شاباش چل۔
سین نمبر 9(آوٹ ڈور)
(نازواٹھدی ہے تے کرم داددی گال کوں سنڑی ان سنڑی کر ڈیندی ہے)
نازو:۔               اپڑائنت صرف اپنے  خون اچ ہوندی ہے کرم داد تے تیڈا تے ساڈ ا خون کڈاہیں ہک نی
(نازو کم کیتے فاطمہ در ویندی ہے۔)
سین نمبر 10(اِ ن ڈور)
نازو:۔               ہُن اساں محنت مزدوری کرکے، آپناں پیٹ پالوں، اوندا قرضہ لہاؤں،یاسود بھروں۔
بھلا۔
لڑکی:   بالکل پُچا ڈیساں تے انشاء اللہ ٹھیکیدار کوں ظلم دا بدلہ وی ضرور ملسی۔
فاطمہ:  خدا حافظ!
سین نمبر11 (آوٹ ڈور)
اِٹاں دے بھٹے دا منظر۔اکو، نازو، فاطمہ کم اچ مصروف ڈوجھے پاسوں کیمرہ کرم داد تے اوہدے ملازم کوں فوکس کریندے)
رکھے۔
انسپکٹر:             اے تاں تیکوں تھانے اچ چل کے پتہ چلسی جو تیڈا قصور کیا ہے۔ غریب لوکاں کوں قرضہ
سرائیکی اردو رسالہ معاشرہ
1986/87 ءچ ملک عبداللہ عرفان ہوراں سرائیکی/ اردو رسالہ " معاشرہ" کڈھیندے ہن۔ جیندے ءچوں انہاں دا اپنْے محبتاں آلے سنگتی بھرا تے تنظیمی ساتھی سئیں محترم عاشق بزدار دی کتاب " اساں قیدی تخت لہور دے" کوں وسیب دی پہلی شہید کتاب آکھے نے تہوں سرائیکی جدید مزاحمتی ادب ءچ ایندی لوڑیند تے اہمیت شئیت آونْ آلے ہر ویہلے دا پہلا پنّاں بنْسی۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
غرض صرفہ رکھیندی نئیں کہیں دا کوئی جیڑھی چاھے اوہا کر ڈکھا ڈیندی ھے !
عشق سونھاں ناں ہا جیڑے ویلھے میڈا کیا میں ھانمی اے دور و دھر جانڑدے !
ویس میلا کڈاھیں وی میں پاتا ناں ھم عیش راحت دا گذریا پہر جانڑدے !
اوندے وچھوڑے دے سال بعد
آکھݨ دا مطلب اے حے او ہیک دبنگ بندہ ہائی جیرھا پوری آزادی نال اپݨا موقف رکھ ڈیندا ہائی۔ اوندے دل اچ کہیں قسم دا کوئی ڈر بھاؤ سرو کائینا ہائی او خواہ مخواہ دے کمپلیکس، اپݨی تعریف یا جائز گالھ رکھݨ اچ ݙچکدا کائینا ہائی۔
افکار علوی، پورھیت رمضان آرائیں
متاں اللہ تعالیٰ اتے لہو دے چھٹے ونجن قاتل میڈی شہہ رگ اتے خنجر رکھی کھڑے
منشو بھٹہ
قلندر شعور
ݙو چار نَفَس عمر ملی ہے تیں کوں
1.آغاز
حقیقت دی زندگی گزارݨ دی ترغیب ݙیوݨ تے دوزخ توں بچݨ دی تلقین کیتے دنیا وچ ہݨ تک ہک لکھ چوی ہزار پیغمبر آ چکے ہن تے انہاں پیغمبراں دے تعلیمات کوں پھیلاوݨ کیتے انہاں دے وراثت یافتہ دوست آندے رہے ہن تے آندے رہسن. اے تمام بزرگ، اوتار، تے اولیاء اللہ اپݨے اپݨے ماحول تے ماحول وچ رائج زبان دے مطابق وحدانیت دا پرچار کریندے رہے کہ اللہ ہک اے، یکتا ہے، بے نیاز اے، نہ او کسے دا پیؤ اے تے نہ کسے دا بیٹا اے تے نہ اوندا کوئی خاندان اے. ہیں وحدت تے وحدانیت تے ہر مذہب نے راڳ الاپیا اے. زمین تے کہیں اینجھےایہو جیہے مذہب دا وجود نی جیں نے اللہ تعالےٰ دے وجود توں انکار کیتا ہووے. اللہ دے دوستاں نے احدیت، صمدیت، حقانیت تے وحدانیت کوں سمجھاوݨ تے سمجھݨ کیتے مختلف رستے تے طریقے ݙسے ہن.
کاظم شاہ نازک
نمونہ کلام
دل وی ڳئی ہے کھسی ڳوری
دل دے درد مکاوے ڈھولا
ازبکستان
تاریخ
صدیاں دے دوران اُزبکستان دی ثقافت تے ٻہوں سارے قوماں نے گہرا اثر سٹا ہے۔‏ کئی مشہور فاتحین تے اُنہاں دی فوجاں اِس دے شہراں تے قبضہ کرݨ کیتے اِس دے پہاڑی تے ریگستانی علا‌قیاں توں گزرن۔‏ اِنہاں فاتحین وچ سکندرِ اعظم شامل ہئی جیں نے اتھوں دی ہک مقامی لڑکی رُخسانہ نال شادی کیتی۔‏ منگولیا توں تعلق رکھݨ والے چنگیز خان نے وی اِس علا‌قے تے قبضہ کِیتا۔‏ تے بعد وچ امیر تیمور (‏تیمورلنگ)‏ نے اِس علا‌قے کوں فتح کر گھدا جیہڑا کہ اُنہاں دا آبائی علا‌قہ وی ہئی۔‏ امیر تیمور تاریخ دے اُنہاں حکمراناں وچوں ہک ہئی جنہے بہت وسیع سلطنت تے حکمرانی کیتی۔‏ ‏ازبکستان، ٢٥ دسمبر ١٩٩١ء کوں روس کنوں آزاد تھیا۔
ریلی ٩ نومبر ٢٠١٨ء (اکبر ملکاݨی)
میں شکر گزار اں انہیں ساریں لوکیں دا جنہیں اج نوں نومبر دی ریلی اچ سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخاں تشریف گھن ائین میڈا مانڑ ودھائینیں کسیر تعداد اچ لوک شریک تھئین پہلے سرائیکستان ھاوس اچ جلسہ تھیا مقررین نےنوں نومبر دے ایں کالے ڈیہنہ تیں روشنی سٹی سامعین نے وائسرائے ہند لارڈ کرزن دے سرائیکی وسیب دشمن فیصلے دے خلاف شدید نعرے بازی کیتی تلاوت سرائیکی دانشور سید نعیم الحسن سئیں نے کیتی سٹیج سیکرٹری دے فرائض سرائیکی رہنما سردار عبدالحئی خاں چانڈیہ نے ادا کیتے مقررین اچ سید نعیم الحسن شاہصاحب سرائیکی دے پی ایچ ڈی سکالرڈاکٹر ایاز احمد خاں رند سرائیکی رہنما محمد بخش براٹھا عبدالکریم خاں دریشک سرائیکی رہنما ڈاکٹر احسان خاں چنگوانی پیپلز پارٹی دے رہنما ملک احسان عمران ارائیں سرائیکی دانشور سجاد خاں ملکانڑیں اخر اچ پروگرام دے ارگنائیزر اکبر خاں ملکانڑیں نے خطاب کیتا اخراچ سرائیکی قومی شاعر جناب عاشق خاں صدقانی نے سامعین دا اپڑیں انقلابی کلام دے نال لہو گرمایا تیں خوب داد وصول کیتی.
ریڑھ مار
اے کھیݙ ٹک پل گھچی توں بعد وݙی کھیݙی ویندی ہئی. ایندے وچ وی کھݙکاراں دی ڳݨتری تے پابندی کائنی. ایندے وچ وی ہک پل گھری مار تے اوندے ناک ہک ڳٹھ پرے ہک لیکا ماریا ویندے. ول دین پنج ست فٹ پرے رکھی ویندی ھ. ایندے وچ کھݙکار پہلے ایچدن ایچݨ دا طریقہ گھچی وانگ ہوندے بس تھولا جیہاں فرق ہوندے. ایندے وچ اینٹھے کو ریڑھ تے پل وچ سٹݨ دی کوشت کیتی ویندی ھ. ول پل توں ساریاں دا فاصلہ کچھیا ویندے جیہڑا جتلی پرے ہوسی اوندا نمبر اتلی پچھوھاں ہوسی. ایندے وچ وی چٹی طے کیتی ویندے ھ جو بھنڈا تھیوݨ تے کتلی چٹی ہوسی. ول پہل آنوݨ آلا برولیاں برابر برابر گھن ہتھ وچ پا دائن توں ڈھالہ ریڑھ تے سٹیندے تے کوشد اے کریندے جو پل وچ ہک بیرولی ونجے تاں جو او ٹک ماریں بغیر ڈھالہ جھݨ گھنے. جے پل وچ کئی برولی نہ ونجے تاں ول اونکوں ٹک مارݨاں پمدے. جے پل وچ ہک توں ودھ برولیاں ونج پونون تاں. چٹی بھرݨی آویندی ھ. جییڑی جو پہلے طے ہوندی ھ. برولیاں سٹݨ توں باد ٹک دی واری آمدی ھ. کھݙکار اپڑیں مرضی دی برولی کوں ماٹھا ریڑھ تے ٹک مریندے. ہک برولی کوں ٹک لڳ ڳیاں تاں ڈھالہ اوندا ناں تاں ول ٻئے دی واری. جے ہک توں برولیاں کوں ٹک لڳ ڳیا تاں بھانڈا تھی ویندے تے چٹی بھرݨی آویندی ھ. وک جیہڑی برولی کوں ٹک لڳ ونجے او وی کہیں ٻئی برولی کوں نہ لڳے. ناں تاں اے وی بھنڈا ہوسی تے چٹی بھرنی ہوسی. ٹک لڳݨ توں باد برولی پل وچ وی نہ ونجے اے وی بھنڈا ہوسی. ایں کھیݙ وچ ہک ٻئی اہک ڳالھ اے ھ جو جیہڑا لیکا پل توں ہج ڳٹھ پچھوں ھ. جیکر کئی ہک ادھ برولی وی پچھوں ھ تاں او ول ریڑھ تےسٹیسی تے ایں کھیݙ وچ ٻٹ کار نی ہوندا تے. ناں ہی ٻٹ کوں ٹک ماریا ویندے. انہائیں اصولاں تے اے کھیݙ چلدی ھ پئی تے سارے کھݙکار واری واری کھیݙ کھیݙدے رہ ویندن ونکی:[[سرائیکی کھیݙاں]]
جاوید آصف
نظم
ہر خلا کوں جو کیتی پر رہ گے
تیں توں پہلے وی جے ہا کئ موجود
اساطیر یا خرافات
کرونا دے ایں زمانے وچ کرونا بارے ڈھیر ساریاں گالہیں کوں اساں سازشی تھیوری آکھ ݙیندے ہائیں۔ جتنیاں قصے قصولیاں (myths) سوشل میڈیا تیں آج پاتے ویندے پئے ہِن، اتنے تاں شائت انسان دی پراݨِیں (قدیم) تریخ وچ وی ناں ہوسِن۔ اے سب کجھ ساݙے ایں قصے قصولیں دے عادی ذہن Mythic mind دا کرشمہ ہے۔ ذہن حقیقت کوں تلاش کرݨ کنے زیادہ گھڑݨ دا عادی ہے۔
فرانسس بیکن ٹھیک آکھیا ہے جو کوڑ ہک تخیلاتی اتیں تخلیقی عمل ہے۔۔
مظاہر تیں واقعات کوں معنی ݙیوݨ دی عادت دے نال اساطیر (قصے قصولیاں) جم پیاں۔ اساطیر (قصے قصولیاں) ساݙے لاشعور دا اظہار ہِن۔ ونکی:[[سرائیکی زبان تے ادب]]
ابرار
ݙوہڑہ
مونہوں نقلی پردے لاھے چا
ریگستانی محبوبہ (حکایت)
ہک ریگستانی شہر وچ شاعر دی محبوبہ ہک رہندی ہئی ' شاعر اونکوں ملنڑ کیتے کئی وار گیا.
رسماں تے ریتاں
گِندی
قضاء میڈی دا ماتم پئے کریسن ڈکھ حشر تونڑیں
میں تاں ہاں برف دا بھورا ایویں پئیں پئیں پگھِر ویساں
ٹوبھا
بھالا
کاشی گری
نظم
پر جے نیڑے ونجو، چار چفیرے گُهم کے ڈیکهو ' بهانویں ایہ کوئی مینہ پیا وسدے، پٍنڈے اتے کنڑیاں پوندن، کپڑے نئیں پئے پُسدے، یا وت تکهی دهپ وچ ٹهڈی وا گهل پئی ہے'
(بهوندی بهوئیں تے : 1995)
سرائیکی لباس
رات وبھ تے چا بہہ لنگھاون
سسی آکھے پنوں خاں آ
سرائیکی وسیب دے علاقے چولستان دا مقامی لباس تے ورتاوا، سرائیکیاں دا قدیم لباس اے جیہڑا تھل سمیت پورے وسیب وچ کہیں نہ کہیں شکل وچ رائج اے. ’’اجرک‘‘ جیہڑا اج سرائیکی تے سندھی زبان دا لفظ بݨ چکا ہے اس دا ماخذ دراصل عربی لفظ ’’ازرق‘‘ ہے جس دے معنی نیلے دے ہن۔ ’’ازرق‘‘ کس طرح اجرک وچ تبدیل تھیا‘ اس دے پچھوں ہک تاریخی واقعہ ݙسا ویندا ہے کہ جݙݨ محمد بن قاسم سندھ دے رستے ملتان آیا تاں اتھوں دے لوگ نیلے چادراں پاتے ہوئے ہن‘ عرب سپاہیاں نے مقامی لوگاں دے نیلے چادراں ݙیکھ کے ’’ازرق‘‘ آکھ کے پکارا بعد ازاں ایہو لفظ اجرک وچ تبدیل تھی گیا‘ گو اج سندھی اجرک وچ مختلف رنگاں دا استعمال تھیندا ہے لیکن ابتدائی عہد وچ اجرک نیلی ہی بݨائی ویندی ہئی.
ابراہام لنکن
thumb|[[امریکی صدر ابراہام لنکن]] ہک ڈاکیے تے کلرک توں زندگی شروع کر کے امریکا دا سولہواں صدر بݨا۔ اپݨی ذاتی محنت نال قانونی امتحان پاس کر گھدا۔ وکالت دا پیشہ اختیار کیتا۔ آہستہ آہستہ امریکن کانگرس دا رکن بݨ گیا۔ 1856ء وچ امریکا دی جمہوری جماعت وچ شامل تھی گیا۔ 1860ء وچ امریکا دا صدر منتخب تھیا۔ 1864ء وچ دوبار صدر منتخب تھیا۔ 1863ء وچ حبشیاں دی آزادی دا اعلان کیتا۔ حبشیاں کوں غلامی توں آزاد کراوݨ دی سر توڑ کوشش کیتی۔ او انسان کوں انسان دا غلام ہووݨا غیر فطری سمجھدا ہئی۔
نیلز بوہر
نیلز ہنرک ڈیوڈ بوہر (انگریزی: Niels Henrik David Bohr)، ڈنمارک دا ماہر طبیعیات تے ایٹمی طبیعیات دا بانی ہئی۔ 1916ء وچ کوپن ہیگن یونیورسٹی وچ نظری طبیعیات دا پروفیسر مقرر تھیا۔ 1920ء وچ نظری طبیعیات دے ادارے دی بنیاد سٹی تے اوندا پہلا ناظم منتخب تھیا۔ 1922ء وچ طبیعیات دا نوبل انعام ملا۔ 1938ء وچ امریکا ڳیا تے امریکی سائنس داناں کوں ݙسا کہ یورینیم دے ایٹم کوں ݙو مساوی حصیاں وچ تقسیم کرݨا ممکن ہے۔ اوندے ایں دعوے دی تصدیق کولمبیا یونیورسٹی دے سائنس داناں نے کیتی۔ ڈنمارک واپس ڳیا تاں ملک تے نازیاں دا تسلط تھی ڳیا۔ 1943ء وچ امریکا چلا ڳیا۔ 1944ء وچ واپس ڈنمارک آیا۔ 18 نومبر 1962ء کوں ڈنمارک اچ ایندا انتقال تھی ڳیا۔ thumb|Niels Bohr
اساں شاعر کوݨ
اساں شاعر کونڑ ہیں؟ کہیندے کیا لگدے ہیں؟ کہیں کوں کیا ڈیندے ہیں؟ جو ساکوں سنڑنڑ ڈھیر سارے لوگ آندن، داد ڈیندن، رات جاگدن، ساکوں مل کے خوش تھیندن تے ساڈے نال تصویر بنڑاونڑ آپڑیں کیتےاعزاز سمجھدن. ایہو جئے ڈھیر سارے سوال اکثر میڈے ذہن دے خلا وچ پر مریندے رھندن تے جواب ہکو ای ملدے جو انہاں لوکاں تے ساڈے وچ ڈھیر ساریاں شئیاں ہکو جئیاں ہن اساں ہکو جئے ہیں ساڈے ڈکھ، درد، غم، خوشی، خواب تے ول خواب دی تعبیر، بُکھ، تس، رزق تے رزق دے رولے، بے وسی تے وس دا وس وچ نہ ہوونڑ، کرب تے اوندی چس، پیار، پریت، جی پریت، ساہ سلوک، بہونڑ کھلوونڑ، وچھوڑے، کھانونڑ، پینونڑ، میل ملاقات، شادیاں، رسم، ریت، رواج، تے ایہو جیاں ڈھیر ساریاں شئیاں ساڈے تے ساڈے سُنڑنڑ آلاں وچ ہکو جئیاں ہن تے ساڈے وچ کوئی ذات پات، امیر، غریب تے رنگ و نسل دی برتری ناں دی کوئی شئے کوئی نی ہوندی تہوں اساں ہک ڈوجھے نال مل کے روحانی تسکین تے شانتی محسوس کریندے ہیں. میں اکثر دوستاں کوں آھدا رھنداں جو ایں دور وچ ہکو رشتہ ہے جہڑا کہیں وی ملاوٹ تے لالچ توں پاک ہے تے او رشتہ "لفظ" دا رشتہ ہے تونڑیں شاعر ادیب ہوون یا انہاں دے سامعین تےقاری ہوون بغیر کہیں لالچ دے ہک جا تے بہہ تھیندن تے ہک ڈوجھے دے ڈکھ درد ونڈنڑ لگ ویندن.
قمبر ناز
نمونہ کلام
اڄ عید ہــے ویڑھے چن آسی میکوں تانگھ تنگھیندیں ݙینھ لہہ ڳے. لا دیداں یار دے رستے دو اج دید بھنویندیں ݙینھ لہہ ڳے اج دِل وِچ ڈھیر دلیلاں پا میکوں یار سُوچیندیں ݙینھ لہہ ڳے
سرائیکی ادبی فورم
۞ ضابطے ۞
* ہر ممبر ہک ݙینھ وچ صرف ݙوں پوسٹاں گروپ وچ کر سڳسی
اوچ شریف دا ادبی مقام
یاسر اچوی دا نمونہ کلام
ہتھ آئے باز اݙیے ڳن یاسر جیتیاں بازیاں ہر ڳیوں
یاسر خان اچوی
خالد اقبال
ڈاکٹر خالد اقبال سرائیکی دانشور ہے،، ریڈیو پاکستان وچ ٹیشݨ ڈائریکٹر ہن۔
اینٹی میٹر
ہنڑ سوال اے ہے کہ اے کتھا پایا ویندے
ضد مادے بہوں زیادہ مقدار وچ زمین کولو دور کہکشاوں وچ پایا ونج سگدے اور بیا ساڈی کائنات وچ مادہ بہوں زیادہ ہے جیویں ایندے وچ سیارے، ستارے، انسان آویندن لیکن اے وی حقیقت ہے کہ ضد مادہ وی موجود ہے » جیویں اولیہ ہے ایندا ضد مادہ ضد اولیہ (antiproton) ہے اگر سادی کائنات جیویں کہ پہلے ذکر کر چکے ہیں مادہ کولو بھری پئ ہے تا ایویں ہی کیا ایندا ہک مخالف ضد مادہ کائنات وی ہوسی؟ اور اگر ضد مادہ کائنات ہے تا ول او کیویں دسدی ہے تے کتھاں ہے؟
بہرہال جو وی ہے میں ایں گالہہ تے منڈھ بدھساں یا وت خلاصہ کریساں "ہر چیز دی ہک مخالف چیز ہے"۔ ونکی:کیمسٹری ونکی:کیمیا
بھارت
ریاستاں بھارت ایک ملک ہے جیہڑا 29 ریاستاں تے 7 مرکزی زیر اقتدار علاقیاں تے مبنی ہے۔ 1956 دے سٹیٹ ریگولیشن ایکٹ دے تحت، اتحادی علاقے مرکزی حکومت دے زیر اقتدار آندے ہن۔ ریاستاں کوں لسانی بنیاد تے تشکیل کیتا گیا۔ ہر ریاست یا اتحادی علاقہ اضلاع وچ تقسیم کیتا گیا تے اضلاع تحصیلاں وچ۔ حکومت دی آخری انتظامی اکائی دے طور تے گاؤں/پنچایت تشکیل پائے گئے۔ thumb|بھارت دے زیر انتظام ریاستاں
بھارتی پارلیمان
بھارتی پارلیمان (بھارتیہ سنسد) بھارت دا قانون ساز ایوان ہے جیہڑا بنیادی طور تے ݙو ایوانی ہے۔ پارلیمان دے ایوان بالا کوں راجیہ سبھا تے ایوان زیریں کوں لوک سبھا آکھا ویندے ۔ لوک سبھا وچ 545 نشستاں ہن تے راجیہ سبھا وچ 245 نشستاں ہن۔ لوک سبھا دے اراکین دا انتخابات براہ راست عوام کریندن جبکہ راجیہ سبھا دا انتخاب ریاستی اسمبلیاں کریندن۔ بھارت دے صدر دے کول آئینی اختیار ہے کہ اوہ لوک سبھا (یعنی قومی اسمبلی) کوں تحلیل کرے۔ پارلیمان دا اجلاس سنسد بھون سݙیندا  ہے۔
سرائیکی اصطلاحات
سرائیکی لفظ خالص سرائیکی زبان دا ہے سرائیکی زبان دے وچوں نختے جیندے معنی ہن سردار یاں ول عزت دار ،عزت والا،عزت دے قابل،جیندی عزت کیتی ونجے۔ سرائیکی لفظ نہ تاں سِندھی زبان وچوں نختے نہ سِندھی زبان دا لفظ ہے نہ ھی سرائیکی لفظ ترکی یاں عربی زبان وچوں نختے نہ ھی تُرکی زبان وچ ایندے معنی ݙسدن۔ سرائیکی لفظ دیاں مختلف شکلاں ہن ۔ایں سرائیکی لفظ یاں حرف دیاں شکلاں صرف سرائیکی زبان وچ ہن یاں ݙسدن بعد تحقیق دے ݙوجھی کہیں زبان وچ ایہ شکلاں ثابت کائنی نہ ہی ݙسدن ۔سرائیکی لفظ/حرف دیاں شکلاں مندرجہ ذیل ہن
رنگپور دے مٹھڑے بول
حوالے
ونکی:[[سرائیکی شاعر]]
پِڑ آباد تاں اساں آباد
پِڑ سج گیائے کجھ مزمانڑ اپڑ گئے ہن کجھ رستے وچ ہن اُڈوں ٹینٹ آلے اللہ اللہ کر کے ہنڑ ولائے ہسے پلیٹاں ،دیگاں، ٹپ، کرسیاں، کناتاں، تنبو، چُلہے، کاشت، ڈونگے ہر شئے گنڑ گَنڑ کے گنتی یاد تھی گئی اے. اُڈوں پکاوی آلے دماغ دی چٹڑیں بنڑائی کھلوتن ساکوں تاں ہالیں کوئی شئے پکا کے ننے ڈتی البتہ پنج دفعہ چاہ پی چُکن. چھور سارے بزرگاں دے حکم مطابق کِلی تے ٹنگے کھلوتن، گھبرو دے وال شال کٹا کے مُچھاں سیٹ کروا ڈتیاں گیاں ہن. کھارا پنج وجے ہوسی اس توں بعد گانہاں بدھاوی تے گھڑولی بھری ویسی. اسے ماروں سارے ٹکر کھا کے تیاریاں وچ لگ ویسن. پنج وجے چاچا نورنڑ پِڑ تے پہنچ ویسی تے وت راتیں چراں تئیں ساڈی ریت دا پرانڑاں جہان وت آباد تھی پوسی. گھومری سارے آپڑیں ہن انہاں کوں تاں سڈنڑ دی لوڑ کونئی پر عید گاہ آلی وانڈھی چوں بابے دے پرانڑیں سنگتی تے کجھ ساڈے یار خصوصی طور تے گھمر اچ شامل تھیسن. راتیں مہندی دی رسم ہوسی جس وچ گھبرو دے مسیر، پتریر تے ملویر گھبرو تے مہندی لیسن.
سنڄیاں سالھیں
تھل دے ہاں وچ لڳیاں جھوکاں
چھپر کاٹھ کٻاڑے توں
ترسیاں فصلاں سڑدیاں جھوکاں
اندھے کھوہ وچ لہندا وینداں
اساں قیدی تخت لہور دے
خواجہ صئیب آکھیا ہا
بے قصور ماری گئی"
سرایئکی قصے
ایں ورقے تےتہاکوں ونکو ونک دے سرائیکی قصے پڑھنڑ کوں ملسن
قندیل بلوچ
قندیل بلوچ دا تعلق شاہ صدر دین، ڈیرہ غازی خان نال ہئی. اے ہک معروف فنکارہ تے ماڈل ہن تے شوبز دی دنیا وچ اپݨا وکھرپ تے مقام پیدا کیتا. قندیل کوں جولائی ٢٠١٦ وچ قتل کر ݙتا ڳیا.
زبیر احمد چچہ
پیشہ
پیشے دے لحاظ نال اُستاد ہن، مگر استادی کنوں ہٹ کراہیں اَنھیں کوں شہرت اور عزت شاعری کنوں ملی.
قمر ریاض ہنجرا
سرائیکی ادب دا قمر ریاض قمر
اجرک
سرائیکی اجرک
ایں اجرک تے مہرون یا لال رنگ دے ڈیزائن دے بجائے، نیلے رنگ دے ملتانی ٹائیلاں تے ملتانی نقاشی دے ڈیزائن چھاپ ݙتے ونجن تاں ایں چادر کوں سرائیکی اجرک آکھا ویندا اے جیہڑی سرائیکی تہذیب و ثقافت دی ہک عظیم نشانی اے. البتہ سرائیکی لوگ ایں نیلی ملتانی نقاشی والی اجرک دے نال ٹوپی دا استعمال نی کریندے. جتھوں سرائیکی ثقافت، سندھی کولوں جدا تے وکھ نظردی اے.
خالد عاطف کجلاݨی
نمونہ کلام
اے ودہ هن شیش محل توں ساݙیاں کچیاں
ݙوہڑہ
بے غم عاطف کجلاݨی دے ودا سینے
توݨیں لیک سجݨ تیݙے نہ ہاسےساݙاماݨ
ودھئ اساں لکھ سمجے
تیں بن عاطف ہݨ زندگی دا ہک پل وی یار
اساں قیدی تخت لہور دےـــــــــ آخر کے تئیں
اساݙی شناخت مٹاوݨ دی ایں سازش تے ساریں سرائیکی تنظیماں، صحافیاں، دانشوراں تے سموری قوم کوں جڳاوݨ سانگے دھرتی ڄئی جیوݨ جوڳی ساݙی بھیݨ صحافی ڈاکٹر سعدیہ کمال دی چیک سݨ تے سرائیکی عوامی تریمت تحریک دی صدر ادی کرن لاشاری آپݨی سوہݨی لکھت اچ بھرپور احتجاج کیتے تے اساݙے ٻئے وی ڈھیر سارے بھرا مذمت کریندے پئین. سرائیکی عوامی تریمت تحریک دی ہک ادنیٰ جئیں کارکن دی حثیت نال میں وی اڄوکی سرکار اچ شامل سرائیکی ارکان اسمبلی، تحریک انصاف دے سرائیکی مہاندرے، کارکنان، ملخ دیں ساریں سیاسی تنظیماں، صحافیاں، دانشوراں تے سرائیکی بھیݨیں، بھرانواں کوں ارداس کریندی آں جو ہݨ جاڳو، سڄاڳ تھیوو تے ہک مٹھ تھی آپݨیں حق سانگے چپ دا روزہ تروڑو تے ایں ناانصافی تے احتجاج ریکارڈ کراؤ...
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ٻہہ راہوݨا ہُݨ کوڑ ہے
ظہور دامانی دی یاد وچ
اپݨے جیوݨ دے چھیکڑی دور وچ ظہور دامانی سرائیکی سیاسی جماعت بݨاوݨ دا زبردست حامی تھی ڳیا۔ اوندا خیال ہا جو سرائیکی وسیب کوں اڄ ہک قوم پرست سیاسی جماعت دی لوڑھ ہے اتے ایندے مُتوں سرائیکی تحریک اڳوں نہ چلسی۔ جݙاں جو ساݙا خیال ہئی جو سرائیکی سیاسی جماعت دی بجائے ساکوں سرائیکی سُنڄاݨ دے حوالے نال سیاسی کلچر اُتے کم کرݨا چاہیدے۔ اڄ میں جے ویلہے اوندی ڳالھ اُتے غور کرینداں تاں میکوں سمجھ آندی ہے جو او ڈیرہ اسماعیل خان اتے ٹانک دے اپݨے حالات دے مطابق ٹھیک ہئی جݙاں جو اساں اپݨے حالات کوں ݙیہدے ہاسے۔ اصل وچ ڈیرہ اسماعیل خان وچ برطانوی کالونئیل راج کنیں ہی سرائیکی ہک سیاسی مسئلہ ہئی۔ اِتھاں پنجاب آلی کار سُنڄاݨ دا مسئلہ نہی جو سرائیکی لہجہ ہے یا زبان۔ یا وت اے جو سرائیکی کلچر پنجابیں کنیں کیتلا انج ہے اتے کیتلا سانجھا ہے۔ سرائیکی اتے پختون دا فرق ڈیرہ اسماعیل خان وچ ودھیک نُشابر ہئی۔ ایں کیتے اے حیرت دی ڳالہہ نئیں جو اڄ پیپلز پارٹی دے پلیٹ فارم کنیں فیصل کریم کُنڈی (جیندا آبائی علاقہ ٹانک ہے) سرائیکی صوبہ دا ایشو زوروشور نال چاتی کھڑے۔ ایں کنوں پیلھوں ظہور دمانی 2005-2006 دے بلدیاتی الیکشن وچ ٹانک دی سرائیکی وستیں کوں کٹھا کرݨ دی کوشش کیتی۔ ایندے نتیجے وچ ٹانک دے سَت یونین کونسلیں وچ سرائیکی دے نعرے اتے مطالبے دی بݨیاد اتے الیکشن لڑے اتے جیتے ڳئے۔ ظہور دمانی ایں انتخابی عمل وچ اڳوں اڳوں ہئی۔ ظہور دامانی دا قتل ڈیرہ اسماعیل خان اتے پورے وسیب دی سرائیکی تحریک کیتے ہک وݙا دھچکا ہئی۔ ہک لحاظ نال تاں اے قتل ڈیرہ اسماعیل خان وچ تھیوݨ آلی بعد دی لاقانونیت اتے طالبانئزیشن دا اڳونہاں پیغام ہئی۔ بعد وچ تاں ڈیرہ اسماعیل خان وچ ہک قیامت ٻلی جیندے وچ ہزاراں سرائیکی قتل تھئے۔
اقبال سوکڑی
ݙوہڑہ
زندگی پاݨی. دا ٻک نئیں، چھݨ ونڄے انڳلیں وچوں
میݙے پلے جے کجھ بچدا ہا پچھیں پیت پریت دی ”پ“ لٹ ڳئی
شعر
چیں کھݙدے روہ وچ خپ تھیندے
لعل ہک ظالم دے پاسے تیں بلکدے رہ گئے
سرائیکی ادب وچ تنقید دی روایت
= سرائیکی ادب وچ تنقید دی روایت =
”تنقید“۔۔۔”نقدِ تنقید“ کنوں ہے اتے ایندا مطلب کھرے کھوٹے وچ تمیز کرن ہے۔ یعنی کہیں وی شئے بارے درست یا غلط اتے گھٹ غلط ہوون بارے فیصلہ کرن داناں ہے۔ حقیقت اتے اصل کوں لبھن سانگے ضروری ہے جو غیر حقیقت اتے غیر اصل دی پچھان ہووے۔ جینویں جو مثال ڈتی ویندے اے جیکر کوئی بندہ(جناں) اصل شے گھنن چاہندے تاں ایندے کیتے اوندی پچھان اتے سنجان بہوں ضروری ہے ایں گن متوں حقیقت اتے اصلیت کوں گولیا نہیں ونج سگیندا۔
”لفظ ”تنقید“ عربی زبان دے لفظ ”نقد“ وچوں نکلیے جیندا لغوی معنی کھرے تے کھوٹے وچ تمیز کرن ہے انگریزی زبان وچ تنقید کیتے "Criticism" دا کلمہ ورتیندے اتے ایں کلمے دا مآخذ عربی لفظ ”غربال“ ہے جیں توں انگریزی لفط "Garble" نکھتے۔ ”غربال“ دی اصلیت لاطینی ہے تے لاطینی دا تعلق کلمہ "Cret" نا ل ہے اتے "Cret" دے معنی ”پٹ پھرول“  کرن دے ہن پہلے کلمہ "Garble" دے ماتحت "Criticism" یا انتقاد دی تشریح کریندیں ہوئیں جو کجھ لکھیا ہے اوں توں اے گالہہ واضح تھیندی ہے جو تنقید دا کم اے ہے جو ادبی تخلیقات دی پرکھ پرچول کرتے اے فیصلہ کیتا ونجے جو کیڑھا حصہ جاندار تے با ثمر ہے اتے کیڑھا بیکار ہے“(۳)
ڈوجھیاں زباناں دی طرحاں سرائیکی زبان و ادب وچ شاعری کو جمالیاتی تصور نال ڈٹھا ویندا ہا تے شعروچ مضمون/خیال، وزن‘ لفظاں دی بندش قافیہ ردیف‘ ترکیب‘ تشبیہ تے شعر/بیت ڈوہڑا‘ رباعی‘ غزل یا وت پابند نظم دے مجموعی احساس بارے گالہہ مہاڑ اتے شعری مجموعیاں دے ابتدائیے۔ پیش لفظ کوں جمالیاتی طرز تنقید آکھ سگدے ہیں تے ہک زمانے جڈاں سرائیکی شاعری وچ مرثیہ‘ ڈوہڑا‘ قطعہ‘رباعی پابند نظم دا عروج ہا اوں ویلے سرائیکی غزل دے امکانات بارے سوچیا ویندا پیا ہا جو سرائیکی وچ غزل لکھی ونج سگدی ہے یا کوئے ناں؟
اقبال سوکڑی
شعر
تیکوں گولن تے ساݙیاں حیاتی لگن
جلاون خطا کار میں ہاں
غزل
سخت گرمی وچ درختیں دے کڑانوے ݙیکھ کے
ازل تُوں گھِن کے اج
مورخیں کوں سفید کاغذ سیاہ کرن دا مواد مل گئے
غزل
ساݙے سانگیں تیں سر نکلدے ہن
ویچوں ہا تاں ہر شخص خریدار کھڑا ہا
زاہد انجم
ایم زاہد انجم کچالہ سرائیکی زبان دا شاعرہے۔
زاہد اقبال زیدی
ݙوہڑہ
کہیں  پاڑ  کے  لیر  کتیر  کیتا  کہیں  چا  کے  ساکوں  ڳنڈھ چھوڑئیے
نعت شریف
اݙردے  پکھی  ہوا  دے  جھولے
شجر  حجر  تے  بیلے  جنگل
چن  تے  سورج   فلک  ستارے
غزل
ول کیوں تختہ دار کوں ݙیکھوں
کیڑھا  ساکوں   مل  گھندا  ہے
اجمل خٹک
پشتو تصانیف
1) پښتانۀ شعرا 2) ژوند او فن 3) د غيرت چيغه 4) کچکول 5) باتور 6) دا زۀ پاگل ووم 7) دوخت چغه 8) گلونه تکلونه 9) گل پرهر 10) سرې غونچې 11) ځنډ وخنډ 12) افغان ننگ 13) دژوند چغه 14) قيصه زما دادبى ژوند